Vous êtes sur la page 1sur 807

Sanctorum Hildefonsi, Leodegarii, Juliani, Toletani, Augustodunensis et iterum Toletani episcoporum opera omnia ad praestantissimas Francisci de Lorenzana, Hispaniarum

primatis, D. Mabillonii etc. editiones recognita et em.... 1851.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLO.GLE

„... CURSUS COMPLETUS


SIVE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMIGA,

OMNIIM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QOl
AB MVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERDNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESIiE.SiECULA,
1UXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTERSE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUSMANUSCRIPTIS COLLATAS,
* PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ;
DISSERTATIONIBUS,COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA;
OMNIBUSOPERIBUS FOSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU;ETRIBUS NOVISSIMIS S/ECULIS
DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
INDICIBUS TARTICULARIBUS
ANALVTICIS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS HOMENTl
SUBSEQUENTIBUS,DONATA ;
CAPITULIS
1NTRA I PSUMTEXTUMRITE DISPOSITIS,NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOItEM
DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERIAMSIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; -^a»»^
OPERIBUS CUM TUMAPOCRYPHIS,
DUBIIS ALIQUA VERO A UCTORITATE INORDINE
AD TRADITIONEM jf^yz.Y''?''"'.
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AMPLIFICATA; /AS''-'""
DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUSLOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUOCONSULTO, '• ""~
QUIIffllttD
UNUSQUISQUE PATRUM INQUODLIBET TIIEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICIATUR * ' '.'
; ALTEROJ
SCRIPTURJESACR^E, EXQUOLECTORI COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM PATRES v ~" i -
ET 1NQUIBUS OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM L1BR0RUM V-. ,-" "''
SCRIPTURA! TEXTUS COMMENTATI SINT. X.'V^iC,^ :. '
EDITIO
ACCURATISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CnARACTERUM NlTllfwifc»--*1
CHARTifiQUALITAS, INTEGRITASTEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RKCUSORUM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMAVOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE1NTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTER.^^
SJUILIS, PRETHEXIGUITAS,
PR£ISERTIMQUE ISTACOLLECTIO, UNA, METIIODICA
ETCIIRONOLOGIC^<^"//J^,V
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENIIS HICILLICSPARSORUM,/~~^^\.
PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTIIECA,EX OPERIBUS ADOMNES /ETATES, « frf)\&>\
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. V^ </>
SERIES SECUNDA, ^
IN QUAPRODEUNT PATRES,DOCTOUES SCRIPTORESQUE LATlNvKi-"
ECCLESMJ
ATERTULLIAJNO AD GUEGORIUM MAGNUM. ^*
Stecuvante 3.5^. '
StKigne,
BIBLIOTHECJE CLERI UHIVERSS,
SIVE
CUBSDUMCOMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIiEECCLESIASTIC.E
UAMOSBDITORE

BINAEDITIONETYPISMANDATA
PATROLOGIA —
EST, ALIANEMPELATINA,ALIAGR^ECO-LATINA.
YENEUNTMILLEFRANCISDUCENTAVOLUMINA EDITIONISLATINJE ET
; OCTINGENTIS
MILLETRECENTA — MERELATINAUNIVERSOS
GRJECO-LATINJE. AUCTORES TUM
TUMOCCIDENTALES,
EQUIDEMAMPLECTITUR
ORIENTALES ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONE LATINADONANTUR.

PATROLOGIiE TOMUS XCVI.


SS. HILDEFONSUS, LEODEGARIU3, JULIANUS ET PLURIMI AUCTORES S^ECULI VIII.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD EDITOREM,


JNVIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETIJEPARISIORUMVULGOD'ENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.
1851
SANCTORUM

HILDEFONSI, LEODEGARII

JULIANI,

ETITEMM TOLETAM EPISCOPOMM


TOLETANI,AUGUSTODUNENSIS

OPERA OMNIA

PRIMATIS,D. MABILLONII,ETC,
FRANCISCIDE LORENZANA,HISPANIARUM
ADPBJESTANTISSIMAS
EDITIONESRECOGNITAET EMENDATA.

INTERMISCENTUR
LEONIS II.
BENEDICTI II, JOANNISV, ADRIANI I,
SUMMORUM PONTIFICUM,
NECNON
CYRICII, IDALII BARCINONENSIS,FELICIS"TOLETANI, SANCTI LULLI MOGUNTINI
,
ELIPANDI TOLETANI, FELICIS URGELL.', HETERII UXAMENSIS, S. BEATI PRESBYTSERI,
RACHIONISARGENTINENSIS , ANGELRAMNI ITEM ARGENTINENSIS
, WICBODI,

SCRIPTA QVUE SUPERSUNT UNIVERSA.


SEQUUNTCR
S3ECULI AUCTORES
VIII ANNI INCERTI,
NEMPE
ISIDORUSPACENSIS, ABEDOCET ETHELVOLFUS, ABBATESHIBERNl,
PETRUS ARCHIDIACONUS,CATULFUS;
SUCCEDUNT
QUIBUS
ANONYMI ET MONUMENTA ECCLESIASTICA SELECTA
EJUSDEMSJECUU.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


BIBIJIOTHEC/E
CtiERI UNIV.EBS7E,
SIVE
CUR8UUM IN SINGULOS
COMPLETORUM SClENT-mECCLESUSTIC.E
RAMOSEDITOBE.

TOMUS UNICUS.

VENIT8 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD EDITOREM,


IN YIADICTAVAMBOISE, PROPEPORTAMLUTETIJEPARISIORUMVULGOD'ENFER NOMINATA
M,
SEUPETIT-MONTROUGF.
1851
ELENCHUS

AUCTORUM QUI IN HOO TOMO XCVI CONTINENTUR.

CYRICIUS,Barcinonensis episcopus. Gol. 9


S. HILDEFONSUS,Toletanus episcopus. 53
S. LEODEGARIUS,Augustodunensis episcoous. 373
LEO papa II. 387
BENEDICTUS II, Romanus pontifex. 423
JOANNESpapa V. 425
S. JULIANUS,Toletanus episcopus, nec non IDALIUSet FELIX, Barci-
nonensis et Toletanus episcopi. 453
S. LULLUS, Moguntinus episcopus. 819
ELIPANDUS,FELIX, HETERIUS,Toletanus, Urgellensis, Uxamensis epi-
scopi, et S. BEATUSpresbyter. 859
RACHIO,Argentinensis episcopus. 1029
ANGELRAMNUS-, Metensis episcopus. 1033
WlCBODUS. 1101
ADRIANUSpapa I. 1203
SJECULI VIII AUCTORES INCERTI
ISIDORUSPacensis. 1251
ABEDOCet ETHELVOLFUS,abbates Hiberni. 1281
MARCUS,Idrontinus episcopus. 1345
PETRCS archidiaconus. 1347
CATULFUS. ';•':>. 1363
" =•.
CONSTANS sacerdos. . j 1367
GARNERIUSabbas. r 1369
ANONYMI S.ECULI VIII. 1373
SJSCULI VIII MONUMENTA ECCLESIASTICA. 1481
PIPPINI, CAROLOMANNl ET ALIORUM 1NTER ILLUSTRIORES
FRANCOS ET GERMANOS S.ECULI VIII MONUMENTA SE-
LECTA. 1501

Ex typis MIGNE,au Pelil-MoiurougB.


ANNODOMINIDCLXII.

CYRICIUS

BARCINONENSIS EPISCOPUS.

NOTITIA HISTORICA IN CYRICIUM.


(Ex Fabricio Biblioth.mediaeet iof. Lat.)

Cyricius sive Quiricius (CaveoSyricius), episcopusA quas habes Editionis novsetomolll, pag. 314, emeo-
Barcinonensisin Hispania circa annum Chrisli 662. datiores ex Codice Hardensiano. Priore epislola Cy-
Cujusepistolas duas ad llildefonsumToletanum cum ricius Hildefonsogratias agit pro opere ipsius deVir-
Hildefonsiresponsionibus edidit ex CorlieiensiCodi- ginitate sanctaeMarisecontra Jovinianum et Helvi-
ceLucas Dacherius tom. I Spicilegii, pag. 308, 511, diuni.

CYRICII EPISTOLJL

EPISTOLA CYRICII AD TAIONEM EPISCOPUM.


(Vide Palrologise lom. LXXX, col. 729, inler Opera Taionis episcopi.)
EPISTOL.E DUJE CYRICII AD SANCTUMHILDEFONSUM, TOLETANUM EPISCOPUM
(Vide infra, inler hujus sancti Opera subsequentia.)

ANNO DOMINI DCLXIX.

SANCTUS HILDEFONSUS

TOLETANDS EPISCOPUS.

NOTTTIA HISTORICA IN S. HILDEFONSUM.

(Ex Antonio,Uiblioili.vet. Ilisp.)


1. Sanctus Hildefonsus,Toletanus antistes, sub re- B Plane ea quse (&rebus sancte ac laudabihter ab eo
gibus Cindasvinihoet Reccesvinthomaxime floruit, gestis dicuntur, conservantque libri rccentiores, om-
cujuspostremi « nono anno (ut Julianus ait, episco- nia e duobus celeberrimi sui lemporis viri encomiis
pus et ipse Toletanus, in brevi ejus elogio) ascitus derivala sunt; quorum auctores fuere, prioris qui-'
ln pontificatum, novem annis et duobus lere mensi- dem Julianus is quem diximus posl Quiricum Hilde-i
bus clarus babitus, vitse meriiis et (a) retentalione fonsi successorem Toleianus antistes, ei quem
regiminis, expleto octavo decimo ejusdem principis descripsit cosevus; posterioris Cixilla (c), et ipse ali-;
anno, x Kalendarum Februariarum, viam universre quando, hoc est sub Maurorum lyrannide, ejusdem
carnis fuit ingressus. » Ordinatus igilur anno 6S9, Ecclesiaeprscfectus,qui e cosevis audivit. Nonnihil
ad superos abiit anno 669, die Jauuai-ii 23, ad quem eliam sancti Eugenii III qusedam carmina prsestant.
dieni refertur ejus memoria in Romano Martyrologio; Luilpraiidum, Julianumque, et si quos aliospseudo-
quam et reperiri apud vetustissimumAdonis Marty- nymosadorat csecanoviorum supersUlio,paritercum
rologii exemplar Joannes Mabillonius prodit (6). his haberi debere auctores suinus, qui nec unius
(a) Alias, veneratwne,sed nihil mutandum; reten- aut ineunlis xm, Codex hunc tilulum prsesefert :
tatio pro retentione, frequenlativum pro simplici. Incipit Vila vel aesta sancti tlyldefonsi episcopiTole-
Sic alibi renotare pro nolare; retemperare pro tem- lanensi sedis metropolitania bealo Elladio episco;>o
perare in Monlano. ejusdem urbis, edita decimoKalendis Febroarii; c.ui1
(b) In Actis sanctorum Bened., scec. n, in Vita consonatValicanus olimChristinseSuecorum reginse,
sancti Hildefonsi,pag. 516, litt. d, in notis. £' n. 563, et Galliarum regis alius, t. III, pag. 269, n.
(c) HiidefonsiVitam Cixilauiassertam, et cum plu- 2359.Falso. Litem verbo dirimit iEmilianensis-Codex
ribus Codicihuscollatarn vuigavit cl. Florezius, t. V, anno Chiisti 99-4exaratus, in quo, fol. 230, legitur •
a pag. 504, qusein novissima SS. PP. Toletanorum Incipit Vitavel gesta suncti Hildefonsi Toletani... a
colleclioneMalrilensi,t. I, a p. 96, sub ejusdem Cixi- Cixilia?iiejusdem urbis episcopoedila, etc.
lanis noniine recusa est. Toletanus tamen steculi xn,
PATROL.XCVI. I
11 S. HILDEFONSUSTOLETANUS EFISCOPUS. 12
quidem socculiaHalem liabcni, ncque ipsi auclorita- A per eum a Spiritu sancto pcraclis miraculis rctu-
lem oliin notis prseslare p:)ssunt; sed ab ipsis, cum lissc sibi U:banum cl Evantium Cixila testalur; quo-
in ordinc suo sese conlineni, inutuo accipere contenti rum prior al) Isidoro Paccnsi dictus Tolelanse Ec-
cssc debenl. clcsi:cvotcranus melodicus, hoc est cantor (In Chroa.
2. Natum Toleti ex nobilissimis parentibus Stc- ad (eram 757); Evantius autem ejusdem Ecclesi»
pbano el Lucia Hildefonsum fama fert, sub rege ni- archidiaconus, « doctrina, et sapientia, sanciitate-
mirum Wiltorico, aiino hujus sscculi (a) seplimo. Lu- que cl in omni secundum Scripturas spe, fide et
cia soror germana diciiur fuissc Eugenii III, Toletani cbarilale, ad confortandam Ecclcsiam Dei > Hispa-
procsulis, qui puerum HiUlelonsum, priniis a se litte- nam, jam sub captivitatc gemenlem ; uterque clarus.
ris (b) ac pietatis aniore, cum adhuc ipse in Ecclesia llos aiictores Cixila habuil, quorum teslimonio lldem
Tolclaiia, priusquam CesaraugusUe induissct moua- rci astruerct, quantiimvis de ca siluerint Julianus
clium, ccclesiastico munere dislinerclur, imbulum, (In elogiolaudato) et IsidorusPaccnsis (In chron. ad
ad sanctum Isidorum Hispalim •disciplinis oninibus icram 721 ubi de llildefonso).
iiistiiieiuluni remisit. Hinc ille evadcns qui jam inde 4. Egregie aulem conftrmat famam rei ubique vi-
apparerc coepit, vir omnibus doetriuoect sanctitatis gentem duodecimi sscculi scriptor Hermannus niona-
niinieris absolulus, Toleluni rcdiit; ct sub Hclladio chus, qucm historicum Vossius ignoravit, de Mira-
antislite monachale inslituliini in sanctorum'Cosmse culis sanctic Marise Lauduncnsis (e), in epistola ad
et Damiani liionastcrio, quod el Agalicnse audiit, Harlholomseumejusdem Ecclesise episcopum. « Cuni
cjusdem urbis amplexus fuil. Ilelladius Leviise ordi- dudum (iiiqui!) in Hispaniam ad videndum gloriosum
nem ei contuiit sub vilse suse (inem, qui Sisenandi g£ regem Hildefonsum (Alphonsushic Aragonise rcx,
principio, lioc csl, circa annuin 631 conligit : quod atque item Castellse per llrracam uxorem) « (f) Fe-
Ilildcfonsus ipse de Helladio loquens (De Yiris illusl., licise malerterse vcstra; lilium, profectus, felicissi-
cap. 7) sibi teslimonium pncslitil. Abbas deinde nium ab co promissum susccpissemus, quod si se
clcclus sui monasterii, non allerius (aliis aliter pla- cundo ad cum vidcndum rcvertcremini, daret vobis
ccl [Tanuiio, 1 tomo Marlyr. Ilisp., die 23 Jan., p. corpus beaii Vincenlii Levilx ct martyris; necnon
2.">5el 250 j ) quod a Juliano aperte dicitur, e mo- el casulam pretiosissimam quam beata Dei genilrU"
nacboruni pradcctura, Eugenio ejus avunculo, diem sanclo Hildefonso Tolelanoc civitalis archicpiscopo
suinn obeuntc, ad Tololanoe Ecclesix regimen invi- dederat ob remuneralioncm trium libellorum quos
lus, principalique (uli Julianus idem vocat) violen- de virginitate sua composuerat, etc. « Sed de hac re
ti;e cedens IransfeiTur. Abbasadhuc interfuit mona- (g) conimentaria noslrorum hominum quoesoadeas,
steiii Coinphilciisis a sancto Frucluoso erecti dota- lcctor; ne nos ampliusea qua; ad bibliolhecse argu-
tioni, sa'culi biijus anno sexlo super qiiadragesimum mentum cx Hildefonsi rebus gcstis pertinet difle-
(Morales, lib. xn, c. 20); inde Toletano concilio vm, ramus.
anno quinquagcsimo lerlio, necnon el ix, circa an- 5. « Scripsil (Julianus ait) quamplurimos libros
num 657, ul c suhserip;ionibus conslat. liiculentiore sermonc potissimos, quos idem in lol
3. In pontilieio Toielano, cui post biennium ini- parlibus ccnsuit dividendos, > id est:
liatus crcditur, vcliili « facula ardens, t ut Cixila 6. Librum prosopopeeia:imbeciliitatis propriw, qui
loquilur, « omnem Ilisjianiam >castimonise scilicet, deperditus fuit.
piTidcntiic,Clirisliansequcuniverssedoctrinoc,heroica- ,*- p 7. De Virginitate sanctm Marke contra tres infideles
ruiiique omniuin virtulum radiis « perluslravil. > Ut libellum. Hic liber primum,quod sciam, editus est
(lignus habitus sit, stupendis duobtis sibi a Deocolla- ab seque pio ac docto viro MichaeleAlphonso Car-
lis heneficiis signalam et consecratam sui memoriaini ranza Valenlino, instituli Carmelitarum; qui qui-
posleris transinitiere. Sacrum cniin eelebranli co- dem, collalis inter sc duobus mss. Codicibus, altero
rani Recccsviniho imuius, Leocadia virgo et marlyr Gregorii Mirandensis Valenlini Fidei rerum judicis,
apparuit, locuiiique sepulliira;, hactcmis frustra qusc- altero Hieronyniianorum Gandiensium, prodire eum
siuiiii,o.slcndens, gratias viro sanctissinio pro defensai fccit Valentise anno 1556, in-8°, ita inscriplum :
Deiparseniatris virginiiate, quod paulo anlo lihris; SanclissimiPatris nostri llildefonsi ToletanaiEcclesice
mlitis proeslilerat, ejus noinine habuit. Cujus mar- archiepiscopilibellusde illibata ac perpetua Virgini-
lyris sanciissimoe, civis suse, veli scgmcntum (c) cul- late sanctse ac gloriosse genitricis Dei Marise «vu
tello raptini a reg;' ministralo ab liihlefonso prscci- TJOIWV «irio-Twv,adoersus tres infideles (haud credimus
sum, servari apud Ovelum in arca saucta reliquiaruml Groecaista ab Hildefonso csse, sed a noviore aliquo,
couslans faina cst (d). iNecdiu post in ecclesiam dic; qui grsecissare importune [/;] voluil) ordine synonij-
festo Exspeclaiionis partus bcala: Marise virginis ad1 morum conscriptus. Adjunxil et Vitam, quam et emi-
perageiidiiin iiialiiiiiuini olHciiun vcuicns, camdeml sit Hieronymus Weloeus Lovanii anno 1549, cum
Filii Dei niatreiii in episcopali cathedra sedentemi codem hoc libro. Anno 1557 a Basilio Melanio, con-
oeulis mortalibus conspicere, siliiquc benigne allo- gregalionis Casinensis nionacho, Basileoe, in-8",
quenloin aulire; ac de thesauro coelesti acceptami cliampublicijuris ilcriim factum hunc eumdem li-
vesteiu, qua ipse in hoc solcirmt fcslo solus ul.erelur,, bcllum scio.
sibi porrigentcii), adorare promcruil, quod cum aliis5 " 8. Post aliquod tempus Franciscus Fevardentius

(a) Sexto visum Pseudo-Luitprando in Chronic, , ul cx eoacm Elermanno, lib. i, cap. 2, cujus verba
iera 044. legi possunl apud Sanmarlbanos; unde apparet Su-
(b) Animadvcrlit hoc Morales, 1. xn, c. 59, conlir- rit;c error, qui, lib. I Annal. Arag., cap. 19, Feliciam
mantque Acta Breviarii Asluriccnsis ins., apud Ta- Urgel.Iensis comilis natam luisse credidit, queni se-
inaiuin, 25 Januar., p. 247. culiis fuil Hieron. Blancas in Aragon rcrum coinmen-
(c) In prosa quadain facli olini oflicii, quod addu- laiiis, et Sancio IV regc.
cil Tamaius, p. 260, ganipule rcgis id facluin dicitur. (g) lnleger hujus argumcnli libcr exstat Francisci
Canivcte de mesa vocabulum est noslrtc gentis anti- Porlocarrero Jesuitic; latcque Petrus Salazar de
quatum. Mendoza, in Vita sancti HiUIefonsi.Collegit omnes
(d) Servatur is cultellusTolcli hodiein ampSissimo o Taniaius hac die 23 Januarii, ct 24 sequenlis.
illmi. canoiilcorum collcgii cimcliarchio, suinma ejuss [/;] Habctur in Escurialensi sxculi, ut vidctur, de-
populi ac viciiiorum frcquentia ac veneratione cultuss eiini inclinantis Codico, lit. A, plut. i, n. 0, hac ru-
babitusque. brica : Hildefonsi libcllus de Virginitate sancla; Ma-
(e) Apud Saniuartlianos fratres in Gallia Chrislianaa r'uvAntilriapistos (quoevox Lalinis litteris constali,
in ejiiscopis Laiiduiieiisibiis, fol. 620, p. 2. id est, conlra Ires infideles, ordine synonymarum con-
(/') Fciicia Sancii Kamirezii regis uxor, Alphonsi ;i scriptus, ut non vulgarcm Gnccum epigraphes voca-
parcns, (ilia fuii HiUluiiiHocicnsis in Gallia coniitis,:, biiliim nniiimitalcm sibi concilict.
NOTHTAIHSTOIUCA. u
Minoritacum aliis IiiUlefoiiso,non ita recle, adjmli- A ncmpe dc his Iribus veri hostibus hcc lihro debella-
calis, Parisiis apud Nivclliuni, 1577, et Iiign:T>iis, tis recte sensit Alphonsus Yazquez Mirandensis, de-
nono voluniine Bibliothecmvetenun Patrum, 1589, foecatijudicii ac plurimocdocirinoe, Mercenariorum
recudermil. Inseriplio lamen in bis.variat. Nam quoe j sodalis, abbas cum viveret sanctoeAnastasiicinregno
de illibata estapudCarrauzam e* perpetua Virginita- Sicilise,conscriplo vcrnaculo libellodc sancto Hilde-
te, elc, in Fevardcntii el Conslauliiii Cajetani"libris
; fonso cjusque scriptis agcns, cap. 4 libri iv. Idcm
mss. de Laudibus erat bcataiviryinis Maria;.In quo- Gabricli Vasquio Jesuitoe venit in nieutem in com-
dam cjusdem Cajeiani Codice annolavit is qui olimi nienlarioadterliamsancti Thomocparlem, disp. 121,
cxscripserat, « se Gomesanuinabbatcm lldensem (a)I cap. 11, nisi quod Cherintum aut Carpocratem,
in finibus Pampilonioeesse. qui libenter conscripsc- qui ambo satum ex Josepho ct Maria Jesuni dominum
rit libellum a sancto HildcfonsoTolclanocsedis epi- nosirum Judaica persuasionc olim docuerant, ut ex
scopo dudum lucuieiilissimcediliim, in quo contine- Epiplianioi, Advcrsus bsercseslibro, et aliis constat,
lur de lamle virginilalis sanclx Mariseperpeluocvir- in pcrsona Juikei, qiiem hic appellat Hildefonsus,
ginis (b). » Sed infra de bac nota iterum. conligi assevcravit. Verum lucc ejus sententia plane
9. Trcs hi infldelcs quinam fuerinl, compcllatioi impuguatur'ex hujusmel operis cap. 5 et i, in quo-
ipsa eos arguentis cxtra duhiiim ponit. Jovinianus; ruin ulriusque principio de diva Virgine ad Judoeum
nempe Helvidiusque,noti admodum supcrioris oevi dicitur, exsiirpc sivc gcnteipsiuseaincssc : quod non
lia-resiarchonel a maximo doctore Hicronymopecu- bcne accommodes ci qui vcre non esl Judseus ori-
iiaribus libris coiifutali, ac terlio loco Judocus qui- gine, sed secta aut boeresi duntaxat. Ego magis
dam, sect;usu;c lantum appellalus nomine, liic sis- g pulonon privatum aliquem, sed totam scclam Judaeo-
tuntur, et ex adverso maxiiua vi atque impetu ser- rum, conflicto sibi cx iis uno, qiicm argueret, tot
inonis doclrinocqiioiiiipugnantur (c). Priiuus olim capitibus ab HiUIefonsorefutari. Nec aliter rectum
negaverat MariamDeiparam in partu virgincm per- scnsum habere capitis sepiimi verba hoecpossunt:
mansisse ((/). Secundiispostpartum semper virginem «Nam de passiuiie, contumeliis, cruce, clavis, morte,
fuisse. Terlius vero integrilatcm in puerpcra oim.i et sepultura, quid tibi jam loquar? cum te fecisse
lempore sacrilegus respuehat. Joviiiianiini igiiur illa non dubitcs. » Et mox: « Quando de homicidio
primo capite (libellosappellal Ilcrmannus monaclms innocentisreus tcneris, et hanc morlem ejus a te qui-
supra adductus), Ilclvidiiunaltero, Judseuni tertio, et dem crudeliter illalam, ab illo aulem sponte susce-
his qnoelertium sequuntur refulat. llic cnim postre- ptam, etc. > Quod vidit eliain Gomcsanus(e) ille
mus hostis profligandusfuit majoribus copiis argu- transcriptor libri hujus de Virginitate, quo usus est
mcnloruiu, in qno cliam Jovinianus et Ilclvidiu.s Cajetanus, jam a me vocatusad lestimonium, ssepc-
seorsum prius impeliti dc novo proslernerentur. que vocandus.
10. Vcre enim in hoc vcrsari debuit Mariansein- 11. Hi ergo sunl tres illi infideles, quibuscum in
tcgritatis tota defensio, ut vcrum Dei Filiuin ex ea hoc libro congrcdi volnit Hildcfonsus. Sive quod cx
nalum dispulatio siabilirct; hoc enim uno dalo, dcvotione in bealissiinam Dei genitricem novos sihi
quis deindesanus iniiciarcturpoluisse Dcumin clau- hosles ex veteribus etiam profligatissnscitare voluc-
stra se pcnetrare incorruptoematris, atquc inde for- rit, quo slylura pietatis, vcluti declamatorcs solenl,
matum sibicorpus ocqueinviolato pudore virginis in excrccret. Quo quidem vocasse eum genius videtur
dias Uiminisoras educcrc? IIoc ergo inculcaiulunipro- p proprius, ut in laudandis paulo infra cpistolis ejus
lixius fuit Judoco inlideli, quod secloeejus maxime ^ clarebit; atque item e testimonio Quirsci Barcino-
rcpugnabat,ct per Judici corpus coeteroruni cr.-ese nensis tunc adducendo, et ex Gomcsaui presbyteri
mentis Anlidicomarianitarum, quomodo EpipUanius vcrliis infra producendis; dcmumque cx testimonio
in Panario appellat, jugula petendum. Hi cnim po- fragmenti de translationc reliquiaruiii e Toleto in A-
sleriorcs Chnstum in orc ChristianisniumqueUa!;e:i- sturias, quoil infcrius quoque a nobis sistetur, sivc
tes, fcrc ab omnibus Maria;propugnatoriliiis, Am- quia impudens horum hoercsisnovos aliquos sortita
hrosio proeserlimcpislolaruni, lib. x, episl. 79 et csset, sive in Hispaniasive extra Hispaniamhoc tem-
81, llicroiiymoque Adversus Hclvidium, tanquam porc sectatores (/'). Plane hanc posteriorem partem
asseelsc Hcbraicoruin dognialum traducuniur. Ita ii qui ficulneisadhoerescuntchronicis, mordicus tc-
(«) Pro abbatemIUlcnsem,lege Albaildcnsem(sive dictissimum solius styli exercendi gratia novos sibi
Albeldensem)non abbalcm, scd monachiim,ejus sci- hostcs e scpulcris excilare, dcclamalorcmque in co
licet monasterii cui Dulquilus, seu Dulcalus, procerat argumeiito agcre voluisse, cujus occasione inflicta
in finibusPanipilonioe.E nolis mss. cl. AndreoeMarci olim eidem beatissimoeVirgini a Joyiniano et Hel-
Burrielii in llegia bibliotlieca Malritcnsi exslanlibus, vidio vulnera omnino refricanda eranl, ulopportunc
qui primus Constanlini Cajciani errorem detcxit in monel novissimoeSS. PP. TolctanorumEditionis Ma-
SS. trium cpisc. Bcned. Vit.,p. 141. tritensis curator (In Operib. Hildefons.,prolog. t. I,
(b) In SS. trium euisc. Beuedict. ord. Vi;a a Con- p. 104 ). Nequc id e Quirici adllililefonsum epislola,
slantino Cajctauocdita, p. 141. nec ex Gomes.aninarratione, neque demum e frag-
(c) Jovinianolianc hoeresinsanctus Augustinusad- D ' mento translalionis reliqmarum, qua?nosler pro con-
sciibit, quamvis sanctus Hicronymus in lihris adv. jeclura sua adducit, ullo modo videtur clici. Imo cum
eum scriplis non meniincril, ut Erasmus notat in ar- in Hildefonsilibello lelorum aciem pnccipue ac tan-
gumculo liorumlibrorum. tuin non unice in Judoeosintentam vidcain, existimo
(d)IIelvidius aflirmabatDeiparampost edilum Sal- rem Hildefonso cum Hispanis aul Hispaniensibus
vatorem a Joscpho cognitam, ut e libro Hicronymi ejus scctocpopularibus fuisse; idque occasione viru-
adv. eum conslal, vol. 11ejus Opcr. lenti alicujus in bcatissimam Virgincm scripti per ca
(e) Escurialensis paulo antea laudatus sseculi x fortassis tempora evulgali. Nec ante liiUlefonsumIsi-
Codex, lit. A, plut. i, n. 9, explicans vocem Tria- dorus in libris Contra Judoeos; neque Julianus post
eum Toletanus in Comprobationesextoe selatis cum
pistos: ( Tres, inquil, triapisti sunt Jovinianus, Hel- larvis, scd cum vcris Judoeisconflictassccxistimandi
vidius et Jud;ci. t Gomcsani autem verba in Codice
Toletano h;ccsunt: « Joviniani perfidiam(Ilildcfou- sunt. An verecundioits Hildefonsiacvo,quam postea
su-s) vulncravit, el pugione vcrissimoeralionis Hel- fuerint aut eiiaiu nunc sint, cjus gentis doctores crc-
vidii errorem destruxit: Judseoruii)quoquo duriiiam dimus? A sseculoxu ac deinceps ad avorum memo-
non soluiiia stipulatione [Leg. astipulatione\angclo- riam ct nostra fere tempora horrendas in bealisst-
rum et bomimim; sed etiam d.cmo.iumprolala con- mam Virginem infrunito ac pestileuli ore blasphe-
fes-ioiiejugulavit. > niias cvomere nusquam deslitisse, docenl nos eorum
(y/ Vix credibilc esl Hildefonsumbealissimsevir- 1'ibrip~i'3 nitzachon, ri-IGX p'~n chazok emunah,
g-k'iisMariichonori, si quis uiiquam mortalium, ad- Itt." rvnVc tholdoth icscH, et alii, quos collegit,
/5 S. HILDEFONSUSTOLETANUSEPISCOPUS. ?<J
licbunt. Frequenter enim horum Luitprandus (In ,A Marte scmper virginis, nitido politoque eloquio or-
Cliron., an. 661, n. 101 et 668) el Jiilianus (In dine synonymo [ sic lego, pro synonijme](/') perflo-
Chron.,n. 537, 538) inculcare amant Hildefonsum rcntem, ctc. » Corrupta et improprio loco posita
cum Theudio ct Helladio Goihis hoercticis Narbona sunt, ut cx Roderico Toletano, lib. n, cap. ult., et
vcnientibus congressum scriplis fuisse. Quibus dedit lib. lii, cap. 12 , inler se collatis his quoeex Isidoro,
fimdamentum Rodericus Toietanus, lib. xi de Rebus ut in more habct, utrobique scripsit, liquet.
Hispania', cap. ult. his vcrbis : « Hujus temporc cum 14 Auctorllistorioeiranslationis rcliquiarum e To-
Helvidiuset Pclagius a Gallis venientcs plerasquepar- lcto in Asturias qu;c Sehastiani Salmanticensis(sive
tes Hispani;c infecissciit, virginitatem beala; Virgi- ea sit Alfonsi III, cognomento Magni) hisiorioe in-
nis infamanles, beatus Hildefonsusillis occurrens, serla legitur apud SandovaliumEditorem, in men--
sacrarum Scripturarum teslinioiiiis, el lingua melli- tione harum qu;c in arca sancla condiise sunl apud
flua, et gralia in labiis suis dilfusa, eorum dogmata Ovetum reiiquiarum : inter alias « pallium » laudat,
confutavit, el ab Hispania confusos abegit. » Quod « quod dedit ipsa Regina cceli Hildefonso Toletana,
snquitur Ilistoria generalis AlfonsoX regi communi- sedis archiepiscopo pro laudibus in honore sanct;c
(er aliributa. Neque id leiicntibus cum Roderico c- ipsius virginitatis celebralis, ubi ipse saiictus epi-
nixe adversabor; dequo lamcn opportuiiioraliushaiic scopus gloriosiis contulit adversus h;cresiarclias He-
rcm expedicndi locus paulo poslea occurrct. liudium alque Lovinianum, etc. » ubi Helvidium at-
12.Jani ut coiifirnicmusaliis teslimoniis hoc opus- que Jovinianum legi debere manifestissimumest. Ms:
culum sancli Hildcfonsiesse, AinbrosiusMoralesali- exstahat in ecclesiicEborensis bibliotheca, leste Re-
cuhi teslatur sc vidisse manu exaraium Codicem, in g sendio in cpist. ad Quevedum (Hisp. illust. t. II,
quo exscriplus eiat hic lilicr dc virginitale Deipara: p. 224 ); iiem in coenobiode la Mejoradaordinis san-
virginis, manu ipsa Alilani Senticce, siveZamorceepi- cli Hieronynii propc Uimeluin. AliumCodicemfui>se
scopi, viri sanctissinii, de quo pratfixa ibi admonuil ad sanctum Franciscum Pincioeurbis Moralcsalicubi
oum nolula («). Porro is libcr, quo usus fuil Caje- refert (En el sanlo viage, ms.). Antiquissimo alio
tanus, perantiqiio eo, maniKpjcexarato, non sine ex- usus fuit Constantinus (g) Cajetanus.
scriptoris noiniiie consignaius venit ad poslcros. Ex- 15. Culpabunt forsan aliqui synonymorum coacer-
stal cniin ad calcem adnotalio, ut jam indicavimus, vationeni in hoc libro, cum ex rhetorum regulis de-
prolixior ea quam ut hic integra refcralur (b); sed deceat eamdem rem pluribus idem signilicaniibus
quoeid conlinet Gomcsaniim abbatem lldensem(c) vcrbis exprimere. Al in hoc secutus fuil Hildefonsus
rogatu Gothiscalci episcopi illac (in linibus Paiupi- Isidorum magislrum. Et licet quandoque in magna
Ioiiisc, uljam diximus) cx Aquilania in Gallseciam animi coinmotionenon saliari loquenlem prius (|uam
inviscndi sancti Jacobi corporis gratia transciiniis oinui quo potis est modoet verborum differentia qusc
conseripsissebiinc lihcllum; eumdem verocpiscopiim concepit intus foras producat. Talia patiehatur Hil-
translulissc eum ex Hispania in Aquilaniani a;ra 989 dcfonsus, cuin cxorbitavit a frequenli loquendi usu,
( sivc anno 951 ) lenipiire hiemis, diebus coeplis Ja- amoris erga beatam Dei matrem ignibus extra se.ve-
nuarii mcnsis, quibus ipsis diebus obiit Gallicianen- luti posiius. Qualibus agitaii alTectibuschori aliquot
sis rex Ranimirus. H;ec fere Gomesani nolula. Hic in Euripidis tragoediisIeguntur. Pergamus ad reliqua
csl Ranimirus, scu Ramirus, II Legionis rcx, qui opera cum Juliano.
ohiit Januario nicnse anni 950. Quare ad liunc nu- p^ 16. Opuscutumde-proprietatepersonarum Patris,
meruin refonnanda esl so.ra, seu aimus nolut.c, ne c/ Filii, et Spiriius sancti. De sancta Trinitate vocat
clarissimis refragctur docuinenlis a Moraliadduclis Eisensgrcinius (/«).
(Lib. xvi, e. 20). 17. Opusculumadnotationum in sacris, et opuscu-
15. Membranaceum alium Codicemlitteris Golhi- lum adnotationumin sacramentis. Quse duo opera-di-
cis autc DXI.annos cxaralum scrvari ad sanctocTri- sertc Julianum distinxisse conlirmat ms. Casinensis
nitatis Toletanum cocnohiiim Ilicronymus Uiguera (]odex, quemvidit Cajetanus, Vitochujus, et sic edi-
testatur in notis ad Luitpranduin (Ad an. 668) : uit Mabillonius; agnovitque utrumque Vinceniius
nempe aSalomone arcbiprcsbytero, ut crediinus To- Bellovacensis(Spec. hist., lib.vn, c. 120). At Pari-
lclano, scra 1105, sive anno 1067, quod idem alibi sina Edilio, cl Matritensis,sancti Isidori operum, quoe
monel (Ad an. 957)in iisdcm notis (d). Mcminitejus- hauc ct exhihcnt cum Isicloriet Hiidcfonsicatalogis,
dein libri Isidorus Pacensis in Chronico (e) liis iiiium duntaxat Annotaiionumin sacris librum ; Fran-
verbis : « Quod pncnilcnlc proesidenlelunc sanctis- cofordiensis (Tom. II Hisp. illust.) pro eo allerum
isimoHildcfonso,nielliflu;cos aurciim in libris divcr- lantum Annutationumin Sacramentis, cui Hensche-
sis eloquentiic, atque dc viiginitate noslroe dominse nius calculum addii, agnovere (i).
ct cum confulalionibns cdidit Joannes Christoph. (d) Evstat hqdie.luniTolcti in sanctissimoeTrinita-
Wagensciliiis in Telis igneis Salanse, Altdorlii Nori- lis cocnobio; ejusque cxcmplum cum Ediio Michae-
corum, 1681.VideMoiuliiinin saucli Hildefonsiope- lis Carranz;e a cl. Andrea MarcoBurrielio collatum,
ra, Edit. noviss. SS. PP. Toletanor., t. I, p. 105. in Rcgiabibliotheca Mairitensi; in cujus finelcgitur:
Et noslrum, infra, n. 516. Rodericus Toletanus ad D « Ego miscr Saloinonis archipresbyter servus Dei
Helvidium ct Pelagium [ falso, pro Jovinianumj id indignus et peccalor scripsi hoc libelUiinde Virgini-
faclum refcrt, quem seciitus postea fuit cl. Florezius tate sanctoeMarisevirginis et Genitricis Domini ad ii-
(Tom. V,p.m, n. 112). nem usquc, complebit: in civilate Toleto in Eglesic
(o) Longc hoc Atilani Codice antiquior Regius E- sancte Marie virginis sub metropolitane sedis domno
scurialensis esl lit. A , plut. I, n. 9, paulo ante lau- Paschalis archiepiscopi. Notum sub die vi, feria ora
datus, in cujus (inc lcgitur : « In Jesu Christi nomine III, in diem sancti Cypriani episcopi, xvin Kal.
cxplicitus est Codex istcanolario Joannes indigno in Octubres, in sera millesima centena quinque. »
ocraPCCCC , et nonagesinia sccunda (seu Christi an- (e) MYA723, ut in Editis a Sandovalio, revera
no 954) vni ldus Martius, regnante rege Ordonio in scra 715.
Legione. Comite vero Fredenando Gundisalviz in (f) lia Sandovalius ex Codice, ut videtur, corru-
Castella.,Deogratias. »Atilanumautem Zamorensem ptissimo edidit. Aliter Mirscus.
ei Ecclesioeab anno 990 ad 1009 proefuisseconstal e (g) Refert ipse ubi supra, pag. 159.
Calalogis proesulum ejusdcmap. cl. Florczium, T. (/() Inter deperdita Hildefonsi opera reccnsetur a
XIV, pag. 537. Fabricio (Bibl. med. et inf., t. III, p. 260 ), Guil-
(b) Exslat in laudata Vila trium episcoporum be- Iclmo Caveo (In llildefonso, ad ann. 657), Cellierio
ncdic, p. 141. ('/'. XVII, cap. 37, pag. 713).
(c) Gomcsanum abbatem Itdensem, pro Gomes.t- ()')Item inter deperdita fliidefonsi opera. Binano
iiumAlbaildensem, ut ahbi. autLTii,.ansimplcx dc aflini, ut videlur, argumento
n NOITTIAHiSTORlCA. «8
lS.Librum DeCoijiiilionebaplisniiuinim.lliine ms. A Jovinianus, dissipetur Helvutius, simulqiie el incic-
cxstare in bibliotheca Carmelitarum excalceatorum dulus ac mente perlidus decidal Jud;eus (ij1).» Quiri-
Claromonlensium in Arvernis, cum Iibris quibusdam cus hic Barcilonensis episcopus Tolefano x concilio
Ferrandi diaconi, cx LudovicoJacobo a sanclo Ca- iuterfuit anno 656 quo adluic abbasllildefonsus erat.
rolo refert Labbeusin bibliotbcca ms., p. 207. De IIuc refero episloloe huius primoe hoc initium:
Gubermlione baplismiFraucofordicnsisEditio hahel. « Cum a vobis remeans (hoc est, a Toletano islo
Alii omnes De Cognitionehahent («). congressu) ad ovilis crcditi loca re.liissem, ita laho-
19. De progressuspiritnalisdeserli alium (b). ris magnitudine fessus, ctc. » Unde tiluliim ei epi-
20. Opuscuhtmannotationumactionisdiurna.: For- sloloeinscriptum hunc : RescriptumCijricii episcopi
le diurni lcmporis cxercitia spiritualiler impensi. Burcilonensisad HildefonsnmTolelana: sedis episco-
Francofordiensis habct actionisdiviiiw,quomodo edi- pum pro opcrcDeYirginilate sancta? Maria.', germa-
dit Henschenius. Mabilloniusliunc librum omisit(c). iHimauctoris non cssc, scil cxscriptoris, proeter iu-
< Quodtolum (ail Jul.aiius)parlis primoe voluilvolu- solilam designandi hoc loco argumentuin epistoloe
niine connectendum. Deinde (ail) partis secundoc.» formam, id plane convincit, hoc noiuluinfuissc lem-
21. Liber epistolarumest, in quo diversisscribens, pore Toletanum anlistitcm Ilildefonsuin. Quodmilii
amigmalicisformulisegit, personasqueinterdumindu- confirmat secund;ie,qua Quirico Ilikiefunsus respon-
xit, in quo etitima qnibusdam luculentiora Scripto- det, et quartoesimililcr responsort.cepislolarum in*
rum rcsponsapromeritil. Exslat quidem ad calcein scriptio : Sanctissiinoac honorabiti domino Quirico
Pseudo-Juliani syslcmatis (Part. n Advers.,p. 145) episcopoHiidefonsns famulus vcster. Non cnim se
Variorumcarininumcollectioab co facta, in quo ait {}famuluin, sed potius fratrcm alierius cpiscopi epi-
quasdam epistolas ct carmina cx libro Golhicomcm- scopus Hildcfonsusdignitalissua; menior, quamtum-
branacco sanclocJusta; Toletanaise collegisse,atque vis humillimus, appellasset. Fateor invcniri hunc
Fuldam (fundus hic ficlionis) niisisse. Desunl qui- servulidemissumnomen in Quiricii lertioe cpislolie
dem eoem bac Editione, ncc ultra carmina et corum titulo, reciprocamquedoniiniappellationrm in hacce,
explanationem ab codcm Pscudo-Juliano factam, cl quarta Hildcfonsi. Sed excusahilius est Barcino-
quidquamaliud. Speraham promissorem hunc forte nensem episcopum se submisisse Hildcfonso supc-
aliquid Ilildefonsinume penu illa sua sanctoe Justse rioris ordinis melropolilano, quam vice versa, ac
commentilte bibliothecoe locuplctissiina dcpromere domini compcllatio alterius ad alterum in yulgari
voluisse; maximepostquam in exposilioneepitaphii consuetudincsemper fuit.
sancli Isidori eunidem Julianum rcfcrcntem se ad 25. Quarta quidcm Hildcfonsi cpistola truncata
quasdam Isidoriad Hildefonsum,bujusque ad illuni, ad nos pervenit co quo minus debuit loco, uhi ncni-
aliqnot epistolaslegissem. Sed cum in Editione ope- pj cxcusat Quiricioquod necessitate lempoium et in-
rum Luilpraudi a D. Laurentio Ramirezio procurala ciimbeniiummalorum melu sciiptioni non incumbe-
(Pag. 515), easdem, utcredo, epislolas quarum spes rct (e). Ne autem id pnctermiltamus, aliam Quirici
nobis facla fuerat, sub epistolarumprajsulum a Ju- Barcinonensis cpiscopi ad Toionem Csesaraugusta-
liano cotlectarumtitulo vidisscm, cxcidisse me cu- num cpistolain protulit ex bibliolheca Tliuanoca
riosilalis volo compcri. Joannes MabilloniusAnaleclorumsecundovolumiiie,
22. Delevilergo invidia relalis clarissima futura qua is Taioni rcspondet, el gratias habet pro remis-
sanctissimi doctoris monumenla, c quibus hisloria ., so ad se Collcctancoquodam ex Operibus sanctorum
ejus leniporis apprime illustraretur. Attamen ex- Gregorii et Auguslini, dc qua in Taionis rebus mcn-
.stant ex his duoeadCyricium, sivc Quiricum, Barci- tio ilerum occurret. Proscquilur Julianus :
nonensem episcopum,quarunipriore respondct illius 24. Purlem sane terliam missarum esse voluit,
gratulatorioeob sihi remissum de Virginitate virginis liymnorumatque sermonum; unde in albo isto ope-
Alariceopus; altera vero suasorise cjusdem episioise rum collocamus.
de edcndis similibusaliis operibus rcspondet. Qua- 25. Missasaliquol. Solemnc crat lunc temporis
luor has Cyriaci, seu potius Quirici, el Hildefonsi, c niissas conflci pro aliquo festo die Chrisli Domini,
biblioiheca Corbeiensisin Galiia monasterii, primus, Marisc Deiparoe, aut sanciorum. Meminit quideni
uisi fallor, iu liiccmprolulil Lucas d^Acheriusin Spi- (iuarum Cixila, « ubi slatini in oflicio (abbatis) cla-
cilegio suo (Tom.I, p. 508). E prima sane Quirici IVIIS,duas missas in laudem ipsorum dominorum
constare videtur libro de quo ad se transmisso gra- (SS. Cosmoeet Damiani maiTyruin, quibus monaste-
tias habet Hildefonsonihil pncsenlis cum prsesenti- rium dediealum) quas in feslivitale ipsorum psalle-
bus sequalibusveboerclicis congrcssus oeeasionem rcnt, miro modulationis modo perfecit, quas missas
dedisse. Yerba ejus hsecnonnc aperli sensus? « At- infra adnotalas habcmus, » ait. Item alterius paulo
que, ut ila dicam, ca quoeopaca videbanlur pro sui post meminit missa; de sancta Leocadia. « Ipse vero
quanlitalc mysterii luce clarius manifesta, ac nota, manibus (inqiiit) statim complexans ct aslringens,
pusillis et magnis effeceritila ul cx boc hebetescal talia fertur deproincre vota, vocifcrans cum omni
scriptumfuerit, incertum. Julianus ul in paulo ante c. 55), Fahricium (T. III, pag. 260), Ccllicrium (T.
laudato Codice Escurialensianni 954, lit A, plut. i, D AV'7/, c. 57, n. 2), cl. Florezium (T. V, p. 485),
n. 9, opusculum inscribit Aduotatioiium in Sncra- abest tamen abeodcmJuliani opusculo, siveHildefon-
mentis;novissimaSS. Patrum ToleianorumEditioMa- si Elogio,quale habetur in anliquioi'Comnium pr;c-
tritensis, pag.95,A(/»o(fltion.«m»tS«cris.Trilbcniius, laudalo Escurialcnsi anni 954 operum HildefonsiCo-
de Script. Eccl., c. 55, Adnotutionumin sticristibrum dice, lit. A, plut. i, JI. 9. Sistinius cjus verba :
unum, Adnotationumin Sacramentislibrum unum. « Scripsit sane (Hililifonsus) quamplurinios lihros
(:t) Habetur in novissima SS. PP. Toletanorum luculenliore! scrmone patissimos... Id est librum
Editione Matritensi (Tom. I, p. 163) e ms. Codice prosopopeieinuccillitatis proprie; librum d: Virgi-
Patrum Dominicanorum Bajocensium, e quo pri- nitate sanctoe Mari;c contra tres infidclcs; opuscu-
inusomnium in lucem id protulisse Baluziusdicilur, lum de Proprielate personarum Patris, ct Filii, ct
hoc liiulo : Adnolalionesde cognilionebaptismi. Et Spirilus sancti; opusculum Adnotationum in Sacra-
in Baluzii MiscellaneorumEdit. Lucensis 1761 (T. inentis; librum de Cognilionebaptisitii unum, etde
II, pag. 15). Progressu spiritali (per) ctesertum allerum. Quod
(b) ln eadem SS. PP. Toletanorum Editione(T. I, totum partis primcve voluit volumine concctendum
a pag. 252), sub litulo : De Ilinere deserli. ctc. » indictoAnnotalionumaclionis diurna; opuscu-
(c) Intcr dcper.lita, imo-et inter dubia Hildefonsi lo; nisi id inihi olim inter describendum cxciderit.
cpera. Licet enim cxslet in Juliani Elogio novissi- (</)Nihil hiccconficiunt ncque probanl contra ca
niseSS. PP. Tolcia-norumEditionis Matritensis(T. quoepaulo iinlc dicchainus,nuni. siilicct 11, nnt. (/').
lrp. 95) atquc apud Trilhcniium (De Script. Eccl., (cj In novissimaSS. PP. Tolclanorum EJitionc
•i!) S. HILDEFONSUSTOLETANUSEPISCOPUS. 20
poputo, et clamans : iDeo gralias. Vivitdomina mea A compositas a D. Hildcfouso, prinium ex slylo,
per vilam llildefonsi. » Et id ipsum rcpelcns clerus dcinde quia Cixila arcbiep. Tolelanus in Vita D. Hil-
vcliementer psallebat AI.I.KLCHA, et canlicum quod defonsi ait illum edidissc septem missas de beaia
ipsc dominus Hildcfonsus niiper fccerat : SPECIOSA Maria. Vocant autcm Mozarabcs missas, non totuin
1ACTAES,AI.LEI.LTA, ET ODOR TLLSLTUALSAMLM NON officium, sed qu;cdam quasl (f) prseambula, sivc
siiSTUM, ct alia quoc iu ipsa missa subter adnotata in adhorlationcs ad cclebrandum tale officium. PE-
laude ejus depromseral. > Unde videmus non verba REZ.»
csse Leocadte martyris, ea qu;c vulgo (a) ei tri- De quo anliquarum rcrum, proccipuequesacrarum,
buunlur: Vivildoinina mea pcr vilamllildefonsi, sed curiosos, Divique Hlidcfonsi devotos, admoncre hic
populi acclamantis cidcm marlyri e tumulo veluti oper;c pretium duximus.
resurgenti. 28. Quibus nec ignolum cst quid scriptum reli-
26. ldem paulo post cujusdam mtssa: de Maria querit Franciscus Portocarrero socielalis Jesu in
Virgine, sivcrfe'ejits/liiiiuiiiin/ione mcininit. Pr;cstat libro vernaculo de sancl:c Mariocvirginis descensu in
vcrba audire gravissimi hi-lorici, ad quem oportet ecclesiam Toletanam (Cap. 12), scilicel visam fuisse
vel.utiacl fonicm soepiusrccurrerc : « SuperveuieiKe Wormatioea Thonia cle Torralba ejusdem socielatis
vero die sanclooet scmper virginis Martc (hic csl a in quodam Missali Gothico Juliani Pctri manu descri-
Gothis in x concilioTolclano inst.itul.us dies beatoe plam missam quamdam « compositam ab Isidoro
Marioevirginis, alias Incarnationis Vcrbi divini in Hispalensi, et modulatam canlu per dominum Hil-
ejus sacro ulcro, cum non aliud sit, aiunt Patres defonsum proesulem. » Mcreestamen hasFuldo Wor-
concilii « festiun matris, qnani Iucarnalio Verbi, » *, j> malienses, Torralba'quc, ct qui cum co habuit Gcr-
xv Kal. Januarii in lota Hispinia, posl tot alios Dii- manicum hocce commercium, Hicronymi Romani de
paroe sacros dies, vel ininc cclcbris sub titulo Ex- la Higuera, nomina, toto hoc opere proscripta vo-
spectationisparlus : alias de nueslra Seiiora de la 0, l.umuspreque lam scvcre cum iisdem agi, quolics-
ut vulgus loquilur proptcr antiphonas ab hoc die, cunque occurrit occasio (ct occurrit soepe) conlcn-
quarum principium ab 0 littera, seu vocandi interjc- dimus.
clione concipitur, usui procscriplas) ante Ircs dies tri- 29. Hymnos. Mcminil Cixila, ut vidimus, Cantici,
busdiet.us lilanias percgil, ct Missam suprascriplam quod Ilildcfonsus fcccrat in Lcocadia: virginis lau-
\Forte, subterscriptam, hujus cnim non prius mcmi- dem; (g) forte ejus qui inimissus fuil in Breviarium
nerat] quoe in cjus laude decanlarctur perfecit, quse Gotbicum, vulgo dictuni Isidorianum.
est septima. > Hunc aulem hahuerilnc in iis, qu.ie 50. Sermones. Procscfcruntaliquot Hildcfonsino-
de beata Virginc, an in omnibus dealiis soleinnita- mcn qui cjus non sunt, ul mox dicemus (h). Julia-
tibus ab eo formatis missis numerum, non satis ex- nus jam loquilur : « Ulterioris denique partis libcr
plicuil. est (pjartus, versibus prosaque concrctus, in quo
27. Adjungemus tamcn nos opportunam notitiam cpitaphia el qua-dam siint epigrammata rcque adno-
libri ms. Ecclcstc Tolelanoc,qui, ut cx cjns indicc tala. Scripsil aulem et alia miilta, qiucvariis rerum
quo utimur apparct, plutei xxx vicesimus nonus ac molesliarum occupalionibus impeditus, aliqua
cst. Brcviarii Mnzarabisbic parlcm continct, cl ab coepla, aliqua scmiplena reliquit. « Cujus fidc alli-
ca titiilum IiaUct.In pagina aulem cjus uona moder- gimus scriptorum, quod eonlinuamus, albo :
no characlere h:cc babentur partim Latino, partim p„ 51. Epitaphia et epigrammata quirdam. Quorum
vulgari Hispanisescrnione : « iiicliber continel se-^ 1 nonnullis gaudere daliim poslcris esscl, si gcrma-
quenlia : (b) 5-7 Misstude beata Virgine Maria; Of- nam oblulisset poct;e niagis pii quam tersi ct facundi
ftcium Annuniialionis, mcnseDcccmbri(c) (Mas largoi prolem collcctio illa variorum canninum a Juliano
que cn el Mozaraiie); 0'ficium in Assumiione Bea- Jarchipresbytero sanctoe Justoc, ct Chronici auctore)
twMarice; Officiumin Nulivita'e Domitii; Officium i iacla et scholiis explanata, quam E-.tilioniejusdem
sancti Slephtini (d) (No licne principio, y otras dos> Chronici et Adversariorum, lihclliquc (ic Ercinito-
liojas suyas cstan atras enquadernadas entre la Mis- riis Ramirezius subjccil (Paris., 1628 apud Son-
sa : Qiti non. De nucslra Scfiora). Offtcium sanclii nium^.. Continet ea colleclio carmina sive cpigram-
Joannis evangelisla:; OfftciumCircttmcisionisDomini;; mata, cl epitaphia deccm cl scptcm, cx quibus duo-
Officium inCapitc auni; Officium-in Apparilione e ciccim Hildefonso Iribuuntur. Ea nunc ad obrussam
Domini, sive Epiphania (e) (V cn mctlio clel hay sciss examinabimus, quam Ilieronymus Romanus de Ia
hojas, que son de arriba dc Ia Missa 2, 6 5, dc nue- Higuera, lmjus collectionis ul contendimus calera-
stra Sefioia). » rumipie Julianarum faluilarum , sive auctor, sive
Scquitur ad ha'c Lalina liscc nota Joannis. Rapli- propola, in historia sua Tolctawc urbis et regni op-
sl:c Perezii, olim bibliolhccarii, viri doctissimi acc porlune suppcditavit. Is cum historiam hanc scrilic-
diligenlissimi, quod cx cjus subscriplionc nianifc- ;- ret, incideral jam in hxc cpigrammala, ut faletur
stuni redditur : « liic liber in niagno prclio luibcn- ipse, lib. xn, cap. 5, sibi osfensa a Proedicalorum
dus ; nam scptcm missas dc beala Maria crcdo esscc quodam sodali, nccnon ct ad se cx Germania irans-
(T. 1, apag. 256), binseiiiminim Quirici, cl biiuc cD I (g) Exstat apud Bivar., in comm. ad Dextrum,
Ilildcfonsi ad Qiiiricum uu.oi[ivuu. p. 545.
(a) Ab aueloribus uoslris, Morali, lib. xu,cap. 59, ), (h) Idem Florezius (T. V, a. p. 490) lernos, quasi
Mariaua, lih. vi, c:;p. 10. Ilildefonsi sint, sermones primus edidit : binos (jui-
(b) Prima cl sccunda Missoequoede.uinl scplcnario io dem e sieculi xm, qui ei ohligit Codice de Virgini-
implciido numero, sunt sanclorum Cosnuc et Da- i- tate sancl.seMarioc, inscriplos I. Sermo in dicm stin-
niiaiii ai)Ilil:!cfonsoeiiil;c,quaiTiniCixila meminitsu-l- ctw Murim. lncipit: Exlwrtalur uos Dominus, ctc. II.
pran. 502. Vidend.cl.Florezius T. V.,pag. 511, n. 14. i. Ejusdem. Incipil: Rabbi, Filius Dei sine temvore,
(c) Hoc est: Longiusquam in BreviarioMixtarabico. 0 ctc. III. c membranacco Codice Toletano (Ptut. xy,
!(j JI. 15) de perpclua Virginitate bcat;c Maria^, hoc li-
(d) Hoc cst: PrincipiumnoH Ittibet,uc duo alia ejus Maria. lncipit : Crealor
(olia pcr errorem liyaia fitere inier missttm: Qui non, n' tulo : Ilem sermo de sancla
ctc, Dciparte Virtjiuis. omnium et auctor vilw, ctc. Hicret lamcn nonniliil..
Ac prioris ciuidem stylus plirasisque, prseserlim a
(e) Hoc esl: Inquc cjits metliosex folia inseria sunt,
lt> num. 4 cl deinccps, non multum milii ab Hildefou-
liue ad missam suncUeMariai virginis secundum ter- r~ si;mis distare vidcntur in cap. 5, 4, 5, dc perpet.
tiamve pertinenl. Virgin. sanctse Marisc. Videndum tamen erudilum
(f) Quoe missa' nominis acccptio adjungewla est ;st sane ad sancti Hildeplionsi opcra dubia monitiim in
Lis, quas doclisMimis vir Joanncs IJona S. R. E. K. novissima SS. PP. Tolctaiiorum Editionc ( T. /, a
card. poirt alios collcgit, li!>.i Rcr. Litiugic, c. 2. pug. 291).
11 NOTITIA HISTORICA. 22
nissa (a). Verba Higucne vulgaria aiimmus. Dcscri- A Hancin lionoreDei supplex Kvanliusoedem
velera sunt,
psit quoque ea qu;c ex bis germana elMicbaclisRui- Sacravi,fabricansliancin lionoreDei.
Ambrosius Morales ex Codice quodam Hic patrioscineres proccisomannoreclausi;
zii de Azagra, ctijus sxpe mcminit (b). Hic tamen qnod lla cuert iiisloria Toietana, nccnon exemplum
!iatanlum laudal qiuc sanctum Eugenium auctorem nos habemus ex schedis D. Joannis de Fonseca
Hildefonsi autem niilluin, quod vide- quod
pr;cscferunf, (qui et ipse descripsit ex eo cxcmplo, quod Anibro-
rim (c). Higuera Hildefonsina quocdain, sicut el Eu- sius Moralcs es Codicc Azagrii exsculpsil)(niulalis in
gcniana alia, hislortc inseruit, quse nohis dux vi;c lertiam primoe personoe verhis sic protulit Pseudo-
crit ad perlingendum quo veritatis vocat amor. Julianus:
52. Primuni quod incipit:
Lucoesacraviisupplex Evantiusaidem, elc. Hanc in lionoreDci supplex Evanliiissedem
cst, ouincs Sacravitfabric.ausliancin lionoreDei.
supposjtitium continelquc cogitationes Hic patrioscineres prseclaromarmoreclausit;
quas dc sancti Ilildefonsi stirpeetcognatione concepe-
rat arfifex, indignum ut iniputelur sanctissimo viro, magna hac inter utrumtpie diflerenlia, quod in priore
a quo omnis mundanse superbte et arrogantioe fa- ac vera forma, Eugenius pairem stium Evantiuiu lo-
stus abesse debuil. Parcnluni eiiim ct avoruin , ct qui facil, compellarcque Nicolaum parenteni in co
fratrum, atque sororum, meniinit. Aviam Blcsillam versu :
illuslri de sanguine Gotliorum natam, patrcm siium
Stcphanuin, una el Opliilonem malerteroe siue Evan- Nicolaegeuilor, p o te devotiosummaest.
li;c coiijugcm , AlhanagiUii regis lilios fiiissc ait. In posteriore autem ct adulterala loqui Eugenius (in-
Aihaiiagildum quoquc, uli diximus, avum, qui Ariaj gilur, laudareque Evantium, uii avum forsan ; Ni-
ims vixit, nulli pielate secundum, vocat; construxis- colaum vero certe ut palrcm , qucm se ex his vcr-
seque ait allerum Eulalisc, alterum Jusloc martyri- sibus exsculpsissesensum in subjecto scholio Pseudo-
hus tcmpla. Verbo dicam, Ervigii meminit, qui rex Julianus ostendil (e).
Golhorum inauguratns anno 681 duodecini nciiipe 54. Qui autem vcra Eugcnii corrupit, aut corru-
annis posl Hildclbnsi obitum, fuil (Morales, lib. xn, pta invcnta commenlariis aucta edidit, idcm sanclo
c. 52, in fine et c. 55) (d). Consequitur scholiuni Ilildefonso primum lioc falso imputavil carmen, co
Pseudo-Juiiani, in quo prins dicla confinnarc se- qnod ccrlissimum nohis est consilio, ul ad Evantiam
cundo ac tertio epigrammale, quoc S. Eugcnii ger- Hildefonsi materteratn et Ophilonem cjus conjugeni,
inana prolcs sunt, contendit. Atbanagildi regis filiuin, Tolctanorum procerum el
53. Inscruit duo Iirecsuochislorioe ToletaiuuHie- Ilispanioc magnatum ; ad Evantium vero ejusdcm
ronymus de la Higuera. Alitcr tamen in laudata hi- Hildefonsi avunculum Garrosorum, claroe apudcani-
sioria, aliter a Pscudo-Juliano contrectata Ioquun- dem ToletuiTiurhcm familte, origines referrct, ut
tiir. Namque, ut alia omiltam parvi ad rem mo- constat cx Psciido-Julianoeo subjcclo hoc slcmma-
ineiiti, sesquidislichon hoc • lismo :

(a) Assi lo hallo en un libro antiyuo, que me dio el II Ogdoastichon epicum KxjboTE^ioo-t/cv inscripluni:
P. Fr. Domingo de Medellin, grttn siervo de Dios, C Itcm [In Toletanis PP., p. 56, Domiii Evuntii] inci-
y P. Maeslro de la orden de S. Domingo, que viveen picns : Nobilis et magno,elc, cujus initialcs singulo-
el monaslerio de S. Pedro Martyr de esta ciudad : lo rum vcrsuum littcra; conflciunl vocem NICIIOLAO,
qual fue tomado de unos versos que me truxeron de linales vero EVANTIUS; ac III denique Dccasli-
Alemania con tituto de S. Ildefonso, y dicen dc esla clion elegiacum inscriptum : Item (Ut etiam in To<
manera, etc. lelanis PP., p. 77) incipiens : Ecce palel adilus, clc.;
(b) Tomo II, antc lib. n, sub litulo : De las ayudas lcrna, inquam, lucc poematia iu prtclaudato Ruizii-
para lo de aqui adelante, fol. 10, pag. 2, el lib. xn, AzagroeCodice conlinentcr legi, nimirum ab Euge-
cap. 34, fol. 147, pag. 2, in finc. nio Toletano Evantio parenli ct Nicolao avo consc-
in novissima autem PP. Tolelanorum Edi-
(c) In Toletano certe Ruizii-Azagroe Codice, cujus crata; nescio quojurc, disjunguntur; ct uy.porehi6t7i-
excnipium ad manuin nohis cst, iiullum exstat poe- tione,
niation Hildefonso ascriptum ncquc inscriptum. X°\>sive: Nobilis et magno, etc, habelur in priore
opusculorum Eug^cnii p arie, pag. 56, n. 17 ; bina vero
(d) Inier Hildefonsi supposititia in novissima SS. reliqua : Quisquis Romitlidum, etc, ct: Ecce patet
PP. Toletanorum Editione (I'. /, p. 445). aditus : etc, in corumdem opusculorum parte allera,
(e) In prsclaudato Toletani Ruizii-Azagroe Codicis pag. 77, rin. 86 et scq. Hscc aulem disjunctio lon-
cxemplo accuratissime a cl. Andrea MarcoBurrielio gissime a Ruizii-AzagroeCodice recedit, et non pa-
cum aulographo collato, omnino legitur: Sacravi, rum lcctores interturhat. Pricterea poematii Ecce
etc. atque inlegre : patet adilus, elc, vcrsus tertius ct bini sequeules in
D Toletanis PP., pag. 77, ita legunlur :
uanc m nonore Dei supplexEvanliusaulam
Sacruvifabricansliancin houore Dei. llanc in bonoreDei supplex Rvantinsaulam
Hic patriosciiieres prsecisoinarmoreclausi. cto. Sacramlabricanshancin lionoreDei;
Hic patriosciuerespra.'cisomarmoreclausil;
ul in HigucroeHistoria Tolelana, alquc in exempiis
Joannis Fonsecscet Amhrosii Moralii a nostro lauda- qiuc Pseudo-Juliani Chronico potius quam Ruizio-
lis. Pro Iiorum auleni omnium plcniore caplu scicn- Azagrcnsi Cotlici, ad quem collala Eugenii opuscula
<!um cst in Toletano Ruizii-Azagroe Codice tcrna dicuntur in eorumdcm limine, conveniunt. Mitto
poematia, sciliccl 1 Decastichon, clegiacnm, inscri- spretas metri lcges in secundo versu, cuin in Ruizii
ptum Epitaphium Nicolai [In Tolclanis PP., pag. 77, Azagra Codicc apposilc iegatur : Sacravi fabricatu,
Nicotao avo] liicipicns : Quisquis Romulidum, elc. ; ctc
25 S. HILDEFONSUSTOLETANUSEPISCOPUS. 84

36. Primam ergo Ilildefonsini stemmatis descri- B germanum illius, quem oslental, esse videlur; ad-
ptionem carmine illo primo (a), scholiisque ad eum duciturque ab auctore Hislorise Toletanoetanquam
subjectis contentam, pronothiset mendacibus; car- ad seexGermania cum aliis remissum, non ut par-
mina aulem duo, secundumnempe ac tertium (b) Eu- tem collectionis Juliani, quam ut architectaretur
genio ascripta, pro legilimiset germanis sevi illius nondumei in mentem venerat (c).
reliquiis, lector, habeto. 58. Proetermissoquinto, quod VenantiusFortuna-
57. Quartum ordine carmen, sive Hildefonsi se- tus idoneum, in quo Evanliw nomine colleclor ahu-
cundum, de bospilali domoa Stephano et Lucia pa- terctur, suppedilavit, quodque miris modis trunca-
rentibus oedificaia,quod incipit: lum in hoc habeinus systemate, de quo alio loco ar-
LuciacumStephanogenitrix,sed avunculusillam..., guemus incaulum scriptorem (d), sextum carmenpro
(o) Nimirum quod incipit : Lucwsacravit supplcx Quirinorum (Chirinos)genli, quadein ejusdem Chro-
Evantius osdem,etc, quo de supra, n. 52. nico, n. 579, egerat, gralilicaturus, ita sistit in col-
(b) Nimirum quoe incipiunt : Ecce patent adi- lectione carminum, pag. 147 :
tus, etc, el Sparge rosas, lector,etc, quoeEugenii FunerisofficiolacrymasEvantiacnmo
proculdubio sunl, habenturque in Ruizio-Azagrensi ContulilliaecGENERO, etc.
Codice; et in novissima SS. PP. TolctanorumEdi-
lionc nn. 87, 88, pagg. 77 seq. quasi Chirus hic, sive Quirinus, aut Chirinus, gener
(c) /Eque mihi suspectum videtur ac prius itltid esset Evanlise,cum ex epigrammate constet hunc
Lncw sacravit, elc, quanquam nihil absoni aut ab- Q Hilarium appellatumfuisse, qui rapta, ul ibidem le»
surdi contineat. HoeretSS. PP. Toletanorum Editio- gitur, conjuge, ad clericalem militiam transiit ef
nis curator in Nol. 1.1, p. 445. presbyter ordinatus fuil. Apud Yenanlium sic le-
(d) Venantiinimirum Fortunali Epilaphium Hila- gitur :
rii preshyleri, quod exslat lib. iv, n. 12. Lepida au-
icm proealiisest postrcmi ejus cpigrammalis disli- FnnerlsofliciolacrymansEvantiacliarc
chi mclamorphosis,quod Pscudo-JuliauusToleta»r.r Coiilulitlisecgeuero, etc."
* 2f>
25 NOTITIA IHSTORICA.
HelladiiTolelani prasulis sepulcro, verum est anti- A mus (Lifr.xn), tempore non parum declinasse intcr
quitatis monumentiim; id tamen ab co, quod fuit ac collectoris manus deprehenditur. Utrumque dabimus,
scriptionis Toletamc historise, cui insertum habe- diversitatcm notabimus.
59. F.x historia Toletana. Ex CollectioneJuliani.
PraesulisHelladiitumliarequiescitin ista ProcsulisHrlta'!iitumbarequiescilin ista
Corpus,al illiusS)iirilusaslra tenet. Corpus,at illiusspirilusastra i<>iiet.
Toleiirector fuit liicoumdegil.in aula , Toleii tcctnrfuithic duin deg.t in aul3,
Ex moiia-lioque abbus-'galiensiserat. Ex inoiiacliolettor Agaliensiserat.
HincToletanainrapiuu-violenlerad urbem HincTolulauauirapilur violentcrad urbeni
Coiifeeiussenio,sed pielate vigeus. ConieiTussenio,sed pielale vige.ns.
CorporisexuviasmartyrI.eocaclia cepit. Corpon<exuuas mariyrl,eo adia cepit.
Isiadoniusreges ponlificesqiie capit. Istadomusrege-sponlilice.sqiie capit.
Undedie extremosurget reiiivivusailauras, Umledie exlremasurgcl redivivusaiiauras,
Utcapiatmerilispncmiadignasuis. Ut capialnieritNprtemiailignasuis.
Hildefonsus ejjo, qtieinfeceratille ministruin, JamqneocloginlaseninrIransegcrntannos
Persohi sauctocanninaDaucaseni. Gloriapoiiiiftcinn,fax aniiiiosaDei.
Hiklefunsnsego, quemfeceralllie miuistrum.•>
Persolvisanc.loqualiacunqueseni.
40. Quoeinsurgunt Ilahco cnaractere, ca sunt in B fidem, qui rauone uttintur, anrogarent. Eo enim di-;
quibus allerum discrcpare ab altero observari debet. rexit mcntern confictor carminis ut sanctiim Boni-
nlegrum dislichon de Helladiiactatenovit unus col- tum cpiscopum Arvcrncnscm, cui sicut et Hildefonso
lector. Quod autem nota, seu polius risu dignumju- Deipara Maria cappam niiri candoris apparens ci do-
dicamus, rectoris nomen et munus cst in lecloris mu- nasse riicilur, ex eatlem qua Hildefonsus gente et fa-
lata, quarlo nempe carminis illo versu milia, hoc est Ophiloniset Evanti;c sancti Hildelbnsi
Ex monacliolector Agaliensiserat. matertera, ncpotem fuisse. Forsan ut cappoeccelc-
slis a Deipara virgine scniel Hildefonso conccssse
Nam in tertio, quin scrihere is voluerit rector, erro- donum, si quidem in allero repetendum fuit, de fa-
remque typorum esse minimc dubitamus. Atexmo- niilia tamen, qu;c csl lex fideicommissorum,non
naclio Iectorem Agaliensemfactum ISelladiumfuisse, exiret. Constal quidem ex Boniii Actorum hisloria ah
credi eumdem cbllcctorem voluisse, Iuijus aflixum asqualiconscripta (d), Theodato el Syagrioparcnlibus
scholion palam facit, siquidem hoc lcctoris offlcium etlitum eum fuisse « e senatu Romano dunlaxal no-
apud Benediclinosidemesse cum arcarii aul oeco- bili prosapia, > ut illins anonymi utar verbis. Quoe
nomi, idque ex Isidoro in libro dc Ofliciis constare quantum distent a Golbica siirpe, et Alhanagildo
ait. Sed imposlura est quoc veroe fil lectioni. Rector rcgc Goihorum proavo, nullus non videt. Et nonnc
enim pro abbate apucl eumdem Ilihlefonsiimsignili- ridiculum est ac demens, ul Hildefonsumcredamus,
care consuevit (ut in Justo, cap. 8); lectoris autem Syagrisesororis matruelis nominehos versuspangen-
pro arcario aut ceconomo,neque Isidorus in libro de lein, ob pr;cnuntiatam olim Bonito, dum adhuc in
Officiis,heque alius, credo, aliquis mcntionem lia- |Q ventre matris esset, a sacerdoteuuodam sanctilalcm,
buit. Equidem insani esset hominis inemorare Hel- hoccinier alia concepisse:
ladium arcoe,non autem loli monasterio proepositum Mir.icaniint puerosseclisvolvenlilms asvi
fuisse (a). Eventura.Deussospitetislamihi.
41. Septimumpro Eugenii sepulcro factum germa- Femineo levi sexui facile id concederemus, gravis-
num videtur Hildefonsi, quantumvis Morali invisum, simo ac Hildefonsominime possumus.
agnovitque purus adliuc iabis Toletanus hisloriciis. prudentissimo
de Boniio licentia. llle enim
Nec adeo tofum germanum dicimus, sed qua parte Ncquc stelit hicJulianum infingendi scholio isto, cum a Vir-
ab eodem historico uli tale agnitum olim fuit. Te- ipse, Dei qcii apud
traslichon ille vocat, quod oclastichon apud coile- gine genitrice vestem accepil Arvernorum crat
secundum cpiscopus; Toletanus idem episcopus, non Arvcrno-
ctorem apparuit (b): quare el quaiTumdis- rum, sed Arvernus, apud ettmdcm
ticha vix in censum aliorum cluorum rciulerim (c). Jiilianum patria dunlaxat
42. Oclavumpro sanctis Leandro et Massoneme- cluinin Pseudo-Chronicis(Num. 440, 441, 442), necnonet Luiipran-
suis (Ad an. 8S9) publica-
tropolilanis Hispalensi et Emeriiensi. Nonum de Hoectamen hujusloci propria non sunt, scdejus
sancto Fulgentio. Decimum de sancto Isidoro. Un- tur. Julianus
decimum de sancta Florentina. Duodecimumde san- quo legitimitatis causam dicet (e).
cla Leocadia martyre Toletana, pro supposititiis 4S. Prscter licec attributa llildcfonso a Juliano
babeo. cncomiasle, duo alia exstanl opuscula, quorum is
45. De carmine decimo lerlio, quod incipit : non fuit recordalus forle quod non justa opera secl
veluli additiones essent, ut rcvcra sunt sciiicet:
Cruxhaecalmagerit geminorumcorporafratrum, iD 46. Libelhis De Viris illustribus, alias De Scriplo-
hoc est de Leandro, Isidoro, et Florentjna eadem se- ribus ecclcsiasticis,sive additioad ejusdemargumcnti
pultura conditis, neque Hildefonsi, nec allcrius an- librnm sancli Isidori. Cujtts in prsefatione ipse se
liqui esse, qua forma apud collectorcm apparuit, ab prodit auctor, successorcm se allerius Eugenii fa- in
ea quoeex CodiceNicolai Fabri propria forma fuit scde gloiiosa Toletanseurbis rclcrens. Sequilur
non parum diversa, diximus jam, cum de Fulgentii men aniinadversione islhoec ampliatio dignissima :
rebus ageremus. • Quam (inquit) non e.v Iiominumnumero gloriosam
44. Decimoquarlo tandem factum videtur ut si dico, cum hanc etiam gloriosorumilluslret pra;sentia
quse aliis prscstita, hunc demum venientes omncm principum ; sed ex hoe quod coram limentibus Do-
(a) Hoc carmen quale in HigueroeIlistoria Tmeta- rium ccnset (P. i, pag. 444). Mihiomnino suspectnm
na legitur, « verum esse antiquitatis monumenlum t, vidclur, alque
exislimat noster; cui adstipulatur SS. PP. Toletano- Enseresecandum,ne pars sinceratralialur.
rum Editionis curator (T. I, pag. 444, in not.). Vel
integrum, parum mihi arridet. (d) Apud Suriumet Bollanilum,15 Januarii. Item
(b) Exstal quoque in notis Ramirezii ad Luilpran- Franciscum Lanovium (De SS. Franciw Cancella-
dum, pag. 550. riis).
(c) Nimirum quod incipit: Prwsulis Ettgenii, elc. (c)"Nimirumin Ficliliarum Hisloriarum censura
Interpolatumnoster, SS. PP. Toletanorum Editionis passim, prsecipue vcro lib. n, c. 4, § 6 seqq. ad 9.
curalor, « dimidia > sui « parle conficium >et spu-
27 S. HILDEFONSUSTOLETANUSEPISCOPUS. 28
miniini iniquis alquc juslis.habelur locus lcrrihilis, A corruplis ab Avicenasancti doctoris De medicuAric
omniquc venerationesiiblimis.»Id propter exhibitam libris, iranslata ob apostasiam Theqdiseli ab ilispa-
sibi ca in ecclesia, sive Leocadioemarlyris, sivc Dei- lensi Tolclanam in ecclesiam primatiali sedc, cl ob-
patoe Marioe,proesenliamduhio procul imiiicnstan- lento per Cindasvinthuma Romano ponlificeprivi-
lum ai.t.Unde colligas libellumhunc posl altcram ex legio, ut sccundumbencplacitum Ilispanorum ponti-
duabus his apparitionihus, hoc est suh viloe fincm, ficum primalioe ista digniias vel Hispali, vel Toleti,
cxaralum ab eo fuisse. Qui quidem cditus cst, alque cssct, qiiam idcm rex Toletanoeadjudicavit; cujus
cdi sempcr solet, cttm laudato sancti Isidori lihello. rei tam serhc, et quaa ex beneplacito, uti dicitur,
Mss. ejus exempia habuere Ronuc C;csar cardinalis ponlificum Ilispanortim, simul intclligo congregalo-
Raronius et Alphonsus Ciaconius, apir! tpios vidil rum, cxpcdiri debuil, nc minima quidem nola aul
Arnoldus Uvion (a). Cajclanus ilcin habuit cx hi- vestigium in Cindasvinlhi ct Rccccsvinthi, necnou
bliothecaCasinensi; qtii et refcrt (In VitisIrium, ctc, Wambanis, et successorum, conciliis Tolelanis rc-
p. 140) in Vaticana, siue aucloris lanicn noinine, re- licta csl.
periri. Andreasquoque Rescndius aliud penes se ha- 50. Denuini Ilildefonsus moriens decimo octavo
buil (Kpist. ad Qucvcunm,p. 224) (b). Recccsvinthircgis anno, ut viriimus(id est 666) nisi
47. Supplcmenlumitem seu continualionemChro- Pythagorica usus aliqua metempsychosi, minime po-
nici ejusdemsancti Isidori usque ad sua lcmpora, tuit ariiliiioncmhanc Reccesvinlhi ohitus relatione
deindccdulil cum LucoeTudensisChronico Francis- concluricrc,quod Tudensis crcdidit. Hanc cnim sc-
(us Scholus Andrca:fralcr,liujus opcroesticeenliiria- quilur liocc. hujus auctoris nola : « Ilucusque hcattis
tus in puhlicanriisHispante, ut vocant, illustratc ati- rH scripsit Hildcfonsus,etc. » Alitcr RodericusTolcia-
ctoribus (Vot. I V). Lucas cnim Tudcnsis Ecclcsise nus, cujiis hac re super vcrba corruptissima suul in
cpiscopusBerengarisereginoejussu scripturus niundi vulgatis Edilionibus (Hisp. iltusl. t. II, p. 52) : « Et
Chroiiiconjecit profiindamento htijus opcris id quod cum bealus Isiriorus scripsissct Goiborum orisincm
ab Isidoro scriptum novcrat. Esl qiitlein aliquanlo usque ad aiinum quinluni rcgis Svinthilse, S. Hildc-
cliversumbocce quod Tudcnsis pro Isidoriano nobis fonsus scripsil tcmpora Golhoruin, Alanorum, Van-
dedit, ab co quod vulgo ci trihutum circumfertur. dalorum ct Suevorum, a quinto anno Svinthiloeus-
Scd aliqua de hoc dixinms, cum in Isidoro versarc- que ad ocfavum decimum Rcccesvinlhi, (d) [at Isi-
intir. Diffcruntqtioque hcc dtto in conclusonc; nam dorus junior, qui a principio niiindi incipit Chronica
Isidorianum vulgaro Ilcraclii quinlum aiinuin, ac usque ad octavum deciinum Recccsvinthi] annum
Siscbuti quartum, hoc cst, seram 654, non proctergre- lidelitcr prosecutus, et usque ad deslructionem Hi-
ditur; Tudensis aiitem allcrum Sisebuli rcliqua, et spaniseper Arabcs ipse scripsit.» Quoeita corrigcnda
qui posl ciiui regnavil, Svinthiloe tolum impcrii ac cssc ccnsco : « Et cum bcatus Isidorus scripsiosct
vitoetempusadjccit. De qua dilfercntia quid scntien- Gothorum, Alanorum, Vandalorum ct Suevorum,
dum sil non faciledixerini. Plane huic exislimato a originem usque ad annum quintum regis Svintliilic,
selsidori Chronico huciisquc pertingenli, C[uodduo- sancfus Hildefonsus scripsit Gotliorum lcmpora a
bus ipsc Lucas divisil libris, terlium appcnsurus; in- quinlo anno Svinthilocusquc ad octavum deciinum
cipere hinc ail « ContinuaiionemChronicorumbcati Reccesvinlhi annum; ct Isiclorus junior prosecutus
Isidori pcr bcaium Ilildcfonsum cpiscopum Tole- usqiic ad deslructionem Hispaniai per Arabes ipse
lanuin compositam. » lstlucc ab inifio Sisenandius- r scripsil. » Quoesic lccta rccto currere lalo, aliler
qie aclReccesvintliimorlem extenditur. sibi non constarc nenio non vidcl. Hoecnos de hac
48. At si revcra Hildefonsi est aliqua cx parte adtlitione habuimus dicere : quam quidem admittunl
(quod non alia quarn Lucoecjusdem Tudensis aucto- proctcr laudatos episcopos Toletanum ac Tudensem
rilate allirmarc possumus), ccrle plura sunf novoect Ilistorioegeneralis auctorem, Joannem jEgidium Za-
aliensemanus antiquis consuta, quoe Hildefonsi non morensem, in fragmentis suis mss., Joannes Gcrun-
cssc pro comperto habemus, ulpotc primo Macho- densisin prologo AnacephalaeosisHispania!;qui cum
ineti pseudo-prophetseinHispanias advenlum cl proe- de ejus historiographis tractat, adriidisseait Isido-
dicalioncm,ejusdcmque expulsionem sancti Isidori riano opcri de Golhorum successibus aliqua Hilde-
opera. Hoc cnim proeterquamquod insipidum essc fonsum Toletanum et Sulpicium. Qui emendandus
ligmcntum loco suo ricmonslravimus, ininimc Isi- cst, ul pro Sulpicio Julianum, sivc Isidorum junio-
doru§ ipse lacuissel in Chronico, aut Golhorum hi- rem scripsissecrcdendus sit. Aliihoc totum quod sub
storia, quorum illud ad aiiuum 616, boecvcro usque Ilildefonsinomine sese venditat, Lucaj Tudensi at-
ad 626, quos quidem lcinpus huic anili fahulocMa- trihuunt, quorum e numero cst Laurenlius de Pa-
choincti in Hispaniasexpcditioni proescriptum jam dilla, in Vita sancli Isidori (In opere de los Sanlos de
prsecesscrat.Nam quod apud cumdemLucamTudcn- Espana).
sem lihri primi fine, el inlra cancellos, ul significa- 51. Adofficium,seu librosecclesiasticos,Isidoriani,
tur, laudali Chronici lsidoriani, ad a:ram 655, lega- ut vocant,rilus, Breviariurnsciliccl ac Missale,non-
lur Sisebuli tempore Machometum ab Hispaniatur- nulla contulisseHildefonsuminde colligercpossumus,
piter fugalum, in Africa ncquiiiam nclarioc legis ,p. ' quod in cpistola synodali quam ad Hispaniarumepi-
stullis populis procdicasse, cjusdcm coiumalis cst scopos Franeofordiensis concilii sub Carolo magno
cum Hilclefonsinis assumcntis ejusdem Tudensis, habili Patres undique co collccti pro damnanda luc-
sive alterius, rumorcs vulgi, non veras hiijus pcrversi resi Felicis Urgellitani atque Elipandi Toletani an-
liominis historias, secuti. Ncc aliter hi censebunl de; tistitum nuncupavere, allegatis ab eodem Elipando
liac additione, qui pcrpetuo cxercilam EcclcsioeTo- pro se in lihello fidei sueead Carolum eumdem ma-
letanoesuper alias piimalialem dignitatem, tanquami gnum directo sanctorum Eugcnii, Hildefonsi, alque
Palladium Ilispantc quocldam, tucntur. Ilic enimi Juliani lestimoniis, sic rcponitur: «Sequilur ineodem
«liscrlceniinlialum legimus Hispali sanclum lsido- libellovestro : Ilem prKdecessores nostri Eugenius,
iTimprimatiocdignitalc floruisse (c). Hildefonsus,Julianus, Tolelanoe sedis antistiles, in
49. Paria sunf. commcnla cjuseadjunguntur dc: suis dogmalibus ita dixerunt in mis"sade Crena Do-
(a) Rcfcrt ipsc in Ligno vitoe,lib. v, cap. 65. lo : Beali Ilildefonsi cpisco.pi Tutelani conlinua-
(b) Habetur in bibliotheca Escurialensi (Diqramm. tio Hisloriw Gothorum a tcmporibus Sisenandi ad
ct, plut. iv, n. 23) atque apud Florezium ('/'. V, ai Reccesuinthum.
pag. 475). in Mss.
(d) Qu-3sic leguntur intra ansulas, deesseFranco-
(c) Eadem dc hac Chronicorumcontinualionesen- Scotus aclnotavii in margine suocEditionis
fit SS. PP. Tolctanorum Editionis curator, in Mo- furlensis. Similitcr errat hisloria generalis, n parte,
E"locidem pncfixo (T. /, pag. 455). Habclur laincnI cap. 50, cl Joanncs iEgidius Zamorcnsis ms. verbis
to'is« urialcnsi Codicc (Lii. b, plul. i, n. 9) hoc titu- Rodcrici corruptis usus.
29 NOTITIAIIISTORICA. 30
inini:» Qai pcr adoplivi bominis passionem, etc. i A larioagnovit Vinccntius BsJIovacciibisepiscopus, li!>.
Sequunlur tcsiimonium unum alque alterum ex hac vu Speculi liistor., cap. 120. Nccnonet M-iehael Al-
missa, et ex aiia de AsccnsioneDomini, quibus ad- phonsus Carranza Carmclita Valentinus, isqui liliros
jungitur : «Et csetera qiuc ex parentum vestrorum Devirginitateperpetua hcalicMarioc jam laudatosin lu-
dictis posuistis,utmanifesliim sit quales habeatis pa- ccm primusedidit, in eotractatu quo dccodcm my-
renlcs, etut notum sit omnibus unde vos iradili si- sterio neophytuminstrucrc voluit, superioriquesub-
tis in manus infidelitim.n junxit, aliquo exinde utitur Hildefonsoascriplo testi-
52. Injuria exprobrant (fl)calamilatemcaptivitatis, monio. Acpnestoest liiiicsuffulcicndojudiciohistoria,
tanquam pcenam fals;cdoctrinseabantiquisPatribus, qiuc scriplo isti porrexissc occasionemdicitur.Rodc-
qui vere sanclissimi et calholicissimifuere, tradiloe; ricus cnim Tolclanus, lih. n, cap. ultimo, lucc ait :
quosdataopera tueturBaronius (Tom/.Y,ad.ann. 794, Hujus lcmporc cum llelvidius et Pclagius (l'ro Jovi-
ex n. 6) ab impressionehac synodalis censurscin la- nianiis) a Gallisvenicntes plerasque partcs Hispanisc
les Hispaniocdoetores,una taniumfideElipandieoruni infecissent, virginitatcni bcaloeVirginis infamantes,
doclrina abutentis, tam acriterfacta.Id quod ccnscn- bcatus Hildefonsus iilis occurrens, sacrarum Scri-
dum pariformitcr esldciis quocadjunguntFrancofor- pturarum testimoniis, cl lingua melliflua, ct graiia
diensesPatres : «Et melius est testimonio Dci Patris in labiis suis diHiisa, corum dogmata confulavit, ct
credere dc suoFilio, quam Ilildefonsivestri, quitales ab Hispaniis confusos ahegit.» Deindc narrat beaf;c
vobis composuit preces in missarum solemniis, qua- Marte faclam ei apparitioneni, et gratias habitasob
lcs universalis et sancta Dei non habet Ecclesia.Nec defcnsam ejus virginiiatem.
vos in illisexaudiri piitainus. Et si Hildefonsusveslcr g 56. Sedplura ei giaviorasuntargumentaquibusper-
in orationibussuis Chrislum adoplivum nominavit, suademur quoniinus librum hunc in albtun llildefon-
noster vero Gregoriuspontifex Romanscsedis, ct cla- sinorum op:rum admittamus. Primum cl masculum
rissimustoto orbc doclor, in suis orationibus semper quidem e^cs;ylo cs!, quocvcraet germanadoclissimo-
euni Unigenitum noniinare non duhitavit. «Quibus rum judicio aucloris censetur sui nota. Verc cnim
quod oequumfuitBaroniusctalii c nostralibus respon- scnuo is, quo Hiklcfonsusutitur in operc Devirgini-
dcrunt, aliissancli piTCSortiniHildefonsi nostri lau- tate, quad indubilate cjus est, lam riistat ah illoallc-
dalis testimoniis, qu;c adoptionem carnis eo modo riuslibclii advcrsus disputatorcs editt, ut mirari sub-
quo Elipandus seniicbat,ct FrancofordiensesPatres cat homines cruditissimos nunquam hujiis diffcren-
intellexere, ab ejus menie doctrinaque omnino ex- tiocscnsumadanimi sui examen reduxisse. llliusqui-
cludunt. Qua: cum Elipandus soeculosuo, boc est sc- dcmstyluscbaractcrcm cjus oclatis,etgoihic;eLatini-
quenti, in stylum veneril, retractanda erunt. Inlerim tafis, qua vixil et qua imbutus fuit Hildefonsus,proc-
enim adduximus coconsilio tantum, ut ostendere- sefert manifestissinuun: nempa Latinseorationisjam
mus Hildefonsumin Rittialcs etecclesiasticos libros declinantisad ruiiitatcmctscabrosilatem gcnusquod-
nonnihil operoecontulissc. dam, longedisccdensabantiqiioeveroequeRomana:di-
53. His lamen quoevere ei tribuuntur adjunxit no- ctionis puritalc ac facilitate. Hoc gcnus, scilicet quod
stra selasquscdainalia, qure vel nec ejus ncc alterius verbis aut iiisolentibusaut improprieusurpatismaxi-
unquamfuere,velnulla congruarationeejusesseeviii- nie delcclatur, phrasi horrct, diciioiiequeinsuaviori,
cere possumus. Franciscus quidcm Fevardentius Gal- numerosque non tam in structura lotius, quod opor-
lus ordinis Minorum, ccclcsiasticsetotius hislorioep tebat, orationis scrvat, quam in cxilum periodi cu-
sacraiTimquedisciplinarumperitissimus, merito suo jusque laboriosa anxietato compingit. Vcrbis conso-
pietatis doctrinocqueamagno Baronio laudatus (Ubi nis, aut certc ejusriemnaiuroect gcneris nisi oralio-
supra, ad ann.794, n. 10)superiore sa:culo Parisiis nes cadant, inutuoquercspondcanl, scrmo frigcscere,
edidit anno 1576,e Nivelii oflicina, sancto Hildefon- ac sine lumbis cssc, prorsusque kmpfii>r>;, creditur.
so ascriptos, primo lihrum contra eos qui dispittatit 57. Acceriit affcctata ciiani vcrborum congeries,
(leperpetuavirginilatesanclw Mariw, et de ejus parlu- inopsquc, ut sic riicam, copia, cujus negotium in eo
ritione;2° honiiliaui conlra eos qtti mendoseaffirmant tomni fuitposiium, ul circumioquendoanxiaque mo-
Mariam vircjinemcontra legemDominumpeperisse;o'' liiione quidquid pcrviumcssetacsimplex dictuquefa-
scrmonessex de AssumplionebealwMariw; 4°sermo- cilevcrboruin cumulus involveret. Hic istiusouvielo-
nem duplicemin Nativitale beatw Mariae; 5° scrmo- quentisecharactcrismus fuit, quo Ilildefonsus, et pa-
nem de ejusdem Purificatione. Quod opusculum cdi- res fere oinncs in Hispania maximc usi sunt. yEvum
tum quoque inter vetcrum patrum opcra habemus nos, non homines, carpimus. At vero duclum libclli
(Vol.IK.) Advcrsusdisputatores nulla affectatio, scdforma illa
54.Necnon Petrus dcAlbact AslorgaejusdemFran- simplex et apcrta diccndicpioeapud alias gentcs et in-
ciscanornm ordinis, Hispanus, in magnooperea sc ferioris soeculiscriptores invaluit, eaquc ocrpaucis
tanttun initiato, Biblioihccsevirginalis, Iioc est, eo- verbis insolenlioribusaspera comitalur.
rum auctoruin collectione, qui pcculiaria in laudem 58. Sed ne liujus arguinenfi pondus intimalio hocc
Deiparsamatris operascripsere, CoronambeatwMariw gencralis extenuct, agc, vidcamus singularia ista in
viriytnigIlildefonsiiioiniiicin luccm edidit (b). Pscu- cxcmplisclara. Primo loco verba exlibcllo Dc Virgi-
do-JuIianus quoquc Yitamsancti Eugenii decessoris I^ nitalc partim Lalina, Laiincve usurpata, hoccnotamus
sui, hocest jnnioris, scripsisse cum credi voluit(c). conncctatiopro copula, ulcrcdimus; fatuissimus; fe-
Nuper vir doctissimusJoannes Mabilloniuslienedicli- losa pro fcla (quod sancti Isidori excmplo iu quodani
ntis RevelationemquainriamHildcfonsocuidam llispa- hymnodixit); rcinemortilus,quasirecordatus, aul rc-
no episcopotribulam, iina cum disserlationc De pane miniscens: inconstubilis; lanlumdempro tantum; du-
eucharisticoazymoel fermcnlctlo, Parisiis, anno 1674 Crtrcproducere; vetustaius, quasi anliqualus; plattsi-
iiilucememissa, publicavil.Quscomniasingillatimabs- bilis pro Iibens; audienlia pro audiendi scnsu; tnoni-
qucullaverisimililudineascribici, aul cjusesse crcdi, laliones pro monitioncs; atmificus,pro sanclificans;
iam pcrsuaderc contcndam. iinpudoraluspro eo qui pudore caret, quein Isidorus
53. Certe, ul ordine aganius, caque prscslruamus inglossisex/JU(/ara(u»( dixit; evadenspassivcprocva-
qiuclcgitimitatcmcomprobarevidenlur, librumContra dibili; implenitudo et impromptissimushaud ncgant
cos quidispulant de perpetua virginitate sanctseMarise, hicplenitudincni aul prompliludincni; aliaquc.
ct dc cjus parturitione, olim pro Ilildefonsicommen- 59. Sequuntur affcctatcdicfa ct redundanler. Quid
(ff)Vindicavimiis nosolim sanctum Hildcfonsum ab (b) In explicationccpigramm. Hildcfonsidc Euge-
ca labc.quainustusfiicralaPalribiisconcilii Franco- nio, scu in Collectionevar. carm., pag. 150.
fordiensis, a Fcliceet Elipandopcr errorem facii dc- (c) Hanc Eugcnii Vila") in graliam Tolclunipopuli
replis (Vide tom. 11Coltect.inax. concit.Ilisp., pag. scriosisse Hildcfonsusa Pscudo-Julianodiciiur.
<;#>,670UC.VRD. HEAr;>;iui',r.
-1 S. IHLDEFONSUSTOLETANIS EPISCOPUS. ."3
copiosw(rugisinfamis?(nam sic nialo quam/ucyiji)au- A , tiatum, sive vitiosum susccplum in usus stios !.unc
(licittia;tum inlulisse; deAnna proplictissa ait : Comi- versiim : eo quidem lempore quo nondum exstincta
lalu eonjugisnon longwva,duodeciessepliesviduittttis erant, velin Hispania ipsa, poetic;c artis luminn ?
antiosilate longinqna cl obsecralionibits oputenla. Pncterea quod Ecclesiam dixerit cx auctoriiute SS.
Item : Licet ego non explicavcrimomneslalium et tan- Putrutu hunc bynmum seu hymni vcrsum canerc :
lorum innumerosel innominabiliterexistenlesveridicos si loqtialur Ililrielbnsus,rie eo Ecclcsioeritu, et psa!-
lestes,etc' Slellamnovonalivitalis exordio, novopro- lenrii consuetudine locuius vidcri riebef, qiiro cx
cessiouis apparatu prolatam. Hocc notalii digniora constilulione duorum Tolctanoruni quarti et quinti
Siunt,quibusp.iriarospi:rsaaliapi'rinlegrumlibrumfa- conciliorum, tam in Ilispania quam in Narbonensi
cilcquivisobservabit. Qiisequidcmomniahucisquedi- provincia Gothorum clitionis (uniie ii quos impro-
*.-lavoluijiitslyli hoc genus,quocillius tcmporiselegan- basse liber dicitur hsereticivenerc) conslanter viguit,
fia fuit, divo nostro, istius opcrisfabro, consignarem. non dc ecclesiaslici officii ncrnpc Romaiii c.vtra eos
Quod piorum omiiiumveniadictum sit, virique san- limites vulgata fonna. Alqui in GothicoMissalilibro
ctissiini,cujus ha:cvel impoiita scrnionis vestigia re- nunquam fuit iste Sedulii receptus liymnus.
legens avido ore pronus exosculor. Plane in opusculo 65. Quarto, hunc lihrum de quo loquimur non
altiro advcrsus eos qui disputarent de Marte partu- Hildefonsi,sed Paschasii Ralbcrti Corbciensisabba-
ritione, diversa omnia : gvnusscriptionis prorsus al- tis, (|iii suh LudovicoPio vixil, partuin csse, Jiianncs
tcrum, oratio liquidior ef simplicior, vix ullumquod Mabilloniuset Lucas cfAcherius Bcncdictini, sa:pc
oflendat aurcs verbum, nulla omnino affcctatio aut jam prseconio solidse virlutis a nobis excepti, cer-
circumduccndi res, aut vcrsus pariformiter absol- g] tissimis alterut putat (c)argumentis,conjecturis alicr
vendi. (</)usus, contcndunt. Orta nempe fuit Raiberli teir.-
60. Secundo, movct bujus opcris apud Juiianum porc in Germaniocparlihus nova scntentia dc modo
aliorum descriptorcm silentium. Vix enim creiiibile nativiialis Christi Salvaloris ex ulero DeiparoeVii-
cst adeo sedulum et curiosumrccensitorcm librorum, ginis, « dogmalizans Chrisli infanliam per virginalis
qnos quidcm ahsolutoset inlcgros reliquisset, nostri januam vulvse, humanse nalivitatis verum non ha-
Ilildefonsi, absolutum liunc et integrum, in eoque buissc orlum ; sed monstruose dc secrelo ventris in-
periclitanfis in beatam Virginem pietatis articulo ccrto tramile luminis in auras exiisse : quod non cst
cmissuin ignorasse aut proclermisisse. Unum cnim nasci, scd erumpi, » ut Ratranmus inquit, Corbcicn-
laudat is libellumDe Virginitate S. Mariaacontra tres sis el ipsc monachusRatberto oequalisin libro Dc eo
infidclcs, qui manifcstissimc aliusille esl etabhoc di- quod Cliristus ex Virgine natus contra ita sentientes
versus. Nec Isidorus Pacensis divagatur ab isto unico elucubrato, et a Luca d'Achcrio primo Spicilegii sui
«])i;'c, laiidans eum quem « de virginilate nostrsc Do- voluniim:in lucem edito (Pag. 518). Adversus hunc
niiiuc Mari;csempoT'vir^mis iiitido politoqueeloquio, Ratramni Iibrum, sivealium alterius qui virginilaleni
ordine synonymo (vides quod clocriralur)peifLoren- quidein asserebat Mari;ein partu cum calholicis, sed
tem libellum. » Pelagio similiter Ovetensi, aul Seba- male interpretabalur, « id ipsum, qirod confiteretur
stiano Salmanlicensi nullum aliud opus cognitum negans, » dum diceret« eam communi lege naturoe
dixeris: quo scilicet meruit sanctissimus doctor puerpersm filium edidissc : » quoe verha ejus sunt
cappoe coelestis Marianum donuin, quam id quo opusculi nostri, cui insistimus, auctor calainum
« (.'ontulil (verha cjus audis) adversus hscresiarchas p, slrinxit.
Helvidiumalquc Jovinianum, » qui verc hostes sunt 64. Descriptum hunc in bibliothccoeCorbeiensis
ab Hildefonsosibi in eo, quem unicum conlendiinus, apographis Mahillonius vidit cum hac inscriptio-
cjusdem esse librum, ad concertationis cxercitalio- ne (c) : « VenerabilimalronseChristi una cum sacris
nem proposili. Quibus iisdcm nolis deprehenduntur virginihus Vesona (legcndum Suessona Mabillonius
haud quiclemad aliud opus eiriem Hildefonso scri- cxistimal) inonastice degeutibus P. R. monachorum
bens Quiricus (a), necnon et Hermannus monachus omnitimperipsema.Qiucstionem,charissima:,deparlu
ad Laudunensem cpiscopum directis (b) lilteris re- B. MarioeVirginis mihi nuper allatam vobis persol-
spexisse. vere decrcvi, quoniam vos eam plurimum amare non
61. Tertio, Hildefonsumnetam peregrinum existi- ambigo : ut ex hoc sciatis, quantum vos diligam
mahimus bocrcnlemvein dimetiendo carmine, cujus trnge diu ab utero vester ahiinnus, niulto jam senio
artis tam sludiosus nohis a Juliano describitur, cui confectus. » Grandioribus ncmpe his in litteris P. R.
hscc excidcrint? « Hinc est sane quod Ecclesia ex Pascbasii Ratherti nomen latcre Mabillonius certe
aucloritatc sanctoruni Patrum, canit dc nativilatc judical. Imo d'Achcrius ait hinos cjusdem biblio-
ejus (Christi Domini), et gaudium malris habet cttm tliec;c Corbeiensis Codices mss. Paschasii Ralbcrti
rirginiiatis pttdorc, ubi aiii quam egregii viri emen- noinen pncfixum habere. Exfra vero rem concerta-
daverunt, ciwnvirginilalishonore. » Agnoscisversum (ioniscum luereticis, quod volunt hi quibus Hildefon-
ex Paschalis operis Sedulii secundo lihro, nempe sus videlur auctor, librum consislcre, inde is collc-
illiushymni quem sanctoc Dei gcnitrici Ecclesiaca- git, quorifratres, non hoslcs in eo impetantur. Verba
nit: Sulve, sancta parens, Ctc Versus hic esl, nec cjus audis cx eademproefalioiie: « Sed quia quorum-
alilcr constare potest: H dam nunc fratrum rursus impuriica quasi
ctanilo percun-
Caudiamatrisbabcnscumvirginitatishonore. laborat temeritas : decrevi ad vos, malroiun
Chrisli, de his scribere, quoc ipsi curiosius (verbum
Quidcrgo diccmus de illo vitio? an existimasseau- allencle)contra ejus pudicitiam, quam religiosius co-
ciorcm cjuicarmine utitur hanc labem apud Sedu- naniur explorare. » Sed qua: sequuntur infra, cxtra
liuin ipsum contractam, an secus ? Utrum videbitur, controversiam ponunt, opere isto, non Hildefonsi,
absurdum dixeris. Plane Hildcfonsoartis non ignaro sed Paschasii, sive alterius (ut nos interim hoc de-
poetica?.,sedere non poluit, lapsum fuisse arico tur- nius refragantibus huic posteriori c;c Paschasio au-
piter Sedulium. ctore judicio) impeii ac refutari Ratramnum ejusquc
62. Rursus e contrario, quis prudens et sanus cre- istum De eo qnod Chrislus e.r Virgine natus est d'A-
„at ab Ecclesia, hoc cst univcrso Chrislianoorbe tot cherianum librum. Quodmaiiifestissinieex his utrius-
lilteris ac disciplinis proestanlium virorum, sive vi- que similibusnolis et senlentia constat.

(a) in epistola illa apud d'Acherium i, tomo 1 Spi- scriptis tom. II de Actis SS. Benedictin., pag. 519,
Cll.,pag- 3"8- ct in pra:fationepartis n sicculim.
(b) Legitur apud Cajelanum laudato loco, et apud (d) ln pncfalione ad lectorem primi tomi Spicile-
M ibilloniumlaudato item volum. 11Act. SS. Benecl., gii.
pag. 520. (c) Edidit eam d'Achcrius tn isudata proefatione
(c) In observationibus de quibusdam Hildcfonsi ad lcctorem lomi I Spkil.
45 NOTITIAHISTORICA. 54
65. Prioris illius De parluritione, sive adversuseos A minare conati sint. Nullo eiiim operoepretio, aut
qui disputant, elc, lucc sunt: « Dicunt cnim non potius temere Ilildefonsus hseresinexslinciam eliam
aliter B. Virginem Mariam parere poluisse, neqiie ut stylo configeret, e tnmulo excitare, atque homi-
alitcr debuisse, quam communi lege nalunc, ct sicut num advertere mentibus procsumsisset(b). Sed quod
mos est oninium feminarum, u.l vera nativitas Cbri- llelvidium et Pelagium propriis bos nominibusfuisse
sti dici possit; alias autem, inquiunt, si non ita natus Rodericus scripserit, errore factum existimanitis.
est ut coolcrinascuntur infantes, vera nalivitas non Nomine veterum Dciparacvirginitatis allatrantiuin
est; et irieone phantasia putetur, aut ne sicul aqua hoereticorum, Hclvidii nempe el,Joviniani, proposuit
per alvcum transisse, ita per uterum Virginis absque sibi arguenda iterumqiic damnanda Hildefonsus, ut
iiascenfisordine credatur natus : piuin est sentire sic sub utriusque Antidico-Mariani lucresiarchse larva,
eum lege natursc natum fuisse quomodo nascuiitur nova illa, quscproprio vocare noinincfuit dedignatus,
cseleriinfantes, et eam sic peperisse sicut reliqu;cpa- hominiiB)excindcretmonstra. Facem prsebclPelagius
riunt mulicres. 0 coecapietas ! (infit) quoe tam iinpie Ovetensis:»Contuliladversus lioeresiarchasHelvidium
sentit de Maria Virgine, et cseca proesuniptio, quse atqueJovinianum.» QuibusHilclefonsusad.junxitinno-
tam impie loquitur de Christo ! > minatum tertium hostem, sub Judoeiappellatione, in
66. Audi nunc Itatramnum, cap. 1, postquam commuiiionem triumphi, ut in cunctis suis propu-
Geriiianorum senteutiam retufisset : « Jam ergo gnatoribus impudenlem illam hseresin debellaret.
(infeiT) nec vere natus Cbristus, nec vere genuit Hinc Roderico in mentem venisse credimus quod
Maria. » Et mox : Ita nec ipsa niater diceretur inte- hoereticumalterum ex Gallis illis quibus noster oc-
gra, ncc Salvatoris nativitasex matrc perfecta. » Et gj currit Hildcfonsus,Hclvidium appellatum crediderit.
cap. 2 : « Non pcperit autem, si partus aliter quam 70. Quod item Pelagium pro Joviniano riixerit, er-
per naturoe januam processit. Siquidem jam talis rore id factum suspicamur. Hoc sensu accepisse vi-
ortus non Virginis est partus, sed proprius videlicet detur eum Joannes Magnus archiepiscopus Upsalen-
ipsius infantis egressus. » Liber tolus hoc fcre argu- sis in Gothoruin et Suevorum Hisloriocab Olaofra-
mento urgel. adversarium. Perpetua nmltorum ssecu- tre ac successore ante sscculum editoclib. xvi, cap.
lorum diversitas inter auctores catholicos hoc super 21, « In cujus tempore (ait) duoe lucreses Pelagiana
articulo de Chrisli Domininativitalis et Mariaiii par- et Helvidiana, ex Galliis iu Hispanias irrumpentes,
ttis modo, huic dedit conlroverste locum inter Ger- maximam Hispaniarum partem corruperuut » (c).
manos illos, Ralramnum et Paschasium, hoc sscculo Historici auteni plerique (d) nostri videntur in Rode-
lnotoe : quam pars major nostrorum tbcologorum rico legisse pro Hetvidio Ileeladium,propriaque non
ciini D. Thoma eoruni principe tandem dillinive- recle putanf recentium nomina hocc, quibus iile
re («). usus fuit, quattquam alii Hclvidiuinretineant (e).
67. Quinto, cum Hermannus monachus ad Bartho- 71. Aliter autem qui Luilpraudi et Juliaui nomina
loma:um Laudunensem scribens referat se auspiciis setale nostra subiit, ut veluslalis inantellum fahulis
ejus qusesivisse,et in Catalauncnsi urbe reperisse sive cogitationibus suis obducercl. Hi enim non Hel-
trcs lihellos, quos De vircjinitale Virginis Mariw vidium et Pelagium, sed Tkeudium et Helladium
Hildefonsuscomposuerat, et ob quorum renuuiera- appcllant. Luilprandus (/') : « Hocrcticos Narbona
lionem casulam pretiosissimam ab eadeni Dei geni- venientes, naiioue Gothos, Theudium et Helladium,
trice acceperat: satis innuit non aliud esse hujus per Hispai.ias telerrime vagantes, et dc virgt.iiate
argumentiopusIlildefonsinum,novoque huic invcnto C ( B.MarteVirginis temcrc senlientes, quodmore csete-
tibros cjus multiplicandi, quos de virginitute et par- rarum mulierum dilatatis claustris virginalihus pe-
turiiionc diversos scripsisse lingitur, antiquain cjus perit Christum Dominumverum Deum el hominem
oevipersuasioncniprscscribere. lilium suum, sermoiiibus et quatuordecim editis li-
68. Sexto, plena sunt erroribus, cum in historia bris (ita habet ThomopTamaii editio Matrileusis ; at
tum in theologia commissis, quocde hocce libro re- Ramirczii Parisina loco eorum, sermonibusquutuor-
ferunlur apud eos auctores qui recens crupcre, ut decim, cl editis libris) Hildefonsus divcrsis ab illo
quamplurimosveterum in libris nodos incidere, vel (Soliloquiorum) iucipicnle: Domina mea, viriliter
faisa pro ccrtis venditare ausi, tanquam dei e ma- confulat, et casligalos jussu regis Reccesvinthi ca-
china prosilientcs acclamarentur. Nec eiiiincontenti thotici screnissiinique principis tola Hi^pania cogit
Roderici Toletani vestigia sequi, nova ipsi posucrc, cxsulare. » Ncc scmcl lantiim, sed et iterum post
quibus sulllaminandisjam insistimus. Hujus lempore scptenniuin cx Hispania quo redieraut, signateque
(ait Rodcricus [Lib. n, c. 22]) « cum llclvtiius et ab Elbora ejectos (quod iu gratiam Carpclaiiorum
Pelagius (Jovinianus) a Gailis venientes plerasque suorum, ac Talaverse urbis civium dicium ]mta)
partes Ilispantc infecissenl, virginitateni B. Virginis Pseudo-Liiiiprandus rcfert (g). Eadeni feie Pseiulo-
lnfamantcs, B. Hilriefonsusillis occurrens, sacrarum Julianus (h): « HscreticosGalios Theiniium ct Heila-
Scripluraruni teslimoniis, et lingua mellillua, et dium loqucntes de parturieiidi modoB. Virgiuis Ma-
gralia in labiis suis diffttsa, eorum dogmata confuta- rioe, editis libris quos ari monialcs Delivieusis (Dei-
vit, et ah Hispaniis confusosabegit. Undeet in festo hiensis alias) nionasterii in agro Tolelauo posili dc-
gloriosoeVirginis, etc. » Quihus prosequitur de Vir- D £ dicarat, confutat. Conciliumniultorum episcoporum
ginis sanctissimoeapparitione, Ilildcfonsoque ab ea- contrah t, in quo interfuit ipse Ilildefonsus et multi
dem VirgineMaria ccclesliveste ob ejusvirginitatem episcopi, inter quos fuit unus S. Amandus primus
dcfensam remuncralo. (i) episcopus Trajectensis, dcintle vero Castellonen-
69. Plane nullus riubito quin hscc historia vera sis iu Hispania, vir doclus ct sanctus. » Et infra
sit, perversiquc e Gallislucrclici Helvidiaiium virus (Num. 511) : « Multis habitis concior.ibus sanclus
jam ah Hieronymo dissipalum per Hispaniasdisse- Hildefonsusdefendit mirabilcm parturitionis modum
(a) mparte, q. 28, art. 2; junge i part., q. 98, 48 ; Vasoeus,in Chron. ad ann. 662 ; Mariana, Iib.
art. 2 ad 4. Suarez in ni part.,toin. II, q. 25, art. 8, vi, cap. 10 ; Portocarrerus De DcscensioncDeip. in
disp. 15, sect. I. Va-quez in in parl., loni. II, q. 28, Eccles. Toletanam; Vazquez in suo Hildtphonso lib.
art. 5, disp. 121, cap. 5. Durandus in 4 Sent., dist. iv, cap. 5, necnon ct VazquczTheologus in in part.,
44, q. 6. disp. 121, c.2.
(b) Rccole supcrius dicfa de hoc argumcnto n. 11 (c) Marieta, lih. v de SS. Hisp., cap. 60; Higuera
in not. in Notis ad Luilprandi an. 661, n. 115.
(c)Perperam pronominibus Luitprandianis horum (/') In Chron. ad ann. 661.
hocreticorumIaudat Joan. MagnuniThomas Tamaius (f/)Ad anu. 668.
in notis ad Luitprandi Chronic. armo 661, pag. 62. (h) InChron., niiui. 558.
(d) Morales, lib. xir, cap. 59; Padilla, cent. 7, c. (i) Imo prius, ne calumnioseaudiamus,legendum.
t-,5 S. 1HLDEF0NSUSTOLETANUSEPISCOPUS. eS
15.Maria: Virginis, conlra illos lucrcticos, dicentcs A \ iquaiTiuupro dccimo tcitio typographo Iibentcr im-
more ca:lerarum mtilierum pepcrisse ; nihilominiis putamus. Itcm (JVMHI.103) composuissc S. Hildc-
pcrmansisse virgincm, quoil licri non potcst. » Ibnsuniari privatam devolioncmsuam Soliloquiorum
72. Somnia hoccsunl in ccrehro cjus nata, quem librum, sivc Synonymoruin ac postea Scrmoncs, ac
totics damnainus. Hclladiumneinpc vocavit hocreti- « libros eleganliori sermonc (ut dcclinarct telum a
coruin allerum, co quori in Roderico Tolclano ila diversitate styli) conlra hos hserelicos. »
pro Hclvidio, qcucvcra lectio csl, alicuhi legitur ; 75. Quod autcii) dc concilio additur hac super re
Theudium vero allcrum, sua uniiis lidc, quoe nulla Toleti habilo, falsissimumcst, non ca soliimralione
cst : quasi facto cx partc sibi bono iioiiiine iu Ro- quod cum aliis superioris ac inferioris sxculorum
dcrici auctoritatc, (iuod rcliipium assis fuit menda- Tolelanis in vctcribus libris scrvatiim non haliea-
cio conunodarc luto possef. Arihoccinjuslc agunt nius , nullaquc cjus menlione apuri scriptorem ali-
licuhiei hislorici ctini supposilitiis suis Theudio et quem inlegra: liclei,ncque cliam in his falso creditis
llellariio, hscreticos eos vocanlcs proptcrca quod B. llildcfousi libris ct scrmonibus, eo temporc celchra-
Mariamcocferaruinmore feniinaruinpcperissc Chri- lum coinprohctur, sccl praeserlim quia ex concilio
sfuin Salvatorcm, absquc tamcn virginitatis suocdc- Tolclano xi, Wambanisanno quarto, id csl redem-
trimcnlo, contcndcrenl. Nam neque ipsius libri au- pli orhis 675, scxto aulcm posl Hildefonsi obitum
clor (Hildefonsus)eis amplius quam impudicamin coaclo, tolis antea 18annis uunqiiam convcnisscHi-
pcicontando tcmcritatcm, caniquc corum, quos fra- spanospatres manifeslissinieconstat: quo inlervallo
tres (quantinn ab bocrcticiscompcllatiolucc distat !) lcmporis, priclcr Wambanis quadriennium, Hildc-
sugillare ausus esl: clarissiinchanc dislingucnsab U rj fonsini pontificatiis novennium contincri quis non
lucreiicorumcausa, ct Ilelviclianajam ab Hicronymo viriet? Et tamcn id non animadvertentes, pro Ju-
dehellata hocrcsi. hani conciliostant ariliucex nostris quidam (d), eo
75. Neque defcnsoribus calholicis tam antiquoe soltiinnioli quodparum veiisimile iis videalur, lolo
quam nostroeoelalissenl.cn;iaha:c destituitur. Plane llildcfonsi tempore, talis pontificis, lucem concilio-
ita existimassevidentur Tertullianus De carnc Chri- rum cxstinctam fuissc. Vero tamen hi non conjeclu-
sti, cap. 4, ct Adv. Marcioneni lih. in, cap. 11 ct ris lidcre suis riebuerc.
16 ; Hieronymus, cpist. 22 ad Eustociiium Dc cu- 76. Cujus farinoehisloricis crcdere quando desi-
sfodia virginitalis ; Lco pontifcx ad Leoncm Augu- nenl tot cxpcrimenlis cdocti? Cumvcl unum hoc sa-
stum , epist. 97, cap. 5 ; Grcgorius Nazianzenus. tis dcberct csse, quod Amandum,Trajectensem prius
orat. 51, sivc adClielidoniumopistola 1; Epiphanius cpiscopum, clcindevcro Castellonensemin Hispania,
hocresii.xxvm ; (tt) Damasccnusitcm in oralione De: virum doctumc( sanctum, interfuisso huic Toletano
dorniitione Mari;c; Durandus ex Scholaslicis (6), concilioinsulsus idem fabulator Julianus (e) eflutire
Grcgorium et Amhrosium laudans. Huncque parlu- non dubitavcril. Plane sscculoisto S. Amandusflo-
riendi inoduin, laxatis, sicut ct concipiendi, nonL ruit, vilamque usque ad annum ejus octogesimum
luxatis mcmbris, cl absque co quod loederelurinte- quartum (alii (/') scpluagcsimumnonum prsefcrunt)
gritas, in statu innocenftc S. Auguslinus admisit,, prodttxissc crcditur (g). Episcopus lamen hic fuit
cx cpioS. Tbomas i partc quocsl.98, art. 2 ad quar- riuntaxat urbis Trajcctensis in Belgio sub Sigcberto
tum, Riccarrius in sccundum sent., distinct. 20,, Austrasiocrege ; ac post triennium , circa aniium
quocst. 4, et alii recentiores (c) Ratramnus certe: ,Q 649, aimucnle, ut creditur, Martinopapa, ei renun-
Corbeicnsis monachus, cui opposilum diximushunc; tiavil (li), privatoe, scd actuosissima: persanclequc
Hildefonsiexislimatum, vcro Paschasii Ralberti, li- act;c vitse dcdilus, nunquam exlra Galliam Vasco-
brum, aliter senticns dc nativitate Chrisli Domini, , nesqitc a mcridic, Bclgium a scplemlrionc, Roinam
quam dosolemni ct conununi (altamen integra) par- ab oricntc pcrvagatus : ncduinut in Hispania (ubi
turitionis forma, veneni novwperfidiw appellalione 5 Casiclloncnsis collocclur sedes [i]) humcros olim
notare non duhitavil. Vcrc articulus catholicis sem- oncri subriuctosinconstanter iterum supposuerit.
per incontroversusquodsorvala fuit, sicut in.conce- 77. Nulliis forsan Amando plures soriitus fuit vitoe
ptionc ifa ct in partu, Marioeintcgritas ; de mira- ac rcrum a se gcstarum scriptores. Baudemundus
culi autcm forma, qua divinus fclus e claustro vir- abbas Blaiidiniensis,qui tesfanicntum ejus scripsil.;
ginali fuil solutus, libcrum fuit unicuique argutari,, Alanus, Ilarigerus abbas Lobiensis, Philippus Bonav
quamvis hodic jam rcccntiorum calculoproevaluerit t spei abbas, prosa oratione; Milo autem presbytcr
sententia de miraculopenelrationis, de quo ad scho- Elnoncnsis versu , in his cnumcranlur : qui hodi::
lasticos supra citatos recurrerc te, lector, mo- omnescxslant,ctinAclis sanctorumAntuerpiensibus,
nco. ac BcnedictiiioruinParisicnsibus Joannis Mabillonii,
74. Quam vero sapiunt recenlcm manum, pulida- vcl primum vcl iterum proriiere. Cum autem horum
quc afleciationeca turgcnt, qua: Luitprando impu- milli Hispanicnsisliujiishabitationis,habitscquein ca
lantur Hildefonsumnempe (Nutn. 101) sermonibus s gente clignitalismenlionemdebeamus: profecto sii-
quatuorriecim, atque cdilis libris diversisab illo So- pes truncusve is siel, quem to"tadmoiiituintestibus,
liloquiorum, incipientc : Dotnina tnea , hserclicos s ipsaque rei incoiigrucnfia, dolis taincu aclliucTolc-
illos viriliter conliitasse. Ad Fevardcnliieditionem n "' tani pr.oestigiatorisludificenlur.
S. Hildefonsi opcrum rcspiccre hic nugatorem, inn 78. AUucinalusforsan vir fuit, occasioncs unrii-
qua trcclecimei sermonos acljudicanturhactenus in- i- que captans ornancli, vel fabulis, suam sparlaui (Hi-
visi, nonneviries?Quamvisenim non omneshic ediii li spaniam nostram scilicet) cx eo quod procsul san-
mysterium hoc aganl intemerati ct purissimi par- ctissinius Amandus sacram quandoquccxpcditioncm
tus, sed vel assuniptionis, vcl nalivitatis, ut jam rii-
i- in Vasconasfccerit. Quam inlcrpretaniur noviorcs
ccinus non adeo striclc ponenda:sunt cum eo ratio- )- (j) Pscudo-Julianidicto audientes, de gesto inllispa-
ncs, qui nulla alia quain Iibidinis suoe ratione cir- nia Castcllonensisepiscopatusmuncrc (Castellon de
cumagi se passus fuit. Numerum aulcm decinmm n Empurias in Calalonia) ; atque interim coacto Tole-
(a) Proctcrhos cluodecimcx SS. PP. laudat impius is (/) Mahilloniusin notis ad Vitam S. Amandi,pag.
Rivctusin Apolog.pro Deip. Virg., lib. i, cap. 16. 725.
(b) In 4 scnt., dist. 44, qiucst. 6. (g) VitleActa SS. Antucrp. edit. vi Februarii, in
(c) Vivesari August. Decivit. Dcilib. xiv, cap. 26;i; S. Amando, § 2.
GuilielmusEslius,in2 scnt., dist. 20, scct. 2. (/i)Ibid.,§2.
(d) Higucra in notis ad Luitprandum anno 061, n. i. (i) Disputant Tamaius Salazarius tomo I Martyr.
"101. Ilisp., vi Fcbr.; FranciscusRuspueria inllist. Ecclcs.
(c) Num. 558, in Chronico. Gicnncnsis,ssec.vn, cap. 2.
(;') Tamaius vi Fcb.
57 NOTiTlA HISTORICA. 58
lauo, et ab codem Aniando eoricmque subscriplo, A rciucum Hispanica, ultra illum Gallica : quon nolum
concilio. Sed rcs non obscurc narraiur ab ejus histo- gcograpbis. Sed Baudamundum dc hac posleriore
ricis. Baudemundus: « Audiviiquc ab eis gentem agere, neque extra illam se extendisse Ainaniluinmo-
quam Vaccseiam[Alias, Vaceiam]appellabat antiqui- nachusAmancli Miioclarissime significat. Narrans cniinhanc
las, quoc nunc vulgo nuncupalur Vasconia , nimio ipsam cxpedilionem ait:
errore dcceptam, ita ut auguriis vcl omni errori de- Eia, agc, Vacceiam late, mca miisa, vagantem
dita, idola ctiam pro Deo coleret. Quse gens erga Ficlcntem frenis, torquentem tela laccrtis,
Pyrcnoeossaltus per aspera ct inaccessibiiiadiffusa Pandc, rogo, ct vulgo vulgari voce notato.
crat loca, frctaquc agililatc pugnandi, frequenter Si dcmas, mutcsque apices, Vasconiafertur.
»
fines occupabat Francorum. IIoccde silu gentis, Qu;c gens dura satis, variis incursibus instans,
quam aggressus fuil gladio armalus vcrilalis Aman- Ictibus ac telis hostilia tela rependens,
dus. Cui cum proedicasselEvangelium, nec profice- Ertremis fucrat Francorum finibiishostis.
rcl, hrcvi ad fines Francorum ait rcvcrsum. Simili- Amandi nempelempore : eadem autein postea sub-
ter cocteri. Hoccilla est peregrinalio in Hispania, ut acta ; nam subjungit :
visum fuit: in cujus brevi circulo ponlificatuni paci- Scd nunc vuinificissubstrata est pacifica armis,
lice gesturn Castellone, curamque purgandi novo er- Frciiaquc consilio tandcm conducla salubri,
rorcHispaniam, ila longe hine, Toleti nempe, con- Nonlaniat morsu, sed pacis in oscula tractat.
vocato concilio, belluli nostroe antiquitatum eccle- Quod ad Vasconcs Gallicani limitis
siasticarum gentis vinriicescomprchcnderunt. Profe- vcro ad Hispanici, qui nunquam Francis pcrlinere, non
cto alia cura fuit Amandi, Vasconcs nempe suos B subjecti
g fuerc, certissimuni cst. Dagoberti tempus forte rc-
(Aquitanus enim is patria) ut ab idolorum ac da:- spicit Milo, qui ferocissimoseliam Vaccwosdilioni
monum cultu averteret; non ut percgrinam gentem, suw hosiili
gladio subegisse in aclis S. Eligii Novio-
Hispanos, Marianoeparluritionis formara, quoeintcr mensis episcopia S. AudoenoRothomagensi conscri-
ariiaphora est, eo conalu doceret. ptis refcrlur (c). Notum quid de Vaccocis, in ccijus
79. Nec fallaris cum Pseudo-Juliano, rem intra nomen Vasconcs successisse, proetcrBauriamunrium,
Hispanias et ad saltus Pyrenocos, qui ad nos perti- Fredcgarius (d) ct alii produnt, et Vacca, sivc Vac-
ncnt, geslam credens : eo maxime quotl Francortttn cwa, corum urbc, Isidorus (c)scriptum rcliqueritf/') :
fines occupassefrequenler hos VasconasBaudemun- in cujus testimonium plura coiifcrunt viri erudili (g).
ilus , alque iriein cum aliis, remeasse biuc Aman- 81. Non ergo ari no= pertinel Ilispanos S. Ainandi
dttin in fines Francorum, sive in Franciam, scripse- illabrcvis adiue irrita expeditioYasconica, quantum-
rint. Francia cnim co fcre tempore Francis regibiis vis duplex forsan ea fueril : prima cum a Dagobcrto
subjecta riitio audiebal, quorum imperio Vascones in exsilium amandatus, sanctoeRiclrudis(hoc estVa-
vix paruere ; imo frequcnlcr in eorum fincs im- sconiam) « aggresstis est patriam, » uti Hucbaldus
pelus faciebanf: quotl ex Arnaldi Oihenarli ulriusque in hujus Vita loquitur: quod circa aiinum 634 ex
VasconioeNotiiia (a) liquet. De Rictrude abbatissa sententia fuit Henschenii (/;). At co tcmpore Castel-
Marcianensi, in Vasconia cdita, qnw causa ei fuerit lonensis in Hispania episcopus Perseverantiiis erat,
in Franciam veniendidiclurum sc auctor Vit;e ejus qui anno 655 concilio quarto Tolctano pra:sens, anno
(b) Hucbaldus Elnonensis annotat monachus. Unum 656, quinto per procuratorem interfuit. Ante hunc
hoc expressimus de ista Franciiv acceptione testimo- C aiitem anniim Amandus ab exsilio rcvocatus fuit,
ninm, ne innumeris lissaremus Icgcnlcs. et in curiam a Dagoberto vocafus (i). Non ergo
80. Duplex fuit (non negamtis) Vasconia, cis Py- hujus prioris Vasconicoeexpeditionistempiis acu tan-
(a) Lib. m, cap. 1 et 2. cseis)creditur dixisse poeta latcque vagantes, Vaccoei.
(b) In Actis SS. Bcnediclinorum Mabilioniitom. II Hi Pyren;ci jugis, » eic.; vel potitis cxpungenduin
pag. 941. TOVaccwi, quasi in Isidori texlumirrepscrit. De his
(c) Rer. Francicarum vol. I, pag. 651. igilur Vacca:is Pyrena:i accolis Isidorus poetani
(d) In Chron. ad ann. 766, eodem volum. Rer. dixisse putat: lateque vagantes',quamvis eos uon no-
Francicar., pag. 778. minef: nimirum de Vasconihusin Galliam vergenti-
(c) Lib. ix Orig. 2. bus. Proccesseratenim versus 474,
(/') Juvat Isidori Ioctim,ix Orig., 2, sisterc: «Vacca Tumscialaerias Alpes, etc.
(inqiiit)oppidum fuil juxta Pyrenseum, a quo sunt quas Serviusel Philargyrius ad btinc locum Galliam
cognominati Vacceci: de quihus creditur dixisse intcrpretantur; « Nam Gallorum (inquiunl) lingua
poela : LatequevacjanlesVaccwi.Hi Pyrcnoeijugis,» a]fimontcsyl//jcsvccantur ; »quod etPrudentius con-
cfc, qucmadmodum apud Grialium lcgilur. Faiso ; fiiTnat, Perislcph. in hymn. S. Laurenlii. Ab liis
Vaccwienim vocabulum nusquam apud poetam ex- aufem VaccocisGalliseAquitanicoeobvcrsis, antea
stal; nequc Isidorus terna hoccvcrba latequevagan- vagi et palanles Pyrenociincolebant juga, postquam qui
tes Vaccwie poeta retulit, scd bina tanfum priora, Cn. Pompeius subactos in unum Convena-
qusc habentur Georg. m, vcrs. 477: „ runi urbs in Galltc subalpinis adcompulit,
fluminis Garumnsc
D
Pastorumel longesalluslatequevaganies. capul nomen acccpit, ut paulo inferius Isidorus,
ct ante cuin Ilicronymus hbello adversus Vigilan-
Atque codem respexissc vidclur Milo monachus in tium dixerat. Yacca:orume conlrario Hispaniensium
versu : lcrminos dcfiniunt Ptolemxus, iisdem inciudens ur-
Eia age Vacceiamlate, mea Musa,vaganlem bes Intcrcatiam , PoiTam-Augustam, Viminacium,
qucm nostcr adducit hoc iiumcro. Exstat quoqtie Lacobricain, Scgisamam Juliam, Pallantiam, Cau-
cam, Pintiani, Raudam, etc. ; Appianus in Iberic,
apud Virgilium iv /Encid., 42 : pag. 284 seqq.; Antonini Itinerarium in Ab Asturica
lateipiefurentes per Canlabriam, Cwsara.uguslam;atque c recenliori-
Barcad.. . bus Arn. Oihenartus Not. utr. Vascon. lib. i, c 7 ;
quem locum Hieronymus, cpisl. adMarcellin. et Ana- Chrisloph. Ccllarius, lib. n, c. 1,§. 65 seqq. Videnda
psychiam, legit DominiciVallarsii notata in Hieronymicpistolam ao'
latequevagantes Riparium : Acceplisprimum litteris, etc, quoein cdi-
Barcaei: tionc Vcroncnsi 1754 orciineesl 109 et hahctur tom.
col. 719.
unde Grialianus error enasci potuit; Barcoeitamcn 1, (c/)"Marca,Hist. de Beam, lib. i,
Africoepopuli sunt, ac proinde huc non perlinent. cap. 12.
Restituenda est igitur Griatii lectio, isque Isidori 831. (/<)Dic 6 Feh., § 10, De Amandi rcbus, pag.
loeus ila interounacndus : « De quibus (id est Vac- (i) Ut ibidem Ilcnschcnius monct.
59 S. HILDEFONSUSTOLETANUSEPISCOPUS. 40
git, ut fallat, Tolclanus impostor. Nec itcm postc- A A ad aliquem amicum, ila nunc, posteaad aliumaliter,
rioris : quam licet alim Castellonensis cpiscopus, conccpta transmittentis.
Marcus iiuiiunc, qui ah anno 646 usque ad 636' con- 84. Vides unum et eumdem S. Hildefonsi monito-
ciliis scptimo et sequeiitihus, usque ad dcciiiium, rem, apud unum et eumdem rei scriplorem Luilpran
subscriptuslcgitur, noiicxcludatadiiiittenlihusAmau- duin, jam Genesium Abclardum Corbeia: abbalem,
duin circa annum 665 (quori observat iriem Henscbe- sive Lugdunensein cpiscopum hujus nominis sccun-
nius [a]) ad Vasconas rediisse, ibique Evangclium dum, Urci lainen deinde apud nos anlistitem : jam
pr;cdicasse: re lanien ipsa ct successu istius prse- Geuesium primum cpiscopum Arvernensem fuisse.
dicaliouis, uli supra lnonuinius, convincitur non po- Gcnesius quidem, Hildefonsi oequalis (»'), Arvcrno-
tuissc huius tcmporis csse soumiatuni boc Amandi rum Ecclesiam rexit; sed neque ordine primus,
pontificiuin. Undc lianc fahulamdo Castclloneiisicjus neque allero cjusdein nomini prior. Quo igilur ten-
scde in Hispaniis merito rcfutat Henschcnius (b). dant insaiuclue molitiones, haud faciiecst dijiidicare.
Nam et Lugdunensis hic idem fuisse episcopus, nisi
82. Sed nequc fincm sibi fallendi proescribcns ul- fallor, dicitur aLuitprando : quo quidem per me Ju-
lum Pscudo-Julianus, cumricm S. Amandum anno lianus respexcrit, Genesios tluos LugJuiienses arclii-
ciiam 650 (sic ciiiin admittimus lcgi verba ejus de- episcopos fuisse referens (j),alterum altero anliquio-
hcre) Castcllonensi jam pr;cessc apud nos Ecclesi;c rem. Plane quod jactalur de Gcnesii litleris ad Hil-
jactal. « S. Amandus (ail [c]) cpiscopus Castcllonen- ad Laurenlii Surii hsec respicit in S. Bo-
sis in llispania pcr id teinptis llorel ad quein lilleras defonsum, nili Vita 15 Januarii : Hunc autem locum ( de Ma-
mittit S. Martinus papa. » Ceite hic pontifcx ad gnilocensi monasterio loquilur, Manlieu, bodie, dioe-
Amandum, Trajccteiiscm tunc Q
"
episcopum, deprecan- cesis Claromontensis ) jain pridem Genesius nobilis-
tem ut huic Ecclesisc rcnunliare sibi liceret, litteras simus in solo proprio voluit
ahbas in Vila Amandi nec- pontifex (Arvernorum)
niisil, c|uas Philippus (d) csse monasterium, etc Qua tempesiale hocresisNo-
non el Milo ejusdein biographus (e), conservavere. vatiana, sive incuria, sive ignorantia quorumdam,
Pergit tamcii is auctor : « Contrahitur Amando im- in Arvernorum irrepsit urbem : irnpurum quoquc Jo-
pulsore concilium contra Monothelitasanno Doniini viniani illic exslilil. C intra quas hscreses in
650. Hsecilla est Lateranensis synodus statim a Mar- codem dogma Magniloceiisimonastcno edita exstat epistola
tini papsc 1 inauguralione convocata , non iinpulsu ( cujus non dicil) quam forlaasis operse prclium fue-
Amanrii, quori lingit P*eudo-Julianus, ipsaque jam1 rit quandoquein lucem prolerre.» Hsecparum diversa
laudata evertit cpistola ; sed Maximi aLbatis, ut scri- in protolypo Anonymi apud Bollandum 16 Januarii,
bit TTieophanes,alque cx eo Baronius (/'). quem Surius more suo reformavit. Atqui ea est epi-
85. Nonduin lamen linis. Nam quod dicimus ex stola, quam innuere voluitPseudo-Luitprandus (li), ad
Luitpranuo, proeter Synonymorum libros scripsisse: Hildefonsuni a Genesio directam.
Ilildefonsum lihros alios et sermones elcgaiitiorii 85. DeAmando aulcm et Genesio huc ista conges-
slylo advcrsus hos bocrcticos, constare idem ait (g)) simus, ut constaret quantahinc inde moverit, quainla
« ex lillcris Gcnesii, secundi liujus nominis, Lugriu- invicem sibi opposiia incauie ac stolide infelicibus
ncnsis (qui dictus cst ctiam Abelanius) abbatis Oor- liis lucubralionibus fahulalor intulerit, eo duntaxat
beiocprius post episcopi Urcilani. » llimc Luilprandii fine utllildefonso librumhuncDcpaiTuritione Virginis
Iocuni unum cx his novcris, lector, qui inter nianus5 P , Deiparoevindicarct. Qucm ejus non esse, primus ut
*
figuli sui Toletani aliam et aliam vullus forniani in-- creclo Joannes Baptista Poza, ingenio vir atque eru-
duit. Apud eiiim Franciscum Porlocarrcrum Jcsui- ditione singulari, aiiasstudiis inlelicissimus, obser-
lam iu lihro de Descciisione heatse Virginis in ecclc- vavit(/); atque bunc secutus cst Theophilus Raynau-
siam Tolctanam, cap. 14 (h), hoecc Luitpraiuli Chro- clus (tn), utcrquc Jcsuila, rationibus agentes; tan-
nico vcrba transcripta sunt, quoe vcl cx illis quoc c demque rationilius ct scriplis libris, qui Paschasio
prseniisinius non parum mutatis, erupcre ; vel Luil- Ratberlo disertc arijudicant, Lticas d'Acherius (n),
prandus idcm nunc ait, nunc negat. « Gcncsius pri- ct Joanncs Mabillonius (o), Benediclini (p); quan-
nius episcopus Arvcrncnsis adinonct D. Ilildcfonsum n tumvis Baronius ((/), Bellarmiuus, Possevinus , el
pcr litteras de hoeresiJoviniani per quosdam excitala a alii, Fevardentii cuitioncni admiserint.
Arvernis, qui dicehant bcalam Virginem in partuu 86. Ejusdcm Fevardentianoceditionis sunt, oequc-
corruptam mansisse ; ct eos lendere inCarpetaniam,i, que llildefonsi nostri non sunl, sermones xm ; scili-
ut urgcnlcm [seu potius ut genlein] in sanctissiniam n cct i : De parturitione ac piirificatione S. Marte. n.
Virginein suis falsissiniis ralionibus lahefactarent et :t Contra eos qui mcndosc allirnuuil Mariam Virginem
oinnino pcrdereiit. » Quse cum in niss. suis Luitpran- I- contra lcgcni Dominum pepcrisse. in , IV, v, vi, Dc
dini Chronici libris Tliomas Tamaius non haberel,l, As-umptioneB. Virginis. vn. Deeadcni Assuniptione,
jure ail nescire se unde ista Portocarrerus hauseril. l. super iila verba Luc;c cap. x : lntravit Jcsus in quod-
Ef bene esl quod reccntcni alicujus inanuni subodo- )- riatn caslcllum. vm etix. De eadem Assumptione. x.
rclur. Recens quidein ea, sed ejusdem auctoris Chro- a- De nalivitaic. xi cl xn. Dc cadem. xm. De purili-
nici esl, jam hoc jain illud cogitantis, Cocliciquequoc- a- calione, super illa vcrba Luea: cap. xi : Poslquam im-
cunque in mentcm vcnirent commitlenlis," nec raroo O pleii sttnl dies purgationis Mariw. Audi Joannem Ba-
(u) § 14, pag. 855. (() In Elucidario Dcip. Virgin. Marioe, lib. iv,
(b) § 22. tract. 4, cap. 6.
(c) ln Chronic, num. 556. . (m) Dc bonis et malis libris, partit. i, erotem. 10,
((/) Tom. II De Aclis SS., Fehruarii die vi, pag. Z- num. 228.
866. (n) In pralat. tomi I Spicilegii.
(e) In Actis SS. ord. S. Benedicli Mabillonii, soc- R_ (o) ln Actis SS. Bencdict. procfat. part. n , soocu-
culo scu tom. II, |iag. 719. Exstal quoque tonio VI yj li m, p.ig. 15.
Concil. edil. Labhci, col. 585. (p) Eadem de hoc : De partu, seu parlurilione Dei-
(/') Tomo Vlll. ad ami. 649, num. 5 el >. parw Mrginis opusculo, senlit novissinuc SS. PP.
Toletanorum Curator in Monitoacl sancti llilriefonsi
(g) Num. 105. duhia , 1.1, pag. 291, nimirum Paschasii Rat-
opera
(h) Qucm rcperies apud Thoin. Tamaiuin, in Notis IS berti esse; sicul et fragnientuui quod eidem assuifur
Luiiprandi, pag. 63. a pag. 318; nam posterius aliud e Fevarrientio el A-
(i) In Gallioe Christianse tom. II, ct in Episcop. 'P* meliano Codiceeidem a pag. 528 subjectum, omnino
Claromontanis, fol. 526. V.SI<7-OTCIVest. ConsonatCeliieriust. XVII, p. 714, n.
(j) A8vcrsar. 385. 5. Gavc, in Hildefonso, 1.1, p. 590.
(fc)Num. 103. (q) Ad ann. 794, num. 8 et 10.
41 MONITUM.
ptislam Pozam, cujus verba damus (a), quia Eluci- A.ab HildefonsoToletano archiepiscopo,unaquaque die
darium Deiparat, unde hoecsunt, in censuram incur- devotamente canendum.»In marginesignantur dies,
rit sacrosanctsefidei Patrum, neque in manibus om- in quibus dicendum est: in Dominicadie, feria iv,
nium est. Reddit ille causas quare Hildefonso abju- feria vi, et in die Sabbati.
dicet hos sermones. «In sermonei de Assumptione, 88. Est in eodem catalogo alius Codex CoronaB.
ait, minus caute de adoratione corporis est locutus. Mariw inscriptus; reperiunturque simul, nisi nos nu-
Ibidemvoces Sunt peregrinoe,et inconcinna phrasis, nieri fallunt, pluteo i, num. 13 et 14, inter Mss. theo-
a legitimospirilu Hildefonsialiena. Sermone H, ait, logicos. Attamen « nemo est qui ignoret (ait Baro-
de carnis incorruptionejam me supra satis in priore nius [d]) qui antiquorum Codicumhabet usum, soe-
tomodixisse credo, etc. Ecce ubi non sermo ad ple- pe soepiussolere contingere, ut non unum vel duos,
bem, sed fragmentum alicujus scripli. Sermo m, ex sedet tres, quatuorve, et amplius habeat idem volu-
centonibuscompilalus ab Ambrosio et Auguslino de- t men diversorum auctorum tractatus; et aliquos ex
sumptis. Sermone iv ihsinuat B. Virginem necdum illis inveniri sub nomine unius auctoris exscriptos :
corporis resurrectionem oblinuisse. Et tandem ser- ut, nisi quis oculos Iynceos habeat, soepeaccidat ut
nione iv hunc errorem expresse proiiletur., Sermo- inscripto auclori tribuatur quidquid inferius eodem
ne vait: Nonaudent minislri tartarei hodie altinge- Codicecbntinetur.» Quare noninde quod Psalterium
re suos captivos, quos recolunt redemptos illius san- sit Hildefonsi, Corona ejusdem erit. Sunt, fateor, in
guine qui pro mundi salute est dignatus nasci de Corona isla, non minus quam in germano et certo
Virgine. Sermo yi eum habet errorem, quem dixi- Hildefonsifetu de perpetua B. Marise Virginitate li-
mus supra in sermone quarlo; et ex fragmentis Au- bris, vocabula qusedamejusdem formationis, a puri-
gustini est. Sermo i et n de nativitate Virginis nihil B tate,La(inselinguseexorbitantis, Golhicumquesapien-
fere habent, quod ad ortum Marioepertiheat. Plura tis : uli inter alia nectura, pro nexu, quam connecla-
capit exAugustini sermone secundoDe Assumptione, iionemvocant laudali libri de Virginilate. Sed plura
cujus nomen dissimulat. Sermone de Purificatione alia surit quibusmagis deferendumest quam huic in-
peculiaria quoedamscribit de peccato originis; et ta- dicio, aliis etiam scriptoribus, nontantum illius quam
men erroneam illam doctrinam sectatur quoenegat sequentium etiam sseculorumcommuni.
Christi corpiis in momcnto perfectum et absolutum. 89. Garmina interserit, aliena etiam, plerumque
Quadragirila,inquit, dierum numero corpus domini- prosaa orationi : quod secundum Hildefonsi stylum
cum in utero Virgihisformatum;credimus',.'cujusop- non est, quamvis editor non distinxerit. Talia sunt
positum scripserat in Synonymis. Quee omnia per- de noniine Marioe(Cap. 5). De nomine Marioe ait
suadent non esse opuscula Hildefonsi.i Hoecille, cui quidarii : Mariw nomen aurum-fragrans et aromati-
nos suffragamur(b). Jam ex aliis, quoc falso attri- : cum-velulpigmenlum ccelicum-utsol est, luce fulqi-
buuntur eidem nostro pontifici Toletano, Vita est Si dum-et mortuis vivificum-elmonachismellifluum-san-
Eugenii, ejus decessoris, quam solus ei tribuit sup- ctum et anagogicum-divinumel exslalicum. Et alibi
posititius Julianus (c). ( Cap. 6 ): Porta clausa post et ante-via verisinvia (e)
87. Coronamquoqiie B. Mdria; Virginisinter Ma- fusa rore cceli telius-fusum Gedeonisvetlus-deitatis
riana alia deprompta e Codice ihs. ToletanseEccle- pluvia-placamaria maris stetla-neinvotvatnos procel-
siaevulgavit ante aliquot annosPetrus Alva et Astor- la-et lempeslasomnia. Tota itidem capilis noni oratio
ga Frahciscanus, in Biblioihecavirginali, S. Hilde- metrica est, quantumvis male sibi constantibus ver-
fonsi nomine, eo argumento maxinie motas (ut ex C sibus. Et auclor : « Hos, inquit, quos tibi offero
proefat.constat), quod in eodemCodicealia sint Hil- versus, dominadigneris suscipere: ut nec sonus con-
defonsihactenus inedita opusciila sub ejus expressO stet, et aurium judicium falli possit. » Quoerhythmi-
tituloetnomine, quoefetum ejus esse, neminem, qui ca poesis oevinon est Hildefonsirii.Ulilur aliorum te-
sapiat, dubitaturum ait. Miror quidem Hildefonsitot slimoniisfrequenter,quos haud nominat; nec diflicile
amatores et illustratores, Toletum frequenter accur- fuerit cum cura legentibus observare unde illa sint.
rentes. aut ibi commorantes, Toletansequebibliothe- Ut cap. 11 : « Cujus stelloe palrocinium quidam
coecustodes, hoeclatere potuisse. Plane in Calalogo servilor tuus, et laudalor deyotus, in suis opusculis
penes me ms. hujus bibliothecseita habetur : « Co- nos corde attento flagitare admonet, dicens : In peri-
rona B. Virginis cum ejus psalterio parva forma. >' clis, in rebusdubiis, respice stellam, invoca Mariam,
Et in ora libri annotatur : « Titulus Psalterii est. In- non recedat a corde, non recedat ab ore (/'). i
cipit psalterium B. Marise semper virginis, editum
(a) Elucidarii Deip. lib. iv, tract. 4, cap. 6. (c) In varior.carmin. collect. pag. 150
(b) Exstant horum omnium sermonum exempla in (a) Ad annum CDXLI.
regia Matritensi bibliotheca accuralissime cum To- (e)Editum tamen est via verisinvia; aliaque male
lelanis Codicibus, cumque Fevardentii edito collata dislincla. In fine pro omnia forte legendum obruat.
a cl. Andrea MarcoBurrielio, qui strenuam in eo na- . (f) Habetur etiam in eadem regia hibliolhcca opus-
vavit operam, lectionesquevariantes collegit: hoeret culum inscriptum Corona bealw VirginisMariw cum
tamen in iis Hildefonso ascribendis, non secus ac cdito Petri Alvseet Astorgoeexemplo ab eodemcl.
SS. PP. Tolet. Edit. Curator, t. I,p. 329. Cellierius,n" Burrielio collatum: quod nemo sanus Hildefonsotri
t. XVII, p. 717, n. 8; Cave, 1.1, p. 590; eos Hil- buil. Consonat SS. PP. Toletanorum,Editionis Cura-
defonsoabjudicant; itemqueOudinus,1.1; col. 1683. tor t. I, p. 392.

VITA S. HILDEFONSI
EPISCOPI TOLETANI.

(Ex AntonioLorenza,Biblioth.Patr. Tolet.)

MONITUM.
De sancti Hildefonsigestis satius duximusea edere totidem verbis, qusea sancto Juliano ejus discipulo
;t successore, atque a Cixila, archicpiscopo etiam Tolelano, posteriori sevolitteris tradita sunt. Ne dum
lovam conderemushistoriam, quoestylo illis antecederet, veterum monumentorum auctoritas minueretur
PATROI. XCVI. 2
45 S. IIILDEFONSIEPISCOPITOLETANI 44
apudhomines horum temporum, qui in rebus ad religionemspectanlibus nlus oequocrilicaearli.an suo pp-
lius ingenio dicamus? indulgen,t, cum ea smt testimonia quoepropriis verbis exhibita velihvitis JSdemexloh-
queant. Damus eliam Yitam a Cerratensi monachosseculoxui scriplam, iiori cbntenihericlae.quldem atictori-
tatis, quamvis in ea nos levia qusedarnex Cixila emendaverimus, quseprbpief temporum irijuriam ex tradi-
tione non omnino incorrupta Cerratensis hausissevidetur.

BEATI HlLDEFONSI ELOGIUM.


Ex sancto Juliano in appendice ad librum de Viris iltustribus db ipso Hildefonso cdn&cripttiih.
Hijdefbnsusmemoria sui teinporis clarus, et irriT A , discrevjt, yitamque servavit. PfihcjMji joost htec
guis eloquenfisefluniinityusexprrians soecula oetatis viblerilia Tblclum reducttiir, atqiie iljfbl jiOsl defces-
nostrsB,.noyjssimc Tolclanoesedis ascitus in catbe- sorissui obilum pontifek subiogaluf,
dram, prasui post securi^lumEugenium in sacerdo- Scripsijt sane quariJpiuHfnos libfos lliculentiori
tium consecralur, vir tanta laude dignissimiis,quanta seriripnepolissimps, quos idem iii tof. JJaftibtiScen-
yiriulum gratia numcrosus. Fuit denique limoris Dci suit divijieridoS,id est, libriim Prbsotfbpcfeise iriibecil-
instantia prsediltls, religione compunclus, compun- lilatis proprise, iibeliiim de Virginilale SanclseMa-
Ctioneprbfusus, incessu gravis, honestate laudabilis, rioecontra tres infideles, ppusculurri de Proprielate
patientia singplaris, secreti tacitus, sapientia sum- personarum Patris, et Filii,et Sj)irilii§sancli; opus-
musjidisserendiingenio clarus, eloquendi facultate culum Arinotaliohiimactibnis diurria:,ojfSusculum An-
pcsecipuus, lirigua: flumirie cppiosus, tantoque clo- riotalionum in sacris, iibruiri de Cogriitjionebaptismi
queniisc cotiiufno celeber babifus, ul dispulationum unum, et de Progressu spiritiialis dfeserti aliiim.
ejusprpfjosa oratio dum pprrecte dirigitur, merito Quod totum pririisepariis voliiit vbluriiiiiicbrinecieh-
non bomo, sed Deus, per iiominem affatim eloqui dum. Partis quoqiie secundae libef episiolariiiji est;
crederetur. Hic igittir sub rudimeniis adhuc infanlise in quo diversis scribens, ajiiigmaticis Iprriiiilisegit,
degens, divino tactus spiriiu, vita delectatus est ino- persbnasque inlerdum Induxit. li/ qup fetiama ()Ui-
nacKor.um,contcinptisqueparentuiurerumque mun- busdam luculenliora scriptbriiriirespbrisaproiiieruit.
danarum. affectibus, Agalionse monasterium petiit, Parlem sane iertiam missafuni esse vbluit, liymno-
cujus,iugam rabido furore, insequens pater, uno tari- fum, atqiijesefriiOnum;ultferibrisdepiqtfepartis Ulier
tum maceriseimpeditiis est obice, quo et furehtis est B est qtiar'|us, versibus pfbsaque concfejus, ih (Jtio
dclusa.quxsilio, et fugienfis salvata devotio. Nempc epitaphia, el cjuoedarrisunt epigfariirilataariiiotata.
parentis. Jfurorduni pcrcilus i.n interiora procteride- Scripsit autein et alia miiita, quag vafiis reriini ac
ret, ia.tibuiiimquo bic vir oculebatur reliquit. Sic- riiolestiariiinbccupatibriibusimpeditiis,aliqua ccepta,
que proeterita iucurata pertransiit, ct in anterioribus, ahqua semiplena reliquit. Ascllu^ autem in porilifi-
quoeproetericrat inquisivit. Armata deinde manu catum nprio gfyriosi Reccesviiitliiprincjpis anuo, no-
^galiensem cellam impeleris gladio, diim qusesitum vem anriis et duobus^fere inCnSibusclai-us liabitus
non inyenit, rediens in propriam, ut perditum deplo- fuii yitse irieritls, et reltjfitatibiiferegimihis j fexpfeto-
rayit. Percognita igitur proefatusvir absehtia paren- que bctayb decihio praidicti pfincipis 'dririb;sequeriti
tali, AgalicnseillicompnasteiTumadiit,monachumque die, (deciirio Kalehdas pebfii'ar;i, doijilcilio cafiiis
se.ineo muitis fere aniiis dccenlcr exhibuit. Coeno- exuitiif, atque in ecctesia beatse Leofe&dias t.umuiaiuf,
bium quoque virginum in Deibiensivillula constriixit, ad pedes stii coriditiisciefefe^sofis, cum ijuOcreditiir
ac propriis opibus decoravit. Rector deinde effectus oeternbifiii receptacuio dariiatis.
Agaliensiscccnobiimonachoruminores exerctiit, rem

INCIPIT VITA S. HILDEFONSI


TOLETAN^ESEDIS METROPOLltANIEPlSCOPI
A Cixilano ejusdem urbis episcopo edita.

[Nos sccuti siinius Edilionem Florezii ab ipso collatam cum plurimis Editionibus, et Cpdicibus.ms, quos
ita citabimus, ut A. denotet Editionem AguirriaBam; M. Codicem. JimUianensem, medio s.seculoxi con-
scriptum, alque ex monasterio sancti ^miliani de la Cogulla ad Scurialense translatum; S. Surianam Edi-

tioriem; T. Toletanum Codicem Ta. Tamaii lectionem apud Bollandianos.]

. .1, Ecce dages ' melliflui illius domlni Hildefonsi, C ferro a constrictus, ul si quid scieritiosdeerat, plenius
quas de paradiso I)ei rapiens, elper totam Hesperiam instructus ad poedagogumsuum doninum Eugenium
dispergens, inediam nostram jngenti .satiavit elor remeans, nonposl niulios dies adhuc diaconii offi-
quio. Non impar meritis ..sanctissirai illius dom,im jtium pcragens, ip c^cpllsiasanctorum Cosmoeet Da-
Isidori, de cujus fontc adhuc clientulus purissiriios miarii, quaesifa est-in 'suburbio Toletano, abba proe-
latices bibit; nam directus a sancto ac venerabilipapa fiperetur. Ubi statim *in officio clarens, duas missas
Eugenio, Toletanoesedis metropolitano episcopoad in laudeih ipsorum dominorum suorum, quas in
supradictum doctorem Spalcnsem metropolilanum festivitate sua psallerent, miro 6
modulationis modo
episcopum, cum sibi jam sciolus videbattir, adeo ab perlecit, qilas missasi" infra annotatas invenielis.
eo teutus, eta elimatus est, et, ut ferunt, temporali 2. Deinde post multum tempus decedenle domno

VAJUA^TES tECTlONES.
1]&., * A. et Ta., divorum.
mellifHue.
* Deest * Deest infra |n A.
et iriA. 8A., iiotatashabemus.
3 A., temporealiquo.
4S VITA A CIXILANOEDITA. 46
Eugehioiij sede sua episcdpusprseflcitur
l 4
: cujus sta- Aaliaqusein ipsa'missa quoesubter est adnolaia.,in
tinl virliig eriucleatd clafens in Sede RomuleSfe- laude ejris deproiripserat.
fuIsTt^fetVelutifacula ardens; orimfemSttamSpariiam, 4. Clamab&tinter voces populi velut mugiens, ut
jierlustfavil; cujus dofctrina 3
uSqiiehodle fulget Ec- aliquod iricisoririm deferrent, unde quod maiiibus
*
cltesla4.ut sol fet luna ; ciijus memoria in benfedi- tenebat jpl.taBtidefet, a8
et nemo illi afccuffebat,quia
«jtioiife«5'dbris 29
et iii compositiorieihcerisi Kabetur. Qui populus vasiis ibtifitis rictibdsque ffendebat. Nam
ih ijisis ciittabttlis; fetab ineuriteoetateeunllcbuspef- et sancta virgo qUbdVoluntate submiserat i0, Ut cte
ffiariens,riiagnum iii se Dominohabitactilflrnproepa- Sidcriacrescerent, 31 violenta retrahebat. Sedprin-
6
fayft; 5"' n,ort manubrio materiali; sed divino se- ceps qUoridani Rcccesvinthus, qui ejus tehiporc
catus fest gladid; nefe ingenio fefrariifentoriihireseca- erat, gloria et3a ferocitate terrena deposila ( 33qui
vit libidiheni; sed iriunere coelesti ' iri sb prbmferttit eum ob iniquitaitesSuas incfepatas supefbo ocUldin-
feabctitatenj;Qtti sttblto, dono sttt>ernp8 aiflaius, 9
his luebatur), culttum mbdifcum,cnierniii thefca teiiebat
iajotisStaiibusdjie'prsebecfessofibussuis seqtiitfef fcla- cum lacrymis pffeffebait,et collo siibrriisso3\ stippli-
fetisj qiibd illis clatislimfuerat, isti rfeseraturiiest. cibus manibusa tiiforio.sub extehtis, ut eum ilii dc-
36iristantiuSdeprecabatur, postulahs ut inrii-
sarictus ferrent
.SjuSic.ehiinMbitatbf. suusSpifitiis, egit,
ji£^upd.iste cejab^t.iritiis, ille patefacefet fbfis '", ut gnum non judifcaret sua cum iacrymis offerentem.
ille apprehendfens,qUod mahu l.-evajam mo-
utfobiqiieajjpaia|us adjttlpr ,fortissimus ofccufrefet, Querri
iit-istiprdinarfeb^quid lrijaudesvifginuinparidefei,a, dicum tenebat, dextfa prsecidit,
86
et cultrum ipsum
iill revfeiaret:quw ^litjUid mifum in athieiarii bs{en- una cum eisdem Reliquiis in thecis argeriteis collo-
ijfefet, 1Srindfefidfeiejus mefilum corairi hominibus gcavit; indignuhl
3' judicans, Ut dUisancta (irocciderat,
declararei, et Jabdrariteiriiri agone spirituaii u de polluta ultfa tangeret, sed fcofamrequironti miinus,
donafiis suis ribn evacuaret. Sic feriiriiegit, ut qttod quantum valebat 3S,vicario jiirc proecepitimpettdi.
per tot annos populis desiderantibus needum ostcn- His qriia Ibttgtini fesifista oriiriia eribdsiri,
perafctis;39
sum fuerat illis 18,isti patefaceret primum, et reli- cuncta quoe usui pertinebant sanctoecatholicseEc-
quias sanctseac Deodicatoeyirginis et 16confessoris clesise, in Deilaudibus usquequaque completa sunt.
5. Hiswexcrifsis(,aiidadnuc niiracuia Spiritbs san-
suoeLeocadiae,"adveniehte in sede regia, suafesti-
vitate omuibus astantibus prbesentas,set,et ante se- ctus per ettrri iri ipsp Doifiiriicpaciventii nbn pbst
pulcrum ejus genibus provolutus,ls tumulus in quo multos dieg fifef%it: Sbd 4uia briinia lphga surit re-
19sanctum ejus corpusculuhi usque.hodie humatum censeri, qUsfefejiistbilitiSriBUsiii Toletaiidufbe dom-
est, aoexsiliret, et pperciilum qiiod vix triginta ju- nus Urbanus et domnus Evantius per eum facfa nar-
venes movefe possunt, nori humariis pianibus, sed rabant, velex multispauca Jirbgffeaiiifiiif41,quia qui
angelicis elevatum, velum qupd sanctqp91virginis mecum hoc audierunt, cum hsec legeriilt; dolebunl
membra tegebat, S9 vivens foris submitteref, et ve- proetermisisse me tam multa et iriiigiia;quoeiifiquo
luti manibus hominum exiensum fconspeeiui ejus mecum sciunt.
virgo julcberrima phsequens adyentaret, clamanli- 6. Supervepifenifivefo 4*cjlie.sarictse et sertiper vir-
bus episcbpis,principibus, presbylerisacdiaconibus, ginis Marioe*3, ante tres dies litanias peregit, et
clero, atque omni populo : Deo gratias "3
in cwlo, Deo missam superscfiptain, queeinejiis louidcuecantare-
gratias in terrq, nemine tacente. Ipsai;yero mani- tur, perfecit, quoeest septima. At ubi yeritum esttin
pus statim complexanset astringens tajia /ertur de- fj ejus sanctam soleriihitatcm, supradictus^rci mirius
promere yota, yociferans cum omni popujp, et cla- de timore Dei sojiiciius, et de suis iriiqUitaiiliusmale
mans : Deo grdtias, vivitdominameq per vilamH.il- conscius, ad audienda sblemui^ regaii de morcpa-
defonsi, et ipsum ^ retexensclerus yehem.erilerpsal- ratus accessit. JNamu, servus Dei Hjldefbrisusmajori
5
lebata alleluia, et canticum quod ipsc doriiinusHil- adhuc munerc fretus, **cluni diem Doriiinsesuoe, cui
defonsus S6nuper fecerat: Speciosa facta est, alle- Deo proesule serviebat, ovans susciperct, et in lau-
tuia "; et odor tuus velutbalsamum non mistum, et dem Gcnitricis Dei hoc quod supra proenotavimus
VArtlANTESLECTIONES.
I T., Ta. et Mabillonius,ciuens; k., lucens. omni retinenda est.
* Romuleamvocat sedem Toletanam eo quod esset lectio st A., jure
inurberegia Toleto. " M., repelcns.
aueluiaticum.
? lri A. deest Ecclesia. '" A., gravitet:
* Ta. Iegunt ut soleluna. 97Hoccullima verba et odor, etc, desiderantur
Hta Ta.iE. hahet, cujus benediclione.T. vero, in A.
cujus memoriwbenedictione. "8M., occurrebat.
* M., manubriomanuufn.Ta., manubio,velmanu. 49T., vocibus.
K.i7 manubrio materiali manus. 80Et hsec verba, ut desideria crescerent; desunt
Deestin se id A. et Ta. in A.
8 M., al T , violenter.
afiatis.
' A., wqualiter. p 32A., felicitutc.
10A., et 33Ita Ta. M., ab eo ob
utrobiqueadoperalus.Hsectotaperiodusnon iniquitates suas increpaba-
legitur iri Ta. tur. T., qui cum ob iniquitales suas increpato.k., in-
" A., quod in laudes. M., laudis.
'' A. et T., illit revelaret quod. crepilus.
u k., supplicesmanus
13A., unum. extendens.
35A., inslanter.
^Deestin A. de. 36A., tectis.
15T.,iste. 37^E., non tangeret. A., tangeret. Requirentis ma-
w DefestinA. confessoris. nus, etc. ,
II k.,Adveniente rege in sede regia sepulcrum,etc. 88^E., vicario prwcepit.
18Mab.; forte, tumulo. 39ItaT. M.,visui.
19A., sanclissirnum. *°A. et Ta., excussis. .
80A., ut exiliret. **ItayE. A. et Ta., aggrediamur.. ...
" A., martjgris. " A.et T., die Assumptionis,quod iion habet M.
!a Ta., virens. 43A. et Ta., ante tres dies tribus diebus.
A., consurrexit, tqnquam iltud ipsa u A., rebus.
vivensforas submineret,et peluii manibus hominum
exlensuihelevaretur, athue conspectui, ctc. 45Ta., dum celebritaiem Dominw suw..,.., ef&nt
" Ita
legit A., et Cerrat. in Vita sancti Hildef. si- susciperet.
miUterscribit i/jsa. Alii Ms. habent ipse, sed prior
47 S. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANI 48
summo cum cordis affectu narmoniocmodulationc.A nulbis episcopus adire tentavit, nisi postea domnus
composita ' musica appareret, et libellum Virginita- Sisibertus, quisiatimsedem u ipsam perdens, exsilio
tis morc Synonymi;c testimoniis Veleris ac Novi relegatus est). Et elevatis oculis suis suspexit in
Testamenti plenum coinpic ederet, et 2 digna fa- circuitu ejus, et vidit ouinem absidem ecclesieere-
cundia magnificentiam jam prsefatoeDominaesuoe3 pletam Virginum turmis de 16canticis Davidadmo-
exornaret,4 dum anle horas matutinas solito5
more ad dulata suavitate ahquid decantantes. Aspiciensque
^bsequia Dei peragcnda consurgeret, ut vigilias in eam (ut ipse sibi bene 16conciis et bene charis-
suas Dominoconsecraret, diaconuss
vel subdiaconus, simis referebat) sic eum allocuta est voce : « Pro-
atque clerus, ante eum cum faculis proecedentes, pera in occursum, serve Dei " charissime, accipe
subilo ostia atrii aperientes, et ecclesiam intrantes, munusculumde manu mea, quod de thesauro Filii
atque in ' splendore coelestioculos defigentes, lumcn mei tibi attuli; sic enim tihi opus est, ut benedi-
quod fcrre non valuerunt cum tremore 8 fugientcs, clione tegminisquse tibi 18 delata est, 19 in meo
lampades quas manibus tenebant reliquerunt, el sua tantum die utaris ; et quia 20 oculis 21 fidei fixis in
vestigia per quoevenerant adeunles, prope moriui meo semper servitio permansisti, et in laudem
reversi sunt ad sodales. Sollicite omnis congregalio meam diifusain labiis tuis gratia tam dulciter in 2S
rcquirens 9 quid Dei servus ageret, cum cordibus fidelium depinxisti, et vestimentis s?glorioe
angclicis
choris 10viderunl: quori tam subilo a expaverunt cu- jam in hac vita orneris, et in futuro in pvonrptuariis
stocles, ut lerga ab ostio ecclesioedantes, reverte- meis cum aliis servisFilii mei 24hcteris. »
rentur ad proprias sedes. 8. Et hoecdicens ab oculis ejus una cum virgi-
7. Al ille sihi bene conscius ante altare sanctse „ nibus et luce qua vencrat remeavit. Remansit Dei
Virginis procidens reperit in cathedra 12 eburnea servus in 26 tantum 26sollicitusde adipiscenda gloria,
ipsam Dominam sedentem, ubi solitus erat episco- quantum perspicuus " de sibi donata palma vi-
pus 1Ssedere et populum salutare (quam cathedram ctorise 2S.
VARIANTESLEGTIONES.
1M., Myslica. Ta., musicw appeteret.A., harmo- 15 Ita T. M., canticulis.
nica moduiationecomposita carmina appararet. 16A., consciusbene charissimis.
2 Ita in T. M. habet dignmfacundiw ad magnifi- " M., rectissime.
cenliam ac fautw, etc. A., digna facundia ac magni- 18 A., data. la.,danda.
19A., in meo tantum servitio.
ficentia.
3 S., festumexornasset. 20A. et Ta., oculos
4 T., Deo. fixos in meo semper servitio
tenens permansisti.
8 ./£., et vigilias. 21 A. et Ta., et laudem.
6 A., vascutis. 22 Ita T. Alii aliter.
7 A., splendori cxlesti aciem defigentes. 23 A. et Ta., Ecclesiw.
8 A. et Ta., effugientes,lampadas, elc. 2i A. et Ta., Iwtaberis. Mabil., tactaberis.
9 A. elTa., quid de Dei servoageretur. 25 Ita M. T,, securus.
10 Videruntdeest in plerisque omnibus Codicibus, 26 T., prmscius.
sed hahet Aguir. et quidem opportune. 27 S., de promissa sibi victorim
11M., expavebant reoerlebantur. palma.
28 Hic finis Vitoe in Codice ^Emil. Tolet. vero
14 Eburnea non legitur inA. et Ta. prosequitur : Prmslante D. N. Jesu Christo, qui cum
13A. el Ta., residere. Patre et Spirilu sanctovivil, el cuncta regit per infi-
u M., ipsam lapsam, quodnon habet Ta. nita semperswcula swculorum.Amen.

ALIA S. HILDEFONSI VITA


PER (a) RODERICUM CERRATENSEM SCRIPTA.
1. Hiloefonsusex Hispania, civitate Toletaua no- C diret orationem, nec oratio lectionem ; sed ut at-
bilibus parentibus oriundus, nobili Toletanoe sedis tentius vel legeret, veloraret, illivicissim reievamen
proesuliEugenio traditur nutriendus. Quem sanctus erat orationis lectio, et lectionis oratio. Cbicunque
Eugenius bonis moribus, et litleramm ruclimentis iret eum oralio comitabatur euntem et redeuntem;
instruens diligenter, capaciiatem ejus attenriens, ad in soeculariautem conversationeilla nihil indecens,
beatum Isidorum archiproesulemHispalensem trans- nil inhonestum erat in eo ; sed ut servus Chrisli, et
misit eum, apud quem omnis eloquentise doclrina, sanctorum imitator, non solum sapientia proficie-
artium disciplina, Theologise et speculatio ita vi- bat, sed et augmento virlutum mirabiliter crescebat.
gebat, ut omnes qui ad eum confluebant, pro capa- 3. Transacta autem puerili setate, cum ad illam cui
citate singulorum instruebat. carnis oblectamenta alludunt veniret setatem, motus
2. Hildefonsusigitur a beato Isidoro et propter ge- illicitos volens reprimere, corpus suum muro virtu-
nus, etpropter Eugeniumbenigne susceptus, ct ejus lum contrarias earum qualitates contrariis vitiorum
subjectus dogmatibus, cum in liberalium artium qualitatibus opponens, ila circumscripsit, ut non so-
sludio plurimum laborasset, in lege Domini studio- lum vitiis non pateret ingressus, verum etiam nisi
sius aciem infigebat. His alque aliis exercitiis hone- per tentationum iuleslationem interdiceretur acces-
stis toto mentis alfectu teneris adbuc sub annis sem- sus ; permittehatur enim sicut et cseteri sancti ten-
per intendens, adolescentulis qui secum studebant, tari, non ad virtutum defectum, sed ad probationis
in exemplum humanocvit;e seipsum proponens, non profectum. Ex aliectu autem pietatis miserioepaupe-
solum ab illicitis revocabal, vcrum etiam bonis ope- rum condescendebat, ex sigillocastitatis virginitatis
ribus inhaerendo ad bonum operandum informabat. Qi lilium non amiltehat; et cselera virtutum orna-
Nulluseo studiosius lecjioui instabat, frequentius eo menla Deoofferens, Deo placens, se lotum Domino
nullus orationi vacabat. Legendi tamen, atque orandi immolabat.
vicesinter se sic distinguebat, ul nec lectio impe- 4. ReUctisdenique ssecularibusdisciplinis,ad bea-
(a) Fuit Rodericus hic Cerratensis Hispanus or- partim ex historicis collegil. Opus adhuc ineditum,
(llnis Vt. Pradicatorum. Vixit soeculo xm. Scri- si aliquorum sanctorum Vilas excipias, quas R. P.
psitque Sancloralc, seu Vitas sanctorum, quorum Florez publici juris fecit in sua Hispania sacra, ex
gesta partim ex anliauis Ecclesiarum Breviariis, quo nos hanc Hildelonsitranscribimus.
49 VITA ALTERA. 50
tum Eugenium reversus,(a)ab eo in diaconum est or-• A j peractis omnes fcstum Virginis solemniter perege-
dinatus. Nc autem vita sua, quam immaculatam ser- runt.
vaverat, delectatione temporalium macularetur, ini 8. Dei genitricem multum diligebat, et omni re-
ecclesia sanctorum Cosmseet Damiani, quoe in sub- verenlia eam honorabat : in cujus laudem volumen
urbio sita est Toletano, quoe antiquitus Agaliensei insigne eleganti stylo de ejus sanctissima virginitate
monasterium dicebatur, relictis parentibus, cum aliisi composuit, quod ita ipsi Virgini placuit, ut librum
qui habifabant ibi servire Deo devovit. Cumque adl ipsum manu tenens ei apparuit, et pro tali opere
locum proedictum pergeret, et patrem suum rapidpI gratias retulit. Ille autem cupiens eam altius hono-
furore se persequentem a longe conspiceret, ne ai rare, constituit ut celebrarelur solemnitas ejus, id
proposito fraudaretur, in vetusta macerie se occul- est, festum Annuntiationis, singulis annis octavo die
tavit; pater vero latibulum proeteriens Agaliense! ante festum Nalalis Domini; ut quia festum Annun-
monasterium comminando petiit, et eum non inve- tiationis circa Passionem vel Resitrreclionem Domini
niens rediit. Reverso igitur patre, monasterium adiit, frequenter evenit, in proedictodie restitui possit. Et
el habitum suscepit. quideni satis congrue, ut eodem tempore prius An-
5. Multis annis transactis, cum nulli in religione: nuntiatio Domini quam ejus Nalivitascelebretur, quse
haberetur secundus, factus est abbas. Factus igitur solemnitas per mullas Ecclesias Hispanioe cele-
abbas res Ecclesise ordinabat, omnibus necessaria bratur.
ministrabat. Mores omnium circumspiciens, quali- 9. lmminente autemdie festivitatis Genitricis Dei, i
tales morum attendens, singulis prout necessarium tribus diebus ante, litanias cum jejunio statuit cele-
erat se ipsum exhibebat, mansuetis mansuetus, g| brari, ul festum devotius agerelur. Nocte igitur
contra vero offensos offensoshabebat affectus. Nam media ipsius festi dum ad Malutinum consurgeret, et
Kosisoffensiserat abbasAgaliensis. Iiber virginitatis, quem ipse mira facundia compo-
suerat, ad legendum paralus esset, ut vigilias quas
6. In villa autem quse tunc Bisensis dicebatur, Deo et beataa Marise voverat expleret, ministri qui
virginum coenobium oedificavit,et propriis faculta- proeibant, qui luminaria portabant, ostia ecciesise
libus ditavit. Fama autem ejus per totam Hispaniam aperientes, intra ecclesiam lumen coelesle viderunt,
divulgata, cum nec sanctior, nec probabilior, nec quod nullo modo ferre valentes quasi mortui relictis
eloquentior, nec iilustrior, nec reclior, nec scientia luminaribus cum tremore fugerunt. Ilildefonsus vero
perfectior eo inveniri posset, defuncto Eugenio a imperterritus ingrediens, cum anie allare solito
clero.et populo Toletum reducitur, et omnibus eum more genua flecteret, et bene conscius circumqua-
laudantibus pontifex subrogatur. Factus ergo pon- que conspiciens vidit virginum reginam sedentem in
tifex proedicationis mensam pro qualitate singulorum sede uhi ipse solebat sedere, et populo proedicare.
omnibus proeparabat. Vidit et virginum turmas laudantcs eam. Cumque
7. Quadam die dum sanctae Leocadioe feslivitas Virgo et vir sanctus se mutuo respicerent, ait ei
immineret, dum omnes festivilati celebrandse con- Virgo sanclissima : « Quoniam mente pura, lideque
venirent, dum sanctus Hildefonsus ad sepulcrum firma, in meis laudibus permansisli, et laudem meam
ejus flexis genibus oraret, virgo illa sacra coram om- in corda fidelium dulci eloquio depinxisti, et lumbos
nibus ibi astantibus illi se prsesentavit. Cum autem tuos virginitalis cingulo prsecinxisli, de vestimenlis
vir sanctus in ejus proesentiam occurreret, ipsa r/ perpetuoeglorioevestimenlum attuli tibi, quo vestia-
quasi eum amplexans, hujusmodi protulit verba : ris in die et solemnitate mea ; in hac sede sedebis.
< Per vitam Hildefonsi vivit Domina mea. » Atque Si quis autem post te praosumpserit hoc vestimen-
ideo eam hsecverba protulissearbitror, quia cum ftdes tum induere, et in hac cathedra sedere, non carebit
et veritas virginitatis beatoeMariseerrorc infidelium ultione. Hisque dictis disparuit, et vestimentum quod
per totam fere Hispaniam destructa et cmortua es- nos (b) Albam vocainus, ei reliquit. Ipse autem fe-
set, librum de ejus virginitate scripsit, per quem licem ducens vitam, feliciler migravit ad Dominum
fides illa quasi mortua revixit, et errorem penitus 10. Post quem (c) Siargius episcopus factus ait :
destruxit. Sed ut memoriam revelalionis posteris re- Sicut ego sum homo, sic et homiiiem scio proedeces-
linqueret, partcm vestimenti quod membra illius sorem nieum ; cur non induar eo quo ipse indutus
viventis texeral, Reccesvindi principis, qui feslo in- est vestimento, cum eodem fungar proesulatus of-
tererat, cultro prseeidit, quem cum eisdem reliquiis flcio ? Qui cum vestimento indulus esset, conslrictus
vasculis argenleiscondidit; indignum judicans ut qui arctius, cecidit mortuus ; perterritique vestimentum
proecideral sancta, scinderet ulterius polluta. Quibus tulerunt, el in thesauro ecclesiee reposuerunt.
(o) Lapsus est hic Cerratensis ; constat cnim ex ex qua Virgo Hildefonsumfuerat allocuta, ut narrat
ipso sancto Hildefonso a sanclo Helladio ordinatum Cixila, a quo Cerratensis est corrigendus. Neque ibi
fuisse diaconum, antea quam sanctus Eugenius se- sedens repente mortuus est, sed paulo post ab epi-
dem Toletanam ascenderil. scopali sede depositus a Patribus in concilio Tole-
(b) t Albain, » ait doclissimus Mabillonius, lom. I DE
tano xvi, congregatis anno 695. Caput autem accu-
Annal. Beriedict., lib. xv, n. 10, « absolute quan- satiouis erat, quod in regis vitam conjuraverat :
doque vocabanl casulam illam, quod ex pajino albo quare cominunione privatus alque in perpetuum
confecta esSet. j exsilium damnatus est. In lantum vero facinus ex
(c) Non Siargius sed Sisifjertus dicebatur episco- iila superiori lemeritate prorupisse credibile est, Deo
pus, qui temerarium consilium suscepit quidem nou sic permiltente in tanti sacrilegii vindiclam.
sacram vestem induendi, sed in illa cathedra sedendi,.
IN S. niLDEFONSl EPISCOW TULEIANI OPERA MOMTUM.

1N S, HILDEFQNSI OPERA

MONITUM

PRJECIPIJE IN LIBRUM

DE PERPETUA DEIPARfl YIRIIIITATE.

In Edltione operum sancti Hildefonsleum ordinem A horrendas ac inatiditas apud nos blasphemias, etiam
servare cpnstituin)us auem iUqrumauctpr, leste san- ut eas valide relunderet,'non sihe piaruiriaurlum 6f-
ctp JuUapo, vivens illis. prseflxjt. E quorurii catalogo fensione reproducerido, quod quidem temere factii-
niulta a nobis desideranlur, cum tamen omnia quse- rum fuisse~videtur; deinderem ut nos putamus acci-
cnnqup potuerimus, spnima diligentia hinc inde col- disse liarrat Rodericus archiep. Tolet., lib. 2 de Reb.
lcgerjipus. Libfi Prosopopcejocimbecillilatis propria», Hisp., cap. ult., his verbis: « Hujus lempore cum
et duorum opusculorumArinotalionumactionis diur- Helvidius et Pelagiqs (prravit in hoc Pelagipm pro
nx, el Aiinotationumin sacris, nullum onininovesli- Joviniano scribcns, ut habcnt communitcr Codices
gium repcrimus. Epistolarum non ampliusriuas, qiuis mss.de Virginitate) a Galliis venientes, plerasquc
ex emendatiori E. Martcne Edilione reprsesentamus. paries Hjspanioeinfecissenti virginitateni beatoeVir-
Scrmones perpaucos, qqos probabiliter Hildefonso ginis irifamarifes, beatus Hildefonsusjfllisoccurreris
nostro vindicare valearmis. Hymnoruni, versuum, sacrarum Scfipturarum testimoniis, el lingua melli-
cpitaphiorum, alque cpigrammatum, quse quartam flua, et-gratiairilabiis suis diffusa, feorumdogmata
operum parlem comporiebant,ne hilum quidem. confutavif, etab flispania confusos abegit.» Gui con-
Praeter heec, qusc Sanclus Julianus commemorat, sorial hisloria translalionis reliquiafum e Toleto in
damus lanquam genuihijni Hildefonsi opus supple- Asturjas ipcerti auctoris, qui inter alia pallium re-
mentuni ad librum de Vifis illusfribus a sanctd Jsi- censens a beata Virgine Hildefonsodonatum, fuisse
dofo incoeptum.Deindc aUa varia opuscula dubisefi- ait mercedem « pro laudibus in hqnorem saiictoe
dei, reliqua in Appendicem amandanfes, quoeimrne- ipsius virginitatis celebratis, ubi ipse sanclus episco-
rifo sariclodoctori ascribunlur, de quibus suis iocis JJ j pus glofiosus contulit adversus Heliudum,et Lobinia-
aliqua praeloquemur. nurii, j ut mfendoseedidit Sandovaliuspro Helvidium,
yerum pmpiuin sanclj JJildefpnsi operum caput, et Jovinlanum.
qupijqueprjmum sumino jure iocum obtinet, hofcest v Prseter hsec nos mqvent illa verba a sancta Leo-
qiiodriunafexhibcmus, rieperpetua Deiparse Virgini- cadia iri apparilione, qUamnarrat Cixila, pronuntiata
tate coritra trcs inficjelesinscripiuni. Liber aureus iii laudem Hildefqnsi:'« Vivil Dominamea per vitam
nunqttam pro digmtate commendandus, cujus laus, Hijdpibnsi. > (A Leqcadia quidern pfolata' dicitnus,
si vel reliqua monuiiieiila periisspnt, poterat Hilde- rion'a populo, non ab ipso Hilciefonso,ut quidam in-
fonsi suavissimam inemoriam cum maxima pietatis terpretati sunt alicujus Codicis aucloritatfe deeepli,
et doclrinseadmiratione ad omnem futurorum ssefeii- qui mendose habet ipse amplexans,pro ipsa, conlra
lorum poslcrjtatcm transnnttere. aliorum Codicumfidem, coiilra aritiquissimam ipsius
Dicilur scriplus avrt T/JIWV uitiawv, boc est, adyer- Ecdesioc Toletanse inteUigcntiam, contra veierum
sus tres mfideles, quorum nomina prodidit Hiide- Scriptoruni et BreviariqrumtestimOnia,denique con-
fonsus, pelvidium, Joviniaiium, ct Judseum. Scd tra ^enuirium ipsorum verborum sensum, quae nihil
utrurii liis poriiinilnis Ipsos boeresiarchas qui sseculo iii"orc populi sonant, improprie in ore Hildefonsisi-
iv vjxpfuiit, significarevoluerit, an vero eorum di- sriificaiitpropter jusjurandum illud per vitam Hilde-
scipulos, qui tunc per IJispanjam virus suuni spar- fonsi, pt Dominwfcorhpellationem Leocadioetributam,
gerent, Virginis Deiparseperpetuam integrilateni'rie- apiissime vero et opportune in ore sancteeLeocadise,
ganlcs, omnino nobis expjpratuin non cst. Pjacet qua: in liildefonsi commendationemcoram suo grcge
primuni nonim)lis, qiii cum ipsa nomjrium expres- /i / ea prptulerit, qua «iere videridusiP. Florez, in app.
sione movenlur, lum Quirici Barcinonensis episcopi 8 ad iotti. V.) Dt vero ad nostra redeamus, verba
yerbjs jn epistola prima ad Hiidefonsum, in cjua illa, vivitDominamea, Maiia scilicet, ut ediriit'Mabil-
muif.a in doclrijjse ipsius zelique commendationerii lonius ex suis Cod., satis indicant opera Hildefonsi
habei, ipsi propter hunc libellum ad se missum gra- factum fuisse ut lldes perpetuse virginilatis; et pia
tias agpns, niliil tamen scribens, qupd indicet Hudc- erga Deipafam flevotio ii) cordibus fidelium reviVi-
fonso licgotiuin cum procsentipus hserfeticis fuisse. sceref, in quibusillis temporihris vel lariguebat, vel
Ilaque concludunt, ex ardeiitissiino erga Deiparajn emorlua erat prqpter venpnatas hsereticorum qpinio-
affectu, desiderioque ejus perpetus: virginitatis ex- nes, quas suis scriptis penitus profligavii. Eamdeni
lollcnda: calamum arripuisse, superiorum hseretico- vprboruni istorum interpretalionem ssfeculojaip xin
rum commenta sibi tnntuin in animo proponentem, exliibuit Rbdefieus Gerratcnsisi« Vita superifisedilai
quasi cuperel cum Hieronymo, Ambrosio, Augu- Quod si non cum prsesentibushsereticis rem habuis-
slino, cseterisquePatrihus, qtii data opcra eos acrifer set, fides vcro dc perpctua Deiparse virginitale in
impugnarunt, symbolamconferre in DeiparoeVirginis; Hispania viguisset, non erat ccrle quare diceretur,
ohsequium. por illum qiiasi ex morte ad vitam fuisserevocatam.
Alii contra censent Hildefonsumnon gratis ad hoci Ergo arbitramur fuissc tunc homines impios et in
opus se accinxisse, nec nisi ab illius temporis adver- Dei genifricem blasphemos,antiquorum errorum ge-
sariis antea provocatum, qui in Hispaniamerumperi- ctatores, quos sub larvato suorum antesignanorum
les novi impiorum magislrorum discipuliputidas ad- nomine Hildelonsushoc libello insectatus fuit; simul
versus Deiparoevirginitatem calumnias riisseminave- autem totam Judoeorumgcntem, cujus notissima est
rant, quibus et nos libcnler assentimur. Neque enimi in Marioevirginitatem invidia, sub uno Judocinomine
credibile est Hildefonsumsolius acuenriiin hscresimi etiam delendam ac proslernendam suscepisse. Et
styti gralia eam quasi e tumulo excitalurum fuisse,, vero unumquemque suo telo confodit: primo capite
53 LIBER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE.
Jovinianum, osfendens Mariam quse virgo, ut fateba- A sitatem, quoeverbis synonymis nqn ahundare depre-
lur, conceperai, virginitatem in partu non amisisse; henderiint ppuscula, coniinuo Hildefonso.abjudicare
secujido Helvidium, cvincens post parium loto vitoe non dubitafunt.
tempore VirgTriempermansisse; tertio denique et se- Tcrnas hujus operis Editiones hacienus vidimus:
quentibus Judseum, qui integritatem perpetuam in unam a Michaele Carranza Carmelita ValentioeHede-
puerpera respuebat, innumeris Scripturoe testimoniis tanqrum facfam anno I55J5\pec mulio post bisextra
atque onini argumentorum genere insequittir, priores Hispaniam recusain; alteram a Francisco Feu-arderi-
iotferimhostes quossingillatimjamdebellarat, novis tio ordinis Minorumj theoilogoParisiensi, adornatam,
usque ad exlerminium et deletionem vulneribus con- Parisiis anno 1576, auctiorem cquidem et emenda-
ficiens. tiorem priore ex coUationevcleris ms.; tertiam de-
Dictus etiam a nonnullishic liber Synqnymorum, niquc ab Eiliioribus BibliothccoeSS. Patruin ex ipsa
styluiricjrioconscriptus est bbc noniine indicanlibus. Fcu-ardentii exprcssain. Quibus omnihus rios qdar-
In ebverdfearpitur a qUihusdairi,qUi cuperent san- tam correctiorem daturos haud dubie proinitlimus.
ctum doclorfcmad severas rhetorices legcs miuutis- Cui rci nobis auxilio fucre tres Codiccs inss., ad quos
simasqiiehene dicendi regulas singula yefba excgisse. Feu-ardcntii Editionem cxegimus. Ex quihiis sanio-
Sed'qptaremus nos ut in SS. Palrum scriptis expen- reslectiones communi prscserlim Codicum suffragio
dendishuriianiores sese et indulgentiores pneberent, confirmatas in contextum immisimus, rejcctis vul- '
prsesertim cum nec Hildefonso exemplum defuerit gatis: reliquas varianles ad imain oram adnota-
quod absque reprehensione imilaretur magnj Isidori vimus.
proecepforis sui, qui in libro de lamenfatione animse na Codices vero quibus usi sumus hi sunt. Primus
peccalricis eo stylo usus est, ideoquc Synonyriiarri omniumque vetustior cinobii Toletani FF. Calcea-
appelfavit; deiride vero proedicta scribendi ratio ad torum orriinis sanctissima: Trinitatis, in cujus tabu-
reiri rion ita importuna censeri debeai. Certc Ililde- lario asservafur, anno 1067 conscriplus a Salomone
fonsus qpasi quqdam animi sestu correptus fetamorc arcliipresbytcro sanctre Ecclcsise Toletanoe sub Pa-
in Deiparam, et iiista ira in blasphefrios sucfcferist, schali ejusdem archiepiscopo, cujus proesulis curii
opporturiUriiforfeputavit ad eos acrius urgendos, si mentioncni faceret P. Florez lom. V Hispanioesacrse,
infinila illa synoriymorumcopia super eadem senten- hujus Codicis post Nicolaum Anton. notifiam exhi-
tia eos oneraret, et quasi obruerel, ut ejus ponderc buit. Aller cst ex bibliotjieca sanctoe Ecclesioe Tole-
pressi ne rnutire qtiidem adversus veritatem valereilt. tanse sosciiloxn, aut xiif, qiiantuni ex charactere*con-
HalJeritenirii qusiiii nfesciovini conglbbala verba at- jicimus, exaratus. Tcrtius dcnique ex ipsamet Biblio-
que sententise, quse instar torrentis rapidisslmi ac theca, sedex GaUia asportatus, uhi jussu cardinajis
pracipitis omne repagplum superanl, omnia diruunt, Ameljl, sseculo xiv, cx vctustissimo Codice Cqtes-
et quoecunqueoffendunt secum invqlvunt. cafci exscriptus fuit et quidcin accuraiissime; riairi-
ItaqUe aniriiiiriflanimati devbtio;'ipsaque prsescntis quc cocterosct inembraiia, ct charactere, et emehda-
argumenti nalura Hildefonsum ad eam scribendi ra- tiori scriplura, longc sup. rat. Continet autem, proeter
tionem adduxerunt, qua in aliis opusculis ccrte usus hunc deVirginitate Dciparseliiirum, coetera quoeFeu-
non est. Temerc ergo asseritur earii friisse ipsi pro- Uhicnlii Editio jam citata complcctilur, nempe Uhel-
priam quddairimodo et pfeculiarem, falsique sunt in lum de parturitioue bcatse Virginis, et sermones nbn-
eq viri aljas doctissimi, qui propter solarii styli divefi C nullos. Scd de his suo loco.

S. HILDEFOi^SI

EPISCOPI TOLETANI

Dl TIRfillTATI PERPETDA SAMTI IARII

ALWPRSUS TRES INFiDELES

LIBER UNICUS.

INCIPIT D parvulis, insipientesque convopas, ut ambulent per


viam prudentise. Deus qui ex immundo muridum fa-
QRATIP ET CONFESSIO S. HILDEFONSI.
cis, et lollens peccata " jtistilicas sine opere pecca-
Deus lumen verura, qui illuminas omnem homincm torem, da mihi luinen, per quod te videam; da mihi
venientem in liunc mundum. Deus qui das sapientiam sapicntiam, ut te inteliigam; da iniijuitatibus meis
a Juslificas sine opere peccatorem. Sic habet Pa- iirie catholica alienam iu ea sibi animadvertere
rlsicrisisEdiiioFfeu-ardentii, qui ex suo CodicCsup- visus csl; tainen ari membranse illius oram legitur
plc'{itsfciitalia satis miilta, illa verba sine opere,qu;e si non eadem manu, certe charactere Gpthico persi-
iii yulgata Editione desiderabantur. Et nos posi- mili scripta, qui proxiiiia illius soeculi tempora red-
qusuWtnatuHiVshunc locUm perpendimus, similiter olet. In alio item Codicc sanctoe Ecclesi;c Toletanse
edere conslituimus; non dUbitarites quin si Codici- recentiori prima hujus tractatus mcinbrana abscisa
bus mss. habenda est fides, ita scripserif. sanctus est, quod crcdimus consulto et data opera factuin
dqctqr llildefonsus; omnes enim quqs ciuidem vide- fuisse, niaxime cum reliquus intcger sii, el ex omni
rimus, ea de re'nqs adirionenl. Siquidein in Codice parte sanus. Deinde in Ameliano, qui, ut supra mo-
coriventusTolet. Sarictissimoe Trinitatis socculi xi, nuimus, jussu cardinalis Ameliiex vclusiissimo Co~
cum e media membrana tola ha:c periodus erasa dice siimma diligentia exaratus fuit, clare et aperte
fuisset ab imperito aliquo Iectore, qui doctrinam a leguntur illa verba, sine opere. Tandem in Editione
<& S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETAM *£
veniam, ut consequar niisericordiam tuam. Nam- A tiquitatis auctoribus, o Moyses, antiquiora loquens;
que ideo, Domine, vincor amore, impeUor dulcedi- cum prophetis, Isaias, potentiora vaticinans ; cum
ne, trahor dilectione, ut veluti sub prelo dulcedinis evangelistis, Matthoee,prima pronuntians ; cum apo-
effundamvinum sacree confessionis.Et quia non est slolis, electe Petre, insigniaproedicans,intra omnem
substantia bonorum operum, sit fructus bonarum EcclesiamDei felicium turba doctorum vera dicens,
coufessionum. Quia enim vincula et pressurae pec- atque salutaria disserens, hsec me pro certo credere,
caminum, pondus et pericula, exitium et damna ur- qusecredendaintenditis prredicare; bsec me piissime
gent animam iniquitali dedilam, et quia non cst confiteri, quse ipsi veraciter confilemini; hsec me et
aliud nomen sub coelo dalum in quo possim salvus ipsa nuntkre, quse annuntianda docetis. Audite me
fieri, nisi tuum, Christe Jesu Fili Do; vivi, ideo re- his posse quibus possum veram obedientiam dare,
fugium confessionisquoero,remedium ex confessione quibus toto posse universam EcclesiamDei decerni-
deposco, subsidium de amore confessionisimploro, tis obedire. Unde quia credidi, propter hoc loquar;
•^utego impius multa te diligam pietate, cum lua pie- quia audivi, non tacebo;; quia diligo, annuntiabo;
.;tas meam diluerit multam iniquilatem. Attendanl nihil per contentionem et inanem gloriam in omni
ergo coeli,et omnia quoein eis sunt; attendat terra, mea propositioneinsinuans, nihil in contradictionem
et omnia qu3e habentur in ca; attendat mare , et B sanctoeveritatis instituens, nihil quod subvertat, sed
omnia quoemoventur in eo; et audiant me pia con- quod aut inveniat, aut reseret veritatem inten-
fessione credentem esse te Christum Jesum Filium dens. l Quod si, quod abundans miseralio divinoe
Dei vivi, qui in hunc mundum venisti, non ut judi- pietatis avertat, indiscrelum errabundumque tra
ces me, sed ut salves me, ut ego credens in nomine ctantis intentio illic casuali, vel imperito scribentis
sancto tuo habeam vitam aeternam. Sicque omnium conatu deduxerit hebetantem, ubi aliter verum sanoe
creaturarum testimonioconfessor inventus, confitear scientiaelumen, verum docentium exemplum efful-
te in coelis, quem coniiteri non erubesco in terris. serit, gratus obedio, devotus assentior, citus occur-
Et ipse me tle peccatorum sordibus, omniumque ad- ro. Nihil profanum in confessione habens, nihil
versitalum impulsionibus eruas; quem a contra- alienum a pietate, quoeDeus est, tenens, nihil quod
riictionibus infidelium confessionis mese vindicat unam et sacram fidem impugnet, in omni prsecor-
fldes, vindicator assistas. Audite me itaque cum an- diorum abdito ferens. nihil prorsus quod divinis
hujus operis, quam soeculoxvi ValcnlioeEdetanorum C de perfecla justificatione exponatur, eo sensu locu-
curavit Fr. MichaelCarranza, desiderantur quiclem, tum fuissedicemus, quo Apostolus(Rom.in): Justi-
scd locus verborum aslerisco notatur, qui indicaret ficati gratis per gratiam ipsius. Et (Tit. m) : Non ex
legentibus, et ipsum Carranzam in Mss. quibus in operibusjustitiw, quwfecimusnos,sed secundumsuam
opere edcndo usus est, eamclemlacunam reperisse. misericordiamsalvos nos fecit. Viden' ut secundum
Facinus indignum! quod mirari quisque desinel,cum Aposlolum justificamur gratis, et non ex operibus?
ad supcriora s;ccula converlerit aniinum; forsan Quid ergo? Nullumneopus nostrum, nulla fides, nul-
enim ab liominibus magis religiosis quam doctis lus spei actus, nulla delictorum poenitentia ac de-
commissum est, ne ansam inde quis male feriatus testatio nostram justificationem proccederedebebit?
arriperet ad errorem confingenduni,in malum sen- Minime.Quid ergo est, quodgralis, (|uori sine opert-
sum illa verba detorquens, quasi homines per solam bus ad juslitiam pervenire dicimur?Audi concilium
fidem sine ulla alia disposilione, aut bono opere Tridentinum, sess. 6, cap. 8 : « Gralis justificari a
juslificari posse dixisset Ilildefonsus, qui poslea Deo dicimur, quia nihil eorum quse justificationem
unus ex Calvinianoehscreseos arliculis fuil. Sed praecedunt,sive lides, sive opera, ipsamjuslificationis
quando id Carranzas temporibus aliisque daretur, graliam promeretur. » Eodem sensu interprelalus
nos certe nunc non videmus quare dissimulareopor- antea fuerat illa verba Pauli divus Thomasin expo-
teat, el non potius veritati aperte lilare, maxime sitione illius Epistoke. « Priino ostendit, scribit
cmn Hildefonsivcrba in catholico ct sano sensu pro- Doctor Angelicus, quod hujusmodi justificatio est
nunliari posse, cl accipi dehere, nemo cxistat in sine lege, id est, quod non est ex operibus legis. Cum
theologicosludio versatus qui non vel prima fronte D dicit justificari grulis, id est sine mcrito proeceden-
videat. lium operum. »IsaioeLII : Gralis venundali estis, el
Enimvero peccatoris justificatio, sive ejus initia sine argento redimemini.In eumdeni sensum inlclli-
contemplemur, cum Deus per gratias suas actuales genda sunt illa verba psalmi LV (Vers. 8) : Pro ni-
cor hominis emollire ac proeparareincipit, sive ipsam hilo salvos facies illos; id est, non proprio merito,
dum per gratiocsanclificantis infusionem perficitur, sed Dei clementia, ut exponit sanctus Hieronymus
spcctcmus , scmper est omnino gratiosa, adeoque (Dialog. 2 contra Pelugianos, versusfinem).Miltimus
non ex hominis opcribus ; alioquin, ut ait Aposto- innumera alia sanclorum Patrum testimonia, prae-
lus (Rom. xi), gratia jam non est gratia. Hoc igitur sertim divi Augustini in hanc sententiam; nec enira
scnsu Hildefonsi sentenliam inlerpretari dcbemus. dissertationem scriberc meditamur, sed taulum alio-
Et vero si de inilio justilicalionis accipiatur, illud rum exemplis Hildefonsumnostrum ab invidia vin-
sine opereomne opus bominis sive naturale, sive su- dicare, quam apud imperilos rudesque hic loquendi
pernalurale, excludit, quodadversusPelagium dictum modus creare illi poluit. Quibus omnibus Iectores
fuerit, qui liberi arbitrii viribus naturalibus tantum intelligent non levibus mumenlis adductos banc nos
tribuebat, ut assereret possc hoininempropriis nalu- lectionem retinuisse, quam nefas putavimusrejicere
ralibus meritis primam gratiam promereri. Si tamen contra omnium Codicummss. fidem.
VARL4.NTESLECTIONES.
1 Veram hujus periodi lectionemex noslris Cod. (jtto, vcl itnperitus scribentis conatus me deduxerit
mss. Trin. et Amelian. restiluinms. Sic enim in hebetantem,ubi atiter vere docentium exemplis
vulgata Feu-ard. legebatur : Quod si indiscretum effulserit,etc.
errantemque, dutn traclanlis intenlio ittuc casu aii-
57 LIBER DE mGINlTATE PERPETUA S: MARLE. 58
rebus obviet, nihil quod sanctis sacramentis obsistat, A vius existens, solis contrauicentibus veritati amore
nihil quod sacris mysteriis adversetur. Non ergo me ' veritatis adversans. Hoecago, ul cum vita ista (quse
veritas
pralatus contemnat, non mihi sequalis deroget, non tentatio est super terram) latigaverit oegrum,
mihi subditus insultet, non me quis de domo laces- illa quoeDeus est, tegat salvandum, et in soeculasae-
set, non me de foro detractet, non religiosus susur- culorum possideat viviturum. Amen.
ret, non popularis immurmuret, non adolescentem CAPUT PRIMUM.
senex abnuat, non cosevumjuvenis aspernetur, nqn torrente contra Jovinianum ostendit
minorem natu aetassera derideal, non doctus expro- Synonymorum
bealissimam Dei malrem in conceptu et partu
bret, nou ignarus abjiciat, non potentior repellat, virginem permansisseDei dono, atque gratia sin-
non humilior avertat, non discipulus moleslet, non gulari.
famulus convexet, non setas calumnietur, non sexus 0 Domina mea, ' dominatrix mea, dominans mihi,
causetur. Manet enim veritas in oeternum. Vivit mater Domini mei, ancilla Filii tui, genilrix fafetoris
quod verum est. Non desinit quod a vero procedit. mundi, te rogo, te oro, te quseso, habeam spiritum
Falso non decidit verum. Fallaciis non vincitur ve- Domini tui, habeam spirilum Filii tui, habeam spiri-
ritas. Falsis non commutantur quse vera sunt. Et si tum Redemptoris mei, ut de te vera et digna sapiam,
fallaciarum umbris obtegatur veritas, revelabit quoe " de te 2 vera et digna loquar, de te vera et di-
vera sunt abdita verilas. Quod enim falsum est non gna 3 quoecunquedicenda sunt riicam. Tu * enim es
stabit, quod verum est non deficiet, quod exlra veri- electa a Deo, assumpta a Deo, advocata a Deo,
tatem est cassum erit, quod a veritate procul est proxima Deo, adhoerensDeo,conjuncta Deo; visitata •
inanescet, quia veritas Deus est, et quse Dei sunt ab angelo (Luc. i), salutala ab angelo, benedicla ab
vera sunt, et quoe ex Deo sunt sola veritate sub- angelo, beatificata ab angelo, turbata in sermone,
sistunt. Inde qui Dominum annuntiat, veritatem atlonita in cogitalione, stupefacta in salutalione, ad-
enarrat. Qui de Deo vera dicit, veritatis cognitionem mirala in dictorum " ennuritiatione. Invenisse te
pandit. Qui ea quse vera sunt asserit, veritatis jura [ apud Deum gratiam audis, 6 et ne timeas juberis,
defendit. Qui veritatem amplectitur, Dominum dili- fiducia roboraris, cognitione miraculorum inslrueris,
git. Qui verilatera facit, Dei voluntatem adimplet. ad novitatem inaudilse glorioeproveberis. De pro-
Deus certe occulta novit, Deus absconsa cognoscit, lfe' ab angelo pudicitia admonetur, de nomine prolis;
Deus abdita penetvat, Deus perscrutatur occulta. virginitas certificatur, 8 et post fetum integra et pu- •
Proinde novit qui depravat verum, scit qui immutat dica manes. Nasciturum ex te sanctum, 9 Dei Filium
veritatem, intelligit qui veritatem minuit, in aperlo Q vocitandum tibi ab angelo evangelizatur, et quoe sit
sapit qui veritatem exstinguit. Veniet prorsus, ve- nascentis regis potentia, mirabiliter intimatur. Quo-
niet, nec longe est. Veniet de proximo, veniet e vi- modo fiet quseris, de origine interrogas, 10de ratione'
cino. Sed cum exarserit in brevi, cuin venerit in perscrutaris, de experientia retjuiris, de ordinfl'
majestate, cum fuerit in circuitu fejustempestas va- sciscitaris. Audi inauditum oraculum , considera'
lida, cum ante eum prsecesserit ignis, tunc beati inusitatum opus, animadverle incognitum arcanum,
omnes qui illum veraciter diligunl, beati qui de illo atlende invisum factum. Spiritus sanctus superve-'
vera dicunt, beati qui veritatem non speruunt, beati niet in te, et Altissimi virtus obumbrabil tibi
qui faciunt in verilate justitiam, beati qui custodiunt (Luc. i). Tota invisibiliter Trinitas conceptionera
m verilalejudicium, et beati omnes qui confiduiitiri operabitur in te. Sola persona Filii Dei *' in corpore
ecm. Judex enim veniel, districtus occurret, me- nascitura carnem assumet de te. Ideoque quod con-
tuendus aderit, terrihilis apparebit. Omnia ergo cipieturla in te, quod nascetur ex te, quod prodiet ex
prospectant, omnia iniendant, omuia considerenl, te, quod generabitur ex le, quod parlurietur ex te
me ex toto corde, ex tota anima, ex tota virtule, ex sanclum, vocabitur Filius Dei. Erit 13 enim hic ma-
totis proecordiis, ex totis visceribus, ex eo quod gnus, erit hic Deus virtulum, hic rex omnium
sapio, ex eo quod enarro, ex eo quod inlelligo, non I) soeculorum, hic factor omnium rerum. Ecce beala
aliud quam veritalem inquirere, non aliud quam ve- tu inter mulieres, integra inter puerperas, do-
ritatem diligere, non plus aliud quam divinam veri- mina inter ancillas, regina inter sorores. Ecce
talem inquirere, nori aliud quam Deum et quse Dei enim ex hoc beatam te dicent omnes *4 gene-
sunt vendicare; solis adversariis Dei resistens, rationes, beatam te noverunt " omnes coelestes
solis profanatoribus ct profanationibus cunctis ob- virtutes, beatam prsedicant omnes vates, bealam
VARIANTESLECTIONES.
1 Vulgata t eu-ardentn, atque domtnalrix. desiderantur simihter m utroque Cod.
* Ita oranes Cod. mss. nostri; Feu. vera et digna 9 Uterque Codex : Dei Filius vocitandus
dicitur, et
habet hic et immediate. sit nascentis potentia, etc.
3 Codex SS. Trinkatis habet quwcumquesunt di- quw 10Tr., de ratione originis.
ligam. "Feu., incorpore tuo, quod nonhabet Tr. neo
4 Enim est deest in Tr. Am.
6 Ita omnes Cod. nost. Feu., annuntiaiione. *• In te omn. nost. Feu., ex te.
6 Et deestin Tr. et Am. 13Tr. et Am. non habent enim.
7 Neuter hqrunrhabet ab angelo. 14Tr., gentes.
8 Quoesequuntur verba usque ad finem periodi 15Te et omnes non habent nostri Cod,
&> S. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANI 60
cclebrant omnes nationes. Reala tu firici meoc,,A.do." Ucbelescatoro, hebctescat cor talia meditans,
bcata tu animsc meoe, beata dilectioni * mese, obmulcscatos talia proloquens;adhscreatlingua talia
beata proeconiisct proedicationibusmeis. Proedicem promens.non aspiret sermo talia narrans. Ecce enim
te donec proedicandaes, diligam te doncc diligenda virgo cx Deq,virgo ex homine, virgo attestantc ari-
cs, laudemte doneclaudabilis es, serviam tibi donec gelo (Matth. i), virgo judice sponso, virgo ante spon-
serviendum est glorise tusc. 2 Tu accipiens solum sum, virgo cum sponso; iridubitala virgo, etiam
Deum, postrcma Filio Deo.Tu generans simul Deum dubitante sponso. Virgo ante filii advenium, virgo
et hominem prima homine Filio. Cui in suscipiendo post filii generationem, virgo cum filii nativitate,
tantum hospes Deus, cui in concipicndoincqla homo virgo post filium natum. Verbo fecunda, verbo re-
simul el Deus. In proelerilo munda Deo, in proesenti pleta, verbo uberrima, verbo partu digna, humana
plena homine et Deo, in futuro gcnerans hominem quidem nativitate, humana Icge, humano usu, hu-
et Deum; s el fetu et virginitate loeta.el prolt et pu- mana conditione, humana veritate, illsesa, incor-
dore gavisa, cl filio et sponso lidelis. Iia servans filio rupta, inviolata, intemerata, integerrima vere. Di-
fidem, ut ne ipse quidem carnis suoe noverit genito- vino autcm munere, divino favqre, divina collatione,
rem. Jta servaus sponso fidem, ut ipse le sine viro divina adinventione, divino dono, divino cqncessu;
noveritgenitricem.Tanlogloriabmida in filio, quanto ;B novo opcrc, nova efficacia, nova operatione, novo
virorum omnium nescia factu; 4 inslrucla quid nos- effectu, novo **patralu, cum conceptu virgo, per
ses, edocta quid crcderes, cerljPicataquid sperares, conceptum virgq, in conceptuvirgo, postcpnceplum
roborata quid sinc amissionelenercs. virgo; 13pcrpartum virgo, cum partu virgo, post
8 Auditu
percipe, Joviniane, corrie sapito fafuc, partum virgq. Virgo cum nascituro, virgo cum
prsecordijscognoscestulte, sensu disco caduce. Nolo nascente, virgo post filium natum. Conjux dicta et
pudorem noslrocVirginis corruptum partu causeris ; virgo, conjux assumpta et virgo, conjux credila el
nolo integritatem generationcGdisccrpas; nolo virgi- virgo, cum conjugc simul et prole perennis virgo.
nilatem' exitu nascentisscindas.Nolo virgincmgeni- Ignota semper u conjugio, ignota amplexu, ignota
tricis officioprives; nolo genitrici virginalis glorioe tactu, ignota maritali collegio. Et turic certe, tunc
pleniludinem tollas. Si horum unum confundis, in nou dubic, lunc vere, tunc veraciter sancta virgo,
toto confusus es. Si hoec concordantia nesfcis, beala virgo, gloriosavirgo, honcsta virgo. Sed post
a 8 concordia veritalis ipse privalus es. Si hoec generationem incarnati Verbi, post nativitatem Dei
riiscordantiacausaris, semper discors justilise inve- hominis facli, postgenerationem in Deohominis as-
niris. Si Virgini nostrse aut geiieralioncm, aut inle- sumpti, post nalivitatem^Deo^hominisunitisanctior
gritatem adimis, grandi dedecore Deo injuriam fa- C et sanctissimavirgo, beatior et beatissimavirgo, glo-
cis. Negas enim valuisse incqrruptam seryare, quem riosior ct gloriosissimavirgo, nobilior et nobilissima
fateris absque corruptione adire virginem potuisse. virgo, honcstior et honestissima virgo, augustior et
IjiegasDeum quod vellet facere quivisse,quem Bcon- augustissimavirgo. Sed ne solustu;c vesanioevepri-
tendis genitrjpem integram invenisse, corruplioni bus bscreas, ne solus spinis tua: dementioesoepiaris,
dedifam reliquisse. Ut ergo asseris, Onmipotentis i)e solps fu;c vecordiaasentibus coarctcris, ne solus
divinitas non profuit virgiuitali, sed obfuit; quia dum inte]ligenlisetuoeaculeisinfigaris.ne solus defensionis
vjrgineum dfecusnasccndo violavit, stimmamvirgini- tua: acumine perimaris,10connectain parem, conjun-
tatem10destruxit; ac per hqc jpsum astruis Virgincni gam parilem.sociabqsimilem, innodabo cosequalem
deturpasse nascendo, quam decoraverat ipse crean- copulabo lalem.

VARIANTESLECTIONES.
i JIoc mea; tcr repeti|.um restjtulmus ex omni- honqreparentis. Nos Cod. omn. nostrqrum testimo-
bus Cod. postris
•.-> toco nostrm,qubd Feu-ar. ex suo ]D niurn secuti sdftiUs.
cdidit. 4 Demuminstructa, ita Feu-ard.
»Ita nostri Cod. ms. exhibent hunc locum, quem " Hsec nost. Cori. lectio meUor quam Feu-ard.:
multo alitcr habet Eclitio Fcu-ar. : Tu enim conci- Audi lu, nercive tu. fA tu exclusimus auclori-
picns solum Deum, postremum sponsa facla es Filii tate 8
Tr.
Dei. Tu gehe.rdttssimul Deum et hominem, genitrix Ita Am. et Tr. Feu-ard., decerpas.
facta es Filii Dei. Qtiem suscipiendo tantum tibi I Per exitum, Feu-ard.
8
hospesest Deus; quem concipiendoex le, incola et 0
Concordiasine procpositionebabet Tr.
homo simul facltis cst Deus. Post quse iminediate Ita oinn. Gori., et habebat antiquior Editio; Feu-
prosequitur : Credula promissionibusangeli,ideodono ard. 10 emendavit, ex suo Cod., concedis.
fecundata es Spiriltis sancti. Genuislifiliumimpera- II
Omn. nostri, dctraxit.
loris,qiiem adorant ungeiiDeum in cwiis. Sine con- Ila omnes nost. Non muito aliter Feu-arit.:
sortio viriti Dei Filiutn edidisti, et post (etum illibata Obmutescat os hebetescat cor; adhwreat fdttci-
mansisti. Nos vero lioccqmnia omisimus omn. nost. bus , etc.
Gori.sUffragionix.i, in quibus desiderantur; nec du- 12Ita Fcu-ard. Nostri Cod. et antiqua Editio .
bitamus cpiin si atterite legantur, et cum cocteris partu.
conferanlur, quivis animadverlat a stylo Hildefonsi 13Ita jiostri Cod. In partu, Feu-ard.
distare, aliense manus esse additamentum. 11Aliqui, conjuge.
atque
3 Qusesequuntur sic edidit Feu-ard. : Ex fetu et 18 In Deo, Am.
virqinitate tmta manens,ex vrole et pudore gavisa es 10Am., conferam.
Gl LWER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. 6»
CAPUT II. Arupta et incomroutattili yeritalfe ve.stiyjj.. peflnilo
Yirgintyfjtem.in Dei matre confirmatadversus tempore, bunc qui yeuerat egfedj sentit, fy pla-
Belvidium. cidq, egressionislscta processu, ali^r prpcfetjentem
Audi ergo.et.tu, Helvidj, ad me attende impudo- inspifeit,quam 'accedentfeniscjy||.. Sua^ carnis ye-
rale, me ausculta impudice, mc intuere inhoneste, ritatfe hunc yjcjet esspvestitum, ef ip sfesui pit^pi|
m,cjconspice inverecunde. Quid ' impudicus com- ac pudoris integritatem ls n^jnuisse.nqn senfit; sed
iripveris? quid inyerccpndus assistis? quid inhone- pqtius crevisse cognqscit. In haq regjftn^ splitudp
slus accedis? quld sine rcvercntia occurris? quid Deo lantum et domui,; in hac mansiqne singularitas
sine pudore yexaris? Quare Virglnis nostroe princi- hqspitio tantum et hospiti. Jlic locus cum unq tan-
tum 19adventante coliscret. Hic uterus unitis
pia corruptionis fine coarctas ? quam ob rem initia t^ntum
pudoris exifu * auctoe proci'eationis infamas? cur agnitione cqngaudet, nec alterius yip qvianipascen-
integritatem divinitate ' sacratam humana 4 con- tis unius membra cognoscit,
yentione deturpas? ' N.olq hujus majcstatis vim Cum ergo hoecSpirjtus Dei per prophetas proedi-
irrumpas, pe posspssionem Dei convexare e ausu xerit, per doclores firmaverit, per veritatis ?°aucto-
lcmerario pertcntes, ne inalisioncmdivinitatis ' no- res defenderit, per sseculorum selernitalemconsoli-
ceas proesumptionecontcmpfionis, ne domum Do- B daverit, quid tu, novi crroris astructor, quid slfa-
mini injuriis corruptionis confodias, nc portam do- tuissimus iiifamator, quid copiose nugis infamas?
mus Dei, ejus a exitu clausam, a quocunquc posse Quid insanioe " massa proloqui audes, mussitare
adiri contendas. Virtutum Dcns cst dominus posscs- contfendis,susurrare proponis, garrire praesumis,ut
sionjs hujus. Coelorumrcx cst possessor juris is- virginalis uteri illa habilatio Dei, ut Regis virtutum
lius. Omnipolens est artifex scdificii hujus. Sohis 23ijla nitore pudoris aula clarissima, ut mansiq illa
cgressor 9 et custos csl porlop egressionis hujus. Iippcratoris coelestium carnis pudicoe,ut Iocus glo-
Nemocumillo ingressus est, nemo !° egrcssus; in riosus illius Dei, quem non capit diversitas universa
arieundocam nenio socius, in egrediendq nemo so- locorupi, post generationemDei, post incarnationem
dalis. Qualitcr intrqicrit, nemo novit; qualiter " VerbJ, post nalivilatem Domini, posl qrtum Salva-
cxieril, egrqssiq sola cognqscjt. Absque vcste Deus, toris, de carneo yiro periturse carnis sobples
ut ita dicam, ingreditur, qui, j.it certe riicam, carnc gerniinaret; de loco vit^Ii ex mprtalitatis semj-
veslitus egreclitur. Ad domum sui operis venit, car- ne moritura membra prpduceret; dc conclusio-
his tantummodoveslem tujit. Idem qui ycnerat re- nis horto, qui solum yirginitalis insolitse florem
diil, sed alilcr quam incesserat ", ipsc inde proces- produxit, spinarum ai marilalium vepres afferret.
sit. Hancdomum ingrediens non pudoris spolia tulit, C De fonte nascentis yirginali egressione signato
scd egrediens integritate 13ditavit. A Pominoqui- coenum marilale decurreret ? Opto, opto, ** ut
dem erat '* muridata, sedadyentu pomipi iipndiim sepulcrum oris illius dolor cruciet; iilius dentes
plena. Nuntiante angejo, fundatoris sui cpgnpvit sera conpJudat; foveam qrig ejus immobilifas lin-
advcntum, et "nqvaj pongressionisadmiralur acces- guoe20compleat; concava palat} aer sujiductus eva-
sum ; liabitaforeminesse sibi coghoscit, et qualiter cuet; extrepia Jabiorum aeris crassedo conglutjnet;
in ajjdifis agat, plepe nqn penetrat. Verumtanien ne talium verborum fetor erumpaf, ne proseputionis
animj virtules parat in offjcia servitutjs, defert Do- hujus odor aspiret, ne anhelitus loqueloesusurret, ne
le
rninq deljita jura cqnditionis.Qqod illc cqelopfoe- vel exilis sonus tipniat, ne verberatus aer vela 7 in-
siclcnsjus^erat, Jjoepjn se reccpto ministrat, 1J ap- fandissjma verba conformet. Ecce enim insolito
probans se Conditpri suo inUijdamcarnem simulquc mqdo, insolilo usu, insolito ordine, insolito jure, in
animam proeparasse, quseet spiritualia obsequja una persona, in uno corpore, jn una conditione, jn
carnaji filiofjetuljf, et Domiimni suoe carnis incor- una oetale,alternat honor matris et virginis, alter-
VARIANTESLECTIONES.
1 Ila Am.
Jleliqm, impudicitia.
* AJii,actw. D' ieIta Am. , cui consonat vet. Editio. Reliqui
3 Tfin. , sacram. cum Feu-ard., debitw.
" Omn. Feu-ard., approbalse.
* Omnesnostri sic. Fcu-ard. , connectatione. 18Cognoscitdeest in Am. et Tol.
6 Tolet. : Nolo 19 Onin. nost. Feu-arri. , adnectante.
jus mttjestalisirrnmpas.
GSic Amel. Feu-aril. 20Tolct., assertores.
, austi
' lta onm. nost. Fcu-ard. audeaspertenles.
, 81Am., infamaiissimus.Nos vero totum hunc lo-
prwsumptione
contemnere. ciimex omniumCodicum collalione ( qui non safis
8 Ejus in exilu Feu-ard. Nosl. omn. sinc in. inter se conveiiiunt) ita emcndaniltini piilamus.
9 Deestet in Amel.
10Omn. nosl., regressus. Quid fatttissimusiitfamator gloriosw virgihis, qitid
copiosentigisinfamas ? Quid infamiw massa prolo-
'! Egressusfuil, Am. qui22audes? etc.
12Ipse
procedit, noslri.
l; Ita omn. Tolei. scrihit massa, coeterimassam.
" Trin. ei ToT.alii, illo
nost. Fcu-ard., dotavil; antiquior Edi-
tio,1Vintegrilalemdttavil. 21 Am. , mortalium
Omncs nostri cum veteri Editionc. Feu-ard. , 28Am. cl Tol. habent: Ut sepulcrumoris iltius den-
fundttta. tinm scra concludat.
16Ilanost. omn. Fcu-ard., novum; 26Uieique,percompleat.
antiq. Edit. , '" Oinn.1nost. Feii-ard., infantilia.
novwcongregationis.
S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 64
nat pudor virginis et matris; alternat in generante A meam et mundi, fecisti sine loquendi ratiocinatione
virginitas, alternat in virgine generandi facultas ; el mirabile, egisti sine rei exemplo singulare, formasti
neutrum cedil ulli, et utrumque in alterutrum deri- sine comparationis similitudine potenliale, complesti
' sine consimili oequiparatione vitale, linxisli sine in-
vatur; et neutrum impeditur ab invicem, et ambo
properant sibi. Utrumque servatur in proprio, utrum- telligendi consideratione inoeslimabile, sine oblivione
que transit in alterum, quia ambo unum, quia duo perenne, sine defectu stabile, sine inlerruptione
idem, quia diversa idipsum, quia indistinctum acci- juge, sine fine laudabile. Per quod error amotus est,
dens, quia indiscretum concurrens, quia indifferens pcr quod languor ablatus est, per quod peccalum de-
superventum *. Non matrem virginitatis descrit de- letum esl, per quod mors vere deslructa est, per quod
cus, non virginem maternus impedit partus; et virgi- salus collata, per quod vita concessa, per quod
nem nobilitat foelus, et matrem habet pudor virgi- coalumpatefactum, per quod regnum coelorum pro-
neus. Sicquc matris et virginis nornina nullis disso- missum est, per quod eundi invenimus viam, per
ciata sunt casibus, nullis impedita difficultatibus, quod assequimur perveniendi veritatem, per quod
nullis loesaprovcnlibus, nullis dubia rebus. Indiscreta adipiscimur requiescendi vitam, per quod " habebi-
utraque, inseparabilia ulraque, indissecabile totum, musperennem tuse dulcedinisvisionem. Atnuncjam,
indivisibile lotum. 3Accidit aliquando ut esset mater, B * 12modojam, in prsescnli, inhoc loco, in hoc silu, in
13
quse virgo erat. Advenit ut generaret, quoenusquam hoc momento, et in hoc tempore, et in omnia sem-
corrupta usu generis 4 maneret. Adfuit ul parturiret, per soeculasseculorum.
lege parturitionis ignorata. Occurrit ut existeret in CAPUT III.
filio integra, quoe in conjuge non 8 exstiterat, dimi- Sanctam Mariam ex natione et stirpe Judworum esse,
nula. Sed illud est inoestimabile, illud incomprehen- ex fide autem et honore, laude et amore, Chrislia-
norum. Tandetn aliquot prophetarum oraculis pro-
sibile, illud inenarrabile, illud admirabile, illud in- bat virginitatem summam oportere cum malernitatis
audilum, illud invisum, 6 illud incognitum, illud in- gtoria copulari.
usitalum, ut virginitas conccptu clarescat, ut Quid dicis,lv Judoee? quid proponis? quid astruis ?
partum virginilas comitetur, ut generatio assignet quidobjicis? quid 1Sobjectas? Ecce virgo nostra ex
virginera, ut virginitas probet matrem, matrem quo- stirpe tua est, 16ex genere tuo est, ex radice tua est,
que ut virginitas glorificet, virginem ut gravitas ex gente tua est, ex populo tuo est, ex plebe tua est,
matris ' bonoret, ut decus maternum virginitas as- ex nalione tua est, ex origine tua est. Verumtamen
sequatur, ut decus virgineum matris fecunditate ex (ide nostra esl, ex credulitate nostra est, ex as-
servetur. Ila malernam virgo accipit verilatem. scnsu nostra est, ex reverentia nostra est, ex honori-
p
Ita virginis gloria transit in genitricem. lta no- ficentia uostra cst, ex laude nostra est, ex glorifica-
men genitricis " accedit in virginem, ita pudor tione nostra est, ex dilectione nostra cst, ex amore
virginis manet in matre. Sic ergo accidit, sic 9 evenit, nostra est, ex procdicatione nostra est, ex prseconio
sic adfuit, sic occurrit, ut si matrem quseram, virgoi nostra est, ex defensione noslra est, ex vindicatione
est; si virginem quserain, mater est; si prolemi nostra cst. Quod enim tibi Spiritus sanctus de illa
quoeram, virginis est; si pudorem quseram, matris> per prophetas " dixit.per oracula intimavit, per figu-
omuino est. 0 virtutum omnium Deus! o crealura- ras innotuit, per proecedentia promisit, per subse-
rum omnium Deus ! o faclor omnium Deus! o mira- quentia complevit, te negante, te non credente, te
bilium auctor omnium Deus! qui cunctis miraculis5 abnuente, le respuente, te resultante, te blasphe-
tuis, universis insignibus tuis, lotis mirabilibus luis,, mante, ego novi, ego credidi, ego sapio, ego veneror,
omnibus 10magnalibus tuis, hoc factum, hoc opus,, ego honoro, ego glorifico, ego amplector, ego am»,
hoc gestum, hoc aclum, miserationis thesauros ape- ego diligo, ego proedico. Quia me gratia proevenit,
riens, pietalis arcana demonstrans, indulgentioedivi- iides implevit, misericordia subsecuta esl, amor pro-
tias reserans, clementise rivos emittens in saluteml vexit, et rei hujus gloria exaltavit. Te autem quem
mearo et mundi, in redemplionem meam et mundi,, n perfidia avertit, quem pravitas occupavit, quem cse-
in justilicationem meam et mundi, in liberationeml citas adiil, ls quem error oblinuit, quem obslinatio
VARIANTESLECTIONES.
1 Prosperant, Am. ' Ita Trin. et Tol. Alii cum Feu-ard., venit.
2 Hunclocum cxhibemus, ut est in omn. nost. 10Omn. nost. Feu-ard., magnaliis.
Cod.; 11 Omn. nost. cum veler. Edit. Feu-ard., habe-
aliter Feu-ard.: Non virginem maternus impedit par-
tus, et virginem non violat fetus, et matrem nobilitat mus.
pudor virgineus; et virginemnobtlitat felus, et matrem 12Modojam non habet Feu-ard., sed inCod. nost.
non violat pudor virgineus. nullo desiderantur.
3 Accessit,omnes nost. 13Semper habelur in Am. et Tol., deest in aliis.
* Manet, Tol. et Am. 1V0 Judwe scribit Feu-ard., non ita nostri.
8 Ita Am. et Tol. Barbare Feu-ard. et alii, existe- 18Obteclaris, Am. et Tol.
rat. 16Ex genere tua, etinfra, expopulo tua habetFeu-
8 llludincognitum supplevimus ex Am. et Tol., in ard. contra omn. nost. Cod. conserisum.
coeterisdesideratur. 17Omn. nosl. Feu-ard.,j)ra;(ii;ri<.
T Ornet, Tol. et anliq. Editio. 18Ita edimus ex communi nost. Cod. suffragio.
8 Acceditin virginem, omn. nost. Prosequitur au- Feu-ard. edebal: Quis error... Quw obstinatio.
tem Tol. : Ita pudor virgineus manetin matrem.
63 LIBER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. 66
esl (Joan. i), di-
induravit, dicito, quare non credis in genere tuo Ai Deus et homo est, Verbum et caro
scandalum vobis
puerperam virginem? Quare non credis sine viro vinitas et humanitas est, pax nobis,
concepisse? Quare non credis proprium fest; sapientia nobis, stultitia gentibus est (/ Cor. i).
virginem * ad Deum, et quse Dei
virginem gestare filium? Quare non credis sine viro Inde merito humana referuntur
Inde insolida hominis
virginem manere post partum? An illo mendacii ge- sunt referuntur ad hominem,
nere 2 illiuitus, illo primoevoeperfidioeveneno crapu- Dei" participalione roborantur, et solida Dei hominis
latus, illo parentalis fallacioeargumento confisus, illo participatione inflrmari dicuntur. Inde in imis sumnia
infidse3 persecutionis astu perversus, illo antiqusc perveniunt, inde in summis ima pertingunt, inde in-
solitis tempe-
pertinacisemunimento firmissimus, in sacris litteris soUda solidantur solidis, inde insolita
adolescentulam,et non virginem parere posse causa- rantur, inde insolita sublimantur insolitis. Quoe ut
ris? Plane mentiris, 4 fallis et falleris, falso crimina- vera esse non ambigas, audi sancti Spiritus verba,
, ris, falso impetis, falso proponis, falso conlendis, audi prophetarum oracula, audi 18vaticinantiumdicta,
falso arguis, falso defendis. Si enim, ut ais, juven- audi veritatis proeconia.Isaias: Parvulus, inquit, na-
cula et non virgo parere posset, quid significaret tus est nobis; filius datus cst nobis (Isai. ix). Parvu-
Dominus(Jsai. VII)? 5quid miraculi daret? quid admi- lus idem est Christus, quia homo non sibi, sed nobis
rabile demonstraret ? quid inusitatum ostenderet, si B ] est natus; iilius datus est nobis, quia utique Deus
juvenculapareret quod consuetudinis erat; si puella Filius Dei se dedit incarnari pro nobis. Et ecce homo
pareret, quod setatis erat 6; si adolescens femina est, in eo quod parvulus natus est nobis; Deusautem
parturiret, quod teneritudinis erat; si non impar est ipse qui Filius Dei datus est nobis. Item David :
matrimomo pareret, quod naturse simul et temporis Minorastieum paulominus a Deo (Psal. vm). Is qui
erat? Cujus interdum maxima cura 7 de sponsorum' minoratus dicitur a Deo, Deuscerte oequalisest Deo.
manet electionesollicita? cujus mens de futurse con- Quia in eo quod dicitur minoratus, homo est vera
19
junctionis est exspectatione peranxia? Cujus vota '• humilis natus. InPsalmis ita Pater de eo, quiaDeus
sunt secundum8 sodalium experientiam non incerta? est: Ex ulero, inqUit, ante Iuciferuin genui te (Psal.
Sed vere illud 9 esse signum, si virgo pareret, et cix). Quia homo est, alibi dieilur : Quasi de vulva "
integra esset. Illud 10 efflcere novitatem, si yirgo egredielur tibi ros adolescentise tuse. Item alibi :
parturiret '*, et pudore nitesceret. Illud baberi admi- Homo factus est in Sion, et ipse fundavit eam Excel-
ratione condignum, si virgo generaret et incorrupta sus (Psal. LXXXVI). In hoc quod factus est, humBii-
consisteret. In illo ostendi miraculum, si in humana mus homo"natus est. In eo quod fundavit eam, ex-
conceptionefieret, quod humana natura nesciret. In celsus est Deus. Multa quidem et alia, copiosa verfe,
illo dari signum,si 12nuUimaritata viro, lieret pariens.< Csufficientia prorsus, aburidantia certe, exuberantia
virgo. In illo rei stuporem fieri, si femina et virgina- plene poteris invenire de duabus naturis in Christi
libus simulet maternis inserviret officiis.Inillo "facii hujus unione connexis:, si" tamen in illo credas,
admirationem "perauctam iri, siuno mulier tempore . si illi fidelisexistas, si ei fidem veram exhibeas, si
loetaretur prsemiis simul et pudoris et prolis. Ut ergo illum iii veritate confitearis, si illiveram confessioneia
noveris in signo concepisse hanc feminam, non tin impfendas.Qusetamen ego ipse ex- toto non prxter-
usu; in admiratione, non in conventione fetosam mittens, conjiciens innectam aliqua post pauUsper.
existere; in novitate miracuii, non in vetustate pa- Cujusergo tantoeglorise et digniialis est Filius, ut sit
rere conjugali; in incorruptione virgiuea fecundari, in assumpto homine Deus? Audi quantae glorioeet
non in foederenupliali; Dei mater est, sed propter nobUitatisest genitrix ejus. Hoec in Tsaia virga exiet
incarnationem Verbi; Dei genitrix est, sed propter ex radice Jesse (Isai. xi), id est, de genere ejus ex-
assumptionem hominis; Dei administratrix est, sed orta; -%virga, quseflorem huuc Chrislum spirituali
18propter quod idem subdituserat parentibus suis; tantum infusione sine hominis corruptionis acces-
Dei nutrix est, ie quia hujus nutricii reges et reginse sione produxit. Item in Isaia hsec sola terra fide
nutrices erunt (Isai. XLIX).Quoniam iste filius ejus, aperta, non corruptione, germinare potuit Salvato-
VARIANTESLECTIONES.
* Sine viro, desunt hsecverba in Tol. et Trin. D " Inserit hic loco Feu-ard. : Et integra esset. IUud
s Inlitus., Tol., efficeret novitatem,si virgoparturiret, elc.
3 Prosecutionis, Tol. el Trin. " Nullo, omn. nost.
*Itaomn. nost. Feu-ard., fallaxes. 13 Am.
8 Edimus ex unanimi Cod. riost. testimonio. Aliter 14Facto,
Ila Tol. et Am.melius quam peractam, quodha-
Feu-ard : Quod signum, sicut promisit, daret Domi- bet Feu-ardentius.
nus ? Quod miraculum faceret? 18Propter ministerium humanitatis, quod, etc,
6 Feu-ard. addit : Quod mirabile
fieret? Contra Trin. 16Quia qui hunc nulriunt reges, et reginm erunt,
omn. Cod. nost. qui deinde pro adolescens,scribunt "
coalescens. Trin. et Tol. . . .
7Feu-ard., de sponsi... dilatione. Nost. omn. ut 17 Participio, Am.
edimus. 18 Omn. nost. cum antiquaVulgata.Feu-ard., vati-
8 De sodaliumexperientia. Tol. et Am. cinalionum.
9 Tol. et Am. Feu-ard., esset. 19De filio, Tr.
19 Existere, ambo iidem; cseteri cum 20 Omn. nost. Feu-ard.,
Feu-ard., 21 egreditur.
efficeret;n os vero efficerelegendumputamus, iu modo Tantum., Tr.
infinito, sicut coeteraverba qusesequuntur. " Virgo, Tol. et Am.
67 S. HILDEFONSI EPISCOPI TOLETANI 68
rem, rorantibus coelis, et nubibus pluentibus Justum A . Domini 9 in medio Jerusalem, quse cst Visio pacis
(Isai. XLV),id est, proplietis pronuntiantibus ejus (Jerem. m), id est, Ecclesia universalis, et nqn am-
adventum. Hoecin Ezecbiele domus Dei est, cujus bulabunt ultra post pravitatem cordis sui. Juravit
pudoris inlegerrima claustra,' ad Orienlem consistens Dominus in veritate etjudicio. Et ecce iali malre
porlasemperestclausa (Ezech. XLIV).Quseneque ante progenitum omnes gentes bcnedicunt, ipsumque col-
natum, neque postnatum hunc illiumaltefius accessum laudant. Ecce iste Deus forlitudo nostra est. Ad
vel transiium novit. Quia ipse solus Dominus per eani hunc omnes gentes vcninius ab exlremis terroe, et
nascendo transivit. Unde et semper est clausa, quia cum Jeremia 10dicimus : Vere mendacium possede-
seinper est virgo. Haecvifgo in psalirio thalamus Dei runt patres nostri (Jerem. xvi). Ecce in die novis-
est, qriia de utefo ejus iste iricafnatus Deus proces- simo hic mons filius virginis hujus prosparalus est in
sii velut sponsus, in ea relicto perennis virginitalis verlice montium (Isai. n), id est, elevatus est super
decore 2 mansurb (Psal. xynij. Item in Psalmis hsec Apostolos nostros, et super omnium virtutum ccele-
terra esi, de qua veriias oritur, quse veritas Christus stium majestates. Confluimus ad eum omnes populi,
cadem est, et quoe de cocio prospexit justitia 3 ejris et properamus gentes multoe. Ascendimus ad hunc
(Psal. LXXXIV). Iterii iri Psalmis : Hsec terra fru- Dominum, montein Domiiii, ct ad doinuni Dei Jacob,
cium suUiridedit, id est, Christum nostrum genuit, o quoc est Ecclesia Dei vivi. Docet nos de viis suis,
in oiioet benedixit uobis, iderii Dominus h Deus no- lmus in semiiis cjus, quia lex gratise de Sion egressa
stef, ut benedicat hobis Deus, et siinus benedicli a cst, et verbum Dominide Jerusalem. In quo jussura
Deo ter vocabulo repetito.s Querii iri Triniiate uniiin est sanctis apostolis nos omnes in ejus nomine bapli-
Deurrioriinis tefroe nietuarit fines (Pial. LXVI). zari, et sanclo Spiritu adjmpleri (Mattli. xxym).
CAPUT IV. De te autem propter cordis'tui pessimi obstinatio-
Ilorlqlur Judmum, ne virginis et matris minuat glo- nem, propter impuram vojuntatem, propter infidam
riam, cujus ignomtnia redundat iii proieth. El quod mcntcm, propterconscientiammalam, propter incre-
Virgitiem adoWnt 'oinnescceleslesvitiules, ei con- dulitatemjugem, propter superbiam veram, proptcr
fluunl ad eam omncs popiiti; Judworum quoqueper- obcdientiam
fidiampbiter ostendil ub anliquis Palribus divinitus faUacem, propter promissa infidclia,
prophelatam. propter fidem " inconstabilem, - audi Dominum in
Sit, rogo, jam, sit, rogo, Judsee, gralissimum tibi Deuteronomio proclamantem : '2 Eritis gcntes ad ca-
tantoeyirginis decus in tua cognatione repertum. Sit pul, incredulus autem populus ad caudam (Deut.
amabile tantcc glorise Virginem in luo genere inve- •xxvui). '3 Cui incredulus nisi isti Deo, in humilitate
nisse. Sit loetumin lua iraduce tantoe pudicilise vi- . hominis ex bac Yirgine nascituro? Item Jeremias:
sum insigne. Sit 6jucunduin in slirpe tantumdem C Procvaricalione prsevaricata est in me domus Juda,
tua patefactum talc miraculum. Ecce impleta est ait Dominus. Negaveruntu me, et dixerunt: Non es
omnis terra pcr banc Virginem gloria Dei. Cognqve- ipse (Jerem. v). Quod nunc usque, Judsee, propter
runt omnes a parvo usque ad magmim per hanc Vir- huricChristum Dominum meum hujusVirginis filium,
ginem Deum vivum. Vidcrunt omncs per hanc Vir- dicis non esse Christum. Exspectas alium, cura quo
ginem salulare Dei. Rcmemorati sunt el conversi pereas, Anlichrislum. Item Isaias : Tota die ex-
per hanc Virginem ad Dominum uniyersi fines terrse paudi manus meas ad. popalum non credentem, et
(Psal. xcvn). Aciorantin conspeclu Filii ejus omncs contradicentem mihi (Isai. LXV).Non credentem et
palrise genlium : ipsius esl filii regnum, et ipse Deus conlradicentem;18cui nisi istiDomino? qni quoniam
dominabilur genlium (Psal. icxi). Caritaut omnes ipsi de hac Virgine nalus est, credere nolunt Jmnc esse
DominoFilio ejusredemptionis suoecanticum novum, Deuin. Item Jeremias ; Quomodo dicitis, Sapientes
quia 7 hascendo de hac Virgine magnajia fecit. Notum nos sumus, et lex Dei nobiscum est? Yere menria-
fecit Domiuus per hanc Virginem salutare suum, et cium operatus est stylus mendax scribarum. Con-
antc conspeclum nostrum revelavit hanc justitiam fusi sunt sapienles perterriti, et capti sunt. Yerbum
suam (Psal. xcvn). Invenerunt per hanc Virgincm enim Dominiprojecerunt, et sapientia nullaest in cis
Deum, 8 qui eum per observantiam legis iriveriire (Jerem. vm). Quodverbum?HoculiquedehacVirgine
nori potuferUnt.Yfenit per haric Virginehi Deus, et carnerafaelum. Etquam sapientiahi ?Hancscilicet Dei
congregatis gentibus et iinguis, vcnimus et vidimus Patris, quoegentibus stultitia est. Item Isaias : Audite
gloriam ejus, quasi gloriam unigeniti a Patre (Joan. mc, duro corde; et qUilonge estis a justitia : prope feci
l). CohgregatsesUnt ortuies gentes in liomiue hujus jiisiiliam meain, et rion elongabiiur, etsalusmeanon
VARIANTES LECTIONES.
1 Sunt ad Orientem habet Feu-ard. In nostris omn. 9 In Jerusalem. Trin. et Am.
deesl sunl. 10Feu-ard. venianius edidit, et dicamks; nos ex
' Et mansuro, Edit. Feu-ard. Nos, ut habent om- omn. nost. Cod. venimus... dicimus, quo"dseijuenti-
ncs Cod. nostri. bus consonat confluimus... ascendimus.
• Deus pro ejus. Am. et vetus Edilio. 11 Instabilem, Tol.
k Ita omn. nost. Feu-ard., id est Deus, Deus no- 11Omn. nost. FeU-ard., erunl.
ster. 18Sequimur omn. nost. Cod. Feu-ard. edfebat:Cui
" Quam Trinitalem, Trin. et Am. incredulus es nisi.... nascehli?
0 Jocundum, Tol. et Ain. ergo
14 Me, omn nost. Feu-ard., Dominum; et sic legi
' In nuscendo,Trin. ct Ain. tur in Vulgata ari huric Jeiemisc locum.
a Omm, Am. 1 Sic omn. nostri : Feu ard. ,nasci dignatus csi.
69 LIBER DE YIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. 10
morabilur (Isai. XLVI);Qu2ejustitia,etqti5esalus,nisi j^ ut ipse te confitealur coram Patre suse divinitatis.
hic' tltiqufe"aquojustiftcatiet salvaticredentes sumus? Time majestatem ejus inter hOmines,ne te hiimani-
Ilem Isaias : Educ foras ifopSulumcsecUiri,et oculos tas ejus in lartara prsecipilet coram angelis suis. Di-
habeiiteni; Surduni, fet aures" suntei (Isdi. XLHI). lige illum dum patieris est, ne odio habeat te^ dum
QUidnon videntem, et qtiid nori audifentem, nisi judicaverit te
f huricDei Filiutii, fexHbmitieiricarnatiim, et cuhcta Arbilror me per virtutem Dei hostferiiut potui con-
quse dfeeo multifarie sunts iproedicta? Item in Osee : fbdisse,reliquissecsesura,abjecisse eiiervatum, exani-
Vse,inqttit; fcls!quoiiiam recessteirint a me; vasta- mem dimisisse.Undeetpallidusadest;exsanguiscliper-
buntttt, qttia prsevaricatisunt iti thte;a et ego redemi est, defessusangitUr, fatigatus matifet;cbneisus jacet,
eos, ef ijisi locUti sttnt cbritra me iriendaciurii(Ose. confossusruit,elisus iriteriit: de vitaliftatuhihil sUpfer-
vli). A quo rectessterunt?Utiqufea me, quehi humi- est.de spevitsejani riihilest.dereditu vitse illi exsbfe-
lem vitfehtteshbmineriiesse; * fcontfemnUnt DfeUiri.Et ctatio non est.Unum tantutri12deest,qUodhalituspeifi-
qtibti infetfaaciM 1'd'cUti sti&t;" riisi qiibd tet in Jere- dioeanhelat,quod exilfemurniUreirbifti aspirat; qiitid
mia dicehtij legiiriuS: Non est ipse. Et quare non est tenui tabo dfe sacrilegii sepUlcroariihiiferiaribus la
14
ipse?Quia vidiniUseuui, et ti&ti erat aspeclus; et fetor exhorret. Yeriimredfeam, repedem, ietrb gra-
desideraviinus dfespectuiriet novissimum vlrortilh, B diar, retro convertar, tet noii eam; doriec deliciat;
virum dolorum, et scientem ferrte infirinitatem; et non vadam, donec intereaf; rifenpergaiii, dbnefc18
quasi abscoiiditusvtiltus ejus et despectus, unde nec attritus sub pedibus nifeisevanescat, hfede ciidavtero
reputaviriittseum (Is'(A.u\\). Quibus verbistua incre- perfidiai quidam vermicUlussUperSit,ritede mortici-
dulitas signineatur, cui visus est Cliristus non liahere nio sacrilegii tinea quoecunqUtecbhsttrgat, lie de la-
speciem, nequtedecorehi, undteiieqtie a terepiitatus bo profanationis quodcunque genus vfermiuin bria-
eStesse Deiis.Dixi celer; dixi curtens, dixi 6 trahs- tur, quod in crimihum antio dseiriOtiumfavotttras
iferis,diii Jjerriix, disi velox, diti fcitatus, quoecito paslum, ctsi non assurgat in bfelluam,fevolfetirt Vb-
repOTi,qusede vicino attigi, quse de pfoximo iriveni, lucrfeni,applaudatque sibi nostrse disptttationis retia
quoede confinio intuli. Nam si JDefitia polleiis, si fevasisste,qui funditus se irigemiscit vihcterte lleqiii-
prudentia vigil, si acumine vivax, si iiiquisitiohe visse; gutturque a capulo dissertse rdtiociMationis
strfenuus-;si sollicitudirie minus inteis vellem, aUt abducat,16et per afereaspotestates levitaie vrigabuai-
p'6s'Sehi;dies mihi deficiet, mohienta decrescent, ho- da fercndus sese fraude stisbendat, ac sciilfcet sufe
r& 7 ra'ssabuht, liaaneruet, meridies 8 liquescet, ves- pavore vel fuga illi afrideat, cui SuB Ipfc 17victbtla
pere decidet; intempesta et gallicinia, 9. crepuscu- ribn feoncordat. Auditulri ergo afttteqtiariiibqUtelaisfl,
lumqufe,noctiumque abundantisenon suppetcnt, non C fexanimatehoslis, apponte; aUricularii khteqilarii lih-
10cohoereritdtetalibuSsacramehtis autfidei meoecou- guam adaperi, ailte aUris quahi oris rethbvte seram,
grua, aut perfldisetuse discordantia; et advfersapro- ut prius rioveris qUain loquaris, priiriitUs sapias
imferevel narrare. Unde jam verii mecum ad hanc ijtiani fes]pondeas, prius teorde percipias quam orc
Virginero, ne sirie hac properes ad gehehnam. Yeni dteprbiiias.Sicque de hac veritate ut cogrioscas ple-
absfeondairiursub velametito virlutis ejus, iie indua- iiitudinem veritatis asserere, considera, iniuefe, Vi-
ris coniusione, situt diploide. Yfenifconfiteamur,ego dte, inlellige, perpende, animadvterte,iritehde, scito,
delicta juvtentutiset ignorantioemese, et tu delicta sapilo, disce, cognosce, huric eumdem esse Deum cx
sacrilegii et sceleris tui, ne revelent coaliiniquitates Deo in veritate naturoe suse, qui ex Yirgirie ls factus
tuas. Yferiihumiliemur in veritate corifessionis et est hbirioin veritate naluroemese; Uunctessejiefenni-
laudis ejus^ne terra consurgat adversiim te, asse- ter seternum, qui dispensative factus est lehiporalis;
rens tarfti sceleris sfetuam perfldiam susteatasse. hunc venisse, qui est vere immobilis; hunc *'*conti-
Non eiubescas filiririiejus esse Deutti tuuni, nfeipse neri in loco, quem non continet locus; hunc esse
te erubescat fcoramangelis suis. Non erubescas ser- intra locum, qui est omnium loctis. Nam et, utao
moiies ejus, tae ipse te in adnotatione libri viventium expressius dicam, ipso ducenle sequar eum; ipso
erubescat. Confitere illum in regionfe lerrarum, ne'.D prseeunle, curram post illum ; ipso antecedeiitc, va-
ipse tfeiiojicbhfiteatur in terra viventium. Confiterc dani post eum;al ipso adjuvanie, vel vocarite, ingre-
illurriDeuirifesseet filiumhoiriinis " virginis hiatris diar ad illum, et in quantum Ipsea 2 permiserit, as- i
VARIANTESLECTIONES.
1 Utique non est in Feu-ard.; sed habent nostri 12Superest, Amel.
omn. 13Fetor deest in trin. e( tol.
* Prmdicata, Trin. et Am. 11Ita Trin. et Tol. Csetericum Feu.
8 Et deest in omnibus nostris. 18Attritus reposuimus ex Trin., repedqbo.
* qua: vera lectio
8 Cioritempserunt', Tol, d\ ariliq. ijditib. est abs dubio, quamvis cseteri scribuut astrictus.
Nisiquod aiunt,Jercm\hdicenie : non est ipse? 18Et per aeriw potestatis levitates
Amel. vagabundeferen-
6 Transllietis,Tiin. tetfol. dus. Trin. et Amel.
17 Victorim,Trin.
7 Lacescent, Tol. 18Natus, Trin.
8 Languescet, oriiii. 'riostr. 19Teneri, Trin. et Amel.
9 Tol.
10Crepuscula,
Cohwrebnnt,Amci.
a0Feu-ard.,
81 exactius. Nostri omn., expressius.
Trin. et Am., iyso vocanteingrediar, elc.
"Virginis decsf in o'miiiti. iibst. 32Permiserit: sahior lcctio, quam cxhibent nosln
91 S. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANI 72
severem tibi, ostendam libi, enarrem tibi, -promam, ii ret, ibi eram, et nunc Dominusmisit me, et spiritus
expcdfam,convincam, probem, quis est idem ipsequi ejus (Isai. XI.VIII).Ecce qui primus, et novissimus,
venit, et unde venit, et quando venit, et ubi venit, •etfactor omnium est,mittitur a Domino Patre, cui
ct quare venit, et quomodo venit, et quid egit. et cooeternus, et cooequalishabetur. Item quando
CAPUT V. Christus venit? quando venit? dical Jacob in bene-
Sacrum Incarnationis cxplical arcanum. dictionibus patriarcharum. Nondeficiet princeps de
Audi jam nunc, quis est Christus qtii venit; audi Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat q'ui
jam nunc, quis esl idem qui venit; non alius quam miltendus cst; et ipse erit exspectatiogenlium (Gen.
Deus, el omnipotens Dominus. Dical Malachias: l XLIX).Tunc ergo venit, quando per ambitionem,
Venietad templumsanctumsuumdominator, 2qucm succedenlein regno Herode alienigena, defecitin '*
vos quoeritis,et angelus testamenti, quem vos vullis Israel prineeps de Juda; in quo defectu advenit ille
3
(Malach. ni). Ilem in Exodo Pater dc eodcm ad qui mittendus erat, quem gcnles el populi exspecta-
legislatores: Ecce mitlo angelum meum, qui proece- bant. IteininDaniele, adse loquente angelo : Daniel,
dat te, et custodiat 4 te in via, et introducat in lo- animadverte sermonem, et inlellige visionem. Sep-
cura quemparavi. Observaeum, el audi vocem ejus; luaginta hebdomadesabbreviaiie sunt super popu-
neccontemnendumputes, quia non diinittet cum pec- 15Ium tuum, et super urbem sanclam tuam, ut con
caveris. Et est nomen meum in illo (Exod. xxm). summetur proevaricatio, et linem accipiatpeccatum,
An quia angelum audis, non putas esse factorem et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiter-
Deum, sed quempiam angelum factum? Absit. Ma- na, et impleatur visio, et prophetia, et ungalur san-
gna certe dementia agitaris, si credis Deumcuiquam clus sanctorum (Dan. IX). Quod tempus blim esse
angelo et potestatem et nomen proprium contulisse, completum, prsedictarum rerum et eventus et exitus
atque contra tuam simul et meam vocem, 8 non sit docet. 12Item ubi venit? dicat Michseas: Et lu, Re-
unus Deus qui fecerit omnia. Quare angelum dicis thlcem, domus Ephrata, 13 nunquam parvula es in
illi esse oequalem?6Quodutique dicendum non est, millibus Juda : ex le mihi egredietur qui sil domina-
quia ita non est, verum nonesl Quisenimin nubibus tor in Israel (Mich. v). Et hoc secundum carnem ;
sequabitur Domino? Aut quis similis erit Dcointer nam secundumdivinilatem, illud est quodconneclit:
filiosDei(Psal. LXXXVHI), idcst, inangelis bonis, etin Et egressusejus a diebus aeternitatis. ltem David :
7 hominihus sanclis, quos arioptionis amore divinse Ambulabunt de virlute in virtutem, et videbitur
paternitatis pietas filiosvocat. Undc Chrislusvcnil? 8 Deus deorum in Sion (Psat. xxxvm). Item Jeremias
unde venit? Vere nonaliundequamdeDeovcnit.Audi in lib. Baruch : HIc est Deus noster, et non oesti-
ipsum per SalOmonem: Egoexore Allissimiprocessi mabitur alter ad eum : qui invenit omnem viam
(Eccli. xxiv). Item Paler iu Psatmis de eo : Ex utero prudentioe, et ostendit eam Jacob puero suo, e*
anle luciferum genui te (Psal. cix). Hinc et alias Israel dilecto suo; posl hxc in terris visus est, et
ipse per Salomonem :9 Ante colles ego parturicbar curn hominibus conversatus est (Rar. m). '* Item
10
(Prov. vm). Et Zacharias : Hoec dicit Dominus quare Chri.-.tusvenit? Per Isaiam ipse dicit : Spiri-
exercituum: post gloriam misit me ad gentes, quse tus Dominisuper me, proptcr quodunxitme, evange-
spoliaverunl vos. Qui enim tetigerit vos, fangei pu- lizare pauperibus misit me, proedlcare captivis re-
pillam oculi ejus, quia eccelevabomanum meam su- demptionem, et csccisvisum (Isai. 6). Ilem ipse :
per eos, et erunl praedahis qui serviebant sibi; et Ecce Deus noster, ipse veniet, 18et salvos nos faciet.
scietis quia Dominusexercituum misit me (Zach. n). Item Habacuc : Existi in salutem plebis tuoe,ut sal-
Vide omnipotentemDominum exercltuum ab omni- vosfacias electosluos (Habac. 5). Item quomodo "
potenle Patre DominoDeoexercituum missum, quan- venit? Abjectusutique et egenus. Dicat Zacbarias: 16
do Christus venit. Missusest autem ad gcntes post Discite, filioeSion : Ecce rex luus venit tibi juslus et
gloriam deitalis, quam apud Patrem babuil, cumfie- salvans, pauper, 18et scdens super asinum indomi-
rct humilis in forma servi, qui erat oequalis.paler- tum (Zach. ix). In psalmo Davidde eo aif : Ego au-
noedivinitati. Item Isaias : Ego primus, et ego no- tem sum vermis et non homo, opprobriumhominum,
vissimus; manus quoque mea fundavit terram, et ct abjectio plebis. Ilem apud Isaiamex persona Dei
dextera mea mensa esl coelos. Non a principio in Palris: Ecce intelliget servus meus, et exaltabitur,
abscondito locutus sum : ex lempore antequam fie- ct elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupue-
VARIANTESLECTIONES.
Codicesomnes, pro promiseris quod cdidit Feu-ar- in nostris.
dentius, non sine mendo. 10DominusDeus, Trin. et Tolet.
1 Venit, Feu-ard. 11Jerusalem, Tol.
* Nostri om. tantum habent: Quemvos vullis. 12Antea scribit Feu-ard. : Ubi Christus venit?
8 Ad legislaloresdicit. Feu-ard.; scd dicil non est quod nullus nostrorum habet.
in nostr. ullo. 13Nunquid, Trin. et Am.
v Te supplevimusex noslris omnibus. 14Feu-ardent. : Quare venit Christus? Item quare
8 Non esseunum Deum, Tol. venit? Nos edimus ui habet Amel.
6 Quodutiqueverumnon est, idem. 18Salvavit nos, Trin. elAmel.
7 Hominibuscx nostris omn. Feu-ard., omnibus. 16Amel., Christus vznit?
s'Item undevenil ? Trin. et Am. 17Dicite, Trin. et Amel.
* Feu-ard., omnes colles; sed non lesitur omnes 18Et deest in Trin. et Amel.
73 LIBER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. U
runt Miperte multi, sic ingloriosus erit inter viros5 A i CAPUT VI.
aspectus ejus, et forma ejus inter filios hominum. Orationeprmmissaprobat filium sanctm Marim esse
Iste asperget gentes multas. Super ipsum contine- Deum.
bunt reges os suum, quia quibus non nuntiatum estt Adaperi, Jesus meus, adaperi os rneum, et reple
de eo, videbunt, et qui non audierunt, contemplabun- illud confessionemisericordioetuse. Tangeos et auri-
*
tur. Quis ' creditaudituinostro, etbrachium dominij culam cordis mei dicens : 4 Adaperire; ut audiam
cui revelatum esl? Et ascendet sicut "virgultumco- 6quid loquarisper Spiritum sanctum tuum. Reple os
ram eo, et sicut radix de terra sitienti (Isai. xxu); meum laude tua, ut possim enarrare magnificentias
non est species ei, neque decor; et vidimus eum, ett tuas, atqueconfitear tibi misericordias tuas, et mira-
nonerat aspectus, et desideravimuseum, despectum, bilia tua iiliis hominum, qui vivis et regnas in ssecula
et novissimumvirorum, virum dolorum, et scientema sseculorum. Amen. Quid egisti, domine? Quantum
ferreinfirmitatem; et quasi absconditus vultus ejus. ad omnipotenliam unicse Trinitatis pertinet, omnia
et despectus, unde nec reputavimus eum. Yere Ian- per te facta sunt, et sine tefactum est nihil. Quantum

guores nostrosipse tulit, et dolores nostros ipse por- autem ad id attinet, quod specialiter in tua persona
tavit, et nos pulavimus eum quasi leprosum, et per- incarnari, et hominibus apparere salvator omnium
cussum a Deo, et humiliatum. Ipse autem vulneratus B * advenisti, et ipse factus es sub lege, natus ex muliere
(Galat. iv). Verum et 7 quos operum tuorum egres«
estpropter iniquitatesnostras, et altritus est propter
scelera nostra; disciplina pacis nostrse supereum, ' sushabueris, atquc quosnam saltus mirabilium di-
et livore ejus sanati sumus. Omnes nos quasi oves versitatibus dederis, Psalmista dicat: Visi suntgres-
erravimus, unnsquisque a in viam suam declinavit; sus tui, Deus, ingressus Dei mei (Psal. LXVII).Illi
etDominusposuit in eo iniquitates omniumnostrum. utique quibus in mundum per Yirginem venisti, et
Oblatus est, quiaipse voluit, etnonaperuitos suum.' quibus ad Patrem pcr resurrectionis gioriam rediisti.
Sicut ovis ad occisionem ducetur, et sicut agnus Unde et venisse te tam multa vaticinantium dicta
coram tondenle se obmutescet, et ncin aperiet os confirmant, quam operum tuorum exempla demon-
suum. De angustia et de judicio sublatus est, gene- strant. Cum igitur iu mundum venisti, adversans
ratiouem autem ejus quis enarrabit? Quia abscissus tibi Judsea datoesibi legis assertionibus cognoscat
est de terra viventium, propter scelus popuii mei. quid egeris. Primo itaque, Judsee,cum invisibiliter
percussi eum; et dabit impios pro sepullura, et divi- hic DeiFilius et omnipotensDeus ad Yirginem venit,
tes pro morte sua, co quod iniquitatem non fecerit,' quid egit, nisi ut juxta quod Isaias dicit, de egressa
id
neque dolus inventus fuerit in ore ejus. Et Dominus virga, 8 est, de matre virgine, de radice generis
voluit eum conterere in infirmitate. Si posuerit pro C _ Jesse ascendit hic flos (Isai. XI)? Nascitur utique
Filius, nulla corruptione ' creatus, sed sola sancti
peccato animam suam, videbit semen longaevum3, et
voluntasDomini in manu ejus dirigetur. Pro eo quod'. Spiritus infusione generatus. Item juxta eumdem
laboravit anima ejus, videbit et salurabitur. In ait (Isai. vn), ut non in usu juvencula, sicut tu men-
scientia sua justificabit ipse justus servos meos mul- tiris, sed sicut cgo verum dico, insigno concipiat, et
tos, et iniquitates eorum ipse portabit, Ideo disper- pariat Yirgo. Item juxla emndem ait (Isai. XLV),ut
tiam ei plurimos, et fortium dividet spolia, pro eo sine corruptionis accessu, solo Spiritus sancti calore,
et virtutis Altissimi obumbratione aperiatur lerra
quod tradidit in morte animam suam, et cum scele-
ratis deputatus esl. Et ipse peccala multorum lulit,' corporis, virginalis utcrus, et hunc germinet salva-
el pro transgressoribus oravit ut non perirent (Isai. torem. Item juxta Danielemait (Dan. n), ut abscida-
id ut
LIII).Item apud eumdem : Non clamabit, neque au- tur, est, 10abstrahalurhic lapis de raonte gene-
diet quis in plateis vocem ejus. Calamumquassatum ris Judoeorumsine manibus proecidentis,id est, sine
noii conteret, et linum fumigans non exslinguet, sed operatione corruptionis; et veniens in terram ampli-
in veritate docebit judicium, et proferet justitiam, ludinis totius mundi, impleat potentia sua orbem
et a mari usque ad mare flrmet dominium
quoadusqueponat in terra judicium, et in nomine' terrarum,
_ suum. Item vero juxta Psalmistam ait (Psal. xvin),
cjus gentes sperabunt (Isai. XLII). Et in Psalmis E "
de seipsosicait : Ego autem sum vermis et non ut egrediatur sponsttsde thalamo uteri virginalis,
illam sponsam ex omnibus nationibus,
homo, opprobrium hominum, et abjectio plebis assurapfurus
(Psal. XXI). "Ecclesiam universam. Cui alio loco dicitur : Audi,
filia, vocemDei, et vide misericordiam praevenienlis
te Dei. Et inclina aurem obedientisetuoe, et oblivi-
VARIANTESLECTIONES.
1 tredtdit, Amel. 6 Feu-ard.,
a In via sua, Trin. et habent cseleri Cod. quid loquar, et similiter nostri, proeter
prseter Amel., Trin., qui scribit utedimus. Vetus Editio, quid
cum Feu-ard. dicalur.
3 Super terram 7 Tolet. et Trin.,
adjicit Feu-ardent., quod desidera-
tur in utroque Cod. superiori. 8 Nostri, ascendat.quia.
" Feu-ard. Ediliohabet : 9 Tolet. et A:i:., concretus.
E/feta,"'quod est, adape-
rire; nos priora verba extrusimus, quoniam in om- 10Am., obsecetur.
nibusCod. nostris desiderantur. 11Ita omn. nostri;
8 Pro 12Feu-ard., id Feu-ard., egreditur.
ut, quod re.i.icnl omii. nostrj, habet est, Ecclesiam; nostri ul edimus.
Feu-ard. et. omisso id est.
PATSOJ.,XCVI. 3
!75 S. HILDEFONSIfiPISCOPI TOLETANI 76
sccrepopuli tui profanationes, et operum pravitates,, A homo, de quo dicitur: Stabit, et videbit,' et pascet
et nc recorderis ' domum patris tui (Psat. XLIV), gregem suum; qui sit et Deus, cum subjungitur : In
diaboli videlicet, a sive mundi illecebras, et tempo- virtute Domini et honore nominis Dei sui erunt;
ralium rerum turpes amores. Item juxta Psalmistam quoniam nunc magnificabitur usque ad terminos ter-
ait (Psal. LXXXIV), ut dc terra materni corporis oria- rse, et erit iste pax. Audisti quid egerit adveniens
tur nascentis veritas carnis, et respiciat decoelo jus- Deus in utero Virginis? Audisti quod cum sit
titia deitatis. Sicquein unitatepersonoe Deoethomine Deus, homo factus est? Audisti quia cum aliud sit
consistente, hsec terra Virginis nostrae hunc det filii Dcus, et aliud homo, non tamen est alter Deus, et
fructum, danlc nobis Domino benignitatem nostrse alter homo, sed unus est 7 Dominus noster Jesus
redemptionis. Itcm juxtaEzechielemait (Exech.XLIV), Christus, idem Deus et homo? Audi jam nunc quae
ut de hac materni uteri domo per pudoris virginei miraculorum opera egerit, quoemirabilium acta ges-
portam idem Dominus Deus Israel egrediatur, ac serit, quse magnalium gesta fecerit, quas virtutum
dumnec ante, nec post nalivitalero ejus ullura un- operationes patraverit, quos operationum effectus
qiiam integritas corruptionis novit accessum, eadem ediderit. Certe hoec quoc aucliturus es, in gente tua,
porta sit clausa, quia semper est yirginitatis sera in genere tuo, in populo tuo, in plebe tua, facta co-
conclusa. Horum itaque 3 vaticiniorum omnium ad B gnosce. Quoniam et ipsequi ea fecit secundum quod
lioc summa porrecta est, ul de Spiritu sancto et homo cst, ex 8 traduce tua, ex stirpe tua, ex propa-
Maria semper virginc fieret hoc Verbum caro, fieret gine generis tui, in veritate carnis naturse meDevo-
Deus homo, fieret humanum quod erat divinum, luit nasci. Sed vellem plane contra sacrilegium et
non diminutione deitatis, non interitu oeternitatis, perfidiam tuam veritatis hujus negotium partis meoe
non commutatione incommutabilis vcritatis, sed as- assertoribus intimare, 'etveridicumjusveritatis mese
sumptione carnis, sed 4 participatione hominis, sed coram Domino etangelis ejus in foro orbis terrarum,
societate humanitatis. Sicque " in unitatc pcrsonoe spectantibus cunclarum nationibus gentium, in eorum
idem sit Verbum qui caro, idem sit homo qui Deus, testium fidem proponere. Sedvideo te fallaci conatu,
idem sit et qui divinilas et qui humauitas est. Ac per perverso astu, infido objectu, labenti congressu, de-
hoc juxta Jeremiam (Rar. m) ipse unus Christus sit pravato animo, impuro sensu, '° hyperbatonico elo-
Deus, qui invenit omnem viam prudentise, qui et quio , quod est ex omni parte confusum, velle te
cum hominibus cenversatus est homo. Juxta Psal- respondere, Instrumenti Novi auctores nolle recipere,
mistam (Psal. LXXXVI) ipse sit homo in Sion natus, sed auctoritatis vetustate assertionibus dimicare.
qui fundavit cam Deus excelsus. Juxta Isaiam (Isai. n), Respondebo et ego : Si novis assertoribus veritatis
^
qui dicit: Quiescite ab homine, cujus spiritus in na- minime ccdis, saltem ipsi pro se loquenti veritati suc-
libus ejus est, quia eicclsus reputatus esl; ipse sit cumbe. Sed rursum objicis : Hoec,qute dixisse veri-
homo in cujus humanitalis aspirationihus divinitatis tatem opponis, novorum sunl prasdicatorum intimata
ejus spiritus est, qui sit et Deus, qui est reputatus praeconiis. Et ego dicam : Ut ergo ais, tempore, non
excelsus. Juxta David (Psal. cix) ipse sit Dominus aucloritate contendis; electione, nonjure disceptas;
Deus, ad quem loquitur DominusDeus, ipse sit homo, velle, non ordine causam narras, dum vetustatem
qui sedeat a dextris Dei. Juxta Isaiam (Isaim. ix) novitati praeponis, dum nova veteribus impugnas,
ipse sit homo, qui parvulus natus est nobis, qui sit dum veteribus nova evacuare conaris. Certe iste
el Deus, qui filius Dei datus est nobis. Juxta Psal- directus iniloe disceptationis est ordo, iste actionis
mistam (Psal. XLIV)ipse sit Deus, cui dicitur : Scdes debitcede jure processus, hoc negotii verum initium,
tua, Deus, in soeculumsoeculi; qui sit et homo, qui per hic disputationis ordinatse competens modus, ut ve-
exsultationis oleum sancto Spiritu dicilur unctus. tusta promissa nova opera compleant, ut umbram
Juxta vocem Domini pcr Jcremiam (Jercm. xxm), veritas excludat, ut incerta et occulta patens exhibi-
ipse sit homo, cui dicitur : Ecee c venient dies, dicit tio manifestet, ut antiquitalis arcana noya fides ape-
Dominus, el suscitabo David germen justum, et re- -. riat, ut veternorum secreta credulilas adveniens
gnabit rex, et sapicns erit, et fuciet judicium ct jus- revelet, ut absconsa mysteria religionisnovitas osten-
litiam super terram; qui sit elDeus, cum subjicitur: dat, ut temporum primitiva temporum plenitudo
In diebus ejus salvabitur Juda, et Israel habilabit co.iToboret.Atnunc quid vetera quseris ,"quse trans-
conlldenter, et hoc est nomcn quod vocabunt eum, ierunt, et ecce factasunt nova? quid illorum tem-
justus Deus noster. Juxta Michseam(Mich. v) ipse sit porum recordaris, propter quoefacta non sunt? quo-
VARIANTESLECTIONES.
1 Domum non in nostris. 9 Extremum hujus periodi membrum edimus ad
legitur
2 Pro sivc scribit suaves Amel. Cod. omn. Quod ita habet Feu-ard : Et
3 Valiciniorum.Ita omn. nostri Cod. cum antioua nostros ut veridicum jus..... meorum testium fidem propo-
K iit. Fcu-ard. Eriit., vaticinanlium. nerem.
'*Trin., 10 Profanatico edebat Feu-ard. Nos ex nostris
parlicipio.
° In unilate,
6 Nostri Cod.Am.; reliqui cum Feu., inunione. Coriicibus hyperbatonico, quod cum sequentibus
ms., dies veniunt.
7 Dominus nosler, mire consentit; namque hyperbaton orationem red-
Trin. et Ara. Alter vero cum dit perturbatam et obscuraro, nisi prudenter adhi-
,1'eu-ard.. Dominus meus. beatur.
8 Traduce scribunt nostri omn. 11Quw, Amel. Feu-ard. cum
Feu-ard., radice. reliquis, quia.
17 LIBER DE VjRGINITATE PERPETUA S. MARLE. 78
niam facta sunt propter nos, in quos lines sseculorum,A Ego sum via (Joan. xiv); et tu in deviis viam quoc-
devenerunt. Quid tantum vaticiniis primoevisatten- ris! Veritas dicit: Ego sum vita; et tu vitseprajcones
dis, cum jam omne vaticinium rei gestoe sit exhibi- inquiris I Veritas dicit : Qui sitit, veniat et bibat
tione eompleUim?Quid de lege et prophetjs agis, (Joan. xvi); et tu qui sitientem potet, asciscis I Ye»
cum ea quse usque ad Joannem dixerunt, ip Deo ritas dicit: Ego a Deo exivi, et veni in hunc mmw
Christo Jesu nostro esse completa testentur etiam dum (Joan. xvi, 28); et tu eligis quis sit ille qui ve-
ferumomniumelementa? * Quid vero dicam? ideo nire possit in mundum I Veritas dicit: Ego et pater
ie nolle recipere novos, quia sprevisti vetustos; ex uuum sumus, et :9 Qui me videt, videt et Patrom;
hoc jura novitatis impetere, ex quo antiqua visus es et tu asseris hunc nec a Deo esse, nec huic aequalem
'sprevisse; ex hoc renuere graliam, ex quo impugna- exislere posse! At vero quia ex defensoribus partis
veras Iegem; cx hoc non dare fiderii Evangelio, ex tuse tibimet applaudis, nolo sis anceps. Pro certo
quo dudum contradixeras legali proecepto; ex hoc autem disce, quia quos tibi advocas, mei sunt: quos
impugnareapostolos, ex quo impugnaveras et pro- tjfoiassumis, proximi mihi sunt, et quos tibi asci.scis
10
phetas; ex hoc non acquiescere doctoribus itieis, ex notissimi mihi sunt. Quseenim in tuis aurihus suis
quo JQOII acquievisti rectoribus tuis; ex hoc profa- vocitras indiderunt, cordi meo virtute intelligentioe
nare veritatem, fex quo profanaveras et veritatis g impresserunt; quse tibi sonuerunt, mihi cohsese-
promissionem; ex hoc revelata nescire, ex qtto1 rinit; qusete sonitu tetigerunt, me tactu illustrave-
"
3adoperta noluisti cognoscere; ex hoc esse4perfidumi runt. Sed jam placabilis ego cedam, non victus
in temporum plenitudine, ex quo fuisti infidus in veritate, sedfultus, cum tu infamis cedas, non fnl-
futurorum promissione. Sed age nunc, quonam or- tus veritate, sed victus. Astipulabunt enim testes lui
dine propositionis perversse hic modus poterit esse quseassero, firmabunt quaeintimo, asseverabunt quas
justus, utinassequcnda veritatis cognitione, deturba propono, stabilient quse contestor,statuent quoeintu-
veridicorum personas cligas, quibus credas, s et dum lero. Fides namque mea illorum est verilas, proposi-
emicans patuloeveritatis fulgor dixerit, non attendas? lio raea illorum est attestatio, cognitio mea illorum
Quo venefico ore, quo itinere dirigitur hujus aclio est teslimoniuin, loqui in lempore meum, illoruM
commati certaminis, ut me apertiora judicia profe- est sapere in seternum; proponere meum, firmaro
rente, tu in lua electione conslituas quoa in mea est ia eorumdem; non tacuisse meum,dixisseilloruin
contradictione defendas? Postremo quoe tergiversa- Z. est. Sic lingua mea flatusilloram est, sic eloquiurs
tioistafest, ut ego verifatem proferam , quam tu meiun spiritus eorum est, sic verbum meum spira-
6 renuas videre, et de ejusdem coneris inquisitione culum est ipsorum; quia verbum Dei, quodper illos
conteijdere? Aut quisnam hic conglobatoeresponsio- C venit, in me pervenit, quia sapientia Dei, quaeiUos
nis est ictus, 7 ut assertores veritatis inquiras, et implevit me tetigft, quia spiritus Dei, qui illis loqui
prolatam veritatem videre contemnas? Si licet tibi dedit, mihi audire et annuntiare concessit. Inde cor
eUgerecui credas, ergo eligere liceat et quod credas. illorum os meum est, inde os illorum sermo meus,
Si licet tibi electione tua vindicare quod credis, inde sermo illorum fides mea, inde fides illorum
*liceat et electionis invenire auctorem cui credas; ac affirmatio mea, inde
quod sapiunt dico, inde quod
per hoc ita judiciorum regulas rumpis, ut de elec- dicunt scio, inde quod sciunt annuntio, inde quod
tione feras libitum, non de justa discepiationejudi- inquiunt non taceo, inde quod annuntiaverunt enar-
ciurn. Non enim quod debes, sed quod placet dicis; ro. 13Quia vivit in me qui vivebat in illis, quia est
neque quod inveniat, sed quod operiat veritatem in me qui erat in illis, quia non tacet in me qui lo-
opponis, dum publice veritati non credis, et hanc in quebatur in illis, quia manet in me usque in seter-
abditis quseris, dum per semetipsam quid verum sit num qui non defuit in illis usque adhuc. Quare ergo
de se veritas clamat, et tu de illa quid verum se non credisFilio dicenli: Omnia quoehabet Pater,
habeat electionis disputatione requiris. Veritas dicit mea sunt (Joan. xvn), cum ad Patrem de illo dica-
pfersemetipsam: Ego sum; et tu, qui speciem osten- tur : Omnia subjecisti sub pedibus ejus (Psal. vm) ?
dat veritatis inquisitorem quseris! Veritas dicit : D ] Quare non credis Fiiio dicenti : AmodovidebitisFi-
V4RIANTES LECTIONES.
1 Lflcphorum verborum habent omn. nostri: Cum et cseteri scribunt : Liceat et etectioneminvenire, cui
verum video,ideo, etc. credas.Neutra quidem lcclio nobis maxiine probatur,
' Fmdare, Tol. qui mallemus legere : Liceat et electioneinvenirc, cui
3
Adaperta.,Feu-ard- Trin. vero et Amel., ado- credas. Sane quid sit cretlere electioni,vei auclorem
\'erta, et quidem genuina lectione, nam voluit hoc electionis
9
invenire non satis capimus.
opponere superiori verbo revelata, quod idem est ac Qui mevidet, videt, etc. Tol. et Am. Feu-ard.
idaperta, nfeciumUUcontrarium. cum alio edebat vidit, vidit.
* Perfidum ex nostris, non oerHdus, qijod habet 10Feu-ard., tibi in tuis auribus.
I teu-ard. 11Est placabilis in Trin. et Am.InFeu-ard. lei/itur
" Tol. Cod. habet: Et micansveritqtisfulgur inten- placibilis.
dms, non attendas. Sed si pro dixerit legatur etuxe- 12Ubihabet hic Feu-ard. eorumdem,scribunt Am.
rit. lectioneFeu-ard. nulla melior. et Trin. illorum e.st; etconlrario infra, ubiFeu-ard.,
6 Feu-ard.-,renuisli; noslri omnes, renuas. dixisseillorum est.
'•Amel. Cod., ut per assertpres ventatem inqui- 13Quia vivit, ex Trin. et Amel. Quia est edebat
ras , etc. Feu-ard.
8 Lectionem hanc exbibet Tolet. noster : Feu-ard.
79 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 80
lium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, cum \ sionem suam terroe terminos possidere, quos 6 rege-
etPater illi dicat : Sedea dextris meis (Psal. cix)? ret in virga ferrea forti, et quos conlereret veluti
Quare non credis Filio dicenli: Paler meus usque vasa lutea figuli, non humani exemplis edicli, sed
modo operalur, et egooperor (Joan. v), cum Pater proprii jure dominii; credeeidem filio dicenli de
iUi dicat: Faciamus hominem ad imaginem et simi- ee: Ego et Pater unum sumus, et: Qui me videt,
litudinero nostram (Gen. i) ? Cur non credis Filio di- videt et Patrem (Joan. x) ; et: Omnia quse ha-
cenli: Si sciretis Patrem meum, utique et me sci- bet Paler, mea sunt (Joan. xiv) . Et per Salomo-
retis (Joan. xiv), cum Pater illi dicat : Filius meus nem eadem Sapicntia, quseFilius Dei est: Quando
es tu, ego hodie genui te (Isai. n) ? prseparabat coelos aderam; quando certa legc et
gyro vaUabatabyssos, quando oethera firmabat sur-
CAPUT VII.
sum, et librabat fontes aquarum, quando circum-
Duplicis Instrumenti verborumconnectioneChristum dabal mari terminum suum, et legemponebataquis,
aocet ut hominem, ita sane et Denm altissimum
esse. Item lotam Servatorisnoslri vilam usquead ne transirent fines suos, quando appendebal funda-
Spiritus sancli in apostolos missionemcopiose de- menta tcrroe, cuni eo eram euncta componens(Prov.
pmgit. vm). QuinoncredidistiFilio veritatemde se dicenti,
Sed veni, quo ccepimus properemus ; quo ire co- B crcde Spiritui sancto, de quodicitur: Spiritus Domini
nati sumus, ire non desinamus; quo gradi nisi su- super me; propter quod unxit me, evangelizarepau-
mus, avidius impellamur; quo cceptum est ambu- peribus misit me (Luc. iv) . Et iterum ibi: Requiescet
lare, non desinatur ambulasse. Gressus pergat ineoSpiritus Domini, Spiritus sapientise etintelle-
animse,pes properet mentis, poples ambulet cordis. ctus, Spiritus consiliiet fortitudinis, Spiritus scientiae
Genu vale, ' crure stabilire, tibia substa, ne talo et pielatis, et replebit eum Spiritus timoris Domini
concidas, ne planta ruas, ne pedc alabaris; totus (Isai. II ). Hoc enim est, quod per Joanuem dici-
conare, tolus expedire, totus assurge ; proponequod tur: Et teslimonium perhibuit Joannes dicens: Quia
sapis, dicito quod nosti, loquere quod intelligis. vidi Spiritum descendentem, quasi columbam de
Quod ruminas prome, quod cogitas cnarra, quod coelo, 7 et mansit super eum, et ego nesciebam eum.
machinaris expone. Adest veritas, hic est veritas, Sed qui misit me baplizare in aqua, ille mihi dixit:
ecce est veritas. Praestosunl qui vera dicunt, prseslo Supcr quem videris Spiritum descendentem,et ma-
sunt qui vera sapiunt, procslosunt qui vera propo- nenlemsupereum, hic cst qui baplizal in Spirilu san-
nunt, proesto sunt qui vera defcndunt. 3 Ego ego cto. Etego vidi, et testimoniumperhibui, quiahicest
8
prorsus, cum lu mcos profanes, tuis delector aucto- Filius Dei (Joan. i). Qui non credidisti singiUatim
ribus. Cum lu meis deroges, ego tuorum delector personis Deilatis loquentibus, creditoeidem indivisoe
assertorum eloquiis. Cum tu meis contradicas, ego Trinitati simul cooperanti, simulque operatrici. Sic
* tuos obedienset obtemperans amplectorauctores. enim per Isaiamdicitur: Et nunc Dominusmisit me,
*Tanto enimtui meisunt, quanto tua meisesalienus. EGceenimineoquodper
etSpiritusejus (Isai. XLVHI).
Tanto tuijam non sunttui, quanto neC mei potue- VirginemnostramDeiFiiius incarnari venit, opera-
runt aliquatenus csse tui, quia unum, et in unum, et tionis suoenovamadmiralionemtota Trinitasostendit.
ab uno, et per unum sunt tui simul et mei. Dicito Tu ergo jam qui non credidisti veritati, qusesumma
itaque tu, qui nec verilati credis, qui nec veritati est veritas, et quo nihil estverius, non crubescas
faves, qui nec veritati pares, qui nec veritatem dili- credere assertoribus veritatis. Nam licet et isti crca-
gis, qui nec veritati obedis, qui nec veritatem aus- tura et conditiosint veritatis qua conditi sunt illius,
cullas, quarc suinmi Numinis jussa contemnis? qui plenam ac summam veritatem de suo conditore
quare factoris oracula irrita facis ? quare sapientise alque de veritate ipsius sui conditoris annuntiant, ita
arcana cum considerarc nequeas, impugnare per- tamen per se contemnitur ipse, dura contemnilur pcr
tentas ? quare prudentiaeDci stulle derogas?quare istos, sicut credilur illi, dum de illo creditur et istis.
virtuti Dci, cum ipse sis pulvis, imbecillitatemad- Nam iiiierdum et judex per se quidem cum crimi-
jv
?
jungis Qui non crcdidisti Deo patri dicenti ad Fi- noso non contendit, sed per inlernuntios confessio-
lium suum Christum Dominummeum: Filius meus nem suadendamextorquet; et non est iUi onerosum,
es tu, ego hodie genui te (Psal. n); quod nulli al- 9si non contemnatnuntium judicis, qui contempsit
teri hominum dixit, quia nulli alteri hominumde- praesentiamjudicantis, solum ut obtineat plenitudi-
dit hoereditatemsuam gentes habere, et in posses- nem veritalis, qui tenet judicium sanctionis. Crede
VARIANTESLECTIONES.
' Crure, cx Am. et Trin. ; reliqui cum Feu-ard., mei tui non sunt; deinde prosequitur utreliqui.
crus. 8 Trin. et Amel. habent reget, et inferius, con-
2 Labaris, omn. nost. Feu-ard. , delabaris, quod teret.
cx ultiina syllaba verbi prsecedentis conflatumforte 7 Et manentem edidit Feu-ard.; nos, et mansit,
fuit. quod legimusin omnibus nost.
8 Alteruin ego ex nostr. omn. adjecimus. 8 Singiltatim, ex nost. omn. Singulatim,Feu-ard.
4 Tuos quod edimus est ab Aniel. Cod. , nam in 9 Si contcmnatedebal Feu-ard., sed ipsa per se
caeterissicut in Feu-ard. est luis; sed ilia lectio op- sententia exigit negationem,quam in omnibus nost.
tima et verior visa esl. Cod. reperimus.
0 Tol. habet: Tanto enrm lui tnei sunt, quanto
81 r LIBER DE YIRGINITATEPERPETUA S. MARI^E. 82
jam ergo Pejro dicen u es Christus Filius Dei A in Oriente, et venimus adorare eum (Matth. n). Et
\i\i( Matth. m). Qui Daniele rex ille impius infra : Videntes autem 6 magi stellam, gavisi sunt
hunc aspicit, ?um dici Ecce video viros quatuor gaudio magno valde; et intrantes domuminvenerunt
solutos, et ambulantes medio ignis, et species puerum cum Maria matre ejus, et procidentes ado-
quarti similis FCio Dei (Dan. m); quem vere hunc raverunt eum. Et apertis thesauris suis, obtulerunt
essecredimus Dominum Salvatorem. Sedne objicias ei munera, aurnm, thus et myrrham. Hoc enim et
quod in eodem Daniele iste Filius Dei superius ange- Balaam ille divinns in Numeris inlulit d.icens: Orie-
lus nominatur, audi eumdem. Christum Filium Dei tur stella ex Jacob, et consurget homo de Israel
per Malachiam angelum dici : Veniet ad templum (Num. xxiv). Magi namque ab Orientis partibus ve-
sanctum suum Dominator, quem vos quaeritis,et An- nientes, nativitatem Christi primi stella indice nun-
6
gelus testamenli quem vos vultis vel desideratis tiaverunt, ut querii artis eorum princeps ante tem-
7
(Malac. iii). *Quod quia non est quare dubites, pus proeriixerat,cum slellse ortu viderentconsurgere
quare non credis etiam Joanni dicenti: In princi- hominem, illi cum stellaevisu nascentem surrexisse
pio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et hominem demonstrarent. Hinc et Isaias : Omnes de
Deus erat Yerbum; hoc erat in principio apud Deura Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudem
(Joan. 1). Cum per David Pater de illo dicat: Eru- B Domino annuntiantes (Isai. LX). Quare non credis
ctavit cor meura verbum bonum (iPsal. XLIV). jltem Joanni dicenti : Erat lux vera quosilluminat omnem
quare non credis eidem Joanni dicenti: Omnia per hominem venientem in hunc mundum.In mundoerat,
ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non
i ), cum eadem sapientia, quse vere Filius Dei est, cognovit (Joan. i) ? Hoc enim est quod et Daviddi-
per Salomonemdicat: Necdum erant abyssi, et ego cit: Apud te est, Domine, fons vitse, et in lumine
jam concepla eram. Necdum fontes aquarum erupe- tuo videbimus lumen ( Psai. xxxv). Et per Isaiam
rant, necdum montes gravi mole constiterant,a ante dicitur: Propter hoc sciet populus meus nomen meum
colles ego parturiebar. Adhucterrara non fecerat, et in die illa, quia ego ipse qui loquebar, ecce adsum
fiumina, et cardines orbis lerrse (Prov. vm). Quare (Isai. LII). Quare non credis eidem Joanni dicenti de
non credis Matthseode naiivitate ejus dicenti: Chri- exprobratione tua : In propria venit, et sui eum non
sti generatio sic erat. Cum esset desponsata mater receperunt (Joan. i) ? Hoc enim est quod et per Je-
Jesu Maria Joseph, antequam convenirent, inventa remiam de te dictum est: 8Prsevaricalione praevari-
est in utero habens de Spiritu sancto( Matth. i)? cata est in me domus Juda, ait Dominus. Negaverunt
Hocenim est quodlsaias dixerat: Ecce virgo in utero me, et dixerunt: Non est ipse (Jerem. v). Quare
aconcipiet et pariet filium; etvocabitur nomen ejus non credis Marco de miraculis operum ejus dicenti:
Emmanuel, quod est interpretatum NobiscumDeus Afferebant ad eum omnes male habentes, et dEemo-
(Isai. vii). Erubesce, impure, et vide eumdem esse nia habentes, et erat omnis civitas congregata ad
nobiscum Deum, qui natus est homo. Quare non cre- januam, et 9 curabat multos, qui vexabantur variis
dis Lucse dicenti de loco nativilatis ejus : Ascendit languoribus, et doemoniamulta ejiciebat (Marc. i).
Joseph a Galilaeade civitate Nazareth, in Judseam Hoc est enim quod Isaias dicit: Ecce Deus noster,
civitatem David, qusevocatur Bethlehem, eo quod es- ipsfe veniet, et salvabit nos; tunc aperientur oculi
set de dorao et familia David, ut profiteretur cum caecorum,et aures surdorum 10audient, Tunc saliet
Maria desponsata sibi uxore orsegnante. Factum est claudus quasi cervus, et dara erit lingua mutorum
autem,cum esset ibi, impleti sunt dies ut pareret,et (Isai. xxxv). Nam de passione, contumeliis, cruce,
peperit filiumsuum primogenitum (Luc. n). Hoc clavis, morte, et sepultura quid tibi ,jamloquar, cum
enim est quod Michseasdixit: Et tu, Bethlehem, do- te fecisse illa non dubites ? Qusesi facta non crede-
mus Ephrata, nunquid parvula es in millibus Juda? res, vere quidem non leviter perfldares. Cum autem
Ex te mihi egredietur qui sit dominat >rin Israel, et facta nosli, et haecnon ad salutem mundi facta in-
egressus ejus a diebus seternitatis (Mtch. v). Quare telligis, sed ad ejus (ut videtur tibi) ignominiam ta-
Matthseo non credis, de ostensione ejus per sidus lia" te fecisse contendis, vere graviter la duplici cri-
*magosquedicenti: Cum natus essetJesus inBethle- minis insolubilinodo *3vinciris, quando et de homici-
hem Judse, in diebusHerodis regis, ecce magi ah Ori- dio innocentis reus teneris et hanc mortem ejus, a
ente venerunt Jerosolymam, dicentes : Ubi est qui te quidem crudeliter illatam, ab i.l.loautem sponte
natus est Rex Judseorum?vidimus enim steliam ejus susceptam, ad salutem mundi profecisse non credis.
VARIANTESLECTIONES.
* Yeram nostrojudiciolectionemhujuslocirestitui- 7 Orlu, omnes nostr. Ortum, Feu-ard
mus ex nostris omnibus. Namqueilla Feu-ard.: Quod 8 Prwvaricando, Tol.
aliud non est, quare dubitas? vix sensum habet. 9 Curavit, Tol. et Amel. cum ant. editione.
quia
. 2 Et hoc loco scribit Feu-ard. ante omnes colles, 10SolusFeu-ard. scribit
patebunt.Anliq. Edit. cum
sicut et supra, contra omnium nostrorum Codicum omnibus nostris consentit in verbo audient, quod
testimonium. edimus.
"Accipiet, Trin. ct Tolet. **Te desideratur in Amel.
4 Magosque, nostr. omn. Magis, Feu-ard. 12Feu-ard., duplicis. Omn. nost., duplici.
6 13Vinciris, ex omn. nost. Feu-ard., vincieris.
Magi desideratur in Trin. et Amel.
6Ita nostri; Feu-ard., ante multum tempus.
$3 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 84
Sed quia non' diffiteriste impie egisse, quare mecum A mortuis, et exaltaretur ir o, sublimaretur in re-
universa Redemptorisgesta non credis facta pro no- gno. Quare non credis un '. sse EcclesiaecathoUcie,
bis misericorditer esse? Audi miraculorum polen- a solis ortu usque ad occ m, et a mari usque ad
tiam quoe inter ipsa poenarum supplicia a videntur mare diffusoe,uno ore di&ati: Credimus in Jesum
exorta. Voluisti enim sacrilegis a ausibus extorque- Christum Filium Dei, qui propter nos, et propter
re, sacris vocibus praesentiumsilentia, miraculis an- nostiam salutem crucifixus, morluus, et sepultus,
tra, virtutibus Iatebras, et cunclis operibus ejus ob- tertia die resurrexit vivus a mortuis ? Hoc enim cst
livionis opponere Uinbram. Sed dicente Scriptura : quod et Osee ex persona sanctorum dixerat, qui cuin
Non est sapientia, et non est scientia, et non est con- illo ab inferis"dietertia surrexerunt: Yenite, rever-
silium contra Deum (Prov. xxi), dum impugnaremi- tamur ad Dominum,quia ipse cepit, et sanabit nos.
teris, expugnatus es, et miro transactjonis commer- Yivificabitnos post duos dies, in die tertia suscitabit
cio, miro certandi congressu, miro contrariefatis nos,et vivemusinconspectuejus(Oseevi). Item ineo-
obtentu, miro sibimet repugnantium rerum effectu dem propheta : Quasi diluculumprseparatus estegres-
elicitur de Iatebra veritas, de antro lumen, de tene- sus ejus. Hoc enim est, quod Lucas refert : Una
bris splendor, de ignominia miraculum, de infirmi- , Sabbati valde diluculo6 mulieres venerunt ad monu-
tate virtus, de poena victoria, de contemptu honor, B " mentum porlantes quaeparaverant aromata, et inve-
de cruce tropseuni, de morte vita, de sepulcrovivens, nerunt lapidem revolutum a tnonumento, et ingres-
de servitute mortis homo liber, de inferis victor, et sse non invenerunl corpus DominiJesu (Luc. xxiv).
(quod superest) de oblivione testimonium, de silen- Quare non credis eidem Yeritati de hac sua resurrc-
tio vox, et de exstincto quod nunquam possit exstin- ctione dicenti, qui resurgendo complevitquod in suis
gui. Yide ergo quoevidere noluisti. Attende viventia, periculis Jonas propheta tuus, imo polius meus, ante
quae putaveras exstincta. Intuere in toto terrarum prsemiserat: Generatioprava et adultera signuniquse-
orbe * praeclara, quse suasisti custodum mendaciis rit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jonse
esse tegenda. Considera qualiter et in ccelo, et in prophetae. Sicut enim Jonas fuit tribus diebus, et tri-
toto mundo fulgeat cum immensitate miraculorum, bus noclibus in ventre ceti, ita eril et Filius hominis
et universitate fidelium, cujiis nomen noluisti am- in eorde terrse(Ma«/i. xn), id est, in scpulcro. Post
plius memorari. Et responde, quare non credis Paulo quod triduum, sicut ille belluam, ila sepulcrum isle
diicenti: Tradidi vobisin primis quod el accepi, quo- reliquit. Inde enim solus inter mortuos liher (Psal.
niara Christus mortuus e^t pro pcccatis uostris se- LXXXVI),quia sicut ncc peccati contagio, ita nec
cuudum Seripturas; et quia sepullus est, et quia re- mortis retineri potuit vinculo. Quare non credis Mar-
Eurrexit tertia die secundum Scripturas; et quia vi- co dicenli: Et Dominus quidem Jesus postquam lo-
sus est Cephae, et post hoc undecim; deinde visus cutus est discipulis, assumptus est in ccelum, et se-
est plusquam quingentis fratribus simul, ex quibus clet a dextris Dei (Marc. ult.)? Hoc enim est quod
multi manent usque adhuc; deinde visus est Jacobo; et Daniei dicit: Aspiciebam in visu noctis, et ecce
deinde apostolis omnibus ( I Cor. xv) ?6 Hoc enim in nubibus cceli quasi Filius hominis veniebat (Dan.
est quod et idem per David dicit: Garo mea requie- VII). Subjungit et dicit: Et usque ad antiquuiri die-
scet in spe; quoniam non derelinques animam meain rum pervenit; id est, usque ad Patrem. Post haecin-
iu inferno, nec dabis Sanctum tuum videre corrup- fert: Et in conspectu ejus obtuierunt eum, et de-
tionem ( Psal. xv). De qua resurreclione dicitur et dit ei potestatem et regnum, et omnis populus, et
alihi : Ego dormivi, et quievi, et resurrexi, quoriiam tribus, et linguse,ipsi servient. Potestas ejus pote-
Domjnus suscitavit me (Psal. m). Quibus dictis non stas seterna, quse non auferetur, et regnum ejus quod
aiiud quam dormirc mori, et evigilare resurgerei non corrumpetur. Quare non credis, ipso donante,
est. Item in Isaia : Nunc exsurgam, dicit Dominus:; in eum credentibus post mortem ejus sanctum Spi-
nunc exallabor, et nunc sublimabor (Isai. xxxm). ritum datum? Hoc enim est quod per Joel prophe-
Ubi aperte hic propheta proponit quod exsurgeret ai tam diclum est: In novissimis diebus, dicit Domi-
VARIANTES LECTIONES.
' Diffiteris edimus ex nost. pro denegas, quod ha- D c Post hsecverbaunus Cod. Amelianushaechabet :
bet Fcu-ard. Sed Cod. Trin. ct Amel. tolam hanc pe- Ex quibus LXXIIvicinia nostra idem in aposiolaium
riodum aliter legunt, et certe nou contemueudi: accepit Martialis nobilissimusapostolus,qui primus il-
Sed quare non diffiteris te impie egisse, quw mecum luminavitpopulos occideniaies, sedentesin tenebriset
universitas redemptorum credit gaudensfacta miseri- umbra mortis. Hic certe locus inepto librario Gallico
corditeresse? visus fuit ad gloriam suse genlis celebran-
' Pro videntur legitur in Triri. sunt evidenter,quam aptissimus
dam, ex qua viri eruditi coutra viros eruditos con-
iectionem non dekpicimus. lendunt varios illorum disci-
3 Ausibus edimus ex Trin. et Amel. Reliq. cum pulos in apostolorumtemporibus
Galliam missos fuisse, qui fidem annuutia-
Feu-ard., auribus^ De coetero exhibemus variantem rent, quos inter sanctus hic Martialisnumeratur, pri-
IcctionPBiCod. Ameliani, qui scribit : Voluislienim' mus, ut aiunt, Lemovicensiumepiscopus. Ut ut res
sacrilegis ausibus extorqueresacris vocibuspatentium sit, quam cerle hujus loci expendere non est, impor-
tilentia miraculorum, atram virtutibus latebram, et lunissimam hominis animadversionem, eamque in
tainctisoperibusejus, ctc. textum oralionis immissam, quis non rideat?
* Habet hoe focoFeu-ard. c Quando mulieres veneruntedebat Feu-ard., sed
facla cunctis esse prw-
clara, quaepriora verba in omnibus nostris deside- quando nou legimus in aostris.
rata rejecimus.
85 LIBER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. 86
nus:Effupdam de Spiritu meo super omnem carnem, iA in divinis sublevantur humana, dumqne quod sublime
et prophetabunt filii vestri et filiae vestrae (Joel n ). est ceriit humili, et humile dirigilur in sublime, dum
Quare non credis venturum judicem, Marco dicenle : forte infirmatur in humili, et bumile roboratur in
Tunc vjdebunt Filium hominis venientem in nubibus forti, dum feminam aggreditur Deus, et profert fe-
cum virtule multa, et gloria; et congrcgabit elec- mina virum, dum in ulerO feminoenori fuil factoris
tos suos (Marc. XIII) ? Hoc enim est quod et David opus operationis solitse usu, sed statuens admiralio-
dicit: Advocabit coelossursum et terram discernere nem in niagniludine rei, sicut totum fecit ex nihilo,
populum suum. Congregate illi sanctos ejus qui or- ita faceret ex inauditis hoc solum, quod semper es
dinant lestamentum cjus super sacrificia. Et annun- set in miro. Sicut in uterum Virginis uteri factor in
tiabunt coeli justitiam ejus, quoniam Deus judex est gressus novitatis opus efficit, faciens quod ante non
(Psal. XLIX). fecerat, licet et facfendum esse proedixerat, ut in ad-
CAPUT VIII. miratione rei remola Iege naturse hoc fieret, quod et
OstenditDeum multa fecissemagnalia in Virginegto- in se natura factum agnosceret, et inde in se fieri
riosa, ex quibus quisque coltigat potuisse ipsius vir- hoc posse negaret, unde nulla concordia usitatse rci
ginitatetn in partu illwsam facile servare. Slerilis id fieri
Elisabeth aiiorumque teslimonio divinilatem in, posse monstraret. Ita homo pareret Deum,
Christo confirmat. "' ita parluriret tcrra divinum, ita virginitas pareret
Audisti testimonium Patris de Filio? audisli testi- prolem, ita remoto viro parturiret feminavirum. Au-
moniumFilii de se ipso simul et Palre ? audisti testi- disti Virginis oraculum, quoe in veritate tam vere
monium de Spiritu sancto, qui ut hunc Filium Dei utcro carnis concipit, et generat, quam vere ulero
esse ostenderet (de quo secundum divinitatem idem mentis accipit, et enarrat; uno enim Spiritu et ad
Spiritus procedit) * quod descenderit in eum corpo- fidem fecundala est, et ad prolem. Audi post hoec
raliter secundum veritatem Incarnationis ipsius, pro- maritafam, natura sterilem, diebus provectam, mo-
pter cujus Incarnationem hsec omnia et vetustorum ribusillustrem, justitia plenam, inmandatis ejus co-
et novorum prsedicalorum locuta sunt ora ? Audisti ram Domino inccdentem, in justificationibus Domini
quselex et prophetse a Moyse usque ad Zachariam permanenlem, interproximos sine querela persisten-
enarraverunt? Audisti quse a Joanne fllio ejus, et tem, saccrdolis conjugem, vaticiniis certam, myste-
deinceps eVangelistseet apostoli protulerunt? Audisli riis cognitam, sacramentis imbufam, et sancto Spi'
qusecunque et primis et novissimis lemporibus per ritu plenam Elisabeth. Cum enim salutasset eam hoec
primos et novissimos vates (uno sancto Spiritirper nostra Virgo, ad cujus gloriara pertinent hoec quaj
eos cuncta loquente) concorditer, et absque omni ha?- r, enarramus, exsultavit infansin utero ejus, et repleta
sitationis scrupuio, in unius rei cognitionem redacla Spiritu sancto Elisabeth exclamavit voce magna rii-
veridice sunt praedicta? Audi jam nunc diversarum cens : Benedicta tu inter mulieres, et benediclus
coudilionum, sexuum, selatum, rerum et elernen- fructus ventris tui. Et unde hoc mihi, ut veniat ma-
torum insignia; ut si te vaticinantium mira dicta non ter Domini mei ad me ? Ecce enim ut facta cst vox
movent, tandem contemplatio diversitatisaaliquando salutationis tuse in auribus meis, exsultavit in gaudio
moveat admiranda. Crede priffioipsi Virgini dicenti, infans in utero meo. Et beata quoecredidit, quoniam
quam evidenter et persona et natura divinitatis ag- perficientur ea quae dicta sunt ei a Domino. Au '
gressa est, 3ef quid verum de se dicatausculta : Ecce deinde senis Simeonis confessionem, qui ad expn>
ex hoc beatam me dicent omnes generaliones, quia brationem infidelitatis tuoe fessorum vetustate seali
fecit mihi magna qui potens est (Luc. i); ct utique artuum resolutionem non potuit obtinere, donec vi-
illa,quec tanto sunt admiranda cum videntur, quanto deret Christum Domini sponsione sancti Spiritus re-
ct necessario proevisum est ut ante tot et per tauta promissum. Sic enim de eo dicitur : Homo cral in
tempora mirabiliter dicta essent, ad redemptionem Jerusalem, cui nomen Simeon, et homo isie justus,
mundi mirabilius exspectanda. Illa ufique, ut per et timoratus, exspectans consolalionemIsrael, et Spi-
hanc Virginem Deus fieret homo, Vcrbum fieret caro, I» ritus sanclus erat in eo. Et responsum aeceperat a
et Filhis Dei factor omnium fieret filius matris quam Spiritu sancto non visurum se mortem, nisi prius
ipse formaverat. Essetque dominator nascenriosub- videret Chrislum Domini. Etvenitin spiriiu in tem-
ditus ancilloequam ipse cpndiderat. Sicque haberet plum; ct cum introducereul puerum Jesum parentes
ancilla in subdito Dominum, anciilam Dominus in ejus, ut faccrent secundum consuetudinem legis pro
proelato. Ila factorein suum pareret mater, ita factor eo, et ipse accepit eum in manibus suis, et hcne-
iiiformis materise rerum nativifafis suse materiam dixit Dcum, et dixit: Nunc dimitlis, Domine, scr-
facerel mafrem, atque fieretex ca quam feceratidem vum tuum' secundum verium tuum in pace; quia
factor. Ut haberet nascendi atictricem, cui faciendse viderunt oculi mei salutare luum, quod parasti ante
auctor exstitit idem. Semperque diversa essent con- faeiem omnium populorum; lumen ad revelalionem
cordantia dura pro humanis humiliantur divina, et gentium, et gloriam plebis tuoe Israel (Luc. u). Au-
VARLiNTES LECTIONES.
' Hoc verbum quod libenter delercmus, nisi om- 2 Aliquandoesl.irt Anicl. Ponimuspro atiquo modo,
nium Cod. et librorum editorum suifragiis niteretur. quod eilidit Feu-ard. clhaLcnt csefcri.
Perturbat enim omnem orationis sensum; quosubla- 6 Trin., et quod de se verbumdicat ausculta.
w, oumia plana suut et aperta.
87 S. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANI 88
disti senem veternosum Spiritu Dei plenum, audi A ctorum, qui dormierant, surrexerunt (Matth. xxvn).
quid dicatur de Anna vetula, quse erat ex officio Et exeuntesde monumentis, post resurreclionem ejus
prophetissa, ex genere proeclara, *ex tribu et familia venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt mul-
Davidnobilissima. Primum corpore ac mente virgo, tis. Audisti viventiumpraeconia? Audisti mortuorum
deinde cum conjuge honesta, comitatu conjugis non attestationes? Yerum est quia audisti, necteaudis-
longaeva,duodecies septies viduitatis annositate lon- se, imo nosse certe, et nolle credere, poteris perne-
gissima, templi incola, jejuniis austera, obsecratio- gare. Sed si testimonio viventium ac defunctorum
nibus opulenta, servitute Dei diebus ac noctibus oc- resurgentium attestationi non credis, rogo saltem ut
cupata, nomine Anna. ' Namque et ipsa per Spiri- illi cujus usque huc dominio teneris, imperio regeris,
tum Dei loquiprobatur, cum de illa dicitur : Et haec instinctu vexaris, cedas, succumbas, obedias, et
superveniens confitebatur Domino, et loquebatur de confitenti Dominumdoemonicredas, de quo dicitur:
Jesu omnibus qui exspectabant redemptionem Is- Occurrit illi vir quidam, qui habebat daemoniumjara
rael (Luc. n). Audi post haeccsecum, cui cum de se temporibus multis, et vestimento non induebatur,
dixerit isteDeus : Tu credis in Filium Dei? respon- neque in domo manebat, sed in monumentis : ut vi-
dit ille, et dixit : Quis est, Domine, ut credam in dit Jesum, procidit anteillum, et exclamavit voce
eum? Et dixit ei Jesus : Et vidisti eum, et qui loqui- B magna, et dixit: Quid mihi e*.tibi,' Jesu, Fili Dei al-
tur tecum, ipse est. At ille ait: Credo, Domine. Et tissimi?Obsecro te, ne me torqueas. Proecipiebat
procidens adoravit eum (Joan. ix). Crede quoque enim spiritui immundo, ut exiret de homine. Multis
Marthoe,quse dum de resurrectione fratris dubita- enim temporibus arripiebat illum, et vinciebatur ca-
ret, de Filio Dei dubitare non potuit. Cui cum Jesus tenis et compedibus custoditus; et ruptis vinculis
diceret : Ego sum resurreclio, et vita, qui credit in agebatur e dsemonioin deserta. Jnterrogavit autem
me, etiam si 8 mortuus fuerit, vivet, et omnis qui illum Jesus dicens : Quod tibi nomen est? At ille
vivit, et credit in me, non morietur in aeternum dixit: Legio, quia intraverunt daemonia multa i»
(Joan. xi). Atque illam continuo interrogans, cum eum. Et rogabant illum ne imperaret illis, ut i»
subjecisset : Credis hoc? illa respondit : Utique, abyssum irent (Luc. vm). Crede, oro, dsemonio,cre-
Domine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei de, ut dum credis quod ille fatetur, evadas quod ipse
vivi, qui in hunc mundum venisti. Scd quid per meretur. Dumqueconfessioni ejus non contradicis,
longa rapior, et me 4 in diversa dispergo, dum te operi contradicas, ut in eo quod credtderis sicut
singularum lestimonio personarum convictumsupe- ille, desinas operari quod ille. Sicque illius arripieis
rare contendo? Transgrediar singulariter ad stipu- vocem, reprobes opus. Sic communem confitens fa-
latas testium cautiones. Quia et sufficit tantos de<C ctorem, et dominum,servilutis illius excutias jugum.
talibus tanta et talia dixisse; licet ego non 'explica- Sic ejus habita confessione,desinas diffiteri quod ile
verim omnes talium et tanlorum innumcros et innu- daemone8 impellentecogeris pernegare.
merabiliter existentes veridicos testes, qui tanto no- CAPUT IX.
biliores sunt, et illustres, ut sint et terrae incolatu Angelorumattestatione, rerumque omniuminsensibi-
felices, et ccelihabitatione sublimes. Yerum audi ge- lium obedientiadocet Christum Deum, perinde ac
ncrale plebis tuoe testimonium, audi universalem hominemesse, ut inde Judmus apertecolligatipsum
cum virginitatis decore matrem suam servare po-
"
gentis tuae consensum, cum dicitur : Multi ergo ex tuisse.
Judseis qui venerant ad Mariam, et viderant quaefe- Hactenus de confinio telluris, de habitatoribus
cit Jesus, crediderunt in eum (Joan. xi). 6 Item dum humi, de participibus arvi, de comitatu terreno : ex
appropinquaret jam ad descensum montis Oliveti, societate hominum, ex humana cognilione, ex homi-
coeperunt omnes turbse descendentium gaudentes num narratione, ex humano eloquio, 9 ex huroana
laudare Dominura voce magna super omncs quas conditione testimoniura attuli, testem protuli, attes-
viderant virtutes, dicentes: Benedictus' qui venit talionem inluli, lestificationem detuli, propositum
in nomine Domini. Pax in coelo, et gloria in excel- firmavi; astipulavi quod dixi, asserui quod intendi,
sis (Luc.xix). Ecce vivorumte convictumtestimoniis, D roboravi quod injeci, " et verilate pleniori firma
adhucmortuorumattestatione convincam.Sicnamque monstravi, quaein audientia de hac fide certus in-
de temporemortisejus dicitur: Cumemisissetspiritum, duxi. Jam nunc multo laetus,multo jucundus, multo
ecce monumenta aperta sunt, et multa corpora san- elatus, multo plaudens, exornem quae sunt firmata,
VARIANTESLECTIONES.
1Ex trtbu famtltwnohssima, lol. et Amel. nomine, etc.
8 Quwel 8
ipsa, Tol. et Amel. qui pro loqui probalur Rejecimus merilocorruptam Feu-ard. lectionem,
habet : loquensprophetat. qui pro impellente,quod retinent nost. Cod. omn. et
8 Mortuus fuit edebat Feu-ard. Nostri vero omn. ant. Editio, habet in sua implente.
habent mortuus fuerit. 9 Ex humana condilione.Non legimus haec verba
* In diversaedimusex nost. omn. In universascri- in Amel. nec inTrin.
t>it8Feu-ard. 10Lectionem unius Cod. Tnn.non potuimus non
Consensnmhabent nost. Cod. omn. Concessum caeterorum praeferre, atque in medium contexlum
edidit Feu-ard. cxcipere; sic enim Fcu-arri. cum cseteris : Et verita-
6 Item edimusex Trin. et Amel.,
pro ita, quod templenioremfirmalionem monslravi, qum,etc. Hoc
habet alter Cod. cum Feu-ard. verbum qum aliud desiderat ad quod referatur, satis-
' Amboiidem Cod. hic scribunt :
Qui venitRex in que indicatlectioneoi esse corruptauj.
89 LIBER DE YIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. 90
venustem firma, decorem solida, et situm' regio- ^ erant in regione eadem vigilantes, et custodientes
num permutans, postquam terrenorum attestatione vigilias noctis supra gregem suum. Et ecce angelus
sufficio,postquam beatorum hominum testificatione Domini'" stetit juxta illos, et claritas Dei circumful-
rcdundo, postquam daemonuroconfessione delector, sit illos, et timuerunt timore magno. Et dixit illis
a
ccelosappetam, coelestia proescrutabor, in coele- angelus : Nolite timere; ecce enim evangelizovobis
stibus inquiram, ccelorum regiones fide ac mente gaudium magnum, quod erit omni populo. Quia na-
discurram; ibique inveniens defensores propositio- tus est vobis hodie Salvator, qui est Christus Domi-
nis mese, de illa curia ccelestismilitiseadducam qui nus, in civitate David (Luc. i). Item, ibi Ioquente
fidei meae 3 praerogativa convincant, qui validius angelo ad pastores: Et hoc vobis signum : invenie-
connectant quseego dixeram, qui fortius alligent quse tis infantem pannis involutum et positum in praese-
egoproposueram, qui firmius astringant quseego in- pio. Et subito facta est cum angelo multitudo cceles-
tuleram, qui ceternse pacis soliditate stabiliant quee tis militioe, laudantium Deum et dicentium : Gloria
defensioniscontentione narraveram, qui 4 calore *' in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonse
ego
seternitatis consolident quoeego lassedinis fragilitate voluntatis. Quid de reliquis testimoniis et obsequiis
tardior et * Ientus astruxeram. Yeni, sancte Gabriel, referam angelorum, cum post tentationem humanae
et dicito nobis exordium rei hujus, initium miraculi " patientiae accedunt angeli, et ministrant ei vere ut
istius, principium operis hujusmodi. In effectu enim Domino conditori (Matth. " iv)? Quid? quod angeli
operationis islius primus Yirginem tu salutas, prior resurrectionem ejus primi nuntiant, territisque se-
Virgini tu indicas, anterior Yirgini tu annuntias, et pulcri custodibus, non quaerendumcum morluis vi-
de DeiYerbo in coelisinstructus, in terris Virgini no- ventem fidelibus indicant (Matth. xxxvm)? Quid?
vum Incarnationis ejus opus insinuas. Missus est, quod ascensionem ejus angeli comitantur, et reditum
•inquit (Luc. i), angelus Gabriel a Domino in civita- ejusitaesse sicut et ascensum angeli atteslanhir
tem Galileoe,7 cui nomen Nazarelh, ad virginem (Act. i) ? Ecce impleta est terra testibus partis meae,
desponsatamviro, cui nomenerat Joseph, de domo quia et repleta sunt coelum simul ac terra veritate
David,et nomen virginis Maria. Et ingressus ange- fidei meae. Ecce partis tuse testibus affirmavi quae
lus ad eam dixit : Ave, 8 gratia plena, Dominuste- dixi, ecce testibus partis meaeroboravi quaetestes
cum : benedicta tu inter mulieres, 9 et benedictus dixerunt partis tuse. At proinde tam quos tu as-
13
fruclus ventris tui. Quse cum audisset turbata est in sumpseras in adjutorium tusepartis, quam quos ego
sermone ejus, et cogitabat qualis esset ista salutatio. protuleram, totifacti suntmei, quiaquod14proposui,
Et ait angelus ei: Ne timeas, Maria, invenisti gra- de illorum doctrina didici. Et inde propositionem
tiam apud Dominum: ecce concipies in utero, et C meam illorum testificatio subsecuta est, unde cogni-
paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Hicerit tio illorum defensionemmeam "prsevenit. Quid ergo
magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Et dabit illi restat? Esse te sine ullo, et habere te prorsus nul-
DominusDeussedem David patris ejus, et regnabit lum; sed esse tibi te male conscium solum, dum
in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit fidei meaesinceritas totos habet in unum, quos tu
finis. Dixit autem Maria ad angelum : Quomodofiet dividerenilebaris ab uno. Postquam terrenorum et
istud, quoniam virum non cognosco? Et respondens coalestiumattestatio defensioni meae contulit muni-
angelus dixit ei : Spiritus sanctus superveniet in te, menta, postquam in ccelo et in terra viventia veri-
et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod tatem meamroborare reperta sunt, postquam et bea-
nascetur exte sanctum, vocabitur Filius Dei. Item : titudo terrena et angelica celsitudo unanimiter affir-
ls
Joseph autem vir ejus cum esset justus, et nollet eam mavit quod me veraciter audientise ttiae intulisse
traducere, voluit occulte dimiltere eam. Haecautem prsevidit, deferam adhuc insensibiliumet non intelli-
eo cogitante, ecce angelus Domini apparuit ei in gentium elementorum ac rertim tam decentissimae
somnisdicens: Joseph, filiDavid,nolitimere accipere doctrinse ac diulissimaeobedientiae sollicitum appa-
Mariam conjugemtuam; quod enim in ea natum est, ratum, ut in comparatione 17communiterhaecsen-
de Spiritu sancto est. Pariet autem filium, et vocabis ' tiant ut horao ; tu autera aut dissentias ut animal,
noDienejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum aut nec sentias ut lapis. Sicque illa sibi tuara ratio-
suum a peccatis eorum (Matth. i). Item : Et pastores nem extorqueant, ut cum tu illorum obsequium nor
YARIANTESLECTIONES.
1 Regtone,Amel. et Trin. "Feu-ard. edidit: Stetit juxtaillosin vestefulgenti.
In cmlisuterque. sed haecultima verba in nullo nostr. Cod. legimus
8 Prorrogativa, Amboiidem. " Trin., in allissimis.
* Valore, Trin. '• Nuntiant habent nost. omnes cum antiqua Edi
' Ex unico Trin. Cod. hunc locum emendavimus, tione. Solus Feu-ard., pronuntiant.
qui in caeteriset Feu-ard. Iegitur alio modo : Et tm- 18In adjutorium tum partis. Haecverba desideran-
tns astrixeram. Quid Imtushoc loco? tur in omn. nostris Mss.
6 Inquit desideratur in omn. Mss. nost. 14Omnesnostri cum antiqua Editione consentiunl
7 Omn. nostri habent cui. Feu-ard. edid. cujus. in verbo proposui,pro quo Feu-ard. habet posui.
8 AveMaria ediditFeu-ard., sed Maria non legi- n Omnesnostri Cod., ante prmvenit,
mus in ullo nostror. Cod. 16Audientiatua, omnes nostr.
9Quoesequuntur verba desideranlur simUiter in 17Communipro communiterlegitur jnTol. et Ame*.
nostris. et habet ant. Editio.
f)i S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANl 92
'
irttpfetreS,hisferisibiiitaferii
tibi merito feras. Confes- A (Matth. xiv), eujus unda si verteretur in linguam
sionem enim a iila Suisriiotibus quasi vocibus cla1- utique quod murmurat promeret : sed quia proloqu
lriaiit. Tu auteril duni vocibus veritateni rcpellis, nescit, quod dicere nequit, se feeisseconvincit." Qui?
jam quasi nefemotibus scnlis. 3 Vide ergo primum dum vestigiumsuslinet Dominantis, obruit famulan
stellam novaehativitatis exordio, novo processionis tis; labens sub corpore famuli, saxeum sub pondere
apparatu prolatam (Mtittli. i), fexsuperare caridore Domini; ad unum imperium duas deferens servitu
coelos,viricere fulgoribus conflnessiderum choros, tcs, quando et sub Conditofis planta robuste dure
adire ultimaSsuilimOlumine lerras, * per ignota loca scit,ls et ad nutum huic obsequentemsuslinet, quem
vagospraeire dfevolissirhosrcgfes,hospitium dcmon- sustinere trepidum recusavit? Vide idipsum rursum
strarfe riascehtis, fetloto nisu ostfehdere,quod solus mare, quod cum suis motibus intumesceret, et fero-
iste adoraridus sit Detis, cui ducatu suo adorantes ces sonilus in Charybdiummolestias fragorespumoso
subdidit reges. " Yide in primitivisoperis ejusinsighe collideret, naviculamque superbo tergo resiliens fa-
niiraculum: liquorerti aquaeverlit in vinum (Joan. n). tigaret, quomodo ad jubentis imperium tam raplim
13lenitudinem sumpsit,ut nautseadmirantes simul el
Perspice quomodo colorem versat, saporem trahit,
odorem reddit, virtuteni mutat. Et cum non sit om- incolaedicant: Quis iste est, quia venli et mare obe-
nino quod fuit, nOntamen est aliunde quam unde " diunt ei (Malth. VHI)? Item ipsius ponti considera
fuit. Si enim aquam quaeras,jam non est; si virium indigenas, quomodo quasi notissima discipulorum
intendas, dicitoubi exOitumest, quia diffusaaqua non vota refugiunt, ac sese capi denegant in capturam, et
cst. Quid ergo? Quianec accessit vinum, necrecessit ad voluntatem Opificis ita refe coacervatim adim-
ac[ua, nisi quia alterum factum esl aliud, ut esset plent, ut ih abstrahendo se, oneris tsediumtrahenti-
cx alio aliud; non sUccessionisvice, sed immutatio- bus fiant (Luc. v). Vide languorum diversitales per
nisorigine; nec rationis expositione, sed admiratio- u creticos fervorem retinere non posse recursus
nis obtentu. Yide panes et pisciculos (Joan. vi), (Lue. iv), sed ad praesentiam Salvatoris ingens lan-
cum per sua nequeant, per eorum a qtiibus sumpti guentium linquere corpns. Vide 6epuItosatque se-
sunt ora loqUentes.Et 8 cum non possint virtutem pUIcrainter se ita sepeliendi rescindere foedus, ut
dicere quam sentiunt, 7 tahien potentialius 8 expri- aeternoshospites ad momenta citatim monumenta
munt magnitudinemqua concrescunt. Eteftim exlra refellant (Matth.xxvn) : veluti si videas '" paventia
8
pastum et saiuritalem tol millium, qualernura fra- restituere susceptos, quasi tenuissent coactos, quos
cta ter ductum complenl numerum cophinorum,quae violenter susceperant servaturos. Yide diem tenebra-
inlacla unum complerenon poterant cophinum. Vide rum ad taclum togam deponere lucis, et inviso co-
nemus ficulneaetam cursim oblitum esse quod fuit, ^ natu tam raptim adquisiisse quod sorduit, quam cur-
quam raplim amisisse eliam et quod vixit; nec sus- sim araisisse quod luxit. Yide solem ad hoc prorsus
tinere 10seniovirorem amiltere, nisi et virentem vi- amisisse quod ex gaudio clartiit, ut pallenti lumine
tam quantocius amisisse (Matth. xxi). Vide mare "induceret ex moerore quod luxil: quod cum soluta
VARIANTESLECTIONES.
' Impetres omnes nost. Ex quibus Amelianus ila cessarium.
: Hi sensibilitalemerito corruas. 12Non lectionem unius Ameliani non
prosequitur
a Itla ex nost. omn., non illam, ut Feu-ard. potuimus
3 Varianlem lectionem Cod. Trin. et Amelianihic admittere, vulgata Feu-ard. praetermissa,quani se^-
quuntur reliqui Codices,in quibus legilur : Et adjw
exhibebimus : Videergo primum stellam novmnati- tum obsequentemsustinet, etc.
vilatis novo processionisapparatu prmnuntiam. 13Lenitudinempro lentitudinemreposuimusex om-
4Amel.scrilMt:Per
ignotamviammagosprwire, elc. nibus nostris. Qusesequuntur non iisdem verbis in
Eamdemque lectioiiem retinet ant. Edit. ssepiuslau- illis reperimus; sic enim Amel. Cod. Ut naviculam
data, nisi quod devotissimisregibusin dandi casu ba- [naviculw, u
Trin.l admirantes incolwdicant.
bet, atque cum reliqua oratione conneclit, hospitium LectionemCod. Ametiani secuti sumus,cui con-
demonstrare, etc, quod valde nobis placet.
11In hujusperiodi
sentit antiqua Editio a Feu-ard. iaudala. Quamvis
sententia conveniuntomn. libri, ft enim ethicosrecursus (quod edidit Feu-ard. el habent
cum Editi, tum Mss., non ita in verbis. Sic enim **caeteri Codices)retineri posset propler hujus nominis
Amel. Codex: Videin primitivooperisejus insignem febrimsatis notam, quam nunc medici hecticam,an-
liquorem,qui de aqua fit vinum, quomodo colorem liqui vero ethicam, dixere, quasi habitualem,tamen
versat, etc. AliterCodex Tolet. : Videprimitivioperis altera lectio melior nobis visa est, quae sancti docto-
ejus insignia, liquoremqueaqum, de qua fit vinum, ris sententiam aptius explicat. Creticos siquidem
quomodo coloremversat, etc. (quod pro criticos scribebant medio aevoLatini) re-
6 Qum non omn. nost. cursus inlerprclari possumus momentum illud ad
possunt,
7Tamen deest in nost.
quod, cum febris per gradus pervenerit, crisis seu
8 Amel. et Tot. habenl: Exprimere magnitudine, judicium de illa fit : illud vero est, quod ait sanctus
quod crescunt. Non placet; quod si in texlu edilo le- Hildefonsusnon exspectasse languores, sed continuo
geremus magnitudinepro magnitudinem,quod etiam adSalvatorisprossentiam oegrorumcorpora deseruis-
Trinit. Cod. prseseiert, nihil amplius optandum es- se. « Creticos enim dies vocant medici, » scribit
set. sanctus Isidorus, lib. IV Etymolog., cap. 9, « quibus
9 Per
quaternumfracta edebat Feu-ard. Nosexclu- credo ex judicio infirmitatis itlud nomen impositum
simus per otiosuiu quidem, atque in omnib. nost. de- est, quod quasi judicent hominem, et senlentia sua
sideratum. aut puniant, aut liberent. »
10Ubi Feu-ard. habet senio cum caeteris Cod., 10Trin., Pallentia.
scribit Amelianussed mox. 46Indiceret, Trin.
11Quia deest.in Mss.nost., et certe non videtur no-
93 LIBER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. 9*
luminosifoederisfibula, Mvam ' repellens claritatis A nec omnia impleanlur. Devictis hostibus, eUsis ad-
insolubilispallara, se in illius diei angulo horroris versis, exstinctis oemulis,attritis inimicis, prostratis
innexum * diploide conglobavit. Vide arva susesoli- insultanlibus, " dejeetis invidis, omnibusqtiepoten-
ditatis stabilitatem renuentia, 3 quatinus tremore et tiae divinoe 13 virtutis contradicentibus expugnatis,
et ignotas 4 lapsa sunt in ruinas; nec Siculse pio desiderio querulus, bono " appetitu avidus,loeta
patulas,
telluris exemplo subrui per momenta, sed unius tan- esurie anhelus, grala delectatione promptissimus,
tum diei nutationevexari, quoniam illam receptus quo potuero, quo valuero, quo quivero, quo suffecero,
sinu lerrarum spiritus vexat, hauc vero gloria Cru- intendam, nitar, exsequar, coner in hoc saeramento
cifixiconlurbat. Vide saxa ponderis duritiam fugien- defigere visum, in hae admiratione virtutum oculos
tia, quo scissurarum penetrafu solvuntur, dum reso- '"imprimere hebetantes, in hoc arcano secretiavidum
lutioni duritia cedit, et soliditas • dissolutioni suc- l6ingerere sensum, ad hoc ccelestisgloriaelumen diri-
cumbit: atlestantia cujus sit potentise, quem in se gerc caligantis aciem visionis. Sed qualiter praesu-
conlinuo vecipiant sepeliendum, quando 6 scissuris mam? quomodo aggrediar? quo " nisu properem?
suaeconfessionis sic honorant trementia jam defun- quali conatu impetam? pollutus labiis, immundus ore,
clum. impurus lingua, squalens verbis, eorde pravns, mente
CAPUT X. B iuiquus, faclis impius, ut de virginitatis gloria cor-
ConcluditMariamtoto incamationis mysieriovirginem 18 ruptio disserat, de incorruplionis laude immunditia
permansisse. traclet, de pudore impudoratus enuntiet,19de vere-
Animadvertejara nunc, etlapideum pectus vel ex- cundiocbono inverecundus enarret? At nuncquia, ut
empla lapidum 7 scindant; et vide quia hsec omnia salver, ut munder, ut justificer, ut sanctificer, venit
non aliudsuis molibus, suis immutationibus, suis co- ad humana Deus,20adextrema ccelestiaconvenerunt,
natibus profitentur, quam quod tu solus , 8 aut ut ad infirma forlia desccnderimt, temporalibus aeterna
incertum diflitericonaris, aut pro certo perfidus difli- 81copulatasunt,aa imbecillibusrobusta conserta sunt,
leris. Non est ex hac vcritate pro certo quod dubites, servilibus dominica copulata sunt; plenus bcata fide,
non est quod haereas, non est quod impingas, non salvandus indulgentia copiosa , justificandus pietate
cst ubi oflendas, non est ubi oberres, non est ubi sis multa, vivificandusmiseratiorie divina, expiandus ab
anceps, non est ubi 9 nutans, non est ubi titubans, omni iniquitate 23patrata, de festis gaudiorum an-
non ubi trepidans, non ubi 10ambigens, non ubi du- geli, de loetitiajucunditatis ejus, de redemptionemea,
bitans, non ubi incertus, non ubi animo claudicans, de salute mea, de vita mea loquar angelo, sciscitaboi
non est ubi sis fide labens. Omnia vera sunt, omnia angclum, intejrrogaboangelum, affabor angelum. Di-
justa sunt, omnia sancta sunt, omnia sacra sunt, om- *-'cito mihi, res amica Deo, et cunctis contemplatione
fiia indubitata sunt, omnia fidelia sunt, omnia fixa, vicinior, effare in creaturis res anterior, cnarra crea-
omnia stabilita sunt, omnia confirmatain saeculasoe- turamm res potentior,Hexordire creatura post firma-
culi, facta in veritate et aequitate, quse de his sacrae menlum casus nescia, magnifica in claritate tua, ma-
Kttersececinerunt, quaesacrse paginae aUocutaesunt, gna in conditionetua, potens in ordine tuo, excellens
qusesacri apices annotarunt, quoe lex sacratissima in natura tua, perennis in selernitate tua. Non tua te
promulgavit,qucesacra testamenta prsecipiunt, quse gloria minuo, non magnam extenuo, non aeternam
libri " sacratissimi continent, quaesacra jussa decer- attero, non2Bsublimi detraho, non potentiori resulto,
nunt, quse ccelestia jura constituunt, quoe coelo et quia nec de tua stabilitate, sed de tua Ioquor condi-
terra transeunte sua oeternitate non transeunt, quce tione. Fide provocor, amore impellor, admiratione
transeuntibus etiam elementis transire nequeunt, do- delector, gaudio lsetor,a6miserantisgratia prsevenior,
VARIANTESLECTIONES.
I Repellenshabet Trin. et Am. cum vet. Editione.
edimus,
15Pro appetitu.
Feu-ard. edidit refellens. imprimere, quod habent nost. cum antiq.
3 Dtoploidem,Am. cumantiq. Edit. unus. Feu-ard. edit.
3 Quali tremore, Amel. et Trin. |) edit.,
16 Infigere scribit Tol. imponere.
Cod. et consonat vetus
4 Lapsa sunt, ex Amel. et Trin. Alter cum Feu- Editio.
ard., lapsare. 17Pro visu, quod corrupte Feu-ard. edidit, scri-
5Nostri omnes scribunt : dissipalioni succttmbit. bendum erat nisu, vel silcntibus Codicibus. Sed ha-
Feu-ard., dissolutionisuccubuit. Scdverbum in prse- benl omn. nost. et antiq. Editio.
terilo retinere non potuimus, cum cedit superius sit 18Tentet legitur in Amel., sed mendose.
in proesenti. 10Trin. Cod.de verecundiahomo inverecundusehar-
6 Nost. omn., fixuris. ret ? Lectio non ccnleranehda.
7 Pro scindant scribunt nostri cum Edit. vet. fin- " Ad terrena, Trin.
dant. 51Conjuncta, Trin.
8 Aul incerlus, Am. et Trin. 82Imbeciltibus reponimus ex Cod. Am., reliquis
9 Nutens, Feu-ard., contraomn. nost. cum Feu-ard. scribentibus imbecillis,
10Ambiyuus,Trin. ct Amel. 83ProeterTrin. Cod.et Aniel., habent catteri prava,
II Sucratissimi, quod edimus ex omnibus
nostr., adjectivum otiosum cum nuUa iniquitas non prava
habet ctiam anliq. Editio. Solus Feu-ard. scribit al- sit.
mtfici. a*Exor.ire, Amel. et Trin. Cod. cum yeteri Edi-
" Deletis,Trin. et Amel. tione.
13Virtute, iidem. ** Sublimem,iidem.
" Affeetuedebat Feu-ard., nostri vero OGUJ.,ut ",, ,a
Miseratiow, Toi. ..
95 S. HILDfiFONSt EPISCOPI TOLETANI 96
misericordia gratissima subsequor. Tu sancte Ga- A quod ad Virginem venis, Haod Virginem salulas,
briel, angele Domini, qui mitteris ad Virginem Israel, quod novara generationem annuntias, incarnando
qui venis ad matrem Domini, qui properas ad singu- Verbo obedis, Deo hominem assumpturo pares, ge-
lare virgineum decus in mundo, enarra quid incorru- nerando ex Virgine servis, Filio anollse in servi for-
ptius, quid sincerius, quid integrius, quid solidius in- mam nascituro famularis; quoniam iste incarnandus
ter virginitatem maternam et conditionem angelicam, Deusfactor tuus est, iste homo simul et Deus, crea-
inter virgineam fecunditatem et angelicam ' forma- tor tuus est, isteFilius ancilloesuoeDominus tuus est,
tionem, inter a incorruptibile virgineum riecus et iste quem in abjectione servi nasciturum annuntias,
angelorum exordium, inter pudorem prole perauctum in gloria Patris dominator tuus est. Et hanc quidem
ct angelicse nobilitatis initium. 3 Virginitas quae fe- tantoenativitatis gloriam dignum erat ut angelus nun-
cundatur, et non corrumpitur, an angelica ce.siludo, tiaret. Tantse dignitalis oraculis opportunum erat ut
cujus pars in ruina prostratur? Decus virgineum, angelus inserviret. Tam novsegeneralionis opus con-
quod etpostpartum enitet, an nobilitas angelica, quse veniebat ut angelus indicaret. Tanti secreta miraculi
culminis damna sustentat ih sociis? In- competebat ut reseraret. Ita 8 deco-
post gloriam angelus quoque
tegritas matema, quae et l post partura prolis con- rum fuit ut humilitatem Dei angelica sublimitas
crescit in gloria Virginis, an conditio angelica quse B * enarraret. Ita competens ut in forma servi rerum
detrimentis laesa est in 8 ejectis? 6 Beatitudo matris, Dominum nasciturum inserviens dominatio coelestis
quseinde fit generatio Dei, unde nescia corruptionis ediceret. Ita dignum ut novam generationem novo
est sibi, an gloria plebis tuoe, quoc ante soliditatem officio majestatis angetica dignitas intimaret. Ita
incurrit diminutionem parlis multitudinis suse? Cer- sequum ut ineflabilis causa miraculi quomodo fieret
tum cst quod angelorum castra superbia rupit, cu- angelica cognitio demonstraret. Ita justissimum ut
neos eorum prsesumplio minoravit, plebes ipsorum novo adventu principcm egressurum novo apparatu
pravitas diminuit, turmas ipsorum elatio cotlisit. Nam ctiam summa coelesliumanteiret. 9 Sic Domini tui
virginitatem Dominoe mese genila proles nec intro- nuntius eras, sic directus a Domino tuo veneras, sic
:'ens, nec exiens Isesit, nec concepta, ncc nata viola- missionis dominicaejussa perficiebas, sic sane ordi-
vit, nec eam cum hospitarelur in illa tristavit, necj nationis regise decrela complebas, ut verc quod in
illam cum egredcretur incorruptione privavit. Hanci coelisde Patris Verbo cognoveras, malri^ie incar-
crgo feminam conceptio virginem reddit. Hanc femi- nando Verbo referres, quod de ccelcstihus attuleras,
nam partus virginem servat. Hanc feminam genera- terrenis imprimeres, et quomodo se Filius Dei nasci
lio virginem habet. Hanc feminam filius ita post exi-. /_ vellet ex homine, simul et 10auribus induceres homi-
tum novil, sicut anle conceptum invcnit. Et liujus; nis, ct " cordibus inferres humanis. Tu sanctus an-
ccrte virginitas semper incorrupta, semper integra,, gelus Gabriel de Verbo didiceras quoede Verbo refe-
semper illscsa, semper inviolata. Nam angelicsc for- rebas, de Verbo cognoveras qure cognoscenda de
ma naturse ante soliditatem fragilis, ante firmamen- Yerbo narrabas, de Verbo hauseras quibus " fetan-
tum labens, ante stabilitatem ruens, ante robur tilu- dam Virginem propinabas. Ut qualiter ex carne ma-
bans, atque nutans. Hsec femina sanctificationis vas3 tris incamari possit, malris animoenuntiares. Yide-
cst, seternilas virginitatis est, mater Dei est, sacra- runl te coelestesvirtules nascituri Filii imperiis deser-
rium sancti Spiritus est, templum singulariter uni- vire, viderunt te elemenla illum te habere Dominum
cum facloris sui est; verum angelicse beata condilio3 quem de tali nuntiabas progenie nasciturum ; vidc-
crcatursc post stabilitatem solida in bonis, post soli- runt socii gioriae tuocse etiam tecum coram isto ho-
ditatcm indeficiens in amore divinitatis post firma- mine incurvari; viderunt omnes cxcelsorum et subli-
menlum perennis in aspectu dominicaevisionis, postt mium spirituum potestates hunc in Deo assumptum
robur inseparabilis a consortio Deitatis. Ex qua luciss hominem , et 13antiquse servitutis officianovis proe-
immensitate, tu, sancte Gabriel, venis ad 7 Virginem,, coniis intulenint, quando cst acclainatum: Gloria in
ex qua beatiludine accurris ad Virginem, ex quaa p excelsis isti humili Deo, et in terra pax hominibus,
seternitate accedis ad tempora, ex qua gloria prope-:- in hunc Deum humilem bona voluntate credentibus
ras ad humana; omne tamen quod agis, quod de le (Luc. ii). Ipse te misit, ut de se diceres Virgini,
coelovenis, quod ad terram venis, quod de Deo venis, 3, u qui de se quod futurum esset nosse dederat tibi. Ipse
VARIANTES LECTIONES.
' Porttonem, Amel. Marise virginis et -angelorum laudes.
* Trin. el Amel., 7 Ad hominem, Trin. et Amel.
" corruptibile.
Virginitas, omn. nostri. Feu-ard. Virgo. 8 Decoris, iidem.
* Post fetum, omn. nost. 9 Sic Dominutn luum nuntiaveras. Amelian.
Deliclis, Amel. 10Auditibus, Amel.
8 Edimus hanc periodum ad nostros Cod. omn. 11Arcana, Amel.
mss., qui in media interrogatione consentiunt, nisi 18ExTol. Cod. edimus htandam; reliqui scribunt
quod Toletanus habet: An angelica plebs lua, etc. hauriendam.13Antiquw suw virtulis, Amel.
Feu-ard. eclebat : unde nescia
corruptionis esl angclicwplebis tuw, etc. Sed remola li Qui de se quod futurum esset, etc. Sequimur in
particula an, quam omnes nostri retinent, haec pe- hoc Trin. ct Amel. Cod. meliora afferentes, quam
riodus cum superioribus non bene consentit, in qui- Feu-ard.: Vt de se diceres Virgini quod esset, quod
DUScomparatio per interrogationes instituta est inter futurum esset, etc.
97 LIRER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARI^E. 9.8
te suae divinitatis scientia perlustravit, qui suse bu- tA est (Jac. 1). Ista enim in terris tecum novi, quoeipse
rnanitatis nuntium fecit. Ipse te nuntiare se in servi nosti mecum in coelis. Ista ego in peregrinationis
formam nasciturum miserat, quera. in gloria tua in mese loco didici, quoetu in 6 tuoebeatitudinis seter-
unitate paterna? virtutis adorabat. Ipse te palam nitate jam nosti. Ista ego in (idei meoevcritatc per-
mundo referre miserat, qui te coelestiumsecretorum cepi, quoetu in tuoe visionis plenitudine cognovisti.
arcanis instruxerat. Bene tecum, quia diminulionis Q'uia hoec tu mihi de coelo veniens indicasti, dum
partis tusfe reintegrationem annuntias; bene mihi, oflicia servitutis agis in enuntiatione assumendsehu-
quia me in tuam integritatem, te nuntiante, receptas. manitatis. Hoecattestati sunl angeli, dum nativitatem
Bene tecum, quia ruinse partis angelicoehominibus hominis hujus cceleslibus assecuti sunt hymnis, cla-
reparantur; benemihi, quia in tuse integritatis parte mantes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax ho-
reducor. Bene tecum, quia in pace tua homines re- minibus boneevoluntatis (Luc. n). Hoec demonslra-
cipis; bene ' mihi, quia pacem tuam, quam non runt angeli, qui devicta hostis tentatione accesscrunt,
merebar, accepi. Bene tecum, quia Verbum incar- et minislrabant ei (Malth. iv). Hsec ostenderunt an-
natum adoras; bene mihi, quia naturae meae est geli, cum admirantes novum hominem sedem con-
a illa veritas quam adoras. Bene habemus, 3 sancte scendere 7 Deitatis, 8 vocibus sese impelebant alter-
B
angele, unius titulum dominantis Dei; bene Deus nis : Tollite portas principes vestras, el elevamini
noster participem me tibi fieri in aeternitatis 4 gloria portae oeternales, et introibil Rex glorioe(Psal. xxiu).
adnotatione pollicilus est; bene mihi promisit tecum Respondentibusque: Quis est iste rex gloriae? se-
habere coelum, quia me sicut te se voluit solum ha- quenli responsione firmalum est: Dominus virtutum
bere Deum; bene me sui nominis impressione nota- ipse est rex glorise. HoecDavid 9 prophctabat, qui
10
vit,quiaex illius corporis sanguine me redemit, quem ait: Adorate cum, omnes angeli ejus (Psal. xcvi).
lu in sede Patris adoras, intueris et veneraris. Pars Hoc idem insinuat cum dicil: Laudateeum, omnes
sortis est tuoe, ut nunquam a statu beatitudinis cor- angeli ejus (Psal. CXLVIH).Haec Isaias infert, cum
ruas, pars sortis meae esl, ul post casum meum re- cherubim et seraphim sese in hujus laudis cxsulta-
tionc commotos indesinenter clamare teslatur: San-
parer in assumptione corporis Dei mci. Pars sortis "
est tuse, ut semper cum Deo meo esses; pars sortis ctus, Sanclus, Sanctus (Isai. vi). Ut ter repetilum
est meae, ut aliquando possem cum Deo meo esse. nomen inseparabilis Trinitatis unura DominumDeum
Pars sortis est luse, ut nunquam decidas a naturae Sabaoth esse demonstraret. Haec Joannes astruit,
tusebeatitudine; pars sorlis est mese, ut " reparer cum animalia cceli narrat requiem non habere diccn-
aliquando in dignitale naturae mese. Pars sortis est tia cumdem ipsum cceleslis glorise hymiium ( Apoe.
C
tuae, adorare naluram meam in Deo meo; pars sortis iv). Hoecidem assignat cum dicit: Vidi, et attdivi
est niese, salvari per hoc, quod natura mea assumpta vocem angelorum multorum in circuitu throni, et
est in Deomeo. PJane haecquac narro, certe quoeaio, animalium, et seniorum; et erat numerus corum
prorsus bsec quoeloquor, verc hoecquoeintimo, vera millia millium, dicentium voce magna: Dignus est
sunl, jusla sunt, pia sunt. Et ccelesti intelligentia tam agnus qui occisus est, accipere virlutem, ct divinita-
plena manebunt, quam plena consistunl. Non enim tem, ct sapientiam, et fortitudinem, et honorem, et
mea sunt, non ex mc sunt, non ex nalura mea sunt, gloriam, et benedictionem. Et omnem creaturam,
non ex conditione mea sunt, non ex mcrito meo sunt. quse in coelo, et super terram, et quse sub tcrra, et
Ego enim cinis sum, ego terra, ego corruptio, ego quoesunt in mari, et quse la in aere, omnes audivi di-
putredo, ego esca vermis, ego inexoptatoe, sed non centes : Sedenti in throno, et
evadendaeconsors mortalis hoereditatis; cujus habi- Agno, benedictio, et
honor, et gloria, et potesias in saecula soeculorum.
tatio effossa lellus, cujus requies tumulus, cujus do-
mus sepulcrum, cujus mansio monumentum. Haec Amen (Apoc. v).
autem a Patre, qui in ccelis est, revelata sunt mihi; Hoec Paulus in Epistola ad Hebraeos copiose pro-
a Filio ejus, qui est sapientia ipsius, ista didici; Spi- ponit, assumit, confirmat, atque '3 concludil (Coloss.
ritu sancto haec docente cognovi. Heecde ccelovene- D n). Hoecipse Homo, '* in quem plenitudo divinitalis
runt, quia dona optima sunt. Hsec a Patre luminum corporaliter inhabitat, complet, cum in advenlu suo
descenderunt, quia veritatis in eis transmutatio non commoveri virtutes ccelorum dicit, et tunc ip-
VARIANTES LECTIONES.
* Mecum,pro mihi, Amel. 9 Probat, Am. et Trin.
2 Ille veritas, quem adoras, Trin. et Tol. 10Adorent
3 Sancte Michael angele edid. " eum, nostr. omn.
Feu-ard., sed Mi- Paulo aliler habent nostr.: Vt ter repetitum
chael desideratur in nostr. omn. Ex quibus Amel. Sanctum Dei inseparabili Trinitate
et Tol. pro unius habent unum. [inseparabitis Tri-
* Gloria deest in nitas, Tiinit.] unum Dominum Deum Sabaolh esse de-
nost., deinde pro adnotatione monstret.
. scribit Amel. advocatione. 12Lectionem unius Ameliani caeteris
6 Rcparer omn. nost. Cod. Feu., prsetulimus,
6 Tuw, ex nostris, repararer. nec temere; naraque ubi hic in mre scribit, caeteri
pro tua, quod est in Feu-ard. cum Feu-ardentio retinent in eo, quod nuUius sea-
7 Dexterm Deitatis edebat Feu-ard. Nos nostr.
sus est.
Cod. lectionem damus planiorem, quam paulo infra 13 Collaudat, Amel. et vetus
confirmant. 14In quo, Tolet. Editie,
ornnes
6 Tolet.; Vocibussibi
imperabant alterms.
99 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 10f>
sum videri in gloria Patris Dei cum angelis suis A Deus, in soQculumsoeculi(Psal. XLIV) ; de his autem
(Marc. xin). dictum est: Quia coram illo astat omnis angelorum
CAP13T XI. exercitus cum tremore. Sed ut virginitatis hujus
S. Mariee malris Dei virginitalem perpetuo servatam Dominoemese gloriam auctiori triumpho, excellen-
angelica attestalione concludit. tiori proeconio, fideli eonatu, " sincerissimo voto,
Ecce, non solum quia serviunt angeli Domino amabilique appetitu, cum coelestibus jubilem virtu-
nieo, filio ancilloesute, Virginis nostrae, coelesli doc- libus, perituris praeferam hostibus, amantibus repor-
trina didici, verum et eorum officia in experimento1 tem fratribus, cognituris prsedicem ignaris, 6 dilec-
servitulis veritis prsecognovi.Nara lu ipse, Grabriel, tantibus commendem cognitus, adhuc 7 nosse dcsi-
qui diceris fortitudo Dei, venisli ad Virginem, nun- dcro, scire volo, sapere cupio, cert&cari exopto,
tiare hominem nasciturum, qui simul potesiales ae- instrui exoro, doceri quaero, quid hoc est quod
reas et principem ' perimeret mundi. Item et angelii dicilur : Generationem cjus quis enarrabit? Si de
8
pastoribus nuntianl natum, quem tu Virgini prsedixe- nativitate divinitatis ejus hoc dicitur, quod utique
ras nascilurum. Hi quoque glorificant ut Deum, dei verum est, quia propier ista, sed non solum pro-
quo tu dixeras : Vocabitur Filius Dei. Ecce hunc! pterea dicitur, ecce ista nalivilasDeitatis hoc tantum
adorant angeli, ecce hunc laudant archangeli, ecces B est, quod de Deo natus est Deus, de lumine Deo
hymnum huic intonant angeli, ecce huic ministrantt lumen Deus, de ore Dei 9 Verbum Deus, de corde
angeli, ecce hunc sedem conscendere Deitatis per- Dei sapientia Dcus, de substantia Dei virtus Deus,
sonant angeli, ecce in a ejus jubilo sibi requiem darei et hsec omnia unus Deus. Item si de nativitate hu-
nesciunl angeli, ecce in servilutis ejus famulatui manitalis cjus hoc dictum est, quod certe verum est,
properantes cognoscimus angelos, et commovericce- quia et propter hoc dictum est, quae est generaiio
lorum virtutes audivimus. Nam et optimum certe5 Fiiii hujus, quse tam admiranter inenarrabilis praedi-
cst, lam excelso et aeterno Deo, tam et humiliter ac: catur, nisi conceplio incorrupla, nisi virginitas pa-
temporaliter ex Virgine nalo dignitatis angelicoeglo- riens, nisi partus virgineus, nisi virginitas materna,
riam inservire. Quare?qui'a ille in utraque nativi- nisi nativitas virginalis? Et hscc omnia virginis fetse,
tate incomprehensibiliter et inenarrabiliter natus;! incorruptse matris, puerperae integrae, invioIaUege-
angelica autem universitas ejus aeternitale est proe- nitricis, illaesse generantis; in qua sic diversitas
venta, et ejus operatione formata. De illo dicitur •: concordavit, sic accidentia cohoeserunt, sic multi-
Generationem ejus quis enarrabit (Isai. xxxv)? quodd moda copulata sugt, sic concurrentia innodata, ut
et in salutatione tua haec ipsa miratur Virgo, quae e diabus quidem inusitatis rebus, seterna taraen lege
verbis tuis virginea mater astruitur, et tu ipse sci-- C discretis, et admirabili unilate connexis, in hac sola
scitanti eidem Virgini quomodo fieret, generationem n virgine 10una persona fieret. Haec tantumdem vere
anuuntias inauditam; de le autem dicitur : Dixit it generatio inenarrabilis solius hujus tantummodo
Deus, fiat lux, et facta est naturse luse cunctis crea-i- unicoe prolis. Scd " ait Yirgo : Quomodo flet iglud,
turis et anlerior et' praestanlior lux (Gen. i). Illi di-
i- quiavirum non cognosco (Luc. i)? Respondeat an-
ctum est: Filius meus es tu, ego hodie gcnui te •e gelus: Spiritus Domini superveniet in te, et virtus
(Psal. n, Ilebr. 1), quod nulli unquam angelorum n Altissimi obumbrabit tibi, propterea quod nascetur
est dictum ; de universitate autem creaturarum di- i- ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. '* Extra hoc
clum csl: Omnia subjecisti sub pedibus ejus (Psal.'• autem esse virginem usus est; post malrem esse
vm). Inter quse omnia et substantia illi subjecta in- i- virginem usus non cst. Esse incorruptam feminam
venitur angelica. De illo dictum est: Sede a dextris is usus est; post incorruptionem fieri genilricem usus
meis (Psal. cix), quod angelis dictum non est; de le non est. Habere genitalem pudorem usus est, post
his autem, quia facli sunt, dictum est: Qui facit :it genitalium pudorem habere prolem usus non est.
angelos suo.s spiritus, et ministros suos ignem m Quse lanto a se aeterna ncturse lege discordant, «•.
*urentem (Psal. cui). Deillo dictum est: Sedes tua, a, X)nunquam tunc mater, quando virgo; nunquam tunc
VARIANTESLECTIONES.
1 Vinceret, Amel. et Tolet. bus nost. Mss.-
1 Ejus pro cujus emendavimus ex nost omn. 11Ais legimus in Am. et Trin.
8 Prmstantior est ad Cod. mss. omnes. PosterioT la Edimus hanc periodum ad lectionemCod. Ame-
edebat Feu-ard., non sine mendo. liani, quam omnibus magis probandam credimus.
4 Ardentem, Amel. et Tolet. illa Feu-ard. non sit omnino contem-
" Non potuimus sincerrimo, quod legimus in Feu- Quanquamnenda : Extra hanc autem matrem esse virginem visa
ardentio, relinere : barbarum est, et omnes nost. non est; ista vero post malrem esse virginemvisa est..
Cod. scribunt sincerissimo. Post incorruptionem fteri genitricem visa est; habere
6 Dclectantibus, Aroel. et Trin. Ddectandis Tolet. genitalium pudorem, habere prolem visa est. Non ita
cxhibet. certe lectio Cod. Toletani, sane quam corruptissima.
7 Nosse te edebat Feu-ard., male. Nos te delevi- Lubet hie eam exhibere : Extra hanc malrem esse
mus, consentienlibus in id ojnn. nost. virginem usus non est, extra hoc autem esse virginem
8 Quod et utique. Ita Am. et Trin., qui ita prose- usus est, hoc autem virginem esse virginem usus est,
quitur . Verum est, quia propterea sed non so- post virginem esse matrem usus est, esse incorruptam
lum, etc.
9 Verum Deus, Trin. feminam usus est, po»t incorruptionemfieri genitri-
cemusus est, haberegenitaliumpudoremusus est, pQft
10Una persona. Hsecverba desiderantur in omni- genitaliumpudorem habere prolem usus est.
101 LIBER DE YIRGINITATEPEB.PETUAS. JfARLE. I0_
virgo, quando mater; nunquam virgo pariat, njun- A audire fecit et iios, qupniam nec ajiter, nec alibi,
*
quam mater virginitate clarcseat; unum tempus nisi in Virgine, et cum Yirgine hsec convincimus
*
nunquam teneat virgiuem simul et niatrem; pna didicisse. Si ergo iUa Yirgo, quse miraculo huic et
femina nunquani yirginitate simul et prole congau- materia exstitit, et causa plenitudinis fuit, hoc so-
deat. Inde talis generatio non in signo siugularitcr, lum ab angclo didicjt, quod ad effectumnuntialoerei
nou in miro miralnliter, non in prpmpto inenarra- sulflcerepotuit, non plus angclus sapuit quaro quod
biliter, non ex certo, quia non esl signum, non est dixit, qui lanlum dixit quantum virginera generare
mirum, non mirabile, non inenarrabile. Idipsum fecit, qui tantura dixit quantum conceptionem et
enirnnaturale est, usuale est, corrtiptibile esf, mor- parfum virginis adimplevit. Tantum 6 ergo virgo de
tale est. Interdum turpiter amabile est, interdum conceptuet parturitione sua angelo salutante didicit,
honeste Odibileest. Interdum juste amandum est, quantum me angelus evidentia rei hujus instruxit.
tnterdum juste esj, odiendum. Jn hac autem virgine Si autem plus sapuit angelus quam quod dixit, quo-
sic istius Filii I)ei inenarrabilis generatio copulavit modo 7 ad implenitudinempartus sui sufficitYirgini
utraque, ut yirginem se habeat mater, matrem se quod mecum audivit? Mecum dico audivit, quiapost
liabeat virgo; uta virginem matrem habeat proles, hoc nuntium partus sui, et redemptionis meae, no-
at virginem demiretur puerperam conjux. Integritas 1P vum de hac re^nihil audivit. Si plus sapuit angelus
^uoqrie conceptioni adhsereat, pudor conceptionem quam quod dixit, quomodo ad implenitudinem facti
sepiat, virginitas conceptum claudat. Sicque virgini- res dicta plenius abundavit? Si plus sapuit angclus
tatem nativitas non scindat, sic pudorem egressio quam quod dixit, quomodosemiplena dicta rem coe-
pon dfeturpet,sic generatio inlegritatem non adimat, lestium virtutum, et omnium elementorum attesta-
sic veritas partus veritatem virgineam non exstin- tione completam 8 impleri veracius potuerunt? Re-
guat. Tam mirabiliter ergo concordanlibus in una stat ergo tantum me de hoc miraculo nosse, quanlum
persona simul et tempore divcrsitatibus rerum, ut angelus dixit. Quia quantum sapuit, tantum dixit,
hoeceadem sit mater, quoeet virgo; ipsa virgo, quae et lantum dixit quantum virgiriem generare fecit.
etraater; liunquam mater, nisi quando et virgo; et Quantum autem virginem generare fecit, tantum fi-
postquam mater, nobilior et virgo; acta est hoec des mea cum virgine ipsa cognovit. Itaque si juxta
sola inenarrabilis generatio, quam 3 ideo esse admi- assumptionemhumanitatis haec9 inenarrabilis gene-
rabjlem existimo, quia non illic rafionem ali- ratio hujus prolis idipsum est, quod solius malris
quam, qua idipsuinfactum est, quoerevelari nequeat, ejus incorrupfio singularis, bene angelicoecreationi,
latere persentio; sed id tantum esse, quia faclum _ quse labi potuit, prsefero integritatem genitricis hu-
est, quod sigaum est, quod mirum est, quod inaudi- jus, qusenascentis exitu interrurapi non potuit. Bene
tum est, quQdinusitatum est. Quod vere annunlia- angelicae conditioni, quse diminui potuit, prsefero
tione sui incnarrahile esse etiam narrando incogni- virgineum decus, quod nati processu impediri non
tum non est. Si enim esset quod Iateret, et tamen potuit. Bene angelicae formationi, qua? minorari
tdipsum non aliud quam rationis cognitio esset, potuit, prsefero pudorem, quem exordium geniti
posset quidemquiUbetrationis capax de eo quoedam fruslrare non potuit. Bene angelorum stgtui, qui
aut indagationepercipere, aut in sagacitate invenire, quati poluit, prsefero virginitatem mirabiliter sin-
aul in adinventione colligere, aut coUectionetracta- gularem, quam nativilas jfilii Dei tanto auctam
re, aut tractalu meditari, autmeditatione definire,aut gJoria incorruptionis reliquil, quauto singularem,
definitione tenere, aut retentione proferfe, aul pro- ac singulariter glorificans assumptara ex illa car-
latione flrmare. Cum vero nihil horum, nihil tale, pem, ad sedem Patris invexit, et omnem beatitu-
nihil ex toto, nihil ex parte in hac re puto vel ange- dinem angelicse formseejus dominio subjugavit. In
los, vel homines aliter, vel amplius nosse, quam cujus excelsaesolemnitatisascensione, cum Deus as-
quod ipso didicimus angelonuntianle, puto nec ip- sumptam carnem paterna collocavit in sede, ita na-
gum angelum aliud recognoscere * valuisse, quam r0 tura hominis angelicamreperit pacem, ita consor-
- quod ipseintulit hominibusnuntiare. In tanto elenim ' tium recepit angelicum, ita honorera se adeptam
10
mysterio veritatis prseconec aliud quam quod ipsfe esse intelligit angelorura, ita abjectionern, qua
sapuit, nec plus quam ipse cognovit, potuit uuntiare. contemptibilis erat, angelorum prsetulit potestati,
Quae tamen nuntiavit et nobis, atque cum Virgine ut hscc natura, in qua Abraham angelum adora-
VARLANTES LECTIONES.
*Esse el 7 Ad plenitudinem
mqtrem edidit Fcu-ard. Nostr. omnes suffecit. Nostri Cod., qui
Cod. non haberit esse; quare exclusimus. et paulo inferius similiter pro intpletiitudinemrepe-
1Malrem non habet Feu-ard. sed habent noslr. tujit
Cod. 8 plenitudinem.
3 Ideo emendavimus ex nostr., quibus consouat Implere, nostri.
9 Inenarrabilis restituimusloco incorruptib.ilis,quod
vet. Edit., longc melius quam Deo, quod relinere est in Feu-ard. Habent enim nost. Cod.'et cbnsonat
voluitFeu-ardentius. vetus Edit.
4 Valuisseex nost. Feu-ar. edebat voluisse. 10Cod.Trin. et Amel.aliter habent: Itq abjectio-
" Convincimuret convincitur
legimus in Cod. nem qua contemptibiliserat, angelicarumperdfditpo-
nostr. testatum, ut hwc nqlura, qumAbrahqm in qncjeluin
8 Autemscribunt nostri Cod. ubi
ergo Feu-ard. adoravit, etc.
iiW S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 10A
vit (Gen. xvm), et tamen adorari prohibita non est, A Si de ipso homine, audiat et ipse : Reges terrae,
in Joanne adorare volens (Apoc.xxn), sit prohibita servite Domino in tirnore, et exsultate ei cum tre-
adorare. Quoniam in Abraham, licet ex ejus semine more (Psal. n). Si de coelis, et quae in eis sunt, au-
in Chrislo diceretur assumenda, nondum tamen in diant: Laudaverunt te, Domine, angeli tui, et hym-
eodem Christo erat assurapta. Ideo ' hanc angeli num dixerunt, dum u perficeres fabricara cceli (Psal.
coiitemptlbilem^udicabant, quia et condemnatio Con- CXLVIII). Item : Beatus cujus est Deus*4 adjutor ejus ;
ditoris exsecrahilem lianc habebat, et assumptio ejus spes ejus in eo, qui fecit ccelum, et terram, et mare,
nondum illara suoeunioni conjunxerat. In Joanne et omnia quaein eis sunt (Psal. cxt,v). Si de angelis,
aulcm ideo hanc naturam se adorare angeli prohi- audiant quaePaulus commemorat: Cum introduceret
bent, quoniam hanc super se in sede majestatis ado- primogenitum in orbem terrarum, sic dicii: Ado-
rant. Ideo hanc in subditis non contemnunt, quia eam rent eum oranes angeli ejus (Hebr. i). Yerum ut
supra se in sede glorise coiilemplantur. Ideo hancin cuncta quasi suscconditionis compede, ita generali
subjeclis contemplibilem non despiciunt, quia eam dicto restringam, audiant universa sub uno : Magnus
unitam divinse personoecognoscunt. Et ideo honora- es, Domine, et prseclarus yirtute, insuperabilis. Tibi
biiiorcm se incorruptionem lnaternse virginitatis ha- serviet omnis crealura tua, quia dixisti, et facta
bent, quia fruclum ejus supcr se ct admirantes aspi- B sunt; misisli Spirilum tuum, et creata sunt (Judith.
ciunt, el humiliter intuentur: grati laudant, servien- xvi). Si igitur-cuncta quae facta sunt serviunt, restat
tes adorant, perennes jubilant, subjeclia concele- nihil esse Factori sequale. quia quod Domino servit,
brant, beati vident, 3 acclives adorant. Nihil puto* Domini est. Si autem est quod non 1Bserviat, nihil
ratiocinandum laluil, nihil perscrutandum evasil, esl, quia factum non cst. Proinde aut erit aliquid, et
nihil perinquirendum erupil, nihil invesligandum ex- factum, ct serviens cst; aut erit nihil, quia quod
cessit, nihil incognitum abiit. Quia 4 quanlum audi- non serviat factum non est. Si ergo, ut verum cst,
viinus rei, tantum impletum scimus; quanlum audi- cuncta quse facta sunt servilutis debilum retinenl,
vimus rei, lanlum effeclura pensamus; * quantumi aeternae poiestatis illius 16Dominum non amittunt.
audivimus, tanto hanc generationem fieri cognovi-• Tanto autem omnia majestati ejus cedunt, quanto et
mus; quanlo e audivimus de angelo, tanlum ad re- excellentiaeprorsus adaequari non potuerunt. Atque
demptionera nosiram virginali completum esse vide-- ideo, cum cuncta serviant illi, solius incorruptionis
mus ex ulero. Vcrum ut rei hujus magnitudo sesei hujus fructus in univcrsitatem dominantis assumitur.
super angelos evidenler allollal, ul soljus malris3 Cum omnia obsequantur, isti tamen generationi do-
Thujusincorruptio, in singulari signo singulariterproe- minator admiscelur. Cum universa famulentur, huic
dicanda, angelorum excelsa transcendal, ut incorru-- C ( soli integritati Dominus adunatur. Quia ex omnfcus
plse Yirginis islius filii inenarrftbilis generatio 8 no- creaturis hoc tantum in persona fit cum Domino
bilior nobililatem angelorura exsuperet, poslreino, utt unum, hoc in unilate Creatoris assumptum, hoc in
nil illi simUe 9 babens in omni rerum formationee unione dominanlis innexum ; usque adeo, ul assu-
angelicaepulchritudinis admirante magnitudine con-- mens Deus dicatur Filius hominis, et assumplus
stet, considera mecum naturam rerum, conlemplaree homo dicatur Filius Dei. Non confusis naturaruM
forniam creaturarum, intuere conditiones diversass proprietatibus, sed ila in personae unilate connexis,
10conditionis universae, et dicente Joanne crede: Om- i- ut ex assurapto ct assumente nullum discedat ab
nia per ipsum facla sunt, et sine ipso factum est ni- i- alio, nulluni diriroatur ab altero. Quia enim assu-
h\\_(Joan. i). Yide omnia quse condidit, omnia quae ae mens Deusdicilur Filius hominis, evangelista expri-
fecit,omnia quse visibilia et invisibilia " esse, et sub-
> mit dicens : Cum venerit Filius hominis in majestate
sistere cernis, reverentiamejus habere servitutis, et :t sua cum angelis suis (Matth. xxv). Quaemajestas,
abjectionem subditse tenere conditionis. Nam si de le vel angelorura ejus, " non alteripoterunt deberi na-
terri.s, et mari, atque omnibus quse in eis sunt, pro- j- turse, quam Filii Dei? qiii vere est omnipotens Deus.
ponatur ; audiantla cuncta ipsius Domini vocem cum m Item quia assumptus homo dicitur Filius Dei, alius
juris vigore sui universa honiini conferentem : Dorai- i- evangelista assignai Yirgini dicens : Propterea quod
namini piscibus maris, et volalilibus cceli, et univer-r- nascetur ex te sanclum, vocabilur Filius Dei (Luc.
sis animantibus quaemoventur super terram (Gen.i). ). i). Propter quam duarum naturarum proprietalem
VARIANTESLECTIONES.
1 Ilanc non Iegimus in nostris. Joanne.
8 Concelebrant,omn. noslr. Feu-ard., ceieorant. 11Esse subslituit, Trin. Ei substituit, Amel.
8 Acctineslcgvmus in Trin. et Tolet. 12Cuncta de se
4 Tolet.: Quantam audivimus rem, lantam itnple- habet sui, quod postea ipsius Domini,etc. Ita Tr., qui non
occurrit.
tam scimus. 13 edimus, habent omn. Cod. So-
Perficeres, quod
> Quantum, Trin. et Tol. lus Feu-ard., perficit.
6 AudiDtmus, omn. nost. Cod. Feu-ard., audi- 14Deus Jacob edidit Feu-ard., sed Jacob in nuilo
mus. noslr. Cod. reperimus.
7 Edimus ex nostr. omn. 10Ubi uos edimus servial ad Cod.omnes nost., ha-
hujus pro ejus, quod ha-
bel Feu-ard. bet Feu-ard. fuit.
8 Nobilior desideratur in Am. ct Trin. 16Dominiumnon atnittunt, Trin. et Tol. Dominium
9Nec habens legitur in eisdem. non admiltunt, antiq. Editio.
"Toiet. : Et conditorem universurum dicente " Non alterius potuerunt, Amel.
105 LIBER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. 106
in unitale personaeconnexam, Dei et hominisunius A talitalis tuse corpore mortale corpus altraxit; in quo
Christi hsec sola homo mater est virgo. Ita in utra- mea deleret peccata, "quod tulit a te corpus, s..je
que natura unum generans filium, ut ideni sit Filius peccato suscepit; naturam meam, quam in se proe-
Dei, qui Filius hominis ; nec alter sit Filius homi- cessore mihi ad regnum suum in gloria paternae se-
nis, * quam Filius Dci. Inde generalio haecomnimL dis super angelos collocavit, ex veritale corporis lui
raculo mirabilior, orani operepotentior, omni signo humiliatus assumpsit. Ideo ego servus tuus, 13quia
augustior. Quia cuncta ita transcendit, cunclis ita tuus filius Dominusmeus. Ideo lu domina mea, quia
prsepollet,excellenliamcunetorum ita exsuperat, ut tu ancilla '* Dominimei. Ideo ego servus ancilloeDo-
isti a Deo adunatae naturaeetiam angeli ministrent, mini mei, quia tu domina mea facta es mater Do-
huic angeli serviant, 3 hanc angeli adorent, eamque mini tui. Ideo ego factus servus tuus, quia tu facla
in unitate personaeFilii Dei 4 infinitis et indefessis es mater factoris mei. Oro te, oro te, sancla Virgo,
vocibussine fine collaudent. Unde oro te, sanctean- ul de illo Spiritu habeam Jesum, de quo tu genuisli
gele, per indissecabilem hsereditatem fidei nostrse, Jesum. Per illum Spiritum accipiat anima mea Je-
per luse oeternitatis statum, per mese redemptioais sum, per quem concepit caro tua eumdem Jesum.
mysterium,per pacem, quam ambo 5 in ChrisliJcsu Ab illo Spiritu sit mihi nosse Jesum, a quo libi ad-
corpore perfruimur, ut des mihi hoc tanlumdem B ftiit nosse habere et parturire Jesum. In illo Spiritu
nosse de Virginematre Domini mei quod ipse nosti, 16humilis excelsa loquar de Jesu, in quo confiteris
hoc credere quod ipse sapis, hoc diligere quod ipse esse te ancillam Domini, oplans fieri tibi secundum
diligis, hoc in Dominofrui quod ipse frueris. verbum angeli. In illo spiritu diligam Jesura, in quo
tu hunc adoras ut dominum,16 intueris ut filium.
CAPUT XII. Tam vere limeam hunc Jesum, quam vere idem cum
Converlitsermonemad beatissimammatrem, atque ad
esset Deus, erat subditus parentibus suis (Luc.
ipsius Filium gloriosum. Item conctudit adversus
impios intactmvirginitatis profanaWres. II, 51).
At nunc venio ad te, sola Virgo mater Dci, procido 0 salutis ac " vitsemesesimul et gloriaepraemium,
coram te, 6 sola opus Incarnationis Dei mei; humi- grandi opulentiamagnum ! 0 libertatis nieae 18no-
lior coram te, sola inventa mater Dominimei; rogo bilissimum titulum ! 0 ingenuitatis mese praeclara
te, sola inventa ancilla Filii tui, ul oblineas deleri condilio ! 0 nobilitatis meae astipulatio insolubiliter
facla pcccati mei, ut jubeas mundari me ab iniqui- gloriosa, et gloriaeseternilale.confecta! Ut ego male
late operis mei, ut facias me diligeregloriam7 virtu- deceptus, ad reparationem meam fieri concupiscam
tis tuoe, ut reveles mihi niultitudinem dulccdinis servus matris Domini mei, ut ego olim in primo
Filii tui, ut des mihi Ioqui et defeudcre 8 fidei sin- 'C plasto 19angelica communionesejunctus, ancilloeet
cerilatemFilii lui; concedas eliam niihi adhoerere matris factoris mei merear a0confici servus, ut ego
Deoet lihi, servire Filio tuo ct tibi, famulari 9 Do- idoneumopus in manibus summi Dei, impelrem in
minotuo ct tibi; illi sicut factori mco, libi sicut ge- servitute puerperoe Virginisjugi, al in servitutis de-
nitrici factoris mei; illi sicut Domino virtutum, votione ligari. Hoc mihi praesla, Jesu, Deus Fili ho-
libi sicut ancillaeDomini omnium ; illi sicui Deo, minis; hoc mibi tribue, Domine rerum, et fili an-
libi sicul malri Dei; illi sicut redemplori meo, cillse; hoc mihi largire, humilis Deusin homine; hoc
libi sicut operi redemptionis meae. Quod enim in mihi concede, homo in Dcum gioriose, ut hoc cre-
mea redemptione esl operatus, in tuaepersonaeve- dam de partu Virginis, qttod de Incarnalione lua im-
ritate "ibrmavil. Quod mihi redemptor factus est, pleat fidem meam ; hoc loquar de materna virgini-
libi filiusfuit. Quodpretium emplionis meoe factus tatc, quod os incuin impleat2adelua laude; hoc dili-
est, ex carne lua ejus incarnatio fuit. " In quo vul- gam de matre tua, quod tu in me compleas a3de di-
nera mea sanavit, ex came lua vulnerandum cor- lectione tua ; ita serviain matri lua?, ut ex hoc ipse
pus exhibuit; in quo mortem meam tolleret, a mor- me probes servisse tibi; ita haecdomineturaimihi,ut
VARIANTESLECTIONES.
' Feu-ard. edebat quamqui sit Filius Dei. Sed nos D " ln qua, Fcu-ard. In quo, nost. omn.
in omnibus noslr. reperimus retinemus. 12Quw sustulit, omn. nost.
quod
8 Sequimurscripturam Amel. et Toletani, quam 13
n Quia tibi filius Dominus,Amel.
pracferendaraputaviraus lectioni Feu-ard. : Deoad- Filii tui, iclem.
juvante ; nec minus Cod. Trin. : Deo adunanle. " Humilia el excelsa,Am. et Tol. cum antiq. Edi
3 Hunc scribunl Am. et Tol., qui paulo post pro tione.
eamque habent eliamque. 16Tueris, ambo iidcm.
4 infinitis lemporibusedidit Feu-ard., sed tempo- 17Tutelw pro vilwscribit Am.
ribusin nullo nostrorum Cod. legimus. 18Nobilissimuslilulus, idem.
8 In ChristiDominicorpore,Aiuel. 19Angelicaa communione,Am.Seducluspro sejun
6 Sota edimus ad omn. Cod. ms., quibus consenlit clus, Tol.
antiquior Editio. Unus Feu-ard. habct solum. 20Conjici, omn. nost.
7 Virginitaits loco virtutis scribunt Ani. et Trin. al In servitutis devotione. Reposuimus tji ex nost.
nei/iionantiq. Editio. omnib.
8 Tuam sinceritalem,et filii tui, Amel. 22De tua addidimussimilker ex nostris.
9 Dotninotuo, omn. nost. Tuo non legitur in Feu- 23De in omn. nostris cieest.
arri. 24 Mei, omn. nost.
'."irmavit,Amcl. et Tolet.ct vetus Edit.
PATHOL.XCVI, k
107 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 108
cx IioCl noverim mc placuisse tibi; ila dominiiimA opto; ut dominetur mihi filius ipsius, huic servire
cjus me tcneat in safeculum,ut tu sis meus DominuS decerno; ut comprober servire Deo, dominiumma •
in oeternum.' Quam promptfe servus bujus dominse tris ejus super me in testimonium quaero; ut sim
effici concupisco,quam fideliter servitutis hiijiisjugo devotus servus flliila generali, 13servus fteri appeto
dclcctor, quam plene famulari hujus imperiis opto, genitricis. Sifenarnque referlur ad Dominum,quod
14servitur arifeillae; sie redundat ad filiiim, quod im-
quam ardentcr ab illius donrinio dissociari non
quicro, quam avide ab ipsius famulatu nusquam ab- penditur matri ; sic altcrnat in nutrito, quod adbi-
stralii cupio ; tam vcre illi serviendi facultatem in- betur in riutrice; sic transit honor in regcm, qui
veniam, tam vcre 3illi serviens gratiam illius merear, defferlurih famulatum reginoe. Gralulafus ego cum
tam vcre in 4 servitutcm cjus sinc 8 inlcrruptione de- arigclis, laJtalus cum vocibUSarigclorum, exsultans
linear, 6 tam vere nuscpiam ab oeternitatis ipsiusju- ciitn angetorrim hymnis, gaudehs cUni angelorum
cuncfttatedisjungar. Et hoc quidem qiiare quoeiam, proeconiis,gratulor cum domina mea, loctor cum
noveruiit qui diliguiit Deum, vident qui sunt fuleles matrc Domiriisui, exsulto cum ancilla filii sui, gau-
' in Dco, intucntur qui adhserent Dominb,riori igno- deo cum ea, quse facta est niater factoris sui, ju-
rant qui non ignorantur a Domino. Sed v6s auditc, cundor cum ea, ex qua factum cst caro VerbuinDei.
rcmuli; vos atlendite, infidi; vos cognoscite, dissidio B Quia credidi cum ea quod de se novit rnecumcl ipsa,
18
pleni; vos percipite, sapicntes mundi, qui ex hoc quia cognovi quod sit virgo geriitrix , quia sapio
slulli cstis apud sapicnliam Dei, ex quo sapientcs quod sit generansvirgo, quia scioqnod virginilatem
cstis apud 8 stultifiain vcstram, qui ex hoc imbecil- illius conceplio non amisit, quia didici quod parlum
lcs eslis apud forliludinem Dei, ex quo fortes estis ejus immobilis virginitas anteccssit, quia teneo
apud aegrimoniamvestram, qui ex hoc eontempti- ijuod parlus ejus virginitatis gloriam lc non reliquit.
biics estis apud exccltcnliam Dei, ex quo subiimes Qui tam vere hoecomnia amo, quairi vere ilhi pro
cstis apud miseriavnvestram. Qui ex hoc destructi mc facta esse cognosco. Mecum eriim fest, quod per
cstis, quasi non sitis ab co qui scmpcr est, ex quo ipsam factum est, ut Cxeo natura Dfeimei se copu-
apud vosmetipsosesse putatis, cum nihil vferiussilis larct naturoe meoc, ex quo nafura inea transiret in
apud curii cui hoc est csse quod semper est. Qui Dco meo ; essetque unus Chrislus, Yerbum et caro,
spernitis hanc esse virginem semper; qui non vullis Deus ct Iiomo, idfemfactor et faclura, idem plasma-
csse factorcm meunifilium ejus, qui nori vultis hanc tor et plasma, idem conditor et cbnditionis forma,
esse matrem faetoris mci; qui contemnilis ut hsec ideiri operator el assumpti operis veriias, idem qui
sola hunc liabeat filium, qucm omnis habet crea- p fecil el quod fecerat, idem qui fccorat et quod fccit.
l'ira Doniinum unum ; qui non glorificatis hunc Ipse assumptor, ipse assumptus; 17 et ut exprcssius
Deum filium cjus, Dominummeum non glorificatis quod ipse dat de ipso loquar, ipsc omnipolens, pro
ut Dcum ; qui bcatam non dicitis quam S]Mritussan- ine autcm et pro salute mea ipse cxinanitus. Ipse
ctus ab omnibus nationibus beatam diccndam edixit forlis, ipse infirmus. Ipsc salus niea, ipse vulneralus
(Lnc. i); qui gloriam incorruptionis corruptela affi- est pro me. Ipse sanitas mea, ipse pro mc vulnere
Citis carnis ; qui non referlis honorem Dominicse cocsus.Ipse virtusDei, ipse pro me humilis Deus. Ipse
i_alri, ut referalis honorem Deo filio ejus ; qui non vivens, ipse mortuus. Ipsfevita mortis nescia, ,8 ipse
glorilicatis ut Dcurft, quem natum ex ea vidistis ut morlem sustineris et devincefis. Ipse ante mortem
hominem ; qui confunditis diversitatcs naturarum mori nescius, ipse post mortem sine doininiomortis.
filii ipsius; qui scindilis personam filii ejus; qui Ipsc de ccelo veniens, ipse sepulcrum aggredicns.
8 inflcilis divinitatem filii illius ; qui veram carnem Ipse sepulcrumrelinquens, ipse coelosrepetens. Ipse
veramque passionem spernitis filii ejus; qui hunc ad inferha in anima humana descendens, ipse de in-
nec cecidissein mortem 10per hominem, nec a mor- ferno polestate divina sanctorum ariiirias liberans.
tuis resurrexisse creditis per Deum. Quodenim ceci- Ipse in sepulcrojacens Ut honio, ipse dfesepulcro re-
dit, ex homine fuit; quod surrexit, ex Deo. Nam cgo T«surgens ul Deus. Ipse de morte liberans, ipse inter
ut sim servus filii fejus, hanc mihi dorainari " per- mortuos liber. Et haeeomnia idem Christus, atque
VARIANTESLECTIONES.
* Noverimpro noverintcdimusex nost. contraFeu- 10Ut hominemscribunt omn. nost.
atd. 11Prmopto Fou-ard.; peropto omn. Cod. nost.
a Quam desiderantur, quamprompte,etc./Amel. 12Generantis,Tol. et Trin.
. 3 Illi cl i//Jus desiderantur in Am. et Tr.' 13Servitulemfideliter appetoomn. cum Feu-ard.,
4 Servitute,Amcl. et Trin. Amcl., quem secuti sumus.
8 Interruplione,quod edimus, exhibentAm. et Tol. proetcr 14 Servitur est ex omn. nost. Feu-ard., servil.
Nec eniifi placet interemptioneFeu-ardentii, minus 18Generansvirgo genilrix. Ila Feu-ard.; sed gene-
vero incorruplioneCod.Trin. rans, eo quod in nostrorum Cod. nullo reperiremus,
6 Ante hsecverba repetil Feu-ard. Editio superiora rejecimus.
illa : Tam vere serviensgraliam merear, quod noS in ifi.Nonreliquit, id esl, non deseruit, quia partus
omnib. nost. Cod. desideramus. a virginitate non fuit sejunctus, quam minime loe-
7 In Deutn, Am. sit.
8 17Repraesentamusconsonam nostror. Cod.'lectio-
StultiloqvAumvestrum scribit Am. cum antiqua
Editione. nem. Fcu-ard. bsec erat: Hwc ut exprcssius quod
0 Inficitis, rcposuimus ex Amel. dat dc ipsoloqui, loquar, elc.
, pro afficitis, ipse18
cjuodest in reliquis. Ipscvita mortem, ctc., onm. nost.
109 LIBER DE VIRGINITATEPERPETUA S. MARLE. — MONITUM. 110
omnia in uno eodemque Christo, * pro unione per- A . pio judice, sanclificatus a copioso redemplore, mi
sonoe, non pro confusione naturoe. Ideo ego confi- scear beatis angelis, socier choris angelicis, 3copuler
dens per mortem hujus Filii Dei, pcr crucem redem- angeldrurtigaudiis, jungar festis angelicis; ut sit Deo
ptorismei ; spcrans per vulnera hujus factorismei; in me gloria, ut sit Deo a me laus, ut sit Deo a me
liduciam habens, spem veram tenens per sanguinem honor ; et mihi sit a Deo venia, et mihi sit a Deo
hujus Christi mei, quia teclis peccatis meis, quia salus, etmihi sit-a Deo vifa, et mihi sit a Deo ex-
reinissis iniquitatibus meis, quia ablalis sceleribus sultatio, jugitei, vcraciter, indesinenter, cvidenter,
meis, quia ablutis criminibus meis, quia 2 abolitis amodo, ex nunc, ex hoc,. abbinc, et in omne tem-
malis meis, quia abstersis immunditiis meis, quia pus, et in totum oevum, et in cuncla semper saecula
solutispeccatorummeorumvinculis, munriatusabono soeculorum. Amen.
Deo, puriflcatus a misericordioeDeo, justificalus a Explicit liber de perpetua Deiparmvirginilate.
WRIANTES LECTIONES.
' Utrumque pro deest in Feu-ard., reperitur B ! Abotitisex omnib. nost. edimuS,pro oblitis, quod
m nost. omn. erat in Feu-ardent. Editione.
3 Annutnerer,Amel.

IIS DUO SEQUENTIA OPUSCULA

MONITUM LECTORI.

Iii hoc driplici opusculo sanclo Hildefonso asse- cienda nobis est, cujus lumine obscuriora Palrum
rendo nihil est, lector benevole, quod immoremur. dicta ad nostram intelligentiam reseravit.
Namque et librum de Cognilione Baptismi unum, et Prseter hoec aulem riuo sunt (ncc oportet ea si-
de Progressu spirilualis deserii alium composuisse lcntio preeierire) quoein his libris a sancto doctore
commemoratsanctus Julianus; deinde vero sub iis- omnes edocemur, quseque omnium studiosorum lec-
dem litulis, atque eidem sancto doctori attributa re- torum animis vellemus itifixum. Primum siimmam
perta fuere in Cod. ms. .PP. Dominicanorum Bajo- C diligentiam, assiduamcjueoperam, quam in SS. Pa-
Cerisium;ex quo primus ea in lucem edidil Stepha- trum scriptis evolvendis, addiscendisque ipse loca-
nus Baluzius, quem nos in hac nostra Editione secuti bat, die noctuque eorum studio incumbens, ut ex
suriius. Nisi forte styli diversitas judicium tuum eis tanquam e purissimis fontibus sanam doclrinam
aliquantulum relardare possit, cujus magnam vim hauriret, quam fideli populo propinaret, profanas
esse fatemur ad doctorum virorum lucubrationes vocum novitates juxta Aposloli monitum caule vita-
recledijudicandas, verasqueetgenuinas a spuriis se- turus. Dcinde demissani illam aniini humilitatem,
cernendas. Sed id quidquid est difficultalis statim qua vir sanctissimus et ingenio et eruditionc pluri-
evanescet, ubi ex ipso sancto doctore intellexeris, mum valens, quasi nihil se scire putasset, ad auscul-
hsecduo opuscula non tam de suo composita atque tandam Patrum anliquiorum doctrinam aurcs adeo
elaborata, quam ex variis SS. Patrurn sententiis vacuas accommodaverit, ut eorum polius dicta at-
collecta fuisse. «Nonnostris novitafihus,» verba sunt que sententias, quam proprias nobis traderc volue-
ipsius sancti Hilriefonsiin fine prsefationisprimi li- rit. Neque id ipsum dissimulaVerit, sed ingenue
bclli, « incognita proponentes, sed antiquorum mo- (ul viruin sanctissimumet inlegerrimum decebal)
nita, vel inlelligentisereserantes, vel memorioead- et apertissimis verbis professus sit, atque proprio
riotantes. Obquam rem titulum operis hujus Anno- quasi digito nobis indicaverit quoenainilla sint quoe
talionuin de cognitione baptismi dccrevimus inscri- ab aliis accepcrit, ne fucum lcgenlibus faccre, vel
bendum. s Jam ergo deincepsmirari desines quod dchila illos laude quodammodo defraudare, vclle vi-
senlcntioein eis contentee alium iiequentcr quam deretur.
Hildcfonsi stylum sapiant. I> Quare rcm nos gralissimam vel ipsi Ilildefonso
"
Intcrea taihen le monilum volumus ut ne quid de facluros speramus, qui, doctorum virorum exem-
horuin librorum pretio detraliendum putes, pro- plum secuti, non dubitavimus ad fontes" ab ipso
pterea quod non sint proprio Hildefonsi marle omni sancto doctore indicatos rccurrerc, et ea qua poiui-
ex pane elaborati. Ea enim est sentenliarum qui- mus diligentia, non parvo certe sudore, singula pene
bus constant gravitas, atque proestantia, ut ipsoecum loca inquircre, ac designare, e quibus quoequesen-
per se, tum etiara propter eos e quibus excerpioe tentia excerpta est. Ex quo labore Satis improbo
sunt doctissimos ac venerabiles Ecclesiae Patres, id simul commodi percepimus, ut corruptas lectior
Augustinum, Gregorium, Isidorum, maximo sint in nes si quas offendiinus, restituerimus, et lacunas
pretio habendae; non minus tamen sestimandoesint aliquot, quas in Baluziana Edilione reperimus, etsi
propler collecloris summam auctoritatcm. In quo non magni momenti, repletas exhibeamus. CUravi-
equidem non is tanlum pensandus estlabor, quem in mus etiam ne verboruin sancta: Scriplurat citationes
eis hinc inde colligendis, atque ad unum scopum ad oram desiderarentur; nihil tandem non egimus
singulis coordinandis Hildefonsusinsumpsit (quam- quo haecEditio absolutissima appareret velin summa,
vis neque id leve sit, et ad usum nostrum maxime qua laboramus, omnium Cod. mss. inopia.
accoromodatum),sed ipsius in primis doctrina suspi-
111 S. HILDEFONSlEPISCOPI TOLETANI 112

S. HILDEFONSI
EPISCOPI TOLETANI

ANNOTATIONUM DE COGNITIONE BAPTISMI

LIBER UNUS.

PR^FATIO. A lus illis, et seternitas istis reparalio est. Et sicut


Divinseinstitutionis aucloritas, et sacrae paterni- isti nec volent unquam peccare, nec poterunt, ita
tatis anliquitas per Scripturam, quoc, dicenle Apo- isti a velle ut posse peccandi salvati asciscuntur per
stolo, divinitus inspirata utilis est (II Tim. in, 16), effeclumredemptionis in eorum pleniludinem clari-
Ecclesiam catliolicam nasci per iidem, crescere per tatis. Jam per sancti Spiritus pignus pia futurseuni-
inslitulionem, atque in seternitatem per remunera- tatis admistione concreta, quando ea quse in homi-
tionis gloriam permanere, et per redemptionis mu- nibus ex adversitate tolerat angelicae consolationis
nus ohtinuit, et per adoptionis spirilum affirmavit, suffragatione firma sustentat, ut in peregrinatione
quoniam hanc eamdem Scripturam ipse Spiritus ad hujus vitse opitulatio angelica foveal, quos gloriosse
salutem hominum inspiravit, qui ad beatitudinis societatis sUaeunitas exspectat. Hujus Ecclesiaepars,
praamia homines provexit. Hujus sanctae Ecclesioe qua: in hoc tempore advocalur, ut fiat quod dicilur:
origo in hominihus figuraliter inchoavil ex tempore, Coilgrega nos ex geulibus, ut confiteamur nomisi
perficietur aulem ex muneris oeternitate. In sanctis sancto tuo, et gloriemur in laude lua (Psal. cv, 4S,
vero angelis in verilatis specie temporaliter coepit, M), quo ordine secundum apostoticam, sancto-
in voritatis specie percnniter raanet. Ita namque g rumque Patrum traditionem antiquam, inslitulio-
spiritaliter condita est, ut post ruinam praevaricatio- nem quoque divina aucloritale prolatam, invitetur
nis in conditoris amorem sui soliditate percepta, non ut veniat, veniens ordinabiliter suscipiatur, suscepla
suoe nalurae augmenlo concresceret, sed humanoe sacris ordinibus provehatur, provecta sanctificalio-
salvationis illalione reparata constaret. In angelica nis gratia impleatur, praesentis libelli serie manet
vero condifione, quia ex parte aliquod ruit, reli- congestum, dispositum pariter et concrelum, non
quum glorise in percnnitatc perraansit. In lramaua nostris novitatibus incognita proponentes, sed anli-
vero conditione, quia tota per deceptionem hostis quorum monita vel intelligentiaereseranles, vel me-
natura interit hominis, ex niilla parte repararipo- moriae adnotantes. Ob quam rem titulum operis
terat, nisi eam ad reparalionem sui ex loto redcm- hujus Adnotationumde cognitione baptismi decrevi-
ptoris veritas suscepisset. Hinc adfuit, ut inde pidens mus inscribendum.
Conditor ruinam repararel angelicam, unde pius Re- CAPUT PRIMUM.
demptor in se suscipiens reparandam illic naturam Exordium orationis.
induxit humanam. Regnante igitur Deo in cocloet Jesu fili David, miserere mei, illuminans oculos
in terra, cujus regnum est totus mundus, qui ex Q meos, ut videam quod ad te perveniara ; firmans
ccelo constal, et lerra, cui servit cceleslium, ter- in te gressus meos, ne transgrediar viam ; aperiens
restrium, et infernorum omnis rei universa snb- os meum, ut possit de te loqui, qui dedisti mihi velle
slantia, per quem consistit jam illa sine defectu cce- tua ulcunque poterim loqui. Et quia dilectio pro-
leslis patrise pars beata, ad cujus profectum in ele- ximi inhseret dileclioni tuae, da mihi exercere utili-
ctis quolidie natura conscendit humana. Quia enim talem ejus, quaeformet salutem illi, et perveniat in
Dei Patris Vcrbum, ct hoc ipsum Deus, per quod laudem et gloriam nominis tui.
angeli et omnia facta sunt, caro factum est in homi- CAPUT I!.
nibus caput Ecclesiae, qui erat initium angelicse Quod insinuetur novm regenerationis dicere muste-
creaturae, ac proinde sicut Deus et homo in unitate rium veilc.
personaecaput est unus Chrislus, ita illi esset ex Generationem illara, quoefit provenluroegenera-
angeUs et hominibus Ecclesise unum corpus. Unde tionis divinse,ut nati homines in iram renascantur
hujus Ecclesiaegloriosa pietas et gloriatio pia gauriet ad gratiam, per quam filii irse transeunt in adoptio-
in consislentibus angelis, anhelat in hominibus pro- nem filiorumDei, qua liberati a regno peccati trans-
vehendis. In illis laudcm celebrat Conditoris, in is- -. feruntur in regnum gloriae Dei, suis ordinibus per-
tis assumit gloriam Redemptoris. In illis habct gau- sequi et explicare contendam, ut omnis sancto lava-
dium sine fine, in istis appetil sine fine gaudere. In cro haplizandus videat per quae mysteriorum signa
illis statione, in istis acquisitione laetatur. lliic in vocatur; omnis jam baptizatus meminerit quoesa-
civibus solida, hic in advcnis Iaeta. Illic de securi- cramentorum proeiniael servet, et veneretur; qua-
tate quiescit, hic de sollicitudine prospectatur. Sa- tenus ciui.ifigursetanti mysterii antea signataeesse
115 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 114
noscunlur, postea ipsarum figurarum sacramenta in A ex quo in condilionis primordiis signaverat sacra-
octernaragratiam sciantur esse completa. mcnta suoercdemplionis.
CAPUT III. CAPUTVII.
Quod unus sit Deus Trinitas tota. Formatio Ecclesim de latere Christi ad similitudi-
Deus unus est, invisibilis, incomprehensibilis, in- nem formationisEvw de latere Adm.
aestimabilis,immortalis, omnipotens, perfectus et Adam ergo Christi, Eva Ecclesiae figura fuere.
sempiternus. In hac re nihil adventilium, nihil po- Assumptus est limus, et factus est primus homo
stremum, nihil recedens. Hic est ante omnia, super Adamin animam viventem.Incarnatus est Christus,
orania, intra omnia, extra omnia. Hic Deus est Pa- et factus est secundus homo Adam in Spiritu vivifi-
ter, et Filius, et Spiritus sanctus. Sed Paler a nullo, cante. Somno Adam obdormivit. Christus morte
sed ex se, est; et esl tantum Paler. Filius ex Patre quievit. Adoe costa subtrahilur, et mulier fingitur.
est natus, ex eo cooeternus Patri; et est tantum De Christi Iatere sanguis et aqua producitur, et his
Fihus. Spiritus sanctus ex Palre et Filio inscpara- sacramentis Ecclesia sancta formatur. Non tollitur
biliter procedit, et est tantum Spiritus sanctus. Hscc caro de carne viri, cum permanenle virlute ossuum
tota Trinitas unus est Peits, non aliud habens , et a viri deberel mollior mulier carnis mollitie potius
aliud subsislens. Sed ideo simplex est, quia quod in fingi; sed quod de viro ossis fortitudo subtrahitur,
se habet, hoc est. Non enim in illo accidit quod- infirmitas est divinitatis, de qua dicitur: Verbumcaro
cunque bonum, cujus sit participatione compositus; factumest(Joan.i, 14); quod de fortitudine ossis viri
sed quia ex illo est omne bonum. ideo quod in se mulier fingitur, hoc est quod sequilur: Ethabitabit in
est, hoc vere omnimodoest. nobis.Nam de viro aliquid virtutis auferre hoc est :
CAPUT IV. Semelipsum exinanivit formam servi accipiens (Phi-
Quodtota Trinitas unus Deus omnia fecit. lip. n, 7); mulicrcm de forlitudine viri compinjji,
Haectota Trinitas unus Deus fecit omnia visihilia hoc est : Cutn esset dives, propter nos pauver factus
et invisibilia, sive coalum,et coelestem angelicam est, ut nos ejus inopia ditaremur (II Cot. vin, 9).
crealuram cum omnibus quse continentur in coelo, Quod ergo ille infirmatus in humilitate deitatis suoe,
sive terram, et mare cum omnibus quae continentur hoc Ecclesia roborata est per assumplionem huma-
in eis. Hic Deus omnia creavit, omnia conlinet, om- nitatis in illo. Bcne ergo infirma mulier de virtute
nia gubernat, omnia providenlise suse administra- viri formatur, quia post lapsum culpsedeformis hu-
lione disponit, omnia regit. Omnia ipsi serviunt. mana conditio factoris sui imaginem non reciperel,
Omnia ipse judicat. Absqucillo nihil bonum. Ex illo Q ( nisi hanc Redemptor pius moriens innovassel; nec
nihil malum. Ipse potens et de malo facere honum. debilis et abjecta ad virtutem spiritus consurgeret,
Ipse disperdens omne malum. Ipse donator omnis nisi eara infirmata divinitas humilis erexisset.
boni. Ipse conservans perenniter omnebonum. CAPUT VIII.
CAPUT V. Quod in exordio primorum hominumet incarnatio et
Quo'd homo a Deobene sit conditus, a zabolo male mors prmfigurata est Christi.
deceptus. Hanc figursesalvalionis summam per gloriam Vir-
Post condiiionem caeterarum rerumbona condi- ginis signavit specics mulieris, quando dictum est ad
tione bealus esl a Deo condilus homo, el certe ita serpentem : Inimicitias ponam inter te et inler semen
beatus, ut ad imaginem ct similitudinem Dei faclus, ejus (Gen. m, 15); significans maliliam diabolicoe
cunctis lerrenis rebus existeret beatitudinis auctori- partis non posse inhaerere sacramento redemptionis,
tate prselatus. Cui invidens super iis angelus ob su- quod factum cst per assumptum hominem ex utero
perbiam de cceleslis glorise claritate dejeclus, dum Virginis. Unde adbuc subditur: Ipsa conteret caput
condilori Domino superbivit, hunc conditum homi- luum, et tu insidiaberis calcaneo ejus (lbid.). Hoc de
nem persuasionis fraude decepit. Qui deceptus homo Christo, qui est fructus virginalis ventris Mariae,in-
et propter transgressionis admissum beatitudinis D * •
telligilur. Id est Tu per malitiara persequentium,
loco exsul est faclus, el cura omni posleritale gene-
qui sunt semen luum, quoruin corda inhabilas, eum
ris sui raorlis est senlenlia condemnalus.
supplantabis ut moriatur; et ille resurgens conteret
CAPUT YI. caput tuum, quod est mors, et te ipsum qui habes
Quod pietas Conditoris prmcesseritculpatn hominis. mortis imperium. Hanc humilitatem Redemptoris
Hunc pietas Conditoris seterna slatuens miscra- usque ad susceptionem mortis mox subsequens fra-
tione salvandum, in ipsis primordiis conditionisejus tricidium flguravit, quando Cain frater major terre-
velut pietatis fundamenla componens,salutis inyste- nis operibus incubans, assurgens innocenlem so-
ria fixit, per quorum mysteriorum sacramenta quan- cium propter simplicem hostiam extra domum rudi
novus occidit, significans Ju-
doque salvandus invenire signatoe salutis remedium crudelilate homicida
in natum, Christum
posset, sicque praeiretpietas factoris culpam homi- dseorumpopulum primum lege
mundi exlra Jeru
nis, et cura plenitudo venisset tcmporis, antiquitas agnum Dei, et lollentem peccata
pietatis repararet lapsum humanoe conditionis, ct salem crucis patibulo occisurum.
ex.hoc subveherctillain gloriocfuturse selernilatem,
115 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 116
CAPUT IX. AV sanxcrat, ct non sicul genliles sacrificanlcs doemo-
Quod incarnalionem Christi tola Trinitas operata niis immolabant.Quselamen obsemntia legis pro-
fuerit, sola tamen persona Filii hanc suscepit. pter cognitionem Dci multum profuit hominihus in
i Hujus sanctseredemptionisopulcntum miseratione tempore suo. Scri ideo plenam felicitatem non intu-
copiosa mysterium proesignatum in conditione pri- lit, quia ari perfectum nihil adduxit (Heb. vn, 19).
morum hominum implevit Filius Dci veniens in Sequens crgo crat tcmpus, in quo felicilas per lille-
pleuitudine temporum, cujus advcntus opcratio in- ram coepta posset per inlelligentiam spirilus essc
carnationis ejus veritas fuit. Quam incarnalionis ve- pcrfecta. In hoc tempore gralice, quod tertium est,
ritalem lota Trinitas operata est, quia inseparabilia fuit abunde feliciter, quando cunctis illis sacris lio-
sunt opera Trinitatjs; sola tamen persona Filii sliis ligtiratus Christus cst incunctantcr ostensus;
hanc suscepit, quoniam qusccunque per hanc dis- qtianao timbroesucccssit lux, incertis veritas, figuris
pensationem perlinent ad personam Chrisfi, nequc osiensio, occultis revelatio, legi evangelium,timori
adPatris, nequc adSpirilus sancti pcrsonas poleruut servornm gratia fdiorum, et cunctis, qtiseadumbra-
ullalenus pertinere. Non cnim fas est diccrc Pa- vcrat littera, manifestalio spiritalis gralissima et
Irem et Spirilum dc Yirgine genitos, vel cruci sus- aperta. Quarlum est illutl beatocoeternilatisinsigne,
pcnsos, vcl scpultura conclusos, quacin sola pcrsona in quo, dcvictis cunctis adversanlilms,laudabil homo
Chrisli omnia congruenti, et evirienti sunt dispen- Deum in incorruplionis tranquillilate securus. Ergo
sationc completa. Hoc myslerium rcdemplionis hu- in slatu nmndi1'... addiictum csl. Non plene felici-
manoedisposilum oeternilatedeitatis susc, complelu- ter fuit teiTiumsub gratia, in quo nos Christus a de-
rum proesenliahumauilatis assumptoeChristus, si- lictis nostris in suo sanguine Iavit; et abiinde felici-
cut ante soccula ordinavit, ita in socculorum fine tcr maiieiexlrenuiin illud, quod el seternum, in quo
perfeeit. Nihil novitate consilii inventum, nihil ac- lauriabimusDeumin sseculasoeculorum.
cessu novaecogilationisassumptum, sedoeternadis- CAPUT XII.
positione proefixum,temporali dispcnsationeperfe- De conalu exsequendorumordinum.
ctum. Jam nunc favente Deo, cujus miscricordiaeopus
CAPUT X. in huinana salvatione nosse dcsideranius, ipsius cf-
Quod ideo data lex est, ul rediret itt cognitionem fectum salvationis qua?,pcr regcnerationem gratiae
hominiDeus. cum sacramenlo redemptionis elfieifiir, sicut et di-
ilumano ilaque generi, quia oblivioni dederat vina auctoritas ct patcrna sanxit autiquilas, op-
Creatorom, data cst lex, pcr quam creaturse amit- .Q portunc suis ordinibus cxsequamur
lenti Deum rcduceretur in cogitalionemcroalor om- CAPUT XIII.
njum rcrum; dictumquc cst per eamdem lcgem : Quod ipsis exordiis causarumiitstattralio numanatn-
AttrfiIsraet: Dominus Deus tuus Deus unus, etc. choata cognoscitur,in quibus ejus restauratio con-
(Dcut. vi, 4). Quo dicto ct superstilioncs, quibus tinetur.
pro Creatore crealura colebatur, ainotoc sunt, et Exordium regeneralionis, cujus spccics pcracla
unus qui vere colerelur Dcus patcnier cst demon- est in plcnitudinc temporis, ab initio temporum cce-
stralus. pit. Etenim oetcrnaSapicntia ita in cxordiis rerum
CAPUT XI. figuram slatuit sacramcntorum, ut cx antiquitate
De temporibussub quorutn distinclionc swculum ordinata significatio pervenirel ad fmem tcmporuro
slelit. in efiicicntiis aclionum. Unde quia regcnerationis
Stetit ergo sseculum in hominibus sub trimoda hnjus sacramenlum in aqua et spiritu consislcbat,
distinclione temporum. Stabit homo ordine quarto causarum institulio perfccit [F. pcrfecla] illius ope-
in beatitudine soeculorum.Primo summe infcliciter, ralionis species seniulabatur cum dicitur : Et spiri-
secundo non plene feliciter, tertio abuntlc fclicitcr, tus Dei fcrebatur super aquas (Genes. i, 2), ut in
quarlo summa seternaqucfclicitatcfcliciter. a Primo jl earumdcm causarum cxordiis inslauratio his rebus
summe infeliciter, quia bomo conriitusad imagincm figurata csse monstratur.
et siniililudinem Dei, suo deceplore zaholo sibimet CAPUTXIV.
principante, serviens regno peccati, idolorum cultor, De Joanne et baptismopoznilenlim,cujus signumsutu
soli Crealori pie debitum impie crcaluris impendit stramenla ciliciorum, \er qum ad oleandum par
honorem. Secundo non plene feliciler, quia data vutxdeducunlur.
quidem lex est ad cognitionem Dei, sed perducere Veniens ilaque Dominusimpleturus suramam no
non poluit ad jusliliain Dei. Nam si ex legejusti- stroesalulis, non sibi sed nobis profuturam, in so
lia, ergo Chrislus gratis morluus est (Gal. n, 21). suscepit,et a sesanclificavitbaptisraalissacramentum,
Data est ad intelligcntiara, non ad vcniani pcccati. pramitlens Joannem,cujusbaplismusveritatisfigura,
Per illam cnim agnitum peccatum puniltini est, noni non vcritas esset, qui peccalores ad pffinilentiam
sanalum. Data ciuidemest in sanctione hostiarum ett coiiimonercl, non qui remissionem peccalis infcrret,
ccrcmoniarum, ut offerrentur Deo , sicut Deus> ipso Joanne dicente : Ego bapitzoinaquainpoeniten-
« Videniur ex Aug. desumpta (Lib. de Diversis, b Dcsunl hic in Codice ms. duae!>nea3.
quwsl.85, GOi,scd non ad litteram.
117 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMl. 118
tia (Matth. m, \\). nc itaque est quod per atra- ^ monium perhibmt Joannes dicens: Quia vidi Spirilutn
menta ciliciorumad andum sacerdotibus parvuli descendentemsicut columbam, et mansit super eum,
deducunlur, ut poeni ntioe signum habeanl propler et ego nesciebameum (Joan. i, 52). Ex muitis co-
oous, qui pcenitentiseopera demonstrare non pos- guitionibus Chris.lumsciebal Joannes. Nam cum vi-
sunt propter oetalis tempus. Majores autem aetate disscl Maria maler Christi Elisabclh, exsultavit in-
cum advocari ad fidem coeperint, per se poeniten- fans isle Joannes in utero ejus (Lut;. i, 41). Hic erat
liam exhibent de erroribus pris.linis, in quitms aui vox clamantis : Parate viamDomini (Mqlth, m, 5).
generaliter vixerunt, aut idolis seryierunt. Hanc ef- Hic eum qui ad se baptizari venerat, prohibet cura
ficaciam poenitentisecommendabat Joannes, cum de diril : Ego a le debeo bqptizari, et tu venis ad me
eo dicitur : Venitjn omnem regionem Jordanis prm- (Ibid,, 14). Hic eum agnum Dei, et lollentem mundi
dicans baptismumpwnitentiwin remissione peccato- peccaia ostendil (Joan. i, 29). c Sed hoc solum in
rutn (Luc. m, 5). Unde aperte patet quia Joannes eo nescivijt, quia silii retenturus erat Iiaplismi po-
naplismumpcenitentieenon solum procdicavit,verum testatem, et non eam translaturus vcl transmissurus
etiam dedil, sed in remissione peccatorum dare non in aljqucm scrvuni; sed sive haplizarct in ministcrio
poLuit. Ac proinde quoniam baptismum, qui peccata scrvus bonus, sive baptizaret in ministcrio gcrvus
solveret dare non poterai, prscdicabat; ut sicul in- B malus, non sciret se ille qui bap.tizarclur baptizari
carnatum Verbumpatris proccurrebat procdicationis nisi ab illo qui baptizandi lenuit potestatem, et esset
verbo, ita baptismum poenitentioe,quo peccata sol- bujus sacramenli virtus non in officio ministrantis,
vunlur, proecurreret suo haplismo, quo peccata solvi sed in potestate magislri.
non possunt. CAPUT XVII.
CAPUT XV. Qnod doclor sludiis oratiomtm nuinirc dcbet prmdi-
calionem verborum,ut quod locuturus est, Dei vir-
Quod incipiente bapi.smo Chrisli cessavtt oaptismus tute melius quam ejus aciione formeiur.
Joannis. Et quomodoChristus bapiizat, et non ba-
ptizat. Cum ex conversatione gentili quisque nolens ad
Venit Dominus, ut baptizarctur a servo. Propler cognitionem et fidem Dei hortaltir ul veniat, pri-
humilitatcm prohibet servus diccns : Ego a te dcbeo nium doctor attendat multam bonitatem miseranlis
baplizari; et tu venisad me (Matth. m, 14)! Propter ju- Dei, de quo dicilur : Qui vult otnnes homines salvos
stHiam imperavit Dominus dicens : Sine modo.Sic fieri, et ad agtiitionemveritatisvenire(I Tim. n) ; J ac
enim oporlet nos implere omnetn justiliam (Ibid.). deinccps agat quantum potest ° ut inlelligenter, ut
Deindequiescit baptismus Joannis, qui erat in poe- libenter, ut obedienter audiant. Et haccse posse, si
nitentia et in veritatis umbra, et incboavit bapti- r potuerit, et in quanlum potuerit, pielate magis ora-
smus Christi, qui est verilas, in quo fit remissio tionum quam oratorura facultate non duhitet, ut
peccatorum. Quanquam non baptizaiet Christus, orando pro se ac pro illis, quos est allocuturus, sit
sed discipuli ejus. a Baptizat autcm Christus, et orator ante quam doctor, atque sive in peeuliari col-
nonbaptizat. Sed utruroque verum est. Baptizat, quia loquio, sive in Ecclesiceconveiitu, ipsa hora jam ut
mundat. Non baptizat, quia non ipse tinguit. PruAie- dicat accedens, prius quam exerat proferentem lin-
bant tunc discipuli, sicut imnc muristri prsebent guam, ad Dominum levet animam sitientem, ut
ministerium corporis. Prsebebat ille adjutorium ma- ructet quod biberit, vcl quod impleverit fundat ;
jeslatis. atque ad horam ipsius dictionis illud potius bonse
CAPUT XVI. menti cogitet convenire quod Dominusait:; Cum au-
Quod solus Christus baplizat, qui soli sibi baptizandi tem tradent vos, notiie cogitarequomodo aut quid lo-
retinuit potestatem,quamvis sive bonus sive malus quamini; dabitur enim vobisin illa hora quid loqua-
minister baplizet. mini. Non enim vosestis qui loquimini, sed Spiritus
* Nunquam ergo cessat bapiizare qui
nunquam Patris vestri qui loquitur in vobis (Mallh. x, 19). Si
cessat mundare. Usque in finem soeculiJesus bapti-
ergo loquilur in eis Spiritus sanctus, qui persequen-
zat, quia ipse muijdat. Securus proinde accedat D tibus traduntur pro Christo,f quarc non et in ,eisqui
homo ad inferiorem ministrum, habet enini supe- tradunt discentibus Christum? Hocsane studium do-
riorem magistrum. Ipse magjsier Christus et ex- cendi et in suadenda fide ethnicis, et in suadendis
trinsecus baptizat, dicente Paulo : Sicut Christus bonis fidelibus cunclis doclorem convenit
operibus
dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea, mun- exercere.
dans eam lavacro aquw (Ephes. v); et intrinsecus CAPCT XVIII.
baptizat per infusionem spiritus, quo docetur jnte- Qualiter aggrediendus est qui nolens invitatur ad
rior homo et haberefidem, et servare operis digni- fidem.
tatem. Ad haeccerte pertinet quod dicitur : Et testi- 8 Cum ilaque credere nolentibus unius Dei co-
a Ex Aug , tract. 15 in Joan., c. 4, 3.
h S. Aug., ibid. § gimus : Ut intelligenter, ut libenter, ut obedienlerau-
c S. Aug., tract. 5 in Joan., c. 1, 8. diant,
{ quam leciionem seculi sumus.
§
d S. Aug., de Docl. Chrisl., I. iv, c. Quod hic emendavimusex libris editis divi Au-
25 de Doctrina Christiana quare pro quas, quod
e Acherius ex Ms. Bajocensi edidit ut intetligentes gustini
Iegitur in Baluzio, similiter fccimus aliis multis locis,
ul libenteret obedienter, etc. Sed in libris editis D. quamvis non indicemus, ubi error aperlus erat.
Augustini, unde haecad litteram desumpla sunt, le- e S. Aug., de Doet. Christ., 1. i, c. 7.
149 S. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANI 120
gnitio et fides olfertur, proponendumest ut per in- A icipiunt enim aperiri initia fidt , , cui per lavacrum
lclligentiam pergant videre quod Deus est, omnibus- regenerato post acceptionemS/ ilus sancti in par-
que eum naturis visibilibus et corporalibus, intel- ticipio corporis Christi se crediderit Christus. Et vi-
ligibilibusvero et spiritalibus, omnibusque mutabi- debit librum illum sanctoe aucloritalis apertum,
libus, praeferant. Omnesenim certatim pro excellen- quem clausum in mysterio sigillis septem aperuit
tia Dei dimicant, nec quisquam inveniri potest, oui idem victor Leo de tribu Juda (Apoc.v, 5). Qui li-
hoc Deumcredat esse, quo est aliquid melius. Itaque ber tolius sanctae Scripturaeaperfus esl, quia intel-
omnes hoc Deum esse consentiunt, quod caeleris ligentia ejus hominibus revelatur a Christo, qui so-
rehus omnibus anteponunt. « Et quoniam omnes qui lus in se suscepit, atque complerivoluit, quoc ad sa-
de Deoaliquid cogitant vivum aliquid cogitant, illi lutem humani generis complenda ordinavit alque
soli possunt non absurda et indigna existimare de proescivit.Signa autem ejus septem hsec sunt : pri-
Deo, qui vitam ipsam cogilant. Deinde ipsam vitam mum incorporatio , secundum nalivitas, terlium
pergunt inspiccre; et si eam sine sensu vegetanti in- passio, quartum mors, quintum resurrectio, scxtum
venerint, qualis est arborum, prseponunt ei sentien- gloria, seplitnum regnum. Quse signorum adaperlio
tem, qualis est pecorum, et huic rursus intelligen- ™hoec est gcneris humani plena redemplio; ad quam
tem, qualis est hominum : quam cum adhuc muta- * qui venit, hoc ordine venit.
bilera viderint, fetiamhuic aliquam incommulabilem CAPUTXX.
coguntur prseponere, illam scilicet vitam, quae non Dehis qui volentesprimumad fidemconverlunlurca-
aliquando desipit, aliquando sapit; sed est potius techumeni,id est, audientes dicanlur.
ipsa sapienlia. Sapiens enim mens adepta sapientia; i Quicunquede gentili conversatione, et de super-
antequam adipisccretur, non erat sapiens. At vero stitionibus, quibus impie procreatore colitur crea-
ipsa sapientia nec fuit unquam insipicns, nec esse tura, majuscula selate venientes volunt crederc in
unquara potest : quam si non viderint, nullo morio Deum,vel sive recens nati, sive parvuli sint, cate-
plcna fiducia vitam incommutabililer sapientem chumeni, id est, audientes dicuntur, pro co quod
cominulabili vilse anteponerent. Ipsam quoque regu- primuin procceptumexhortationis in lege sihi au-
lam veritatis, qua illainclamant esse meliorem, in- diunt diclum : Audi, Israel, Dominus Deus tuus
commutabilemvident, nec uspiam nisi supra suam Dettsunus est (Deut.vi, 4); et illud: DominumDeum
naturam vident, quandoquidem se mutabiles vident. tuum adorabis,et illi soli servies(Ibid.). Audiunl ergo
At cum veraciter, suadentc doctore, seclusa fuerit; verhum vitse,per quodperveniantad munus gratise,qni
omnis mutabilis res a Deitalis honore, accipiendumi _ erant filii irse. Nam quia omnis qui vere agnoscit,
est ne sit summe [F. sumraus] Deus quod passioni,, vcraciter dicit : In iniquilatibus conceptussum, el in
id est, mutabililati poleril subjacere. Cumque fuerilI peccatispeperit me maler mea (Psal. L, 7) ; in eo
tentum, id quod commutabile est, esse non posse; quod originaliter tenetur ad noxam morlis, donec
Deum, restat ut pervenialur ad rem illam quse cun- per redemptionem efficiaturFilius Dei, erit filius:1-
ctis rebus praeeminet, et incommutabilis est. Con- lius antiquoeirse, quam meruit primus homo in proe-
jccto illo quod res illa quse unus est Deus, cunclis5 cepti transgressione, dicente Domino : Qui credil in
proeeminenset incommutabilis manens, omnia fecit,, Filium, habet vitammternam. Qui autem incredulus
omnia disponit, omnia juriicat, curam de omnibus s est Filio, non videbitvitam, sed ira Dei manet super
habet nihilque est ex omnibus visibilibus et invisi- eum (Joan. m, 36). Quam iram non venire, sed
bilibus quod non ex illo initium habeat, non in ser- manere dixit, quia non ex novitale infidclitatisvenit,
vitule ejus domiiiationisubjaceat. Qui subjectarum n sed ex antiquitate praevaricationis manet. De qua
rerum famutatus sub nulla ulla mutabili crealurapo- i- ira nemo salvari potest, nisi per misericordiam Sal-
lest ullatenus inveniri, nisitantum sub isto unodorai- vatoris, dicenleeodem Domino: Si vos Filius libera-
nante Deo, cujus oeternasubstantia est, cujusinconrr verit, lunc vere liberi eritis (Joan. vm, 56). Qui ca-
mutabiUsveritas,cujusomnipotenspermanetpotestas. >. iTJtechumeni propter cognilionemDei, quam illis per
CAPUTXIX. sacerdotem quasi per Moysenloquitur Deus, audien-
De adapertitionejanum fidei. tes dicuntur,ut, relicla vetustatevitaecarnalis, veniant
Jamcum reseravitille januam fidei, de quo dici- i- ad vitaenovitatem per unius Dei cognitionem.
tur : Qui habet clavemDavid, qui aperit elnemoclau-"
CAPUTXXI.
dit, claudit et nemoaperit (Apoc. m, 7), id est, ex calechumeniper pmnitentiamsint ad lavacrum
semine David assumptus homo per poteslatem II Quod
adducendi. Quodque ii quos Jounnes bavlizavit,
uuitsedivinitatis aperit cordibuscredentium mysteria ia catechumenorumhabuere figuram.
suse Incarnalionis, quoc in prsedestinatis claudere •e Hi, si majores aetate sunt, cum actione pcenitcndi
non poterit auslcritas infirielitatis; et claudit vasa;a vcniunt. Si minores sunt, in signo poenitentiseper
irac praespicentiajudicii, ne reprobi veniant, ad id stramenla ciliciorura a ministris deducuntur ad sa-
quam sibi merito clauserunt remunerationembeali- i- cerdotem, ut qui per se non possunt agere pceniten-
tudinis ; tunc fitquod scriptumest : Ego sutnostium. i. tise opus, in se habeant pcenitentise signum propter
Si quisper me inlroierit, salvabilur (Joan. x, 19). In-
i- oetatisminimselcmpus; et hoc tenealur in pocnitendi
•' S. Aug. de Doct. Christ., 1. i. i' S. Isitl., lib. lideOflic. c. 20.
121 LIBER DE COGNMONE BAPTISMI. 122
effectu,quod notatur in pcenitentisesigno. Qui posl A dominicse increpat etiam episcopus voce propria,
exorcismorum increpationem opportune veniunt ad sicut increpavit Dominus voce sua. Et hanc ipsam
olei unctionem. Hic omnibus a Joanne in poeiiitenlia increpationemquam dicit episcopus, non ex humana
baptizatis catechumenorum figura exstitit, ut quod conjectura, sed ex proprietate auctoritatis divinsepro-
illis baptismus in poenitentia fuit, hoc islis perpoeni- pheticis verbis aggreditur dicens : Increpet Domi-
tenliam ad Deum conversio sit. nus in te, Satan, et increpetiti te qui elegit Jerusaiem
CAPUT XXII. (Zach. in, 2). Dehinc secundo imperans dicit: TtW
Qui sunt exorcislw, a quibus exorcizantur caxecnu- dicitur, Satanas, Vade retro. Ac deinde in luba vi-
meniet energumeni. ctofise tertio proclamat: Vicit leo ex tribu Juda, ra-
Exoncidianlur ii exorcismis ab his qui ex eo no- dix David (Apoc. v. 5). Ita deinde hic exorcismus a
inine exorcistoe dicuntur. Qui tali ofiicio deputali ministris inchoatur : Deprehensmsunt insidim tum.
cum ordinantur, sicuf canones jubent, accipiunt de Sicque eadem increpatio exorcistarum pronuntiatione
manu episcopiIibellumin quo scripti sunl exorcisnii, completur, donec omnes catechumeni sub exorcismis
dala sibi potestate imponendi manus super energu-
agantur. Est itaque ordinabililer ordinatus ordo, ut
menos, sive baptizatum, sive catechumenum. piimum increpationis sermo ex illa causa qui oritur
CAPUT XXIII. " ex illis et verbis aggrediatur. Nam quia exorcismus
Jujrf sit exorcismus. increpationis est sermo, bene inwhendo exoritur,
aExorcismusest sermo increpationis, qui fit contra dum sic inchoatur : Increpet Dominusin te, Satan,
immundumspirituni energumenis, sive catechume- et increpet in te qui elegit Jerusalem (Zach. m, 2).
nis, ut per eum diaboli nequissima virtus, et invete- Secundo divina potestas infertur, dum divinorum
rata malitia, alque incursio violenta, fugetur ex- verborum imperium promulgatur dicendo : Vade
pulsa. retro, Satanas (Maltli. iv, 10). Tertio potenlia victo-
CAPUTXXIV. rise demonstratur, quia Christus et dudum moriendo
Qualis erit exorcismus. zabolum vicit, et in his qui crcdunt ac sequuntur
Erit exorcismi sermo'>nonturno verborum, non eum quotidie vincit. Atque ideo vox in vicloriam
difficultale intelligeniise, non inusitato contextus elevatur, clumdicitur : Vicitleo ex tribu Juda, radix
eloquio ; sed simplex, compositus, ardens, ita virtu- David (Apoc. v, 5). Propler qrtod scriptum est :
lis inlentione coruscans, ut vere principem mundiin- Nunc princeps mundi ejicietur foras (Joan. xn, 31),
crepationis suae valore demonstret expellere; atque id est, de credentiuni cordibus expelletur. Et item
stc in spiritali certamine, quo contra aerias agitur hsec dicit Dominus : Equidem et captivitas a forle
potestates, fulgura terroris immittere, ut ipsa expul- tolletur, et quod abtatum fuerit a robusto, salvum
sio invisibilis hostis quadam fieri expugnatione visi- esse poterit (Isaim XLIX,25); ostendens quod in vi-
bili contempletur, ita ut et catechumenus terreatur ctoriam Christi destructo imperio diaboli potuit homo
consideratione auditus, et fidelis inciielur aggres- ab ejus captivitate eripi et salvari
sione conflictus. Sic dum sacerdolum oflicia pro ca- CAPUT XXVI.
stris Dei dimicant, et fideles devotain iiilentionenii
velut arma ministrant, et qui crealuram Dei posside- Quod exorcizando catechumenos potestas diaboii
bat victus abscedat, et Christus quos condidit viclor aufertur.
c Exorci/.atur autem, id est, increpatur potestas
ohtineat.
CAPUT XXV. zaboli, el insulflatur in his a quibus potestalis
Unde habuit exorcizandi virtus initium, vel in quo ejus dominator expellitur, ut renuntient ei sub
mysteriodivinisverbishoc episcopusagat. cujus ditione obnoxii lenebantur, atque eruli a
Exorcizandi virtus illius rei significatio fuit, potestate tenebrarum, in Domini sui regnum per
quod lunaticum increpavit Jesus : Exiit ab illo dwmo- sacramenfura baptismatis transferantur. d Ii in non-
nium (Matth. xvn, 17). Ad inslar hujus increpationis nullis locis, ut refertur, sales accipiunt, velut signi.
S. Isid., ubi supra. D nonnullis locis, ut refertur, salem accipiunt. » Sed ut
h Baiuz., nocturno, nostra est conjectura. hoc negare facile est, ita senlentiam hanc planam
« S. Isid., lib. ii de Oflic, c. 30. reddere, dillicile. Nobis si quis potuisse fieri dicat,
d Hucusque verba sunt sancti Isidori loco ad oram ut inter Hispalensem et Toletanam Ecclesiam levis
Iaudato. Quaesequuntur unde desumpta sint, nesci- aliqua disciplinoediversitas intercessisset (quanquam
mus. Ex illis colligil erudilus Martene (Lib. i de conjectura magis quam positivo aliquo funriamento
atttiq. Eccles. Ritibus, cap. i, artic. 6, § 14). Hispa- id nili videatur), non mullum repugnavimus, animad-
nos ab hoc ritu immittendi salis in os catechumeno- vertentes quod paulo sitperius, cap. 21, scrihit san-
rum aliquanriiu abstinuisse. Quod si dc universa ctus Hildefonsus de ritu deducendi calechumenos
Hispania dictum velit, non facile concedei*evalemus, oetate minorcs ad saccrdolem per stramenta cilicio-
cum paulo antea scripserit Hildefonsi magister ma- rnm in pcenitentiocsignum, cujus necdum eranl ca-
gnus Isidorus loco superius laudato : « Exorcizantur paces : cujus lamen ritus nulla reperitur mentio
hi (catechumeni) primum, deinde salem accipiunt, apud sanclum Isidorum, sicut et ipse Martene adno-
et unguntur, » mysticasque ibi salis signilicationes lavit. Ilaque credihile est Hildefonsum non lanlum
exponere pergat. Vero autem simile non est lani consuetudinemsuoeEcclcsisesignificasse, in qua nul-
parvo intervallo lemporis eam consuetudinem us- lus esset lalis iminittcndi salis ritus, sed simul eam
(jue adco in Hispania obsolevisso, ut ad exteras Ec- ah omni ccnsura asscrere voluisse supradictis ver«
clesias refercndum sit quod ait Hildefonsus: « li in liis, rem esse indicans ad ecclesiasticam disciplinam
123 S. HILDEFONSIEPIScOPI TOLETANI 124
ficato sapicnlire condimento. 'Sed Hcct forsitan, ut A' A toltetur a forie prwda, aut quod captum ftterit a ro-
dicilur, quia sola hoc antiquitas commcnriavifc,adeo busto / salvnm esse poterit? Quia hmc dicit Domkiis :
usquequaquam non probatur. Quia vero ul calecha- JEquidem et caplivilas a forte lollelur, et quod ablatum
menis in adipUcendo fidei sacramento tradantur, |
fuerit, a robuslo salvabitur (Isai. xux, 24, 25). Item
evidenti sancloeScripturse nullo documento monstra- Petri 1 ad gentes: Vos autem, genus electum, regate
lur, iieo nihil offici ubi non fit. Nam ad summum sqcerdotium,i gens sancta, populus acquisitionis, ut
roborcm quomodo valebunt, qusc ad proprictatem ivirlutes annuntietis ejus qui de lencbrisvocavit vosin
rci pertinere nulla sacrae auctorilalis serie vel per admirabile
( lumen suum (1 Petr. n, 9). Marci quoqu.e
figuram vcl per specicm denionstranlur? (evangclistoe, quse hujus ephphethationis revelat sa-
CAPUT XXVII. 'cramenlum, quse superius et prolata esl, et disserta :
De exemplo Evangeiii, secuiidum quod catechumeni videlicet ul virtus Dei per victoriani crucis prssdani
oleo perunguntur. luimani generis a forlitucline diaboli lollens, faciat
Iidem caLechumeniposl exorcismos quibus incre- genus electum per rcgenerationis donum, regale
pata et expulsa diaboU esl potcstas, ab eis unguntur quoque saccrdofium per dominium dictionum, et
oleo, quod a sacerdole consliterit benedictum. Quoe oblalionem innoccntia:, atque contriti spirilus sacri-
unclio magno dominic;e operationis cominendatur B ficium, infundens illj auditum obedientia: prseceplo-
cxemplo. Cuin enim, ut Marcus evangclisla referl, rum, et tlans ei reclse firiei loquelam, atquc suoe
adduxissent ad Jesum surdum et mutum, depreca- gloria: hymnum.
bantur eum, ut imponerct illi manuni. Et apprclien- CAPUT XXIX,
dens eum de lurba seorsum, tnisit digilos suos in au- Quod mysterium salulis, quod semelChristo moriente
riculas, expuensque tetigit linguam ejus, et suspiciens est faclum, quotidie fiat in his qui regenerari ».j-
in cwlum ingetnuit, et ait illi: Ephphelha, quod est, scunlur.
adaperire. Et slalim aperlw sunt aures ejus, et solu- Hoc quod generaliter in humano genere moriente
lum est vinculum lingum ejus, et loquebatur recte Chrislo semel est faclum, quotidie in regcneratorum
(Marc. vn, 52, 55). Quiri cst, quod Dominussurdum fit spccialiter lavacro. Nam convcrtenti ex errore
ct mutuni apprchendens in turba scorsum, millil in gentili post exorcismos tanguntur auriculoe oleo, ut
auriculas digitos suos ul audiat, nisi quia Redemptor accipiat auditum fidei, et sit vcre spiritalium dicto=-
veniens gcnus humanum scparavit a turba docmo- rum auditor. Similifer tangitur et os, ul cognitio-
num, el a conversatione opcrtnn vetcrnoruni, aique ncm Redemptoris sui, traditam sibi symboli fidem
per infusionem spiritalium munerum illi fidei dedil corde credat ad justitiam, orc confitens profcrat ad
audilum? Nam sicut per digitum Dei Spirilus cjus, C " salutem; sicquc solutis obstinalione concreatis vin-
ita per digitos pluralitas signilicalur spiritalium gra- culis, rccte loquatur magnificans Deura
liarum. Et quid cst%quod expuens langit linguam;
CAPUT XXX.
ejus, ut valeat loqui, nisi quia post auditum fidci
sacramenta saltilis hunc et agnoscere, ct pcrficcre' Quid sit, vel quare sit competensdictus.
Ex catechumeno fiat competens. Nam sicut ex eo
facit? Spiritus cnim Chrisfi gratia cst lmmansc re- Dei audiendo cognitionem, audiens dicitur, sic
quod
dcmptionis, qusede capitc divinitatis cjus riescendens,' cx co
quod acceplo Symbolo jam petit graliam Dei,
cogniia per os lmmanitatis ipsius, conlcssioncm et vocalur. Compclenles dicuntur simul pe-
laurieni suam inlulit crcriituris. Quid autcm, quod coinpetcns
in coelum nisi tentcs, quomodo consedenlcs, colloquentes, et con-
suspicicns ingcmiiit, quia scqualitatcm currcntes non aliud
Patris habcns, infirmitatem humanitatis, in qua pro inieiliguntur, nisi simul seden-
currentes. Ita quoque compctenles
nobis doluit, dcmonslravit? Quid vero est, quod ait tes, loquenles,
nihil aliud sunt, quam simul pelentes. Quid autem
Ephphetha, expositum cst, quod est adaperire, slatim
petunt nisi baplismalis sacramenta, per quse possint
aperloe sunl aures ejus, el solutum esl vinculum lin- a tcncbrarum erui, et accepta indulgentia
gua: cjus, et loquebatur reclc, quia cum in illo gra- .D polcstale in Dci
tia et operaiioredemptionis accessit, tota virlule in peccalorum omnipotentis regnum transferri ?
laudein et dileclionem sui redemptoris erupit. Unde Ut crgo quod petunt acciperc mereantur, a vitiis cor-
nec tacere, ncc distorle potuit loqui, qui rcdemptio- da, ab knmunditiis mundare iebent et corpora; abs-r
ucui suam in gloriam Rcdemploris, ut loqueretur,' tinentcs animam a deUcLis,corpus ab epulis; ut con-.
tritio cor humiliet, et juslificet, abstincntia et casti-
ei recte loqueretur, accepit.
tas corpus extenuet, et emunUet; quo animse et cor-
CAPUT XXYHI.
ex Lotopurificata substantia, quidquid contritio
Quod ordinate leclio Isaiw prophetw, Petri quoque poris
apostoli, et Marci evangelistm, exorcizalionis in n cordis, quidquid affliclio cgerit camis, totum ad di-
cohventuecciesimproferuntur. gnitalcm proficiat suscipiendoeregerierationis. Horum
Hinc codem exorcizationis tempore bene in con- i- significantiamhabuil Nicodemus, ille princcps Judaeo-
ventu ecclesiae, ante quam cxorcismi dicantur, pro- )- rum, qui nocte vencrat ad Jesum, qui erat ex his qui
ferlur lectio Isaioepropheloein qua dicitur : Nunquid d crediderunt in nomine ejus, videnles signa et prodi-
spectantem, quoe cum nullo Scripturse leslimonio a geret, laudanda et retincuda; ubi vero non viguisset,
Dominoprocceptamesse comprobarelur, seri auliqui- i- non ideo Ecclesia illa condemnanda.
tatc laivlum commendaretur, esset quidem, ubi vi- i-
125 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 126
gia, qusefaciebat; qui in eoquodcum csset Dominus A 1 CAPUT XXXII.
Jesus Jerosolymis in Pascha in die festo docens, tam Qua rutione Symbolumconstet.
eflicaciter ejus doctrinam audivit, ut crederct in no- b Symbolum, quod compctentes accipiunt, hac ra-
minc ejus, citech-umenus, quod est auriiens, fuit. In tione Patres constarc dixerunt. Dicunt enim quod
eo autem quod venit ad eum noctc, cl dixit ei: Rabbi, cum audissent apostoli a Domino ut irent docere
scimus quia a Deovcnisti magisler; nemo enim potest gentes prsedicantcs regnum Dei, et baptizarent cos
hwc signa facere, qum tu facis, nisi fuerit Deus cutn in nomine Patris, et Filii, ct Spiritus sancti, accepto
eo (Joan. m, 2), competentem se esse monstravit. Spiritu sancto posf asccnsionem Dpmini, quando in-
Nam cum in templo docentcm audivit, et visis signis sedil supcr eos in simiiitudincro ignis, el loculi sunl
crcdiriit, vere auriiens cxslilil. Cum vero, licet in linguis omnium gcnlium, ut ari cognilioncm verilatis
tenchris ignorantioe ad lumen vcnit, quia nocte ad nulla iliis vel gens, vel loqucla csset ignota, sed per
Jesum venit, et magistrum esse, et hunc a Deo ve- eumdem sanctum Spiritum omnibus omnimode lo-
nisse fatetur, atque jam cx magisterio doceri quscrit, qucrentur, corporalitcr ab inviccin discessuri, boc
quia magistro debitum honorcm clcclit,ex tunc com- intcr sc unius proedicationis Symbolum ediderunt,
pelcns fuil, quia cujus doctriiiic credens audiendo fi- quo ubique euntes nihil dissonum, riihil varium nun-
dctn dctulii, ejtis magislcrium pclcnrio qnoesivit. Qui B tiarcnt, sed iinam lidem uuitis vcrbis edicerent, et cx
dcinde promovctur ad graiiam baplismaiis, quando omnibus sacris Scripturis instrumenla colligcntes,
hoc illi couimcnrial rcsponsio Salvatoris, dum sub- iinum hoc breve fideisedificiumconstruerenl; de quo
infcrlur: RespottditJestts, ct dixil ei: Amendico libi, ctiam per prophetam dictum fuerat : Quia verbum
nisi qitis row.litsfucrit dcniio, nonpolest viderereqnttm brevialum faciet Dominus super terrain (Isai. x, 22).
Dci (Ibid.). Quitl ergo? qtiia non suflicitcatcchiimeno Itaque adhuc in unum positi, sanclo Spiritu pleni,
quori aticlilvcrbum Dei, non sullicitcompelenti quod breve hoc pracdicalionis iiiHicium conferendo inter
peiit gratiam ex magisicrio Dei, neccsse est ut rena- sc quid unusquisque sentiret, sibimet ediderunt, at-
scatur cx aqua ct Spiritu snncto, ul rcnatus sil.par- quc dandani lianc regulam crcdcntibus staluerunt;
ticcpscorporis et sanguinis Chrisli; el sicul ipse per ul qn-inmulli futuri erant, qui se esse Christi apo-
fldem crediriil in Chrislo, sic parlicipando cofpori stolos simularenl, ct Clirislum non doctrina sana et
Chrisli, credat se illi Chrislus. Hoc cnim esl quod inlegra proedicarent, ideo per hoc indicium agnosce-
dicilur: Cum auicmessclJcrosolijmisin Pascha in die rcfur, quod Chrislum veracitcr nuntiarct,. qui eura
fcsto, mulli crcditlerunt in ttomiiie ejus videntessigna secundum hanc aposlolicam rcgulam nuntiasset.
ejus qucefaciebat. Ipsc a^icm Jcsus non credcbat se- Q CAPUT XXXIII-
metipsum cis (Joan. n. 23, 2). " Qmdesthoc? ccce De Symboti nomine, et quid Symbolum sit.
Dorainus credenlibus sc ipsutn non crcdit scmet- c Symboli nomen ex Groeco,collalio \elindicium
ipsuni! Crcdiiurusne csl crgo se ipsitni incredulis, vcrtitur in Latinuin, c[uodsit foeduset cognitio fidei,
et iion crerieiilibus?iNusqtiamprorsus. Seri catechu- in quo et sciatur quid creditur, et quod credilur
mciius cl conipcicns jam crcdttnt in Christum; sed nullatcnus violetur. Indicium ergo est propter cogni-
qtiianon snnt rcnali cx aqua cl Spirilu sancto, non lioncm; collatio propter inter multos unitae clefini-
pariieipani corpori Cliristi, ct ideo non se creriidit lionis Gommunitatem.Nam indicium quod rem igno-
illis Christus. Si dixerinitis cafcchumcnis : Credilis tam indicet, collatio quod sit communis loqueloede-
in Christiiin, rospomlcul: Crcdimits, et signant se; finitio. Hinc et in civilibus bellis, quia et armorum
jam crucem Cluisti poriant in fronte, cl non crube- habilus, et sonus vocis, et mos unus, et institutio
scunt ric crucc Doinini sui. Ecce crcdunt in nomine bellandi similis est, ne quoelibet doli subreptio fiat,
cjus. lnlerrogeinus cos: Manducalis carnem Filii ho- suis militibus unusquisque dux riiscreta symbola po-
niiiiis, et bibitis sanguincm Filii hominis ? Nesciunt nit, quocLatine vel signa vel indicia dicuntur, ut oc-
quid dicimus, quia Jcsus non se credidilcis. Jam currens forte, de quo dubium sit quam aciem sequa-
vero quasi signum crucis habent in fronte. Jam de r. lur, prodito symbolo, an adversarius sit, an proprius,
domo magna sunt. Necesseest renascantur, iiant ex agnoscalur. Ad hoc autem sancti Patres hoc non
servis filii, fianl ex adventiliis cives. Non enim nihil membranis, sed memorioe commendare jusserunt;
sunl, quia jam ad magnam domum pertincnt. Et cum ul non hoc lectio teneat, quse ad ipsos etiam infide-
renali fueriiit, tuuc participibus corporis sui credet Ies solet idipsum aliquando dcferre; sed ex
ipsius
sc ipsum Christus. sanctocapostolicoedcfinitionis traditione commcnda-
CAPUT XXXI. tum semper maneat fidelibus tcnacitate mcmorise.
De tradendo Symbolo. Pro solidifate itaque initiandoe fidci bene discessuri
Dchinc Iradendum est Symbolum,ut is qui Domini ab invicem aposloli hoc unanimitatis indiciumposue-
prseecptumaudivit, qui divini magislerii gratiam pe- runt. Quod Symbolum est signum vel indicium pcr
tiit, veroe fidei regulam accipiat, secundum quam et quod agnoscitur Deus; quod ideo credentes acci- ,
fide, et operibus lavacro sanctificatioiiis se repara- piunt, ut sciant qualiter certamen fidei contra diabo- •.,
tum exhibeat. lum prseparent; in quo cum pauca sint verba, conti- '
a S. Aug., tract. 11 in Joan. m, § 5, 4. c S. Isid., ubi supra.
J>S. Isid., lib. (ii?) deOHic. c. 24. s
'' :; "'. x
127 S. HILDEFONSlEPISCOPI TOLETANI 128
nenlur omnia sacramenta. ln quo ideo ab apostolis A orania fecit; qui ita credendusesl esse omnipotens,
breviatim collecta sunt ex omnibus Scripturis, ut ut omnia quoesunt visibilia et invisibitia, ex nihilo
quia mulli .credentesvel litteras nescirent, vel scien- fecerit. Nonenim aliquid es*e potest, cujus creator
tes occupati impedimentosoeculi, Scripturas eis le- non esset, cum omnipotensessel, quia etsi aliquid
gere non liceret, hoc corde et memoria relinentes, fecit ex aliquo, sicut hominem ex limo, non utique
sufficienteinsibi haberent scientiam salutarem. fecit ex eo quod ipse non fecerat, quia terram, unde
CAPUT XXXIV. limus est, ex nihilo fecerat. Et si ipsum ceelumet
Quod quinta feria ante Pascha reddendum est terram, id esl mundumet omnia quaein eo sunt, ex
Stjmbolum. aliqua materia feceral, sicul scriplum est : Qui fecit
IIoc Symbolum,quodcompetentesin die unctionis mundum ex materia invisa (Sap. xi, 18), vel etiam
accipiunt, aut per se, si majores oelaie sunt, aut per informi, nullo modo credendum esl illam materiam
ora gestantium , si parvuli sunt, quinla feria ante de qua factus esl mundus, quamvisinformem,quam-
Pascha sacerdoti recitant atque reddunl; ut eorum vis invisam, quocunque modo cssel, per se ipsam
probata fide, merito pervcniaut ad vicinum resurre- esse potuisse, tanquam coocternamet cooevainDeo;
clionis dominicaesacramentum per fontis sacri ba- r sed quemlibetmodumsuum quemhabebat, ut quoquo
g
ptismum. modo csset, et distinctarum rerum formas posset ac-
CAPUT XXXV.
calholica brevitate cipere, non habcbal nisi ab omnipolenle Deo, cujus
Quod fides Symbotiteneatur. beneficioest res non solum qusecunqueformata, sed
» Est autem calholica fides in Symholo nota fide-
etiam qusccunqueformabilis. Inler formatum autera
lihus, memoriaequemandata, quanta res passa est et formabilehoc interest, quod fonnatum jam acce-
brevitate sermonis, ut incipientibusatquelactentibus formahile autem potest accipere. Sed
eis qui in Christo renati sunt, nondumScripturarum pit forinam,
rebus formam, ipse prsestat etiam posse
divinarumdiligentissimaet spiritali tractatione alque qui prsestal
verbis credenduin formari, quoniam de illo el in illo est omniuni spe-
cognitioneroboratis, paucis con- ciosissima
multis vcrbis esset specicsincommutabilis, cl ipse unus est
stitueretur, quod exponendum cuilibet rei, non solum ut pulchra sit, sed cliam
proficientibus, et ad divinam doctrinam certa humi- qui ut pulchra esse possit, altribuit. Quapropter rectis-
litatis atque charilalis firmitate surgentibus.
sime credilur omnia Deum fecisse de nihilo, quia
CAPUT XXXVI. etiamsi de aliqua materia factus est mundus, eadem
Initium Stjmboli,et quid sit credulitas.
ipsa maleria de nihilo facla esl, ut ordinatissimoDei
Esl ergo tenor Symboliiste, ct hic causarum ordo
n
t inuncre prima capacilas formarum fieret, ac deinde
quaecoiitinentur in illo : Crcdoin DeumPatrem om- formala sunt. Qui Paler,
credo? forinarenlur qusecunque
nipolentem.Quiriest Credulitalem facio, id
ad generationemdivinitatis perlinet, tan-
est, vera esse confiteor quseincognita audio. Credu- quantum
Paler est. Qui Filius cooperator
litas autcm dicta, quod crcscat animus ad invisa et tumdem Filii sui
ejus, quoniam per ipsum omnia facta sunt, et sine
incognita continenda. factumest nihil, et verbum, et verilas, el virtus,
CAPUTXXXVII. ipso
et sapientia est ipsius.
Quod in Deo solo, non in rebus, sed de rebus adhi-
bendasit fides. CAPUT XXXIX.
In Symbolofirmitas, el qusedamesl separatio unius1 Quod Filius nequede nihilo, neque de aliqua est ma-
fidei, qua ostenditur in Deum solum, et Dcocredere, teria faclus, sed tantumdem a Palre ineffabiliter
non in quibuscunquecoeteris rebus, id cst in Deumt genitus.
haberc ficleni,non aulem in rebus, sed rerum haberei c Hinc sequilur : Credimus et in Jesum Christum
lidem. Credendumergo est in Dcum, et non in aliami Filium Dei unicum, Deumet Dominumnostrum; non
rem, quia fidesin Deum, sicul et unus Deus, singu- separalum a Deo Patre, sed et in se Deum, et cum
lari est specic habenda et relincnda; csetcris rebus> Palre unum Deum. Ilaque Deus cum Verbumge-
apponenda, non superponenda est fides. Credimus1 »D nuit, id quod est ipse, genuit; neque de nihilo, ne-
crgo in Deuin.Credimus et sanctam ejus Ecclesiami que de aliqua jam facta conditaque materia, sed de
csse. Non autem credimus in Ecclesiain sicut ini se ipso id quod cst ipse. Unde idemDeus Pater, qui
Deiuii, quia Ecclesia non est Deus. Credimus aulemi verissime se indicare animis cognituris et voluit et
singulariter in Dcum. Crediinus et sequenterEccle- potuil, hoc ad se ipsum indicandura genuit, quod
siain ejus esse. Ita quoque et dcinccpscredimusquae- est ipse qui genuil, id est, Verbum Deum, per quod
cunque rectoefidei regula nobis credere commenda- se cognoscerefecil. Quod Verbum virtus etiam ejus,
rit. Patrein lantumdein Filii sui secundum divinam l et sapienlia dicitur, quia.per ipsum operatus est, et
generalionem, juxta quod ad euni dicit: Ex utero) disposuit omnia; de quo propterea dicitur : Al-
anlc luciferumgenui le (Psal. cix, 5). lingit a fineusque ad finem forliter, e.t disponit om-
CAPUTXXXVIII. nia suavtter (Sap. vm, 1). Quamobremunigenitus
Quod ideoSilDeus omnipotens,qttia omnia fecit. Filius Dei neque factus est a Patre, quia sicut dicit
•>Onmipotentcm, quia solus omnia poluit, quii cvangelista : Omniaper ipsum facta sunt (Joan. i,3);
i S. Aug., de Fid. et Symb. c. I. c S. Aug., loc. cit. , c. 3. i.
b S. Aug., ubi supra, c. 2.
129 LIBER DE COGNITIONEBAPTTSMI. 130
neque ex lempore genitus, quoniam sempiterne A sancto et virgine Maria, quomodo non sit (ilius Spi-
Deus sapiens sempiternam habet secum sapientiam ritus sancti, et sit filius virginis Mariae, cum et de
suam. Neque impar est Patri, id est, in aliquo mi- illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Pro-
nor, quia et Apostolus dicil: Qui cum in forma Dei cul dubio quippe non sic de illo ut de patre; sic
esset constilutus, non rapinam arbilratus est esse autem de illa ut de maire natus es
mquatis Deo (Philip. n, 6). Sed quoniam Verbum CAPUT XLII.
caro factum est, et habilavitin nobis (Joan. i), ea- Quod non omne quod ex atiqua re nascilur, conli-
dem sapientia quse de Deo genita est, dignata est nuo ejusdem rei filium nuncupari concedilur.
etiam in hominihus creari. Quo pertinet illud: Do- A Non igitur concedendum est quidquid de ali-
minuscreavitme in principioviarumsuarum (Proverb. qua re nascitur continuo ejusdem rei filinm nuncu-
VIII, 22). Yiarum enim ejus princiDium caput Ec- pandum. Ut enim omiltam aliter de liomine nasci
clesiae,quodest Christus homine indutus, per quem filium, aliter capillum, pediculnm, lumbricum, quo-
vivendi exemplum nobis daretur, hoc est, via certa, rum nihil est filius; ut ergo haec omiltam, quo-
qua perveniremus ad Deum. Non enim redire po- niam tantaerei deformiter comparantur, certe qui
luimus nisi humilitate, qui superbia lapsi sumus. nascunlur ex aqua et Spiritu sancto, non aquse fi-
Quapropter secundum id quod unigenitus est, non B ' lios eos rite dixerit quispiam, sed plane dicuntur
habet fratres ; secundum id autem quod primogeni- filii Dei Patris, et matris Ecclesise. Sic ergo de
ttis est, fratres vocare dignatus est omnes (Luc. vm, Spiritu sancto natus est Filius Dei Patris, non Spi-
21; Hebr. H, 11), qui post ejus et per ejus prima- rilus sancti. Nam illud quod de capillo et cseteris
tum in Dei graliam renasciinur per adoplionem fi- diximus, ad boc lantiim valet, ut admoneamur non
liorum Dei. omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de
CAPUT XL. quo nascitur, posse dici, sicut nori omnes qui di-
Quod incarnatus Filius de Spiritu sanclo el Maria cuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de
virginenalus est. illo nali esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur.
" Qui natns est de Spiritu sanctoet Maria virgine. Dicuntur etiam filii gehennse, non ex illa nati, sed
Bene confitemur, quia Dominusnoster Jesus Chri- in illam
praeparati, sicul filii regni praeparantur in
stus, qui de Deo Dcus, natus est de Spiritu sancto regnum. Cum itaque de aliquo nascalur aliquid
et virgine Maria, utraque substantia, divina scilicet etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus om-
atque humana, filius est unicus Dei Patris omnipo- nis qui dicilur filiusde illo sit natus cujus dicitur
tentis, de quo procedit Spiritus sanctus. Sed quo- filius, profecto modus iste natus est Christus
modo dicimus Christum natum de Spiritu sancto, ( de quo
Spiritu sancto non sicul filius, el de Maria vir-
si non eum gcnuit Spiriius sanctus? An quia fecit sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua
cum? Quia Dominusnoster Jesus Christus, in quan- homo nullisgjne
prsecedenlibus merilis ex ipso esordio
tum Deusest, otnniaper ipsumfacta sunt (Joan. i, 3); naturae suae
quo esse ccepit, Verbo Deo copuletur in
in quantum autem homo est, et ipse factus est, si- tantam
personae unitalem, ul idem ipse esset filius
cut Apostolus dicit: Factus ex semineDavid secun- Dei
qui filius hominis, et filius bominis qui filius
dumcarnem (Rom. i, 3). Sed cum illam creaturam, Dei; ac sic in naturae humanae
susceptione fieret
quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam quodammodo ipsa gralia illi homini naturalis, quae
pcrsonam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit, nuliuui peccatum posset committere. e Quse gra-
neque enim separabilia sunt opera Trinitatis, cur tia propterea per Spiritum fuefat significanda,quia
in ea facienda solus Spiritus sanctus nominandus
ipse proprie sic est Deus, ut dfcafur etiam Dci do-
cst? An et quando unus trium in aliquo opere no- num. Donoenim
•> ? Dei, hoc esi Spirilu sancto, con-
minatur, universa opera Trinitatis intelligitur cesSa cst nobis tanta humilitas tanti Dei, ut totum
Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non
hominem, id esl corpus, animam, et Spiritum, sus-
est in hoc diulius immorandum.
D cipere dignaretur in utero virginis, maternum cor-
CAPUT XLI. pus integrum inhabitans, integrum deserens.
Quod Filius, cum dicatur natus de Spiritu sancto,
non sit omnino filius Spirilus sancti. CAPUT XLIII.
c Illud movet, quomodo dictum sit natus de Spi- Quod utrumque sexum salvaverit Christus vir nas-
ritu sancto, cun filiusnullo modo sit Spiritus sancti. cendo de femina.
Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici f Ideoque detestandi sunt illi qui eumdem Domi-
eum fas est Dei Filium, aut eum natum de Deo, sed num nostrum Jesum Christum matrem Mariam ne-
factum, vel creatum, vel eonditum, vel institulum gant in terris habuisse, cum illa dispensatio utrum-
ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus di- que sexum et masculinum et femininum honorave-
cere. Hic ergo, cura confiteamur natum de Spiritu rit, et ad curam Dei pertinere monstraverit, g non
a S. Aug. , Enchirid. , c. 58. ' Ibid. , § 9.
b Lib. editi D. Aug. , operari Trinitas g Hunc locum mntilumin Baluziana Editione fa-
c S. Aug. , Enchirid. , c. 38. intelligitur.
d Ibid. , c. 59, 40. cile uiravimus ac restituimus ex libris editis san-
• S. Aug. , de Fid. et cli Augustini de Fide el Symbolo, unde hsec omnia
Symb. , c. i, § 8. desumpta sunt. Nec tantum corruptus erat locus ii)
131 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 132
solum quem suscepit, scd illum etiam per qucm A j CAPUT XLVII.
suscepil, virum gcrcndo, nascenriode fcmina. De sacramento cnicis.
c Sacramentum atitcni crucis ita eommcndat
CAPUT XLIV.
Qv.od Virginis partus niltil injuriw fecerit Christi Patilus cum dicit: U> iu charitate radiculi et fun-
diviniluti. dali possiliscomprehsnderecum omnibussanctis qv.m
a Nec nobis firicmistam minuat cogilalio mulic- sit latitudo,
iongiludo, sitbtimiias et profundum
brium visccrum, ut proptcrea recusanda videatur (Ephes. in, 18); id cst crucem Domini, cujus lali-
talis Domininostri gencralio, quod eam sordidi sor- tudo ducilur in transvcrso ligno quo extcndtmtur
didam putanl. Quia et slullum Dci sapientius esse manus, Iongiludo a terra usque ad ipsam lalitudi-
hominibtis(I Cor. i, 25), et omnia tnunda mundis nem, quo et a manibus et infra totum corpus affi-
(Tit. i, 15;, verissimc Apostolus riicit. Debent igi- gifur, altitudo a latiiuriine sursum usque ad sum-
tur intueri, qui hoc putant, solis hujus radios, qucm roum qtio adhserel caput, profundum quod lerrse
ccrtc non lanquam crealuram Dei laudant, scd infixuin absconditur. Quo signo crucis omnis actio
tanqfiani Dcum adoranf, pcr cloacarimi fetores ct Christiana describitur. In latitudine itaque bcne
qtiocque horribilia usqucquaque diffuiidi, et in his operari inChrislo; in altitudine sperare cceleslia
operari sccundum naluram suam, ncc tamen indc ]B sacramenta, non profanare ; in profundo radicatos
aliqna coiilaminationcsordcsccre, cum visibilis lux etftindatos incharitatc consisfcrc. Est ergo latitudo
visihilibus Sordibus sit nalura conjunclior; quanto crucis actio boni operis, quoc pcr expansionem ma-
niinus igilur poterat pollui vcrbum Dei non corpo- iiuum demonstralur. Est laiifiido crucis perscve-
rcum neque visibilc dfe iemiheo corpore casto uti- ranlia bonoeacfionis quseper tolcraniiam longani-
qtic, ct mundissimo, atque singularitcr glorioso, mitalis servat virluleni passionis. Est altitudo cru-
ubi humanam carnem susccpit cum anima ct spi- cis spcs futurorum bonorum, pcr quam sinc profa-
rilu, quibus inlcrvcuiciililms habitat majesfas Verbi natione. . . . et radicaii stint immobiles et ad
ab hiMnanicorporis fragilitate sccrctius? Undc ma- perseveraniiam intcr passiones, ct ad remuneralio-
nitcslum est nullo modo poiuisse Verlmm Dci ma- nem proplcr veram spcm.
culari humano corpore, quo ncc ipsa anima humana CAPUT XLVIII.
maculatur. De sepultura Christi.
CAPUT XLV.
De tiomineet jttdicio Ponlii Pilali. Scpullura illa cum crcditur, fit recordalio novi mo-
h Pilatus, os mallcatoris, quia dum Christum orc numciili, quod rcsurrccturo ad vilosnovitatem prse-
more malleatoris utra- <
Q bcrct teslimoniuili, sicul nasciluro ulerus virginalis.
sitocljuslifical ctcondemnat,
dcclinavc- Nani sicuf in iilo novo monumcnto nulliis alius mor-
q&eferit; cuinque Judxorum consiliuni
Judacorum luus scpullus est, nec ante nec postea quidquasa
rit, secuiidum voltinlatciutamen judicium
mortalc coticepLumest.
iieri permisit. Qui accepil aquam, ct lavit manus,
ut in lavacro niaiuis cjus gcntilium opera purgarcn- CAPUT XLIX.
tur, clah impielale Juriscorum,-qui clamabant: Cru- Quod neqUedeildte, ncqttecarne, sedin anima Chri-
stus descenderitiii infcrnum.
cifige eum (Marc. xv, 15), nos faceret alienos. Qui
juolexcontia Deum cogitur ferre scnleniiam. Illc Dcscettditad itifertia. Cum Cliristus tempore mor-
vero non damnat oblalum, scd arguil offcrcntes, tis suoesceiindmricarncm f'tterit'iii sepulcro, seeun-
quodam modo conteslans, el dicens: Ego quidvin dum divinitafem fucrit ubique, quia coclum ct ter-
innoccntein volui liberare ; sedquoniam seditioori- ram ipse implet (Jerem. xxm, 24), et est lux quse
lur, cgo niiiiisler lcguin suiii, vcstra vox sangui- in lcncln-is Iw.cef.,quamvis eam tcnebroenon com-
ncm fundit. prehcndant (Joan. I, 5); restat quod in anima de-
CAPUT XLVL scendcrit in iuferno, quiajuxla bunianain humUila-
Quarc morlem crttcisChristus elegerit. leni. Per carnem ifaque in sepulcro, per animam in
Hic Jesus, Doininus cl Redemplor nosler, cum jD infciTioniortis sua: teniporfefuit; per divinitalem ve-
esset omnipolcns, tani divitcin sc in miscricordia ro incoinmulahileninunquam dcparadiso defuit, qui
demonstravit, ut qui vila csf vivificans onmia, hu- ubique procsensmanel semper el mansit. Est autem
miliarcl se factus obcdicns usque ad niortcm, mor- scnsus nmlto expcditior, et a diversis ambiguitatibus
tem aulcni crucis (Philip. u, 8). Ideo vero mortcm liher, sinonseeunriuiniciquod homo erat, sed secun-
crucis elegil, ut damnationem, quam proevaricatio dum idquodDeus cral, ChristUsdixisse latroni acci-
ligni in paradiso contraxerat, crucis hujus palibu- pialur: Ilodic mecttmeris in paradiso(Luc. xxm, 43).
lum (deleret) HomoquippeChristusillodie secundumcarnemsepul-
Codice ms. sed ct capitis sequfentisdivisio male a inde astcrisco de lacuna in ms. sila admoniti, ini-
librario excogilata (ncccriim capilum seclioncs, co- tium scquenlis fecimus a verbis ipsis, quibus prose-
rumquc tituli rudes, ac wepissimc scnii-barbari a quitur Auguslinus; eoque sensus manct plaiius et
sancto Hildefonsoprofccti sunt). Iluque illius hoc rcclus, lotusquc locus perfecte reslitutus.
exslat iuitiuui: « Non solum queni susccpit.. . . secl « S. Aug.,"de Fid. ctSyiiib., c.4, S 10.
tanquam Dcum adorant, per eloacarum fctores , \>S. Isid. , Elym. l'ib. VII, c. 10. •
etc. t Nos, ut apparcl, priora verba ari hujus capi- 1 S. Isid. , lib. i dc Offic, c. 30.
iis. fiueui, ad qucm ccrlc spectaul, rctuliuuis; ric-
i33 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 134
cro, secundum animam in infemo futurus crat. Dcus A buendo, quamvis extremo judicio niulto manifcsli„s
vcro idem ipse Christus ubique semper est. Est eirim inter homincs unigenili Filii Dei judicis vivorum at-
virtus et sapientia Dei, de qua scriptuni est: Quod que mortuorum claritas indubilala fulsura sil, cl ve-
attingat a fine usque ad finem fortitcr, et disponal ritas hominis aperta visura. . -.-
omnia suaviler (Sap. vm, 1). Ubicunque sit crgo CAPUT LIII. t
paradisus, quisquis beatorum ibi est, cum illo ibi Quid accipiendumest, viviset mortuis, quos judicare
est, qui ubiqueest. venturus est Christus.
CAPUT L. c Indc venturus judicare vivoset morluos. Islis no-
De somno mortis et gloria resurrectionis Chrisli. minihus sive justi et peccalores signiiicantur, sive
Tertia die resurrexit vivus a mortuis, juxta quod quos luiic ante mortcm in tcrris invenlurus esl, ap-
dictum csl: Ego dormivi, et quievi, et resurrexi, qtto- pellali sunt vivi, mortui vero qui in ejus adventu re-
niatn Dominus suscitavit mc (Psul. 111, 6), iri csl : surrccturi sunt. Hoec dispensatio temporalis non tan-
Dormivi in crucc somno morlis; quicvi in sepulcro •nm cst sicut illa generatio secundum, Deum, sed
tempore triduance quictis; surrcxi vivus a moiTuis eliam fuit, et eril. Nam sicut Dominusnoster in ler-
in gioria resurrcclionis. Et benc lertia dic resur- ris, et iiiuic cst in coelo, et eril in claritatc venturus
rcxit, qtiia totius Trinilalis virtulc assumptus, el- B I judcx vivorum atcjue riiorluorum. Ita enim venicl sic-
mortuus homo, et suscitatns a morte, ipse priiuo- ut ascendit, secundiim auclorilatem qnoe apostolo-
genitus conseculuris fratribus, quos in acloptioncm 1 rum Aclibus continetur (Act. i, 11), id.cst, in ea-
filiorum Dci vocavit, quoscomparlicipcs et cohoeredes > dcm vCritate carnis, et immutabilitate assumpli ho-
suos esse digualus cst; ut qui erat unigenilus nalus5 minis. Ex liac itaqtie temporali dispcnsafionc lo-
ex Deo solus, csset primogeiiitus ex mortuis inter quitur in Apocalypsi, ubi sciiptum est : Ihcc dicit
hdmines multos, et dignarctur servos vocarc fralres5 qui cst, cl qui fuit, et qui futurus est (Apoc. i, 8).
dicens : lte, dicite fratribus tncis ut eanl in Galilwam. De quibus vivis ct mortuis judicanriis non inconve-
Ibi me videbunt (Malth. xxvin, 10). niens alia quorumdam scnlentia est quoc ita dicit:
CAPUT LI. Quod autem dicilur judicare vivos el mortuos, non
De ascensionein calis corporis Christi. Et non qnm- quod alii vivi, alii mortui ad judicium veniant, sed
rendum ubi sit id ipsum corpus. Quw cwlorumlali- quod animain siinul judicabit cl corpora; in quibus
iudo promissa csl fidelibus cunclis. vivos animas, morluos corpora nominavil', sicut ct
a Ascendit in coclum, ssdet ad dextram Dei Palriss ipse Dominus in Evangelio dicil: Nolite titnere eos
omnipotentis. Ubi cl quomorio sit in ccelodoininicumi qui corpus occtdcre possunt, animw veronihil possunt
corpus, curiosissimum et supervacuum est quoerere.• "t facere. Sed limele potius ettm qui potest animam et
Tanlummodo in coeloesse credendum esl. Non enimi corpusperdere in gehennam (Matth. x, 28).
esl fragilitatis nostroe coelorum sccrela discuterc, sed3 CAPUT LIV.
el nostrse fidei de Domini corporis dignitate sublimia
Quod inlerposita dispensalio assumpti hominis paulo
et honesta senlire. Quem bcalitudinis locunrefiam1 longius reddidit commemoraliouemSpirilus sancti
nobis promisit dicens : Erunt sicut angeli in cwlis s ab ordine Trinitalis.
(Marc. XII, 25) in illa civilale, quoe cst maler oin- Credo in sanctnm Spirilum. Haec quocin superiori-
niumnostrum, Jerusalem octerna in coelestibus. bus paulo lalius de Christo sunt tradita, ad incar-
CAPUT LII. nalioiiis ct passionis ejus mystcrium perlincnt; quse
Quid sit sessio, el dexlera Dei, dum media infereedunl personec ipsius coapta, san-
b Credimus etiam quod sedel ad dexteram Patris. cti Spiritus commemoralionem paulo longius reddi-
Nee ideo tamen quasi humana forma circumscriptumi derunt. Civterumsi solius divinitatis ratio habea,tur,
csse arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextruml eo modo quo in principio dicitur : Credo in Deum
et sinistrum latus animo occurrat, aut id ipsum,, Patrem oinnipolentem, et in Jesum Christum Filium
quod sedere Pater dicitur, flexis poplitibus fieri pu- ejusunicum, Dominum noslrum, ita jungilur, elSpiri-
tandum est, ne illud incidamus sacrilegium in quo) ^ tum sanctutn. Illa vero omnia quae de Christo mcmo-
exsecratur ApOstolusfeosqui coroniutaverurit gloriarai ranlur, ad dispensationem carnis, ut diximus, spe-
incorruptibilis Dei in simililudinem corruptibilis ho- ctant. Igitur in sanctiSpiritus commemoratione atUm-
minis (Rom. i, 25). Ad dexteram ergo intelligendumi pletur mysterium Trinitalis.
est dietuni csse in summa bealitudine, ubi justilia, CAPUT LV.
pax et gaudium est; sieut ad siuistram hsedicon- Quod Spiritus sanctus Deus est ex Pdtre Fitioqtte
stituuntur (Matth. xxv, 35), id est, in miseria,, procedens.
propter iniquitatis labores atque crliciatUs. SedereJ d Spiritus sanctus ideo proedicalur Deus, quia cx
ergo quod dicitur Deus, nori membrorura positionera,, Palre Filioque procedit, et substantiam eorura ha-
sed judiciariam significat potestatem, qua illa ma- bet. Neque enim aliud de Patre procedere potuit,
jestas nunquam caret, semper dignis digna disfri- quam quod ipse est Paler, id est Deus.
* S. Aug., de Fid.' et Symb., c. 5, S13. d Caput hoc, et quoesequuntur usque ad cap. 71
blbid., c. 7. inclusivc, onmia cx sancio Isidoro (Elym. tib. vu,
c lbid., c. 8. cup. 5).
135 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 136
CAPUT LYI. A dum illam cjusdem Domini sententiam : Beati lugen-
Quarc dicatur spiritus. tes, quoniam ipsi consolabuntur (Matlh. v, 4). Ipse
Spiritus sanctus autem dictus secundum id quod etiam dixit: Tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis
aliquid refertur spirans. Et spirans utique spirilu ablatus fuerit sponsus (Matth. ix, 15). Itcm paracle-
spirans esl, et ex eo appellatus spiritus est. Proprio tus pro eo quod consolationem prsestat animabus,
aulem modo quodam dicilur Spiritus sanctus secun- quoe gaudium temporale amittunt. Alii paracletum
dum quod refertur ad Patrem, et Filium, quod eo- Latine oratorem, vel advocatum, inlerprelantur. Ipse
rum spiritus sit. Nam et hoc nomen, quod spiritus enim Spiritus sanctus dicit, ipse docet, per ipsum
dicitur, non semper secundum id est quod referlur datur sermo sapientise, ab ipso sancla Scriptura in-
ad aliquid, sed sccundum id quod aliquam naturam spirata est.
significat. Omnis enira incorporea nalura spiritus in CAPUT LXII
Seripturis sacris appellatur. Unde non tanlum Palri, Quare Spiritus sanctus sepliformis dictus.
ct Filio, et Spiritui sancto, sed omni ralionali crea- Spiritus sanclus ideo sepliformis nuncupalur pro-
turoe et anirnoehoc vocabulum congruit. pter dona quaede unila ejus pleniludine parliculalim
CAPUT LYII. quique, ul digni sunt, consequi promercnlur. Ipse
B enim spiritus sapientise et intellectus, spiritus con-
Quare dicalur Spiritus sanctus.
Irieo Spiritus Dei sanctus vocatur, quia Patris et silii et fortitudinis, spiritus scientiaeet pietatis, spi-
Filii sanclitas cst. Nam cum sit ct Paler spiritus, et ritus timoris Dei (Isai. xi, 2).
Filius spiritus, el Pater sanctus, et Filius sanctus, CAPUT LXIII.
ad Trinilatem referatur spiritus rectus, spiritus
propric tanien ipse vocatur Spirilus sanclus, lan- Quod
sanclilas coessenlialis el consubslantialis am- sanctus, et spiritus principalis.
quam autem principalis in Psaimo quinquage-
borum. Spiritus
CAPUT LVIII. simo legitur ; ubi quia tcrtio spirilus repetitur, non-
nulli Trinitatem inlellexerunt, ideo quia scriptura est:
Quod Spirilus sancttts nec genitus dicitur, nec ingeni-
tus, sed procedcns lanlum. Deus spirilus est (Joan. iv, 24). Quod enim non est
Spiritus sanctus ideo non dicitur genitus, ne duo corpus, et tainen est, videtur restare ut spiritus sit.
in Trinitale filii suspiccnlur. Ideo non prscdicalur in- Intelligunt ergo ibi nonnulli Trinitalem significari;
genilus, ne duo palres in ipsa Trinitale credantur. in spiritu principali Patrem, in spiritu recto Filium,
Procedcns autem dicitur leslimonio Dominidicentis: in spiritu sanclo Spirilum sanclum.
Mulla adhuc habeo, quw vobis toqvar, sed non pote- CAPUT LXIV.
stis illa audire modo. Venietaulem Spirilus verilalis, C Quare Spirilus sanctus donum dicitur.
qui a Patre procedel, et de meo accipiet. Itle vobisin- Sanclus spiritus ideo donura dicitur eo quod da-
dicabit omnia (Joan. xvi, 12, 13). Hic autem non so- tur. A dando enim donum est nuncupatum. Notissi-
luni natura procedil, sed sempcr ad peragenda opera mum est enim DominumJesum Christum, cum post
Trinitatis indesinentur procedit. rcsurreclionem a mortuis ascendisset in coelum, de-
CAPUT LIX. disse Spirilum sanctum, quo credenles iinpleli linguis
Quid interesl inler nascentemFiiium el procedenlem omnium gentium loquebantur. In lanlum autem do-
Spirilttm sanctum. num Dei est, in quantum datur eis qui per eum dili-
Hoc inlerest inler nascenlem Filium el proceden- gunt Deum. Apud se autem Deus est. Apudnos autem
tem Spiritum sanctum, quod Filius cxuno nascilur, donum est. Sed sempiterne Spiritus sanclus donum
Spiritus sanctus ex ulroque procedil. El ideo dicil est, dislribuens singulis, prout vult, graliarum dona.
Apostolus : Qui aulem spiritum Chrisli non habet, hic Nam ct prophetias quihus vult impertit, et peccala
non est ejus (Rom. vm, 9). quibus volel dimittit. Nam peccata sine Spiritu san-
CAPUT LX. cto non donantur.
Quod Spiritus sanctus ex opereangetus dicatur. CAPUTLXV.
Spiritus sanclus ex opere etiam angelus inlelligi- " Quare Spiritus sanctus charitas et gralia nuncu-
tur. Diclum est enim de illo : Et quw venlura sunt peiur.
annunliabit vobis (Joann. xvi, 13). Et utique angelus Spiritus sanclusinde proprie charitas nuncupatur,
Grseceet Latine nuntius inierprelatur. Unde et duo vel quia naturaliter eos a quibus procedit conjungit,
angeli apparuerunt Loth (Genes. xix, 1), in quibus et se unum cum eis esse ostendit, vel quia in nobis
Dominus singulariter appellalur, quos intelligimus id agit, ut in Deo maneamus, el ipse in nobis. Unde
Filium et Spiritum sanctum , nam Pater nunquam ei in donis Dei nihil majus esl charilale; el nullum
est majus donum Dei, quam Spirilus sanclus. Ipse.
legitur missus.
CAPUT LXI. esl et gratia, quse, quia non meritis noslris, sed vo-
Quare Spiritus sanctus Paracletus vocelur. luntale divina gralis dalur, inde gralia nuncupalur.
Spiritus sanctus quod dicitur Paracletus, a con- Sicul auLem unicum Dei Verbum proprie vocamus
solalionc dicitur. Paraclisis enim Latine consolatio nomine sapientiaa, cum sit universalker et Spiritus
appellalur. Christus enim eum apostolis lugentibus sancius, et Pater ipsa sapientia ; ita Spirilus sanctus
misil, poslquam ab eorum oculis ipse in coelum proprie nuncupalur voeabulo charilatis , cum sit et
•McendiL.Consolalor enim tristibus mitlilur secun- Pater, et Filitis universaliter charilas.
137 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMl. 138
CAPUT LXVI. A lum autem Spiritum sanctum ipsa anima mundatur
QuareSpiritus sanctus Dei digitus dicatur. et saginatur.
Spiritus sanctus digitus Dei esse in libris Evan- CAPUTLXXI.
gelii apertissirae declaraiur. Cumenim unus ex evan- Quare Spiritus sanctus unctio dicatur.
gelistis dixerit: In digito Dei ejicio dwmonia (Luc. Spiritus sanctus ideo unclio dicitur, Joanne atte-
xi, 20), alius hoc ita dixit: In spiritu Dei ejiciodw- stante apostolo, quia sicut oleum naturali pondere
monia (Matth. xn, 28). Unde et digito Dei scripta superfertur omni liquori, ita in principio superfere-
lex est data die quinquagesimo ab occisione agni batur Spiritus sanctus aquis. Unde et Dominus oleo
(Exod. xxxi, 18). Et die quinquagesimo venit Spiri- exsultationis, hoc est, Spiritu sancto fuisse legitur
tus sanctus a passione Domini noslri Jesu Chrisli unctus. Sed et Joannes apostolus Spiritum sanctum
(Act. ii, 2). Ideo autem dicilur digilus, ut ejus ope- unctionem vocat dicens : Et vos, inquil, unctionem,
ratoria virtus cum Patre et Filio significetur. Unde quam accepistis ab eo, permaneat in vobis, et necesse
et Paulus ait: Hmc autem omnia operatur unus alque non habetis ul aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus
idemspiritus, dividens singulis prout vult (1 Cor. xn, docet vosde omni re (I Joan. n, 27). Ipse est enim
H). Sicut autem per baplismum in Christo mori- Spiritus sanctus unclio invisibilis.
mur et renascimur, ita Spiritu signamur, quod est B CAPCT LXXII.
digitus Dei et spiritale signaculum. Quod ideo sancta Ecclesia creditur, quia in itla dile-
CAPUT LXVII. ctio proximi demonstratur.
Quare Spiritus sanctus in columbmspecie venisse a Sanctam Ecclesiam catholicam. Hsec fides est de
testatur. Deo conditore, et de renovatore noslro, de qua usque
Spiritus sanctus ideo in columboespecie venisse haclenus esl tractatum. Sed quoniam dilectio non
scribitur, ut natura ejus per avem simplicitalis et in- tanlum in Deum nobis imperata est, cum dictum est:
nocentiaedeclaretur. Unde et Dominus : Estote, in- DiligesDominumDeum tuum ex toto corde tuo, et ex
quit, simplices sicut columbw (Matth. x, 16). Hoec tota anima tua, et ex tota mente tua, sed etiam in
enim avis corporaliter ipso felle caret, habcns tan- proximum, nam : Diliges, iuquit, proximum tuum,
tum innocentiam et amorem. tnnquam teipsum (Matth. xxn, 37, 59); nisi autem
CAPUT LXVIU. ista fides congregationem socielatemque hominum
Quare Spiritus sanctus ignis nomine appellatur. teneat, in qua fraterna charitas operetur, minus
fructuosa est; credimus et sajactam Ecclesiam utique
Spiritus sanclus ideo nomine ignis appellatur pro-
pter quod in apostolorum Actibus (Act. n, 3) per di- Q catholicam.
visionem linguarum ut ignis apparuit, qui et insedit CAPUT LXXHI.
super unumquemque eorum. Propterea autem.diver- Denomine Ecclesim catholicm'.
sarum linguarum gratiam apostolis dedit, ut idonei b Ecclesia Grsecum est, quod in Latinum vertitur
efficerentur fidelium erudilione populorum. Quod convocatio, propter quod orones ad se vocet. Catho-
vero supra singulos sedisse memoratur, id causa esl, lica universalis, XKOOXOV, id est, secundum totum.
ut intelligatur per plures non fuisse divisus, sed Non enim sicut conventicula haereticorum in aliqui-
mansisse in singulis totus, sicut fere ignibus mos est. bus regionum partibus coarctatur, sed per tolum
Hanc enim habel naturam ignis accensus, ut quanti terrarum orbem dilatata diffundilur. Quod etiam
ad eum, quanliad crinem purpurei splendoris aspexe- Apostolusapprobat ad Romanos dicens : Gratias ago
rint, lantis visum suae lucis impertiat, tantis mini- Deo meo pro omnibus vobis,quia fides vestra annun-
steriura sui muneris tribuat, et ipse nihilominus in tiatur in universomundo (Rom. i, 8). Hinc et uni-
sua inlegrilate permaneat. versitas ab una cognominala est, propter quod in
CAPUTLXIX. unitatem colligitur. Unde Doininus in Evangelio :
Quare Spiritus sanctus aqumnominedicatur. n Quimecum non colligit, spargit (Matth. xn, 30); id
Spiritus sanctus nomine aquaeappellatur in Evan- est, qui in unitatem meam non colligitur a me divi-
gelio, Domino clamante et dicente : Si quis sitit, ve- sus, in dispersionis perdilione dissipatur.
niat ad me et bibat. Qui credit in me, flumina aquw CAPUT LXXIV.
vivwfluentde ventreejus (Joan. vn, 37). Evangelista Quare Ecclesiw, cum una sit, seplem scribantur.
aulem exposuil unde : Hoc enim dicebat de Spiritu, Cur autem Ecclesiae,cum una sit, septem scrihan-
quem accepturierant credentesin eum. tur, nisi ut una catholica septiformi plena Spirilu
CAPUTLXX. desiguetur? sicut et de Dominonovimus dixisse Sa-
aliud sit sacramenti, aliud Spiritus lomonem : Sapientia wdificavit sibi domum, excidit
Quod aqua aqua
sancti. columnasseptem (Prov. ix, 1). Quoetamen septem
Sed qusesignificat spiritum Dei, Aqtia enim sacra- una esse non ambigunlur, dicente Apostolo : Eccle-
menti visibilis est. Aqua Spiritus invisibilis est. Ista sia Dei vivi, qum est columnaet firmamentum verita-
abluit corpus, et significatquod fit in anima. Per il- lis (I Tim. III, 15).
* S. Aug., de Fid. et Symb., c. 21.
b S. Isid., Etym. 1. vm, c. 1, ex quo et tria capita sequentia desumpta sunt.
PATROL.XCVI. 5
139 S. MLDEFONSl EPISCOPITOLETANI 140
CAPUT LXXV. A CAPUT LXXIX.
Vide inchoavitEcclesid,vel'quare dicalur Sion, vel Qui I iibri conlinenlurin canone utriusque Testamenti.
.Jerusalem. Totus autem canon Scriplurarum, in quojam eon-
., Inchoayit autem Ecclcsia a loco, ubi venit de coelo > siderationemversandamdicimus,his libris continetur:
Spirltus sanctus, el implevil uno loco serienles.Pe- ,quinqiie Moysi,id est, Genesi, Exodo, Levitico, Nu-
regrinatione autem praesenti Ecclesia Sion dicitur, ,meris, Detileronomio; el uno libro Jesu Nave, uno
eq quqdinjiujus peregrinationis longitudine posita Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qbi magis
prqmissionem rerum ccejeslium speculatur. Et id- ad Rcgnorum principium videtur pertinere; dein-
circo Sion, id cst, speculatio, nqnien accepi.t. Pro de qualuor Regnorum, et duobusParalipomenonnon
fulura: vero palriae pace Jerusalem,vocatur. Nam consequentibus,sed quasi a latere adjunctissimulque
Jerusalem pacis visio interpretatur. Ibi enini absor- pergentibus. Haecest historia, quse sibimet adnexa
pla omni adversitate pacem, quseest Christus, prae- tempora continet, atque ordinem reium. Sunt aliae
senti possidebit obtutu. tanquam ex diverso ordiue, quae neque huic ordini,
CAPUT LXXVI. neque inter se convertuntur; sicut est Job, et Tobias,
Quid distet inter Ecclesiam et Synagogam. •»>el Eslhcr, et Juditb, et Machaboeorunilibri duo, et
Esdroeduo, quimagis subsequi videntur ordinatam
Synagoga Grsececongregatio dicilur. Quod prq-
nomen Judoeorum populus tenuit; ipsorum illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipome-
prium
enim proprie Synagogadici solet, quamvis et Eccle- non terminatam. DeindePi opheloe,in quibus David
sia dicta sif. Noslrani vero AposloIi nunquam Sy- unus liber Psaliiiorum; &aIpirioriistres, Proverbia,
Canlica Canlicorum, el Ecclcsiasles. Narn .Ui duo li-
nagbgam dixerunt, sed seniper Ecclesiam, sive dis- briunus
ccrnendi causa, sive quod inler congregalionem, qui Sapienlia, el alius qui ccclesiasficusin-
unde Synagoga, el convocaiionem,unriclicclesiano- scribitur, de quadam similiiudineSalornonisesse di-
riien accepit, dislal aliquid : quori scilicet congre- cuiitur; nam Jesu filiusSiracli eos conscripsissecon-
et di- slanlissime pciiiibelur : qiii taiiieii, quoniam in •' di-
gari elpecora solcnt, quorum greges proprie
cimus ; corivocariautem niajus esl ulenlium ralione, vina auctoritate recipi meruerunt, inter propheticos
sicut sunl homines. numcrandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui pro-
CAPUTLXXVR. prie prophctse appellanlur, duodecim prophetarum
libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam
QuodwEcclesiam sanctam Spiritus sanctus Novum sejuncti sunt, pro uno habentur. QuorumProphela-
et VetusTestamentumplenissimeimpiravit. rum nomiiiasunt hoec:Osee, Joel, Amos,Abdias,Jo-
In quam sanclain Ecclesiam Spirilus sanctus in £^
nas, iiiichseas,Nahuni,Habacuc,Sophonias,Aggaeus,
Veteri Testamenlo Legem et Prophetas, in Novo Zacharias, Malachias.Deindequatuor prophetocsunt
Evangeliuriiet Apostolosinspiravil. Unde et Paulus' lnajoruin voluminuni,Isaias, Jeremias, Daniel, Eze-
dicit : Omnis Scriptura divinilus inspirata utilis esl chiel. His
quadraginlaqualuor libris TestamenliVe-
ad docendum (II Tim. iu, 16). Et irieo quse sirit teristerminatur auctoritas. NoviauLcm
qualuor libris
Noviac YelerisInstrumenlivolumina,quaesecundiirii I
Evangelii secundum Matthaeum,secunduni Marcum,
majonim liaditioneiri pef eumdem sanctum Spiri- secundumLucam,secunduinJoannem; qualuordecim
tum inspirala creduntur, el Ecclesiis Christi trodita^
Epistolis aposloli Pauli, ad Romanos una, ad Co-
esse noscunlur, compelit in hoc loco evidenli nu- rinlhios duabus, ad Galatas una, ad Ephesios una,
mero, sicut ex Patrum monumenlis accepimus, de- ad Philijipensesuna, ad Thessalonicensesduabus,
signare. adColosscusesuna, ad Timolheumduabus, ad Titum
CAPCT LXXYIH. uua, ad Philcmonemuna, adliebroeosuna; Peljidua-
Queeductoritas Scripturarum in Ecclesiis primutnsit it bus, tribusJoaiinis.una Judae,et una Jacobi; Actibus
sequenda. aposlolorumlibro uno,ef ApocalypsiJoanuislibrouno.
a fn iipsis auteiri carionicisScrlptiifis EcclesiarumII Dj CAPUT LXXX.
catholicaruni illa pluriiriumauctoriias esl sequenda, *> Quod omnessanctw auctoritatis libri vel memoria te-
inf.erquas sarieilloesint,'quoe apostolicas sedes ha- i- nendi sunl, vel omninoincognilinon habendi.
bere, et epistolas accipere meruerunt. Tenebitur igi- i- lu his omnibus iibris timenies Deum, el pietate
tur hic modus in Scripluris sanctis canoriicis,ut eas as mansueli quxrunl volunlatem Dei. Cujus operis el
quse ab omnibus accipiunlur Ecclesiis catholicis, s, laboris prima observatioest, nosse istos hliros, etsi
prseponantureis quaisqusedamnon accipiunt. In eis is nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare
vero quae non accipiuntur ab omnibus, prooponan- n- momorise,vel oranino incogliitosnon habere.
tur esequas plures gravioresque accipiuut, eis quas as CAPUTLXXXI.
pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiee tenent.
lt.
Si auten) aliseinveniautur a pluribus, aliae a gravio- ,„ Deremissionepeccatorum.
ribus haberi, quanquam hoc 'nveniri non possit, it, e Remissionempeccatorum. Bene post commemo-
aequalistamen auctoritalis eas habendas puto. ralionem nostroeEcclesiaein ordine confessionispo-
u Hoc et duo sequentia cap. ex Aug., de Doct. ct. i>Lib.editi de Doct. Christi, in auclorilatem.
Christ.,c.8,9 < S. Aug. Enchirid., c. 64.
Hl LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 142
nitur remissio peccatortim. Per liancenim slatEccle- A xv, 55). Qui enim dicit hoc, in eam quasi digitum
sia quaein tcrris est.Per bancnon perit, quodperie- intendit. Quod autem visibile est, digito ostenditur,
rat, et inventum est. Exceptoqtiippcbaptismatismu- quoniamposset etiam anima corruptibilis dici; nam
nere, quod contra peccalumoriginale donatumest, ut vitiis morum ipsa corrumpitur. Et mortale hoc in-
quod generatione attractum est, regenerationedetra- duere immorlalitatem cum legitur, eadera signifi-
hatur; activa quoque peccata, quoecunquecorde, calur visibilis caro, quia in eam identidem velut di-
ore, opere, cogilatiorie,sermonecommissainvenerit, gitus intenditur. Potest enim el anima sicut corru-
tollit; hac ergq excepta magna indulgentia, undein- ptibilis propter morum vitia, ita etiam morlalis dici.
cipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis rea- Mors quippe animwest apostatare aDeq(Eccli. x, 14).
tus et ingerieratus, et additus,ipsa etiam vita coelera Quodprimum ejus peccatum in paradiso sacris lit-
jarii ratione ulentis oetatis,quanlalibet prsepolleat teris continelur. Resurget lgitur corpus secundum
fecunditatejustilioe,sine peccatorum remissionenon Christiaiiam firiem,qusefallere non potest.
agitur. Quoniamfilii Dei, quandiumortaliler vivunt, CAPUT LXXXIV.
cum morte corifligunt.Etquamvis de illis sit veraci- Qtiodin resurrectionenihit pereat de.humana earne;
ter dicturo, a giiod qui spiritu Dei aguntur, ii suntfilii scd quodcunquein quamtibetperdilionemdispersum
Dei (Rom. viii, 14); sic tamen spiritu Dei excitantur, g cxsliteril vel consummatum, totum ad illum ani-
mam redeat, quwhanc, cum vivcret,animavit.
et tanquam filiiDei proficiunl ad Deum, ut etiamspi- d Non auiem perit Deoterrena materies, de
rilii suo, maxime aggravante corruptibili corpore, mortalium crealur qua
caro. Sed in quamlibet pulverem
tanquam filii hominis,in quibusdam humanismotibus cineremve
deficiantad seipsos, et ideo peccent. Intcrest quidcm solvatur, in quoslibet halitus aurasque
enim est omne diffugiat, in quamcunquealiorum corporum substan-
quantum; neque quia peccatum crimcn,
vel in ipsa eleriienta vertatur, in quorumcun-
ideoetiamcrimen esi omne peccalum. Ilaque sancto- tiam,
riim hominumvitam, quandiu in hac morte vivitur, que animalium aut etiam homiuum cibuni cedat,
illi animoehumansepuncto tem-
inveniri posse dicimussinccriinine. Peccatum autem carnemque mutetur,
si dixerimusquia non habemus,ait sanctus Apostolus, poris redit, quse illam primitus, ut hoiiib fleret,
animavit.
nosipsosseducimus,et veritasin nobisnon est (I Joan. crescerct, viveret,
i, 8). Sed neque de ipsis criminibus , quamlibet CAPUT LXXXV.
magnis, remittendis in sancta EcclesiaDeimisericor- Quqd omnipolensDeus mirabiliter atque ine/fabiliter
dia desperandaest agentibuspoeiiitentiamsecundum ex tolo, quo caro constat, eam in resuncctione
mirabili celeritate restituut. De exemplg qupque
modumsui cujusque peccati. o statuw solubilis metalli, qua quomodo resurrectio
CAPCT LXXXII, ^
fieripossit, monslratur.
Qttodin actionepmnitenliwnon considerandaest men- e Ipsa iiaque terrena materies, quae discedenfe
sura temporis,sed doloris; quodquehonnisi in Ec- anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabituf,
clesiapossunlremitli peccata. ut ea qusodilabunlur, el in alias atqiie alias aliafum
i>In actione autem pceniteritice,ubi fale commis- rerum species formasque vertantur, qiiamvis ad cbr-
sum esl, ul is qui commisila Chrisli eiiarri corpore pus redeant unde dilapsa sunt, ad easdeni quoque
separetur, non tam consideranda est mensura tem- corporis partes ubi fuerunl, redire nccessfecst. Allo-
poris quarii doloris. Cor etiam conlrituriict humilia- quin si capillis capitis reddit quod tam crebfa ton-
turii Deus non spernit (Psal. L, 19). Verum quia sura delraxit, si unguibus quod tolies dempsit exse-
plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri, clio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo
nec Iri aliorum notiliam per verba vel quaecunque resurrectioncm carnis non credcnlibus occurrit in-
alia signa procedit, cum sit coram illo, cui dicitur : formitas. Sed quemadmodumsi statua cujusllbet sb-
Gemitusmeusate non est absconditus(Psal. xxivn, Iubilismetalli aut igne liqueseerct, aut contereretur
10); recte constituuntur ab his qui prscsunt Ecclesiis in pulvercm, aut confunderelur in massainj et eam
jcmpora pcenilenliee,ul fiat satis Ecclesioe,in quare- j) vellet artifex rursus ex illius malerise quantitate
miltuntur ipsa peccata; extra eam cjuippenonremit- repararc, nihil inieresset ad ejus integritatem, quse
luutiir. "psa enim proprie Spiritumsanctum pignus particula materioe cui merabro statuse redderetur,
acccpit,,sine quo non remitfuiiturulla peccaia,ita ut dum tamen toium ex quo conslitula fueral, restituta
quibus dimittuntur, vitam consequantur aeternam. resumeref : ita Deusmirabiliter alque ineffabiliter
CAJ?UTLXXXIII. artifex de tolo quo caro noslra consliterat, earii nil-
De evidenticarnis resttrrectione. rabili el ineffabiliceleritate rcstituet; nec aliqiiid at-
o Carnis resurrectionem, et vilam wternam. Hsec linebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad
visibilis quoeproprie dicitur caro, sine dubifatione capillos rerieant, et ungues ad ungues, an qubd eo-
credenda est resurgere. Vicleturenim Paulus apo- rum perierat mutetur in carnem, el in paries alias
stojus eam tanquam digito ostendere, cum dicit: corporis revocctur, curante artificis pfovideritia, ne
Oportetcorruptibilehocinduere incorruptionem(ICor. quid indecensfiat.
a Lib. Editi Enchirid., quotquot. d S. Aug., Enchirid., c. 88.
b S. Aug.Enchirid. c. 65. c Ibid., c. 89.
c S. Aug., de Fid. et Svmb., c. 10, § 23, post med.
m S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 144
CAPUT LXXXVI. 1 facta est per hominem primum, non liberantur per
A
De diversitate status, et macie, velpinguedinecorpo- unum Mediatorem Deiet hominum, resurgent qui-
rum humanorum,in qua sancta corporahoc solum, dera etiam ipsi, unusquisque cum sua carne; sed ut
quod decebit,habebunl. cum diabolo et ejus angelis punianlur. Utrum sane
»Nec illud est consequens, ut ideo diversa statura ipsi cum viliis et deformitatibus suorum corporum
sit reviviscenlium singulorum, quia fuerat diversa resurgant, quoecunque in eis vitiosa et deformia
viventium; aut macri cum eadem macie, aut pingues membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus
cum eadem pinguedinereviviscant. Sed si hoc est in est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum
consilioCreatoris, ut in efligiesua cujusque proprie- habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sem-
tas et discernibilis similitudo servetur, in cseteris1 piterna damnatio. Nec moveat quomodo in eis erit
autem corporis bonis aequaliacuncta reddantur; ita1 corpus incorruptibile, si dolere poterit. Non est enim
modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec ali- vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorru-
quid ex ea pereat, et quod alicui defuerit, ille sup- ptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi
pleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors
Si autem in corporibus resurgentium rationabilis' ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non inter-
'
insequalitaserit, sicut est vocum quibus cantus im- iB imit, sed affligit, ipsa corruptio non finilur. Ha:c in
pletur, hoc fiet cuique de materie corporis sui, quodL sanctis Scripturis secunda mors dicitur (Apoc. n,
et hominem reddat angelicis ccetibus,et nihil incon- 11; xx, 6,14); e nec prima tamen, qua suum cor-
veniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe: pus anima relinquere cogitur, nec secunda, qua
aliquid ibi non erit. Sed quidquid futurum est, hoc1 poenalecorpus anima relinquere non permittitur, ho
docebit, quia nec futurum est, si non decebit. mini accidisset, si nemo peccasset.
CAPUT LXXXVII. CAPUT LXXXIX.
Quod sanctorum corporaspiritalia resurgent, non ta- Quodmitior pmna erit soti originalipeccato,et minimo
men spiritus erunt. actuali.
h Resurgent igitur sanctorum corpora sine ullo vi- Mitissimasane omnium pcena erit eorum qm proe-
tio, sine uUadeformitate, sicut sine ulla corruptione,i ter peccatum, quod originale traxerunt, nullum ki-
onere, difficultate : in quibus tanta facililas, quanta> super addiderunt; et in coeteris<quseaddideruat,
felicitas eril. Propter quod spiritalia dicta sunt,, tanlo quisque ibi lolerabiliorem habebil damnatio-
cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. nem, quanlo hic minorem habuil iniquitalem.
Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod ta- CAPUT XC.
men corpus, non anima est, ita nunc spiritalfe cor-- p Quod a morte usque ad resurrectionemanimmin ab-
pus erit, corpus tamen, non spiritus erit (/ Cor., ditis receptaculisteneantur vel requie, velwrumna.
attinet ad f Tempus aulem quod inter hominis mortem et ul-
XT, 44). Proinde, quanlum corruptio-
nem, quaenunc aggraval animam (Sap. ix, 15), ctt timam resurrectionem interpositum est, animas ab-
vitia quibus caro adversus spiriLumconcupiscii (Ga- dilis receptaculis contineri, sicut unaquseque digna
lat. v, 17), tunc non erit caro, sed corpus, quia ett esl vel requie vel serumna, pro eo quod sortila est in
ccelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum! carne, cum viveret.
est : Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt { CAPUT XCI.
. Quomododefunctorumanimabusviventiumoblationes
(I Cor. xv, 50). Et tanquam exponens quid dixerit: et eleemosynmvel prosint, velminimeprosperentur.
Neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit. ' 6 Neque vero negandum est defunctorum animas
Quod prius dixit, caro et sanguis, hoc postea dixit
pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sa
cprruptio; et quod prius, regnum Dei, hoc posterius crificium Mediatoris offertur, vel
autem attinet ad substan- eleemosynoein Ec
incorruptionem.Quantum clesia fiunt. Sed eis hsecprosunt, qui cum viverent,
c
tiam, eiiam tunc caro erit; propter quod et post ut hsec sibi postea possent prodesse meruerunt. Est
resurreclionem corpus Christi caro appellata est enim
Sed ideo ait : Seminatur r quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non
(Luc. xxiv, 39). Apostolus D requirat istaper mortem,nectammalus, utnon eipro
corpus animale, surget corpus spiritale (1 Cor. xv,' sint ista post mortem. Est vero talis in bono, ut
44), quoniam tanla erit tunc concordia carnis et ista non requirat. Et est rursus talis in malo, ut nec
spirilus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus18 his valeat, cum haecvita transierit, adjuvari.
indigenlia subdilam carnem, ut nihil nobis repugnet ;t
CAPUT XCII.
ex nobis, sed sicut foris neminem, ita nec inlus nos )s Quod vita mterna sit gratia Dei, stipendiumveromor-
paliamur ipsos inimicos. tis peccatum.
CAPUT LXXXVIII. fcYita seterna, quaemerces est operum bonoruni
Quodreproborum corpora resurgentauidem, sedcum m gratiam Dei commendat Apostolus : Slipendium,
vitiiset deformitatibussuis perenniter punienda. peccali mors, gralia autem Dei vita mternain
d Quicunque vero ab illa perditionis massa, 3e inquit,
quse ChristoJesu Domino nostro (Rom. vi, 23). Stipen-
'« S. Aug. Enchirid., c. 90. * S. Aug. Enchirid., c. 92.
Mbid.c. 91. « Ibid., c. 93.
c Baluzius edidit : ' Ibid., c. 109.
Propter.... etpost resurrectio- t-
nem corpus Christi quod appellata est. Nos emenda- a- Bibid., c. 110..
vimus locum islum ad libros ediios divi Augustini. * Ibid., c. 107.
145 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 146
dium operoemilitioedebitum redditur, non donatur; A suspicentur; sicut manebit communiter omnium
ideo dixit : Stipendiumpeccati mors, ul mortempec- vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia
cato non immerito illatam, sed debitam, demon- concorditer fulgeant. Haecest fides quoepaucis verbis
straret. Gratia vero, nisi gratis est, gratia non est. tenenda in Symbolonovellis Christianis datur. e Quse
Intelligendumest igitur etiam ipsius hominis bona pauca verba fidelibusnota sunt, ut credendo subju-
merita esse Dei munera; quibus cum vita seterna gantur Deo, subjugati recte vivani, recle vivendo
redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ? cor mundent, corde mundato quod credunt intel-
CAPUT XCHI. ligant.
Quodin hac vita comparetur,quo possit post hanc vi- CAPUT XCYI.
tam quisque vel relevari, vel aggravari. De reiiquis cuusis ad regulam verm fidei pertinen-
a Quocirca hic omne merilum comparatur, quo tibus.
possit post hanc vitam relevari quispiam vel gra- Posl apostolicum Symbolum, et ea quaede Patre,
vari. b Nemo autem speret quod hic neglexit, cum et Filio, atque Spiritu sancto secundum ineffabilem
obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista, qua? deitatis naturam, atque etiam secundum dispensa-
pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi tionera temporalem de Incarnatione Christi sunt
apostolicaesunt adversa sententise, qua dictum est: B dicta, hsec ilem fldei sunt congrua pari credulitatis
Omnesenim astabimusantetribunal Christi, ut referat virtute tenenda.f Quod Novi, et Yeteris Testamenti
unusquisquesecundumea qumper corpus gessit, sive sit unus Deus : quae duo Testamenta salubriter di-
bonum, sive malum (Rom. xiv, 10; II Cor. v, 10), vina commendat auctoritas, illud per prophetiam,
quia etiam hoc meritum sibi quisque, cum in corpore istud perhistoriamveraciter persolutum. Quod neque
viveret, comparavit, ut ei posseut ista prodesse. Non de Deo, neque de creaturis cum gentilibus, vel haere-
enim omnibus prosunt; et quare non omnibus pro- ticis, aut schismalicis sit aliquid sentiendum in his
sunt, nisi propter differentiam vitae, quam quisque quaea veritatis fide dissentiunt; sed quod utrumque
gessit in corpore ? Testamenlum per divinumcommendateloquium, hoc
CAPUT XCIV. solummodosentiendum. Quod coelum,et terram, et
Quid agant sacrificia et eleemosynmpro baptizatis de- mare, et omnia quse sunt in eis, nulla necessitate
funclis oblata. creaverit Deus, necomuinoullamesse visibilem atque
Cum ergo sacrificia sive altaris sive quarumcun- iuvisibilem substantiam, quseaut sit Deus, aut non
que eleemosynarumpro baptizatis defunctis omni- sit a bono Deo creala, sed Deumsummumet incom-
bus offeruntur, pro valde bonis gratiarum actiones mutabile bonum, crealura vero inferius et mutabili-
sunt; pro non valde malis propitiationes sunt; pro C ter bona. Quod angelorum vel animaenatura non sit
valde malis, eliamsi nulla sunt adjumenta mortuo-
pars divinaesubstantiae,sed Dei creatura ex nihilo
rum, qualescunque vivorum consolationessunt. Qui- condita; et quia ad imaginem Dei creata, ideo incor-
bus autem prosunt, aut ad hoc prosunt ut sit plena
porea. Ipsius vero animae natura habetur incerta.
remissio, aut certe ut lolerabilior fial ipsa damnalio. Quod pietas morum omnimodosit tenenda, sine qua
CAPUT XCV. fides divinicultus otiosa torpet, et cum qua divini
Quodpost resurrectionem impletojudicio permanebunt cultus integritas perfecta consislit. Quod Deus prop-
singulmcivitatesinangelis ethominibus; Christi in ter se
gloriamwternam,zabotiin damnationemperpetuam. ipsum diligendus sit, proximus vero in Deum,
c Post resurrectionem vero, facto universo imple- inimicus aulem propler Deura, ut a Deo incipiens
toque judicio, suos fines habebunt civitates du33, dilectio, per proximum proficiat, et usque ad inimi-
una Christi, altera diaboli; una bonorum, altera cum proficiendo perveniat; sicque dum per proxi-
malorum, utraque tamen el angelorum et hominum. mum provecta ad inimicum pervenerit, in Deo plena
Istis volunias, illis facullas non poterit esse ulla pec- consistat. Quod aller alterius pollui peccato non
candi, vel ulla conditio moriendi; istis in aaterna possit, ubi voluntatis purae consensio non tenetur.
vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciler in Quod legitimaenuptiaenon credendsesunt esse dam-
seterna morte sine moriendi potestate durantibus, ^ nandoe,quamvis e.xeis obnoxia originalipeccato cre-
quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti datur nasci progenies; quibus taraen fideliumvirgi-
alius alioprsestabilius, in miseria vero illi alius alio num vel continentium prseferendajure doceatur inle-
tolerabilius permanebunt. d Manebit ergo sine fine gritas. Quod pcenitentiseremediis non egere putan-
mors illa perpetua damnatorum, id est, alienatio a dum non est pro excessibus quotidianis humansefra-
vila Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet gilitatis, sine quibus in hac vita esse non possumus,
hominesde varietate poenarum, de dolorum releva- ita ut fructuosa poenitentioecompunctione universa
tione vel intermissione pro suis humanis moribus confiteamur deleri.peccata1,sicut spiritus Deidocet:
* S. Aug. Enchirid., c. 110. error contineretur, nemo non videt.
b Quamdepravatus esset hoc lococontextus, apparet c S. Aug. Enchirid., c. 111.
ex lectione Baluziana, quarn exscribimus : Nemoau- d IbuL, c. 113.
tem speret, quod hic neglexil,cum obierit Deum. Ista e Haec postrema verba sunt ex lib. de Fid. et
qum pro defunctis.commendandisfrequentat Ecclesia, Symb. t S. lsid., 1.de Offlc, c. 24.
itli apostoiicwsunt adversa sentenliw,qua diclumest:
Omnes enim astabimus, etc. Quibus verbis quantus
147 S. RJCDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 148
Beati quorum remissmsunt iniquitaies, et quorum 1A I c iiiitur voluptatis , ct jugo premitur noxic S'T-
tecta sunt peccqta. Beatus vir, cui non imputabit Do- vitufis.
minus peccatum(Psal.xxxi, 1). Quod nullus hominum CAPUTXCIX.
suis virihus, scd per gratiam divinam, suo capiti, Quid significent nubes, et columna quw prwcesserunt
quod est Chrislus, possitsubjungi, atque indisruptoc populum satvandum.
pacis persevcrantia in unitatc ipsius Ecclesioesoli- Jam tunc nocle in columna ignis, et per diem in
dari. Quod humanae volunlatis arbitrio nihil boni columnanubis Dominusvitletur praccedcnspojmlum,
posse oestimanduniest dcputari, sed secunritimpro- duxfactus itineris (Exod. xm, 21, 22). Eademnubes
positum voluniatis f)ci omnem numerum electorum proccedensChristus est, qui eliam el columna, quia
acquiri. Quod ! nna temporaliiibonis malisque corn- rectituclo, e't firmitas, et sustenlatio est nostfse infir-
munia a Dco ci'cata, ejus dr.positione singtilis qui- mitatis, non per riiem, sed per noclem lucens,ut
husque vel ncgcntur vel Iribuantur, providentia dis- qui non videnl videant, et qui videnl ca:ci fianl
positionisejus adminislranle; quorum bonomm in (Joun. ix, 59); id est, ul ignoranlia hmnilis illuslre-
ef inflans scientia obscuretur. Item aliter:
unoquoque fideliuinnon ba' itus, sed usus, vel im- lur,
Christi sacramentum tanquam in diemanifeslum est
probandus est vet prohandus. Quod certe teterna
bona soli possint boni in futuro conscqui, quorum 1} \ in c.trne velut in nube, in judicio vero tanquam in
bouorum pignore Ecclcsiam nunc informatam cre- terrore nocturno, quia lunc erit magna tribulalio
diirius delineri, habentcm hic spiritus primiiias, in soeculifan(|uam ignis, et lucebit justis, et ardchit
futuro perfecfior.c;:!; bic in spe sustentari, iiiic in injuslis. Itcm aliler : in ignc terror esf, in nubo
re postea satiari; hic viriere per speculum in aeni- visionis lenc blandimentum. Dies vita justi, ei nox
gmate, in futuro autcm facie ad faciem, cum fuerit accipitur vitapeccatoris. In die ergo per nubem co-
ad speciem perriucta per firiem. Quod bonum rionec lumna monstrala est, et in nocte per ignem , quia
perficiatur in noiiis, ul fruamur plenitudinc suimni ouinipoLcns Deus et blandus justis, et terribilis
Dei, suavitale fruendum in Deo noverimuset proxi- apparcbit injuslis. Istos in judicio veniens per leni-
mis. Et quod hanc spem resurrectionis debemus tatis lnansiieiudiiicm demUtcet, illos perjuslitisc
habere, ut cadem veritatc carnis, qua Dominus re- districlioncm terret. Jtem aliter : Quid est quod
surrexit a morluis, nos quoque resurrecturos esse columna nubis in die populuhVproeibai,et splenclor
credamus ineodem corpore, in quo sumus vcl vivi- ignis non in die, seriiii nocte radiabat, riisi quia R'e-
mus, non nafuram aut scxum mulantcs, sed tantum deraplor nosler siio coriversationiscxeiriplodiicaluin
fragilitatem et vitia deponentes. Quod Satanas cum se sequentibus pnvslans, de justitia siia corifiteriti-
C
angelis suis atque cultoribus oeternosit incendio con- bus nulla luce claruit, peccatorum suorum "
teuebras
'•''-"
deinnandus, nequc aliquando ad pristinam, iri esl, agooscentibusigrie sui amoris infUlsit?
' ''" CAPUT C. "'
angelicam dignitatem, ex qua propria ceciderunt im-
pietate, secundum quorumdam sacrilegam disputa- Quomodo per 'columiiatn subsequentetn et prwce
dentem tiberumarbiirium ostenaHtili" -regipertfra
lionem, posse redudi. Hoccest iraditionis catholicoe tiatn prwvenientemyel subsequenlemmisericordiam
vera integritas fidei; de qua si unum aliquid renua- Dei.
tur, lotius fidei robur amittitur. Attcndendum sane, et quomodo vel in nos vel
CAPUT XCVII. in his qui i-enascuniur per iios , liberum' arbitrium
Quodposl Stjmbolumveniaiur ad fonlem. siue Dei gralia nihil boni possit. Nairiecce salvaridum
Digfestiscunctis his, quaefam ad unius sanctaefi- populum columna prsecedens diniitt.it priora post
riei rcgulain pertinent, quam illis quae cidem fidci tergum, el stat inter caslra JEgypliorum el castra
plena stabilitalfecohaerentiacomprobantur, quibus Israel, obsistendoiltis, prosperaiido istis;"signi(icans
post catechiinienum inslrui convenit competentem, in eo quod primum proeccssit, proeveniente graiia
vcnitur ari fonfcin, quasi ari mare Rubrum; ul' qui nolenti hominiberievellfeesse cotlatum; in eo quod
servieranl in jEgypio sub Pharaoneprincipe, luto et p a lcrjo posteriora tuetur, per subsequeniem riiiseri-
lateribus palearum lcvitafc coiifcctis'(Exod. i, 14), cordiam adjuvariposse ccejita pcrficerc , et iniplere
id est, qui hserebanl munrio, ziibolo impcrarite in postrema servando. lllic coluinna iter Uherationis
terrenis actibus malarum cogitationum admistione ostcnriens proecessit populurn, liic gratia procvcnit
concretis, diiceChristb, quasi cluceMoyse,possint ad liberum arbiirium. Illic columna tuetur exlrema,
liberaticaem sui quanlocius pcrvenire. hic misericordia subsequitur irifirma. Illic qrisesitum
CAPUT XCVIII. est ut liberarentur qui perire noliirit, iiic datur ut
Quod homo in mundo ila servit principi mundi, nolentesbene velirit.IUifepavor affcrtur, dum a tergc
sicut Israel servivit in JEgyplo Pharaoni.' hostibus obviatur; hic subsequferismisericordia oc-
Itaque sub J3gyplio rege luto, paleis et lateribus currit, ritim infirmitas arijuvatur. Nam njsi et prae-
in eorum sedificiis,qui sua libcratione peribunt. afhV iens et suhsequens liiierando populo adjutoriuni
citur Israei, sic demum sub principe mundi homo adesset, qui lumen vilseproesfarcl, cuni ari excidiuili
ante haptismumper levitatemimmuncLocogilai.ion.is hostis subsequensirrueret sicul et hic agitur; quid
culibus luteis adduciiur, formans maceriam nequis- baptizandis prsecedens lides prodcrit, nisi libcrans
simseactionis; in qua dum conversatur, et libitu nia- a malo subsequepsliiisericordia fidei
opus iinplere
149 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 150
concesserit? Bene ergo columnoelumen liberandumI A i tune gerebat Moyses,qui per mare trajiciebat, nisi
populum,et nepossit intcrirc, prxccriit; ctsequiiur,, adinanna? Quod est manna? Ego sum panis vivus,
ne interimi possit, quia gralia Salvatoris liberuml qui de cwlo dcscendi(Joan. vi, 51). Manna accipiunt
liominisarbitrium, ut bene velit, grale prsevenit, ett fidclcs jam irajecti per mare Rubrum. Quia ergo, ut
ut bcne possit, iULi miseranler aliribuil. diclum est, omnes per Moysenbaptizati sunt in nube
CAPUT CI. et in mari, et a Domino dicitur : Nisi quis renatus
De congressione itineris, e.t ingressu Rubri maris , fuerit ex aqua et Spiritu sanclo, non videbil regnum
'
qiidrkmsignifiedntia tenetur in aquis fontis. Dei (Joan m, 5), berie habuit mare formam aquse,
Est salvando Israeli dux Moyscs.Factus est redi- nubes vero Spiritus sancti, maniia panis vitse. Qui-
menriohomini dux Jesus. Ille rclinqu.it „Egyplum,, bus sacramentis purificatus, et vivificatus homo va-
istc mundum. Ill.um insequuntur ./Egyptii, hunc: leat in boereditatemterroeviventium intromilli. Jam
insccjuiturinultitudo dclicti. Illic (mare) rubore lit- fontis figuram mare habuisse patuil. Nunc ipsius
toris coloralum, unde et dicilur rubrum; bic esti sacri fontis mysteria demonslrentur.
baptismus Christi sanguineconsccratus. Illic virgai CAPUTCIV.
vastitas dividitur maris, hic signo crucis reseratur Quod uno tempore sit et generatio rerum, et regene-
ariitus fonlis. Ulic ingreditur Israel, hic tinguitur. B I ratio hotninum.
bomo.lllic inter aquas per siccum sine impedimento, Huic fonti ad novoe regenerationis effectum illud
transitur, hic per aquas itcr salularc peragilur. Ulic tempusoccurrit, quo habere mundusexordium ccepit,
insequenlcs-Egyp.tii cum Pharaone mcrguntur, juc ut generatio rerum et regeneralio animaruni Uno
peccala cum zaiolo iiecantur, non pcrdilione natu- tempore sibimet inhxrereni, dum veris teriipore
roe,sedpotestatisamissione.Naminquantum zabolus fieri utraque patescerent. Primo etenim mense ini-
csf, corislat; in qnanlum niaie poluit, jam non con- tium mundi exoritur. Similiter in eodem mense fieri
stat. Unuin elementumutrisque exitium atque sub- Pascha praccipitur. Sic inchoat novitas rerum, sic
sidium esf, dum perituros pcrimit, ct erucndos pro- inchoat novitas animarum. Qusein mundo per no-
vehit; dummoriluros necat, e.tvivilurosjuvat; dum vitatem creata sunt, mortalitatem altingunt. Quae
exitiosos dejifcit,et eximendos eilicil. Exsullant qui post vetustatem in rnorte Christi consepulta resur-
liberali sunt in gloriam Libcratoris, ct in graliam gunt, ad oeternitatcm perveniutit. Unde vero con-
lilierationis. Post marc et post font ni riicitur : currit, ut eo tempore videatur iri hanc generationem,
CantcmusDomino, gloriose enim honorificatus est. alque in hos usus ingressus allribuitur [F., attri-
Equutn et ascensorem projecit in mare. Adjutor et C , bui], quo tempore ex hac gencratione in generatio-
proteclormeus Dominus, et faclus est tnilii in salu- nem est legitimus transitus. Siquidem verno tem-
lem (Exod. xv, 1). pore filii Israel iEgyptum reliquerunt, et per mare
CAPUT CIJ. transicrunt. Hoc tempore Domini nostriJesuCJiristj
De figura et typo bapiismi in nube et mari a Pauto Pascha celebralur. lioc est animarum iransilus a
aposlolo commendatis. vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam
Fignra el lypum baplisniibujus bene Paulus com- sobrietaiemque mentis, a malitiae nequitiaeque fer-
iiiendans riicii: Nolo vos ignorare, fratres, quia om- meiito aclveritatem atque sinceritatero. Regeneratis
nes palres nostri sub nube fuerunt, et omnesper tnare itaqtie dicitur : Mcnsis hic vobis inilittm mensium,
transierunt (I Cor. x, 1). Ut quiri per mare transie- primus estvobisin mensibasanni (Exod. xii, 2). De-
runt? quasi quoereres iib illo, secutus ait : Omnes relinquit cnim et dcserit, qui abluitur, iritelligibi-
per Moysenbaptizati sunt iu nube, el in mari. Si ergo Iern illuin Pharaoiicra principem istius mundi cuin
figura maris tanfum valuit, specics haplismi quan- omnibus opcribus suis.
tum valebil? Si quod gcstuin es! in figura trajectum CAPUT CV.
populum ad manna perduxil, quid exhibebitChrislus Quod sustinere dicitur mysteriorum sacramentum,
in veritale baptismi sui trajecto per eum populo _ donec in superficie miraculum osienddtur aqua-
suo? D rutn.
Fonlis hujus, cui divinse sanctificationis ltiabitur
CAPUT CIU.
transitttsmaris a d tnanna virtus, et ex superficie miractilum, et ex mysterio
Qtiod perveniendi signiftcct,
post baptismum venire ad Christi corporis sum- pandamus arcanum. Conteniplamur in hoc fonte
piutn. nuniero suorum miraculoruin insi.nia, et aspici-
Quo trajicit per baptismum Jcsns, cujus figuram tur operatio cx divina inslilulionc pavenda. « Est
" Similia hujus prodigii (cujus cxposilionem tolo quo sita est Coeancnsium civitas; aliud in caSlello
caiiitcsequenti lusius persequiiur Hildcfonsus)plera- Cedcbratis sub monte ^onandro, ubi situm efat
que in Ecclesiasiica historia occtirrunt cxempla, baptistcrium.
aqutu in fontes baptismalcs ccelitus iniiiiissae,qu .ties Ycruin in Occidentefrequenliora fuisse certissimis
lcinpiis solemniterbaptizandi accederel, in nonnullis accipinms monumeiitis.Vix erit qui ignorei quoede
Eccicsiis cum Oriemalibus, tum Occidentalibus. De parvula ecclesia in quodam Caiiipaniacoppidulo Mi-j-
iilis auctor est Sopbronius (sive sit Joaunes Moschus Linas sita narrat Pascbasius Lilibaci episcopus"',:-.
vcrus Prati spintualis scriptor) qui cap. 214 et 215 epistola ad sanctum Lconeni data, qusc iuter ejt...
duo commemorafin eadem provincia Lyciae,in rii- opcra edita legilur. Cujtis Ibiitis niiraculosa repleii^,
versis tamen loeis vidcri soiila hujiis generis mira- quamvisquotannis accidcre solita, facta est illusirior,
cula : unum in Soruba vico ad radices montis, in ac toto fere orbe cejebris anno 417. Nempe exorla
151 S. HILDEFONSI EPISCOPI TOLETANI 152
enim in eo similitudo prophetise virtutis, certitudi- A xus renascentis ad vitam aditus, perimendis delictis
nis tempus, veritatis status, odor ignotus, humor in interitus, abrenuntiatio impietatis, confessio divinae
sicco profluus, sine lapsu fluctusereclus, sine exhau- et unicse Trinitatis, in libertatem juslitiae aeterna me-
riente cilo vacuus, situs ad copiam indeficiens, flu- moria, in opere peccati perennis oblivio, in remu-
tunc fuerat contentio sub Innocenlio papa super le- Iymphae deducerentur in fontem; fucrunt fossae in
gitima die qua Pascha celebrandum eral. Occidenla- profundo vicenum quinum pedum, in latitudine vero
les errore supputationis Paschalis ab Orientalibus quindenum. Sed nihil abditum potuit reperiri. Ta-
dissidebant; itaque cum apud hos dies 22 Aprilis men vitse finem faciens, et credo pro hujus inquisi-
designala esset, apud illos in 25 Marlii indicta erat tionis temeritate, anni sequenlis diem, quo hoc my-
Paschoe celebralio. Accidit autem, ut in supradicta sterium celebrabatur, videre non meruit, eo quod
ecclesia, cum solemne tempus baptizandi in Paschate arcanum virtutis divinse invesligare praesumpsil. >
appropinquaret juxta Occidentalium computationem, Hoec de Hispanise fonlibus Gregorius : cujus lesli-
ad fontem, ut moris erat, sacerdos accedens illum in monio quamvis communiler Historici acquiescunt,
sicco repererit, quem quotannis de coelo plenum in- ita ut nullus fere sit qui de eo quod in proesenti mi-
veniehant. Qnare in diem 22 Aprilis baplismo dilato, raculo proecipuura esl amplius dubitel, in circum-
denuo ad baptisterium accedentes fontem non secus stanliarum tamen expositione majorem diligenliam
ac aliasuheribus aquis divinilus repletum offende- in Turonensi desiderant. Non dubitavil de faclo Em.
runi. Qua re error deprehensus et correctus est. Hoecft "
g Baronius; mirius vero cl. Pagius, cui certum erat in
omnia narrat Paschasius a sancto Leone Magno con- Hispania et Gallia similia prodigia olim visa fuisse.
suitus super controversia anno 444 exorta inter Ale- Nihilominus ad ann. 417, in quo hoec Turonensis
xandrinos et Occidentales circa legitimam Paschatis verba producit Baronius, non potuit ille non ani-
celebrationem. madvertere Turonensis narrationem in plerisque
Cassiodorus, Variant. lect. lib. vm, epist. 33, circumstantiis falsam esse. « Theodegisilus enim,
quam nomine Athalarici regis ad Severum scripsit, ait, annum tanlum unum et menses septem regnavit,
agens de conventu Leucolheoe simile miraculum de sed non in Lusitania, quoe Suevis regibus parebat;
fonle quodam baptismali in Lucania narrat. Refert et preeterea Ossetum oppidum esl agri Hispalensis,
idem de Gallia sua sanctus Gregorius Turonensis, lib. quod parebat Theodegisilo Gothorum regi. Quare
de Gloria confessorum, maximoe apud omnes in re- Turonensis res extra Gallias gestas parum accurate
bus praesertim domesticis auclorilatis. scripsit. »
Quod vero ad Hispaniam nostram spectat, oequali- His forte rationibus aliisqtie permoto credimus
bus, quin et majoribus non caruisse prodigiis, auctor doctissimo Joanni Marianoevenisse in mentem suspi-
est ipsc Turonensis, cnjus verba exscribere operae cari totam hanc historiam de fonlibus miraculosis
pretiumeritlib. i de Gloria marlyrum, cap. 24. « Est Theudiselique incredulitate commentitiam esse.
et illud, inquit, illustre miraculum de fontibus His- Ilaque post illam enarralam haec adjicit, lib. v de
panise, quos Lusitania provincia profert. Piscinanam- Rebus Hispanise agens de hoc ipso Theudiselo :
que est apucl Ossem campum antiquilus exculta, et « Paschasius episcopus litteris ad Leonem magnum,
ex marmore vario in modum crucis miro composita ., ul Isidorus est auctor, simile prodigium in Sicilia
opere;sed et sedes magnse claritatis ac celsitudi-^^ conligisse leslatus est; et fortassis^ errante fama,
nis desuper a Christianis constructa est. Igitur cum quod in una provincia contigit, alii tribuebatur. Isi-
dies sacer post curriculum anni deccdentis advenerit, dorum miramur rei in Hispania tam illuslris, cum
quo Doininus confuso proditore mysticam discipulis ferme in suam aetalem inciderit, et de Sicilia retu-
praebuit coenam, conveniunt in locum illum cum lerit, nullam menlionem fecisse. »
pontiQce cives jam odorem sacri praesenlientes aro- Interea nos a communi historicorum calculo non
matis. Tunc dala oratione sacerdos oslia tenipli ju- recedimus : quod si aliquando licuit, nunc vero post
bet simul muniri signaculis adventum virtutis do- edilum Hildefonsi testimonium nobis nefas esset.
minicse praestolantes. Die autem tertia (quod est Namque Hildefonsus etsi aperte de Hispania non Io-
Sabbati) convenientibus ad baplizandum populis, ad- quatur, tamen in his omnibus quae caput hujus hi-
veniens episcopus cum civibus suis, inspectis signa- storioe efficiunt, Turonensis narralionem mire con-
culis.ostia reserat clausa. Ac,mirum dictu ! piscinami firmat. Adeo ut nostro judicio de uno eodemque fonte
quam reliquerat vacuam, reperiunt plenam ; sed ilai uterque sit locutus, neuter vero de fonte aliquo exlra
cumulo alliore referlam, ul solet super ora modio- Hispaniam sito. Tanta est amborum in describendo
rum triticum aggregari, videasque huc illucque lati- fonle consensio, lanla fontis, quem describunt, a
ces fluctuare, nec partem in adversam defluere. Tunc: caeleris aliarum Provinciarum differentia. Itaque in-
cum exorcismo sanclificato, consperso desuper chri- verosimile est, ne dicamus impossibile, id quod suspi-
smate, omnis populus pro devotione haurit, et vasj cabalur Joann. Mariana, errante fama, quod in Si-
plenum domi pro salvalione reporlal, agros vineas- cilia accidisset falso rumore fuisse dellispania noslra
que aspersione saluberrima lutaturus. Etcum exinde5D 1 ad aures Turonensis periatum.
multitudo amphorarum sine collecto numero hau- In rcliquis enim fontibus, quos historia comme-
rialur, nunquani taraen vel cumulum minuit; licett morat, nihil fere aliud mirabilc est praeter mira-
ubi infans primus intinctus fuerit, mox aqua redu- culosum accessum et recessum aquarum, in nostris
citur, ct baptizatis omnibus, lymphis in se reversis,, ccelestem aquaa aclvenlum et discessum mille alia non
ut initio produntur nescio, ita et fine claudunturr minus admiranda circumslant. Fatetur de suis Gre-
ignaro. » Et postpauca: « Denique Theodegisilus3 gorius ab Hispanicis superari; de cseteris salis erit
hujus rex regionis cum 'vidisset hoc miraculum,, testimonia superius laudata percurrere. In illis nihil
quod in his sacratis Deo fontibus gerebatur, cogi- de suavissimo odore legitur triduo ante Pascha
tavit intra se dicens : Quia ingenium est Romano- exeunie, atque fuluri miraculi certo praenuntio ; nihil
rum (Romanos aulem vocitant homines nostrae reli- de illa exorbitanti exuberantia aquarum, quae tamen
gionis) ut ita accidat, et non est Dei virtus. Venienss labia- fonlis cumulo superantes divinitus sustenta-
vero ad annum sequentem ostium sigillis suis cumii rentur, atque hinc inde fluctuantes non defluerent.
episcopi sigillo munivit, posuitquc custodes in cir- Nihil de illa ccelesti copia, e qua cum pene infinila
cuitu templi, si forte aliquem deprehendere possitit mensura esset detracta sive ad astantium sitim ex-
fraudis alicujus conscium, per cujus ingenium in fon- slinguendam, sive ad suarum domuum sanctificatio-
tibus aqua succederet; similiter et alio fecit anno.i. nem, et tulamen, non ideo minueretur, nedum exhau-
Tertio vero convocata vii-orum multitudine, fossas i'n ri riretur, ete. Quse omnia de nostris fontibus a Gre-
circuitu basilicse fieri jussit, ne forte locis occultiss gorio et Hildefonso commemorantur; et quod nota-
155 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 154
nerationem gloriseper.petua plenitudo. Habet itaque AJ scens pristinse conversationis, quae retro est, exten-
siraililudinem prophetise virtutis, quia quinta feria dit se per beatam spem ad seternorum munera prae-
Paschaeodorem denunliat, quod postlriduum paschali miorum. Habet in remuneralione gloriae perpetuam
Sabbato visione prsesentat. Habet certitudinis tem- plenitudinem, quia liberatus homo a corruptione Ia-
pus, quia ad testimonium dominicoe resurrectionis borum, exsultationis jubilo laudabit Deum in ssecula
nullo eventu variatur erroris. Habet veritatis sta- saeculorum.
tum, quia individuum cumfesto paschali servat even- CAPUT CVI.
lum. Habet odorem ignotum, quia dissimilem gratise De descriptione efftcienliarum aqum fontis. De pa-
tentis admiralione miraculi.
flagrantiam manat odorum. Habet humorem in sicco
profluentem, quia inter ariditatem saxorum sine ullo Yerum ut evidentius rei species demonstretur, ple-
illapsu exundantia invenitur aquarum. Habet sine niori affatu est actio exsequenda. Ecce videmus lo-
lapsu fluctum erectura, quia cum nullius motionis sed cum fontis constructum arentibus saxis, niarmo-
tantum suse quietis se moveat undis, oram non trans- risque obduclum crustulis siccis, quem ita con-
greditur limilis. Habet sine exhauriente cilo vacuum struentis induslria juncturis tabularum gypso, et
silura, quia sicut sine cognilione uberlas irruit, ita calce, cera quoque, et marmoris pulvere, compsit et
sine evacuatione siccitas occurrit. Habet in copiam B i solidavit, ut nullo pateat vel accessu vel spiramine
indeflcientem fluxura, quia potui repositione qux e pervium, nullo derivationis alicujus humore sus-
liquore diviti persistenle, plus ablatio tollit, quam ceptum. Et unde post totius anni recursus annales
capacitas retentat. Habet renascendiad vitam aditum, hodierna gloria visionis? Unde post annuam sicci-
quia congressi illum morte dempta transferuntur in tatem virorrepens? Unde inler saxa latices? Unde
vitam. Habet perimendorum delictorum interilum, inter marmora aquse? Unde in sicco flumina? Unde
quia illic demersus cx vetuslate peccati purificatus in arenti lapide exundantia lymphse? Non aditus ri-
homo consurgit in graliam novitatis. Habet abre- vuli, non imberpluvise palet, non minimum ros, non
nunlialionem impietatis, quia nemo illum aggredi- madens nebula supervenit; laquearia lectorum in-
tur, nisi qui abrenuntiaverit diabolo, et angelis, tegra sistunt, fores clausi invenli sunt, signacula
ejusqueoperibus cunclis. Habet confessionemdivinae salva reperta sunt, nullus infidelis ad illudendum
el unicse Trinitatis, quia omnis qui eum aggreditur fidei accessit, nullus fidelis ad providendum fidei in-
in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti bapti- troivit, nullus prorsus, qui tantum miraculum vel
zatur. Habet in libertate juslilise oeternam memo- simularet vel impediret, accessit. Atlendatur ergo
riam, quia is qui tinguilur, liberatus a servitute pec- auctor ille ineffabilis, et opera ejus admirabilis.
cati, transit inlibertatera glorise filiorum Dei. Habet Atque ita ex effeclibus operationis ipsius cognosci
in opere peccati perennem oblivionem, quia oblivi- polerit virtus operis ejus.

bilius est, eodem signorum ordine ininime invariato. tibus sanctorum Patrum fuisse compactum, non te-
Quod, nisi gravantur lectores, ulriusque inter se mere suspicamur in his duobus capiiibus fragmenlum
iacta collatiohe, facile ita esse deprehendent. Demus contineri alicujus orationis habilse ab episcopo pro-
ergo quod non conligerit id in Lusitania, sed in Bae- prio ad populum frequenlem in eo ipso loco ubi mi-
tica (quamvis propter provinciarum confinia facilis raculum quotannis apparebat, ad fexcitandam fide-
sit et condonandus error), neque negemus quoe nar- lium admirationem, animosque commovendos ad
rat Turonensis de incredulo principe, ea aTheudiselo, persolvendas debitas Deo gratiarum actiones. Quis-
seu Theodegisilo fieri non potuisse (forte Theudim nam vero proesulille fuerit, posl summam adhibi-
ejus in regno multos annos prsedecessorem, nec mi- lam diligentiam ncquidquam quaesivimus.
nus impium, dicere voluit), dummodo id nobis pro At dicet fortasse olius : Quin tanlis in tenebris
comperto sit, Hispaniam nostram tantorum miracu- probabiliter Hildefonso attribuitur, quem constat
lorum fuisse theatrum. non solum aliorum Patrum sententias recitasse, sed
Hoc unum lanium quoerendum restat : quaenam plurima etiam de suo ad illorum illustralioiierri et
ilia ecclesia particularis fuerit, quse apud nos hujus- confirmatioiiemintexuisse? Nihil certe id prohibet;
cemodi prodigii spectatrix exstiterit ? De quo nihil et nostrum judicium est nullum esse argumentum
certi babemus, et in re obscura noslrum judicium D E quod contrarium cerlo evincal. Deinde fatemur sty-
nolumus temere proferre. Apud Ossem, seu Ossetum, lum, qui Gothos redolel, ab Hildefonso non esse
riicit Gregorius ; vcrum quoniinus illud indubilanter alienum, nec supra fecundissimi sui ingenii vires
asserere audeanms, prohibet nos sancti Isidori silen- vividam illam tolius miraculi descriptionem ; quare
tium non levis in hac rc momcnli, quippe qui prope conjectura hac non improbabili Toletanse Ecclesise
illum loeum Hispali enutritus ac educatus omnem ibi glorise ultro lubentissimeque inservimus. Silent certe
vifam exegerit. Erit abs dubio qui hoc et sequcnli Toletanarum rerum scriptores; sed unde scimus
capite hujus lihri perlecto, sine ulla hscsitatione pro- omnia esse litleris commendata ? Et licet fuerint,
nuntiet locum miraculi cerfissime deprehendi posse quot quantaquc ad posterorum notitiam non perve-
ex plurimis verbis, in quibus Hildefonsus videtur neruut ? Quot hisce postrcmis saeculis sunt e lcne-
quasi oculatus testis populum prsesentem alloqui. bris, in quihus jacebant, eruta, quorum pars sors
Quem veropopulum, dicel, alium prseter Toletanum obtulit, pars diligentia invenit ? Non longe abierimus.
verosimilius alloqueretur Ecclesise Toletanae episco- Hic ipse, quem edimus, Hildefonsiliber quot saecula
pus? Certe non longe ab hac conjectura fuit erud. latuit ?
Martcne, qui Hildefonsum hujusmodi miraculi pu- Verumtamen, quidquid de hoc sentiendum sit, hoc
lavit fuisse spectatorcm, iisdem verbis innixus. certe in dubium revocari non potest; quicunquc hu-
Nos vero cum exploralum habeamus, ut jam sae- jus fragmenti auctor fuerit, inter Patres illorum
pius monuimus lectores, hoc opus a sancto doctore lemporum disertissimos et eloquentissimos merito
ex sententiis, homiliis, sermonibus, aliisque tracta- esse annumerandum.
155 S. IIILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 156
Nudiustertiusmiraculi hujus aer nuntius fuil. El. A ssalufis probalur assiduu. Jam quia clcfertur in mi-
quia sera claustrorum aspcctum oculis negavil, vir- rraculo, ct hoc mirum cst, quod nequil starc semper
tus odorationemodoratui patefccit. Longe, inquam, in ii miraculi statu, sed quia inirabiliter venil, non-
longeprocul odor exiit, ct fulursevisionifidemdedif. nisi " mjrabiliter abscedit.Nam sicut nullus est in ac-
Ecce vcntum est in proesenti et patenti obfutu ; cedendo c infusionisaditus, ita nullus in rcc dendo
omnes illic admirantes infigimus visus, aspicimus meatus. r Ex incognitoplenus inventus, ex incognilo
fonlem affatim aquis exuIVcranlcm,qticm novera- vacuus ^ aspicitur locus. Ubi elapsa, sicut el unde il-
mus arentem. Videmus exsultantes gurgites aura 'lapsa sit aqua, non invenitur. Quid ergo, nisi quia
nulla commotos.In cumulum aqusesubrigunlur, et comnipolentia Bei, qusehanc mirahililcr infusit, mi-
T
transgressus luminis [F., IimitisJ nulhis aspicitur. rabiliter exhaurit? Ex toto prima, media, et extrema
(
Nullo tacta flatu elata movetur ; ei tumore molionis, constitutisin miro, dum in sicco nascitur, tlum fluc-
dum non transgred.iluroram, continct cxacstuanlcm tuarelatet nec labitur, dum sineevacuationeslccatur.
in cxaggerationeprocellam. Videasillidi undas, ver- Nam stat plenus fontis loculus. Et postquam a sa-
'
sare globos,rotarc fluctus, et situ loci cum slalu cle- ccrdote cxstiterit benedictus, sustinet omnes con-
'
menti luctante, alteri cederc nescit altcr. Tenent _ currentium conventus, quanlumve ex illo corpora-
"
incognitumsaxa liquorem, et graiulantur sua sieri- liter bibalur, quantum ex impetu convenientium
litate genitum,quem alicna fecundilate nesciunt in- humi ' vertatur, quanfum in diversas tcrras religioni
'
fusum. Compelluntmarmora conlinere quod accc- convenientibusvascnlis asportata scrvetur, nulia
perunt. Sed lex illa vetat obsistcre, cur non ad men- aestimatione colligitur. §tal certe tam indeficicns
suram tcnet capacilas quod ad copiaminffexit uber- haurientibus, ut plus ablato b quam capuit, nesciat
tas. Item aquoetransiliunt sequitatcm,scd congloha- minorari. At uiii baptizans infantulum sacerdos im-
tse nontranseunl limitem.Suisraotibus modoinsullat. merserit, mox quics cst ; sicque visi';ililer redit in
in verticem, modorelabitur ad quietem, morio cri- nullo, quoeinvisibiliter crevil ex nullo. Hoecsunt \n
spantemefficitsuperficiem,moriocrispantisvarietatis isto specialipropter aqua: novitatcm fonte mirabili.
planitiemredditoequalem.Comminaturegressum,nec ln illo autem mirabiliter universali, et singulariler
tamen deserit situm. Omni tempestate quiescit, solaj gcncrali, cum quo et iste unus est qui significalns
quiete movelur. Omniperturbationis commotioneca- est prophcla dicente: Erit in die itla fons patens
rens, stiaetantumadmirationismotibusarridetctplau- domuiDavidet habitanlibusin Jerusalem in abltttio-
dit. In augrnentomiraculi nonsatis est quoriarentium nem peccatorum et menstrualw(Zach. xm, 1). Qui
situm lapidumaquaeinpulvere nascentes, nisi tanta n irieopatens quia nulli clausus. Quare omnes in eo
^1
constctubertas, ut considerarinequcat statti constan- renasciuiur,per quem el peccatorum delicta pur-
te, quanta vasorummillia feferta fideliumpopulorum gantur, et menslruatae sordes, hoc est, immundos
aufferatfides. Praeeuntefideiamore violenteraggredi- animocsalutari lavacro abluuiilur; qui ita unus est
tur, ccrtatim incumbitur,ubertim aufertur, et obviante ad regeneralionis gratiam, sicut et una fides et una
sihi ilu vel reriitu, ab innumerosilaleconcurrentium, EcclesiaDei vivi, qusesignificaturperriomum David.
dum pielas vincit, fides injuriam non scnlil. Insi- Jloeccx ordine sacramenta complentur.
stcnte pressura illiduntur vascula, et tam indile e CAPUT CVII.
haustus liquor effundilur, ul in lutum pavimenta a Quare et unde fons in Quadragesimaclauditur, et in
vertantur. Exempto unicuiqueremedio, quo vel quis- s. Pascha reseratur.
quebibit, vcl per latiluriiiiemorbis terroe asportata
;a Hic fons, quia plenus cst mysteriis humanoesalu-
ct rcponendaservalur ubertas. Cujtisabundanlioead- 1- tis, bene sub disposilionepontificali signatus clati-
miratio immensa, « mensurocconsiderationullaest. t. ditur, et signatur ut reseretur. Clauditur autem die-
Hocsolum potesl intelligi quod plus poluit auferri ri bus Quadragesimoe,apcritur tempore Paschse. Quod
quam inveniri. Color liujus luce clarior lyinphse, e, Quadfagesimaobsignatur, ostendit, excepto gravis-
acre purior. Sapor cunctis aquse saporibus ignotus JS DE simoenecessitatis obventu, his dicbusper lotum or-
et gralior. Virtus placida, species decora, novitas is bem fieri baptismum omnimodenon licere. Quodve-
admiranda, vetustas lanta diuturnitate durahilis, ut ro in Pascha per sanclilicationemponlificisaperitur,
annis exeinpta nullo vitio sit corrupta. Cseterarum m demonstrat dominicocpatcre mystcrium resurrectio-
porro aquarum solanovitas grata est, cl illa jiicun-n- nis, in quo ad vitam factus cst adiliis homini, ut
dior, quoeodore nullo respiral. Nam quamvis niiiriislis per b:.pfisnniniconscpiritusin morte Chrisli, resur-
lcnta vasis, si reposita mane, a primum exhausto ito gat cumeo in gloria Dci. Et sicut hoc cst ubique co-
limpore fit crassior, concepto fetoris olfatu, cujus
us hibere baptismum, quotl in loco clauderc fontcm,
grassedopinguesccl in foccem,sed post huiuoremre- re- ita c[tioqueest apcrire fonlem; dare baptixnndiliccn-
riit in terram. Hoccautem nunquam limporis, nun- in- tiam gcneralem. c Claudiiurautem fons signacuio
quam odoris, nunquam saporis gratia caret. Sic in annuli, aperitur vero benediclione sacerdotis, ct
arimirationenova, in creatione antiqua, in usibus ms mysteriissacramenti.
n Emendavimusmansurm, quod est in Bal. Quadragesimafontes, seu baptisteria, ea annulo c;:-
b Quam edimus pro aquam, quod Bal. ed. scopali obsignando nec ante Pascham apcricnrii,
c Ilaec antiqua Ecclesiseconsuetudo claudendi
iq pisi gravi urgentfenecessitate, cum in aliquibus uo-
)57 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 158
CAPUT CVIII. A altitudinem, descendit ad baplismi Chrisfi humilita-
De tempore et loco baptizandi. lem. Atque ita in qiiarto gradu solidameritumirive-
Quam baptismi celebritatem duobus tantum tem- nicns, ex his quibus abrenuntiavit iijjferatussiatl/De-
poribus Pascha et Pentecosten, apud legitimorum hinc ascendit per THniiatis confessiorierii.Et ipse est
sedes episcoporumcoram ipsis fieri, et apostolica et sepiimus ad sumriiamliberalionis, "' qtii' fuit
' quartus
,l
In
paterna sanxil antiquilas. subjacentibus autem vi- ad fequiem libertatis.
cinis episcopisecclesiis ideffici nou debere, ne dum CAPUT CXI.
passim per diversa loca conventus dividitur populo- De duabus pactionibusdbrenuntiationiset credulitatis.
rum, vel non sit quibus conferatur gratia doctrina- .Duoeautem sunt pacliones. Priinai in qua diabblo
rum, vel minorelur sublimitas venerandapontificum. renuntiatur, cum dicitur : Abrenuiitio tiki,' diabole,
Per parochiarum autem ecclesias longe positas con- et atfgelis tuis, operibus tuis,'et imperiis tuis, ne
veiiienter licet ut fiat; ne dum prolixa itineris longi- jam' sefviat ei vel terrenis corpbHs passiOnibus, vel
tudo dislenditur, desiderabilisel cito perficienda gra- depravatoementis erroribus, qui dimersa omni mali-
lia differalur. Exlra haecriuo tempora propter solam tia vice plumbi, bonis operibus dextra lsevaque mu-
necessitatem mortis omni tempore libere conceditur nitiis, sseculi hujus freta iriorfcnso studeat vestigio
baptizare. B pertransire. Secuncja,in qUa creditur Deoin nomine
CAPUT CIX. Tririitatis, ut tenens virtutem ejus dilectionis perma"
De expositionemysteriorum fontis. neatcum illb in laudibus ejus socculissempiternis.
Accedit deinde sacerdos acl fontem; et sicut Moy-
ses ibal in nomine Domini, ita isle Deum exorans CAPUT CXJJ.
in nomine Trinitatis detur baptismum,et quod
aquis officia sanctificationis infundit. Moyses illic Qv.od '
in' baplismoquwcunquepersona Trinitatis omissa
virga percussit aquas, et salulare paluit iter (Exod. sit, niliil baptismicelebrilas agat; qnodque Christi
xiv, 21). Sacerdos hic signaculo ligni crucis contin- baptismumin Trinilule exstileritactum..
git aquas, et reseratur ad salutem ingressris. Alio- Dein secundum proeceptum Domini riicemis : Ite,
quin riisi Moyses virga percuterel aquas, non pate- docete omnes gerites,baptizantes eos in nomine Palris
ret inter fluctus aditus libertatis. Et nuriciiisi riomi- et Fiiii, et Spirilus sdncti (Matth. xxvm, 19),
ne et cruce ligni Christi fontis aqueelarigariiur, nul- subinferente sacerdote, ut habcas vitam wternam,
lum salvationis remeditim obtiuetur. Exorcismum tihgitur homo aquis; ac tunc ostenditur ei firma
apponit, tie quid illic lateat ex contagione sinistrse promissio, quam Dominus dixit-.QiH credit in me
partis admistum. Oleum infundit, ut sacramento habet vitam wternam(Joan. \i, il). Quod si omissa
illi, quo in exordio crealionis super aquas Dei spi- C qualibel Trinitatis personabaplismumconferatur, om-
rilus ferebalur, sanctificalionis infusione particeps nino nihil egisse baptismi solemniias deputetur, nisi
approbetur. Benedictionemprofert, ut eurri abolere tota Trinitas veraciter invocetur. Naitiet baptismus
maledifctumpotentem eiliciat. ' ''"'
Domini,quando a Joannebaptizabatur, in TrinitaLisve-
CAPUT CX. ritatc feelebratusagnoscilur. Cum enim diceretur a
De gradibus fontis. Deo: Hic est Filius meus (Matlh. m, 17), ecce Paterin
a Hic fons origo festomnium gloriarum. Qui ha- '
voce, Filius in corporis veiitate, Spiritus sanctus in
bet septem gradus ; tres in descensum propter tria columboe.
specie
quibusrenuntiatiofit, idest.inquibus rcnuntiaturdia- CAPUT cxm.
bolo, et angelis ejus, et operibus ejus, et imperiis Quodbaptismumet originale efactuale
Tres alii in ascensum tria, confite- peccatum tol-
ejus, proplcr qux lal, et.gnodnon nisi renatushabeat vitam wternam ;
mur, Patrem, fel Filium, ct Spiritum sanctum, qai ct quare vel abrenunliationem vel confessionemaiii
est unus in Trinitate Deus. Septimus vero iste est propter aliosprofitenlur.
quiet quartus, id cst, similis filiohominis,exstinguens Majoribus autem et perfcclis setate baplismus vel
fornacem ignis, stabiiimentumpedum, fundamentum ad purgalionem originalis noxoe,vel ad abolilionem
aquse, in quo pleniiudo divinitatis habitat corporali- P aclualis proficit eulpse,ut uno beneficic;salutari de-
tfer. Per tria itaquo haptizandus descendit, quando leatur simul originale, et acluale peccatum. Parvu-
tribus abrenuntiavit. Ilelinquendo enim diabolicam lisvcroadhocsolumvalet, utdelictum.quodabAdam
slrarum Ecclesiarum negiecta esset, aliquot post cse consuetudinis ordo deposcit, et necesse cst, ut
Hildefonsumannis instuurataesl, nempe anno 694, ostia baptislerii in eoderu die pontificali manu an-
in concilio Tolciano xvn, ex cpiscopis Hispaniaeet nulo assignala claudantur et usque in CcenicDomini
.Galliartim congrcgato, in cujus cauonc 2 sancilum solemnitalem nullatfenusrcsercnlur; ob id vidclicel,
ftiit ut a curictis pontificibus in suis Ecclcsiis custo- ut et pcr signaculum poiitilicum:((:xccpto-gravissimac
riirciUr.Illiirivero animadversione dignum est iu ca- neeossitatis obveniu). in his riiehus monstretur,- pcr
none prsedicto, quod cum in eo Palres concilii my- tofmn orbem non licerc fieri hapLismum, et sancLili-
sticara hujusmorii ritus significalioiiein primo loco cafioncm; iterum episcopali iiricain observationo rc-
cxponere voluissent, toliriem 1'ere verbis usi sunt serala, signelur dominieeeJjatcr" mysttuium Rt:sur-
(juibus hoc capite loquitiir' sanctus Hildcfonsus; rectionis, in quo ad vitam factus cst aditus homini;
i/iide apparet Hildefonsi libnuii Patrcs in con- ut (jiiia per bapiismum conscpulliis csl in mortc
ilcndo canone pne oculis habuisse,' multumquc il- Chrisii, rcsurgat cum co in gloria Dei. »
.liiis doctriiue tribuisse Libet iiiiiium canonis re- "Ex saiiclolsidoro (L. n de Offic.Ecc!., cap.25),c\
Iferre : < Licel in iiiilio Qiiadragcsiin;e baplizandi quo sequcntia, usque ad cap. 121,desumpiasunt, clsi
generaliter claudatur roysteriuiu, tamep ccclcsiastj* JusiusabHildefoiisoexplanata.
159 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 160
generatio traxit, hac regeneratione solvatur; qui si A baptizatur, dicente Paulo : Quicunquebaptizati su-
antequam regenerentur, e sseculotransierint, in re- mus in Chrislo Jesu, in morte ipsius baplizati sumus.
gno Dei hoeredesChrisli uon erunt, dicente Domino: Consepultienim sumus cum illo per baplismum in
iVist quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, morte (Rom. vi, 3, i). Item quod infans ab aquis
non videbitregnumDei (Joan. in, 5 ). Deniqueiidem educitur, resurgi cum Christo monstralur, subse-
parvuli ideo alio profitente, vel abrenuntiant zabolo, quente eodemApostolo: Ut quomodo sufrexit Chri-
vel credunt Deo, quia per se loqui non possunt, sicut stus a mortuis per gloriam Patris, ita nos in novitate
aegri, muli, et surdi aliis profitentibus propter eos vitm ambulemus.Si enimcomplantatifacli sumus si-
ipsi.... baplizanlur. militudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus
CAPUTCXIV. (Ibid., 4, 5). Quod aulem semel mergitur, in unius
De his qui de fonte baptizatosexcipiunt, et quid cum Deitatis nomine lingitur. Si autem tertio mergatur,
eis agere debeant. trium dierum sepulturaeDomininumerus demonstra-
Illi sane, qui ex ulero malrisEcclesioe,idest exlava- tur. Unde in una fide nihil contrarium habet con-
cri fonte per Spirilum sanctum genilos in adoptionem suetudo diversa. Sed quia hoereticiin hoc numero
filiorum religioso amore excipiunt, et ante quam bap- mersionis unitatem solent scindere Deitatis, a Deo
lizanlur, et postquam bapLizati fuerint, non solum B * potius est quod Ecclesia Dei unius usum observat
exemplis, sed etiam verbis eos admonere prorsus tantumraodo tinctionis.
oportet. Et sicut uterque sexus ex eodem fonte rena- CAPUT CXVIH.
scitur, sic uterque sexus renatos excipiens doctrinoe De non iterando baptismo.
salutaris usum habere debet. Qui etiam cognoscaut Semel acceptum baplismum nullatenus iterare
se fidejussores existere. Pro ipsis enim respondent ex quacunque causa licere. Nam sicut unus Deus,
quod abrenunlient diabolo, angelis et operibus ejus, et una fides, ita unum est et baptisma. Et sicut idem
affirmantescredere eos in nomineTrinitatis. Ideoque. narrat Apostolus, scienles quod Christus resurgens a
tam illi qui excipiunt quam qui excipiuntur ab eis, mortuisjam non moritur, mors illi ultra non domi-
pactura quod cum Deoin sacramentobaptismalis pe- nabitur (Rom. vi, 9); ita nec baptismus unquam
pigerunt omni custodire vigilantia debent, ut dumL aliquatenusrepetetur. Item cum duae sint nativita-
servant quod in regeneratione prsecepturaest, acci- tes, una de terra, alia de ccelo,una de carne, alia
pianl quod in remuneralione promissum est. de spiritu,unariemortalitate, alia de seternitate, una
CAPUTCXV. de masculo et femina, alia de Deo et de Ecclesia,
_ duoesinguloesint; nec illa potest repeti, nec
Quod pro spefuturm bealiludinisregeneratiodetur,non | ipsse
ut temporalis mortis pwna lollatur. illa. Proinde sicut jam natus de Adam non potest
Licet vero per benelicium regenerationis delictumi iterum generari de Adam, ila natum de Christo non
solvatur originis, manet tamen poena mortis in eoss potest iterum generare Christus, quia sicut non
quos a reatu solvit gratia Salvatoris,ut noverit homoj potest repeti matris uterus, sic nec Ecclesioeba-
pro spe futuroebealitudinis regenerationem accipere,, ptismus.
non ut poenatemporalis mortis possit evadere ; quiai CAPUT CXIX.
etsi selemseglorise vitam gratia contulit, temporalis S %uod primum baplisma aqum sit, secundum san-
mortis poenamillata sentenlia non resolvit. guinis,
CAPUT CXVI. Tria sunt genera baptismi. Primum baptismum
Quod solis sacerdotibus ticeat dare baptismum, est aquoeet spiritus, de quo huc usque disputatum
excepta necessitate periculi. est, quo per regeneralionem originalia peccata de-
Sane dare baptismum non diaconibus,non clericis,;, lentur. Secundum est, quo per martyrium quisque
non quibuscunquelicere, nisi sacerdotibus solis, di- suo sanguine baplizatur. Eodem certe baplismo et
cente Domino discipulis tantum : Sicut misit me e Christus est baplizatus, ut credentibus in se, sicut
Pater, et ego mitto vos (Joan. xx, 21). Et item add j) in aliis, sic et in hoc, daret exemplum. Dicit enim
discipulos : Ite, doceteomncs gentes, baptizanteseos s discipulis suis filiis Zebedsei: Poleslis biberecalicem
in nominePatris, et Filii, et Spiritus sancli (Matth. i. quemego bibiturus sum, et baptizaribaptismoquo ego
xxvin, 19). Patet ergo solis sacerdotibus daree baptizabor (Murc. x, 58)? id est : Potestis bibere
baptisma esse permissum. Cujus rei ministerium n calicem amaritudinis passionis, et baptizari effu-
absque episcopo, vel presbytero, nec diaconibus est it sione vestri cruoris, sicut ego lolerabo ignominiam
concessum,nisi, illis longe posilis , ullima neces- 3- crucis, et emitlam undam sanguinis profluentis?
silas vel languoris, vel periculi cogal. Quod cleri-i- Aqua ergo et sanguis esl gemina baplismalis figura.
cis et fidelibus laicis fieri utcunque concedilur, utlt Nam uno ex lavacro regeneramur, altero ex sanguine
nullus e saeculo sine vitali remedio transiissevi-i- consecramur.
deatur. CAPUT CXX.
CAPUT CXVII.
ad si-
"" Quod terlium baptismum pmnilentim sit in alluvio
Quid significat,quod infans aquis immergitur lacrymarum.
J
mililudinem mortis Christi. De simpla quoque et
trina baptismatis mersione. Tertium est alluvium lacrymarum, quod fit in
Quod aquis infans mergitur, in Christi morte te poeuitentia peccatorum, laboriose quidem actum,
161 LIBER DE COGNITIONEBAPTISMI. 16-
sed per copiosamRedemptorispietatem ad indulgen- A CAPUT CXXII.
liam certum. Sic Mariailla in civitate peccatrix ad Quod post baplismum glorim cantico decantato ad
unclionemprovehendus est homo.
pedes Domini sedens, quod voluptalibus in se sor-
didavit, lacrymis lavit (Luc. vn, 58). 0 plenum Postquam in similitudine mortis Christi aquis
immersus homo rursus fuerit ad spem resurreclionis
pietate baptismum! copiosa Redemptorisindulgentia
ob liberalionem sui gralulalionis
exundantem, qui lam velernosum aggerem criminum ab aquis educlus,
tam citalim fluenti alluvione delevit! Intuere quis- cantico decanlato, provehitur ad sancti chrismatis
ut unguatur spiritu Dei, et sit atque vo-
quis ille peccatores [F., peccator es], imo intuemini tactum,
omnes homines, quia omnis homo peccator est, et cetur ex Christi unctione et nomine Christianus.
hujus baptismi perpende potentiam, Sic ubertim CAPUT CXXIII.
supra peccatricem fons lacrymarum erupit, ut ad De unguento chrismatis, et institutione ejus.
pedes peccata remittentis Domini perveniret. Sic ab Chrismatis unguentum in a Levitico, jubente Do-
imo cordis se in cumulum fluctus lamentationis mino, primum Moses et composuit, et effecit (Le-
erexit, ut coelestis Domini vestigia irrigaret. Sic »i«Vvni,2, 12,15). bQu;e unctio primura in Aaron et
amaritudo vim detulit afllictionis, ut dulcedinem filios ejus in teslimonium sacerdotii et sanctitatis
adipisceretur pietatis. Hinc et illc per singulas no- B insigne ab eodem Mose habctur illapsa. Deinde in
cles slraturo suum lacrymis rigal (Psal. vi, 7). Hinc honorem glorisercges eodem chrismate ungebantur.
Ninivitae, dum se lamentationis imbre perfundunt, Unde pro illis dicitur : Nolile tangere christos meos
ullionis incendia exslinxerunt (Jon. m). Sed gratioe (Psal. civ, 15). In sacerdotibus autem et regibus
hujus copiam ille gratissimus miserator supra mise- erat haecmyslica unclio tantum, qua Christus Rex
ros agit, qui et peccatoribus pcenitentiam dat, et et Sacerdos fulurus figurabalur. Christi enim nomen
peccatis veniam proeparat; qui peccatum pcenitentia a chrismate ducitur, quia chrisma unctio vocatur.
punit, et poenitenliaefructum attribuit; qui ad se per Postquam vero Dominus noster Jesus Christus, Rex
gratiam convertendo venire jubet impium, et per verus, et Sacerdos selernus, a Deo Palre ccelesli ct
misericordiam exsultando a se facit abire justifi- mystico est delibutus unguento, juxta quod dicitur
catum. ad eum : Unxit te Deus, Deus tuus, oleo tmlitim prm
CAPUT CXXI. consortibustuis (Psal. XLIV,8), non jam soli ponti-
Quod nec in hmreticoslicet iterare baptismum. fices et reges, sed omnis Ecclesia sancti unguenti
Quicunquehaeretici diversumschisma sequentes, chrismate consecratur, propter quod selerni Regis et
si in Patris, et Filii, et Spiritus sancti, attestatione Sacerdotis est sanctissimum membrum. Quia ergo
approbantur suscepisse baptismum, non erunt ite- ^ genus electum, et regale sacerdotium sumus, idco
rum baptizandi, sed chrismale solo, et manus im- post lavacrum aquse unguimur chrismate, ut Chri-
posilione purgandi. Baplismus enim non esl homi- stiani Christi vocemur ex nomine.
nis, ut ileretur per hominem; sed Chrisli, ut per- CAPUT CXXIV.
maneat per Christum. Nam sicut unus est, et non Quod
per visibilem unclionem corporis invisibiliter
alius Deus, sicut una in Deo, et non alia fides, ita Spiritus sanctus operelur animw unctionem.
unum Christi et non aliud baptismum. Quod si ex Sancto itaque hoc chrismate extrinsecus unguitur
homine esset, iterari posset; quia vero ex Christo homo, et intrinsecus Ulabitur sancti Spiritus virtus,
incommutabiliter datum est, iterari non potest. ut totus homo lavacro purgatus, totus ex spiritus
Deus enira solus est qui baptizat, ut fieri possint unctione pinguescat; accipiente anima virtutem ex
Filii Dei et qui baptizantur ab eo. Ideoque non in- eadem sancti Spirilus unctione, ut cognoscat Deum
terest an fidelis, an haerelicus, del baplismum. Tan- habitatorem suum, ut diligat quem in se recepit, ut
tura est ne baptizari cupiens incuria Christianorum sit cum illo semper, ut regatur ab illo, et faciat vo-
ad hoereticos deducatur. Sed etsi in hoc incuriae luiitatem ejus, ut non contristet eum, quoniam in
negligentia habeat culpam, baptismus iterari nun- _. ipso signatus est homo in die redemptionis suse, ut
quam poterit habere licentiam. Quod sacramentum sit in membris Chrisli cum Christo unum, dum ve-
tam sanclum esl el beatum, ut nec sceleratissimo getalur ac regitur spirilu Chrisli.
ministrante pollui possit. Nam habet el baptismum CAPUT CXXV.
Christi hsereticus.Sed nihil illi prosperat, qui hoc
Quod non Christo, sed hominibus datur spiritus ad
extra unitatem fidei acceptum portat. Jam quando mensuram.
Ecclesiam introierit, mox baptismum, quod foris Hanc unctionem commendat Joannes dicens :
habuerat adexilium, prosperum habereincipit ad sa- Ut sciatis quia unctionemhabetis, et nos unctionem
lutem. Unde quod acceplum esl, fidei reverentia quam accepimusab eo, permaneat in nobis (I Joan.
probatur. Proinde cum accesserit, non mutari con- n). Unctiouishujus sacramentum est virtus ipsa in-
venit, sed agnosci. Nara quia signum est regis Dei visibilis, unctio invisibilis Spiritus sanctus, unctio
mei, non sacrilegium fit cum desertor corrigitur, et invisibilis charitas illa est, quse in quocunque fue-
signum Domini non mutatur. rit, tanquam radix vitae illi erit quamvis ardente
persecutionis sole arescere non potest. Omne quod
» Edit. Baluz., Exodo, mendose. i> S. Isid., 1. ndeOffic.c. 26.
165 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANt '164
radicalum est in charitale, nutritur, et calore ad- A jus timor ante omnipotentis Dei oculos nullus est,
versilatis nunquam arcscit. Spirilus sanctus Chri- qui non sublevatur ad pietatem. Sed saepepietas per
sto non dalus esl ad mensuram, quia in ipso habitat inorriinalam misericordiam errare solet, si forlassc
omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Coloss. n, pepercerit quseparcenda non sunt. Peccata enim quae
9). In hominibus autem datur ad roensuram discre- feriri gehennaeignibus possunt, disciplinaesunt ver-
tionis et gratise (/ Cor. xn), ul quia multa membra bere corrigenda. Sed inordinata pietas, cum tempo-
Chrisli unum corpus efficiunt per multarum opera- raliter parcit, ad oeternum suppliciumpertrahit. Ut
tionum munera, et in omnes unus spiritus domine- ergo vera et ordinata sit pietas, ad gradum est alium
lur, et in singulos idem diversorum donorum gratia suhlevanda, id cst, ad scientiam, ut sciat vel quid cx
operetur, dicente Paulo : Alii datursermo sapientim, misericorriia puniat, vcl quirt ex misericordia dimit-
atii sermo scientiw in eodemspiritu, alii fides, alii tat. Seri quiri, si seiat quiri agere quisque riebeat,
gratia sanitatum, alii operatio virttilum, alii prophe- virtutem vero agendi non habeat? Scientia ergo uo-
tim, alii discretio spirituum, alii genera linguarum, slra crescal ad foiTitudinem,ut cum videt quid agcn-
alii interpretatio sermonum (J Cor. xn). dum sit, hoc agere per mcntis foititudinem possit;
CAPUT CXXVI. ne limore Lrepidel, el pavore collapsa non valeat
De discretione qua sanctus Spiritus ad mensuram B bona defendere quoa senlit. Sed saepefortitudo, si
datur hominibus. improvida fuerit, et minus contra vitia circumspecta,
Fit autem hsec discretio doriorum, dum omnipo- ipsa sui proesumplioneincassum ruit. Ascendat ergo
tens Deus interni judicii secreto moderamine sic ad consilium, ut providendo praemujiiatomne quod
cuncta moderalur, ul cum per impensam gra- agere forliter pofest. Sed esse consilium non ,polest,
liam unumquemque subleval, el jam [F., eliam] si intelleclus dcest, quia qui non intelligit malum,
per disparem alieri alterum subdat, el meliorem quoriagenlemgraval, quoinodo potest bonum soli-
quisque dono alio eum qtii sibi subjicitur attendat; dare, quod adjuyat? Ilaque a consilio ascendamus
aclicetse praeire ex aliis sentiat, eidem tamen quem1 ad inteilectum. Seri quid, si intellectus magnoquidcm
superat se in aliis postponat. Sic cuncta nioderalur, acumine vigilet, et moderari se ncsciat per maturi-
el dum singula quseque sunt omnium, interposita1 lalem? Ab inlellectu ergo ascendatur ad sapienliam,
quadam charitalis necessitudine fiant omnia singu- ul hoc quod acutc intellectus invenit, sapientia ma-
lorum; et unusqtiisque sic quod non accipit in altero> ture disponat. Cuia igitur per timorem surgimus ad
possideat, ul ipse alteri possidendum quod accepitt piclalem, per pielalem ad scieniiam ducimur, per
humiliter impendat. scientiam acl fortitudinem roboramur, per fortitudi-
€ nem ad consilium tendimus,
**
CAPUT CXXVII. per consilium ad in-
De Spiritu septiformi interprelatio sancti Gregoriii tcliecfum proficimus, per intcllectum ad maturi-
papm. tatem sapientiai venimus, septem gradibus ad por-
Est aulem hic spirilus septiformis, dicenle Isaia : tam ascendimus,per quam nobisadilus viloespiritalis
Et requiescetsuper eum spiritus Domini; spiritus sa- aperilur.
pientiw et inteliectus, spiritus consilii et forlitudinis, CAPUT CXXVIII.
spirilus scienlimet pietatis; et repievit eum spirituss De impositione manus.
iimoris Domini (Isai. xi, 2). Quos scilicel grarius, ulI Manusimpositioriisipsa veritas, quoeper se viam
sanclus Gregorius (Lib. i Moral. c. 15) refert de ccc- ad se vilam vocat, per se dedit exemplum. Nam di-
leslibus loquens, dcscendendomagisquam ascendendo o cente Marco : Cum offerrent ei parvulos, ut illos tun-
propheta numeravit, videlicetsapicntiain, intelleclum,, geret, iile complexans eos, et imponenstnanus super
consilium, forlitudinem, scientiam, pietatem, tinio- )- eos, benedicebaPillos(Marc. x, 15). Cujus rei aclio
rem. Et cum scriplum sit : Inilium sapientiw timorr hsec est, ut cuni verbis beneriicitur, spiritus infunda-
Domini (Eccli. i, 16), constat procul dubio quia a lur; cum manibus tangitur, spiritalis virtuiisoperalio
timore adsapieniiam ascendilur, non autem a sa-. i-... designetur. Ila manus impositionis forma in sacris
pienlia ad limoremreditur; quia nimirum perfcclam n o(3ciisex hac divina imilalione processit, ut omnis
habel sapientia charitatem, et scriplum esl: Perfecta a parvulus, id esl, fideet spiritali obedientia hu rilis,
charitas (orasmitlittimorem(I Joan. ry, 18). Propheta ,a per sacerdoLema Deo percipiat virtutem sanctifica-
crgo, qui de cccleslibus ad ima loquebatur, coepit it tionis. Benedicil itaque Jesus ex potestate divinitatis;
magis a sapiciitia, et descendil ad limorein. Scd nos,s, kuponit manus, ul assumpta liumanitas operetur
quia a lerrenis ad cceleslia lendimus, eosdem gradus IS cffectumsalutis. Benedicit ore Jesus, et liiariibuslan-
ascendendo numeremus, ut a timore ad sapicntiam in git, quia ex eo quod Verbum esl, sanctificat; ex eo
pervenire valeamus. In mente etenim noslra priinus IS quod caro faclum est, sanctificalionis potbntiam ad-
ascensionis gradus esllimor Domini, secuudus pielas, s, ministrat. Benedicil, eLmanus imponil Jesus; quia
a, quod DeiLatisvirlus significat, redimentis humanitas
tertius scieulia, quarlus forlitudo, quinlus coiisilium,
sexlus intellectus, seplimus sapientia. Est enim ti- i- complet. Idem unus Jesus ex divinilale juslificandos
mor Doroiniin mente. Sed qualis iste liraor est, si vocat, ex humanitale vocatos firmat. Nihil de opere
cum eo pietas non esl ? Qui enim niisereri proximo io salvationis illi deest, quando divinitas humanitati
iguorat, qui eompali ejus tribulalioni dissimulat, hu-
u- conuexa imperat, et humanitas in divinitalem assuin-
!G5 LIMR DE COGNlTfONEBAPTISMI. 166
pta virtulerii'fofmat. Unus Christus Deus et homo A A' serit Petrum et Joannem esse directos, qui jam
hoc agit, dum invisibili naturoecuncta deferunt ser- baptizatis traderent Spirituni sauctuin. Nam pres-
vilul.em,el visibiiis nalura invisibilis virtulis cxse- byteris seu extra episcopum, sive prsesenie episcopo,
quilur potestatem. Salubrifer ergo ad exemplum cum' bapfizant, chrismale baptizatos unguere licet,
Christia sacerdole fidelibuscum' benedictione rnanus sed quoclab episcopofuerit consecrafuni; non tamen
M- . . > ' •: ,. .'
iroponitur, quia illi csl potestas auctontate divina frontem ex eodera oieo signare, quocl solis debetur
collata, ut in benedictionc oris cjus spiritus infusio episcopis, cum tradunt Spirifum Paracletum.
prorieat,et in manus impositionetactus spiritalis gra- CAPUT CXXXU , ,
tiseconvalescat. Quomododocendusest baptizatus, ut discat orare.
CAPUT CXXfx. dPost lavationem fontis, post vitsenovitatem, post
Rursumde imposiiionemanus, et de Spiritu sancto. Spiriius unctionem, docendus est homo verbis veri-
a Post baptismuriiopporturie datttr cum manus im- tatis orare, ut is qui in veteri homine erai filius iroe,
posftioneSpiritiis saiiclus. Ita enim in apostolorum jam in ccelesli rcgeneralione Palrem invocel piclalc.
ActisApOstolusfecisse monstratur. Nam sic dicit : Nec in mulliloquio,quo non polcrit effugcre pecca-
Facturri esi autetn, cttm Apollo esset Corinihi, ut . tum (Proverb. x, 19), proseculionem exeret, sed in
Pautus, peragratis superioribus partibus, veniretIB affcctusanctoeintentionis orationem eflunciet,habens
Ephesum,ei invenireiquosdam disciputos,et dixit ad rcgulam doctrinse Domini, cujus virtutem si orando
eos: Si Spirilum sanciumaccepistiscredentes?At illi expedibiliter tenel, in delectanrio copiosius auget,
ad eum: Sed neque si Spiritus sanclus est audivimus. riiccnte psalmo : Delectare in Domino, et dubit tibi
Itte vero ait : In quo ergo baptizati eslis ? Qui dixe- petitiones cordis tui (Psal. xxxvi, 4). Ac per hoc
runt: In Joannis baptismale. Dixit auiem Pttulus : sancta intenlib sicut non est oblendenda, si perdu-
Joanries baptizavit baplismate pmnitenliw poputum, rarc non polest, ita si pcrduraverit, non cito cst
dicens, in eutn qui venlurusesset postipsum, ttt cre- rumperida. Absitenim ab oratione multa locutio; scd
derent, hoc est, Jcsutn. His autem auditis, baptizati non desil riiulta precatio, si fervens perseverel in-
sunt in nomineDomiriiJesu; ct cttm imposuissetillis tcntio. Nam multum loqui esl in orando rcm neces-
manus Pautus, continuovenit Spiritus sanctus super sariam superfluis agere vcrbis. Multumautein precari
eos, et lo(juebanturlinguis, et prophetabant(Act. xix, est ad eum quem precamur riiuturna et pia cordis
l-7).Iterii alias : Cum audissent autem apostoli,qui excitatione puisare. Nam plerumque hoc negotium
erant Jerosolymis, quia rcccpit Satnaria verbuinDei, plus gemitibus quam sermoniiius agitur, plus fletu
miserunt ad illos Pelrum el Jottnnem. Qui cum ve- quam effectu. Ponit autein lacrymas nostras in con-
nissent, oraverunt pro ipsis, ut acciperent Spiritum "' * spcctu suo (Psal. LV,9), ct gcmitus noster non est
sanctum. Nondum enim in quetnquumillorum vene- abscoririilusab eo (Psal. xxxvn, 10), qui omnia per
rat, sedbaptizati taniutn eranl in nomineDominiJesu. Verbum condidil, cl humana verba non quxril. No-
Tunc imponebant tnanus super illos, et accipicbant bis ergo veriia necessaria sunt, quibus coinmonea-
Spiritum sanctum (Acl. vm, ii). rriur, et inspiciamus quid petamus, non quibus
CAPUT CXXX. Deumseu docendum, seu flccicndum esse creciimus.
Spiritus sunctusdulur a Deo. CAPUT CXXXHI.
Spiritum sarictuiri,sicut vcriira est quia ex divino De oralioue Dominica.
iiumere acciperepossuinus, ita ex nostra potestate Cum ergo dicimus : Paler noster, qui es in ceelis,
(iarc non possumus. Ut tariien delur, ejusdem gratiae cognoscimusordinc Creatorem, veiieraniur jure Do-
largitorem Dominuriiinvocamus, quo in ministcrio miiium, invocamuspietale Patrcm. Nec jain sub scr-
nostra: obsecrationiscoriferalur gratia divinoevirtu- vitutis metu tabescimus, quaudo rie pictalc palerna
lis; Dco tota cooperante, cuni et nos orare facit, et confidimus. Ad totam tamen Triniiatcm orationis
is qui bcneriicitur sanctilicationempercipit, et ille hujus verba dirigimus; quoniam ex ipso, et pcr ip-
pleniludinemsaiiclificationisinfundit. ?^ sum, et in ipso et nos et omnia sumus (Roiri. xi, 50).
k
CAPUT CXXXI. Fatcndum itaque esl ubique csse Detmfpcr divini-
De chrismate. latis prsesentiam, sed non ubique per habilatioiiis
,J Hoc autem a quo polissinium'fiat, sicut sanclus gratiam. Propter hanc cnim habitatioiieni, ubi pro- i
>••
papa Innocenliiis atlestatiir, sic clicit non ab alio cul dubio gratia dilectiouis ejus agnoscitur, noii di-
quani ab episcopofieri licere. Nam presbyleri, licel cimus : Pater noster, qui es ubique, cum boc verum
sinl sacerdoles, ponliiicatus tamen apicem 11011ha- sil, sed Paler noster, qui es in cceiis,uf tcmplum cjus
benl. Hoc autem solis pontificibusdeberi, ut vel con- potius in orationc coiuiiicmofcmus,quod cl nos jpsi
signerit, vel Paracletum Spirituni tradant; quod non csse dcLemus, et in quaiituiri sumus, in laiifuin ad
solum consuetudo ecclesiaslica demonslrat, verum ejus societatem et adoplionisiamiliam pertineinus.
el superior illa leclio Acluuih'apostoloruiii, quoeas- Si eiiim populus Dei nondumfactus scqualis angelis
" S. Isid., 1. II de Offic., c. 27. d Quaein sequentibus cap. de oratione Dominica
b S. lsid., ubi supra... , in saucti AugTistiniepist. ad
c Epist. ad Decent. Vid. c. Manus, de Consecr., scribil, reperiuntur
Probam, quse esl 150.
d. 5.
167 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANl 168
ejus, adhuc in ista peregrinatione dicitur templum A virtutum' convertenos, et ostendefaciem tuam, et salvi
ejus; quanto magis est templum ejus in coelis,ubi ierimus (Psal. LXXIX,&),quid aliud dicit quam : Ve-
est populus angelorum, quibus aggregandi et co- niat ; regnum tuum ? Qui dicit: Itinera mea dirige se-
sequandisumus, cum finita peregrinalione, quodpro- cundum verbumtuum, et non dominetur mihi omnis
missum esl sumpserimus. Ilem cum dicimus : San- iiniquitas (Psal. cxvm, 135), quid aliud dicil quam :
ctificetur nomen tuum, nos admonemus desiderare ut Fiat voluntastua in cmlo et in terra ? Qui dicit: Pau-
nomen ejus, quod semper sanctum est, eliam apud pertalem ; et divitias ne dcderis mihi (Prov. xxx, 9),
homines sanclum habeatur, hoc est, non contemna- quid aliud dicit quam : Panem nostrum guotidianum
tur, quod non Deo, sed hominibus prodest. Et in eo, da nobis hodie ? Qui dicil: Memeuto,Domine,David,
quod dicimus : Adveniatregnum tuum, quod seu ve- et omnis mansuetudinis ejus (Psai. cxxxi, 1), aul:
• Iimus, seu nolimus utique veniet, desiderium no- Domine,si
feci istud, si est iniquitas in manibus meis,
strum ad illud regnum excilamus, ut nobis veniat, si reddidi retribuentibus mihi mala (Psal. vn, 4),
atque in eo regnare mereamur. Cura dicimus : Fiat quid aliud dicit quam : Dimitte nobis debita nostra,
voluntas tua sicut in cmlo, sic et in terra, nobis ab sicut et nos dimitlimusdebitoribusnostris ? Qui dicit:
illo precamur ipsam obedientiam, ut sic in nobis fiat Aufer a me concupiscentiasventris, et desideriumcon-
voluntas ejus, quemadmodum fit in ccelestibusan- B cubilus, ne apprehendat me (Eccli.- xxm, 6), quid
gelis ejus. Cum dicimus : Pancm nostrum quotidia- aliud dicit quam : Ne nos inferas in lenlalionem? Qui
num da nobis hodie, per id quod dicitur hodie, signi- dieit: Erue me de inimicismeis, et ab insurgenlibus
ficatur hoc tempore; ubi vel suflicientiam illam pe- super me libera me (Psal. LVIII,2), quid aliud dicit
timus a parte qua excellit, id est, nomine panis totumi quam : Libera nos a mato ? Et si per omnia praece-
significantes; vel Sacramentura fidelium, quod ini ptionum sanclarum verba discurrat, quantum aestimo,
hoc tempore necessarium est, non tamen ad hujus5 nihil inveniet quod non isla Dominica contineat et
temporis, sed ad illam aeternamfelicitalem assequen-- concludat oratio. Unde liberum est aliis atque aliis
dam. Cum dicimus : Dimitte nobis debita nostrq,, verbis, eadem tamen in orando dicere ; sed non esse
sicut et nos dimittimus debitoribusnostris, nos admo- liberum alia dicere. Haecet pro nobis, e.tpro nostris,
nemus et quid petamus, el quid faciamus, ul acci- et pro alienis, atque ipsis inimicis sine fluctu dubi-
pere mereamur. Cum dicimus : Ne nos inferas inn tationis oranda sunt; quamvis alius pro islo, alius
tenlationem, nos admonemus hoc pelere, ne deserli,i pro illo, sicul se habent propinquitales, vel longin-
ejus adjutorio alicui tentationi vel consentiamus s quitates necessitudinum, in corde orantis oriatur, aut
decepti, vel cedamus afflicti. Cum dicimus : Libera a excellat affectus.
nos a malo, nos admonemus cogitare nondum noss C Q CAPUT CXXXVL
esse in eo bono ubi nullum patimur malum. Et hoc
De veritate corporis Christi in Eucharistia.
quidem ultimum, quod in oratione Dominicaposi- i-
tum est, lam Iale patet, ut homo Christianus in Post regenerationem nativitatis spiritalis, post
.
qualibet tribulatione constitutus in hoc gemitus edat, gratiam coelestis unctionis, post doctrinam Domi-
in hoc Iacrymas fundat, hinc exordiatur, in hoc im- nicae orationis, post lnvocationem divincePaternila-
moretur, ad hoc terminet orationem. Hisenini ver- ,_ tis, convenit jam pervenire ad participationem coe-
bis res ipsas memorise nostrae commendari opor- lestis refectionis. Eorum enim est dicere : Pater no-
tebat. ster, qui es in cmlis,qui.jam Patre tali regenerati sunt
CAPUT CXXXIV. ex aqua et spiritu, ut confidenter petant dicentes:
De oratione non longa. Panem nostrum quotidianumda nobishodie. Hic ergo
Nam quaelibet alia verba dicamus, quse affectus quia panis vivus Chrislus est, qui de coelodescendit,
oranlis vel praecedendoformal ul clareal, vel conse- et vitam dal mundo (Joan. vi, 51), bene in hac ora-
quendo altendit ut crescat, nihil aliud dicimus, quam tione Dominica panem nostrum hunc ipsum Chri- r
quod in ista Dominicaoratione positum est, si recle ,e stum dari nobis quotidie pelimus, ut qui in Christo ;
et congruenter oramus. Quisquis autem id dicit, . rj
I manemus et vivimus, a sanctificatione et corpore '
quod ad istam evangelicam precem pertinere non in ejus non recedamus. Quid enim tam vull Deus, quam
possit, etiamsi non illicite orat, carnaliter orat. t ul quotidie Chrislus habitet in nobis, qui es>tpanis
Quod nescio quemadmodum non dicalur illicile, e vitae, et panis e coelo? Hunc panem significavit
quandoquidem spiritu renatos non nisi spiritaliler ,r manna illud, quod qui liberati sunt, post maris
decet orare. Rubri transitum manducaverunt. Nam sicut illic,
CAPUT CXXXV. postquam mare transitum est, panem cceli, id est
De omni pelitione quod petit, qui orationemDomini- • manna, comederunt, ita hic post fonlem, qui figuram
cam orat. maris habuil, comedimus carnem Chrisli, et bihimus
*
Qui enim dicit, verbi gratia, Clarificarein omnibus
us sanguinem ejus quidixit: Caro mea vere est cibus,
ui et sanguis meus vere est potus a (Joan. vi, 56). Hinc
gentibus sicut ctarificatus es in nobis, et prophetmlui
fidelesinveniantur (Eccli. xxxvi, 18), quid aliud dicit
;it Paulus dicit: Omnesin Moysenbaptizati sunt in nube
quam: Sanctificetur nomen^tuum ? Qui dicit: Deu* u$ et in mari; et omnes eamdemescamspiritaltemman-
« S. Aug., tract. 16 in Joan. vi.
169 LIBER DE COGNITIONEBAPTTSMI. tfO
ducaverunt (I Co 1) ; spiritalem utique, quia A mus. Cum ergo de islo sacramento loquerelur, ait:
figura mannse illi ritas fuit corporis Christi, Unus panis, unum corpus multisumus (I Cor. x). In-
quod nunc comed Et ideo spiritaliter eadem telligite, et gaudetc. Unitas, pietas, veritas carnis,
csca cst, corporali utem allera, quia illi manna unus panis, unum corpus mulii.
manducaverunt, no ' aliud manducamus. Adjungit CAPUT CXXXVIII.
aulcm : Et omneseu em potumspiritaiem biberunt. Sicut de pane, sic et de vino.
Aliuriilli, aliud nos;'sed specievisibili, quodiamen Recolite enim quia panis non fit de uno grano, sed
hoc idem significarelvirlute spiritali. Quomodoenim de multis. Quandoindicia est nobis abstinentia car-
cumdein potum? Bibebant, inquit, de spiritali se- nalis, et coepistis relinquere conversalionemgenlili-
quentepetra, petra autem erat Christus in Verbo, et latis, ut abstineretis a peccalis, mundantes vos in
in carne. Et quomodo biberunt? percussa est petra jejuniis, remotis aliquandiu conjugibus, spectaculis
de virga. Bis geminapercussio duoligna crucissigni- et lauliorihus escis, atque ita exorcizabamini,amota
ficat. Percussa illic petra de virga, fluxitaqua, etbi- vetuslocconversationisinulili palea , quam tunc mo-
berunt. Suspenso hic Christo crucis ligno, nianavit lebamini; quando abjecistis paleam immundseope-
aqua et sanguis ; et haecbibimus, ut vitam seternam ralionis, tunc venistis in candorem novseconfessio-
habeamus. Quod autem idemDoiiiinusait : Qui tnan- B I nis. Quando baptizati estis, quasi consparsi estis.
ducat carnem meam, el bibit meum sanyuinem, ipse QuandoSpiritus sancti ignem accepislis,quasi cocti
in me manet, et ego in illo (Joan. vi, 57), expostiit estis. Estotc quod videtis, et accipile quod estis. Hoc
quid dixisset. Hocenimest mauducareillam escam, Apostolus dc pane dixit. Jam de calice quid intelli-
et illumbiberc potum, in Christo manere, et illuin gerenms, etiam nondictum satisostendit. Sicuteniin
manentem in se habere. Ac per hoc qui non manet ut sit species visibilis panis, multa grana in unum
in Chnsto, et in quo non manet Chrisius, procul du- consparguniur, tanquam illud fiat, quod de fidelibus
bio nec manducal ejus carnem, nec bibil ejus san- ait Scriptura sancta : Erat illis anima una, et cor
guinem, etiamsi tantaerei sacramentumad judicium unutn in Domino (Act. iv, 52) ; sic et tle vino. Fr»>
sibi manducet et bibat. tres, recolite unde fit vinum. Grana lnulta penderf
CAPUTCXXXVII. ad botrum,, sed liquor granorum in unitatem infun-
Quod est corpus Christi intelligere, vel sanguis. ditur. Ita DominusChristusut significarel nos ad se
Quod ergo videtis, panis est; et calix, quod vo- perlinere, voltiit myterium pacis et unitalis nostrae
bis etiam oculi vestri renuntiant. Quod autem fides; in sua mensa consecrari. Qui accipit mysterium uni-
vestra postulat instruenda, panis corpus est Christi, tatis, et non tenet vinculum'pacis, nou myslerium
calix sanguis Christi. Breviter quidem hoc dictumi iC accipit pro se, sed tesiimoniuinconira se.
est, qudd fideiforte sufficiat. Sed fidcs instructio- CAPUT CXXXIX.
nem desiderat; dicit enim propheta : iVisicredideri- De wdificulionehominisper pmnitentiamet
lis, non intelligetis(Isai. VJI, 9). Potestis ergo di- tacrytnas.
cere mihi: Praecepistiut credamus, expone ul inlel- Prannissis ex toto sacramentis expletis, erit aliqui-
ligamus. Potest enim in animo cujusquamcogitatio, bus diebus renatus homo indesinenter ecclesioecon-
talis oboriri: Dominusnoster Jesus Christus novi- venlui el choris adliaerens, indutus vestibus albis ;
mus unde acceperit carnem de virgine Matia. Infans. agens el signum et festa sanctae celebritatis, in qua
lactatus est, nutritus est, crevit, ad juvenilem seia- liberatus a vetustate primi hominis, et solutus a
lem perduclus est, a Judaeis persecutionem passus. reatu damnatseconditionis,intret in conspectuDomini
est, lignosuspensus est, in ligno interfectus est, se- in exsultalione, et inler elecfossuos in kctitia dedu-
pultus est, terlia die resurrexit, quo die voluit in, catur ; memor dcinceps vitiatoe nalurse, cujus etsi
coelumascendit, illuc levavit corpussuum, indc estt damnationem evasit, fragililaiempenilus non amisil.
venlurus, ul judicet vivos et morluos, ibi est modo} Maneat in timore Domini, faciens voluntatem ejus,
scdens ad dexleramPatris. Quomodoest panis cor- diligens Deum, et deleclans in illo ; atque quia sine
pus ejus, vel quod habet calix, quomodo esl sanguis s 0 peccalo esse non potest, et peccare caveat, et pceni-
ejus? Ista, fraires, ideo dicunlur sacramenta, quiaj tentioeafiectu insistens flelibus, deleri peccata sem-
in eis aliud videlur, aliud LUelligitur. Quod vid-Tur, t per sturieat, doncc divinsebonitatis larga miseratio,
speciem habet corporalem; quod intelligitur, fru- sicut originale peccatum delevil in lavacro, actuale
ctum habei spirilalem. Corpus ergo Chrisli si vis5 quoque deleat in lamento. Atque ita in spe fulurae
iulelligere, Aposfolumaudi dicentem fidelibus: Vos s beaiitudinis securus solvens conditionera raortis
eslis corpus Chrisli, et membra (I Cor. xn, 27). SiI quiescat in pace, et resurgat ex omni part: rena-
ergo estis corpus Christi etmembra, mysterium inj tus, in mcorruptione sua et in Redemptoris laudibus
mensa Dominiposiiumest; mysterium vestrum ac- permansurus.
ccpistis ad id quod eslis, umen respondistis, et re- CAPUTCXL.
spondendosubscribitis. Audiscrgo corpus Christi, ett Oratio propter albas tollendas.
respondes amen ; esto membrum corporis Christi,, DomineJesu Christe, Redemptormundi, quem ve-
ut verum sit amen. Quare ergo in pane nihil hic dee rum hominemveraciter ex homine
naluni, Deus Pa-
noslro afferamus,ipsuin Apostolumideutidem audia- ter suumFilium esse
signavit, confirma m hanc fa-
PATROL.XCVI. 6
171 S. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANl 172
miliam tuam, quod tuo nomine signata, alquc sacro A quot ergo in Chrislo baptizat . Ihristum indui-
liquorc mundata, tuoque spiritu plena existit, etiam stis. Non est Judwuset Grwctt* t servuset liber,
tuo Jaincorpore et sanguine salialam se gaudeat, non est mascutus et (emina. ' enim vosunum
atque redemplam; ul hoec sacranienta, quse in novi- estisin Chrisio Jesn (Galat. - ' 28). Hoc enim
tatem vitseperceperunt, ita ad usum salulis indesi- habenl ipsa viscera sacrair' 1 ,},acramentum est
nenler oblineant, ut ad rcmunerationembealitudinis cnim vitoenovoe,quae in hc ! /ore incipit a re-
ex hoc securi accedant. missionepraeteritorumomnii __'; catorum, perficie-
lur autem in resurrectione '<
CAPUTCXLI. * i.orum. Consepuiti
Item Benediclio. cslis Christo per baptismum .i morte, ul quemari-
Dominus Jesus Christus, qui vos lavit aqua sui inodum Christus surrexit a mortuis, sic et vos in
lateris, et redemit effusione cruoris, ipse in vos novitale vitse ambulelis. Ambulalis auiem nunc per
coufirmet gratiara adeploeredempiionis. Per qucm fidem, quandiu in hoc mortali corpore peregrina-
renati estis ex aqua et Spiritu sancto, ipse vos coele- niini. Sed via vobis certa ipse, ad quam intenditis,
sti consociet regno. Qtii dedit vobis initia sanctoe factus esf Christus Jesus secundum hominem, quod
fidei, ipse conferat et perfeclionem opcris, etjplcni- pro nobis iieri dignalus rest. Servabit enim multam
tudinem charitatis. Anien. B dulcedinem timentibus se, aperturus et perfecturus
CAPUT CXLII. eam spcrantibus in se, cum id quod in spe cepimus,
Sermo dLvvtus ad infantes die tertia post Pascha etiam luce accepcrimus. Scimus quia cum apparue-
propter albas lollendas. rit, similes ei erimus, quoniam videbimusettm sicuti
$ermo ad vos esi, modo nali infanles, parvuli in esl (I Joan. m, 2). Hoc in Evangelio ipse proniisit.
Christo, nova proles Ecclesise, gralia Palris, fecun- Qui diligit me, inquit, mandata mea custodit; et qul
dilas matris, germen pium, examcn novellum, fons diligit me, diligelur a Patre meo, et egodiligam ev.m,
nutriti honoris, et fructus laboris, gaudium, et co- et ostendamme ipsum illi (Joan. xiv, 21). Utique vi-
rona mea. Omnes, qui slatis in Doinino, apostoiicis debant eum quibus loquebatur ; sed in forma servi,
verbis vos alloquor : Ecce nox prwcessil,et dies ap- qua major est Paler, non forma Dei, qua sequalis
propinquavit. Abjicite opera tenebrarum, et induite est Palri. Hanc osLendebaltimentibus, illam servabat
vos arma lucis; sicul in die hpneste ambttiate; non spcrantibus in se. Ipse ergo vos illuminet qui rede-
iti comessalionibuset ebrielalibus, non in cubitibus mit, ipse custodiat qui illuminavit, ut et in hac pe"
et impudiciliis, non i» contenlioneet wmulutione,sed regrinatione lutos ab omni malo defendat, et in fu-
induiteDominumJesum Christum, et carnis providen- lura remuneratione sibi glorilicanriosexhibeat; prse-
tiam ne fecerilisin concupiscenliis(Rom. xm, 12-14), C stante gloriosa Trinitate, Deo nostro, qui vivil el
ut et vita indualis qucm sacramento induistis. Quot- regnal in saeculasaeculorum.Amen.

LIBER DE ITINERE DESERTI,


QUO PERGITUR POST BAPTISMUM.

CAPUTPRIMUM. ad Redemptoris adventum. Sic factum est regnum


De exordio hominis ad reparationem per Christum. Christi in electis ejus, et permanet in aeternum :
Ab exordio condilionissuoeper disposilionemordi- quod erit terlipm, et qjtiipum iu gloria sine fme
nis cceleslis doclrinse prsccedenliopere ostensus est mapsiirum. Et primo quideip cotiditus bealus homo :
homo pervenisse usque ad gratiam regeneralionis di- itcro secundo renajus bealior bomo : media ejus
vinoe.Nunc per subsequentiam operis iniiuitur qua-. pessiina, iam omni infelicilate sordenlia, quam et
liler post baptismum ad mansionem xLerpccviLsc, jusfa ultione dainuata.
veluli posl Lransilummaris usque ad lerrani repro- CAPUT III.
missionis, per custodiam divinorum proeceplorum, De morle Sglvatoris et regenerationevilali.
properat pervenire; quo pateat eventum ejus trifor- Inilio igitur heata ejus conriilio fuit : sequeos ex
mi rerum aclione constare. decepiione serpeutis casus nialc longeque perslitil :
CAPUT II. deiudc per Salvatoris morteni reparatio grata suc-
De reparalione hominis. currit. Quia ergo beatum exordium, succedente
Primum quando heatus eonditus corruit deceptus. deccpiionc, non substilit, satis miseranter regene-
Secundo quando Medialorismorte exslilit reparatus. ratio vilalis accessit, ut vifiata nativitas ad inter-
Tertio quando in redemptionis munere erit perenni- itum haberet unde renasceretur ad lucrum.
tcr gloriosus. Primo certe post exordium boni vitiata CAPUT IV-
natura per deceptionem inimici venil usque ad in- D,eEcclesia in Christosociata.
teritum mali. Sequenler reparata natura pfersangui- Sed ut esset ulerus quo homo in morlemnatus ad
nem Mediatoris inducitur ad gloriam regni. Sic; vitam possel esse renatus, Yerbum Bei incarnatum
destructum est diaboli regnum, quod vafoit usque; es.t. Atque idep per yetusjae legis praeconiumoHm
175 LIBER DE ITINERE DESERTI. 174
proescitam fex gentibus ativocavit Ecclcsiam, quam A CAPUTIX.
pro ea moriens lavacro aquse mundavit, sibique De duodecim apostotiset septuaginta discipulis.
sponsam aeternofoedereconsecravit. Cui in Evange- Inde venitur ad duodecim fontes aquarum dul-
lii exhibiliotieper redemptionis sacramentum parti- cium, et septuaginta palmarura (Ibid., _7), quoenobis
cipiumsui corporis et sanguinisprcebens, hanc sibi ostendunt duodecim apostolos, et septuaginta disci-
conjugem fecit, et communionis unitale conjunxit. pulos ordinis secunrii, de quibus Dominus binos
CAPUT V. ante faciem suam legitur prsemisisse (Luc. x, 1).
De adoptionefiliorum Dei. Ex quibus fontibus et palmis doclririam potamus, et
fructus victorioe sumimus. Unde et Elim,
Ex hac per verbum fidei, et fecunditatem Spiritus dulces
sancti innumeros quotidie renatos creat, quos in ad- quod est nomen mansionis ejus, vertitur in arieles
optionem gralise filios amplectens cohaeredes sibi in forles. Ipsi naraque sunt gregum robristi priricipes et
id doclores gentium. Dcbilfeitoque
bealiludineaeternitatis asciscit, in hujus mortalilafis duces ovium, est,
ayumna docens eos de lege sua, et proeceptolucido venitur ad graliam Evangelii, quoenohis pcr Christi
et suavitatem regni ccelestis atlribuit, et
illuminans oeulos animae(Psalm. xvm, 9), ut erudi- discipulos
victoriam de nequitiis spiritalibus concedit.
tos corde inducat in hseredifatem justiiiae. Quod viae
B CAPUT X.
rectoeiter, per quod liberati ad possessionem regnj
celeri compendioper iter Evangelii veniatur ad
deductionesalutari ducuntur, nosse in promptu est, Quod regnum.'
et loci exhibitione probabile patet. Omnis dehinc quse sequitur diversitas mansionum
CAPUT VI. singillalim digeretur osterisione mysteriorum. Sed
De liberationepost baptismum. quia jam a sanctis Patribus digesta tenetur, evan-
Itaque post liberationem JEgyptire servitutis, post gelicoegratioenobis esl advocatio exsequenda, in qua
egressioiiemjEgyptise mansionis, post insecutionem iiivcnimus proestantioremviam celeriori salutis com-
^Egyptii exercitus, post transilum soevientismariS, pendio prseparatani: qusenonnobisquadragintaanno-
post interitum Pharaonis, post excidium ^Egyplise rum spatio inler pericula hdsiiumque discrimina
multitudinis, post gratulationem salvationis Israeli- jioereditalisassumeridaerequiem differat; sed in eo
tarum, post canticum glorioeDci; id est, postquahi qui ait: Venitead me omnesqui laboralis, et ego vos
reliquimus mundum, postquam conversi sumus ad reficiam: tollilejugutn meum super vos, et discite a
Deum, post insecutiooem doamonum,posl mersib- me quia mitis sum el humilis corde, et invenietisre-
nem baptismalis,post privationem diabolicicpotesta- quiem animabus vestris (Malth. xi, 28-50), velox et
tis, post dimersionempeccatorum, post cxsultationfem|G facile rcmedium Salvaloris accommodet.
indultoe salutis, post gloriam et divinoe laudaliomis CAPUT XI.
hyranum, considerandum est quo ducimur, peret
Dc altendenda aclioneliberationishumanw.
qua ducimur, reminiscentes nos attrahi et vocari per Attendamus jara aclionem liberationis nostree. Et
solam graliam Condiioris ad terram repromissioriis, ita demum
consideremusviam itineris tendenlem ad
scilicet terraqi viventium regionis, in qua erimus beatiludinem mansionis. Dicit Veriias: Si vos
ipsa
cohseredesChristi et filii regni. Filitts liberaverit, tunc vere liberi eritis (Joan. vm,
CAPUTVII. 36). Ecce jam vera libertas, quia vocati ad gratiam
De baplizatis instruendis in sana doctrina. Redemptoris, quasi ^Egypto et Pharaone reliclo,
Videamus cerle jaro nunc quomodo illa sapienlia Zabuli et peccatorum admisimusservitulem. Trans-
summi Dei susceptos ex aqua filios paternis doctri- ivimus more baptismatis; in cujus sacramento cuncta
nis irabuat, et maternis miseralionibus foveat, ut commoda nostrae salulis cum nobilitate liberlatis
alios nescios instruat, alios teneros ampleclatur. accepimus. Venimus ad discursum vitaa praesenlis,
CAPUT VIII. el proficienle aetale percipiendae scientiae operam
Quodest aqua amara et dulcis. -p.darims : sic per cognitionemlegis aniariludiriem oc-
Jam post transilum maris venitur ad aquas Mara cidenlis litteroealtentamus. Cujus legis idem, qui et
(Exod. xv, 25). Qui Iocns ex amariludine aquarum Evangeliorum, unus auctor est Deus.
nomen accepit. Sic denique post baptismum venimus CAPUT XII. ;
ad cognitionem legis. Et quia nisi prius cognilio Qnod non immoratur in lcge, si spiritalitei
habeatur historise, non potest spiritus intelligentia intelligitur.
nosse, ideoante venilur ad scientiam proecepti. Sed Quam lamen legem spiritalitcr intelligendo, non
cum procgustatursuperficiesejus,quia littera occidit, immoratur in amaritudine ejus, sed cito properamus
amara taeclet.Unde nec cursus prscceptorum ejus ad doctrinae aquas et victoriaepalmas, ubi per apo-
aliquid in refectione saporat, quia ad perfeclionem stolos uberlate doctrinarum coelestiumsaliarour, et
niliil adduxit (Hebr. vn, 19). Ordinate igilur liite- spiritalis gloriactriumphis attollimur.
ram occidentemaddiscimus. Sied accepta fide intcl- CAPUT XIII.
ligentioespiritalis, et ligno crucis passionis immisto, De illucescenteEvangelii lumine.
verlitur in dulcedinem fidei, ct quidquid illa favenle Illucescat nobis sedeniibus in tenebris et urobra
amarum fuil, pie inlelligendo dulcescit. mortis (Lue. i, 79) lumen evangelicum,quod illumi-
175 %. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANI 116
nat omnem hominem venientem in hunc mundum A / est spiritalis gratiaepervenerunt, et omnembonorum
desideriorum sitim perventa felicitate polarunt.
(Joan. i, 9); quod jam non nobis occidat inter oc-
cursus tentationum, sed luceal semper collalione Quibus et fuit requies de lapide duro (Ibid.), id est
miserationum illapsum. forti, quia quidquid fluidum fuit ignis charilatis
CAPUT XIV. exuril, quidquid fragile amoris incendium roboravit,
De prmparativaIncarnationis, qumperducit nos usque quidquid bene desiderabile beata his aclerniias soli-
ad incommutabilemveritatem Deitatis. davit.
Efficitur nobis via per susceptionem carnis, qui CAPUT XVI.
consistil vita per vigorem aeternilatis, perducens De congressioneeremi sanctm vitm.
nos usque ad dulcedinemperennis et incommutabilis Ita denique aggredimur desertum sanctoe vitae, in
veritatis. quo, desiccatis omnium carnalium voluptatum hu-
CAPUT XV. moribus, nihil invenlemus quod sit per contrarium
Quod in eremosanctmvilwdelectationon invenitw pulchrum oculis aspectuque delectabile, in quo cum
voluptalis immundm. arbitrii manus extenderimus, cogitaiionuraque fuerit
Conlempleraur jam hoc prosperabile iter quod a palalo guslalum, in anliquam perniciem relrahal ad
sanctis agitur in deserto, et cuin illis pari eorum "I selernam munditiem jam renatos. Non erit illic in
imitalione ducamur. De his dicitur qui, posl transi- qHOoculorum visio aspectu lascivo vagelur, cum in-
tum maris Rubri per deserta pergenles, secundum desinenler dixerimus: Oculinostri adDominumDeutn
veram promissionem Dei se venire confidebant ad noslrum, donec miserealur nostri (Psaim. cxxn, 2).
repromissionis terram. Cumque omnis populus ex Non erunl aures lethalibus susurris avium immun-
saaclorum multitudine et sceleratorum unitate con- darum illectae,quoecordis quietem aul niale inquie-
cretus pariter prolectione Dei incederet, Scriptuxa tando perturbenl, aut male demulcendoin torporem
tamen sacra ex meliori parle sanctorum, de quibus ohlecfent, cuui meditatum fuierit: Ergo dormiam, et
dicilur : Oculi Domini super justos (Psalm. xxxm, cor meum vigilet (Cant. \, 2). Non erit odoralus spi-
16), lacilis iniquis, solam narrat aclionem bcatilu- rainentis fluxoedeleclalionis infecttis, cum amore
dinis. Ingrediamur erjo el nos cum his juslis, de sponsi ardentes dixerimus ad eum : In odorem un-
quibus dicilur : Iler fecerunt per deserta, qum non guentorum tuorum curremus (Cant. i, 5). Non erit
habitabantur (Sap. xi, 2), illa cerle qusehabilationes gustus anliquae putredinis acore corruplus, cum
non babeanl voluplatuin, ubi non sint mansiones guttur gratioesaporatum eruperit: Quam dulcia fau-
corruptionum, ubi non terrena felicitas ad interitum "*cibus meis eloquia lua, super mel ori meo! (Psalm.
lnnlcens, ubi nullaeoblectationes quse ad terram vi- cxvm, 103). Non lingua scurrile menrium detrahen-
ventiuro properantes praepediunlvialores : qui in lo- dumque conjiciet, cum refectionem gratioe sentiens
cis secretis fecerunt casas (Ibid.), quia mentis re- dixeril: Replelumest gaudio os meum, et lingua mea
qtiiem in conteniplationis abdito posuerunt, non in- extullatione (Psaltn. cxxv, 2). Non cor fluxu cogita-
caula obslinalione sese hostibus objeclantes, sed sa- tionis elanguet, cum fuerit omni custodia conserva-
lutari provisione expedibilium se consiliorum se- tum. Non tactus sordentis operalionis immundiliem
crcio lulantes; ubi non eos vana gloria ad perniciem attrectabit, cum vere deproiriplum fuerit : Lavabo
ostentaret, sed unde vera humilitas ad interitum inter innocentes manus meas, et citcumdabo altare
superborum cducerel : qui steterunt contra hostes tuum, Domine (Psalm. xxv, 1). Noti gressus animi
(Ibid.Z), quia inllexibilemvigoremanimi conlra ten- luti gurgite cohserebunt, cum inlenlio solida dixerit:
talionum impetus erexerunt, nulla prsesenlis vitoe Statuit supra pelram pedes meos, et direxit gressus
mollilia delibuti, in acie spiritalis belii nunquam meos (Psalm. xxxix, 5). Non corpus aeris blanditiis
deflexi ab slalu sancloe intenlionis anle impetum licenler appetet refoveri, durn constanter astruxerit:
aerioe polestatis : atque ideo de inimicis se vindica- Dominusregit me, et nihil mihi deerit (Psalm. xxn, 1).
verunt (Ibid.), quia per arma justiliae munili a dex- •j\ Non incoramodilatis licenliosa revnedia quserentur,
tris et sinislris, non sunt gloria prosperilatis elati, cum attente diclum fueril: Lomims illuminatiotnea,
non adversitalis pondere pressi. Inde vindicaverunt el salus mea (Psalm. xxvi, 1). Non indigenlioerefectio
se, quoniam expugnaiionem ininiicorum, sui salva- appetitu lautiori viliosa quserel, cum vera confideu-
tionem oblinuerunt; et unde adversitas vitiorum tia acclamarit: Non occiditDeus (ame animam justi
depulsa interiit, inde convulsa salus sanctorum mi- (Prov. x, 3). Non mcestilia beatitudinem exstin-
litum sletit. Qui silierunt, et invocaverunt Deum guens animam dejiciel, cum hilaritas menlis erupe-
: Co* meum el caro mea
(Ibid.,&), quiaignecharitatis ardentessitienterinvo- rit in jubilo exsultationis
cabanl quem vcraciter amabant. Magna in illos sitis exsuttaverunt in Deum vivum (Psalm. LXXXIII, 5).
amoris efferbuil, quam invocatio Dei remuneratione Non prosperitatis alientabiluv obleclatio mulcens,
refeclionis infusil. Quanto enim fervens amor in cum sola delectatio inDeum fwerit tota voluntate di-
Dei dilectioneexslilil, tanto calor gratioe solatium in centis : Dominuspars hwreditatismew (Psaim. xv, 5).
refrigerio occurrit. Unde ct data est illis de pelra al- Postremum nihil de.mundi solatiis affeclabilqui cura
tissimaaqua (Ibid.); quia quod in se ardore dilectio- Paulo dixerit: Mihi absit gloriari nisi in cruceDomini
nis erexcrunt, tota ad fluenta altissiinus peirae, id mei Jestt Christi, per qucm milii mundus crucifixus
177 LIBER DE ITINERE DESERTI. 178
esl, et ego mundo (Gatat. vi, li). Omnis quoque in- A valet, mentis acie admiranter spectet, quod illic
lerioris hominis volupluosus humor, et arvina pu- refrigerium oeternitatis dabit, quando tam multum
tridae operationis, tumorque turgidse mentis uno et hic temporis solatium tribuit: quid illic exsultationis
salutari purgauunlur ac desiccabuntur antirioto, erlt in munere si tantum hic consolationisdalur in
cum dicentis Domini fuerit praeceptum impletum: pignore : quse nobis gloria de perventione, si tanta
Si quis vult vost me venire, abnegetsemetipsumsibi, exsultatio in spe : quae nobis jucunditas seternoe
et tollat crucem suam, el sequatur me (Lue. ix, 25). amabilitatis amplexu habere et aspicere Redempto*
CAPUT XVII. rem, si tanta salus est habuisse redemptionem.
De signis et ducatu deserti. CAPUT XXI.
0 quam beatus popnlus tale gradiens per deser- De affectibusquibus beatitudodesideratur mterna.
0 Domine! da illum ignem, quem misisti veniens
tum, in quo Redemptorem suum habens ducem, Da ar-
Imnc solum sequitur, hunc attendit, tollens crucem in terra, et quem vis ut ardeat (Luc. xn,49).
vel Domini sui, vel suam; quaetunc erit Domini sui, dere charitatis igne, da lucere obedientioesplendore,
cum in ejus fide omnem aeriaepotestatis expugnave- da fervere dileclionis amore, da inter pericula inte-
rit iriumphando; tunc autem sua, cum ad imita- ritum non habere, da de periculis feliciter exire, da
B
mentum passionis Domini sui carnem suam cum ad tuam dulcedinem feslinare, da ad tuam visionem
vitiis affixerit clavis timoris! Ila imperterritus va- tranquille venire, da tuaevisionis manifesiationepe-
stitatem eremi pertransibit, quia lux illi praeveniens renniter saliari, da te in sseculorum acternitatesine
fine laudare. Sollicitis certe mentibus jam illud est
gralia miseranlis, dux ejus ipse Redemptor, signum
victorise gloria crucis, protectio jugis subsequens considerare, quod istud est promereri: illud exspe-
misericordia redimentis. ctare, quod istud habere : illud evidentissime perci-
pere, quod islud veraciter percepisse.
CAPUT XVIII. CAPUT XXII.
Quod sol jusliliw, qui lumen infundit, ipse humorem De descriptionevoluptatum,quarum humor non
voluptatis exhaurit. invenitur in sanclodeserto.
Ecce sol justitiae, qui illuxit nobis, ut in lumine morborum virus,
Exslinguendorumjam spiritalium
suo recto itinere gradiamur, ipse in calore suo nullo voluptatum madente humore in hoc de-
omnem fluxum humoremque sauciae voluptalis ex- quod
serto vcl oboriri poterit, vel fluere, bene singulis
hausit; ut qui jam quo recto gradiamur agnovimus, speciebus quodammodo insipienti oegroto, cujus
nullo corruptionis fluidsetaclu tardemur. Sic itaque
ocgritudo quanto ignota inde delerior, sapiens ille
auslerilatem diliganl deserti, qui amcenilatem desi- C sermo describit : Manifesta sunt opera
derant vitoc. Sic delectentur in alllictione camis, apostolicus sunt
carnis, quw (ornicatio, immunditia, luxuria,
quorum anima Dominum magnificat, et in Deo salu- idolorum serviius, veneficia,inimicilim, contentiones,
lari suo spiritus exsullat (Luc. i. 47). Sic tota ere-
mus vitae proesenlismundi destituta solaliis, spe fu- mmulaliones,irm, rixm,dissensiones,hmreses,invidim,
et his similia,
turoe consolationis amabitur, quoniam ad palrian» homicidia, ebrietutes, comessaliones,
sicut et prmdixi, quoniam qui talia
beatorum non melius, non cfelerius itur quain p&r quwprmdicovobis,
dicente Paulo : Non agunt regnum Dei non eonsequentur(Galat. v, 19-21).
angustias passionum, sunt con- CAPUTXXIII.
ad
dignmpassioneshujus temporis futuram gloriam, De
dapibut spiritalibus mentis stomacho prmparatis.
qum revelabiturin nobis (Rom. vm, 18).
Rejeclis exhinc nauseis talium humorum, et ventre
CAPUT XIX. meutis sordenti putredine liberato, tranquillo ei
Qtiorfper solam gratiam Dei possithomosalvari. apto jam in appetitum salutis stomacho praeparato,
Jam quia salutaris eremus justitioe illustrata lu^ idera
apostolicus sermo opulentam virtulum dapem
mine, et acta calore patuit, nunc in labore viatori- apparatu pise administralionis apponit consequenler,
hus, sed in refectione aeternis civibus iterprocbens; et dicit: Fructus est charitas, gaudium, pax,
spiritus
videamus delicias quas illis in ea dux eorum per D
longanimitas, bonitas, benignitas, fides, palientia,
collatum sancti Spiritus pignus in solatium admini-
mansuetudo, modeslia, continentia, castitas : adverstts
strat; ut omnis homo suse impossibilitatis conside- hujusmodi non est lex. Qui autem sunt Christi car-
ratione commonilus, destilutum se propriis meritis nem suam
crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis.
agnoscens, in Deo solo spem ponat, qui el velle proe- Si vivimusspiritu, spirilu et ambulemus. Non efficia-
parat, et possedonat; qui non merentibus graluilo mur inanis gloriwcupidi, mvicemprovocantes,invicem
dat merita, quibus restituat dona; qui primo mise- invidentes
(Ibid., 22-26).
ricordiam tribuens dat substantiam bonorum ope- CAPUTXXIV.
rum, et post largitur mimera proemiorum; qui facit Quod multis charismatumdonis nosin hac
in sua servilute unde placeat sibi serviens, quem peregrina-
tione reficiat Christus.
postea munerelur ad regnum vocans. Sunt quoque et prsecedentia charismatum dona,
CAPUT XX. quibus pariter cum his sanctus Spiritus in hacpere-
De attendendo refrigerio mlernitalis propter donum grinatione nos reficit, quem dedit nobis Christus in
consolationisprmsentis. pignore pietatis, ut deficientesnonhabeat in via, quos
Tunc proinde aculissima quisque, in quantum reficiendos deducat in patriam.
179 6. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 180
CAPUT XXV. 1A sanguis pretiuiri mrihdi est, redfemptiofideliura, abo-
De sacramento luminis. lilid delicti et prseriiiumregni.
Lumen sciticet cognitionissuac, de quo dicimusad fcAPUTXXXII.
Palrem, et in lumine tuo videbimus lumen (Psalm. De sigriificantia malogranati.
xxxv, 10), qupniam in cognilione Christi, qui lunien Ibi roalogranatuiriillud nobilitatis Ecclesioe,quod
esl, videbimus lumen, Patrem,-luminis geriitorem. in granis fideliiimastricta unitafe diversumest: quod
El ila vere esl, quia qui habel Filium habet et Patrera, meritorum mansioiiedivisurri,fetfideiestunitate com-
et quia nemo novit Patrem nisi Filius, et cuivoluerit pactum : quod ChMslisariguis titulo rubel, el dura-
Filius revelare (Matth. xi, 27). Vel quia etiam dedit bilis beaia seternitate subsistit.
nobis sanctoe intelligenlieelumen, in quo possimus CAPUT XXXIjt.
mandata illius perscrutari, et fruclum perScrutalionis De sighificanliaficus.
ejus adjutorio invenire. Necnonet ficus legisqueprimitivbs grossps Judoeo-
CAPUT XXVI. rum abjiciens, ad dulcedinemEvarigeliiteiiipore gra-
De sacramenloolei. tise credentes subsequenter adduxit.
Oleum sanctificationis, quo unctionem accipimus CAPUT XXXIV.
laetiliaespiritalis, de quo dicente propheta : Compu- _. Quod gentilitas, vel infructuosa anima desertum
" dicantur.
trescetjugum a facie otei (Isai. x, 27), cuin irifusio-
nem ejus accepimus, jugura peccati, quod aniriise In hoc deserto et verbis et mysteriis propheticis
coltum pressit, putrefactum evanuit. commendala inveniuntur stagna et rivi aquarum,
CAPUT XXVII. quaesive ad gentiliiatem, sive ad infecundam animan»
De sacramentopdriis. referatur, illa est quoe per inutilitatem sine fructu
Panem coelestisniaririae,queffl in sui corporis veri- fatiscens in pulvere consistit, ac postea sanctseprae-
tate signavit dicens : Hic cst panis, qui de cmlode- dicationis lluenta et doctrinarurririvos erumpit. Cui
scendit, et vitam dat mundo (Joan. vi, 53). etiam solitudiniadhue daridaex magno munere pro-
mitLuntur.
. CAPUT xxviii.
De sacramento aqum. CAPUTXXXV.
De significantia cedri.
Aquara viloe, quoeex percussura virgae fluxit e a Cedrus illa maghi odoris, qtiae in sanctis vir-
pclra, pracbens significantiam, quod duorum ligno- tutes et
rum crufeisformae corpus Christi suspensum vitale signa in opcratione exhibens ctinl Paulo
dicit: Chrislo bonus edor sumus Deo (II Cor. n,
nobispoculum emanaret, quod et in aqua Iavalioneni
15), lanlo ad oetenlitatis memoriam Iaudabilior,
b.aplismalis ostenderet, et in sanguipe remissionem l
efliceret. Inest illic viror ramo- quanto et a putredirie cofruptionis gratior invenilur
peccatorum quoque et purior.
rum, quaeconsideratione sui umbram anxius ferunt, CAPUT XXXVI.
doctrinae foliis scientiam parant, pomis refectionem
De significantiaspinm.
iiitelligentiaeadministrant, viriditatis aspectu aetferni-
talem commendanl. Spina doctrinoespiritalis, qusedum de peccatis ac
virtulibus disputat, atque modo octerna supplicia
CAPUT XXIX. minalur, modo coeleslegaudium jjrOmittit, ita cor
De significantia virgm. audientiumpungit, ut dolorecompunctionisperforata
Ibi virga carnis Chrisli, qricepost siccitaiemmor- mentemperoculosquasi quemdamariiriiaesanguinem
tis floruit: quia postquam de radice Jesse inpassionfe lacrymas elicere cogat.
succisa est, vivacius moflificala reviruit, habeus ea-
CAPUT XXXYIL
dem caro in virga super omnia regnanclipotetitiarii,
De significantiamyrti.
et in flore el
pulchritudinis resurrectionis, redfem^-
lorum univcrsitalis gloriam demonstralarii. Myrtus temperantiaevirtutem habens, ita ut disso-
luta membra restringal. Hsec dtiin afflietisproximis
CAPUT XXX. D compassione miserationis vel opem defert, vel con-
De significanliafioris et lilii. solationis eloquium impendit, ad spem salutis repa-
lbi flos campi, et lilium convallium (Cant. n, 1), rat , quod pressuris illisum dissolute atteri
po-
quia idero Christus de surculb virginaiis corporis tuerat.
exortus muridi deeus enituit, et humililatis virginum CAPUf XXXYlri.
gralia prajfulsit. I)e sii)nificantia olivm.
CAPUT XXXt. Oliva miserationis, quia et Graecee7.E0fmiseri-
De sigriificaritiavitis. cordia dicitur, cujus liquor ante conspectum Dei ac-
Illic vitis illa evangelicaproprio Yeritatis testimo- ceptabiliter saiis fruclu miseralionis eliicet.
nio ostensa (Joan. xv, 1), quaetoto mundo palens se CAPUT XXXIX.
vitam in se credentibus praebet, et in se credentes De significantiaabielis.
ad aeternitatemvitsein se palmites habet; cujus uvafe Abies contemplationis, quae intra sanctam Eccle-
a Ex D. Greg. lib. i iiiEvaiig., hom. 20, § 13, ex
quo loco capiia sex quse sequuntur desumpta
sunt.
181 LIBER DE ITINERE DESERTI. 182
siam in terrenis corporibus posita jam coelesliacon-- A CAPCT XLYII.
templatur : et licel sit ortus ejus ex terra, jamt De significanliahtjssopi.
tamen contemplando verticem montis tollit in ae- Hyssopusverboruul Dei vim ptirgatoriani liaberis,
thera. qii33aspersa tumori mentis omne qiiod iri illa turgfet,
CAPUT XL.
praeceptiauslerilale arescere facit.
De significantia ulmi CAPtlT XLVili.
Ulmus poteriiisesaecularis, quse lerrenis curis in- De significaritiasiriapis.
serviens, Iicet nullum fructum inferal virtutis spiri- Ibi sinapis illa regnOccelortiriisimilis (Mhlth-xut,
talis, sahclos tamen viros donis spirilalihus plenos'
sua largitatfeStislentans, quasi vitem cura fructibus' 31), seniine, vi culhioquestiblimis,cujtisin semiriibus
adeo diminulio speclabiiis, quia Increinfentbrumspe
condigna portat. cum proceritale superct olera, qua:claititransgredilur
CAPUT XLI.
De significantia buxi. fet arbusla. Salio ejiis hiimilis, maturilas excels.i.
Buxus viriditatis perennis, quae cum nec altitudi- Forma seminis iiidesecabilis.Ihlegrum tantum niliil
nem habeat, nec fructiim ex setatisinfirmitate afferat, Tedolet,attritum odore saporeque intolerabiie. Culriio
pareiitum tamen fideliumcredulitalem sequens, fidei JJ procera adeo ut sit avibtis coelihabilatio fida. Innuit
semper viriditate perpetua hilarescit. fidem, quaecadorum est regrium, quod despicabililer
CAPUT XLII. seritur in humilitate doeentis. Quae cum sola atten-
De significanlia pini. ditur, cohtemptibilisvilisqueputatur. Jam si conside-
Piiius, quoeiri altum sancta intentione sustollitur retur attenle, prinio non fecipit sectionem, quia non
pei actimen foliorum, doctrinae verbis mentes exci- liabet haeresum scissuram. Secundo leric palpalu,
tans auditorum, lmllius temporis adversitate oeterni quia jugum Chrisli suave et ontis est leve. Tertio in-
desiderii viriditatenudatur, pomum intelligenlise in tenlione Lraciatuquespiritus confricata ingens odore,
abditis servans, quod nisi hiagna discentis intenlio ingensque sapOre perflagrat, ita ut feogitansde illa
recle dicat: Quwsivi sapientiam, el ipsa longe reces-
quoriam bonorum studioruhi riialleo peneiraveril,
oliosis facile nori patescit. Ctiriiaritem iri suropturo sit (Eccles. vn, 2i); quia cum sollicite de illa ti-acla-
mtelligentiaefuerit exemptum•, ei-fatices iri eloquio tur, impenetrabilium secrctorum vigor aspicitur.
Succrescit quoque roborc sui, attingens praemia fu-
saporat.et stomachutii rneritis in virtulii infellcctu
confirmati proferens resiiiam in stidore loleraniiaede turorum, qtise adipiscuhtur animae fidelium, quasi
feoeiiaves in raniis virlutum ejus habitatiohis soUdi-
corporis passiohe, quaeproximofum injecta vulneri-
bus, et ulctis iri saltiie curat, et olfactu in ojiiniohe C _ lateiii habcntes.
bona conflagrat. CAPUT XLtX.
CAPUT XLIH. De significantidriwrilis,qitod esl Chrislus.
De significantia cedri et cupressi. lbi aspicittir iriorisille solus supra verlicem omnium
Cedms parifer et cupresstis; de quibus dicitur : moritium elevalus (Dan. n, 55), qui ex lapide sine
Tecta domorumnostrarum cedrina , laquearia nosira maiiibus abscisso crevii, omnemque orbem ierrae re-
id fesl, cum Verbum caro factum sine opere
cnpressina (Cant. i, 16) , lisec innuuilt, geitiinam plevil:
vidclicet dilectionem Dei et proximi, quoeirisanctis, chnjugali ex veritale humanitalis genitum, replevit
qui sunt habitaculum Dei, per sanctum Spiritum de- orbehi, quoniam super omnia regnum ejus excrevit.
super concessa monstratur, ut in Ecclesisesublimi- Omnesquoque montes celsitudine transiit, quia super
laie aliud dilectio Dei constet in protectionis virtute, angelicam excellentiam sublimalus in paterna sede
aliud dilectio proximi haereatin decorg. consedit.
CAPUTXLIV. CiPUf L.
De significantia calami. De significantiaSibn, quod est Ecclesia.
Ibi calamus doctrinae spiritalis aqua nutritus, us- Ibi eminens mons Sion, qui in hujus ererai» pere-
que adeo gratiam obtinens dignitalis, ut in verbo D *• grinationis scilicetvitse proesentislongiludineposilus
Dei proficiens et ipse scriptor, velut doclor aut prae- est, ut in eo promissionemspfeculemurccelestiunire-
dicator flat. rum. Unde et Sioh speculatiri dicitur.
CAPUT XLV. CAPUT LI.
De significantia junci. De sigriificaniiaLibarii.
tbi jurictis eadem doclrinse gralia educalus, quii Ibi Libanus, non ille cujus sticciditur sailtusad in-
Iicct adhofeprovehi non valeat, ut calamus scribens,, terituni supferborum,sfedde qtio dicitur: Odor Libani
id est doclor praedicans,fiat, quia tamen ohedientiae i ad te veniet (Isa. LX,15), saiictarhm videlicet anima-
virlutem servat, et juri discendo proficit, et viridi- Hiriicoraiii te delfectabilisoperatib redblebit.
tatem usque ad remunerationem servat; CAPUT Ltl.
CAPUT XLVI. De significariliatdpidum.
De significantia lilii, rosm et vioim. Ibi Iapides vivi Petri brfe iiotati, nulla vitiorum
Est quoque candidum lilium flos virginum, rosae 2 mollitie caesioni siibjecti, se_ cfiaritatis ardore ad
purpurantis sanguinis martyrum, violae gratia conti- oeternitalis officitim solidati, de quibus flifeithr:
neulium. Accedentesad Dominum lupidemvivum,ab hominibut
183 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANI 181
quidem reprobatum, a Deo autem eieclumet honorifi- A runi dux esl. Christus enim petra, qui est requics,
catum, el ipsi lanquam lapides vivi superwdificamini quicscendi soliditas fixa, sanctis omnibus dux est ad
domus spiritalis, sacerdotium sanctum, offerenlesspi- oeternoeintroitum vitae.
ritales hoslias acceptabiles Deo per Jesum Christum CAPUT LX.
(I Petr n, &, 5). De significantiaturturis.
CAPUT LIII. Turtur ecclesiastica, quaenidum sibi de Ugnis cru-
De avium spiritalium solatio. cis construens reponit in eo sub calore firiei crerien-
Quin etiam distincta pulchritudine monlium ac ne- tes quosque parvulos coalendos, donee educali in
morum, quoeet viriditatis el fructuum consolationem fidei mansione possint ad hoc pervenire, ut similitu-
perventuris ad aeternam requiem exhibent in osten- dinem passionis valeant tollere crucem Christi, et
sione virtu"um, adsunt quoque el bonarum avium cumdem Dominum sequi.
consideraliones perspicux, quae vialorem Dei vel
dulci mclos refovenl, vel gralise aspeclu jucundanl, CAPUT LXI.
manenles in solalium vialori, angoremque ilineris De significanliahirundinis.
Hirundo illa perspicax, linguaque nilenti sono op-
protectionis comitatu solantes.
CAPUT LIV. gB portune importune prsedicans, pigros excitat, quoe
De significanlia columbm. liberlate contemplationis vividoevotansnulli rapacis-
Columba scilicet in cvangelica simplicitate inno- simoedoemoniosaeavi proeda cognoscitur; industria
cenlioepollens, quac cum carnis fel non habeat, irse sancti operis nidum construens mentis, ubi dum co-
quoque et indignalionis amaritudine caret: in cujus gilationum pultos in proximorum amabili societate,
specie supra Chrislum Spirilus Patris venit (Matlh. vetut in hominura domo fovet, post ad volatum per-
ni, 16), et cui jubel idem suos discipulossimiles esse, fecUc virtutis opus dirigit actionis.
dum dicit: Eslote simplicessicut colttmbiv(Matth. x, CAPUT LXII.
16); servare praecipiens lnansuetudinis simplicilaiis- De significantiagallinm.
que virtutem, ira et indignatione simulque malilia Gallina evangelica Domini est similitudine et ore
discederite, prolata : gratum mansuetuJine genus, progenie lu-
CAPUT LV. crosum, et in felibus pium, studiose filios fovens, stu-
De significantiapelicani. diosius cducans. Non enim in fetu variatur utperdix,
Pelicanus unicoe solitudinis, vidclicct idcm Chri- non fovenda
relinquit ut phasis; sed suis strenua ge-
slus virginalis generationis singulari utero editus, nitis cum portaverit escam, sedula voce
parvulos
qui insolite generatus solus virgineoesolitudinis est C asciscit, quos secum indivise trahens nec frigoris,
habitalione retentus. nec farais sinit oerumna terreri. Per hujus speciem
CAPUT LVI. pietatem suam Dominus praeferens infideli plebi lo-
De significantia nyclicoracis.
quebatur dicens : Jerusalem, Jerusalem, quoties vo-
Nyclicorax doinicilii ruinosi idem Dominus, qui lui congregarefiliostuos, sicut gallina congregatpullos
inter ingruentia passionis tencbrosa pcrlidise caligine suos sub alis
suis, et noluisli. Ecce retinquetur vobis
persequentium corda conteninere non apposuil, dum domus vestra deserta (Matth. XXIII,57,58); unde quia
pro eis et inter supplicia Palrem oravit, habitans in- non erit sub alis proleclionis Dei
ter eos usque ad exitum passionis ct victoriaml
mortis. CAPUT LXIH.
CAPUT LVII. De significantia phwnicis.
De significanliapasseris. CAPUT LXIV.
Passer unicus sediflciiccelestis ipseutique Chrislus,, De significantia serpentisutriusque.
qui postquam in ruinosi populi tenebrosis operibuss . . . . ad Redemploris visionem erecla conslilerit:
passionem sustulit, in libertate resurrectionis sedemi quoniam cumexaltationem ejus in cruce conspicimus,
coelestisgloriserepetivit. "' tunc in defeusionemnostram super aspidem peccati
CAPUT LVIH. et basiliscum roortis eum ambulasse (Psalm. xc, 13),
De significanliaaquilm. leonem quoque diabolum, atque draconem Antichri-
Aquila protectionis divinae,quae dicit: Suscepi vos ,. stum conculcasse sentimus. Hseccerte cuncta per vi-
: cloriam passionis ejus superala sunt et exstincta cun-
tanquam pullos, tanquam sub alas aquilw, et applicavi
vos ad me (Exod. xix, 3), et expansis manuum alis inn ctis nobis, qui passionis ejus conformes effecti, nos
cruce credentes suscipiendo protexit, alque post oc- rinindo nobisque mundum agnoscimus crucifixum.
casum mortis corporeoe, ascensionis volalu ccelos ,s CAPUT LXV.
ascendit: in Joanne quoque ccelestis eminentiseavo- '" Item significantia serpentis.
lans ad Patrem pervenit, et quid de Verbo Dei co- *' Est quoque et alius connexus eidem suo capiti
gnoverit mundo denuniiat. serpens, qui dum ad vitam in specus foramine fidei
CAPUT LIX. caput absconriit, corpus in mortis passione concedit,
De significantia fulicis. exuens se tunica conversationis vclusfoe,ut ambulare
Fulix, cujus domus est petra, quae domus passe- e^ possit in novitatc vitoe.
18L LIBER DE ITINERE DESERTL 180
CAPUT LXVI. A mine, qui contra aerias potestates irapigro nos exer-
De signijicanliaulriusque leonis. cilio fert, et in nomine Domini nostri magnificatos
Sseviatlicet leo, qui circuiens quocritquem devoret a periculis eruit.
(I Petr. v, 8), nobiscum tamen semper ille est ex CAPUT LXXII.
tribu Juda victorleo (Apoc.v, 5), qui tam libenter De felicitutesancti deserti.
nos de illo defendit quam illum ipse potentialiter 0 beatum desertum ! in quo non pedibus corpo-
vicit. ris, sed cordis motibus itur; in quo non rei ambi-
CAPUT LXVII. lio, sed consideratio quserilnr ; ubi gradiens animus
De siqnificantialupi et ovis. non lassatur, quia nec crurum poplite iter expletur;
Ingruat licel lupus, qui morlis faucibus anhelat ubi non desideratur quando refectio mitletur, sed
semper in proedam,adest nobiscumpro nobis contra quando refectionis perfectio inveniatur; ubi quodli-
illum obsislensei ovis illa non aperiens os suura ad bet aliud non est, quam quod praemium erit; ubi
occisionemducta (Isa. mi, 7). vesliens ac muniens concordia sensuum ita perseverantiaestatu ad labo-
nos contra impietalis jacula et frigus lanis misera- ris finem anhelat, ut nulla hanc actio laboriosa prae-
tionis, et calore charitatis, et inexpugnatione pu- pediai; ubi nulla fit oblivio futuri, quamvis multa
gnantis. ' sit pressura imminens de prsesenti; ubi jam de
B
CAPUT LXYIII. remuneratione aliquid gustatur, quando in pondere
De significantiaagni. passionis constantia immota tenelur ; quam non fe-
Slat et agnus ipse immaculatus, qui quoniam non cundat voluptatum humor, sed charitatis calor; cu-
habet peccati maculam,inde lupi et leonis hujus mc- jus viriditas non voluptuosis humoribus infusa, sed
las confringens(Psalm. LVII, 7), non sinit corpus ferventibus sanctae custodiaestudiis est nutrita; cu-
suum attingi morsibus ejus. Effuso namque sanguine jus durabililas non otiorum intcrjectionibus, sed
suo exstinguensvigoremquo ille rievorareanimarum jugi intentione servalur; ubi odor bonse actionis
vitam, quasi bibere sanguinem, solitus erat, dura nullo dissipatur flatu violentiaessecularis; ubi gratus
innoxius immolutus in niorlem occubuit, illius vora- aspectus nullo impeditur hebetudinis objectu ; ubi
cilatem pariter et rabiem exstinxil, sanguinis sui ef- sanctus labor non fastidit tolerantiam operis ; ubi
fusione sitim occisorum sanguinis non irrigans, sed omnis sancta aclio jucunditas, ubi otiosilas exse-
exstinguens; non humidans, sed necans; non lera- crabilis et nulla. Non est sic ardua, ut sit et pa -
perans, sed absorbens; ut cum ille noxium anima- venda. Sic autem innoxia libertatem grata nescit
rum sanguinem insaliabiliter hauriret, iste inno- inquinamentis admisla. Grala pariter esl, et arcta :
xium efliradens, devorantem el haurientem pariter **grata desideriis praemiorum,arcla prohibitione pec-
exhauriret. caminum. Quicunque seterna am;.l, in hac avidus
CAPUT LXIX. currit. Quicunque lemporalibus hserel, hanc coin
De significanliacervi. pedilus nec aggredi pertimescal. Ibi certitudo salu-
Est et cervus viam proeceplorum Dei fideirectitu- tis adversa amat, olii vero tranquilla piosperitas
dine currens, qui non habel vulpis hoereticaeflexun, enervat. Ibi fortis dilectio ut mors (Cant. vui, 6);
de quo dicitur: Rectus ctttsus cervi, vulpeculmautem quia quem divinitatis amor afilaverit, actio mundia-
flexuosus.Qui asperitate linguseserpentem perimil, lis morlificatumhabet. Omnis illic viator charilale
quia inveclionedoctrinaein audientiura cordibus pec- vulneralus currit, et ad proemiuni vulneris arden-
cali vigoremoccidit; qui desiderat ad fontes aquarum ter agitur stimulis charitatis. Terreno constituia
(Psalm. XLI, 1), ut perveniens ad Deum vivum, vi- sinu, coelesti delectatur adnisu. Mortali vegelala
sionis ejus aeterno refrigerio"animetur. tempore, mortali politur amore: et inrie ad im-
CAPUT LXX. morialilatis gloriam libere tendit, unde mortifica-
De significantiahinnulorum caprem. tionem corporis veraciter assumit. Pervia illa est
Capresequoque duorum populorum hinnuli (Cant. D I sacrorum vesligiis aniniorum. Oninis illam futurus
iv, 5), qui sepcr humilitalem quidem veraciter pec- boroe patrise civis sexu congreditur, aelate appeiit,
catores agnoscunt, sed per charitaiein currentibus tenipore intrat, opere agit, iiuentione urget, amore
nihil sibi de impedimento lemporalitatis obviare per- complectitur. Majores nalu cum Mosen et Aaron
sentiunt. Nam contemplalionisardua petentes, libere per instantiam servilutis sanclaenitent inlernae glo-
in sublimibusamoris sallibus conscendunl. Qui cum rioeclaritate. Juvenes per exercitium operis bella
ad compassionemproximorum dejicere se videntur, lentationum subigunt spiritalibus armis. Mulieres
nullo proecipitationislapsu lxdunlur, quia piee vir- cum Maria in lympano attenuatse carnis divinoeglo-
tutis cornibus se excipiunt, ne in periculis proximi rioepersonant hymnis; instructaeusibus virtulis, ut
labantur. • per virorum fortium viam sit illis liberum ambulare.
CAPUTLXXI. Quse ideo nou refugiunt tentationum incursus hos-
De significantiaequi. lilium, quia vigorc animi cohaerentsocielati sancto-
Est et equus, non ille qui in sui confidentia super- rum; et inde non separanlur duri ilineris labore,
bum suscipil ascensorem, cum quo praecipilatur in quia pares sunt intentionis sanctse congressione.
mare (Exod. xv, 1); sed ilte speciosus in certa- Non queruntur de imbecillitate propria, quia per
187 S. HILDEFONSIEPISCOPl TOLETANl 188
mjllitiem corporis operationem exerunt virtutis. A CAPUT LXXV.
Delicatum sibi nihil ex mollilie deputant, quando et De subseouenli narratione conjecta.
corpora suscipiendis persecutorum gladiis parant. Porro auoniarn bonorum opferum quaedam sunt
Nihil tenerum de sexu sentiunt, quando lolum ad potentialia instrumenta, sine quibus omnis homo
victoriam gloriae duruit, quod molle obleclabiliter nec Creatori reslilui, nec Redfemplori omnimode
fuit. Non erit de cujuscunque proposito vel honore, valeat copulari; brevi sunl orsu nolanda, ut vis
sexu vel ordine, persona vcl genere, quehi non in dicforum suis artibus tciita solidum decorumque
peregrinatione mortalitatis hujns eremi sanctoeis- operis corpus efficiat enitenli junctura.
lius mansio vel tulandum suscipiens teneat, vel ili- CAPUT LXXVI.
nere salutari ad mansionem aetemae beatitudinis
niiltat. Instat enim illic omuium capacitas ordinum, Repelitioquorumdam prmterilorum.
nullius rei a se rejecta conditione; quse in eam ra- tteparati hominis exordia ex vetustale vitaead Dei
lionabililer vegetatur, sapienler vivil, in Dei dile- cognitionem venientis in exorcisrao verbi, iu de-
ctione consislil, et ad laudationem oeiernitatis di- nuntialione prsccepti, in unctione olei, in accep-
vinse perlendit. Nam cum sit in pontificibus exem- iiOne Symboii, in sacramcnlo baptismi, iis chrisinate
in participio corporis el saiiguinis
plum beate vivendi et celsitudo glorise ccelestis, in g£ Spiritus sancti,
sacerdotibus beatae vitse gravitas honesta, in mini- Christi, patenti et compelenti ordine tcxtu piaece-
stris sancta vila obedieniiaque subminislrata, in, dentis operis sunt cxplcla. Quae cuncla ex auditti
reliquo religionis corpore venustas morum, et ordi- fidei incipiunt, per firiei exspectalionem consislunt,
num cuslodia dislinclorum : virginibus incorruptio- in fidei dileclione compleutur.
nis gloria, continentibus solaliorum exspeclalio, CAPUT LXXVII.
poenilenlibus indulla remissio, divilibus et in usui Quid sit fides.
diviliarum liberalilas proihpta, et in illicitis usibusi a Fides id ipsum est quo fieri crfedimusid
quod
licentia abscissa, egenis consolalio vitalis, polesla- nondum videre valemus. Nam cum videt quis, non
tibus el in excellenlia honoris huraililas vera, et in1 opus est, ut quaerat rei fidem, cui detulil visio-
excessu pietatis aggravatio cohibenda, conjugibus3 nem. Si autem virieri nondum potest, necesse esl
et in prole honesta libertas, et in libitu dempta vo- deferat Gdem, et fieri posse conlirinet quod videre
luptas ; onuies hic situs ad salulem suscipit, omiies5 miniroe valel.
hoc iter ad vitam mittit. Tantum est, ut qui reli- CAPUT LXXVIII.
gionis hujus plagam ingressus fuerit, innocenlioe ; Unde dicta fides.
^ Ex hoc ergo dicta fides, quod fiat illud quOdiri-
haereatj charitate ardeal, el ad manifestalionenii
glorioe Dei illa perenniter satiandus anhclet: qiio- ler utrosque placitum est, id est, inler Deura ct ho-
niam omnis ejus viator quanto sapiens fixusquee raiiiem; ul in praesenti eredatur in Deum, et in
fuerit in ordine proprio, tanto certus erit in praemloD fuluro credalur satiari dulcedine Dei, quam repro-
exspectando; et quanto ardenlior in bperando qttodI misit diligentibus se.
bonum est, tanto fidus in percipicndo quod prse- CAPUT LXXIX.
mium est.
CAPUT LXXIII, Quod fides et maldrum rerum, et bonarum.
Fides porro est non solum in Deum. Nam est
Sperandum \n sotd feo.
et malarum rerum, et bonarum ; quia et bona cre-
Descriplo eremi discursu, el allenlala iilic spiri- duntur, et mala: et hoc fide bona, non mala.
tali refcclione, exhausioque oirinium vitiorum hu-
CAPUT LXXX.
more, tunc plena Iranquillitas pergenlibus erit,'
Lola in omnium bonorum II Quod fides et prmteritarum reruin sit, e't prmsen-
quando spes auclorem tium, el (ulurarum.
Deum fixa perslilerit. Est etiam fides et praetcritaruni rerum, el praesen-
]
CAPUT LXXIV. lium, et fulurarum. Creriimus enim mortuum Chri-
Quod nemo salvari possit nisi et prmcedenli et subse- ,. stum, quou praeteriit; credimus sedere ad dexleram
quenti misericordia Dei. Patris, quoJ uunc est. Credimus venturum ad judi-
Quamvis mari baptismatis abluli, quamvis liber- f_ candum, quod futurum est.
tati contraditi, canlemus canticuni glorice Dei, ne- :- CAPUT LXXXL
quimus per spatia prsesentis viloc duci ad posses- 5- Quod fides et suarum. rerutn sit et alienarrim.
sionem quietis acternoe,nisi, donec niorlaliter vivi-i- llcm fides et suarum rerum est et alienarum.
mus, et lumen nos columnae praecedat, et proteclio io Nam et se quisque eredit aliquando esse co?pisse,
nobis obumbret; quo inter omnium mundi hujus is nec fuisse utique scmpiteriium, quia cuepit; csse
lentatiomim occursus et lumen gnallaeDei praeve- :- autem oeterhum, quia non desinit. Nec solum do
niens provehat ignorantes, et nubes misericordioe oe aliis hominibus multa quae ad religiouem pertineiit,
subsequentis protegat atque roborct imbecilles. verum etiam de angelis credimus.

» Ex Isid., Etym. Ub. vin, cap. 2, n. 4.


139 LIBER DE ITINERE DESERTI. *90
CAPUT LXXXII. A perhibetur. Unde Apostolus : Spes qum videtur non
Quod fides et opus connexasalventhominem,discissa est spes\ Quodenim videt quis, quid sperat? Si autem
nori salvent. videmussperamUs,per patientiam ejxspeeta-
» Perfectse fidei accessus operum magna virtu- quod non
mus (Rom. VHI,24).
tis affinitate connectilur, quoniam si neutro sibi hae- CAPUT LXXXV.
reant, sunt utroque coufusa, dicente apostolo : Vis
Quod ex fide nascatur spes.
autem scire, o homo inanis, quoniam fides sine ope-
ribus mortua est ? Abraham pater noster nonne ex Ex illa ergo fldei confessione, qusebreviter Syhi-
est Isaac suum bolo continetur, et carnaliler cogitata lacparvulorum
operibusjustificatus offerens filium autem consideraia alque traclala ci-
altare xxn, ? V des, quoniamfides bus est est, 'spiritaliter
super (Genes. 9)
et ex foriium, nascitur spes bona fidfelium,cui
cooperabatur operibus illius, operibus fides sancta charitas comitalur.
consummataest, et suppleta est Scriptura dicens:
CredidilAbraham Deo, et reputalum est ilti ad jus- CAPUT LXXXVL.
et amicusDei Unde diclaspes.
titiam, appeilatus est ? (Genes.xv, ; 6 i>Spes inde dicta quod sit properandi 'pes. Per
Rom. iv, 5). Vides quoniamex operibusjustifica-
lur homo, et non ex fide tantum? (Jacob. u, 20-24.) " haric enim progredimur, et patiehter sustinemus
bonorum in liUjus soeculi
Quid ergo, quia divisione sui deslruuntur utraque, dilationem promissorum
nisi ut connexione sui construanlur ulraque, quo tentationibus constituli, doriec in patientia nostra
Abraham fides et possidenlcs animas nostras, per adjutorium divinum
juxta opera commendet, juxta apo-
slolum fidem operatio vivificet? Porro revelante a malo liberati perveniamus ad beaiitudinem repro-
bono.
nobis Evangelio, haereditatemaeternaevitae nounisi missam, in qua vivemus in omni
fides Christi commendat, dicente ipso: llmc est CAPUT LXXXVH.
oita mterna, ut credant le solum verum Deum, et QuodSpeicontraria desperatioiiti.
* Spei porro coritraria fes"tdesperatio. Ad progre-
qnetn misisti Jesum Christum Filium luum (Joan. stislinendumpfesaniiriideest. Dumenim
xvn, 5). Credenlibus deinde assignat idem Doriii- diehdurii et
nus fidei opera cohaereredebere, nec exlra operum quisque iriiqutis peccatum simat, riefeteritationeni
nec vitaecoronariisperat.
dignilatemfide sola posse salvari, ipso diccnte: NQH sufiert,
omnis qui dicit mihi: Domine, Domine, it\lrabit iri - CAi>uf Lixxvfii..
cmlorum sed votuntatem Patris De sentenlia Pauli, qiid fideih, spem et Chdrildlemde-
regnum ; qui fecerit center Coritextademonstrat.
mei qui in cmlisest, ipse intrabit in regnum cmlorum
Hujus fidei accessum et spei slatum ad rfemunera-
(Maith. VII, 21). Ad slalum ergo saluiis fides el ^ tionem bealittidinis pertendentem compfetentibuset
opus coliserentiaraanebuiit, quia ad interiltim sai- vferbisel rebus Paulusconimendat, cuni dicit: Justi-
vationis male diffideiitiacomprobantur.
ficati ex fidepacemhabeamusad Deum per Dominum
CAPUT LXXXIII. noStrum Jesum Christum, per quem et accessum ha-
De comparationibus.rerum fidei operique conjectis. bemusin
rei non in gralia ista, in qua slamus, et gioriamur in
Sicut enim qualitas alicujus formatse Dei. Non solum autem, sed et glo-
sola pulchriludine metalli consistit, nisi huic manus spegloriw filiorum
riamur in tribulationibus, scientes quod tribulalio
operanlis dispositionis ordine decorem imprimat aulem probationem,
patientiam operatur, paticntia
venuslalis, ita fides nullius operibus compla non vero spem. Spes aulem non confundit, quia
solum invenitur indecora, sed etiam mortua : ita charitas Dei probatio
diffusa estin cordibus hostrisperSpiritum
certe lucerna fidei, nisi bonorum operum habeat
sanctum,qui datus est nobis (Rom. \, 1-5). Totus
nutrimenta, citatim videtur exstincta. Sic corpora- iste locus ita
quodam articulo inslruendi compaclus
lis vita hominis, nisi ciborum compelenlia vegete-
Ila nisi est fet cohcretus, ut tota ipsa principaliter tria, quae
tur, in labem morientis inducitur. denique
erit mortuura Stitii fidcs spes et charitas, iiiitio, statu et comple-
vegelel hoc vilalis spirilus, corpus. r.
mento sui sint vel texendo completaj vel complendo
Sic planlatio nemoris, nisi coalescat rivulis humo-
siccitalis. Conse- contexta.
ris, continuo exstinguitur uredine CAPUT LXXXIX. , ,
quenS ergo est ut proeccdentem fidem sequantur Exposilioejusdem sententimPauli.
opera, quoniam nec oedificiumoperum sine lidei Initium itaque safotis humanoe ex fi.deesse pro-
fundamenlo, sine instructura operis inanescit. Est posuit, diceris : Juslificati ex fidepacetAhabedmusad
ergo Iiominifunc magna felicilas, qtisihdo fides Ula, Detim;ei, ac si quaerereturperquid lieri possct ipsius
quseper dilectionera operatur, ipsius dilectionis ope- pacis effeclus, adjtingit, per Dominumnostrum Je-
ratione munitur, ut si diligitqui crcdit, operis exhi- sum Christum.Et quid in hoc agit ipse Dominus no-
bitione probetur. , ster Jesus Chrislus? sequitur : Per ipsum habeamus
CAPUT LXXXIV. accessumingratia ista,inqua stamus , et gloriamur in
Quodspesnon nisi bonarum ei.fulurarum rerum. spe glorimfiliorum Dei. Ecce praBdixitinitium fidei,
Spes nonnisi bonarum rerum esl, nec nisi futura- quaecum fuerit iri Chrisio, erit jiistltlcatio credenti.
rum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere Post justificationem erit pax ad Deum, ad quam or-
a Ex Isiri., Diff.lib. n, n. 35. 0 JExtsid. ibid.
i>Ex Isid., Etym. lib. vm, cap. 2, n. 5.
191 S. HILDEFONSIEPISCOPITOLETANl 192
dinate venitur per graiiam Dei, in qua jam omnis A £ idoneam reddidit, spes deinde sine confusione ad
qui credit, stat contra omnia adversa immobilis, et remunerationisseternitateminducit, et haecnonaliter,
gloriatur in spe filiorum Dei. Et ex hoc inchoant nisi quia illa ultima et quoemajor est horum charitas
solida esse media, cujus fidelia exstiteranl prima. (I Cor. xin, 13) Dei diffusaest in cordibus nostris
Primo namque per fidemjustilicatus, quia.justus ex per Spiritum sanclum qui dalus est nobis (Rom.
fide vivit (Galat. m, 11). Deindeper juslificationem v, 5). Hoc spei tempore, quod est medium inler fi-
Deo pacificatus, quia pacifici filii Dei vocabuntur dem et charitatem, nunquamautem a fideet charilate
(Matth.\, 9). Et hoec fiunt non per aliam fidem, sejunctum, fit exercitium operum bonorum, ul fidem
nisi per eam quaeest in Christo Jesu, per quem ac- opera commendenl, ne mortua sine operibus habea-
cessum habemusin gratia ejusdemfidei, in qua sla- tur; ut spes indcsinenter opus exerceat, perducens
mus et gloriamur, quae prseparalur a Deo in bona intentionemusque ad perseverantisesalutem, tolerans
volunlate credenti, in qua dictura esl : Credens stat quidquid adversum aut ex tentatione aut ex passione
solidatusin pelra, qui estChristus, etgloriatursperans concurrerit. Et ita cuncla aequoanimo suslinet, ut
promissamsibi hmreditatemfiliorum Dei. El hoc roe- inter angustias dolorum et praesentilaetitiaglorietur,
dium ejus, in quo suslinei luclamen adversitaiis et et in futurae gloriseexspeclatione laetelur.
ccrlamina passionis, quoniam cum homo excrucia- iB CAPUT XC.
tus vel occultis tentalionibus, vel apertae perieculio- De charitate et nomineejus.
nis objeclibus, verae fidei solidatus spe invisibilia De charitalis bono quantum quisque dicerepoterit,
exspectat, ea quae nondura videnturventura confidit, cum satis Paulum dixisse sufticiat? qui prosequens
ea quac in futurum retributio adducct, janr in prse- virtutes ejus tanta numerositate complexus est,
senti exspectalione firma compleclitur, nec dubitat quanla et ubertate fructus ejusopimos esse pensavit.
ut quandoque percipiat, qui ut vere percipiat, jam a Nomen charitatis Graecumest, quod Laline dilectio
evidenter sperat. Unde adjungit: Non solum autem, dicitur. Hxc a duobus incipit, vel ab homine et Deo,
sed et gloriamur in tribulationibus. Quid hoc est, vel coram Deoab homine el proximo. In uno enim
nonsolum? Ergo est et aliud, in quo gloriatio est ? experimenlum dileclionisminime patet, quia cui se,
Illud videlicet quod gloriatur in accepta fide, cujus vel quid sibi quisque connectat, singularitas non ha-
mercedem sperat, retribulionem oelernoevitse. GIo- bet. Hoecprimum a Deo ad homines venit, dicente
riatur autem et in alio lucro, id est intribulationibus, Joanne : Non quia nos dileximus Deum, sed quia
quas sustinere facit: Scientes quod tribulatio patien- Deus prior dilexit nos, dans nobis pignusspiritus, ut
liam operatur. Hinc dicitur : Patientia vobisnecessa- diligamus eumin operibus pietatis (II Joan. iv, 10).
ria est (Hebr. x, 36); quia nisi palienlia tribulalionem C
( Dehinc ut demonslretur dilectio Dei, ostenditur di-
temperet, dum pressura tribulalionis vim patienlise lectio proximi. Nam denuntiante apostolo : Si pro-
exslinguit, negotium certaroinis non ad probationem ximum, quemvidemus,nondiligimus,quomodoDeum,
extendit, sed mox ad reprobalioiiem elidit. Jara pa- quem non videmus, diligere poterimus (Ibid. , 20 ).
ttentia, quam tribuialio operata fuerit, extenditur ad Testimonium ergo dilectionisDeiest dilectioproximi.
probaiionem, ut hoc quod toleralur, si ad aeternitatis Et lunc vere diligiprobabiturDeus, quandoin Deum
amorem tendit, vere probetur; ne in sinu tolerantiae amicus, propter Deuradilectus convincitur inimicus.
lateat murmur vocis iniquoe,etquod stabatsub fasce Hsecubi vera consistit, intercidi nescit; quia inter-
pressuroe solidum, dilabatur in murmuris fluxum; ruplionem non hahet quod permanebit in oeternitalis
sicqueprobitatis dignilatecareal quod inreprobatione hseredilate : tantum effeclusuaeoperalionis idonea,
murmuris venit. Jam probatio fiJelis inventa venit ul non quaerens qusesua sunt (/ 6'or.xin, 5), sese
ad bonorum spem, quae tanta dulcedine conditoris periculis ingerat proximorum , atque quidquid lu-
anhetat, ut cupiat corpore dissolviet esse cum Chri- crandum asciverit, aut propriae prosperitatis com-
sto (Philip. i, 25); tanta sui soliditale robusta, ut. . munionerefoveat, aut susceptaeadversitatis expugna-
confundi nonpossit. Salusitaque illa, quoeperfidemi tione defemlat : robustis exercitiis invida, dum
ccepit, quaejuslificalionem invenit, quoe ad pacemi " semper avida proximi salutis aut quod lucraverit
Dei pervenit, quaein Christo solidata accessum gra- non amittit, aut quod lucrare nequiveritcompassione
tiae rcperit, in qua firmissime stans veraciter gloria- simplici dolet, nunquara bonilalis vacuata mercede,
tur, quam tribulatio exercitavit, quam probatio> Explicitliber de Progressu spiritalis deserti.
» Ex lsid., Etym. lib. vm, cap. 2, n. 5.

MONITUM IN EPISTOLAS SEQUENT.ES.


De Hildefonsi epistolis jam superius monuimus, Virginitate sanctse Marise commendationem; quod
omnes prseler has duas ad Quiricum missasperiisse, lanlus vir non solum summa animi voluptate atque
cummagnaejus doctriusejactura. Etenim salismullas spiritali fruclu perlegeril, verum (quodmiraculi spe-
scripsisse nobis indicio est, quod in justam unius ciem praese fert) corpus ejus effractum atque infir-
voluminis motem excreverint, secundam suorum inum jucundissima libri lectione ita fuit erectum
operum partem conficientis, ut auctor est sanclus et eonfirimuuni, ut continuo ad sua munia obeunda
Julianus. Quod ad hasceattinet quas edimus, Quirici aptum sese praestiterit; et ipse qui choro jam diu ab-
epistolaemaximaracontinent divini iUius operis de erat infirmitalibus detentus, exinde divinis laudibus
m EPISTOLJE. un
integris viribus inleresse poluerit. In nostri vero Hil- A in Virginis utero, quem tamen pro nostra redem-
defonsi responsionibus maxuna omni ex parte aninii ptione suscepit sola Filii
humililas summa cum sapientia conjuncia elucct; persona.
qua viri oequissimilaudes a se omnino avertens, in 5. Item gratias agimus sanctitali vestrae quod ipse
nnumDeum omnium bonorum auctorem refundendas Dei unicus, qui incarnatus in Virginis ulero exsljiit,
esse demonstrat. Secuti sumus Florezii editionem, ad vos veniens, ac penes vos faciens
qui tom. V Hispan. Sac. Hildefonsiepislolas, tom. mis noslrae inediam mansionem, fa-
vero XXIXeas iterum cum Quirici epistolis emenda- per vos verbi sui uberlate refe-
liores nobis post Acheriura exhibuit. cit, gralisesusepurilaie stabilivit, veritatis suaedono
locupletavit. Sit tibi Domino meo bonum mercedis
QUIRICI repositum coram Christo Domino nostro, et angelis
EPISCOPI BARCINONENSIS ejus; sis lsetus ex fructu operis borii inler aeternx
felicitatis gauclia permansura, quia Isetosnos coele-
EPISTOLA AD HILDEFONSUM stis oraculi participatione fecisti.
EPISCOPUM TOLETANUM. 6. Ecce, etsi non ut volui, tamen ut potui, sancti-
Ei gratias agit de libro ad se misso DE VIRGINITATEtati vestraehsec non
S. MABI^;,quem tnirifice iaudai, fructum referens temeritatis ausu, sed humilitaiis
quemex ejus lectioneperceperat. affectu suggerere curavi. Quod etsi ruralis intelligen-
1. Cum a vobis remeans ad ovilis credili loca re- B ' tia non ila nilidumaut saporumforma.revaluit, cha
dissem, ita laboris magniludine fessus, el vi lassi- ritaslamen,quoe meinvitavit utsuggererem, vobisiu-
tudinis resolutus degebam in cellula niea, ut nulla spiret ut quse suggesla sunt placide suscipere digne •
valetudosineret vel ad sacrum officium properare : mini. Incolumem dominum nostrum divina gralia
tandem cum tractalu menlis quaererem quod adju- conservet. Amen.
mentum meo labori prodesset, illico memoratus HILDEFONSI RESPONSIO.
sum vestri muneris: quod cum ardua intentione Laudes a Quirico acceptas in Deum refundit.
percurrerem, ac mentis acie defixa, universa anctissimo ac venerabili domino Quirico episcopo
qu3J in morem pigmentorum redolentia exslabant,
Hildefonsusfamulus vester.
saporare conarer, ita diffugit a me quidquid lan- 1. Dedi gloriam DominoJesu meo, cum accepi epi-
guidum, quidquid detrituin, quidquid erat adversa
valetudine anxium, ut in robur plenae incolumitatis stolam beatitudinis vestrse, gratiarum orsu confectam.
Dederas enira et ipse in bonis, ul devota mortalitas
exsurgens, valenter ad gremium pise el sauclocma-
tris Ecclesioe cucurrerim, alque unigenilo Domino quivit, beatse immortalitaii honorem debitum, le
et Redetiiptori nostro Jesu Christo Dei Filio gratias nens in oequalitatejudicii pondus, ut illi soli laudem
retulerim, quod ita vobis inspirationis suae flatu C inferas, cujus opus agnoscis. Quia ergo gratia Dei ad
vivifico in arcano pecloris insufflaveril, sanclique te misit pro quibus a te vota laudationisaccepi, be-
nedicamus illum simul in unum, qui et per me in-
Spiritus unctione ad universa de se dicenda instru- lulit
xerit, et quam decenler Noviac Veteris Instrumenti materiampiae prosecutionis, el a te accepit sibi
series lncarnationis, seu Nativitatis dominicae my- soli debitam gloriam laudis.
2. In caeteris autem sto ego in memetipso in reatu
. steria continebat, tam evidenter vos earumdem
in
Scripturarum vestem expandere fecerit, atque, ut conscius, pavore anxius, anle Judicem confusus,
ita dicam, ea quseopaca viJebantur pro sui quanti- ante adventum Judicis terrore commotus; rursum
late mysterii, luce clarius manifesla ac nota pusillis autem ex redempiione fidus redemptionis, aclionis
et magnis effecerit: ita ut ex hoc hehetescat Jovi- prorsus Redemptoris pietate salvandus. Cujus si quse-
nianus, dissipetur Helvidius, simulque el incredulus rasopus, peccatum est; si quaeras vilae rationem,
ac raente perfldus decidat Juriams. peccati confessio est; si quoeras judicium, pcena
2. Gaudeo in hoc dono graliae vobis a Deo dislri- peccati est. Pro quibus cunctis et peccatis et pecca-
torum meorum meritis, obsecro te per eum cujus ju-
butas,quod ipse qui ad VirginemMariam Gabrielera
dicio absolvi cupiriiusa reatu, ut defigaspro me ma-
in plenitudinetemporum nuntiaturum miserat, quod 0
num orationis coram vultu pielalis ipsius, quo non
Spiritussanctus superveniret in illam, ac virtus Al- tuis
tissimi ofeumbraret eam, oris vestri introitum tan- illaqueatus, sed adjutus verbis, obtineam me ab-
solvi et erui a delictis; dari mihi vel atigeri prome-
gens, etcordis vestri stralum prscmuniens, tam lu-
cide universa de tanto mysterio dicere fecerit, quam rens, ut loquar de illo vera, diligamque pie, quoe
de illo dixerim, et glorificetur idem in confessionibus
veraciter adimplevit. Cujus rei gratia benedicimus
meis el proesenlibusel aetemitate saeculispermansu
Dorainum, quod memor promissorum suorum dig- ris. Dicere
natur esse nobiscura in hoc novissirao tempore sx- plura vellem si miseriarum pressura si-
sed lolum safisfactum sibi reputet charitas,
culorum, et quidquid imhecillitasuostrarum mentium1 nerei;
vel minimum permisit taediosanecessitas.
ac socordia animorum in sacris Scripturae paginis' quod
scrutari tam sufflcienter aggravata curis exteriori- ALTERA QUIRICIEPISTOLA
bus non valebat, gratise suseubertate donante, per ADEUMDEM HILDEFONSUM.
vos plenissime instructi de Incarnationis ac Nativi- Eum ut scripluris interpretandis operam det
tatis Chrisli myslerio sumimus. Gratias agimus san- hortatur.
cUe Trinitati, cju* Deus est, quia fomiavit boiuincmi Domnosanctissimo cl vere mihi specialitcr pcni-
195 S. HILDEFONSIEPISCOPI TOLETANl 196
mendo Hildefonso archiepiscopo Quiricus servulus lt\ communem Dominum obtineas, ut donec me pcrfi"
vester. ciat suas pietatis curatione, meis languoribus suam
1. Cum ad omnianova, utnostis, omnipotens Deus medicinam non sublrahat, precor. Chrjsti gratia in-
non novo, sed sempiterno utatur consilio,ad egesta- coluroem servet dominum meum in longaevitatepe-
lem nostri temporis lalentoruin vobis summam dis- rennis aevi.Amen.
tribuens, ne piurimum inedia labefaclaremur, ve- HILDEFONSI RESPONSIO.
slri oris pabulo nos sustentare curayit. Ac proinde
se libenler prwstiturum, sed iniquitate tem-
quia summo Palrifamilias duplicatione eorumdem ta- 14 quidem
lentorum rationis summam referre curatis, obsecro porum retardari significat.
ul si qua in opacitatibus divinarum Scriplurarum ad Dominomeo Quirico episcopo Hildefonsus famu-
ulililateni matris cliarissimse, quoeet nunc nobisctirii lus vester.
gerait in terra, et ad quam suspiramus |n ccelo, se- 1. Imperas mihi, charissime domine, aut loqui si
dula revolutione inveriilis, el inveriire inlendilis, ad taceo, aut ne taceam loquens, et dominicsevestis,
profectum ejusdem sanclae matris styli oracujo pro- quse non habet maculam aut rugam, abdita conte-
mere non cessetis decenter : ei in eo prosil ul lu, ctaque devolvehs, unius objectu luminis et desideriis
domine, qni in cubiculum Regis seterni inlroduceris, p; fldelium luceam, ct insipientiam perfidorum exslin-
sacrarum Scripturarum vestem apcrias, alque illa guam. Non ergo possum, sed ille facial in me hanc
quae senioribus tegmine vestimentorum adoperta la- gloriam sibi, qui erigit elisos, solvil cpmpedilos, el
tebant, palam facere solilo labore intendas. Nam cx illuminat caecos. Qui erigat me ad se manibus pioe
distribulione graLiaesupernae,uiconfidimus, aperi(ur crucis, quem cecidisseconstat de manibus susedivini-
vobis ostium sermonis ad loqucndum mysterium tatis; qui solvat me imperiis pietatis a vinculo sce-
suuin. Erit enim respectus operis vestri cum retri- leris; qui illuminet me prsevenienti misericordia,
butione aeternsemercedis, ciim infirmantium mentes quem caligavit malorum culpa; et tunc ab Jesu ap-
aclsalutem interioris homiuis per vos Cbristns pro- prehensus audiam : Dimissks es cb infirmitate lua,
vexerit, p,t tibi, guoc aniniaes.alulem initiaverant, confeslimque ercctus glorificem eirni. Tunc quoque
pleno robore convalescant; jactuque seiuinum spirj- ' solutum abire sinat, el curram posl eum in odore
talium per docfriqam sanctaepraedicationis,cpiti alios _' unguentorum cjus : quodque afflatu virlutis attraxe-
ab errore pertraxeris, aliosque ne errent servaveris, rhn, feloquiiflafu respirem. Iiluminet etiam cseculn,
cpllectis qianipulis sancti Jaborispost cursupi fongio- et cum lumen miserationis ejus agnovero, cgo quo-
ris aevi eas ad cpnsppctqpi aeternijudicis polilurus que et omnis plebs demus laudem Deo.
gaudia seippilerna. C 2. Nunc cerle quia non me, sed gloriam Christi
2. Me igilur, quem torppre mentis oblusum, el mei quaeris in me, et ego non
meipsum comipendo,
serinone praedipalionisignarumlu,mifjoininesanclis- sed Christum meum in omni quod loqui appeto, spe-
sime, nosti, U' minislrante gralia Spiritus sancLi ctantihus amabilem ardenter exbibeo, uf hunc di-
qua:ctipqufe dixeris pje, qu;ccunque dcproropseris Jectutn meum diligens loquar, loquens annunliem,
sancie, quoecunquemanileslayeris recte, quo et idem annuntians notum faciam, agnitum celebrera, red-
sanctus Spiritfis a^gnoscat,fet qroiies qui illo picni dam post celebritatem mortajitatis angelorum hym-
suut dijigaijt, ut pie munire liis donis iion d.edigufe- nis laudera s;cculis serapiternis : igitur ut praecipis,
ris, sijggero. Sic gjpriljcelis ef pprletis Christura.in appeterem loqui frequenter, et Iiocmijii pia devotione
confessionibifSveslris et prseseniijjus felaeternitatfe adest, ut in meditatione Iegis Dei lingua simul et vita
saeculispermansuris. silentium non haberet; sed ita necessitas temporum
Z. De caelerohis excursis, ul nianu sanctaeoraLio- virfesatlerit animprum, ut nec deleptet vita
propter
n|s erigas imbecillum, alque uljugifateprecum apud imminenlia mala.

SANGTI iflLDEFONSI
TOLETANI EPISCQPI

LIBER m VIRIS ILLUSTRIBUS.

PMFATIO, rv exordio vir beatus atque doctissimus Hieronymus


1 Yirorum aunotaiibnem Jlfofiim quorum edictis presbyter plene dicitur adnotasse, qui
singulatimno-
atque doclrinis sanCta Ecclesia toto terrarpni orbe mina eorum, seriem temporum, monumenta Iibro-
diffusa illuslralur in bonis aLque dcfenditur ex ad- rum, diversitates
opusculorum in latidabilemneces-
versis, mox posi,ascensionem!Christiab apostolorum sariamque memoriamusque ad seipsumstylo evidenti
a In Editione Antonii Lorenza, quam
sequimur, sancti Isidori recusum (Palrologiw tomo LXX^III,
antc hunc libtum repraeseniatur opus riivi IsirJoTicle col. 1082), hic iffefum oh oculos lefctoruriiporiefe
Yiris illustribus, quodnos, ut pote jam inter Opera inutile judicavimus. EDIT.
Iff? LIBER DE VIRIS ILLUSTRIB13S. 198
conscribens, et innotescendomonstravit, etretexendo A statum, ut cum vivere recusaret, tam mori esset
posleris commendavit. Hunc seculus Gennadius, re- quod viveret, quam vivere quod mori vellet.
notationis ordinem lextu simili percucurrit. Dein- 7. Horum ergo bonorum studiis provocatus, quse-
ceps vif prudenlissimusHispalensissedisIsidorusepi- que vetera antiquorum relalu reperi, quaeque nova
scopuseodem duclu quosque viros optimos reperit, exhibitione temporis didici, orsu linguaequo potui
in adnotationemsubjunxit. Siquidemnonomnia prae- subnotavi, ut illorum bonoememorioejungar, a qui-
scrulatus abscessit. Post hunc in noslris parlibus in- bus prava operatione disjungor. Et qui cum illis in
curia eunctos invasit, ita ut quaedam vetusta anti- templo Dei npn infero doctrinoecopiam, offerentium
quitas operiret, et quam plurima nova neglectus commendemfideli obsequela memoriam, obsecrans
oblivionis absconderet. omnes ut me divinaeingerant pietati. Quare illos hu-
2. Ast ego proculvalde impar ethisquos adnotatio mansememoriae,ex qua labi poterant, (enaciter com-
retinet, et illis quos renotalio delectavit, indignusque mendavi. Sane beatissimura Gregorium sanctaeme-
satis et absque subslantia lotius boni operis, succes- morise Isidorus adnotaverat: sed quia non tantum
sorque sanctse memorise alterius Eugenii factus in de operibus ejus dixit, quantum nos sumus experti,
sede illa gloriosa Tolelanaeurbis (quam non ex ho- ideo renotationem illius submoventes, quaequede illo
minumimmenso convenlu gloriosam dico, cum hanc ° novimus, slyjo pleniore notamus.
et gloriosorumillustret praesentiaprincipum, sed ex I. Gregorius papa Romanus.
hoc quod coram timentibus Dominum iniquis afque II. Astujriusepiscopus Toletanus.
justis habetur Iocus lerribilis, omnique veneratione HI. Monlanus episcoptis Toletanus.
sublimis) conatus sum, etsi non elegans sludium, vel tV. Donatus monachiis Afer[Ms.To/««.,abbasSer-
obsequelaravolunlatis bonaeillorum miscere memo- vitanus].
riae gloriosaesedis; ne incurrerem ex silentio dam- V. Aurasius episcopusToletanus
nura, si tam gloriossesedis tamque gloriosorum vi- YI. Joannes episcopus Caesafaugustanus.
rorum clarescentem memoriaelucemtenebrosa nube VII. Helladius episcopus Toletanus.
silentii contexissera. VIII. Justus episcopus Toletanus.
3. Fertur namque ex antiquitate veleri, quodpo- IX. Isidorus episcopusHispalensis.
tuissefieri cerniturexemplp temporis novi. NamMon- X. Nonnitus episcopus Gerundensis.
tanus sedis ejusdem beatissimus procsul,uta se con- XI. Conanlius episcopus Palenlinus.
jugalis conversationisinfamiam propulsaret, landiu Xtl. Braulio episcopus Caesaraugustanus.
assumptos veste candenies narratur tenuisse carbo- XIII. Eugenius episcopus Toletanus.
nes, donec Domino consecrans oblationem, totius G XIY. Eugenius aller episcopus Toletanus
per semetipsum compleret misssecelebritatem. Quo CAPUT PRIMUM.
sacrificio expleto, prunaruro ignis cum decore ve> 1 Gregorius papa Romanae sedis et. apostolicse
stis adeo in concordiam venit, ut nec vestis vim ex- prsesul, compunctione timoris Dei plenus, et humi-
stingueret ignis nec vis ignis, statum lsederetvestis. litate summus, tantoque per gratiam Spiritus sancii
&. Rursum cum Helladioepiscoposedis ejus Justus scientiaelumine praeditus, ut non modo illi prsescn-
diaconus fastu superbise insullaret, post mortem tium temporum quisquam, sed nec in praeteritis
quidero sui ponliiicis vixit episcopus, et ipse tabe- quidempar fuerit unquam. Ita enim cunctorum me-
factus; sed in reprobura versus sensum, ob intem- ritoiTimclaruit oerfectione sublimis, ut exclusis om-
perantiam moruin a minislris altaris sui dormiens nibus illustrium virorum comparationibus, nihil illi
slrangulatus laquco exspiravit. simile demonstret antiquitas. Vicit enim sanctitate
5. Ilem, cum successori ejus Juslo episcopo Ge- Antoniura, cloquenliaCyprianum, sapientia Augusli-
rontius presbyter, principis obleclamine folus, con- num. Hic namque in exordio episcopaius sui edidit
templum adversitatemque deferret, tam repentino librum Regulae pastoralis, directum ad Joanriem
niotu vim perdidit intellectus, ut mullis medicorum _ c Constantinopolitanaesedis episcopum, in quo docet
a curationibus aclo, quidquid in medelam fieret, to- qualis quisque ad ofiicium regiriiinis veniaf, vel qua-
ttim in pestis augmenlum cresceret. Sicque perinva- liter dum venerit, vivere vel docere subjectos stu-
Iuit commolio menlis, ut usque ad obilum suum deat. Scripsit praeterea, exceptis opusculis de qni-
horror esset homini ejus vel participalio visionis, bus Isidorus beatse memorisementionem facit, idem
vel colloquiumoris. excelienlissimus doctor et alibs libros morales , vi-
6. Adhuc etiam successori in locum ejus Euge- delicet super Ezechielem prophetam homilias viginti
nio priori Lucidius diaconus suus, cum innexus duas in libris duobus conipactas, in quibus multa de
amicitiaesaaculari violenter honorem presbyterii et divinis Scriptpris mystico ac morali sensu d lucu-
qusedampraedia exlorsisset, tam in reprobum sen- Ienler necnon et facundo sermone disseruit. Super
sum, lamque in languoris supereminentem pervenit librum Salomonis, cui titulus est Canlicuiji canticp-
» Ita edit. reg. et Ms. Tolet., non curatoribus , Hildefonsi, prseter unum, iUud monasterii Fontis-
quod Edit. Florez. SancLi.
b Gregprii.papse Yita,.quani se scripsisse Hjlde- c Ilalsidorus, liceLin.iropressis, Ravennatem.
fonsus ait, in omuibus dasiderabatur exemplar.mus d Cod. Tolet. etfeg. Edit., iuculente.
199 S. HlLDEFONSlEPiSCOPI TOLETANl 200
rum, quam mire scribens, morali sensu opus omne A crarum litterarum testimoniis afiirmaiis id ipsum
exponendo percurrit. De Vilis Patrum per Italiam fieri penitus non licere. Amatores quoque Priscil-
coiumoranliumediriil etiam libros quatuor, quos vo- lianae sectae,licet non operarenlur eadem, quia ta-
lumine uno compegit, quem quidcm CodicemDialo- men memoriara ejus amore retinerent, abdicat et
gorum maluit appellari. In quibus libris quanta di- exprobrat, coinmerooransquod in libris beatissimi
vinilalis lateanl sacramenta, et in amore coelestis Turibii cpiscopi ad Leonem papam missis cadem
palrise mira documenla, studiosus polest facile co- Priscillianorum hoeresisdetecla, convicta, alque de-
gnoscere lector. Exstant et ipsius ad diversos cpi- cenlcr maneat abdicata. Aliam vero epistolam ad
stolseplurimae,limalo quidem etclaro stylo digestae; Turibium religiosum, in qua collaudans eum, quod
quas qui perlegerit, liquido advertet et in eo ad culturam destruxerit idolorum, committit ei sacer-
Deum rectam fuisse intintionem, et ad animarum dotalis auctoriialem vigoris, per quam presbyteros
zelum omni vigilantia el cura exsiilisse soleriem. chrisma conficere, et episcopos aliense sorlis alte-
Hasilaque uno volumine arcians, in libris duodecim rius dioccesisecclesias consecrare,magnacoinpescat
dislinxil, Registrum nominanJum esse decrevit. invectione. Hic vir antiquissima iidelique relatione
Ferlur et alia opuscula edidisse egregia; sed ad narralur ad exprobralionem infamiaetandiu tomnas
manus noslras nondum pervenerunt. Felicissimus I tenuisse in vestimenlo ardentes, donec coram sedis
tamen et nimium felix, cui dedit Deus siudiorum susesacro altari lolius missoe celebritatem pt« me-
cjus omni» perpendere dicta. Floruit namque vir metipsum explerct. Peractis autein solemnibus ne*
iste sublimis ac beatissimus doctor et praesulMauri- prunae ignem, nec veslis inventa est amisissedeco-
tio Auguslo regnanle. rem. Tunc Deo relatis gratiarum actionibus, per
CAPUT II. siniplicemnaturam ignis convicta est et fallaciadete-
» Asturius posth Audenliumin Tolelanaurbe sedis slabilis accusanlis. et innocentia bealissimi sacer-
melropolisprovinciaeCarlhaginis ponlifex successor dolis. o Gloriosus habilus fuit temporibusAmalarici
obvenil; vir egregius assignans opera virtulum plus regis; annis novem pontificalus Lenuitdignitalem.
exemplo vivendi quam calamo scribenlis. Hic et sa- CAPUT IV.
cerdotio beatus, et miraculo dignus, quia quibus f Donatuset professione, et opere monachus, cu-
jungeretur in ccelo,eorum terreno reperire niembra jusdam eremilcefertur in Africa exstitisse discipu-
meruit in sepulcro. Nam cum sedis suae sacerdotio lus. Hic violentias barbararum genlium imminere
fungeretur, divina dicitur revelalioue commonitus, conspiciens, atque ovilis dissipationem et gregis
Complulensi sepultos municipio (quod ab urbe ejus - monachorum pericula pertimescens, ferme cum se-
ferme sexagesimomilliario silum esl) c Dei marly- * monachis copiosisque librorum Codicibus
ptuaginta
res perscrutari. Qui concitus accurrens, quos et tel- navali vehiculo in Hispaniam cqmmeavit. Cui ab il-
lus aggeris et oblivio temporis presserat, in lucem lustri religiosaquefemiua Miniceasubsidiisac rerum
et gloriam terrenae cognitionis provehendos invenit. oplbus ministralis, * Sirvitanura monasterium visus
Quibus repertis, redire in sedem renuens, servitute! est construxisse. Iste prior in Hispaniamnionasticsc
stmul et assiduilale sanclis innexus, diem clausil observantiaeusum et regulam dicitur adduxisse, tam
extremum. Cujus tamen sedem tlonec vixit neroo' vivens virtulum exemplis nobilis, quam defunctus
adiit. Inde, ut antiquilas fert, in Toleto sacerdos' memoriaeclaritate sublimis. h Hic in praesenti luce
nonus, et in Complutoagnoscitur primus. subsistens, et in crypta sepulcri quiescens, signis
CAPUT III. quibusdamproditur effulgeresalulis; unde et monu-
d Montanus post Celsum primaesedis provinciae ' mentum
ejus honorabililer colere perhibentur incolae
Carlhaginis Tolelanaeurbis cathedram lenuit: homo» regionis.
et virtute spirilus nitens, el eloquii opporlunilates CAPUT V.
decorus, regimen honoris relentavit ac disposuit,> Aurasius TolelanoeEcclesiae pontifex metropolis
condigiiocoelestiquejurc simul et ordine. Scripsit1 1D urbis, post Adelphiumin loco asciscitur sacerdotis,
epislolas duas ecclesiaslicaeulilitalis disciplina con- vir bonus, regiminis auclorilate praeclarus [Tol.,
sertas, e quibus unam Palentiac habilaioribus, ini praeclarens],domeslicisrebus bene dispositus,adver-
qua presbyleros chrisma conficere, episcoposque 5 silatibus infixis constanter erectus ; qui quanlo ex-
alienae dioecesis,alterius territorii ecclesias conse- stitit lemperatior mansuetis, tanto fortior semper
crare, raagna perhibelur prohibere auctoritale, sa- fuit inventus adversis. Plus illi intentio in defen-
« Asturius, forte qui in i coiicil. Tolet. Bracarensi. Praedictaeepistolseeditaepostea fuere ab
k Audentii episcopiHispani meminit Gennadius. eminentissimocard. Aguirrio; deinde a P. Florez;
» Sanctos Justuroet Pasiorem passos sub Daiiano,, terlio tandem a nobis in hoc opere recusoa.
de quibus Prudentius. e Et ita subscribit Montanusin n concil. Tolet.,
d Monlani archiepiscopi Tolelani duas epislolas,, anno 5 Amalarici.
quarum Hildefonsusmeminit, nos-habemusnondum (i f Donatummirabilium operatorem vocat Joannes
cditas. Is vero Turibius, ad quem Montanusscribit,., Biclar. ann. 572.
mouachus fuit Palenlinus, valde diversus a sancto o g De SirvitanoIsidorus in Eutropio.
Turibio Asturicensi episcopo, cujus corpus Lebanae e t Tol. et Cod. MarianseapudFlorez, hk et in prm-
apud Astures colitur. Est et tertius Turibius nota- senti.
rius Rom-n* sedis, cujus menlio lit primo coucilio o
201 LIBER DE VIRIS ILLUSTRIBUS. 2021
sione veritatis, quam a in scribendi exercitio man- A egenis intulisse probatur, ac si de illius stomacho
sit; unde perfectissimis viris compar habetur, quia putasset inopum et artus descendere, et visccra con-
quae de verbo illorum praedicatioseminavit, defen- foveri. Scribere renuit, quia quod scribendumfuit,
sionis hujus custodiapraemunivit.Vixit in sacerdotio quolidianaeoperalionispagina demonstravit. Me, ad
temporibusWitterici, Gundemari, et exordiis Sise- monasterium rediens memoratum, ultimo vitaesuae
buti regum, annisferme duodecim. tempore Levilam fecit. Senex obiit; decem et octo
CAPUT VI. annis sacrum regimen tenuit. Temporibus Sisebuti,
tJoannesin pontificatu c Maximumseculus Ec- Suinthilani, et exordiis Sisenandi regum beatus ha-
clesiseCsesaraugustanaesedem ascendit. Primo Pater bitus fuil; qui post bealior gloriam cceleslis regni
monachorum, et ex hoc praesul factus iri regimine bona plenus seneclule promeruit.
populorum; vir iu sacris iitteris eruditus, plus ver- CAPUT VHL
bis intendens docere, quam scriptis; tam largus et
Justus Helladiidiscipulus,Uliquesuccessor innexus
hilaris dato, quam hilaris et vultu. Unctionemnam-
est:virhabiludinecorporis, ingenioquementis deco-
que spiritus Dei, qua fovebatur interius, tam largi- ab infantia monachus; ab HeUadio
tate muneris, quam habitudine vultus adeo praefere- rus,atquesubtilis,
B ad virtuteinmonaslicseinstitutionis aflatim educatus
bat, ut etdatum gratia commendaret, etnon datum
excusaret. In ecclesiasticis officiis pariler et inslructus, in Agaliensi monasterio terlius
gratia quaedam post illum rector est factus. In
eleganter et sono et oratione composuit. Annotavit mox illi successor pontificatu autem
inter lwecinquirendaepaschalis solemnitalistam sub- inductus, vir ingenio acer et elo-
tile aique ulile argumentum, ut lectori et brevitas quio sufliciens,magnaspe profuturus, nisi hunc ante
et veritas longaevam vitam dies abstulisset extrema. Scripsit
contracta, placeat patefacta. Duodfecim an-
nis tenudt sedem honoris, adeptus vitanTgaudio, ad ad Richilanem, Agaliensis monaslerii Palrem, epi-
slolamdebita et suflicientiprosecutioneconslructam,
quam anhelavit desiderabili voto-. SubsCititin sa- in
cerdotio temporibus Sisebuti et Suinthilani regum. qua patenter astruit susceplum gregem relin-
querepenilus non debere.Exstitit rector annis tribus:
CAPUTVII. e tempore Sisenandi obiit, qui rex post hunc die nona
Helladiuspost Aurasium sedis ejus adeptus est lo- decima defunclus abscessit.
eum. Hiceum regise aulseillustrissimus, publicarum-
que [Tol., puhlicanusque]rector existeret rerum , CAPUTIX.
sub soecularihabilu monachivotum pariter explebat Isidorus post Leandrum fratrem Hispalensissedis
et opus. Nam ad monasterium nostrum (illud _p Q provinciaeBseticsecathedram tenuit: vir decore si-
Agaliensedico,cujus me susceptiomonachum tenuit, mul et mgenio pollens; nam tanlaejucunditatis af-
quod munere Dei perennisque ac patenlis sanclilatis fluentem copiam in eloquendopromeruil, ut ubertas
decore et opinabile cunctis et palam est totisi cum admiranda dicendi ex eo in sluporem verteret au-
ssepediscursantium negotiorum ductus itinere per- dientes, ex quo audita ' bis qui audisset, non nisi
veniret, remota clientum saeculiquepompa decoris, repetita ssepiuscommendaret. Scripsit opera et exi-
adeo monachorumpeculiaritatibus inhaerebat,ut tur- mia, et non parva, id est, librum de Genere oflicio-
mis junctus eorum, stipularum fasciculosad cliba- rum, librum Prooemiorum,librum de Ortu et Obitu,
num deporlaret. Cumqueinter decorem insolentiam- Patrum, librum Lamentationis, quem ipse Synony-
quesaeculi,solitudiniset amaret et sectaretur arcana, morumvocavit, libellosduosad Florentinam sororem
celeri fuga, relictis omnibus quse esse noverat mun- contra nequiliam Judaeorum,librum de Naturarerum
<li,d ad id sanclum monasterium, quod frequentave- ad Sisebutum principem, librum Diflerentiarum, li-
rat voto, venit permansurus optabili usu. lbi factus brum Sententiarum. Collegit etiam de diversis au-
monachisPater, merilis studiisque sanctis et vitam ctoribus, quod ipse cognominat, secretorum Exposi-
monachorumdebile rexit, et stalum monasteriitotius tiones sacramentorum : quibus in unum congeslis,
communisrei divitiis cumulavit. Ex hoc fessis pene D I idem liber dicilur Quoestionum.Scripsit quoque in
senio artubus ad pontificatus apicem evocatur; et ultimo ad petitionem BraulionisCaesaraugustaniepi-
quia vocaretur vi coactus [Tol., vi coactatus], pari- scopi librum Elymologiarum,quem cuni multisannis
ter etignolus,illic majora virtutum exempla quam conaretur perficere, in ejus opere diem cxtremum
monachus decit, quia statum mundi, quem contem- visus est conclusisse. Floruit temporibusReccaredi,
psit virtule,magnaperhibeturrexisse discretione.Mi- Liuvanis, AYitterici,Gundemari, Sisebuti, Suinthi-
serationes, eleemosynarumquecopias tam largiter lanis, et Sisenandi regum, annis fere quadraginta
a Exstat apud nos manuscripta ejus episiola ad ''. c De MaximoIsidorus, de Viris illustribus, cap. 46.
"
quemdam Froganem Judseorum partes foventem.".': a Ita Tol. Cod. et Florez. Editio Matrit., adiit.
Yidit eam aliquando ipse Joan. Bapt. Perez, et ha- ''' e Subscribit in iv concil. Tolet. ann. 3 Sise-
buit transcriptam ex vetusto Cod. Biblioth. sancti nandi.
Laurentii, eamque anuotavit. Ex illa licet brevi id f Bis legitur in Edit. omn. Nos in Ms. Tol. legi
quod scribit hoc loco sanctus Hildefonsus, facile mus his, quod non cohseret, nisi male scriplum di
confirmatur; nempe in arguendo et reprehendendo carous Itis pro is in noroinandi casu : quae lectic
acerrimum, in scribendo vero parum accuralum ex- " omnibus esset probanda, nisi placeret vix Dro bi
etitisse. conjectari.'
i>Joannes frater Braudionis,infr., cap. 12.
PATROI,..XCVI,
i03 AD S. HELDlEF&MfiPISeOPI TOLfifANl OPERA '__}
tenens pontiflcatos hoiiorem, iiiSignemquedoctrinaeA K ejus post ftluM teftiris' rfefetorsccfessit.fet borium
sanctse gloriam pariter et decorem. meritunl senis, qtii dUPbusdiscipulis sanctisque fi-
CAPUT X, liis Ecclesiae Dei hsercditatfeirimeruit rclinquere
Nonnitus post a Joannem in Gerundensi sede gubernandairi. tderri Eiigenius moribus incessuque
calleris. Nam numeros, statura, iri-
ponlifex accessit, vir professione moriachus, sinipli- gratis, ingeriio
cilate perspicuus, actibus sanctus, non homhium crementa, decremeiitaque, cursus recursusque lu-
diutina deliberatione, sed Dei per homines celcri narum tanta peritia tiovit, ut considerationes dispu-
defiflitionein pontificatum ascitus, adhserfensinstaii- tationis cjus auditOrem et in stuporem verterent, et
tcr obsequiissepulcri sancti i>Felicis martyris. Rexit in desiderabileni doctrinam inducerent. Vixit in Sa-
Ecclesiam Dei meritorum excmplis amplius quara cerdotio fere undefeiniaririis, regnantibus Chhltila,
verborum ediclis. Hic et in corpore degcns, etin Tulgane et Chiridasvifithotegibus.
sepulcro quiescens, ferlur salvationis operari vir- CAPUT XIV.
tulcs. Substitil temporibus Suinthilanis et Sisenandi ItfemEugeriius alter post Eugeniuni pontifex stib-
regum, rogatur. Hic crim Ecclesise regiae clericus esset
CAPUT XI. egrCgius, vita monachi deleciatus est. Qui sagaci
c Coriariiiuspost <*MaurilanemEcclesiaePalentinse 1"
fuga urbem Caesaraugustanampetens, iliic marty-
sfedeiriadfeplus est, vir tam pondei'e mentis quam rum sepulcris irilisesit, ibique studia sapientiae et
habitudine specieigravis, communi eloquiofacundus, propositurri irionachidecenier incoluit; unde princi-
et graviS [Tol. gralus], ecclesiaslicorum ofliciorum pali Violfentia reducius, alque in pontificatumascitus,
Ordinibus intentus et proviclus, "nam melodiassoni vitam plus virtuium meritis quarii viribus egit. Fuit
niultas noviter' edidit. Orationum quoque libellum namque corpore teriuis, parvtis robore, sed valide
de omniuifl deceriter eoiiscripsitpibprietate Psalmo- fervescferisspiritus virlute; sludiorum bonorum vim
rufii. e Vixit ih poiitilicatri ariiplius triginta annos, pfersequfeiis, canlus pessimis usibus viliatos melodiae
digrius habiius fuit ab ullimo tempore YVillericiper COgriitionecorrexit, officiorumomissos ordines cu-
tempora Gunderirari, Sisebuti, Suinihiianis, Sise- ramque discrevit. Scripsit de sancta Trinilate libel-
iiandi et Chinthilse regum. lum et eloquio nitidum, et rei veritate perspicuum,
CAPUT XII. qui Libyoeet Orieritis psrtibtis ijiitti quantocius po-
' Brauliofrater Joarirtisiii Csesaraugustadecedentis
terat, nisi procfellisrestiltantia frefa incertum pavi-
adeptus est locum; vir sicut germanitate conjunctus, dis iter viatoribus disttilissfent;'Sbhpsit et duos li-
ita non minimum [Al., nimium] ingenio minoratus. bellos, unum diversi carminis riietro, alium diversi
^
Clarus et iste habitus canoribus, et quibusdamopu- i operisprosa COriferetOs, qtii ad mtiltorum industriara
sculis. Scripsit g Vitam./Emiliaiiicujusdam monachi, ejus ex hoCtfenacitersarictsiriivalueiruntcommendaro
qui memoriam hujus et virlulem illius sanctl viri suo memoriam. LibellOs'qtioqufei Dracontii de Creatione
tenore commendalpariter et illuslrat. Habuitsacerdo- mundi coriscriptPS,quos anfiquita£ protulerat vitia-
tium fermeviginti arinis: quibusexpletis,clausit diera tos, ea quse incorivehiferitiafeperit, subirahendo,
vilaepraesentis. h Duravitin regitnine temporibus Si- immulalido, vel meliora conjiciendo, ila in pulchri-
sehandi, Chintilae,Tulganis et Chindasvinthiregum. tudinis forriianicoegit,utpulcliriores de artificiocor-
CAPUT xm. rigentis, quam de manu processisse videantur au-
I Etigenirisdiscipulus Helladii, collectorCtcotisors ctotis. Et qtiia dfe die septimo idem Dracontius
Justi, pontifex post Justum accedit, ab infantia fflo- omniriOreticerido, semiplerium opus visus est reli-
nachus, ab Helladio cum Justo pariter sacris in mo- quisse, isle et sfexdiferumrecapitulalionem singulis
naslerio institutionibus eruditus. Hunc secum Hclla- Versiculis renotavit, et tle die septimo, quae illi visoj
dius a monasierio lulil ad pontificatum tractus, qui surit, eleganter dicta subjunxit. Clarus' habitus fuit
rursUS ab eo clericalibus institutus ordinibus, sedisi tctnporibiis Chindasvintlii et Recesvinthi regum,
a Joannem Biclarensemabbalem, de quo Isidorus, Di ] rum. Anno tandem Christi 1148, Raymundus archi-
cap.44. Toletanus ad concilium Rhemense profe-
b Felix Gerundensis martyr, de quo Prudentius, episcoptis ctus, in Eugenii monunifentumLutetioeiricidit, et rei
in xvin Marlyr., ct Eulogius. gestae historiam septilcriqufelPCunihostris prtitius
c Conant. iu Concil.Tolcl. ann. 636. nuntiavit. Nuper auteni Philippus secundus rex
d Maurilasubscribit in in concil. Tolet. Episcopus Hispaniarum reIigiosissirr.ns, hujus sancti Eugenii
Pa.Ientinus, non Amalensis, ut in irapressis. martyris corpus fexGaiiia ad se anatuiri annp 1S65
0 Itaque moritur circa annum 638. celeberrima pompa fexcfepit,-et Ecclfesiaedoiiavit
\* Ad quem scribit Isidorus. Toletanse. . ....
8 Exstat manuscripta. i De Dracotitio Isidorus , cap. S?. Dracpntius
II Itaque moritur cirea annurii646. pferro poeta, cujus hic fit inferitio.jariidrii fertur im-
'
1 Eugenios archiepiscopos Toletanos videntur prfessus,rion tariieniit fuferatahEugenit emendatuS;
Gothi cognovisse duos laiitiim. Itaque secundum, sed hanc Eugeriii ehifendationemyidi iri illo veluslo
give alterum vocant Hildefonsus, Julianus et Fclix CodifeeRuicii Azagrii, cujus supfa menlionem feci.
illum qnem nOs tertium. Temporis enim vetustasi Et hic Draconlius, ut ab Eugenip emendatus fuit,
oblivione obruerat Eugenium primum martyrem ai editus ssepius est; prinium a doctissimoSirniondo,
DionysioAreopagitaToletanis missum, de quo me- deiiidfein PP. Biblioth., tandeiii a nobis. (Vid. hujus
minit Ilduinus ahbas, et sancti Gerardi Yita; fetcon- Patrologim tom. LX.)
cors denique Ecclesia Parisiorum atque ToletanO'
&# APPEND. t. OPERA DUBfA.— MONlTUM. <M
fere duodeclmatiiiis terieris dignitatfemsifiiul feiglo- A snm in basiiica sahct* Leocadife tenet haliitatiori^
riarti sacerdotis; sicque post Iucis mundialis occa- sepulcrum.HuciisqueHildepliorisus.

APPENDICES.

APPENDIX PRIMA»

S, HMtfflNSO flPMA DBBITMflR ASCEIPM.

MONitUM.

Qfiaedubia dicimtis,Ieetor (mtime, illa opera velimus inteingas, quce aliquando non sine probabili ratiotie
sahfefi (ioctoris credita siiht; quaravis procederite tetapore. scriptisque ad juslum criteritim diligentitis"
cxaminatis, potiora momenfa deprehentferiritviri docti, quare ipsa sancto doctori abjudicanda putaverint.
In his primum locum damus opusculo de ParturitiPiie beatae Marisevirginisj et ejus perpelua virginifate*
pauca de eo .prsefaturi,quoniam hahemus super ejus legitimo auctore animadversioneserudiiiss. viri Joannis
MahiUonii(Swcul. n Act. SS. ordin. S. Bened. in observ. ad Vitaiii Sancti Hildefonsi), quern exscfibefe
operasprethrm dnximus cum Luca D'Achery, tomo I sui Spicilegii, fol. 45 novaeEditionis, per Ludovicum
de.la-Harre.correctse et Cxpurgatse.,
« Frauciscus (inquit) Feu-ardenfius, theologus FarisieliSis",in Bfolloiheca'Paitrum ir6rinnlla HilrJfefonsi
opuseula vulgavit : in his librum de Virginitate sanctaeMariaecontra tres infideles, cujus hic prologus:
Deus, lumen verum, etc, et initium': 0 Domina mea! Doriiinatrix mea, etc. Cui lihro aliinn Hildcfonso
itidem attributum subjecit, de perpetua Yirginilate sanctseMarise, et ejtis pafttiriiione ciifii hoc exordio •
Quamvis omniumEcclesiarum virginitas, etc. Priraum libeUumesse Hildefonsi, posteriorem vero Ratberti
abbalis Corbeiensiscerlissimis deprfehehdimUsargumentis. HildefotiSuslibrum de Virginitate testimoniis
Veteris ac NoviTestamenli plenum edidil, inquit Cixilanes, qui dicendi modus inpriore libro evirienter,
non in posteriori, apparet. PrsetereaHildefonsus, auctore Juliano, librum de Virginitate scripsit contra tres
infideles,et quidem eoritra Jovinianuifl, Helvidiuitifet Judaeos; quemadmodum ex Quirici epistola,. qnoe
pracfixaest operibus Hildefonsiih ms. Codice, mamfeslum est. Atqui Hildefonsuseosdem omriinoirifideles
noraine ieiius ih priorfehocfeeIibro inferpellat et fexagitat; in posteriore vero libro aliusoninino quoDstionis
status : Patrunitestinionia passim iri confirmationem adducuntur, quos inter laudantur.et citanmr Gregorii
MagniMoralia,Augustinus,Hieronymus, CyrillusAlexandrinuS,Pfetfus Ravennas, aiiique, quos ric salatat
quidem in opere suo Hildefdrisus. Denique magna est iriter utrumque opus styli diversitas. Hilrieforisns
conglobalis synonymis adversarios urget; Ratbertus majori sententiarum gravitate, qui modus senem
decebat, in posteriori Iibro profeedit,opusque suum dedicat abbatissae et sanctimpnialibusbeataeMarioe
apud Suessiotias,ubi educattis fuerat, quod ex operis inscriptionepostea referenda patebit. Unde eas matres
et malronas charissimas saipe appellat.
« Non ergo Hildefonsiis, seri Ratbertus postferioris iBtius libii auctor censendus est. Hujus tempore
emersit controversia quaedariiinter cathohcos de modo quo beala MariaChristum neperit. Eum naturaii et
cotiimuni cseterortim homiriuhivia et lege riatum asserebant nonnulli; alii contra, quPs inter Rathcrlus,
reclamabant. Qusestio ista iri Germania orta est, uti doeet Raframmis Corbeiensis monachus, Ratberti
seutentiae contrarius,-in Iihfelloqncm de hoc argumento composuit, et cuidam sibi ignoto (non proinde
Ralberto monasterii sui abbafi) inscripsit. Ratramno respondere videtur Ratbertus fratrum homine
adversarios appellans his verbis : « Sed quia quorumdam hunc fratrum rursus impuclicaquasi percunctando
« laborat temeritas, decrevi ad vos, matronaeChristi, de iis scribere , quae ipsi curiosius contra ejtis
€ pudicitiam quam religiosius conantur cxpiorare. » Et ut siatani conlroversiseinlelligas, « Non dico,
« inquit, quod dicant virgiiiitatehi amisisse, quoenescietrs virttm, virgo concepit, virgb peperit, ct virgo
< permansit; sed quia id ipsum quod conlitentur negant, dum dicunt eam communi lege naturaofilium
« edidisse. » -.......
Hinfeappsret magna infer utrumq|ue Hildefonsi et Ratberli opus diversit.as. Hiidefonsus agit Contra
tres infideles; Ratbertus Adversus fratres. Hildefonsusarguit Helvidium, et JudiBosyirginitatetn Deiparae
perneganles; Ratberftis catholicos tlieologos eamdem Deipanc virginitatefti admittcntes, at nori recte
expiicantes, ut qui MaTiamdilatatis virgitialibus clauslris Cbristum peperisse dicerent, qupd certe jam
voluerat Joviiiiaritis, queiri Hildefonsus impugriat. Ratbertus opus suum in duos partitus est librog,
sanctimonialibus Suessionensibus nuncupatos hac mscriptione, qualis in apographis Corbeiensibus
reperitur : « Yenerabili matroritfeChrisfi una cum sacris virginibus Vesona [Leg. Suessona] riiouastice
« dfegentibtisP. R. (id est, Paschasius Ratbfertus)raonachorum ornnium peripsema. i Hanc inscriptioneni
si vidissetFeu7ardentius, Ralberto sine dubio proprium ac germanum fctum tri.buisset. Ppst lisec sic liber
incipit: Quoniam omnium Ecclesiarum, fetc, quae in Bibliotheca Patrum habentur ad mediuni usque
libellum. Nam ab eo loco ubi legituf IraeCnota : Hic aliquid desideratur, Codices mss. ab Editis omnino
discreparit, substitatrntque parterii sfefmoriisHildefonsoascripti, qui infer editos de Purificatione sanctae
Marise hiscribittir; secundus vero Ratberti liber est ipsa Homilia quae in impressis praedicto serinoni
subjicitur cufti hoc exofdio. Inler sancldrum Scripturarum eloquia, etc. >
Hucusqtie Acheriusex Mabillonio; quibus satis aperte evincitur hujus opusculi auctorem longe alium
fuisse ab Hildefonsonostro; cui nos sententise libenter subscribimus.Unum tantura habemus quodlectorem
hoc loco moneamus : Mabillofliisuperiora argumenta ex eo pondus'praecip.uedesHmere, quod vix in du
bium revocari potest, nempe unicum de Virginitate optisculumfuisse ab Hiidefonso conscriptum, illudque
jtot siugolarMs hotis distinctuifi, pro-t ex Juliano et Cixila accepimus, ut facile a quocunque aUo secerni
207 AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. SI08
possit; neque enim si aliud conscripsisset Hildefonsus in DeiparaeVirginis defensionem alios sorlitus ad-
versarios, credimus ejus Vitse scriptores silentio fuisse proetermissuros. Quo prsejacto fundamento, tota
ista collalio inter ulrumqne opus a Mabillonio docte instituta, firmissime conslat; continuoque elicitur
hoc allerum opusculumquod et propter styli diffei-entiam,et argumenti dissimilitudinem, et adversariorum
quos oppugnat diversitatem, nuliatenus potest ad illud Hildefonsi tanquam ejus pars aliqua referri, esse
alteri adjudicandum.
Quod reliqua spectat, postquam Acherii Editionem cum illa Feu-ardentii, et Codice nostro ms. Ameliano
(de quo multa jam menlio in prsefalione libelli de Virginitate) diligenter contulimus, quanquam Ma-
nuscriptuin curn Feu-ardentio consenlire deprehenderimus, hos tamen deserere, atque Acherii Editionem,
uno vel altero loco excepto, sequi decrevimus. Neclemere; estenimhic traclalus in Acherio ut plurimum
correclior quam in nostris, in quibus, ut jam indicavit Mabillonius, perturbatus est ordo, et interpollatus
contexlus. Non ideo tamen Codicis nostri parvipendenda cst auctoritas; namque scriptura illius cor-
rectissima est, quse ssepe saepiuscum mss. Corbeiensibus Acherii consentit, eorumque lectionem confir-
mat contra Feu-ardentium, ut ex variantibus lectionibus apparehit. Deinde in eo ipso Codice secundi
libelli conclusionem reperimus, qualis habetur in Feu-ardentio, desideratur vero iu Acheriana Editione.
Et noslro quidem judicio quicunque allente utramque perlegeril, faleljilur secundam hujus opusculi par-
tcm in Acherio esse mutilam, quippe quoein media cujusdam Isaioe sententise expositione desinit, hserenle
adhuc et suspensa oratione; in nostris vero perfectam exslare, in quibus non anle finis sermoni.imponilur,
quam tota sententia explicata ad rem accommodata sit, divi Augustini vcrbis oratione conclusa. "Quare non
dubilavimus ex nostro supplere qiue AcherianoeEdilioni deesse cognovimus.
Interea tamen necessario factum esl ut duo frsgmenta, qua: ex loco non suo merito rejecta sunt, sepa-
rata remanserint. Quoene omnino perirent, huic opusculo ante sermones subjecimus, scilicet exordium
sermonis (ut est in Feu-ardentio) de Parturitione et Purificatione sanctaeMarise, et mediam partem tracta-
lus de Parturitione, apud ipsum. De iis admoiiitus, vale.

a
OPUSCULUM DE PARTU VIRGINIS

PASCHASIO RATBERTO ABBATI CORBEITE VETERIS

PROBABILIUS ATTRIBUENDUM.

-Quamvis omnium Ecclesiarum virginitas oeatse A conantur explorare. Explorando vero partum virgi-
et gloriosoe genitricis Dei Marise sit decus, honor nitalis ejus el uterums pudicitise,iutroducuntf ac si
et forma virtutis, maxime tamen sanctimonialium peritissimi physiologi callide satis dispulalione sua
virginum, quarum castitas.ejus c specialius illustra- colluvioneni viliorum, in qua concurrunl plurima
tur virtutibus, informatur cxemplis, corroboralur et erroris discrimina.
merilis. Undfesacratissimura ejus puerperium animo Dicunt enim non aliter heatam yirginem Mariara
et corde devolissime venerari ac reiexere, divini parere potuisse, neque aliter debuisse quam com-
h
muueris esl gratia. Pro ea vero contra hoereticam muni lege naturse, el sicut mos est omnium>femi-
pravitalem dimicare ac vincere, opus cst Spiritus narum, ut vera nalivitas Christi disi possit. Alias
sancti ct virtus Altissimi, qui eam obumbravit, ut autem (inquiunt) si non ita natus est ut coeteri
sine coitu viri, et sine uila corruptione, d Deum et nascuntur infanles, vera nativitas non est. Et ideo
hominem pareret, virgoquesemper mancret. Proqua ne fanlasia putetur, aut ne sicut aqua per alvcum
jain olim beatum Hieronymum contra Ilelvidium hse- transisse, ita per uterum virginis ahsque nascentis
reticum ct contra ejus compliccsscripsisse legiraus; ordine natus credatur, pium e$t sentire, sic eum
quos ita dehcllavitacdevicit, uldeinceps usque ad prae- lege naturse natum fuisSe, quomodo nascuntur cse-
sens nihil e rccidivum erroris conlra eam surrexeril. teri infantes, et eam sic peperisse sicut reliquse pa-
Sed quia nunc quorumdam fratrura rursus impu- riunt mulieres.
dica quasi percunctando laborat lemerilas, decrevi 0 cseca pietas, quae tam impie sentit de Maria
ad vos, malronoe Chrisli, de his scribere, quse ipsi virgine, et caeca praesumptio, quaetaui impie loqui-
curiosius conlra ejus pudicitiaro quam religiosius tur rie Chrislo I Non dico quod dicanl virginitatem
» In Acberio mscribitur hicliber ae tartu virgi- B Petragoricensi provincia in Galliis fuerit urbs Ve-
nis: In Feu-ardentio vero et Codice nostro Ameliano sona, scu Vesonna, aul Vesuna dicla, ul omnes
ejus tilulus est: Liber contra cos qui disputant de norunt.
c Ila Acherius et noster Cod. ms. Feu-arri. edi-
perpetua virginitate sanctw Mariw , et ejus parturi-
tione. dil, specialiter iltustrala. Paulo infra cdinius Pro ea
b Sic incipit liber in nostris aDsque ulla proefa- vero, ul esl in Feu-ard. et Am. melius quain Propter
tione : In Codicibus tamen Corbeicnsibus legitur ea, quod habet Acherius.
hsec, proul ab Acberio edila est : « Yencrabili Ma- d In Acher., Dominum.
tronse Christi una cum sacris virginibus Ycsona mo- e Recidivumhabent Feu-ard. et Acberius; dissen-
nastice dcgenlibus Paschasius Ratbertus mouacho- tit Cod. Am., qui scribit residuum; quse lectio in
rum omniurnperipsema. altero Corbeiensium reperitur, nec improbatur a
« QuLeslionem,charissimoe, de partu lieatoe Marise L. de la Barre.
virginis mihi nuper allalam vobis peisolvere de- f Ac si. Hsecvcrba parenthesi inclusa voluit L. de
crevi, quoniani vos eam plurimum ainare non la Barre, quasi a librario superaddita, sensumque
ainbigo, ut cx hoc scialis quanlum vos diligam perturbantia. Non negamus; sed nullus illa Codex
louge diu a puero vester alumnus, multo jam senio nons habct, nec omnino intolerabilia sunt.
confectus. t Callida, Amel.
Illuri aulem VesonaMabillonius cumAcherio con- h Est deest in Feu-ardentio; at habet cura Acher.
tcndit legeiidum Suessona, seu Suessione; Ludovi- Arael. Cod.
cus vcro de la Barre relineri posse pulat, cum in > AHaseliam in Amel., solus Feu-ard., alii.
_09 APPEND. I. OPERA DUBIA.— DE PARTU VIRGINIS 210
amisisse quaenesciens virum virgo concepit, virgo A ptus homo totum accipiendo quod Dei est, ° aliud
peperit, et virgo permansit; sed quia idipsum quod quam quod Deusest esse non potuit. Ac per hoc si
confitentur negant, dum dicunt eam communi Iege Deus Yerbum, totum suscipiendoquod est hominis,
naturae puerperam iilium edidisse. Quod si ita est, hoino est, et assumptus homototum accipiendo quod
ut astruunt el aflirmanl (quod absit), jam Maria virgo Dei est, utique Deusest. Quod si ita est, ut iste con-
non est, Christus sub maledicto natus est, iraefilius fessus est, imo quia est, ubi, quaeso, est communis
de carne peccati, et ipsa, traae benedicta ab angelo lex in nascendo, ubi colluviovitiorum? NamChristus
prsedicatur, in maledictione adhuc permanens sub Deus qui nunquam non fuit, ex quo homo factus est
riiaiedicto peperit. Alioquin quid est quod legem et assumptus in unitate personoe, semper mansit et
naturse requirunt in Maria, ubl tolum quidquid in permanet verus Deus et homo : non duo quidem, ut
ea fuit, possedit Spiritus sanctus ? a quam virtus esset alter Deus, et alter bomo, sed unus idemque
Altissimiobumoravit ? Quod si virtus Altissimi ab Deus et homo. Quamvis enim aliud per quod Deus,
omni sestupeccati eam obumbravit, in conceptu et et aliudper quod homo, in utroque tamen unusDeus
in partu sicut ab omni aestulibidinis libera fuit, ita et homo, quia non fuil aliquando purus sine Deo
et ab omni pressura maledictionis, non ex sese, sed conceplus vel natus homo. Sed quia conceptus est de
ex virtute Allissimi immunis et alieha fuit. b Qua- Spiritu sancto ex virginea carne, et natus homo
propter cogitent et divinarum reruin jura, quia non vere, mox ex ipsa conceptione, ineffabili nalivitate
ex natura rerum divinaeIeges pendent, sed ex divi- Deus verus processit, et natus est homo. Quomodo
nis legibusnaturse rerum et leges manare probantur. ergo commune dicitur, quod est ineffabile? Vel quo-
Idcirco temerarium est asserere de Christo quod JJ modonon semper totus est verus Deus Christus,f qui
secunduracommunem legis naturam sit natus, qui nunquam sine vero Deo nec conceplus cst, nec na-
non secundum usum naturse in utero de carne Yir- tus? Et ideo sicut clausis visceribus jure creditur
ginis est procreaius. Nam et ipsa lex naturae, sub qua conceptus, ita omnino et clauso utero natus. B Nec
nunc mulieres concipiunt et pariunt, ut ita dicam, enim illi accessit de homine impolentia, quo modo
vere non est lex naturse quodammodo, sed maledi- nasceretur ex Yirgine, sicut nec aliquando ei acces-
ctionis et culpse; quoniam nisi Adam et Eva pri- sit, ne esset Deus et unus Christus, qui voluit sic
mum peccasscnt in paradiso, nemo deinceps nasce- nasci in unitale veri Deiet hominis, ut esset totum
retur sub culpa peccati. Et ideo ista communis lex veritas quod nascebatur, et essel ineffabile prout
nascendi non naturoe esl, sed corruplionis et vilii. nascebatur, atque tolum credibile quod ex Yirgine
Maria aulem quia benedicta culpam corruptionis 11011 nascehatur sine colluvione peccati, sicut ex nulla
habuit, propterea Chrislumnon in dolore neque sub conlagioneprimse originis.
corruptione genuit. Quod si ex corruptione aut cum Quapropter audianl temerarii perscrutatores tanti
dolore natusest Christus, jamex maledictonatus est; mysterii, et intelligant quod non sunt haec humani-
dequomaledictoGeriesistestaturquod dixeritDominus tatis jura in nascendo, ncque lex, non dico damnatse
Evsc:Muiliplicans,inquit, multiplicabo dolores tuos, r naturoc, verum etiam nec lex primse originis ante
et conceptusluos (Gen.m, 16). Pro quo Symmachus pcccatum, ut Deus et homo unus de Virgine sic Chri-
ajfliclionestuas dixit. Origenes vero et Theodolion, stus nasccretur; quia, ut ait beatus Cyrillus in epi-
necnon el Sepluaginta tristitias tuas dixerunt et gemi- stola ad Nestorium (Post rtted.) : Non cst nalus
tus; ubi el Theodotion et Symmachus pro gemiti- f; communis homo de sancta Yirgine, quia in ipsa vulva
bus wrumnas posuerunt. In quibus omnibus non lex Yirginis, ut ipse fatetur, utero virginali se Verbum
nalurse designatur, ut isti physiologivolunlc imperite cum carne conjunxit, et suslinuit generationem car-
satis, sed lex vindictae multiplicantur, et augetur nalem, quia carnis suoe nativitatem suam fecit', et
causa peccati, labores in partu, afflictiones,tristitiae, h qui in forma Dei fecit hominem, in forma servi fa-
et serumnaeatque gemitus. Pro quo in Hebrseo ha- clus est homo; sed utrtimque Deus de potentia sus-
betur : ^jpin.^jp-y rp-iN rcnrj. Unde omnes quse cipienlis, ct ulrumque homo de humilitate suscepti.
pariunt non ex natura primse originis sic pariunt, Ac per hoc lalis partus non est communis lege na-
seriex vitio culpoe,et ex maledicto justoevindicloe turse, sed sicut mirabiliter conceptus, ita mirabiliter
Dei. At vero benedicla et gloriosissima virgo Maria, Deus et homo natus. Ergo non illum ut cseLeros
non dico quod non ex communi Iege naturse, verum adoplio filios Dei fecil Filium, sed divinitatis natura
ctiam necexnatura primse originis filium, neque ex illuin in proprium Dei Filium exaltavit, et donavit illi
semine viri, sed de Spiritu sancto ex sua carne divi- nomeaquod est super omne nomen (Philip. n, 9);
nilus procrealum, sine ulla vitiorum colluvioneDeum ut esset totus Dei Filius homo et Yerbtim, quia nuo-
ct hominem profudit. Et ideo partus ejus non sic quam non fuit Dei Filius, qui sempiternus permanet
tractandus est, ut caeterinascuntur; quoniam d sicut unici genitoris unigenitus. Nunquamsicut igitur ipse pu-
coeteri na-
doclor egregius Athanasius ait inter csetera in libello rus homo conceptus, neque natus
fidei suse, quem quasi sub dialogo edidit, incarnatus scuntur infantes, ut ei; ex adoptionis gratia, aut
cst Unigenitussecreto suo mysterio, quod ipse novit ex emolumento virtutum praerogativafilii prsestare-
ix, De sua fide, circa fin.). Unde prosequi- _. tur; sed Dei Verbum, quia carofactum est, assum-
(Lib. " ut totus
tur : Nostrum est, inquil, credere, et illius nosse.' psit hominem ini se sine persona hominis,
Audiantquapropler, quia solummodo illius est nosse esset Clirislus proprius Dei Filius, non ex dono
ut cseteri, sed salva proprietate
quomodo conceplus, quomodo in utero conversatus, gratise renascendo, naturae. Personam vero hominis ideo non
quomodo Yerbum Deus et homo de Yirgine natus sit ufriusque sed tantum hominem, quia ipse persona
unus Christus, quia, ut ipse ait, DeusYerbum totum assumpsit, k sancto in Trinitaie
est hominis, ut homo sit, et assum- tertia cum Patre et Spiritu
suscipiens quod
a SolusFeu-ardent. legit quoniam pro quam, ut quam quicunque, quod legitur in Acher.
est in cseter. 8 Feu-ard. el Amel. aliter habent: Nec enim illi
b;In Amel. et Feu-ard. legitur : Quapropter cogi- acccssit de hominis impotentia, quo nasceretur ex
tent isti disputatores naturarum teges, cogitent et Virgine,etc.
divinarumrerum [virtutem, Feu-ard.] jura Amel. h Quia, Feu-ard.
c Feu-ard., imperiose. 4 Cod. Amel., ex adoplionis gloria : deindeFeu-
d Pro sicut doctor, scribit docle Feu-ard. ard., aut ex molimentovirtutum.
• » Edimushunc locum ad Cod. Amel. et Feu-ard. i Proprius De.iFilius. Retinuimus lectionem Cod.
Edition.InAcherio desideratur tota sequensperiodus, nostr. Ainel. et Feu-ard., raelioreiu abs dubio quarn
et praesentemconcludit illis verbis : Utique Deusest. Acherii, qui edidit: Essct Christus proprius non ex
Quodsi, etc. dono grdlim, etc.
f Qui nunquamest in Am. et Feu-ard., melius kSanciodeestinAcherio.sedhabentAm.etFeu-ard.
tli A» 6. HILBEFONSIQPgRA APPENDICES, -114
Deusuniis seniper jf-uit.Idcircpjure quod habuit in A Ji (Jerem. xx, U) alque Job (Job. m, 3) maledicla
seternitate, persoiiam n.on assumpsit, secl homiuem pronuntiatur, dies, inquam, nativitatis eornra, dies
jn tempore, antea quem non habuit; ila ut qui sus- tamen quando inchoata est felix Marisenativilas,
cepit et quod susceptUBiest, sicul ail bealus Augu- beata prpnuntiatur el colitur rejigiose saiis. Quod
stinus in Iibro de Pr^edestinatiope,una esset in Tri- si in peccafo esset, jure raaledic/,a diccretur el ge-
nitaie persona; quia, sicut ipse aiibi ait, nalus cst niebunda potius qiiaro benedicta, qjiando nuntialum
de Pati'e Deus Verburo, satus esl de matre Verbum est patri ejiis, quod nala esset in saeculo. Nunc au-
jcaro factum, unus atque ide.roDeus Dci Fjlius, natus tem quia universam benedictione sua beata virgo
antesaecula, etnalusjn saeculo, et utraqjie naLivitas Maria illuslrat Ecclesiam, non imiiierjlo sancliftcaia
unius est Filii Dei; ac per boc yjrgo Maria jure Dei in Spiritu sancto colitur veneranda. Nullius igiiur
genitrix vocatur, » quia genuit Deum et hominem. nativitas celcbraiur ini mundo nisi Christi, et cjus
Yerbum caro factum, non ut cseteri nascuntur in- atque beati Joannis; Jo,annisatitein quia et ipse in
fantes, aut ut ex don.ogratiaefiunt homines; sedsicut utero sanctiijcalus Jegjlur; sic et beata virgoMaria
bealus Gregorius ait iu Moralibus, salva proprietate jiisj in utero matris sancjificata esset, minime nafi-
utriusque naturoe, essentialiter in suam ass.uropsit yjtas cjus colenda esseL. Nunc autem qpia ex auclo-
personam hoiijinem,per quoxlmirabile sacramentum ritate tofius Ecclesiaeveneratur, cousfate.aroab orani
el aelcrnus ex Patre, et temporalis ex matre, unus, originali peccafo immuncm fuisse, per quam non
idemque esset verus DeihominisqueFilius; quoniam, solum maledictiomatris Evoesoluta est, veruro etiam
sicut ipse ait in eisdem Moralibus, aliud est natos benedictfo omnibus pondonalur. Quod si prseclara
homines gratiam adoplionis per eum accipere, aliud 'P sacralissim.ae.Virginis nativitas uniyersaliler tam
h unum singulariter per divinilatis potentiam Deum j sancta et tam gloriosa jure colitur et yeueralur,
ex ipso conceplu prodisse. quanto roagisips.a,quando ab angelo jara gralia plena
Quapropter, quoeso, cessent isti dicere, sic eumi ofiiciosissiniesalutatur? Nam cum dici.1ei Ave, co>
esse uatum.ut caeteri nascuntur; quia non genuit; lesle veaerationjs obsequiuro exhihet (Luc. i, 28).
eum Virgo Dei genilrix ex origine primaepraevarica- Cum autero .dicitgratia, piena, ex integro i iram ex-
tionis ut renascaiur, sed de Spirilu sancto, ut Dcus; pulsar.i osicndit, et resliliilam grafiaro cleclarat. Cum
credatur, sine dolore et sine gemitu, sine molestiai dii.it benedictalu, fructuro benedictionis demonstrat,
et aeriimna,sine tristitiaet aflliclione,' quoniam hsec; quia quando Spjritus sanctus in eam advenit, tolam
omnia justissime damnatse carnis in prima origine: delaecavita sordibus Yirginem et decoxit, ut esset
retributiones sunt et vindictae. At vero beata Maria,, sanctiorquam as.tracoli. Porro quando yirtus Al-
licet ipsa de carne peccati sit nata et procreafa, ipsa-- tissimi fotam eam obmnbravil, k factum .es.tut ejus
que quamvis carp peccatj fuerit, non tunc jami in utcro veniens Yerbum, quod erat in prjncipio
d quando praevenienteSpiritus sancti gratia ab angelo> sempiternuiji apud Palrem, caro fierct ,ex tempore
proe,omni.b,us rouiieribus benedicta vocatur : Spirituss et babitaret in h.objs.
sanctus, inqml,supervenietinte,etvirtusAltissimtobum- AudianLigitur novi disput3tor.eset invesligafores
brabit tibi(Lpc.i, 35).Alioquin si noo eodem ° Spiiitui novi el inauditi partus , audiant et inlelligant pri-
sancto sanctijicata est et emundala, quomodo caro) mum quia viri sunt , quomodo b.enedispulare que-
ejus non caro peccati fuit? Et si carocjus de roassai- anl i
de natura et sexu umlierum; deindfirecogitent
primaeprsevaricationis venit, quomodo Christus Ver- p(u ut quid naturam requirunt el oonimuncm legem
bnm caro sine peccalo fuil, qui de carne peccalii nascendi, ubi totumdivhiumeslcl incffabile,divina
carnem assumpsjt, nisi quia Yerbum, quod caro fa- virlus quod operaiur? Qeneralionem ejus (inquit
Ctumest.eam primum obumbravit, in quam Spirituss »prophela) quis enqrrabit (Isai un, 8)? Nam quis
sanclus supervenit; ,et virtus Ailissiroi eam totaraI hocloco pro " impossibiliaccipilur; quia nemo san-
possedit? Proplerea vere caro f ejus jaro non caro) ctorumest,non dico divinam,vcrum etiam qui bunta-
peccati fuit, iii qua Deus se toturo iftfudit, et Yerbuml nilatisejus generationemadiiquiduro queat enarrarc,
quod caro factum est, sine peccato ad pos yenit; quii qparoyis ulrasque onines debeant credere. Hinc ergo
jure non solum legem naturge viiiatse in nascendo) coiUgilur, quocisuperstitiosa sit Jstoruni cunctatio,
non tenuit, S yerum nec legem primaeorigiros, quaml ef superfliia disputatjp, quia dicupt pstia yeptris et
habereut feminac,si mandatum seryasset mater pm- vulvaeeum apefuisse, et c.oUuyionerosanguinis, ut
nium Eva in paradiso. Alias autero quomodo Spiritui coeterioranes, et c fecuji<Jarum spurcitias post se
sancto eam rcplente non sine originali pcccatp foit,:, traxjsse ; ip qujbus piuniijus gemjtus et dolor multi-
cujus etiam nativitas gloriosa, calholjca in oronii plicatur, .trisl.itia et geruninaeaugfentur,P ut ncmo
Ecclesia Cbristi ab omnjbus felix et beata praedica- sine iiis parigj.Ijijiuq;.Sed aiisit a cpr.dibus fidelium,
tur? Enimvero si npn beata essej ,et gloriosa, nequa- ut talc afi.qtiidsuspiccnlur de Marja virgine , quaa
quam h ejus festivitas celjebrareturubi.queab ompi- pro maJedictioneprjmaeoriginis bene.dictionemattu-
bus. Sed qriia tam solemniter coUtur, cons.tat exx lif Bjundo. Undeet ipsa siquideip, ut djxi, ab angelo
auctorilate Ecclesise, qupd nullis quando nata est;t beuedicta praedicatur ip muliprjbus, et salulalur
subjacuit delictis, neque eontraxit jn utero sanctifi- D offiicipsissinie ut maler Dopiiniprse oninibus gloriosa,
cata ofiginale peceatum. Unde etsi JeremiiK dies s et aj) EJisabelh ip spiritu prophe.liaebenedicta pro-
a Qum, Feu-ard. j Ubi ^cbefjus Jiajjet iram exiju/sam, est in Feu-
i «7numdeest in Feu-ard.. et Cod, Ain., qui seri- arjj,. tqni eicltfsgm.
bunt: aliud est singulqriter, etc. J' JjgjjcJectjpnerii, quoeest in Feu-ard. et Amel.,
« Quoniamhmcomniafestin Acher. et Cod. Amel. [. fliOj?lj'o f etjoeii.dariiputayimus; rigqueenim quidquam
Hmc deest in Feu-ard. in ca corruplurii animadverlimus, sicut in illa fa-
d Quando desideratur in nost. Aro. et Feu,, qui ji etvm ejus in uterg, etc..,quapi emendare volensL. de la
habent : Non tunc jam ex prmveniente. Barre sic edidit'; Statim ejus in -uteroveniens Ver-
» Spiritu sancto, Acherjus et Amel. Cod. D.eest st pum quod erqt in prjncipiosempiternumapud Pgtrem,
vero sancto in Feu-ard. ul ,cc(",o fieret, ,etc,
f Ejus est in Am. et Feu-ard., desideratur in jn 1 Uj:qiiid! iNihilnjutayjpjus ex npstris. Aclierius
Acherio. habet ul qui.
m deest \a Acjier.
8 Vere scribit Feu-ard. Prophetq
n km.el., impossibtlitat/3-
h Feu-ard. et Amel.",tam festiva celpbraretur ubi- '" °
que db omnibui. fptY^x^.,'see^^ta^s^re^(a,h:fo.A., immunia-
rum.spurcitjfis.
1 Quoesequuntur usque ad iUa, sic e( beqta, tjesi- i- P Ut ticpio. ItaAcher. et Amci. Cod. JEIIICHVIO,
jjpaptur Jg Aqjierjo, u^que ijr^terifliitteiTclaerant. t. F,eii-«]-d.
213 APPEND. I. OPERA DCBIA. — DE PARTU VIRGINIS. 214
nuntiatur, cl benediclus fructus ventris ejus creditur A nalionis contra angeli vocem maledictioni subjacuit,
etveneratur (Luc. 1,-8). aErgo in qua, et per quam et Yerburo Palris de carne peccali (quod absit), ut
tanta benediclio cfiloruil, el gralia manavit, non est caro fieret, homiuera assumpsit. Sed quia contra fi-
credendum quod ejus puerperium doloribus et gemi- dem catholieam est sic sapere, beata Yirgo plena
tibus more feminarum subjacuerit. El quia beata gratia neque dolorem sensil, neque corrupL;o;;cm
Dei genilrix trisliliis non subjacuit et oerumnis, libera viscerum pertulil, quia quanlum alieaa fuit a cuipa,
ab omni maledictionis naevofuit, quam Spiritus san- Spirilu sancto iu ea cooperanle, el viiiute Allissimi
ctus adimpievit, et *>totam Doniino dedicavit; quam k quaadumhrabaiur, in Lanluniexfranea a malediclo
virtus Altissiini obumbravit, c et ex sancliiicata prirriie damuationis, l et tantum immunis p-ermansit
carne Virginis Verbum carnem assumpsit, &el cou- a corruptione carnis, necnon etagemilu etdolorihus,
nivil in unilale personse. Et hoc esl quod dicilur : quibus vexantur omnes filiasEvsecu.il pariuni. Uude
Verbum caro factuin est (Joan. i, {&), non commi- Prophela in persoiia Chrisli ad Palrem : Tu es, in-
stione naturae, sed exunitatepersonse. Et ideo eiiam quit, qui exlraxisti me de ventre , spes mea ab uberi-
de hac nativitate, ut dixi, jure dictum credimus : bus matris mem (Psal. xxi, 10). Ergo cum dicit: Tu
Generationem ejus quis enarrqbit (Isai. LHI, 8)?Quia es qui extraxisti me, singularcm suam declarat nati-
el isla inefiabilis esl mira naliyilas carnis , non e sic- vitalem, BIsuavitcr de venlrc enixus. n Alias aulem
ut isli coccuciunl, communis ex lege naluroe, sed orojiis qui de ventre malris venit ad luccm in roun-
sacramenLo graliae. Nam quod nascilur Deus homo do, non nisi nulu et operalione Dei procrealus venil.
ex Yirgine, ' non est consuetudo, sed mysterium; Christus aulem de Viigine speciali et ineffabili quo-
non esl nalura, sed virlus, sed dignalio; non esl T»dani modo procrealus, absquo vexatione malris in-
oruo nascendi, sedpolestas. Et ideo non est quod gressus est mundum. Et ideo piuin est credere quod
requiiat huroaua sapientia in hac nativilale, nisi non sicut caeleri, sed novo et admirahili ordine Dcus
quia Yerbum caro faclura esl, el nalus est ulvoluit, et homo nalus est in munrio. Hinc ergo est quod Jc-
vel quando et quomodo voiuit. Alioquiii quis capiat remias tcslalur -.FacietDominus novum super terram,
qupd inaudituiri ct ineifabile esl? E Yel quid inleiii- mulier circumdabit virum (Jerem. xxxi, __). Quod si
genlia carnisjure in eo requirit, ubi totum et divi- utique novtim fuit et admirahiie quod Virgo concc-
nura ei incomprehensibile, quod narratur? Ait nam- pit sine semine et siue corruplipne' viri, vetustas
que evaiigelista : Generalio Chrisii sic erat (Multh. esse non pptuit in parlu; et ideo nihilominus crc-
i, 18). Utiqjuegeneratip isla carrialis sic eral, de qua dendum quod simiii modo, novoet admirabili ordine,
iioii dixit, sic facta esi, sed sic erat; qfuia Chrisli natus sit in mundo sine dolore, et sine geinitu, ct
generalio eral apud Patrem iiiefiabilis, quarido per sine ulla corruptione carnis. Et hinc est ac si pro
hanc praesciiptam et ineffabilem gerieralus esl ex gratiarum aclione, quod speciali modo in psalmo
matre.Unde quod eral, utique semper erat. Et quod qui de ipso tolus est ad Patreui ait: Tu es qui extra-
semper' erat ex aeternitate,h potuit fieri ex tempore, xist%me de venlre (Psal. xxi, 10). Ac si p palenler
quidquid factum est in eo mirabile. dical: Exlraxisli ine, quia non eo ordine surii egres-
Unde plurimum desipiunt qui dicunl eum coromuni sus de uiero, ut caeterinascuntur, cum ingenti vexa-
lege riaturaeesse natum, ' qui non ea lege constat tione matris, sed novo egressu P siue corruptione
esse conceptus; quoniam hacc lex nascendi, quse pudoris. Extraxisti me quidem de yentre malris, ct
nunc Iex nalursevocalur, ex vitioprimae damnalionis _ non ego viscera corrupi integritatis. Et n.epularemus
es.t. Et ideo ait Apostolus : Fuimus nos omnes ali- " phantasma fuisse, ut multi hserelicorum dixerunl,
quando filii irw, sicut et cwteri (Ephes. u, 5). Sed addidit : Spes mea ab uberibus tnatris mew. Ergo
absit a hdeiium cordibus ut ita Christus nalus creda- ubi mater et ubera narrantur, veritas carnis et non
tur filius irse, sicul coeteri nascuntur in vitjo cprru- pjiantasma prsedicatur; qui licet clauso ulero sit
ptionis, de qua corruptione dofor et gemitus multi- natus, i queni ipse sibi pervium fecit salvo sigillo
plicatiir. Alias auterri secundum carnem riec gemitus pudoris, sicut et conceptus, tamen de carne Virginis
nec dplor siue feorruptioneyisceruro, nec corrupiio piocrealus est, et ideo uberibus jure lactatus coro-
sine i dolore e.t gemiluj gemilus et corruptip in memoratur. Sic itaque totura faclum est, ut ficret
partu feminarum non njsi ex delicto et riialedictjone riovum super terram, ' quando Verbum caro factum
primse priginis veniunt. jjri.de interrogemus istos se- est, et yocalum est Emmanucl, quod est tiobiscum
quaces Ijclvidii hoereti.ci, qui elsi virginem eam pon Deus. Hic est itaque hortus ille conclususin Canlicis,
denegant perinansisse, pudiciliam lamen commacu- fons signatuss (Cant. IV, I?) : hprlus sitpiidem con-
lant el graiiam qua pjena piaidicatur, quando cojn- clusus, quia qnando I),eus ingrcssus est ad eam,
muni lege yitjafaynalurae dicunt eam peperisse. Quod incorruptain invenit; sed fons signatus permansit,
si ila peperit, ergo adhuc ac si Jnmassa pripiSfediaro- quando Deus et iipmp riatus est ex ea, nec tamcn
11Ergo (inquies) per quam. Jta Feu-ardent. Paulo i Dolore cordis, Feu-ard. et Am.
posl nec Aipel. nec ipse halierit beata Dei "genitrix; k Qua adumbratur, iri toium, etc. Ita Feu-ard.,
et pro tmvo, quod est in Ach., legunt nodo. contra et Ainfel.
a Tqtam eatn (Amei.) Domino dicuvit. Quoniam D i Et Acjier. lantum iminunis permansit a corruptione car-
viiius, etc, ipse etFeu-ard. nis. Ita in Amel. Cod. et I^eu-ard., neque ex-
c Et sgnctificata carne Virginis Verbum carnem trudere legitur hsec yerba vojuirous, ex qujbus yeriium per-
sibi, elc, Feu-ard. et Amel. mansit oi'ationem plariiorem reddit.
J Et convenil, Feu-ard. m Nihjl mulainus in his qusehapet Am. cum Feu-
e Sicut isti canunt, communi lege naturm, fetc. Ita ardentio, qqapquam aliter Acjierius : Suqyitqtem de
Feu-Ard. et AmeJ. utero enixus.
t Ex his quse ^equuatur, sola ultiroa verba ha- n Solus Feu-ard. scribit qlius prp qlias.
bjjj,Feii-ard.,>?jo« est ordq nascendi, etc Arnel. yero 0 Aperte, A«iel.
biirn4cberio' cpnsentit. p Mutilus est aperte hic lpcus in nostris, in quibus
e Feu-ard. et Amel. Cod. Vel auis, intelligentiam ita lcgiiur: Scd novo egressu, u( niuiti fimreticorutn
carnis jure reauirit in eo, ubi tolum est dhitmm et dixerunt, etc.
hicomprehemibilequod narratur? S Quoniam est in Feu-ard. et Amel.
a Non piirgbile edidil Acherjus ex sms, quod an r Quoniam Verbum, etc, habet^eu-ard. etAmel.
sit ipferiLoa nobis rejeclum, noslrorum leclioue ser- ex quibus postea supplevimus et, quod desideratur iu
vala, judicct tecior. qui scribit vocatum est, etc.
1Ariicl.CoJ.: Qtd alia lege constat esss natus et con- Acherio,
8 Quando iagressus cst ad eam. Ita Fcu-ard. et
ceptus. Et pauio post, ubi Achcrius haaet lex nuturm, Amel., nieiius quaro Ach., quando ingressus e&t,et
Feu-ard. et Amel., lex nascendi. eam incorruptam, etc
215 AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. «16
fonlera pudoris aut sanguinisinlegritalera violavit. A simul s et Jesum vulvam 'matris aperuisse. Qui pro-
f
Nam sanguis et fons pudoris, qui corruptus non fuit fectotemerarii asserlores, dura ita sentiunt, in totum
ln conceptioneprolis ex coitu viri, non crcdo quod ddesipiunt, et destruunt quod sansedoctrinseest, quod
corrumpi debuerit in nativitale, quod cruciationem rudimenta r fidei de Christo Ecclesiiscommendarunt,
matris et contaminationemhonestatis habuerit. Hinc cquod gratia Spiritus sancti 6 in mysterio promulga-
est sane quod Ecclesia ex auctoritate sanctorum vit. i Nonenim sic completi dies purgalionis ejus di-
Patrum canit de nativitatc ejus : Et gaudium^ma- icunlur, quasi beata Virgo purgalione eguerit ullius
tris habens (inquil) a cum virginitatis pudore (Sedu- delicti,
( quia pjoerit Dominum Jesum Christum dc
lius, lib. nCarm.). Ubi alii quam egregii viri emen- iSpiritu sanctcf procreatum , sed quia ipsa sub lege
darunt cum virginitatis honore. Yirginitatis autem (erat, el DominusJesus Chrislus sub lege factus, fa-
lionor permaximus est, si et virgo Deum pariat et ctus ( de muliere (Galat. iv, 5), legis praecepta, et in-
hominera, et tamen ex homine nato nullis affliga- stituta i h veterum in eo servantur jure ad tcmpus,
tnr kakiis sigillum pudoris. Kakise namquc dicun- iquousque cessante lege, gratia succedcrct. Et haec
tur Graecevexationes, quibus quam dire allligitur est i completio dierum secundumconsueludinemIegis,
corpus et animus. Sed beata Maria nihil liorum per- iet non secundum necessitatem purificationis, quia
lulit, qusc ct gaudium habuit in fructu, et honorem beata 1 et intemerata virginitas immaculala et incor-
in partu : hinc quoque dicitur concepissc virgo, et rupta permansit, nullis coinquinata sordibus, nullis
pcperisse, et permansisse. iEqua igitur conditione vexata Evae cruciatibus. Non potest ficri juxta an-
diciiur concepisse,ac peperisse, aequaetpermansisse. geli vocem, qui gaudium universorum affert, ut
Non enim in pariu solenl b coire puerperoecum vi- j» i ipse Christus tormenta in ortu suo matri attulerit.
JJ Inler
ris, ut virgo lunc negetur virginitatem perdidisse, angelorumexcubias et laudes non credo quod
quando nullus est appetitus, neque ulla possibilitasj malri gemilus, el dolorcs, tristiliasque Evoe conlra-
coeundi; sed integritas commendaturvirginis, et he~ xerit. Et ideo alia erat purgatio Ula feminarum, in
nor alque incorruplio carnis. Alioquin nos viri, quiai qua purgabantur non minus delicta animarum quam
nescimus illiussexus naluram, interrogemusvirgines,, et vitia corporum; et alia purgatio Marise,in qua
interrogemus aequeet malronas conjugio copulatas;; non ob aliud quam pro mysterio consuetudo lcgis
virgines quidem, utsciamus quidsit integritas carnis3 servatur, quia nullis egebat purgamentis, quse Deum
et sanguinis; conjugatas vero, si est ulla corruptio ini de se omniumpurificatoremgenuit incarnatum. Porro
parlu aut dolor, nisiprsecesseritsanguinis contamina- complelio dierum purgalionis ejus nulia alia causa
tio, et seminis susceptio. Nonenim libenler vobis ve- est quam cxplelio el consueiudolegis. Purgalio vero
rccundiam incutimus, charissiroae.quinonsinemagno ) ct separalio reliquarum feminarummultis ex causis
c
pudore dc iis loquimur. Sed eximiocpietatis honorr cst in qua et vitia purgantur animarum, et vitia cor-
«st vobis, et decus virtutis beatissimseVirginispudi- porum. Unde septemdeputautur dies immundi, qui-
citiam praedieare incorruptam et inconlaminalam,, bus sedere jubetur mulicr in sanguineimmundo im-
ct ab omni contagionc priraaeoriginis confiteri alie- mundissimajuxta dies separationis ejtis, et triginta
nam. De qua si interrogemus virgines, norunl incor- tres, ut sedeat in sanguine puro (Levit. xn, 2, &);
ruplionis gratiam, sed nesciuntfecundilalem prolis. omnibustamen diebus islis mulicr immunda erat ct
Si vero quseramus apud conjugiodedicatas, sciuntt snrdida mullis cx viliis, donec redintegraretur status
quidem malcdictionis Evae pressuras ct gemitus,, p totius corporis, i et sanarentur corpora, sanguisque
sciunt ct inter aerumnas et trislilias fccunditatem (l cessaret a fervorc vitiatus, sicque emundatis sordi-
seminis; sed nesciunt integritalem virginitatis necc bus, mulier divinis purgaretur hostiis et niunerihus.
in conceplu, nec in partu. Beata ,l vero mater Do- Seclbeata Maria non talibus eguit sacrificiis, quoe
mini in utroque virgo permansit, id est, et in conce- sanctam de se genuit hostiam, per quam mundus
ptu mater, et in partu virgo, quia in nulkr horum o purgatus est. Namquod dicit evangelisla: Quia omne
c
contaminata reliquarum exemplo feminarum.fuit,,, masculinum adaperiens vmvam, sanctum Dominovo-
quaenec Adam ad se admisit, nec ex Evsecolluvione e cabitur (Luc. n, 23), non ideo dicit ut nos cogat
filium suscepit, nec sub maledicto in doloribus ct:t credere quod Chrislus vulvammatris aperuit ut alii,
angustiis enixa Dominumpeperit. Unde constat quiaa sedut doceret quod ideo sistunt eum Domino, ut fa-
sicut clauso utero conccpil, ita et clauso peperit:: cerent secundum consuetudinemlcgis pro eo ; quia
non comrauni lege naturae vitialae, et maledictioni- i- omne mascutinumadaperiens vutvamsanclus Domino
bus damnatse, sed Spiritus sancti gratia, et virtute ,e vocabitur, k in mysterio legis et sacramento sacroe
Altissimi, qua legitur adumbrata. At vero isti nisu u prsefigurationis.Non enim cvangelisla hoc testimo-
quo possunl, conantur astipulari Virginem in vitio o nium de lege ideo adhibuit, ut monstraret Christum
peperisse, et pudicitiaecontumelias inferre. Undeas- s- vulvam Yirginis reserasse, sicut coeieriprimogeniti;
sumunt iilud ex Evangelio.: Cum impleti essent dies »s sedut ostenderet eum suh lege factum, et de vulva
purgationis ejus , quod obtuteruntJesum in Jerusa- i- Virginis prodisse, non qui vocaretur tantum, sedqui
lem, ut sisterent eum Domino, sicut scriplumest inn esset essentialiter sanclus, cui jure patet omne clau-
lege Domini (Exod. xni, 2) quia omne masculinum <n sum. i Quod testimonium beatus Ambrosius expo-
adaperiens vulvam, sanctum Dominovocabitur (Luc. e. "I nens in Evangelio (Lib. n in Lucam, cap. n), ait:
II, 22). Ecce, inquiunt, cum dicit completos dies :s Nonenim virilis coitus vulvoevirginalis secreta re-
f
purgatiouis ejus, ostendit Evangelista legi naturae se seravit, sed immaculatum semen inviola.bili utero
eam subjacuisse , et sordibus coinquinatam fuisse, e, Spiritus sanclus infudit. Quod sane semeripraefatus
* Cumvirginitatepudoris, Acherius, quipaulo post:t: 1 Et sanarentur thori, Feu-ard., et sanaretur tho-
emendaruntcum virginitatehonoris, quod ex sequen- i- rus, Amel.
tibus patet esse corruplum in Corbeiensibus. k In mysterio, melius quam in ministerio, quod
b Coire deest in Feu-ard. habet Feu-ard., cujus tamen in reliquo lectionem
c Honorem,Feu-ard., pro honor est. retinemus, qua deterior est Acherii: Sacrw prm-
d Pro vero scribit Feu-ard. et Amel. virgo. varicationis.Am. Cod. scribit sum prmfigurationis.
e Feminarum deest in Feu-ard. et Am. 1 Quse sequuntur ea sunt quae in Editione Feu-
{ Legali, Feu-ard. et Amel. Cod. ardentii et Codice Ametiano exstant in sermone de
* Pro in mysterioscribunt Amel. et Feu-ard. mtni-i- Purificatione. Sed ad proesentem tractatum perti-
sterio. ncre prseler mss. Corbeiensiaipsc contextus evincit,
t Verumtamen habet Feu-ard., mendose, pro ve- e- ut paulo inferius annotabimus. Sequimur itaque me-
terum, quod est in Ach. el Amel. rito Acherium, et qusein AmelianoCod. et Feu-ard.
' Ipse Christu» non legitur in Amel. nec habet et hoc loco habenlur exclusimus.
Feu-ard.
217 APPEND. I. OPERA DURIA. — DE PARTU VIRGINIS. 218
doclor non sic dicit infusum, ut aliunde sit quam exx A scripta signabant in primogenitis suis, non quod es-
carue Yirginis et sanguine ; neque ut Spiritus san-i- sent vere sancta, sed quia vocabantur ex mysterio
ctus n sementivum esse credatur carnis, ut Irenoeus s lcgis. Alioquin si litteram sequimur (S. Ambr., ibid.),
vult; sed per hoc verbum Spiritus sancti operalioo quomodo sanctus erat omnis masculus aperiens vul-
designatur. Deinde addidit (Ibid.) : SoJus enim perr vam, cum multos sceleratissimos fuisse non Iateat ?
omnia exnatisde femina sanctus Dominus Jesus, quili Nunquid sanctus Achab, aut Joram, seu caeteri?Nun-
terrense contagia corruptelse immaculati partus novi- quid s sancti Pseudoprophetse, quos ad Eliae preces
late non senserit, et coelesti majestate depulerit. Et;t ultor coeleslis injurioeignis absumpsit ? Non ulique,
paulo post (Ibid.): Hic ergo, inquit, solus sibi ape-:- sed in sacramento fulurse prsefigurationis vocaban-
ruit vulvam : nec mirum ; qui enim dixerat ad pro- tur sancti, cum h non essent, donec veniret Chri-
phetam : Priusquam te formarem in ulero, novi te, ett stus essentialiter sanclus, qui et sponsse suaevulvam
in vulva matris sanctificavite (Jerem. i, 5); qui ergo0 aperirel, fecundilaiemqne pariendi filiosrefunderet.
vulvam sanclificavil b alienam, ul nascerelur pro-- Ipse namque dominico dignusjudicalus est obtutu ;
pheta, hic est qui aperuit matris suae vulvam, ut im- caeteros omnes juxta legis seriem typum fuisse fu-
maculatijg exiret. turi, nemo qui ambigat. Et ideo sistunt eum Domino,
Quibus profecto verbis non mihi videtur sibi con- quoniara ipse est purgatio per resurrectionem octavi
lrarius,autca?lerisdoctoribus sanctis, quia dicitquod1 i diei in Jerusalem, ut in eo condonetur et offeratur
solus sibi aperuit vulvam. Aperuit siquidem sibi suai omnis adoptio filioriim Dei. In eo namque quod lex
potentia mirabililer, ut esset ei pervium iter, c ital ait: Omne masculinum adaperiens vulvam, sanclum
ut virgineus clausus maneret uterus, sicul fueruntt gj Domino vocabitur (Exod. xm, 2), i promittebatur
janusc clausoe,et taraen per easdem ingressus est ad1 Virginis partus vere sanctus, quia immaculalus, qui
discipulos; sicut etiam sepulcrum signatura et clau- aperiret vulvam Ecclesioc, ut in eo sanclificarenlur
sum, quando resurgens egressus est per illud. Hinci reliqua omnia, et essent primogenita. Unde signan-
quoque alibi (In auodam hymno) ipse ait: Fit portai ter angelus ad Mariam: Et quod nascetur (inquit) ex
Christi pervia, referta plena gralia, transilque Rex,, te sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. n, 53). Non
ct pcrmanet clausa. Non hocsicdicit, ut intelligass quod corruperit matrem nascendo, quam integram
quod contra se sentiat, sed sic utique ut plenissime: et inviolatam reliquil virginem ; sed quia ex ea nalus
cognoscas eum de utero et per uterum Yirginis na- Deus homo aperuit Ecclesioevulvam, et in carne sua
tum, quem ipse sibi fecit pervium. Ac per hoc ipse: k pervium sibi fecit iter, ita ut Virginis aulam clau-
sibi vulvam apemil: sibi quidem, quia vulva Virgi- sam servaret, quatenus ex matre l virgine virginem
nis, licet clausa, ei penetrabilis patuit, d quam cumt sibi duxisse sponsam ostenderel, quam tali tantoquc
cnixus intraret in mundum, clausam reliquit et si- fcedere nascendi virginem permansuram et immacu-
gnatam sigillo pudoris omnino ; quia Deonihil diffi- latam monstrabat.
cile est, eo quod, ut quidam ait. subditur omnis na- Unde constat legalitereum oblalum, sicut et circum-
tura ejus imperiis ritu solito. Idcirco constaL eumL cisum; alioquincircumcisionenoneguit,quiaoriginale
absque ambiguo ila natum, ut esset secretum geni- peccatum nullumtraxil, quo delendus esset ipse Chri-
tale matris et clausum, quod sibi ipse sua virtute fe- stus de populo suo, nisi circumcideretur. El tamen
cit apertum. Alias autem ipse solus sanctse Eccle- circumcisus est, quia volens sub lege fuit, ut eos qui
sioc, quam sibi sponsam dedicavil, ad generandos, /^_ sub legeerantredimeret; sicut.et oblalus, ul nos, qui
populos aperuit vulvam virginitatis, de qua nimirum rei eramus, sacrificium Deo Patri in se offerret (Ga-
vulva David propheta canit dicens: Alienati sunt pec- lat. iv, 5). Alias autem si ipse , quod absit, immun-
catores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunl fatsa; dus esset ut matrem coinquinaret , quomodo nos
(Psal. LVII, &); personam hsereticorum declarans, emundaret in sua oblaiione, et faceret hostiam Deo
qui alienantur a vulva integritalis, e falsa permis- in odorem suavitalis ? Idcirco etsi ipse dolores nostros
cendo, ut corrumpant castitatem virginitatis Eccle- et infirmitatesinsepertuliletportavitlanguores(/sfli.
sise ; quam sane immaculatam servare contendit Apo- LIII,4), absit utmatris pudorem ullis vexaverit inju-
stolus, et virginem custodire, cum dicit: Despondii riarum molestiis. Absit,m perquam omnis malediclio
enim vos uni viro virginem castam exhibere Chrisloi Evse soluia esl, ui ipsa in partu malediclionibus sub-
(II Cor. xi, 2). Cujus genitale secretum tunc ape- jacueril priinse damnationis. Absit, ubi virtus nasci-
ruit, quando per aquam et Spiritum sanctum rena- tur, ut ubi tanta conluvio vitiorum credatur; ubi
scendi gratiam concessit. Cui propheta : Lwtare, in- gaudium omnium proedicatur, quod tanta tristitia
quit, sterilis quw non paris, erumpe et clama quw non et gemitus intervenerit; inter angelorum discursus
parturis, quoniam multi filii deserta;, magisquatn ejus: quod immunda septem diebus in sanguine immundo
quw habet virum (Isai. LIV,1). Unde et Anna in can- sederit. Ad quara, si ita esset, nec pastores. mane
tico suo : Donec sterilis (inquit) peperit plurimos, et: juxla legem, ut ita dicam, ingredi liceret; nunc'au-
quw multoshabebat filios infirmata est (1 Reg. n, 5). tem quia angelus eos evangeiizandi gratia devolus
lste estergo solus essentialitersanctus, non per quem invitat, veniunt et vident, inveniunt et intelligunt
mater corrumpatur, sed per quem vulva reseretur de verbo quod eis n praedictum fuerat. Nequaquam
Ecclesise, primogenilus ex mullis fratribus. Quem D I igitur credendum quod invenerint Mariani in tantis
in figura futuri mysterii, priora Iegis divinoe proe- spurcitiis, solam, multis ° miseriis, ut assolenl puer-
f
o Pro semenlivumhabent riost. semen esse. non eguimus conjecluris, qui et in Feu-ard. et in
b Alienamnon habet Amel. nec Feu-ard., et cerle Amel. Cod. reperimus priora.
desiderabalur. 6 Sancti decst in Ach.; habent tamen noslri et
c Paulo aliter nostri: Ita ut Virginis clausus ma- Cod. Ambrosiani, ex quibus IMCC desumpta sunt.
b Non deest etiam in Acherii Edit. Emendavit jam
neret uterus, sicut fuerunt janum clausw, cum per eas-
dem ingressus est ad discipulos. De la Rarre illud verbum supplendo quod legitur in
d Tamen edidit Ach. pro ^ruam, quod est in no- nostris.
1 Diei desideratur in nostris.
stris. i Promittebalur. Ita Acherius , et Codex Amel.
e Falsa permiscendo, ut corrumpanl castitatem in- Non male Feu-ard. edebat prmfigurabatur.
tegritatis Ecclesim, etc. Locum hunc ad nostrum Amel. k Per Mfe™m,solusFeu-ard.
Cod. et Feu-ard. Editionem reprsesentamus, in qui- 1 Virgine non e.st in Ach., est vero in Feu-ard
bus habemus haecverba, in Acher. desiderata, et ad et Am., retinetidumque
sensum satis opportuna. putavimus.
m Per quem, solus Feu ard.
f Per ora legebat in suisAcherius, cujus loco priora n Prmdicatum, Feu-ard. et Amel. Cod.
legendura jam suspicabatur De la Rarre, Nos vero 0 Pro miseriis habet Feu-ard. mystertis.
2J9 AD S. HILDEFONSIQPERA APPENDICES. 220
peroe, ponsternatam, et obyolutam, ad cujus partum ^A in utraque tamen natura et nativitate quamvisprimo-.
mul|ifudo aijgeioruri)canit : Gloria in excelsis Deo, genitus dicatur, jure unigenitus esse creditur, quo-
et in terra pqx Itotninibttsbonm voluntatis (Luc. n, niam idem est Jiominis et Dei Filius; non alius,
{&).Ergo ubi, ,ela per quem lanta pax prsedicatur, k et alius, sed Unus, et in utraque unus.
ijon credo qupd jlloe igiipmipiseimmaiculatseinatri Quijras profecto catholi.cse veritatis regulis hinc
cpntigerint, aut dojores caiTiis. inde patet sensus, quod nemo nisi haereticus dicit
Sed ei niagi veij.erabiliterdei.peepsintrantdproum, Christum non nisi comrauni lege naturse nalum,
et.inyeniuntquod b pastores inveniuiit, Mariam, Jo- ncque aliter quani ut caeleii hascunttir infantes.
seph etpuerum (Mdtth. JI, 11); inveniunt non vexa- Quaniyis enim praefalus doclor Hieronymus in eo
tam dojorihus, sed obseqjieijtempuero : dcinde prp- opere quod conlra Ilelvidium ex hoc egit, videatur
pidunt el adorant pblatis mun.eribusqueni cum ina- ei cessisse, et ep iii loco, ubi ait, de hospitio vulvse
tre invepiunt. Adqrajit, inquam, cjus primogeni- noyem mensium, et de * vilitate nascendi, quod ille
liim : pjinjogenitum aut.em, non eum queiu sequari- hsereticus iusullando proposuerat, quasi inriignum
tur fratres, sed quero nullus antecedil.c Quaiijyjs esset divinae niajestati, ad tantam dignationem sfe
enJmqiijdamvQluerintpotiusunigenituin deberp djci humiliasse, ut inler viscera in utero versarelur Vir-
qiiam priniogenjtTiin, tainen quia idioma Scriplura- ginis, auf intcr femora feminea naseeretur m tam
rum esl, qmdquid priimim aperil vulvaro, primoge- sprdidus; -sic eniiji oninia in contrarium opponens
nilum vocari, sanctificalumque esse Domino, raajuit qpasi hoereticus, ut destrueret fidei catholicoeveri-
Evangejisla securiduro eumderarilurn primogenitum, tatem. Cui e c.ontrario egregius ille veritatis asser-
quarn qnigcpitum dicere; non quod aperuit vulvam w g tor, npn cedendp, ut isti volunt, sed n dignilalem
lege paiuraa, ut mos cst cseteraruin feminarjim, sicut **gloriosissiraaehnniilitatis Dei amplius commendando
isti aiunf, scd quja ex ea natus est tam primogenilus, ait (Cotitra Helvidium, c. 9): Quod quanto vjliora et
quametunigenituslegedivina factus sub lege, utper inhoiiestjpra pro nobis illa majesLasdivina suscepit
eum lex tola irnpleretupjn spiriLuef,ad litteram.Nam aut suslinuit, tanto chariiis nos redemit, et propen-
et ipse primogcnitus ex resurrectione appellaiur ex sius honorapdus esl. Tali Jiamqu.e sensu, ctsi non
multis fratribus; jjndequja colligiiurinspecip genus, eisdem verhis, in quantum recolo, eidem responriens
quanivis utiigepitus dici posscj per naturam, inagis Jja:relicp, videtur beafaeYirgini non infamiam ullius
tamen hic primpgpnitus de)jui|t dici, ut esset in- colluvionisaut poenampeccali intulisse, sed dignaiio-
diciuro, quodjam in eo, el pereuni alii quam multi pem divinam et exinanitionem irrimensam in forma
fralres coiligebantur filii Ecclesise per gratiam, cu- servi reverenter satis commendasse; non ul Virgi-
jus aperuil yulyaro.. In vetpri quoque Teslamento ll- nem vexatam a Domino, et exhonoratam ostenderet,
lis primogenjfa dabantur quam sscpe, qui d Dei gra- sed ut clementiani pii Cpnditoiis etiam hujusmodi
tia praeelectisunt, quorum non ex natura dignitas, hsereficis demonstraret. Idcifco non cessit islis cum
sed ex gratia S merilijm anleferlur. ldcircp dicimus Jfeividioerranlihus, sed cpfriptjit, ut discercnt non
et nps quod prjmogenitus Jiic significantiusdicilur, infamare Yirginem, ° et Deuni ripn derogare in for-
quam unigenjtus uf per euni pjimes qui ex gra,lia ma servi hpmilitatem. Npn enim pudicitiam ejus in
colliguntur, illi SQlummocIpc.oadunali in cteleslibus aljqup laesgim(jpc.et, qui tantum in ejus laude Irium-
hahpantur. Hanc quippe Uguramgciebanl omnia iiia plial; ncque ad horatn cessit ejus a,dversariis, qui
primogenila sub legc Doraino corisecraia; et ideo .,, pro ea tanlum et tam diu diinicavit verbi gladio, cui
justum erat ex iis omnibus primogenitis, qui vul- »w I)eus contra hostes ejtts tanlani resistendi contulit
vam r Domino aperiebant, ul Dpniiiius ijiier eos gratiam, et revinccndi praebuit virtutem, qt nemo
legaliler ofiferretuf, cujus formani illa oninia proe- contra eum audeat insqrgere.
ferebant, ut esset ipse primogenitus, in pmnibus pri- Oro autem, sacratissimse virgines Christi, veslris
matura lenens, npn qui vulvaro vcyaret malris, sed iutenenientijjus meritis, ut qui jlli tantam ppestilit
qui vulvam aperiret Ecclesioe. Haacidcii'codixerim, dicendi periliam, et debellandi adversarios forlitudi-
ui iiilclligal "6 pmdens Ieclor quia primog.euitum nem, milii quoque cjare dignelur loqueridigratiam, et
noii seqiientes fratres faciunt; sed idep certe' pri- quse djgna sunt huic mysterio aperire in spiritu ve-
mogenitus Christus vocalur, quia opines unjgenHi, ritalis, qualpnus hinc iudfe per vos, el propter vos,
sicut ipse unigenilus fuit malris, primpgcniti djci p matronae Christi, dignus' inyeniar fantopere qui
qucunt, non tamen omnes prhnogeniti jure queuiit foeis nullis suffragor rperitjs , jit apte defcndere
unigcniti vocari. Ex quo coUigitur>' primpgenifum qjicanj P et matpis Domini qiei pqcjiciiiapi, non sane
curo vocari debere, antequemnullus, et ppst quem credenlibus paiidere yeritaiem,. ut fe^ipiscaiit, ct
nullus, et non cum tantum quem fralrps sequuptur. ccssenl jam ultra lpqui i falsitalem.
Jure igitur Christus primogeriitus appellatur ,ex Vir- Dicunt autera quod non aliler natus dici queat
girie, non quod vulvam vexaverit Yirgiiiis, el auiam Christus, nisi aequa sorte naturae ut caeLeri; quasi
feseraveritpudoris, sed quia qui eral abinilio primp- sequa cpndiiiope in Scripluris divipis semper naljvi-
genilus totitis creaturae, natus est ex ea el ipse tami tas esse dicatur, curo lofige aUasit isja iiativitas ora-
Unigenilus quam el primogenilus, co quo voluit' nium, * qua sub sprle maleriictiorospascuntur,etalia,
modo, sine gemilu et sine dolore > parturieptis.;-Psi f Eva non peccasset, quja ista sub piaiediclo feslet
Nam et de Baptismo primogeriilus recle vocalU!',qui i serumna, ijla autem tota ip flore benedictipnis fru-
ctin resurrectioneprimogenitusresurrexisse i dicitur. ctum aflerret sirie gemilu el dolore. Unde, quaeso,

? Nostpr cpm Feu-ard. scribit per quenftantq prw- sermonis parlem ad moniales habiti, prout jnscri-
dicantur, non giwd uttm ignominiw, etc.
b Qy,o,4 credqinoeniunt'.
bilur in Feu-arrienlii Edilione.
h Et post quem nuMus. Desidepant.urhoecverba in
pqstores Hsecverba
* " desideyan-
tW ij}jFeu-afd. ejt Am. nostro Cod.
c Huriciocurii ita fepraesentat Feu-ard. : Qnamvis noslris, et cerie sjne eis roanc^ spptentia esf.
s ' Parieniis, Acher.
cum qttidam posuerint potius unigenitum dici, quii i DicafMf,Acher.
priniogepilupi; cumqueidipmg, elc Apielianus;vero0 k Et alius non Iegitur in nost.
consenlit cuni AvcJ|erio,quem sequimur. 1VilitateAch.et Cod.Ajnel.;solusFeu-ard., veritate.
d Deigratia. tta Aclief. ciim .Cod.tribstr.Apael.; att » Cum sqrdibus, Amel. Cod.
JFeu-ard. njei)4°Seeditjft diciiur' grqtia. n Dignaiionem,Feu-ard. et Apiel.
0 Meritum decsj ip nostris. .' 0 Et Deum, Ach. Domini, nostr.
f Domino deest siitiiliter in npstris. P Et sane credeniibus, etc, solus Feu-ard. Cod.
,6 Vel ex Jjis verbis mapifestum est haccpmnia add noster Achcr. consonat.
libellum specfaj^ lecJ,oribus"cpnscripium, qualc hofe 6 1 Contra vcrilatem nostri, ubi falsitatem Acher.
cst de Partu Virginis; nihiique iniriusesse quant <X T Qui, nostri.
_2l APPEND. I. OPERA DUBIA. — DE PARTU YIRGINIS. -2-
saltem jllam istj cpneedaiit natiyjlalem Cljristo de A J Aut quomodo sine dolpre et sine geroitu puerpera
Maria virgine, qua nascerentur coromuni lege om- peperit, si more cseterarum feminafum vexatis vis-
nes, si non peccasset Eva, quse nunc nativitas nota cerjbus iilium edidit? Et" si Jla patuit, ut aiunt,
est soli De.6,et jgnpta foyte hominibus, et non ascri- quoinodo clausa pei;inansit, ut fuit antequam pare-
bant ei maledicta, gemitus et serumnas pro gaudip ret? Nec eninj jariuaa lllse penetrabiljores erant
matri attulisse, quae tantp magiSjVirgoUbera fuit a clausae quam ulerus Yirginis incprrupius. Idcircb
corruptione passionis, a dolpre carnis, a sordibus npn abs reChristi credilur ari nos Dpminum sic exisse, ut
ignomiuiaB, quanto gratja plena et t incorrupta , nativitas de carne Yirginis pi^obaretur, et
o quanlo Spirilu sancto h Dominodedicata, et virtute VirgP nullis cruciatibus yexarptur.
divina adurobrata. Hahet enim Spirilus sanctus in Forte djcturi sunt isti, qpod corpns jain incorru-
se recessus suos, quibus mpdis dicatur nalivitas in ptibile et immortate exjjiiis esset ad pepetrandum
Scripluris sacris, et quihus occplletur legibus sem- quo veljet, quam esset pfius antequam resurgeret.
piternis. Alia naroque es{ nativitas carnis de carne, £ Nequ.aquamigituj' hoc dfoit quisqpe qui sane sapit,
aiia Dei de Deo, et alia quarumiibet rerum innume- quia ex quo concepfgs est Uomo,idero semper qui
rabilium; et taroen epjTJin pmijium non unus esf ante Deus fijif. Unde quandp super undas aequoreas
modus uas.cendi, neque unus eorum ordo exislendi, ambulavit ante passionem, Jjpn jpinus homo quam
quamyis nalivilas in singulis
c
teque dicalur, quibus Deus fuit. Quod si ad naturam j'espicias rerum, aut
est jure attributum, ut nati de aitei'o dicaniur. Ac corpus sine pondere vexit, aut undas sua pptenlia,
rccte quo b sustinere possent pon.duj corporis, soUdius
per Iiocquolibet roodo de SJ.ariayirgineChjistusNativi-
natus credilur, quia ex ea canjenj assumpsil. j
B confirmavit. Et ideo, ut b.eatus Gi'egorius ait in ho-
tas vero ipsa quoroodo ad nos exierit, ulrum ne ea miliis suis (ilon}. 26) : Redemptpris postri ppera,
conriiLionequa Eva peperjsset, si nojj peceassct, an quoeex sem.efipsiscomprehendi jjequa.qijamppssunt,
gloriosius, q.uiaDeuro et hominem geijujt, ef virgo ex alia ejus operatione pensanda suni, qt rebus mi-
pcrmansit, quod illa non esset, neque reljquse dum san-
rabilibus fidenj praebeant fapt.a mjrabijiora. IUud
parerent, superflue quamtur. m quo ppere neroo eiiiro, iaquit, corpus Doroini iptrayit ad discipulos
clorum volult,dubitare, sed catholica fidphpc cerlnro januis clausis, qppd videlicet ad Jiujnanos yculos per
d
omnes praedicant,quia nec in delictq cpnceijjf, jiec ijativitatem suaro clapso exijt utero Virginis. Deinde
in deljcto et dolpre cum corruptione pcperit, necpie addit; Quid ergo miruni, si clausis januis post re-
Christus ex ea ullum peccalum traxit; quod si ex surrecfioiiem suam iji aetenjiirojaiii victurus intj'3-
ea peccatum non Lraxit, nec e adjnisit, qpia mjllis vit, qui } moriturus veniens non aperto utero Virgi-
cruicialibusin nascendo matris vexayit pudprem, ne- nisexivit? Ecce tantus talisque (Joctor et surorous
que in aliquo ejus coititijycijlavitvirginitatem. pontifex de hoc quid senserit, qui omnes ante se le-
Non dicimus itaque, ut ajunt, quod monstruose sit gerat, tam Latinos quam et Graecos, exjmios i tra-
iialus, sed sicut praesignalumest olira in prophelis, ctalores. Ecce es hoc uno, quod nulli dubiuro esse
et fradilnm est riobis a sanctis Patribus, quod ipsa credidit, approbat quod forte dubium esse poterat.
sil porta quaeostensa est Ezechieli, de qua dicit : k Nemo igilur qui sane sapit de re multum dubia inr
Vidi portam in domo Domini, et hmc eraiclausa; et certum aliquid affirmare contendit. Unde quia de illo
vir non transiet per eam, quia Dominus Deus exerci- corpore, qjjod videfi poterat, fides intueiitiiim dubi-
tuum ingressus est per eam (Ezech. XLIV,2). De qua ,p labat, dum fores cernebant clausas, niagister veri-
porta, beatus Ambrosius in eodem hymno de quo tatis ab eis omnemaufert dubietatem, cum eis ma-
dixi, quem in honore sacratissiraaeYirginis conipo- nus et latus palpare et videre jubet. Ita et hic au-
suit: Fit porta (inquil) Christi pervia, referla plena ctor egregius de hoc quod bmnibus in commune cer-
graiia, traositque ftex, et permanet clausa ut fuit per lum esse credidit, rero vaide diuicilem astruxit et
Soecula.Ergo cum dicit fit pervia, semetipsum ex- iirmavit, quod corpus Dominicum post resurrectio-
ponit, et bstendit transitura nativitatis ejus : cum nem 1 januis clausis iiitroierit, fueritque incorruptibile
dicit permanet clausa, ostcndit adimpletum quod pari modo et palpabile. Tamen quolihet pacto in-
erat iti prophetis. Clausa igitur non diceretur, si in gressus ex Evangelio ad discipulbs januis clausis
aliquo iaesa esset ejus inlegritas; f sed quia iu probatur, sicuLel clauso ulero Virginis nalus.mQuod
niitlo est violatus pudor virgjneus, neque fons in si nalus sic per vulvam jure dici non "polesl,ut isli
aliqiio resignalus, procul dubio patet sensus, quia volunl, omnino nec ingressus per januas; et tamen
clauso utero ad nosvenit, sicut januis clausis in- ingressusadeosconvincitur/quiindoin medioeorum
gressus est ad discipulos. Siquidem aspectus discipji- stelisselegilur; sicul el de sepulcro egressus n si-
lorura utruriique tunc probavit, soilicet quod et fores gnalb iHoniiiiienlo monstralur," quando angelus re-
clausai essent, et quod Dominusper easdem introiens volvit lapidein, et yacuiifri' ostendit monumentum.
coram eis prajsens astaret. Sic et fides noslra utrum- Unde liquido cpnstat "quod sicuf saxeum illud os-
que de Christo cerljssimum tenet: qubd et pervia tium-° ei pervium et' penetrabile fuif, nec pptuit
fueril ejus integriias nascenie Domino ex ea, et ta- cobibere vivum, quem prius claudebat sub sigillo
riien uterus non fuerit reseralus. Alioquin quomodo moriuuni; ifa ot claustruhi malricis atque genitale
clausum dici polest permansisse, quod violatum est? "i Yirginis cum esset clausum et signatum sigiilo pudo-

? Quanto, AmeJ. et Ach..Feu-ard., quasi. sutyinere possenf, qupd emendafemus npn ha-
b Djjtninqjleest in Apher. buimus.
c Pro nati hdbent Arael. et Feu-ard, nasei, iion i Moriturus habent Acher. et Cpdex AIJJ- Solus
male. Feu-ard. edebat mgrifius, pessime.
d "Necin delicfqcqncepit.Haec yerba desiderantur j Certatores, Fpu-ard. pt Aijie).
in k Aliter in Feu-ard. et in jjps.trpAjnel. : Nem.o
" nostr. Aiael. fetFeu-ard.
«'Admisit.Male jFeu-ard-qtnisit; npsterCod. Ach. igitur qui safie sapit de hqc re pvudutn dubitet, incer-
consentit, tum qtiquid affirmqrecoikendgt.i
.' CojruptJJShfc locus in Feu-ard., et AmeJ.Cocl.; 1 Pritno scribit JTou-ard. soius.
Sed in nullo esi violalus pudor Virgiitis, nec fpns in _ w Aliter jjn Feij-ard. qpam jii Amel. et Ache-
aliquQ resergtus. Procul dubio, etc. rio : Quia si natus sit per vulvam, vere dici non pqt-
£ Npn multo aliter F.eii-ard. : Nequqqupxnigitur est, .etc
dicito quisquesane sapis. n Signato monumentoest.jn npstr.. Am. et Feu-
h La Barre .emendavit sustinerent, quoniam in ard. Acherius ediderat signatus, quftd 'ierpepdavitde
Acjtefib legehatur corrupte suslinere solum. Nps Ja 0Barre.
qui in nostr. Amelian. et Feu-ardent. feperimus Et pro ei habent nostri.
223 AD S. HILDEPONSIOPERA APPENDICES. 224
ris, cum impleti essent dies pariendi, non potuit ob- A.pervicaci
A insultatione definiunt virginitatem non
stare partui inlegrilas corporis; nec tamen a cguit aliunde quam ex coitu viri corrumpi posse, neque
reserari, quia b non oportuit ut esset lormenlum ei corruptam vocare debere Mariam, licet juxta legem
qui eral honor matris ct gaudium, quia Deo toliim pepererit omnium feminarum, eo quod, inquiunt,
erat pervium in ea quidquid erat clausum; honor etsi viscera vel genitale secretum more caeterarum
vero, quia totum erat deificum,c quod natum.... feminarum paluit, ut nasceretur Christus, virginitas
Fatcor plane quod non tanta materies disputandi tamen corrumpi non potuit; propterea Dei genitrix
valeat inveniri, cur signato seputcro exierit, vel cur sola virgo post partum et incorrupta fuit. Talibus
clausis januis introiefit ad discipulos, quanta quod igitur et hujuscemodivaniloquiish dum sua diffun-
de Maria virginc clauso exierit utero. In illis siqui- dunt venena, sanctorum Patrum proetermillunl au-
dem declaratur divina majestas, in hac auiem mon- clorilatem, et commaculant catholicam fidem. Unde,
slratur divina dignatio ; et secundum d humanitatem quseso,quia noslra dedignanlur audire, audiant bea-
debilus honor matris, et reverentia pudoris. Hinc tum Augustinum, cui contradicere fas non cst, de
quoque beatus Ambrosius hymnidicis Iaudibus te- hac re in libro Enchiridii (Cap. Z&)inter caeteradis-
statur (In hymno in Natali Domini) quod claustrum putantem. Ait enim: Nihil humansenaturoe in illa
pudoris permanserit, el vexilla virtutum in ea fulse- susceptione fas est dicere defuisse. Non qualis de
rint, in qua lota majestas deilalis versalur, quous- utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis
que plenitudo temporis advenit pariendi. Ergo in cum obligatione delicti, cujus realus rcgeneralione
qua claustrum pudoris integrum permansit, nulla diluitur; sed qualem de Virgine nasci oportebal,
disruptio intervenit, nulla vexatio carnis, nulla foe- j>j quem fides matris, non libido, concepcrat; quoniam
ditas diroe conditionis; et in qua vcxilla virtutum si vel per nascentem corrumperelur ejus integritas,
micarunt, nullum peccatum primoeoriginis, ut cru- non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso
ciarelur, viguit. Fulserunt aulem vexillavirlutum in (quod absit) natum de virgine Maria tola confiletur
illo sacro puerperio, quando virgo concepit sine se- Ecclesia, quae imitans ejus matrem quotidie parit
mine, virgo peperit sine dolore ct gemilu, et per- membra ejus, i et virgo est. De quo sane opere ad
mansit <=vij-go fecunda prole. Hoe quippe est clau- Volusianum satis eleganter scribit, ad quem etiam
slrum permanere pudoris, in nullo violatum esse libruin nos legendum pro hoc remittit. Sed isti quia
genitale secretum, quod ei fuit apertum non in con- nec illuirilibrum, nec hunc locum legere volunt, er-
ceptu, non in partu, non in ulla confusione parturi- rant sua temeritate decepti. Alioquin, ut hic egregius
tionis. Nam et Ecclesia Christi omnis, tam Romana doctor fatelur (Ibid.), si vel per nascentem corrum-
quam et Grocca,sic sua ct divina fidenter canit au- peretur integritas virginalis, non fas esset eam di-
ctoritate, quod peperit virgo sine dotore, quod per- cere virginem, corrupta a nascente virginitate. Et si
mansit inviolata, quoniam eam in omnibus illsesam corrupla esset vel per nascentem, quomodo inlegra
servavit Spiritus sanclus, ut virgo haberet filium, et esset et illsesa virgo? Audiant itaque ) hi vaniloqui
servaretur ei honor tanto muncre dignus, quanta tantmn doctorem. et resipiscant, ne forte introducant
sanctificatione uterus Deo fuerat dedicatus. per suam falsam * asseTtioneroChrisium in delictis
Explicit tomus dc Partu virginis Marioeprimus, conceptum, et iniquitalibus naturo. Quia ' el si de
una cum sacris virginibus dedicatus. virgine non est natus, falsum est quod Ecclesia con-
„( fitetur, ut hic ait; falsum et quod omnis Scriplura
kNCIPITTOMUS SECUNDUS " Novi ac Veteris Testamenti de illa testalur. Sed
DE PARTU VIRGINIS. quia omnino virgo permansit, nullis m pressa est do-
Inter sanctarum Scripturarum eloquia cavendaest loribus, in nullo corrupta fuit. Et ideo n non fecun-
semper vana et supcrstitiosa intelligentia; quia, sicut darum spurcitias traxit, non sanguinis fluxum emisit,
in Proverbiis legitur, Perversi dijficile corriguntur, non corruptionfesviscerum ° intra extfaque perlulil.
stultorumquc infinitus est numerus (Eccle. i, 15). Et Quod si talibus el hujuscemodi pateret puerpera tor-
ideo quoruindamfratrum temeritas, quia semel'' coe- mentis, procul dubio virgo non esset, quia virginalis
pit sacramenta divini muneris procaci dispulatione integritas violata esset. Hinc Seduliusrhetor Romanoe
commaculare, ct myslerium sacri partus superflua Ecclesisein Paschali suo opere ait: Infans namque
inquisitione discutcre, malunt cum haereticiserrare, parvus ac maximus, membris scilicet P exigjius, sed
quam cum Catholicis quae malc sentiunt corrigere. deitate prsecelsus; per hospilalis templi sinceram
Unde sibi qu.ia s rimas vanaedisputationis inveniunt, defluens castilalem, non Isesit corpus abscedens,
sentinam pravaecolluvionisad submersionem anima- quod non laeseratxum venisset. Quod si ita est, imo
rum fetidam nimis in Ecclesiis introducunt, dum di- quia esl, non ila nalus esi, ut cseteri nascuntur cor-
eunt mendose Mariam virginem naturali legc Domi- rupto corpore, sed illsesis visceribus Deus »t homo
num peperisse, sicut reliquaepariunt feminae, et non natus est. Unde adhuc idem: Vere divinaegenera-
aliunde in partu incorruptam fuissc solummodo, nisi tionis hoc secretum testis virginis .partus ostenditur,
quia ex viri coitu non conceperit. De cujus incorru- qui materni pudoris cuslos ingressus 1 clausis visce-
ptione jam me supra satis in priori tomo dixissei ribus conceptus est et creatus. r Nihil ergo aperlius
credo; sed quia' isti nostris non acquiescunt dictis,, D 1 dicere queunt, nihil manifestius ii sancti doctores de
i Cogit, Amel. sed abstinuimus, quia in omnibus Cod. reperitur.
b Non poluit habent nostri. mPressa. Emendavit iia Aclierius duclus conjectu-
c Quod natum. Legebalur in Acherio quo natum,i ris,
pro passa, quod erat in suis Codicibus. Quam
et reslituit De Ia Barre ut est in noslris. nos lectionem reperimus in nostro Amel. Feu-arden-
d Humilitatem, Acher. tius edebat affticta.
c Virgo desideratur in soloFeu-ard. n Amel. Cod., nullas sordium spurcitias traxit.
f Pro cmpit,quodest in Ach. ct Amel., nostr. ede- ° Intra extraque. Lectio emendatior, quam solus
bal Feu-ard. crescit. habet Amel.Codex.Acheriusenimet Feu-ard. edidere
s Rimas, ambo iidem; Feu-ard., animas.
h Dumsuas diffunduntnwnias, Acher.; noslri vero) infra extraque. Quod autem sequitur ad nostros simi-
liter edimus, in quibus melior est lectio quam in
ul edimus. Acherio: Quod si talibus et hujuscemodi paterelur
i Et virgo est. Ita Amel. Cod. cum Acher. Esl nonl
in puerpera tormenta.
legilur Fcu-ard. p Exiguus corpore habent Amel. et Feu-ard., scd
j Hic pro hi habel Acher., sed nos lectionem Amcl. corpore certe redundabat, et non habet Acher.
et Feu-ard. retmere maluimus. \ i Clausis solus habct Acher.
k Affectionemedebat Feu-ard. \ '" Retinemus hoc loco lectionem nostri Amel. et
i Lubenter deleremus et hoc loco male
insertum;; Feu-ard., eamque praetulimusAcherianoe, quaetalis
225 APPEND. I. OPERA DUBIA. — DE PARTU VIRGINIS.
partu Virginis, quam quod integra virgo clausaque A . diccns : Quomodo descenditimber et nix de cmlo, et
permanserit, ut fuit anlcquam pareret; quod omnino illuc ullra non rcvertitur, sed inebriat terram,sicct erit in-
non esset, si in partu inore caeterarum feminarum fundit eam, el germinare eatn facit
corruptioni subjaceret. Nulla igitur virgo hujusce- k verbum meum, quod egredietur deore meo. Non re-
modi subjacet passionibus, et ideo vere virgo, quia vertetur ad me vacuum, scd faciet quwcunque volui, et
integra ct incorrupta « est, jure dicitur. Sic et beata prosperabilur in iis ad quw misi illud (Isai. LV,10).
Dei gcnilrix, ut vere virgo dicatur dum parit, ex Ecce quid per pluviam David voluit significare, et
toto recte clausa more virginum et incorrupta credi- quid per stiUicidia: profecto Spirilus sancli infusio-
lur. Quod si non ita manerel incontaminata ut reli- nem, et Vprbi divinitatem, l ut germinaret in ute-
quse virgines, vere virgo non esset. Quod ut osten- rum Yirginis, Verbumque caro fierel; non ul cor-
deret David prophela valicinans de ea, saiis congruo rumperel virgineam lerram, sicul isli volunl, sed ut
exemplo ita ait : Descendet sicul pluvia in vellus, germen ex ea in fruclum erumperel, terraeque inle-
b et sicut stillicidiastillantia super terram (Psal. LXXI, grilas illeesamancrel. Quod si pluvioetanta vis est et
6).Quem versum Cassiodorus senator in exposilione natura, ut inebriet lerram, el infundat eam, germi-
Psalmorum pertraclans, vellus sacralissimam virgi- nareque faciat, multo magis Verbum Dei, cui est vir-
nem Mariam intelligit detonsam ex ovibus Isracl, tus et poleslas, credendura quod repleveril virginea
c pluviara vero divinitali Verbi comparal; quia sicut viscera, cl perfuderil, germiuareque fecerit; ncc ta-
pluvia in vellus cum summo silentio venit, ita perfu- mcn corrupit eam suo ingressu, sicut nec violavil in
dit ac replevit virgincum corpus, et possedit virgi- egressu. El hoc esl quod David exorans Deo Patri
neam mentem. Miro itaque modo, miroque compa- _ ait: Confiteaniur tibi (inquil) populi, Deus, confi-
rationis exemplo d firmavit vaticinando descensionis " teantur libi populi omnes (Psal. LXVI,&). El ne quse-
ejus in ulerum virginis adventum; quia sicut pluvia reres quarc ita confiteantur, continuo addiriit: Terra
integrum et inviolatum perfundit vellus, ila ei divi- dedil fructum suum; fruclum utique vitse, etfructum
nitas Verbi incontaniinatam et illaesam servavit vir- incorruptionis; fructum itaque de ligno vitae, quod
ginem. Inlegram quidemeam invenilet incorruptam, plantatum legitur secus decursus aquarum, ct non
quando descendit sicut pluvia in vellus, et ingressus fructum de ligno inobedientiae. Fructus namque in-
est virginea viscera; descendit autem ct sicut stilli- obedientiaeest mors, el luctus, tristitia, gemitus, et
cidia stillantia super terram. Unde idem propheta in dolor. Quia de fructu ligni vitae magis gaudium et
duabus istis prophetiae sententiis perfectam Christi vila metitur quam anxietas el mcestitia, magis inte-
Incarnationero explanat. ° Per slillicidia namque grilas quam corruplio el disruplio viscerum. Quibus
terram germinare cernimus, ex qua ad infusionem profeclo exemplis prophetalis sermo ubique magis
et f humorem pluvioeomne virgultum agri germiha- juxta allegoriarum figuras fructum declaral prolis et
tur, et omnis lerrse viror nascitur. Sic et divinitas incorruplionem matris, quam primse daranalionis il-
Verbi descendens in Mariam sicut slillicidia super Ialas justo Dei judicio retributiones. Et ideo religio-
terram, germinare eam s fecit germen vitse, et non sius pertractandum est dc partu Yirginis, quam per-
aliunde quam ex seipsa, h id est, de carne Virginis scrutandum scrupulosius, quod uon licel, latebras
per infusionem divinse majestalis. El ideo sequequod venlris. Unde nuper reperi in quodam aulhenlico li-
nalum est ex ea, divinum et humanum fuit, ila ut bro, ui fertur a multis, beati Augustini de secreto
ex Maria neque divinitas Verbi nata credalur sine Dominicaeincarnationis sacramento, in quo inter coc-
homine, neque homo sine Verbo, quia Yerbum caro C ( tera legilur ad locum quasi suo colloquens familiaris-
faclum est, ac per hoc Deus et homo unus esl Chri- simo; Lege, inquit, cum timore, caute, et veni ad
slus. Porro per pluviam quaedescendit in vellus, non me, et dicam libi quemadmoduro Yirgo concepit,
germinandi naluram cxpressit ex vellere, sed modum quia inelius esl ul in sermone sit verecundia, quam
nascendi ex Virgine. Nam pluvia sereno tempore, in fide periculum. Quibus profeclo vcrbis insinuat
quando perfundit vellus, seque ad ingressum servat quam periculosa sil temeritas, ct quam caule ac se-
integrilalem ejus, aequead egressum quando refun- crele cum religiosis valde de talibus disputandum.
ditur, quia in nullo a pluvia velleris integritas viola- Unde in eodem prosequitur opere fundendo preces
lur. Sic quippe de Maria virgine praefatus ille ccele-.- ad Dominuni magis quam verba: Da mihi, inquit,
stis orator sentit, sicque confitctur, quod nec ad iu- veniani, Christe, et parce ori meo, quia incarnationis
gressum Filii Dei sil corrupla, nec ad egressum vio- tuse mysterium temerarius narrator attingo. Et licct
lata, i sed in omnibus plena gratia, integra et illaesa tu clausum dimiseris uterum, nobis famen pcrmisisti
servata; nec cum ingreditur, utcrus aut viscera cor- aperire incredulis Evangclium. Ecce inter coetera sa-
rumpuntur, nec cum evacuatur, reserantur. Manct cramenta totum Deo tribuitur; undc charitalis obse-
quidem genitale secretum, sed clausiuu et immacu- quio suppliciter imploro, quia longe ab ejus laudibus
latum : evacuatur uterus, ut vellus a pluvia, scd iupares sumus.
nvin-i quassantur viscera. Duabus itaque istis senten-
tiis, ut proefatus doclor insinuat, Spiritus sanctus vo- Explicit tractatus de Partu Virginis.
luit declarare, quod demum Isaias de Christo testatur
est: Nihil ergo apertius dici queunt, nihil manifeslius "' { Pro humorem, quod habent Ach. et Amel. Cod.,
/;j'c sancli doctores de partu Virginis, quod integra edebat Feu-ard. honorem.
8 Solus Fcu-ard., facil.
Virgo,etc. h Lectionein Feu-ard. el Cod.Amcliani retinemus
a Esse, Amelianuset Feu-ard.
b Skut stillicidia super terratn, Feu-ard. solus. pro1 qua cdidit Acher. idetn.
c Pluviatn, Acher. et Amel., pro quo Feu-ard. cor- Hoecverba usque ad illa nec cum ingreditur, unus
ruple primum edidit. Deinde ipse et Amelianus Coriex habet Achcrius.
i Cassantur, Feu-ard. et Amel.
liabent divinitati, quod sumus amplexati, rejicientes k Verbummeum. Deest meutn in Acher.
livinitaiem,quod edcbat Acher. i Hic desinit Acherius; prosequuntur autem Feu-
d Firmavit est in Acberio; noster Am. et Feu-ard.,
ardcntius el Codex Amelianus, ut jam supra diximus
ormavit. in monito ad lectorem, qui quidem per se judicare
c Feu-ard. : Per stillantia
namque terram germi- Poterit, utrum ea quae adjiciinus desiderenlur riecne
tare dicimus. ad debitam hujus opusculi conclusionem
2?7 AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. 228
r _! •— ; : - -- , __ ,. ^^
FRAG&tENTUIrf TRACTATUS DE PARTU VIRGINIS
EODEM AUCTORE.

MONITUM LECTORI.
Ex quo Acherii Editionetn iri superiori traclatu sequi decrevimus, constituefaraus hocce illi ffagmeif-
tum subjicere, Ctim ut ne omnino periret, tum quia in Feu-ardenLii Editione et Cod. Ameliano reperieba-
tur, apud quos maximam parlem conficiebat libelli de Partu Yirginis, a quo quiderft atpmento riori erat
aliehnm. mmc atitefn postqtiaro illud attentitis perlcgimtis, non tam similis, quam ejtisdehi omtiiiio cum
superiori libello afgumenti nobis Visuroest; tantasque hujus cum altero affiriitatis iiOtas depfeheticlimtis,
ut si ejus auctorem a nobis quoeras,rion,dubitemus ipsum Paschasium Ratberttiiri (qui et superioiis) as-
sefere. Id ipsum jam antea ex styli similitudirie subolueramus, nunc vero Omnino exptoraturii habeitius.
Priirio enim ad sanctimohiales sicut in superiori scribit, quas frequenter in firie atloquiltif : « Uride quia
tali ac tatito sphnso, diiectissimae,dicatoeeslis, elc i Aclversarios. qtios opprigriat fratfes sieuf et supfa
appellat: « Idcirco quatenus cessent fratres nostri, elc J Idem omnino argtimentum perseqtiittir; ufide
concludit: « Quaproptef cessetit vaniloqui dicere quod communi lege sit natus de Virgine, etc i De-
mum, quod eumdem auctoreffi apertissime demonstrat, aliquas seritentias ei supefiori iibello tanquam
proprias non semel laudat. Ait euim : « Quia»si maledictio illa adhuc in Maria viguit, adhuc et ipse Chri-
stus, ut ssepe dictum est sub maledieto fuit. Deindealihi circa finem : « Nullas ascrihant sacratissimoB
matri contumelias irilnlisse, non gemitus, non dolores, non serumnas quia.hoec omnia, sicut saepe
dicturriest, in prima origine illatoesunt vindicteeet refribuliones justissimae primse prsevaricationis. > Di-
xerat vero hoecomnia fere totidem verbis in priori tracfatu. Ergo cle hujus fragmenti auctore nulla amplius
quaestio; quin credimtis etiara parieiri esse ipsius libelli de Partu Yirginis, quoe vel ad secunrium tomum
pertineret, vel tertium et ultimtim conficeret; narnque serinonem ad monialesesse nemo dixefit, qui anira-
adverteril hic etiam auctorem Sicut in pririia parte- lectorem alloqui: « Si ad simplicitatem, ait, dicto-
rum. . .. attendas, leclrriyetc » De coetero Feu-ardenlium cum Codice nostro contullitius, cx ctijus Ie-
clione certe correctiori mtilta emendavimus.

secunduni narfatioriem Suam, quam lu- stus, ex quo conCepttisest Deus et homo potentia
culcnterdefiniens ct bfeviief aiitc ait: a Tu, inquit, suoe deifatis, et virtute quam ipse novit, quia sicut
clausum reliquisti Uteruiit. Deinde addid.it obscu- bealus Augustinus ail, conceplus in Carne non est
riora mysterii, et ait: Dicani lameri quod i>in cu- carnaliter factus, cujus oftus er carne ubertatem
bili naturae conficitur. In vulva igitur Virginis «i altulit, integritatem pafientis non abstulit. Quapro-
sanguis genilalis et seroeri ejus tiumor fuit. Hujus pler, charissimse, t-lia et hujusceraodi, ut liic proe-
sanguinis humorisque substantiam celatam carnem monuit vir egregius, caute consideranda sunt, et
i.ilus fecit: accessit quoque Spiritus sanclus, et haec prudenter intelligenda sunt. Deindeabsque ambiguo
quae fuerant c ihi giutind comraassata, animando corde credendum est, et ore confitendum, ut ait,
formavit, fortiiata quoqtie clistinxit in formam ho- quod Virgo Dei genilrix ita pepcrit quemadmodurii
minisanimalam,iriqua Deusinclusus liniamentissuis concepit; id est, quia Yirgo immaculala clausis
tenehatur. Eccedixi tibi, inquit, quemadmodumpepe- concepit visceribus, sicul sacra confitelur Eticlesia,
ritjitapeperil quemadmodumarite concepit.Inquibtis simili raodo clausis et incorruplis peperit sine do-
nimirum riictis,siad simplicitatemdictorum, et ad fa- lore, sine gemilu et sine tristitia et aerumna; sic
miliaritaiem personartim atlendas, lector, hoecbeati quippe ut concepil peperit. Necenim aliter decebat,
Augusiini vcrba sunt. Si aulemadcaiumnianliumas- quia non esset virgo incorrupta, neque ilore virgini-
tutias, nec DeusVerbumullisincltisuseslliniamentis tatis, ut sunt reliquse virgines, si esset vexata vel
corporeis, quicst immensus, quaiftvistotus in utero in partu. Unde beatissimus Leo iri sermonihus de
sit clausUsfactus homo, quia totus Deus totum sus- Christi Nativitate ita loquitur: Quod.nova nativi-
cepit hominem, in unitate personse, ut Yerbum tale generatus sil, conceplus a virginc, nalus ex
caro esset; riec se admiscuit, ut confunderetur virgine, sine rjalernse carnis concupiscentia, sine
substantia Verbi in carnem, ac si duo liquores adin- maternse integntatis injuria ; quia futurum, inquit,
viccm, setl ut unirct sibi stiscipicndo hominem sine hominum Salvatorem talis decebat ortus, qui et in
divisione et sine ulla commistioriein Deum. Ac per se haberel humanse subslantise naLuram, et hu-
hoc ineffabilitcr, licet fassus sit islc quod poluil, " niansecarnis inquinamenta nescircl. Ac deiude ait:
operalus est Spirilus sanclus, a quo conceptus cst Oporluil ut novo nasceretur ordine, qui noiam im-
Christus: sicut cst maler de qua conccptus est, ne pollutae sincerifatis gratiam humanis corporibus in-
duo riicantur palres. CaKlerumde liquore seminis ferebal. Oporluil ut primam genitricis integritatem
ct de co-agulohumoris, quod fuit in virtute et po- nascens incorrnptio custodiret, et complacitum
iciitia STerbi,quodammodo,prout loqui fas est, ele- claustrum pudoris, sanetilatis hospitium, virlus di-
ganler est loculus, quoniain ipse est mons Dei ille: vini Spiriius infusa servarel; s qusc slalu efant
in Psalmis, mons pinguis et coagulalus in utcroi de.iccla erigeret, confracta splidaret, ct superandis
Yirgiiiis : ct non illi qui falso suspicati suiil mon- carnis illecchris multiplicatam pudicitiae donarct
d
tcs incaseati, seri solus ex Yirgiuc Christus mons> virlutem; ut virginitas, quoe in aliis non poterat
cst, in quo beneplacituin est Dco Patri habitare ini salva esse getierando, fieret in aliis s imitabilis
iiiiem (Psal. LXVII,17). Et irieo per Spirilum san- confiiendoet renasccndo. Nam, ut ipse testatur, hsec
ctum jure dicitur coagulalus, quia sicul lac e emul- nativilas, licet sit in eo natura consimilis, qrigo est
sus est, ei concretus de humore vcl sanguine, quodI dissiniilis, quse huniano usu et conSuetudine, ut
csl, ul physici volunt, semen raulieris. Coagulaius3 credimus, eafet, quia divina potestate subriixa est,
est autem ac si ex lacte seminis, ut unus sit Chri- ut virgo concepit, virgo peperit, virgo permarisil.
&Tunc, Feu-ardent. ° Evtiisiis, Fcu-Sfd.
b In cubicutum, Feu-ard. f Quw laosa statuerel, confracta, clc. , Ain.
c Verbi, Fcu-ard. Codex.
a Incaseatos, Feu-ard. 8 Imitabilis, csl in Am. Feu. ed., mutabiiis.
229 APPEND. t. OPERA DUBIA. — FRAGM. DE PARTTJVIRGINIS. 230
Nori iiic, iiiqiiif, eogitatur parientis conditio, sed.Acubitus cum homine palre? tlnde sordes i« ea quae
nasceritis arbitrium, qui sic honio natus est, ut vo- nec concipiendo libidincm, pec paricndo est passa
lebat ef poterat. Ubi si vefitatem quseris naturae, dolorem? Unde sordes in domo,,ad quam nulltis
humanam cognosce materiam; si rationem scruta- hospes accessit, sedsolus a.d eam,fabricator Dominus
ris originis, viftutem corififeredivinam. Item ipse vcnit.vestemquam non habebat induit, deamque sic-
in alio sernione, de ipsa eadenique Christi nativi- ut invenit clausam reliquil? Et sicut ille natus est
tate: Nativitas, inquit, Domini noslri Jesu Chrisli solus inter mortuos liber, sic istius,.ex qua natus est,
omriem iriielligentiam superavit, et cuncta exem- matris pudor solus hiteger est. Et ideo nerao vestrum
pla transceridit. Nec potest esse a ulli comparabi- judicel humano modo, quod divino gerilur sacra-
lis, quae est inter omnes singularis, quoeclenuntia- mento. Nemo, mysteritim cceleste discutiat ratione
tur ab arcbarigelo b esse sine damno puuoris. Beata ferrena. Nemo ex usu etractel novitatis arcanum.
fecunditas sacraro virgiirilalem nec couceptu c vio- Nemo quod singiilare est uilo metiatur exemplo. Haec
lavit nec partu. Supervenienle quippe iri ea Spiritu ilie..Nos auleiii dicimus, quia omtiinonoti essct vir-
sancto, et Altissimi obumbratite virlule, incommu- go Maria, saltem ut sunt reliquae vifgines, Si esset
tabile Dei Yerbum de incontaminalo corppre habi- vexaia vel in parlu. Nec puto quod ulla feminarum
tura sibi humanse carnis assumpsit, quoeetiam nul- debet, teste conscientia, incorrupta vocari velle,
lum conlagium de coiicupiscenlia traheret, et nihil etiamsi fas esset ei concipere siiie viro, cum esset in
eorum quaa ad animse corporisque naturam perti- partu tot corruptionibus f pressa, quanlis et quibus
nent, non haberet. Quapropter recetlanl procul hoe- vexantur reliquse, cum pariuiit, feminse. Alioquin
reticorum monstra opinionum, recedant irifra suas jj quid prodesset, si esset virgo pudica in Conceptu,
tenebras insanarum sacrilegia falsitatum. Nos au- quseesset tam misera sub maledicto in partu, mul-
feto venerantes adoremus partum Yirginis cumma- tis afflicta dolofibus, et corrupta impudice satispro
gis, et videamus atque intelligamus quori in princi- peccato tam suis cruciatibus? Nouesset utique talis virgo,
pio erat Yerbum apud Patrem, quod cum pastori- talis et beata in parlu, qtialis fuerat in conce-
bus Dominus ostendil nobis, in nullo dividentes piu, si esset corrupta diris doloribus, ut corrumpun-
visibilero ab invisibili, eorporeum ab iricorporeo, tur reliquse feminaruin. Et non dico in partu, ve-
passibilem ab impassibili, formam Dei a forma servi, rum eliam nec post parlufti pefmansissel virgo. Et
quia etsi unum manet ab oeternilate, aliud coepit a ideo quia non fuit hujusmodi parlus sacratissimae
tempofe ; ulraque tamCn substantia sic in unam virginis Marise,ul isli assefunt,jcanit et oratbeaLis-
convenit personam, ut nisi fides credat, sermo ex- simus Ambrosius : Veni, ait, Rederoptorgentium;
plicare non possit. Hinc itaque Prudentius poeta osfende partum virginis : miretur omne sseculum:
suo praeludens carmine idipsum confirmat dicens : talis decet partus Deum. Non enim ail, ostende con-
latactamIhalamivirlusdivinapuellato ceptum Virginis, sed parlum, ut istos revincat erro-
Siriceroafflatuper visceracaslamaritat. neos, quod lalis el tantus est, qualis Deum decet, et
Incompertaortusnativitasjubet ut iieus csse in quo miretur omne soeculum.Plus enim in partu;
CredaiurCliristus; sicconditusinnubavirgo ut ita dicam, aliquid declaratur, quam in conceptui
NubitSpifilui, vitiumnecsensit araoris. Quia in partu tota incorruptio ostenditur Virginis; in
Puhertas sisuafa manetgravis, intiiset extra conceptu vero non alitid quaro quia Virgo sine eoitu
Ihcotumis,flofefisde feftititate piidica. x gravidalur. Poterat namque, ut isti volunt; si lege
Virginitaset prompl.a f icles
C firistnmhibii alvo " humana nasceretur ex ea, demum vej in parlu cor-
Cordis,et iatactisconditparitura latebris. rumpi, ita ut ipse conceptus homo 8 femiuea intacta
Ergo,mquam,pubertassignafa manet gravis; virgini- corrumperet viscera. Sed quia in partu omnino fuit
tas npn violatur, quia integritas hospitii non corrumpi- jncorrupla, prohatur ex hoc quia et in conceplu. Et
tur. Hinc est omnirioquodsequitur: ipsa pubertas si- ideo beatus Ambrosiusnon ignarus tanti mysterii ex-
gnatamanet, intus et extra incolumis, floreiis cleferti- orat et exoptat, ut ostendaturpartus vir^inis, quem
litate pudicavirginitas. Quod siintus etextrafiorens, isti ignorant, ut in utroque monstretur virgo; bquia
incoluinis inanel* constat in nullo eam fuisse eonta- si esset ut isli asseverant, beata Maria virgo non es-
miriatam, non irigemilu, non in dolore, non.in ulla set, neque partus ejus talis essetut deceretDeum.quia
carnis, aut.sanguinis corruplione; si totam intus et coramunisesset. Et sicommunis esset lege caBterarum
extra floridam fuissesine ufla molestiarumyexatione, mulierum, sub majedictoesset, sub quo pariunl omnes
dufti concepit, dum gestavit, dum peperil, quia in filiseEvae.Et ideononesset in quo miraretur omnesae-
iis omnibus florens, plena gratja, illoesa,etfecunda, culum, sed in quo et cum quo lugeret, quod absiL,
intactis latebrisparitura permansit. Quiaubi corrurh- oninis mundus. Nunc autem quia claustrura pudons
pituf genitale secfeium, nulla integrilas, nulta vir- permanet, utiste teslalur, in partu corrupta nori est.
ginitas raanel ma(ris,non naturae, non sexiis; ubi Et ideo ipseest qui reproraissusest, de quo Isaias vates
pudor carnis violalur, non ullius flos integritatis. ait : Ecce virgo concipiet,et pariet filium(Isai vn,
Porro partus iste genitricis Dei norifuit confusio ma- i&). Yirgoutique concipiet et pariet virgo, quia om-
tris de cujus ortu muliitucioangelorum Gloria hi ex- .. nis divinitas Yerbi, elsi virginis uterum non abhor-
celsis Deo canjt (Luc, 11,14), sed Iionof el gaudhlm. D ruit, virgiiiitatemtamenejus in nullo corrupit, nec in
Idcifco, sicutPetrusRavennas in sermone suo moriet, partu, nec in conceplu. Quapropter si se tantum hu-
non te concep.lus,turbel, non le parlus confandat iniliavit, ut formam scrvi acciperet, noluit corfum-
auditus, quando,yirginitas quidquid est huniani pu- pere matrem, qui venerat sanare corrupta, tit esset
doris excusat. Qusehic, inquit, verecundioe lsesio,- partus ejus mirabilis, in quo miretur orane saeculum:
ubi iniit diyinitas cum amica sibi semper iritegritate quod non ' faceret, si esset communis. Hoc namque
consortium? Ubi est interpres angelus, fides pro- est iliud insignemiraculum, de quoprsefatuspropheta
nuoa, desponsatiocastitas, dotatio virtus, judexcou- canit: Quia ipse Dominusdabit vobissignum (Ibid.).
screntia, catisaiDeus, conceptus integritas, virginitas; Ipse quidem.per se et non per alium. Dederat nam-
partus, yirgo maier? Ac deinde in-eodem : Stulte, que multa signaper sanctos Patres, et patriarchas;
inquit, unde sordes in virginematre, ubi non est con- sed hoc unum per seipsumdedit, quod valdemirabile
a Ulla, Feu-ard. s Femina, Feu-ard.
b Esse deest in Feu-ard. h Hunc locum cmendavimusad Cod. Amel. Corfu-
' Violatura, Feu-ard. pttis enim erat iu Feu-ard. Edit., ubi sic legitur :
^ Earitquia, Feu-ard. Quia si essetut isti asseverant,beata virgo Maria non
e Tentet, Amel. Cod. ut partus ejus esset lalis ut deceretDeur:'.,'etc-
f Pfessd, ex Aniel.namquein Feu-ard., legebatui; esset, » Faciet, Feu-ard.
oerpessa,male.
251 AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. 232
cst, iia ut miretur in eo omnis mundus, eo quod sit A persona esset cum carne sua Unigenitus ac sempi-
ineiTabile.El si signum est ut reproinissumerat, sic ternus Deus ipsa suse carnis conceptioneconceplus.
conipletum est, ut natura nascentis comprobetur ex Ipse unigenitus dum conciperetur, d veritatem coepit
Yirginc, et signum, quod ipse dedit, per se mirabile carnis ex Yirgine. Et ista est, inquit, clausula, quod
praediceturex divinitatis operatione. Hinc sane insa- Deus factus est filius virginis Marise, et Maria virgo
niunt, qui hanc geminam operationem in Christo raater facta est UnigenitiDei. De quo sane mysterio
ubique non inlelligunl, vel non credunl, in quo Cyrillus ad Nestoriumita unum Christum conlitetur,
nec divinilas sine homine operata esl, nec hu- scilicetDeum et hominem, non tanquam hominem
manitas sine divinitale Yerbi. Et ideo ubicunque adorantes cum Yerbo, ne per hoc divisio qusedam
exccllit divina virtus in homine Christo, diviniVcrbi Spiritus inlroducalur; sed unum eumdcmque ad-
esl sacrainentum; ubi vero a humana operatur na- orantes in unitale personae,quia non alienum a Verbo
tura in eo, quia formam servi suscepit, diviniVerbi corpus suum est, neque divisum; quia Yerbum caro
cxihanilio, ita ut in nullo divisus inveniatur Chri- factum est, el homo in Deum ila couniluset assura-
stus, in nullo confundaturduarum naturarum gemina ptus, ut unus sit Deus, cum quo jam ipse etiam assi-
operatio. Et ideo Christus, juxta Isaiae vaticinium, det Patri in Trinitatc perfectus. Et ideo non Deus
tolus est positus in signumpopulorum(Isai. xi, 10). recens, neque bomo purus; sed unus inleger Chri-
Et non in qualicunque signo, seri, sicut Simeon ait, stus cum Deo Patre, et cuin Spiritu sancto coliiur et
in signum cui contradicetur (Luc. n, 5i),quod ad- adoratur. c Quod sane mysterium non malediclionis
huc hodie comprobamusfieri. Et si ei ubique hacte- esl fruclus, non concipientis gemilus, non dolor par-
nus conlradicitur, etiam in partu nativitatis. Nec g turientis, non adoptio ventris. Et ideo non cst ille
miruni si contradictores :stos habeat, cui rcpugnant adoptivusUlius, sed adoptator, ut ita dicam, cseiero-
el conlradicunl b omnes adversarii consorles Anli- rum; quia non in iniqirlatibus concepit eum Virgo
chrisli. Et ideo tales et hujuscemodipestes ncc im- mater, neque in delictis peperit, sicut reliquse pa-
mcrito cum Antichrislo cxsecramus, quia quorum riunt mulicrcs, f quse conceptum de Spiritu sancto,
una est pcrfidia in calumniando,una erit poena dam- et natum, unum in utraque natura Dcum veraciter
nalionis in perseverando. Idcirco qualcnus cessent peperit; quoc ul in conceplu ita ct in parlu virgo
fratres nostri a talibus, et canant nobiscum fideliter permansit, quod nulli alteri unquam contingere po-
cum sancto Ambrosio : Veni, Redemptor genlium : tuit; quia quidquid corruptio humana in corruptis
oslcndc partum Yirginis; miretur omnc saeculum, generat visceribus incorruptum esse non potest.
talis decet partus Deum. Talis e ulique qualem Chri- Ideo corruptse naturoefilii de concubitu iniquitalis
sli confitelurEcclesia, el non qualem isli aulumant concepti, et in dclictis de matris utero cum doloribus
et confingunt sibi mendose. Non in quo confundatur projecti, non aliud esse queunt quam irse fiiii. Hinc
purior virgineus, sed in quo miretur omne saeculum, ergo est quod regenerantur ex aqua el Spirilu san-
et collaudetur Deus. Non qui malerna corrumpat vi- clo, ul per hanc regeneralionemsolvanlur ex Christi
scera, sed qui corrupta restauret, et innovet uni- gratia a delictis primse damnationis, el adopfenlur
versa. Quoniam hoc est novum illud miraculum, in filios Dei. At vero Christus non adoptivus, sed
juxta Jeremiam, quod Dominumfacturum repromittit proprius Dei Filius in plenitudine lemporum venit,
super terram (Jcrem. xxxi, 22), non in quo vclustas missus a Patre, natus ex muliere, factus sub lcge
peccati desseviatcorrumpendo virginea membra, sed p^1 (Galat. IV, 4), qui solus non B eguit regencralionis
in quo renovenlur omnia.Unde in
Augustinus Epislola sacramenlo, neque renasci, quoniam concepius et
ad Ephesios : Quid enim in homine, qui a Salvalore natus non aliud fuit quam proprius Dei Filius, qui
noslro assumptus est, non novum fuil? conccptus, nobis per adoptionis graliam sua dignatus esl beni-
nalivilas, parlus, inlantia, doctrina, vita, virtules. gnitate per lavacrum regenerationis Iargire fraterni-
Et ideoex toto jure novum dicitur, sicut in conceptu, tatis consorlium. Unde Joannes : Quotquot autem re-
ita et in partu. Quoniam si esset in eo parfu aliqua ceperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri
corruplio, esset peccati conlaminalio, pro quo desoe- (Joan. i, 12). Quam sane potestaiem a Patre genitus
virel in Maria antiqua maledictio. Quia si maledictio -ipse ex sua nalura in se habuit, et non aliunde, ut
illa adhuc in Mariaviguit, adhuc et ipse Christus, ut proprius essel Dei Filius, et dare1 quibus vellet gra-
sacpedictum est, sub maledicto fuit. Sed quia solus tis adoptionisgratiain. Et quia ita est, absit ut Chri-
inter omnes liber fuit a culpa, libere egit in nasccndo stus ita nalus credatur ut caeleri, sicul nec conce-
ex Maria, libere et in omnibus pro quibus venit. pius, quiaFilius Dei est unicus dePatris natura ge-
Alioquin si ipse ex matre coinquinatus essct, aut nitus. Quaproptcr audiant tam stulti disputatores, ct
malerna viscera quasi pro peccalo corrumpcret, et non ascribant vile aliquid, aut fcedum in Maria, vel
sordibus ex vitio primae damnationis coinquinaret, triste, sed gaudium; non dolores, sed salutis gra-
non esset Dei Filius, sed adoptivus, ut cacteri; quin- tiara in ortu Salvatoris. Audiant jam impletum in
iino nec adoptivus, et nullus essel per quera ad- parlu Yirginis quod Habacuc prophela valde b per-
opiarelur ipse, si non essel prcprius. Nunc aulem, spicuus olim cum pavore ei exstasi a longe cernehat
sicul bealus Auguslinus teslalur in omnibus lihris tremebundus : Domine,-audiviauditum luum et timui,
suis, ex quo coepil esse, sine dubio in ulero VirginisO consideravi opera tua et expavi(Habac. m, 2, sec.
Filius Deiunicus esse coepil. Sed esse coepissedici- LXX). Acdeinde: In medioduorumanimaliutncogno-
tur, non secundum id quod Deus est, sed per id quod sceris. Cognosceris autem quia dicil, insinual quod
homo fieri teraporaliler est dignalus. Nara qui sera- priusquam nascerelur de.Maria,non satis notus erat.
per crat Deus, ipse coepit essc homo : non aliter Unde vellem isli tam religiose intenderent et consi-
ipse quara Chrislus Deus esl homo; unde ab ouini- derarenl parlum Virginis, quem propheta lalis et
bus, sicul el ab ipso, ubique unicus Dei Filius proedi- tanlus a longe ftiturum prsenoscit, qui prse admira-
calur. Hinc quoquc in epistola sua ad Pclrum : Qui- tione pavens ac tremens dicit : Domine,audivi audi-
bus, inquil, vcrhis explicabitur carnis illiusexcellen- tum luum, et limui. Et ut ad te loquar, quid audisti,
lia singularis, cujus divina est ex ipsa sui pcrceplione sanctissimeVales? Quseso,indica nobis, quid audie-
persona ? Quia sic Yerbum caro faclum, ul in una ris, quod cum tanto stupore miraris, vel quid ex eo
a Opera humana habel Feu-ard., cl paulo infra, e Quia, Feu-ard.
bi ex Amel. edinius exinanitio, illc habet est ex f Quem, Feu-ard.
nnimo. 6 Feu-ard. edidit : Quoniam proprius Dei Filius,
b Omnesdesideralur in Feu-ard. qui nobis, etc, qusevcro nos ex Amet. supplevimus
Pro utique scribit Feu-ard. ubique; non male, »ou habet.
li post qualem inveniretur. h Pro perspicuus quod Amel. habet, Feu-ard.
» Nativitatem, Feu-ard. edid. propitius.
233 APPEND. I. OPERA DUBIA.— FRAGM.DE PARTU VIRGINIS." &_
auditu, quod tantum contremiscis? Non enim loque- A cerunt scrutatores scrutantes scrutinium vanitatis
ris ex usu ineffabilia,quaecernis. Quia dicis auditum (Psal. LXIII,7); quia lalia senliunt, qualiaDomhiima-
luum audivi.nonputo quod consueteloqueris; vocem Lremnon deceni. Sed venite cum gaudio, el videte
enim nos audivimus alicujus, et non auditum, quia procedentem Dominum planissima fide tanquaro
audilusalterius non est, nisi ejus cujus et in quo est. sponsum de thalamo suo; non, ut isti garriunt,
Et ideoforle audilus tuus potius res est quam sonus, doloribus virginca membra corrumpentem, nec ge-
imo vox quara conversus Joannes vidit (Apoc.i, 12). nilale matris secretum violantem, sed divinitus ex-
Hanc tu forte vocemconsideranscernis Yerbum con- sultauteni, ut Propheta canit, el procedentem libere
substantiale, pro quo sic pavescis; ac per hoc unum de aula venlris, tanquam sponsum de Lhalamo suo,
est quorjaudis, et quodconspicis.Pro quaprofeciovoce quia 4 pervius factus est ei uterus clausus. Cujus
et auditu valde perterritus sic exclamas. Sed ne forle nimirum cgressus a summo coelofortis narratur ad
nos exlraneos relinqueres ab hujusmodi intellectu, currendam viam, et recursus usque ad sedem Patris
continuo addis dicens : In medio duorum aniraalium (Psal. XVIII,6). In quibus tolus e vobis virginibus
innotesceris, dum appropinquaverintanni cognosce- el Ecclesiacsuoefeslivus procedil sponsus, exsultans
ris, dum advenerit tenipus ostenderis. Ecce quam ut gigas, ut sibi lsetus ducat uxorem. Et ideo non
patenler insinuas quid audieris. Audisti itaque Ver- sunt audiendi, qui dicunt quod quando processil de
bum Patris, et conspexisti non auditu auris, sed au- utcro Yirginis quasi sponsus alacer, tunc dolorihus
ditumentis. Ethocesl opus mirabile, quod conside- afilixerit matrem, corruperit viscera, violaverit pu-
ras. Considerabatenim mysteriura incarnationis ejus, dicitiam, multiplicaverit tristitias et aerumnas, auxe-
cl partum sacrseVirginis. Ideo ait: In medioduorum p rit gcmitus. Quod si omnino ita csset, non satis
animalium proesepe recognosce; et cum appropin- probabililer diceretur Dominus tanquam sponsus
quaverint anni, et advenerit lempus, pleniludinem procedens de thalamo suo; f nam sponsus quando
inlelligepariendi, quando Deus Pater, juxta
a
Aposto- procedit de thalamo suo, semper jucundus ct alacer
lum (Galat. iv, &), misit Filiura suum faclum ex gaudet videri. Nec dubium quin uterus Mariaevirgi-
rnuliere, faclum sub lege; quia lunc innoluit cre- nis ipse sit thalamus, in quo sponsi ac sponsae,ciim
dentibus quod absconditum erat sseculiset genera- caro fit Yerhum, foedera s junguntur nuptiarum.
tionibus, et cognitum est quod nonduin fuerat reve- Non cnim, sicut testalur Cyritlus, caro Christi vel
lalum, et ostensum quod semper erat occultum. corpus thalamus vel templum debet intelligi, sed
b
Unde Isaias : Tu es, inquit, Deus absconditus, et uterus Yirginis, b quia inChristo non duaesuntper-
nos nesciebamusle (Isai. XLV,15). Erat quidem Deus, sonae, sicut nonnulli liferelicorum voluerunt: quo-
sed absconditus. Sciebant autem plures quod esset niam non sic creatura, ul sancius iste testatur, in
Deus unus, sed nesciebant quod esset Filius. Idcirco societatcm sui creatoris assumpla est, ut ille habita-
recte nec Pater cognosccbatur; sed cum venit ple- toris, cl illa habilaculi teneat locum ; sed ut ita na-
nitudo temporis, innotuit scipsum et declaravit Pa- turaeduoealteri altera uniretur, et in tantam conve-
trem. Agnito iiaque Filio, agnitus est et Pater. niant unitalem ut ulriusque diversitas unus idem-
Ostensus tamen primum in praesepioest per stcllam que sit fiiius. Propterea cum nascitur homo de Ma-
in medioduorum animalium,quando et annuntiatum ria virgine, non purus homo, neque communi lege
est per angelum, quod ipse sit Filius Altissimi. Haec naturoe, sed Dcus Dei Filius, non cum eo, sed in eo
est namque visio illa mirabilis, et auditus valde in- nascitur. Sicut et cum solvitwr templum corporis
effabilis.Haecest ipsa eademquecontemplatio, quam C Christi ex Evangelio, et resuscitatur, Deus homo sol-
vidit Isaias, quando ait: Puer natus est nobis, et fi- vitur in mortem, et Deus homoresuscitaturad vitam.
lius datus estnobis(Isai. ix, 6). Nobis quidemnatus, Nonenim ita solvitur hoc templum, ut separelur a
et non sibi, sicut et datus, qui semper erat cum Verbo, sed sic solvitur, ut possit Deus pati et rnorl
Patre natus. Et qui erat Palri coaeternus unigenitus in homine. Quoniam, sicut bealus Auguslinus ait, ut
in natura deitalis, ipse unus idemque ex lempore ipse qui natus est de Patre, Deus Verbum nalus est,
natus per Virginem, et datus est nobis. Nobis qui- et de malre Verbum caro factum est. Unus igitur
dem natus, et non sibi, quia coaeternusPatri erat atque idem Deus, Dei Filius, natus ante ssecula, na-
Filius. Quapropter cessent vaniloqui dicere, quod lus et in sseculo, et utraque nativitas unius est Filii
communi lege sit natus de Yirgine, super c quem Dei. Verumetiam, inquit, de eodem matris utero
omnes mirantur prophetse, cujus nativitatem in sse- idem Deus homo exivit, et in sepulcro idem Deus
culo cum audiunt, liment et gaudent, pavent el ad- homo factus jacuit, et ab inferis idem Deus homo
orant, silent ct narrant, laudant quod explere ne- die tertia resurrexit. Quapropter, quseso, audiant,
queunt. Unde laudemus et nos, charissimae,et cre- quia in nullo ex quo concep^tusest Deus homo, sol-
damus quidquid esl ad liquidum in hoc partu, quod vitur Christus; alioquin, sicut ait Joannes aposto-
penelrare sensibus et intelligere non valemus. Oc- lus, qui solvit Jesum Christum, hic non est ejus,
currite, sponsse Christi, ad partum Yirginis et ad sed hic est Anlichrislus (/ Joan. iv, 5). Idcirco
prcesepium. Yidete, quaeso, miraculum; videte de cessent a talibus deliramentis, et confiteantur cum
Yerbo hoccum pastoribus, adorate cum magis, quia sanctis PaLribussic eum esse nalum de virgine Ma-
Verbumquod erat in principio apud Patrem, jacel in D ria, ut dignatus est et ut decuit Deum; nullas ascri-
prsesepiocaro faclum:el quod in prsesepiotunc jacuit, banl sacralissimsematri contumelias intulisse, non
nunc in dextera Patris residens regnat. Quapropter gemitus, non dolores, non aerumnas, non ullas vi-
non nobis vilis videatur sponsusqui in stabulo tam scerum vexationes,non ullas diraetristitiaecorruptio-
humiliterjacet, cui obsecundatGabriel, et collaudant nes, quia haecomnia, sicut saepedictum est, in prima
angeli, cui stella famulatur, et totus deservit roun- origine illatsesunt vindictseet retribuliones juslissi-
dus. Nolite, obsecro, cum istis perscrutari latebras mae primaeproevaricalionis.A quibus omnibus beata
virginei partus, quasi corruplas, quia et ipsi defe- virgo Maria quantum est aliena a culpa, tantum pro-
a Natumex muliere.Ita Cod. Amelianus, quod non Sed fecimus ejus exemplo, q-ioniam in fine hujus
mirum, quando constat nonnullos ita Iegisse, etsi opusculi ubi Feu-ard. habet sponsus noster, Amelia-
altera iectio praeferendasit. nus Codexlegit sponsusvester.
b Deusdeest in Feu-ard. f Nam sponsus, etc Verba haec desiderantur in
•>Quam, Feu-ard. Feu-ard., in quo solum habentur sequentia, semper
d Eniendaviraus pervius, pro parvus, quod habet jucundus, etc
Feu-ardent., neque dubilavimus,quanquam Amelia- 6 Jungunt, Feu-ard.
nus legit per eutn. h Quia in Christo non dum sunt personm. Erat in
0 Nobisvirginibuslegebatur inFeu-ard. Nos emen- Edit. et Ms. quamvisdumsint personm, certe corru
davimus vobis,quanquam in Amel. sit etiam nobis. ptum; itaque emendavimus conjectura duclL
PATROL.XCVI. 8
_ss AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDlCES.
cul dubio libera fuit a doloribus, et a pcena. Qua de A nequejanj ulhspotest obfuscari caluniniis, quie glo-
c.iusa, charissimse, exsultale.in Domino et congau- riosa supcr clioros angclorum sublini.ata, veijeratur
(!etc, quia tanloe graiise coinparlieipes faclseeslis; ab omnibus, et dum adorant et coliaudant Filium
congralulamini, quia non soluin caslitalem, verura Dei, ipsum eumdemque ejus confitentur lilium, et re-
ct virginilatem integram illibatamq.uesporisovestro cognoscunt non alium esse, a qui coaequaliset sub-
Deo religiose satis admodum vovislis. Unde quia slanlialis DeoPalri credatur el adorelur ab omnibus,
lali ac tanto sponso, driectissimse, dicatac eslis, ser- quam qui natus est de ulcro Maiisevirgiuis. El iueo,
vate immaculalum coimubium vestrum, et dotalia sponsoeChrisli, sic respicitead cunas, et ad prsese-
jura, quse non nisi fide integra el operibus ser- pium, ut euni semper cousedere.intelligatis iii dex-
vanlur. Exorale, quseso, pro ine, quia dignus non lera Patris, non jam vagientem inter erepundia, ne-
sum vobiscum ante thronum hujus virginis dulcia que pendentem incruce, sed regnantem super om-
canlica frequenlare dramalis, saltem mihi venia do- nia, cui dala est, ut ipse testalur, omnis polestas in
netur veslris inlercedentihus meritis. Deinde, obse- coelo el in lcrra (Matlh. xxyiii, J8), cui flectitur
cro, agite precibus hoc munus quamvis subulco vo- omne genu cGelestjum,lerresirium, ei iufernorum,
bis sermone dicatum, virgo beata vestro dignetur ct omnis lingua confitefur, quia Dominus Jesus Chri-
obsequio suscipere, quia, ut scitis pienissime, no- stus sponsus veslerb in gloria est Palris (Pliilipp, n,
stris non egel laudibus, quam oinnis illa supernorum 10). Amen.
socielas hymnidicis indcsinenter celebranl melodiis; B
» Qui emendavimus, quamvis in utroque sit quam, b Noster, Feu-ard.
nec dubilamus auin ita legendum sit.

ALIUD FRAGMENTUM
EX LIBELLO DE PARTU VIRGINIS .
Pr»ul est in Editione Feu-ard. et Lod. Ametmno, in quo exoraium potius cujusdam semonis ad populum
continetur.
Quoliescunque, dileclissimi, vobis aliquid pro tate devolionis coseiderata intelliguntur, intellecta
amore Creatoris nostri in ejus crcalura dignis laudi- vero ad plenum vere laudantur (Rom. i, 20). Quae
bus praedicaiur et cxtollitur, ad ejus procul dubio nimirum laus in conspeclu Dei el angelorum ejus
laudem referiur, qui auctor creaiurarum est, ul de lanio amplius gralificatur, ut acceptior fiat, quanto
crealura sua factor intelligatur ct laudetur; quoniam, in eisdemsanctis et veris operibus Deus sapienter fide
juxla Apostolum, invisibiiia Dei, per ea qum facta creditur, et intellectu pie videtur. Hinc quoque David
sunt, inlellecta conspiciunlur(Rom. i, 20); sicuti, ut valde gratulabundus, tertio repetendo exhoriatur di-
ita dicam, fieri solet in quodam laudabili et mirabili cens : Psallite Deo nostro, inquit, psallite regi noslro,
artificio, dum quidquid in eo multis et magnis laudi- psaltite (Psat. XLVI,7); Patri videjicet ac Filio; et ut
bus effertur, totum ad gloriam et laudem manus ar- Deus Trinitas commendetur una cum Spiritu sancto,
lificis jure inspicitcr. Scd longe incomparabiiiter p psallite,inquil,sapienier(Ibid., 8).De quihus profecto
Daus Iaudandus est in sanclis suis, et in omnibus " quisque non recteintelligit autcredit, non dico sapien-
opecibus suis prscdicandus. Hinc quoque David : ter, verum nec utililer, sed in vanum psallere vide-
Laudate Dominum, inquit, in sanctis ejus, laudate tur. Ideo, dilectissimi, adhibete diligentiam in om-
eum in firmamento virtutis ejus (Psal. CL,1). Quod nium sanctorum festivitatibus, maxime vero in hac
ut digne possit fieri, fides prius adhibenda est, quo- celebritate genitricis Dei, ul bene intelligendo ac
niam onmia opera ejus in fide; deinde intelligeniia recte vivendo, in ejus laudibus digne assistere, et
rcquirenda; alioquin, nisi credideritis, sicut Isaias sapienter Deopsallere possilis; quoniamquidquid.ge-
ait, non intelligetis(Isai. \u, 9). Intelligibilia autem nilrici ejus oiliciosissime iropendilur, illi nimirum
Dei per ea, ut dictum est, creaturarum quoefacta impenditur, cui jure patet omne clausum....
suni el fiunt in sanctis ejus, digne in fide cum pie-

S. HILDEFONSI SERMONES DUBII.

ADMORITIO AD LECTOKEM.

Nol! mlrari, leclor oplime, quod sequentes sermones operibus dubiis et incerlis sancti Hildefonsia nobis
accehseri videas, quos tamen audis a viris non indoctis tanquam suos frequentissime laudatos, et quasi
Hildefonsinos communi opinione receptos. Facimus etenim nec temere, nec sine aliorum virorum magna
doctrinae laude prseslarilium suffragiis, sine quibus nuiiquam ausi fuissemus judicium de illis adeo aperte
prOnuntiare. Neque enim ignoramus quanlse invidia:res plena sit, opiniones veiustate quodammodoconse-
cratas, alque hominum animis allis radicibus infixas evcllendas suscipere; quamque difflcile in operibus
sanelorum Palrum paulo accuralius examinandis alque dijudicandis occupalum, inlemperatioris critices
notam effugere. Itaque quod dicimus, rem esse valde incertam, utrum sermones isti revera sint sancti
Iliidefonsi, non nisi post seriam meditationcm, longumque cxamen illorum institutum, post multas eorum
intcr se, lum cum aliis operibus sancti Doctoris collationes factas, facem semper nobis prseferentibusviris
omni doctrina et cruditione preestantibus, cleniquc non nisi gravibus rationibus adducti, pronuntiamus.
Quae omnia paulo fusius exponerc operse prefiuin erlt.
Dc sancli Hildefonsi serjnonibus nihil amplitjs ad posteriorum Leraporummemoriam perveneral praeler
historicorum leslimonium, a quibus commcinoraiiturnonnulli sermones ab ipso conscripti, et cum caeteris
operibus suis in lucem emissi; neque postrema soeculaulluin illorum Exemplar viderant, donec sasculo
decimo sexto omnium primus Franciscus Feu-ardentius, nobilis theologus Parisiensis e fratr. Minorum
_37 APPEND. I. OPP. DUB. - SERMONESDUBR. — MONITUM. 25*-
familia, ex anliquo Codicems. (qnem a Gofiscalcointer Aquitanosepiscopoex Hispaniis asporlatum scribil)
una cum tibro dc Viginitate perpctua sanciie Mariae, et altero Iibello de Parturitionc superius excusso,
scrmoiicsduodecim sub nomine sancli doctoris cvulgavit. Scilicet deceptus fuit vir alioquin oculatissimus,
quod scrmones tali nomine inscriptos forsitan reperisset, neque illud a vero abhorreret, quando sanctum
Hildefonsumsermones scripsisse constarei. Invenlum vulgatumquethesauruni omnes communi acclamatione
suscipere, probare, laudare; Hilriefonsisenlentias unusquisque producere, ornare, amplificare; nerao de
eis vel Ieviter dubitare, vel ad illorum examen animum adjicere. Qua ex re non mullo post eommunis apud
omnes lilteraios opiniopercrebuit sermones istos germanos esse Hildefonsifetus.
Posl lvec vero accidit, ul ex doctoribus aliqui illorum leciioni serio incumbentes, nonnulla in eis prima
fronte suo.judicio minus probanria oiTenderinl,quorum occasione de illis ad novura examen revocandis,
legitimoqueillorum parente diligentius invesiigandocogitarunt. Hos inter prirous nobis occurrit P. Joannes
Poza, qui in suo Elucidario beataaMarioevirginis ad illustrandum argumentum de illibata Deiparae conce-
plione, leslimonia ex Hildefonsonostro addueta expendere aggressus, eo fine ut incerta el spuria a certis
legiiimisquesecerneret, nitilta sibi visus est in bisce sermonibus reperisse, cum ab Hildefonsirnore et stylo,
tum ab ejus docirina pietateque omnino alicna, ousenon esseut temere, nec sine gravissimis probationibus
(quosnulloeerant) tanto doclori imputanda.
Pozsejudicio TheophilusRaynaudus rerienovo explorata acquievit.Amborumquesententiae, quieos secu-
lus est D. Nicolaus Antonius, in Bibliotheca antiqua Kispanioelibenter suiTragatus est, postquam Pozoe
censuram tolidem verbis retulisset. Deinde P. Remigius de Ceillier in opere Gallice edilo de Scriploribus
Ecclesiasticis, nullo pacto ait sibi persuadcri possc prseriictos sern.ones esse sancli Ilildefonsi.
Ergo ex duplici capite, si islos doctores audimus, oportctsermonesproefatos sancfo Hildefonsoabjudicare :
nempe ex doctrina in cis contenta, et ex proprio uniuscujusquestylo. Verum, ut ingenue loquamur, Pozae
censuramin his quse doctrinara speclanl minime probare possumus; ncque enim (nisi omnino coecutimus)
videmus quid sit quod erroris merilo insimnlari queat. Tria siquidcm sunt quie fidei absona piisqueauri-
bus minime ferenda censet perrioctus vir : primum, quod sermone S, de Assumptione, dicitur non debere
indtibitanter affirmari beaiam Yirgincm fuisse cuin corpore in ccelum assumpfam (quanquam pium sit ita
credere), nc incerta pro certis recipiantur. Altcruin, quod sermone prsecedcnti pia quadam temeritate as-
serere audet festum Assuinptionis aliquod remcdium el refrigcrium afferre clausinsinfernalibus, arieo ut
in eo die ministri Tartarei non audeant perlingere suos caplivos. quos recolunt redemptos sanguine filii Lan-
tse Virginis. Tertium denique, quod in bomilia de Puriftcatione asseveral corpus Christi Domini fuisse
quadraginta dierum nuraero formatum in utero Virginis. Hoectotius censurse summa, cujus singula capita
facilediluuntur.
Nam quod de assumptione corporis virginei dubitanter scribit auctor, illud ex sermone Assumptionis de-
sumptum est, qui ab eo laudatur sub noniinesancti Iiieronynii, cujus certe non est, sed vel Sophronii au-
cloris GroeciIlieronymo supparis, ul plocel aliquibus, vel, ul volunt alii, auctoris multo recentioris, sed il-
lorum priorum saeculorum,qui potuit illud assercre sine ulla offensione: nempe pie ab aliquibus tunc tem-
poris credi bcatam Virginemfuisse in corpore assurnptam in ccelum, verum indubitanter tanquam certum
non posse affirmari, in quo certe errorem nullum aniinadvertimus. Neque si qtiis Hildcfonsisoeculoidem pro-
nuntiasset, facileesset erroris argucnrius,quando non in omnibus Ecclesiis, nequeab omnibus doctoribus ita
certo tenebatur, sed tantum in aliquibus; qucmaduiodum colligitur ex scrmone secundo de AssuinpLione
faiso Auguslinoattributo, eujus auctor posl sanctum Isidorum, quem laudat, scribebat. Quod tamen, posl-
quam ab universa Ecelesia receptum esl, alque omnes sacri doctores in ea verilate consentiunt, si quis infi-
ciari, vel de eo dubitare auderet, lemerilatis nolani non effugerel.
Necvalidiusest quod secundo loco opponebatur de refrigcrio et levamine per Yirginem allato clauslris
inlernalibus in anniversariodie suse assumptionis. Quisenim miretur illorum temporum doctorem hujus-
lnodi pioelemeritati, ut ipse vocat, lubentcr indulsisse in heatoeVirginis gloriam, qui sciat sanctura Augu-
stinum (Enchir. c. 112) quorumdam senleiithm improbare ausum non fuisse, qui existimarent damnato-
rnm poenas certis lemporum inlervallis aliqualenus miligari, itaut in ira sua nou contineat Deus misera-
tiones suas; non seternosupplicio finem dando, sed levameu aJhibendo, vel inierponendo cruciaiihus? Deinde
iinrie evinci potest hoc Iocoauctorem fuisse loculumde hominibus in oeternum damnatis in infernum ob
graviapeccata, et non potius de animabus sanciis, quse in Purgatorio torquentur? Al vero his el damnalo-
ruin captivorumquenomina conveniuni, alque a niiiiislris Tarlareis in clauslris infernalibus lorqueri nemo
ambigil.
Dcniquequod ullimo loco objicitur de formatione corporisDominici quariraginta dierura circulo peracta in
utero Virginis, si quamhabet riifficultateni(ut certe habet), non aliam vcro quam quoein vei'bis Augustini
rcpcritur, in lih. i.xxxin Qusest., q. 56, unde hiclacus virieiur fuisse desumpius ab illius homiliaescriptorc.
Ycrum cum Augustini verba nulius sit theologus, post Magislrum Senteniiarum, qui non ea sano sensu ex-
posuorit, cx illornm commcntariispotest huic locosolutioaccommodari. Hisce igitur de cloeLrinacriminatio-
nil;us dilutis, rcliquas animadversionesexpoiiamus,quibus eviucitur istos sermonesminime censendos esse
exploratos llildefonsi fetus.
Et primo quidem id quod omniuin maximeFeu-ardenlio persuasil hosce sermones esse Hildefonsi, scili-
cet -uod in illo suo CoJice ms. s;iiis vclusLouna cum aliis operibus ejusdem sancli doctoris reperissel eos,
queniadinodumtanli viri errorem elevat, ita quam levis momenti fuerit, postea manifeste apparuit. Erat
eniin ctiam in illo Codiccimmediate posl lihellum llildefonsi de perpetua deiparoevirginitale ille alius tra-
ciatus de Parluritione proxime a nobis editus, quem, ut prsemonuimus, nemo non Hildefonso abjudicat.
Quoniam licel sub ejus nomine reperiatur, longa tamen experientia compertum est fuisse in more apud an-
tiquosaiiteartis typographicseariinventionem,ut variorum doctorum lucubrationes ad idem proesertimargu-
nienti genusspectantes in eumdcmCoriicemcongcrereiit, nulla saepissime auctorum diversitate notata; quoe
ics immaneesl quot errores circa gcnuinauniuscujusqueopera pepererit. Ahundant undique exempla, quo-
rum nos, ut alia omittamus, siinile deprehciiriimusin ipso Codicenoslro Amelianojaro saepius laudato in
horum opusculorumEriilione. Esl enim fere lotus expressus ad norroamCodicis quoFeu-ardenlius usus est:
iidemin utroque Lractatus,eodemque ordine riispositi,nisi quod noster correctior est, atque uno sermone
auctior, qui inscribiturDesancta Maria. At vero post haecomnia aniroadvertimus aliquot folia membranacea
abscissa, in quibus abs dubioalius tractatus continebatur de laudibus bealse Virgiuis, cujus locupletissimus
index arihucremanet ad calcem ipsius Codicis,eaJem qua coeleramanu cxaralus. Al vero prsediclus libeUus
noii esipropierea Hilriefonsicensendus, sed vel Anselmi, aliusve qui de bcaloeMarioelaudibus scripserit.
Huic animadversionimullum ponderis adjiciunt, qua3a viris doctis observaia sunt circa horuxu slylum.
239 AD S. IHLDEFONSIOPERA APPENDICES. 240
Quanquam enim nullnssit cerlus et exploratus ilildefonsi sermo, cjuocumislos contulerint, quantum tamen
ex coeteris opcribus conjicere potuerunt, nihil minusineis vident quam Hilriefonsum. Siquiddm propria
illa scribenrii ratio confonnalioquc Lalini sermonis, qucc Patrum Gothorum quasi characterem exprimit,
nusquam apparct. Ununi cerle cuilibelpaulo attentius illos perlegenti exploratum erit,etnonuno, nec duplici,
sed rnultiplici style essc conscriptos, quod plures prodit auctores. Siquidem primus, quartus, qui primi
quasi compendiumest, unius auctoris esse perhibenlur; tertius, quintus et sextus, alium sapiunt auetorem ;
septimus el octavus omninoa prsecedenlibusdiversi ; decimusnulli priorum similis. Alius Scripturarum le-
stimoniis lotus intextus est; alii Patrum et doctorum citationibus abundant. In quo illud est omni aniinad-
versione dignura, quod cum in eis aliquando laudentur Hieronymus, Ambrosius, Augustinus, Sedulius
poela, unius Gregorii Magni nomen nusquampersonat, Gregorii, inquam, illius, qui nostris Patribus Gothis
solus lpse instar omnium erat, cujus unius doctrina maxime delectabantur, cujus sententias semper in ore
habebant, quibusque solebant omnem oralionem conspergere, ut videreestcum in Isidori operibus, tum in
ipsius Hddefonsilibris de Annotalione baptismi, et de Progressu spiritualis deserti; quamvis in libro de
Yirginilate perpetua sanctae Marioenullamresejus mentionem fecerit, quemadmodum nec alterius doctoris,
testimoniis Scripturarum urgendis, prout postulabat, uuice inlentus.
Ex quibus omnibusnon lemere colligiposse videtur ex primis undecim sermonibus nullum esse qui certa
aliqua ratione Hildefonsonostro ascribeudussit. Ncque de tribus postremis, quos adjicimus, est magis ex-
plorata senlenlia. Namqueprioris, qui de sancta Maria inscribitur, nulluni aliud est argumentum, quam
quod unus Codex Amelianus inter cselerosillum exhibel. Duo reliqui suam veritatem P. Florezio persuase-
runt, quoniam postquam ab eriitoribussancti Augustini, qui parens eorum credebatur, rejecti sunt tanquain
spurii, repertifuere in Codicesuo ms. soeculixm, post libellum de Yirginitate sancloe Mariae, sub nomine
sancti Hildefonsi.Quod argumenlum quantum per se valeat, vidimus, nisi solidiorex stylo ei materia con-
jectura capialur, quam quidem nos eruditorum arbitrio reiinquimus, qui illis perleclis judicabunt quam-
nam habeant hi sermones cum genuino sancti doctoris slylo, atque etiam cum praecedentibus sermonibus
simililudinem. Nos haerentesrem in medio relinquimus, atque ad illorum accuratiorem Edilionem proce-
dimus.
SERMOPRIMUS. } honore Virginis frequentare, ubi interdum angeli ca-
A
nenles celebrant laudes, archangelus Gabriel evan-
DE ASSUMPTIONE BEATTSSIMJEET GLORIOS.E VIRGINIS gelizat, slella occurrens refulget, magi veniunl et
MARM3. adorant, munera deferunt, suisque muneribus pro-
Hodie, dilectissimi fratres, nalalilia oeataeMarise phetant: pastores audiunt et loquuntur; veniunt, vi-
celebramus ; « et jam sinceris vcstris meritis ac pre- dent, el inlelligunl Verbum incarnalurn, quod Domi-
cibus adjuvemur, quatenus ipsa intervenire dignelur, nus ostendit eis.
ul et ego vos solemniter exhortari queam ad profe- Idcirco, dilectissimaa, ubi talia et tanta ostendun-
clum salulis veslrse, vosque devole percipere valealis, tur, b surgite cum hymnis et canticis spirilualibus
111simul nos omnes in ejus laudibus digni invenia- psallenles in cordibus veslris Domino, eLcum ange-
mur. Non enim ab omnipotente Deo lam effeclus• lis c decanlate dicentes : Gloria in excelsisDeo, et
tantarum rerum quam voluntas requirilur. Et ideo, interra pax hominibus bonwvoluntatis (Luc. n, 14).
ut credo, pro bona voluntate, riileciissimi, prsestabit; Quoniam haec est raater Domini, d per quem vila
vires loquendi, quas imperitia denegat, qui et vobisi redonatur. Haec est virgo fecunda, multis propheta-
plenissime gratiam intelligendi dedit, quoniam laetii rum indiciis praedicata. Hascest qusc hodierna die,
ad ejus festivitatem devotique celebrandam occurri- completis omnibus, coelo assumitur, exuitur carne,
mus, ante.cujus torum olim mullitudo coelestisexer- coelesti gloria vestitur. Hoecex genere Abrahoeorta
citus decanlavit : Gioria in excetsisDeo, el in terrai virgo, in cujus semine benedicebanlur omnes genies
pax hominibusbonwvolunlaiis (Luc. n, 14). Quapro-i de iribu Juda. Unde diclum est : Non deficiel prin-
pter sit nobis bona voltmtas in affectu, erit pro certo ,T, J ceps de Juda, donec veniat qui mittendus.est, etipse
Dei adjutorium in proventu, ut et competenler intel- erit exspectatiogentium (Gen.XLIX,10). Ipsa esl virga
ligere possimusquam laudamus, et laudare religiose: de radice Jesse, de cujus nimirum rursus radice flos
Yirginem, cujus hodie solemnia colimus. Ante cujus'> ascendit Christus (Isai. xi). Ipsa est Virgo clarissima,
torum profecto quo puer reclinatur in stabulo, invi- stirpe David progioila, cui Deus Pater olim in spi-
tant nos, ul dixi, angeli canenles : Gloria in excelsisi ritu : De fruclu venlris tui ponamsuper sedemtuam
Deo, ut insinuent vocihus quod idem qui naius esl ini (Psal. xxxi, 11). Ecce ad quam concurrunt, o filii,
carne, Dcus el homo est. Et quia Deusest, gloria ini omnia eloquia prophctarum, ad quam omnia acni-
excelsis, ubi peccatum nou csi, sed perpetua laus; gmata concurrunt Scripiurarum, de qua natus est
amplior proedicatur; quod aulem idem homo, in ler- Ciiristus, Dcus ct homo, pridcm in terris , ut ipsa
ris, ubi scditio ct hella suni inclesinenter,propter re- hodie assumpta de corpore renascatur iri ccclis.Unde
conciliationem Mediatoris pax hominibus bonse vo- el filia Jerusalem esse jur.e canilur, licel nalus sil ex
luntatis nuntiatur, ac sic unus idemque Chrislus5 ea qui eam olini funriavit Altissimus (Psal. LX-XXVI).
ulrumque complectitur. Et ideo sursum in ccelis nonI Quoerevera mater illa ccelestishoriie adveuit obviam
minuilur gioria superiorum civium, sed augelur; nec; ornata monilibus suis, de qua diciiur : YicliJerusa-
deorsum in lerris proptcr discordias fruslralur paxc lem descendentem de ccelo a Deo ornatam e auro
bominibus bouoevolunlaiis, sed pracsialur. Propterr mundo, el lapidibus pretiosis intextam. l Quoe pro-
quod ad hujus cunas infantiae,quas angeli frequen- fecto hodie decorata irieo descendit, ut reginam
tant, invilat nossanctorumpropiietarurachorus, imo) mundi, beatam scilicet Mariam, secum eyeherjet ad
etsapienliaDeiPalrisinvilalnos, el Spiritus sanctus : sublimia, et collocarcl in throno regni; alioquin ofli-
Aiiteiorum,iiiqiiiuiil,hujusVirgiiiisfrequentate nobis3 C ciosissime practcxla non occurreret, nisi feslivilas
dulciacanlicadramatis. Drainaton eiiim, charissimse, , magna esset.
genus est carminis, quo genere Cantica Canticorum l Propterea, o filii, seu quicunque pueri el ptiellse,
edita leguntur. En jubemur, ut ciiaritas araplior com- senes cum junioribus, omnes vos moribus festivos
mendelur, eo genere canendi dulcia cantica in hujuss praeparate in fcstivitate tantse Yirgiuis. Producite
0 Et jam sinceris vestrismeritis, leclio Cod. Amel.,, d Per quam, Amel.
magis ferenda quam Feu-ard. : etiam et.in coclisve- e Auro mundo, ex Amel. Cod. A viro mundo
tlris meritis, elc Feu-ard.
b Salagiie, Amel. Cod. f Quo Feu-ard.
e Decantare, idem. —
APPEND. I. OPP. DUB. — SERMONESDUBH. — SERMOI. _4-
24i
choros lselilisespirilualis, a quatenus docere possitis A
l splenriet, quse sole justitise illustratur, ul caliginem
cantica quseauditis, vel quse canitis. Alias autem, praesentisvitoedeslruere possil, el ad ea pertinere
quo beata Yirgo pervenit, ubi nul-
quia non est speciosa laus in ore peccatoris, ad hsec nos omnes faciat,defectuin
festa, clonecvos vitiis exuatis, non congruitis. Ipsa lum jam patitur luminis, quia Iaborum ejus
igitur sLellamaris, quam hodie coelum suis recepit et gratioe gloriosus est fructus. Ideo, dilectissimi,
sedibus, appellalur, quia secundum verbum Hebrai- imilamini illam , dum vacal et ternpus est, quam
cum Mariab ila interpretatur. Hinc agite, dileclissi- collaudant omnes sancti et diligunt, quoehodie pro-
moe, ul lucifer ille qui nescit occasum, orialurin cessit electa de terris ad ccelum,electa ui sol. El ecce
cordibus veslris, dum in hoc sseculo estis. Nam in perpetuum clarior sole, coronata triumphat ante
niare prscsens sseculum est, stella autem beata Dominum. In qua nimirura Yirgine olim quasi in
virgo Maria, de qua orlus esl ille per auem illumina- sole posuit rex tabernaculum suum (Psai. xvin,
tur omnis mundus. 6), ac processit sponsus ad nos de thalamo suo,
Hinc securius accedite ad laudem Virginis, et rex virtutum, rex glorise, ut omnes regnent per
illuminamini, quoniam ipsa est per quam vera Iux eum.
iri mare hujus sseculirefulsit. Ipsa estancilla Domini, 0 quam pulchra est, admirabilis, casta generatio
f claritate (Sap. iv, 1) ! Quod siproeclara est
juxtaquod ait ipsa post ineffabiliaGabrielis promis- cum
sa : Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum ver- in virginibus, et prseclara cum procconiobonse famee,
bum tuum (Luc. i, 38). Quapropter discite, charissi- multo magis in Dei genitrice Maria, quocvirgo per-
moe, humiliari, discite mites esse, quoniam hoec mansit, et fecunda mater : ctijus sane memoria in-
est sola virtus, quam in . se Dominum respexisse jj ] clyta virtutum apud Deum et homines immortalis
proecipuegloriatur, ut cl vos ex eadem humililale regnat. Qua de causa, lilii, imitamini illam, et de-
gloriari possitis; nam et ipsa regina nostri orbis siderate illam, qusehodiejam ornata thalamo, sponsa
dicitur. Agite cumea, ul regnare valealis, ubi exal- et conjux, mater et virgo, introivit ad nuptias. In-
tantur humiles, et dejiciuntur superbi; ubi dominan- troivit itaque integre sigiliata signo pudoris, quia et
tur mites, ei servituti rediguntur obnoxii, qui ad virginitas atque castitas omnis insignitur apudDeum,
praesens elevantur, elali. Ecce jam beatam illam ul accepla sit et probabilis. Qui autem imitantur lo- il-
dicunt omnes generaliones saeculorum, (juaese du- lam, erunt ex parte ejus; et beata quoe nescierit
dum tantis insigwivitvirtuiibus, ila ut et sponsajure rum in deliclo, habebil fructum in respectione ani-
dicatur, ac mater sui creatoris. marum sanctarum (Sap. m, 13).
Ante cujtis torum , quseso, rursus ad exsequias Unde quoesovos, o filii, imitamini signaculum fidei
non threnos doloris, non lamenta fletus, sed carmina vestroe, beatam Mariam, quam, velut ignis ferrurn,
Deodulcia r- modulate voeibus, quoniam horlie jam Spiritus sanctus lolam decoxit, incanduit, et ignivit,
lseta pervenit ad regis thalamum. Pervenit itaque ila.ul in ea » non nisi Spirilus sancli flamma videa-
puerpera, ubi angelorum melliflua indesinenler so- lur, ncc sentiatur nisi tantum ignis amoris Dei. Hoec
nanl organa, ubi hinc inde hymnidici sanclorum namque est hortus conclusus ille deliciarum, fons
vicissim canlica nupiiarura alternant chori, ubi epi- signattis (Cant. iv, 12), puteus aquarum viventium,
talamia sponsiet sponsicsuis suavia redduntur melo- reparalio vilse, janua cceli, decus mulierum, fasti-
diis. Ad quas itaque nuptias hodie beata Dei geni- gium omnium virginum, quae ut cerirus Libani quo-
trix cum gaudio introivit, quse fuit olim conditoris .p tidie in terris h multiplicalur, dilalalurque ramis, et
templum, Spirilus sancti sacrarium ; sacrarium, in- in coelo radicibus, ul crescat amplius, solidatur.
quam, Dei, quia omnes thesauri sapientioeet scientiae Exaltatur utLpalma, floret velut oliva speciosa in
in ejus utero sunt reconditi (Coloss. n, 3), quo et campis, et fruclificabit in domo Dei in aeternum
Verbum caro faclum est, in quo habitat omnis ple- (Eccli. xxiv, 17-19). In qua nimirum domo hodie
niludo divinitatis (Ibid.,-9). Sed tamen longe aliter lseta introivil, el sequunlur eani omniuin eleclorum
Christus templum Verbi, aliter beata Virgo, quia animse, quse sunLex parle illius. 0! si permiilere-
uterus Virginis ac si hospitium fuit, ex quo Cbrislus tur nobis scire quoeillius vitse gaudia ad quee intra-
Deus ad nos, quasi sponsus de thalamo suo, poten- vit hodie, quseilla florentis pafadisi amoena, quseilla
tiafortis ut gigas, exiit. Porro ChristusDeus elhomo, societas angclorum, quantus famulatus coelorum, et
unus mediator Dei et hominum fuit (/ Tim. n, S): sanclarum animarum i numerus exsultans occurril!
non alter Deus, alter homo , ut lemplum et Verbum quanla illi hodie monstrata sunt secrelorum arcana,
duoessent; sed unus idemque Chrislus Jesus. Qui quam inetjfabiliasunl gaudia reserala ! Non dico ex-
dum rcsolvitur in mortem, Deus in suo hemine, plicare verbis, saltem quis nec digne cogitare pote-
cum sit immortalis, propter unitatem d subsistenliae rit quoenec oculus vidit, nec auris audivjt, nec in
morluus praedicatur; ac per hoc non alius qui lem- cor hominis ascenderunt.
plum, alius qui Vcrbum, sed Verbum et templum Idcirco, filii, perpcndile Matrem Domini, quae
unus est Christus. Et quia unus idemque, nec in pas- quasi vilis frucLificavitsuavitatem odoris, et protulit
sione dividi potestsecundum subslantiam, ncc in ma- cunclis gentibus fructus honestatis et gratioe(Eccli.
jestate. xxiv, 23). Floruit ut mater honorificala, ut mater
Sic et Dei genitrix speciosa praedicatur, velul co- D1 pulchroedilectionis ettimoris, ut maler agnitionis Dei
lumba, pulchra ut luna, clecta ut sol (Cant. \i, 9); etspei, in qua gratia omnis spes vifoe et virtutis
quia columba ilia, qusesuper Chnstum mansit, eam (Ibid., 24-26), et quoe soia refulsit virgo sancla in-
totam repleveraf; idcirco ob banc speciem decoris ter filias, ac si lilium inter spinas. Yirgo prudens,
non immerito formositate virtutum speciosa lauda- virgo pudicissima, virgo pulcherrima, et feccmda:
tur. Pulchra ut luna ; quinimopulchrior quam luna, corpore decora atquc integra, animo fulgida, fide
quia in ejus specie e gens omnium Ecclesiarum re- perspicua, vil.seproeclara, amore virginifatis devota,
11Quatenus dicere possint cantica qum audistis, vel vulgalam, a qua frequenler recedere videmus, sed
quw canitis, Feu-ard. magis propter sequentia verba : Quod si prwclara
b Yide sanclum Bernardum, hom. 2, super Mis- est in virginibus , el prwclara cum prwconio bonw
sus est. famw, etc.
c Modulata, Feu-ard. 6 Non nisi Spiritus sancti flamma. Illa verba npn
d Substanliw, Am. Cod., pro subsistentim. nisi desiderantuf in Feu-ard. , sed habet Amel.
e Genus, esl in Amel., pro gens, quod esl in Cod.
Feu-ard. b In Feu-ard. , multiplicabitur, dilatabilurque,
f Nos emendavimus claritale, quamvis in ulroque etc
et Amel. Cod. et Feu-ard. Editione legeretur aperte i Fructificat, Amel. Fructificabit, Feu-ard.
charitate. Emendavimus, non tam propter lectionem i Innumerus edebat Feu-ard.
243 AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. _j|
m omni obcdientiavirtutum parata, et in ministerio A t dielactacanitipsa eaaemquebeatamateretvirgo: Act-
sibi credito cautissima: cujus animam in passione hmsilanimamea post te: idcircosuscepitmedexteralua
Christi pertransivit gladius, et in cunctis angusliis (Psal. LXII,9), uihil enim lselius, nihilque jucundius
decoxit fervor divini amoris. Ipsa est ergo quae a quam quae ipsa canit: Temisli, inquit, manutn dex-
prophelis est praedicata, et a philosophis esiam prse- teram tneam, et in votuntatelua dettuxisti me, el cum
dicata, ab archangelo salutata, a Spiritu sancto fe- gloria e suscepistime ( Psal. Lxxn,2i). Seri et alibi:
cundata, et ab eodem obumbrala. Virilis seminis f Quid enim mihi est in cwlo, el absquete quid volui
ignara, prole fecundata, a virgo innupla, in filio glo- super terram (Ibid., 25) ? Ac si dicat: Nihil nisi te
rificata, quaefide concepit, el cum gaudio peperit. unicum Dominum ut viderem, queui amavi, quem.
Virgo siquidem anleparlum, virgo in partu, etvirgo colui, quem cupivi, quem toto corde diu qusesivi,
post partum : quem totus itaque non capil orbis, in ul es. Et ecce jam video,jamque teneo, cui meolim
ejus se clausit viscera Deus factus homo. Qui coelum tota rievotione commisi, nec dimiitam quera amavi.
el terram adimplet, cui coelum tlironus est, terra El quia j.am prse amore defecit cor meum et caro
aulem scabellum pedum ejus (Isai. LXVI,1), qui mea, idco, tuDeus cordis rnei, deincepspars mea in
palmo ccelos tenei, el appendil irilius digilis molem aeternum eris (Ibid., 26). Porro ad sodales con-
terrse, ac pugillo concludit (Isai. XL,12), hunc Yirgo versa, forte et ad reliquos gratulabunria sanclos ho-
sancta pannis involvit, et inproescpio reclinavit (Luc. die inquit : Sicut audivimus, o dilectissimi, ita jam
II, 7). Ergo qui cuncta pascil coelcsiiael lerreslria, vidcmus incivitatc Domini virtuttun, in civitate Dei
simul ct regit, hunc sacralissima Virgo lacte carnis nostri, quem Dcusfundavit in aeternum.De qua ni-
aluit et nutrivit: ad cujus deinrie iiutum universa re- jj mirum nobis dudum gloriosa dicebanlur, jam con-
guntur, sub ejus disciplina vel arbitrio infans Deus spiciinus et fruimur plenissimo charitatis intuitu.
versatur ; el, quod mirabilius esf, defensor omnium Igitur pro talibus et hujuscemodigaudiis, quibus
et crealor quasi profugus b injEgyptum fugit (Maith. exsultant cum ea sancti in gioria, et loelanlur in
II, 14). Quid plura ? qui cmicla quasi in slatera cu*)ililjussuis (Psal. CXLIX, 5), iselemuretnos, charis-
suspensatenet, cruce suspenditur; super quem beata si.ise, in spefiliorum Dei, et ad eaimploremus sui-
Virgo mulliim doluit, multumque pcrpessa esl, et fragiis eorum pertingerc, ad quso illos pcrvenisse
gladio passionis Chrisli vulneraLain anima teloque cum beata Yirgine credimus corde ad justiliam, et
transfixa. ore profitemur ad salutem, quia tunc veri lauriato-
0 sanctissima omnium feminarum, quoecum Deo rcs sumus, si ea scctamur qua: ct ipsi seclati sunt,
tale tantumque contubernium habuit in terris ! Et et ari eam fidem,quseper dilectionem est, festinemus
ecce hodie exaltatur apud eum quem gcnuit, ul per- venire quantocius. Alioquin incaute vani inspectores
maneat sine fiue gloriosa in ccolis. Quoecum aposlo- sumus el laudatores improbi, cum ipsi coronantur
lis degens vixit, et quandiu simul fuere, unanimiter et accipiunt palmas, eo quod in agone legilime cer-
in orationo permansit, conferens cum iisdern, donec taverint, si non cl ipsi pro modulo nostro di-
oroniacomplcrentur mysleria repromissionisChrisli, gneadea pertingere laborarnus. Qui cnim dicitsein
et ipsi longe lateque causa praedicationis disperge- Christo manere,debet, sicut itle ambulavit,et ipseatn-
renlur (Act. i, 14). Deinceps vero quam feliciler sub, bulare (I Joan. n, 6).
praesidio angelorum et Joannis diiigentia fuit! 0 in- Propterea, ut sospedictum est, imitamini matrem
clyta Yirgo ! ecce rcmoraris in terris, quoe filium ^_ Domini,qusevobis spnnsum genuit immortalem; imi-
tuum Redemptorem noslrum Jesum Clirislum prae- tamiiii et sanctos, quorumcxcmpta,favente Deo, plu-
mittis ad ccelos, beatius atque felicius et lu angelis rima IegunLur.Sequimini sponsum, el feslinale in-
commeanlibus penelras gloriosa. Secura igitur ac gredi, quo hodie ingressa esl beata Virgo ad aeter-
gaudens jam peragis, quia eumdem lilium c
luum Do- nas nuptias. Proeparate lampades vesiras, ut cum
minum noslrum jam diviniialis gloria consedere venerit sponsus, et putsaveiit, vos vigilantes inveniat,
ad dexteram Patris non ignoras. Unde quam beatis- quia beali sunl servi illi quos,cum veneril Dominus,
sima et Jaudabilis diei hujus celebratio recte colilur, invenerit proeparatos ac pervigiles (Luc. xn, 37), sic-
in qua Yirgo mirabilis cum laudibus coelestis mili- uti hodie banc vigilantein invenit. Hodie namque
liae d inlra polorum aulam una cum ingenli trium- niiuis bcta meruit audire illud de Canticis: Surge,
pho excipilur ? Ex cujus nimirum carne DominusJe- veni, proxima mea, sponsa tnea, columba mea, im-
sus Verbum caro efficilur, qui cunclis in se creden- maculala tnea; quoniam ecce hietns transiit, ptuvia
tihus januas paradisi aperire dignatus est. Qui ma- abiil ei rcces&it(Cant. n, 10, 11). Cttiforte illa Iseta
trem seeum in throno regni collocavil, et in im- respondit propter adveutum supernorumcivium: Fto-
niorlalitatis gloriam eam transposuit, ac super choros res apparucrunt in terra nostra, quia tempuspulatio-
angelorum supersolemniter evexit. tvs advenit (Ibid., 12). Ac deinrie : Credo videre
Quapropter, dilectissimoe,solemnilatem hujus diei bonaDominiin terra vivenliumlPsal. xxvi, 13); bona
dignanter celebrate , de qua exsulanl angeli, lae- siqtiiricm olitn sanctis repromissa, bona quac sunt
laniur archangeli, de qua gaudel omnis illa ccelestis iri Christo Jesu, quem genui, quem alui et nulrivi,
Jerusalem, civitas gloriosa. 0 ! si permitteretur no- ad qucm longe diu silivit aniina mea venire ad
bis scire quanta jucunditas, vel quanta iiieffabilisD Deum fontem vivum (Psat. XLI, 3), et ecce hodie
laetitia illic est, vel quauta exsultatio animarum san- fandem aliquando gaudens vocala vcnio, et parcbo
clarum de visionc tanlseclaritaiis; quanlus famulatus antc faciem Dei. Unde paratum, inquiL, cor meum
heatorum spirituum, qtiantusquc nuinerus angelo- Deus, paratum cor meum,canlaboet psallam in gloria
rum bodie genilrici Yerbi Dei grafulabundus oc- mca (Psal. cvn, 2).Acsipatenter dicat: Cantaboetpsal-
currit, ad quanla vel qualia gaudiafeliciter hodie in- lani in Cbrislo, qui est gloria mea, quem dedisti
travit, quoe profecto nec oculus vidil, nec attris au- mihi filium, ex quo non solum gloria amplior, ve-
divil!SunfeniminvisibiIia,aLqueincll'a'ijili:i(|uocperce- rum el omnibus adoplio proestatur. Ideo jam lscta,
pit, el, utjamdiclumest, filiumsuum DominumJesum jam secura, convertere, anima mca, inrequicmluam,
ChristiMii,(luempeiidentemincruce olimdoluerat,mul- quia Dominusbenefecit tibi; tintlc placebo ei in re-
tumqueperdoluerat,super omnia elevalum in dextera gione vivorum (Psat. cxiv, 9). Beata igitur nimium
patrisregnantemjamconspicit. Quem gaudens adorat cl felix virginitas, quse lalibus tantisque 8 jn extre-
onnis ordo ccelorum,cui venerantes inhaerent,et in- mo decoratur donis, et lantis coacervata virtutibus
baerenlesimmortali Deo immortaliter vivunt. Cui bo- exaltalur, ita ut cum jubilo isludDavidicumhodieju-
a Pro virgo legitur in Amel. viro ; et 3 Intra, pro infra, emendavimusex Am.
postea, ubi
Feu-ardent, quod fide, etc, qum fi.de. e Assttmpsisti me, Amel.
b In JEgypto, Feu-ard. ' Feu-ard. : Quid enim est in cmlis,etc
0 Conscehderescribjt Anicl. Cod. g Feu-ard. edidit: in extremis decoratur octdis.
245 APPEND. I. OPP. DUB. — SERMONESDURII. — SERMOI. 246
cundans decantet : Qtiam dilecta tabernacula tua, A j tendite cLvos intrare per angustam porlam (Luc.
Domine virtutum, concupiscit et deficit anima mea xni, 24) ad thalamum Sponsi vestri, cujus dotcm
in utria Domini (Psul. LXXXIII, 2, 5). a Ac si patenier et arrhas pro munere accepistis. Satagite ac pro-
dicat: Cor meum et caro mea exsultaverunt prius curate promereri bona quse vobis sunt repromissa,
in Detim vivum, dum eum in carne parerem, dum ut accipiatis e cum reliquis, dc quibus profecto in
lacfarem, dum nutrirem, dumqae ari incrementa per- psalmo canit quisquc fidelis : Unam.petii a Domino,
ducerem; nunc autem ipse est rex meus, et Deus hanc requiram (Psal. xxvi, 4), et : Credo videre
meus, qiiem genui, et fide credidi, corde deside- bona Domini in terra viventium (Ibid. , 13). Quoe
ravi. nimirum bona beata virgo Maria hodie Isetissima
Qtiapropter et vos, o filioe,facite voluntatem Pa- percepif, f fruitura sine fine cuni angclis : horiie
fris, ut sorores Chrisli et matres sitis, sictit ipse coronatur in regno, quod olim ei prseparatum est
ait: Quicunquefecerit votuntatemPatris mei, qui in una cum sanctis a constitutione mundi; botlie col-
cmlis est, ipse meus frater et soror et mater est locatur in throno a dextris Dei, sicut canitur in Psal-
(Matth. xn, 50). Facite ergo voluntatem Patris mis : Asliiit regina a dextristuis in vestilu deaurato,
b mei. Quia jara sponsoe estis, amale sponsum cui circumdata varietale virtulum (Psal. XLIV,10).
vos vovistis; et quia fitise per adoptionem estis, Hinc, quseso, cives Jerusalem, qujcunque estis
e sorores Vos cognoscat summi regis Filius. Sed viri, quoccunquevirgines, qusecunque viriuse, pueri
nc forte inde aliqua vestrum magis lasclvire velit, vel puellse, venite ei videle cum omni purilale cor-
qtiia altum nomen est quod qmcsislis, meminisse dis, conspicite diligentius Matrcm Domini insclhe-
decet quia ejus sanguine magno pro dote emptae.g reis sedibus cum corona diademalis renitenlem. Ve-
estis. Et ideo, jtixta Apostolum : Glorificate etpor- nite, inquam, mente, fide, dcvotione, et videle coro-
tale Deum in corpore vestro (I Cor. vi, 20). Imi- natam in die solemnitatis ejus ac Letitiae corona
tamihi sponsum, et amate, quia sponsoeestis. Imi- jucunditatis et decoris, qtta coronavjt eam Dominus
tarnini mairem Yirginera et sanctos omnes quos sponsus virginum, rex glorise, ac remunerator om-
Iatidalis, quoniam non tantum illis nostra prodesl niumbonorum. Venile, quseso, et videte, quoniam
laudatio, quantum nobis eorum imitatio. Unde bodie translala esl arca lesfamenti Dei ad superos,
sponso magis placet imitator devotus, quam lau- exterius inaurata virtutibus, cl fabricata interius
dator otiosus. Tamen vera lauriaiio imitatio est auro purissimoe majesfatis ; in qua lex testamenti
operis. Nam vere laudare Deum el sanctos inipsum, Dei et manna fuit, quaede coelofltixerat, virga quo-
jam opus virtutis est, durn proficit mens, et accen- que Aaron quoe floruerat. De qua nimirum virga
ditur igne divini amoris, solidaturque fundamenlo David in Psalmis : Emittet Dominusex Sion (inquit)
veroe humilitatis. Qua profecto humilitate in Chri- virgatn virtutis tuw (Psal. cix, 2). Deinrie faciens
sto beata mater Yirgo fundata post o-nniasibi riivi- apostroplie;n ad eamriem, Dominare (inquil) in me-
nitus repromissa : Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat dio inimicorum tuorum (Ibid.). Quse profecto virga
mihi secundum verbum tuum (Luc. i, 58). Hinc nobis florens allulit fiuctum salutis pacatissimum,
quoqile ipsa iti cantico : Quia respexit humilitatem qui ari tempus intra uterum Virginis mysticum ger-
ancttlw sum, ecceenimex hoc beatatn me dicent om- minavit sacramentum. Hinc quoque de ea in Can-
nes generdliones (Ibid. , 48). Felix igitur et beata ticis : Umbilicus tuus tornalilis, nott indigens pocu-
mens, quseinter virtutes eximias et rionorumexu- _ lis; et ventcr tuus acervus tritici, vallatus liliis
berafiliam tantum se humiliavil, quoniam d Do-'" (Cant. vii, 2), eo quod concinat sibi in omnibus
minus humilia respexit in ccelo et in terra (Psal. Christi oritts ex Virgine. Vere alvus ille * tornalilis
cxn, 6) ^ et alta a longe cognoscit. Quori si in fuit, quia in eo sapieiitia se influxit, quoe miscuit in
coelohumilia reqtiirit inter angelos, quid putatis, cratere vinum suum, indeficiehtem cognilionis gra-
o filii, in terfis, ubi non nisi cum peccato cinis et tiam habens, et divinitatis suseplenitudinem submi-
vermes sumus ? nislrans; in quo nimirura Virginis utero simul acer-
Idcirco imitamini Malrem Domini, el obedite pa- vus tritici et tilii flores Chrisli gratia L germinant,
frlbus ; humiliamini inter virgineos flores, quia ex quoniam et granum tritici Christus erat, ei lilium.
gratia Dcisunt pudicitiarum tlona muneraque virtu- - Granum quiriem, secundum quod ail: Amen, amen
tum. Implorate precibus; dicite cum Prophela : dico vobis, nisi granum frumenti cadensin terra mor-
Non nobis, Domine, non nobis, scd nomini tuo da tuum fuerit, ipsum sotum manet (Joan. xfi, 24).
gloriam (Psal. CXIII,9). Quotcunque eslis, si estis Verum quia de uno eodemque grano Lritici acervi
quod vovistis, Dei muneris est, et gralia Redem- creverunt friimenli, binc completum est iltud pro-
ptoris. Ejus, inqttam, suht dona, cujus horiie mater pheticum: El vallcs abundabunt frumento (Psal.
ccielosgloriosa conscendit, et penetravit locum la- LXIV,14), quia granum Hlud mortuum plunmum
bcrnaculi admirabilis usque aclriomum Deiin voce fructum attulit. Hoc itaque granum manna fuit, ct
exsuitalionis ac Lctitise, ubi jugiter sonus est epu- ideo omncs bomines perpetua ccelestium muncrum
lantis (Psul. XLI,5, 6). Ergo Undc prius cecine- messe saturavit. Unde DaviJ: Cibavit eos (inquit)
rat: Gustatcel videte, quoniam suavis cst Dominus ex adipe frumenti, et de petra melle saturavil c.os
(Psal. xxxin, 9) , in !e nttnc cpulalur cum sanctis D ] (Psal. LXXX,17). In hoc ergo grano eliam liliuin
omnibus, et Isetafuf. De qua nimirum fruitione de- esse testantur divina eloquia. Ego, inquit, fios
licinrum Dominus per lsaiam: Ecce, inquil, qui campi, el tilium convqllium (Cant. n, 1). Propter
senittnt mihi, el qtti comportantillud, bibentin atriis quocluterus ejusdem Virginis per arcam figuratur,
sanctis meis; vos aulem sitielis. Ecce qui serviunt quse cuncta sacramentorum arcana in se habuit;
mihi Iwtabunttir; vos vero confundemini. Ecce qui habuit enim panem vivum illum qui rie ccelo desccn-
serviunt mihi, exsullabunt prm gaudio; vos vero dit (Joan. vi, 51); habuit et legem Testamenti
clamabitis ob doloremcordis, et propter contritionem Novi,iȣuiaIcgislatorem genuit, iri quo sunt omnes
spirilus ululabitis (Isai. LXV,13, 14) . thesauri sapientioe atque scienlise (Coloss. n, 3).
Habetis igitur, filioe, gaudia setenue vitse, ad quoe El ideo recle arca sacramentorum Dei virgo Mana
pervenit horiie beata el iiilemerata virginitas. Con- fuit, supra quam sane propiliatorium el cherubim
« Ac si patenter dicat. Desunt hsecverba in Feu- f Fruitura cum anqelis est lectio Cod. Amel.,
ard. nam Feu-ard. habet: frujfar et curh angelis, etc.
b Mei deest in Cod. Amel. K Crafer tornatilis fuit, Amel.
° Sorores vos cognoscat, lectio Amel.; sorores b Germinavit,Amel.
deest in Fcu-ard. i Granum emendavimusex Am. nostro, pro gra-
d Dominusexcclsus,Amel. tiam, quod erat mendose in Feu-ard.
• Cumreliquis virginibus,Amel.
247 AD S.HILDEFONSIOPERA APPENDICES. 248
hinc inde obumbrantia figurantur, quia Mariaenul- A duarum laudabilis numerus, ubi c vadit et Anna filia
lum cxtrinsecus obrepsit peccali contagium, sed Phanuelis una cum caeteris omnibus; Sara quoque
inlus omnis cuslodia legis et manna fuit, quod est mater nostra, Rebecca atque Rachel cum pronubis
mirabile sacrauienlum, ac propilialio humansesalu- sanctis. Quid plura ? cuncti greges universi ordinis
tis. Supra quidem propitiatorium recte posilum est, hodie lseti eam suscipiunt, Hosanna praecinentes sub
quia ipse propitiatio nostra super omnia est bene- dramate jubilationis anle Matrem summi Regis,
dictus Deus. quoeverura fuil templum Dei vivi, et arca testamenti.
Et ideo, charissimse, sursum corda erigite, quo Antequam sanc arcam in figura Christi regem de-
hodie, ut ita fatear, arca testamenti ab angelis glo- votissime nurium saltasse legimus, et post sex passus
riosissime ad sublimia deportatur. Illo a meiilem hostias immolasse. Quod si David gloriam illius quae
ligite quo pervenit sexus feinineus, et virginitas Do- evacualur tanto tulit honore, quoniam haec rerum
mino consccrata, habens supra se illum a quo divi- figuralarum gesta sunl; quanto magis arca Dei vi-
nitus de medio cherubim responsa dantur lidelibus, ventis, de qua natus esl Christus, Dei virtus, et Dei
et in quo repropitialio prseslatur recle credenlibus. sapientia, huc hodie cum laudibus effertur ? Ula
El ideo quodcunque Deo menle offerre vullis, illuc namque omnia umbra sunt futurorum ; in Maria
fule Lransmiilile, illuc vola inferle, inde precibus vero manifesla verilas, ante quam ChrisLus rex sub-
impelrala reportate, quoniam non aliunde est ex siliendo perlransiiL de morLead vitaro, de corru-
quo Deo Patri placere possitis, nisi in quo Pater to- pliouead incorruplionem; sicque Ecclesiam una cum
tum constituil placilum suum. Hinc rogo dc propi- malre reduxil ad superos, quoniam ipsa est Dei
tiatorft» vobis quolidie loquenlein audile, quia in 3JJ lemplum, et arca novi tesiamenti, in qua verus Deus
ipso cl ex ipso est sunnna redemptionis noslroe. El versalur ; non in figura et in senigmale ; sed in
si qua sunl fide quoe offerimus, el loluin per eum vcrilate pro salulc omniuni Deus hoino immolalur.
offeranms, in quo sibi Deus placcre decrevil; quo- In cujus profccto sanguine festamentum confirma-
niam aliundc non esl unde placere possimus. Hic tum est novuni, quod testalus est cum patribus no-
est, inquit, filius meus dilectus, in quo tnihi benecom- stris, et recondilum in utero Yirginis, inde ad nos
placui; ipsum audile (Matth. xvn, 5). Propterea usque translatuni. Quse nimirum Yirgo, ac si arca,
audite ipsum loquentem in Evangelio, audite in Scri- hodic de caplivitale hujus saeculi angelorum exse-
pluris sacris, in quibus ab inilio volunlas Palrisi quiis glorificata reducilur, non in Jerusalem quam
pcr Filium nionstratur. decoxit vcl evaslavil Chaldseorum exercittts, sed in
Et quia liodie introducta esl arca tcstamenti Deii illam veram et cceleslem, quam fundavit Deus ct
in Jerusalem illam coelestem cum gauriio exsultatio- non homo, collocatur. Unde velim vos diligenlius
nis, quceso cum hymnis ct canticis devolissinie; considcrare, dileclissimi, cum quanlis laudibus pro-
agite diein festum cum omni frequentatione populi. sequi riebeamus Dei genitricem, ad coeli palatium
Quod si David una cum onini populo ciignum.duxit; procedentem, quam hodie coeleslis veneratur exer-
arcam velcris testamenti cum tanlo honore prose- citus; cui coinitantur legiones angelicse; in cujus
qui, ut Scriplura teslalur, mullo religiosius estt advenlu tripudiat ordo coelorum,et exsultat sancto-
hanc dignis laudibus coinnienilari. Ait namciue: rum numerus; quia et si gaudium est in coelosuper
sermo divinus, quod ascendit David, et omnis po- uno peccatore convertenle in terris (Luc. xv, 7),
pulus cum eo, ul ferrenl arcam Dei, super quami• ,-i multo raagis gaudere credendum inccelo de adventu
iiivocalum csl nomcn Dci exerciluurn sedenlis super ct gloria tanloeVirginis. Ideo elnos, qua:so, gaudea-
cherubim. Ac deinrie David, inquit, et omnis popu- mus in hymnis et canticis spiritualibus; jubilemus
lus ludebant coram Dominoomni virtule in canticis,, Deo cum exsultalione, qui tanlum dilex.it nos, ut
cilharis, et psalteriis, tytnpaniset sislris, cum cymbaliss ipse fieret, d propter quod nos sumus, homo. Ac
et tubis (II Reg. vi, _ ; 1 Paralip. xui, 8). Rogo,, deinde qui eramus filii irse omnes, juxta Aposiolum
si in figura officiosissime tanta conferlur gloria,, (Ephes. ii, 5), fecit filios Dei pef gratiam, quod
quid pulas hodie anlc beatam Virginem, qttando illai ipse est per naturam.
in coelestem Jerusalem evehitur, quanlus exercituss Quapropter, obsecro, accedite ad lantam gratiam
sanctorum proecucurrit cum hyninis et canlicis? per fidem; indesinenter acceriite, et viclete visionem
Nec dubium quin illa cenlum quadraginla quatuorf magnam cum Moyse,quam vidit hr rubo. Videle, in-
millia, qui in conspeclu throni eL scniorum sunt,, quam, jam completum, el admiramini quod prsevide-
tcnentes*citharas suas, cecinere cum omni fragoree bal ipse tantus patriarcha in spiritu fulurum. Alioquin
cceli canticum novum, quod ncnio potcsl dicere, nisii nisi in spiritu videri non potest etiam res gesta, quia
ipsi qui hodie festivi veniunt obviarn cum cithariss visio magna est, quam digne proevidereete annunliare
suis. ac loeliin stto bealam choro excipiunl Virgi- nemo polest. Unde Moyses ait: Ibo, et pertransibo,
nem, non qualemcunque, scd unam cx nuniero pru-i- el videbo (inquil) visionemhanc magnam (Exod. ni,
denlum, et primam omnium inler primos, quse va- 3). f Vere magnam ; vjdebal enim qttod * arderei ru-
dil post agnum proximior quocunque ierit. Canitt bus silvestris, et non consumebatur quod erat mul-
autem et ipsa cum eisdem canticum dramalis novum,i, tuin hiirabile. Sed Ionge mirabilius erat, quia Deus
b it " erat tolus in rubo, et angelus vocabatur. Eral quippe
quod nemo nisi eo in choro dicere valel. Habent'
igitur sancti organa sua in coeleslibus, quibus dul- visio corporea valde mirabilis, sed longe mirabifius
cia canant carmina ; habent psalteria et tympana ; quod inielligebalur in spirilu, quia praesens lolus
habent et tubas cum cyrahalis, et sislris, in quibus is eral in fiamma, et quod per flammam futurum mon-
pcrsonant Deo digne laudes singuli in cordibus suis. i. strabatur, ita ut nec flamma deficeret, nec rubus igni-
Unde una virtutum harmonia Deo quotidie offcrtur ir bus consumerelur innocuis. Quo nimirum incombusto
cum jubilo in voce exsultalionis ac loclitise.Quaeom- i- manente, virginitaiem beatse Mariaeconservatam crc-
'• nia hodie musici generis cantica sonuerunt fragose ie dimus corde, confitemur ore, quoniam Spiritus san-
iu ccelis obviam Virgini, tanquam voces cilharizan- l- ctus, quia Deus ignis consumens est (Deut. iv, 24),
littm. Forte occurrit primum ei virginum chorus, 3, totam inflammavit et incanduit, ita ut mater fieret
inter quas, ut reor, flos purpureus, Tecla scilicet et 3t Christi, et lemplum divinoemajeslalis. Non enim proc-
Coecilia,Agnes quoquc atque Perpetua; deinde vi- i- bebal calori juncla maleries rebus alimenla incendii,
« Mentemfigite, Amel. Mcnte fugite, Feu-ard. c Vadit habet Amel., vidit Feu-ardenl. Forle
b Hoc Ioco legilur in Feu-ard. tota illa periodus;:: typographi erratum est.
Dramaton enim genus est carminis, etc, quoehabe- e- d Propler quem nos sumus, Amelian. Cod.
tur supra in principio hujus sermonis ; nos vcro re- e- e Admirari, Amel.
jechnus, quoniam redundat hoc loco, nec in Amelian. i. f Vere magnam. Supplevimus hsecverba ex nostro
ceperitur. Ameliano, quae sentenliaemUllamvim ad.dunt.
249 APPEND.I. OPP. DUB. — SERMONESDUBH.— SERMOYL 250
neque sentiebatfrhlex damna nalurae possessa ffam- A tet, quoniara Christus in Patre veritas est, veraxque
mis. Ita et beaf< virgo Maria, quamvis nemo qui Pater in Christo vero Filio totus est, qui unus et verus
Deum videat, ip^o tcste, vivere possit (Exod. .xxxm, Deus est, qui in Spirilu sanclo adoratur, quia Deus
20), tamen tolam deitatem in se suscipiens per Trinitas est, et ipse Deus Trinitas in templo suo, et
Christum quem genuit, vixit intacta ; fclicius dein- non in raanufactis hominura cst (Act. xvn, 24).
ccps virgo et incorrupta permansit. Hsecerat visio Templum autem Dei Ecclesia est, sicut Joannes te-
magna, quam pertransicns Moyses in spiritu praevi- statur in sua Apocalypsi: Et apcrtum est, inquit,
debal; unde Lremefactusnon audebat accedere, quo- lemplumDei in cwlo, et arca testamenli ejus visa est
niam ineffabileeral totum visu quod cernebat. Pro- (Apoc.xi, 19). Quoeprofecto arca non illa Moysifa-
pterea et vos, sanctimoniales Christi, nolile parvi- bricata, sed beata virgo Maria est, quae hinc jam
pendere visum intelligenliae,ignem divinilatis, qucm transposita erat<;quam beatus Joannes evangelista,
resplendere recolitis in Maria, quoniam ipse est Deus testis veritalis, cui commissa est, forte recognoscens
Abraham,Deus lsaac, et Deus Jacob, ul vox de rubo venefabiliter affatur. Quia in ccelovisa est, monstra-
sonuit, qui nalus est ex ea. Ergo pluris est res quam lur species in genere, sicuti et genus per speciemde-
completamcernimus, et permanet in salutem, quam claralur. Quoniam beala Maria in templo Dei visa
figura quse pertransiit acl lemptis veritaie exhihita. est, scilicet in Ecclesia Dei; Ecclesia vero in ejus
Hinc quoque besftum'dicimus Moysen, « qui lalia a virginitafis fruclu penitus Domino dedicatur; ac per
longe et magna futura conspexit; sed beatior Maria, hoc arca testainenli Dei, ipsa videlicet Dei genitrix,
de qua ipsa visio fuit. De qua sane visione propheta- in templo cjus non immerito visaest, e quia Ecclesia
irim eximiusHabacuc tremens faclus canit dicens : g et ipsa Yirgo est. Unde Apostolus: Despondi enim
Dotnine,audivi audilum luum, et timui; consideruvi vos uni viro, inquit, virginem castam exhibere
opera tua, et expavi (Habac. m, 2). Expavit aulem, Christo (II Cor. xi, 2). Et ideo, dilectissimse, illuc
talc aliquid ut viriit; cxpavit et Moyses, eo quod in- mentem dirigite, ubi sponsusvester pro nobis introiit,
comprehensibileerat homini quod utrique vidobant. et beata Virgo visa est, quoniam ibi ejus festivitas
Paveamusergo ct nos, ne forte pereffluamiisa lanlo recte colilur, ubi Christus est sponsus, et seternae
myslerio retlemptionis nostroe; et adeamus mcnle vitse gaudia celebrantur. Unde, quaeso, egredimini
cum fiducia per intervenlum sacratissimoe Vifginis fide, moribus, mente, atque omni desiderio aeternae
usqtie ad thronum summi Ponlificis, ubi pro nobis visionis, actibus et pollulum nolite tangere. Ascendite
est hostia ipse, et sacerdos, advocatus, et judex. Et sursum per contemplalionem, et per f convei-satio-
quia minus irioneisumus ad hoc, per ipsam rogemus nem bonaevitae, donec apertum est templum Dei in
Chrislum, cujus hotliefestura coliinus. Rogemusvotis ccelo; quatcnus ingredi possitis, omnia ubi vobis re-
oinnibus, imploremusprecibus, ut ipsa pro nobis ro- promissa bona servantur, et Virgo sancta ccelesti
gare dignelur apud eum quem genuit; quia elsi non jam immortalitate vestitur. In coelestihusnamque sint
sumus tanti meriti ut Moyses,et prophetoe,aut apo- corda vestra efecta, ubi est et thesaurus vester
stoli, beati tamen qui non viderunt, et crediderunt (Matth. vi, 20). Imo idemet thesaurus seternaehaere-
(Joan. xx, 29). Credamus ergo et nos, b et laudemus ditatis sit in corde vestro, quatenus quod est in ccelo,
quoegesla sunt, visa, et credfta, quoniam vera sunt, in vobis sit per fidem.Coronam itaque vestram nemo
ut ad ea quoerepromissa sunt peiTingerevaleanius. accipiat aUer, donec veniat sponsus (Apoc. 3, 11);
Sed quia laudarc digne nequimus beatani Virgi- r quin irao vos corona decoris esse possitis in inanu
nem, quia inferior cst ea nosira laus, veneremur et Domini per gratiam ejus (Isa. LXII,3), ciuivos ad
aniemusquantumpossumus.AdoremusDetimPatrem, aelernavocavit gaudia, Jesus Christus, ulius Virginis,
ut veri adoratores, ut Salvator ait, in spiritu ct veri- Dominus nosler, qui cura aelernoPatre una cuiri Spi-
tate, quia Deus Spiritus est, et qui adoranl eum, ritu sancto vivit et regnat Deus per infinita saecula
oportel adorare in spirilu (Joan. iv, 23). Aliasautem saeculorum.Amen.
nisi in spiritu non adoratur, nec ei recle servitur.
Idcirco egredimini cx iis angustiis carnalibus; exuite EJUSDEMSERMOII.
vos velerem hominem, ct induite novum qui secun- DEEADEM ASSUMPTIOiNE BEAT.E MAMJE SECUNDUS.
duin Deumcrealus est (Coios. m, 9,10). Egredimini Inter prsecipuassanctorum festivilates,charissimoe,
e
ex hac dilectione carnali, ne sollicitudo proesentis hodierna nobis rcfulsit insignis et gloriosa genitricis
vitaeac voluptatis suffocclin vobisverbum vilse, quod Dei Marisesolemnitas, in qua ipsa bcata et venerabilis
seminatum est in corde. Peregrinamini magis a cor- Virgo assumpta est gloriosissime ad selhereum tha-
pore, ut cum Deoadesse possitis (II Cor. 5, 6), quo- lamum, in quo, ut canimus, Rex regum, filiusbeatse
niam qui in carne suntDeo placere non possutit(Rom. Marioevirginis, stellato, imo ineffabilisedet solio.Ubi
VIII, 8). Yos autem, charissimoe,jam in carne non millia millium ministrant angclorum, juxta Danielis
estis, quse carnis opera in vobis morlificatis, scri in valicinium (Dan. vn, 10), et decies centena assistunt
spirilu. Quicunque ergo spiritu Dei agttntur, ii filii millia; quorum cum laudibus et exsequiis gloriosa
sunl Dei (Ibid., 14). DeiGenitrix hodie de lerra exallata, et de carne evc-
Et ideo dilatamim vos, et erigite mentem ad subli- _ cla, cum triumpho et exsultatione suscepta est in
mia, ut possitiscomprehendereea in quibus Christus " ccelo, et collocata in paradiso. Hsec est namque sa-
sponsus vester in dexlera Patris sedet et glorificatur;d cra et venerabilis solemnitas, fratres, ante mundi
quatenus ibi adoretis eum in throno ubi cst ipse, conslitutionem prxscripta et praeordinata; sed ho-
qtiiajam extra mundum esl, ubi in circuitu throni dierna die exsultanter est impleta. Nobis quidem, di-
ejus viginti quatuor seniores sedere leguntur ante lectissimi, hodierna est annua; sed angelis in ccelo
conspectum Deiin sedibus suis, et adoranl Christum et supernis civibusest continua et perpetua. Sed quia
regem viventem in sseculasoeculorum, mittentes co- in proesenliarumnobis continua esse non potest, de-
ronas suas ante pedes ejus, quas ab ipso acceperunt, bet tanlo celebrior fieri prse omnibus sanctorum fe-
dicenfes: Gratias tibi agimus, DomineDeus omnipo- stis, quanto ineffabili utitur privilegiomater Domini
tens, qui es, et qui eras, qui accepisti virlutem, ct Salvatoris et donum possidet perpetusevirginitatis.
regnasti in saecula saeculorum (Apoc. iv, 4). Ergo Quia et si impartit proemia justus judex, Christus
ubi adorant hi, et quomodoadorant, quantum fas est Dominus, secundum Apostolum, unicuique juxta
mortalibus, etiarainpraesentiarum adorare eum opor- opera sua (Rom. u, 6), huic tamen sacratissimaeVir-
a Reprsesentamuslectionem nostri Am. correclio- supplevimusex Amel.
rem multo Feu-ard., qui sic edidit: Qui talia a longe c Pro dilectionehabet Am. delectatione.
et tnagnaconspexit; sed beatior Mariw ipsa visio. d Amel. Cod., qui.
h Feu-ard. solum habet: Et laudemus, ut ad ea e Quia arca et ipsa virgo est. Amel.
jitm repromissa sunt pertingere valeamus. Csetera f Conversionempro comnsationem, Feu-?.rd.
251 AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. 259
gini genitrici suae, sicut ineomparabile est quod ges- A cogilare possumus. Idcirco hujus Virginis animam
Bit, et ineffabiledonum quod percepit, ila et inaesli- Dominuni magnificantcm glorificemus (Luc. i, 46),
mabile atque incomprehensibilcpnemium et gloria, quam hodie paradisus cxcepit gaudens, quam angeli
non dico inter coelerassacras virgincs, verumetiam cum laiuiibus proseqnuntur, quam aposlolormr»cho-
ultra omnes sanctos, quam promeruit. Pervenit rus veneralur, quam martyres candidati bealificant,
namque ad coelipalatium beata ei gloriosa, ubi Chri- quam sanctornm confessorum stolalus concelebrat
stus sponsus Ecclesioe infra thalamum collocavit numerus, cui hodic sanctarum virginum oum suis
eam in dextera majestatis. Ibi siquidem cam assum- palmis victricibus exsufanter occurrit - exercilus.
psit praceltentissitnam inter primos, ubi, juxta Da- Quoniamhaecest anima ifla beata, per quam auctor
vid vocem, stat regina in dextris Dei in veslitu de- vitae ingressus est mundum, per quam omnis male-
aurato, a circumdala varietate (Psal. XLIV,10). Hcec dictio soluta esl priorum parentum, et coelestisbene-
igilUf dies cst, inqna renata inter filias ,!crusalem dictio in lofo venit mtindo. H;ec est Virgo, in cu.jus
speciosa respleftduit, in qua gloriosa Dei genitfix ntero omnis Ecclesia subarratur (sic), conjuncta Deo
qtiasi attrora processit, et vadit post agnumgloriosior fosderesempiternocreditur. Pro talibusethujuscemodi
quocumqueille pergit. sacramenlis vencrauda est, fratres, hodierna feslivi-
Ilaeen.imque est, ut dixi, fratres, festivitas ho- tas, sic annua, ut semper nobis continua maneat et
dicrna praecipuaet venerabilis nobis; sed venerabi- venerabilis in mente; qtioniam post Christum, qui
lior in coelocst angelis et sanctis omnibas, quorum caput est et Deus lotins EcclesiiE,hsecVirgogloriosa
loetiliacl gaudiumprocul dubio ex hujus adimpletur refulget, etiam super choros, ut cantatur, exaltata
diei exsultatione, quando beata Dei genitrix clarior n angelicos, clarissima inter virgines, candidior inter
sole refulsit in throno claritatis. Nam Christus, sicut martyres. Quia etsi illi martyrio coronali dealba-
iegimus, in solo posuit tabcrnaculum suum (Psal. runt stolas suas, ei candidas eas fccerunt in sanguino
xvm, 6); de quo ipse, ut ita Ioquar, tabcvnaculopro- Agni (Apoc. vn, 14), nihilominus hsec beata et ve-
Cessilfauquam sponsus de thalamo suo. De quo sane nerabilis Virgo candidior dignc praedicatur,eo quod
fabernaculo, ac si ex voce genilricis Dei, dieitur : etsi corpora martyrum pro Dominosupplicia pertu-
Et qui creavit me, requievitin tabernaculomeo (Eccli. lerunt, nihilominus hsecadmirabilis Virgo in anima
xxtv, 15). Idcirco absque dubio, fratres charissimi, passa, teste Domino,comprobatur. Ait enim Simeon,
beata Vingopro tanta gratia, lanliquc honoris pri- vel Dominus ad eam : Et tuam ipsius animam per-
vilcgio materno hodie resedit sdblimata in throno ; transibit gladius (Luc. n, 53). Quod si gladius usque
quoniam etsi duodecim legunlur throni, in qnihus ad animam pervenit, quando ad crucem stetit, fu-
duodeeimapostolorumsessurus est numerus, quando gieniibus apostolis, cum videret Dominum penden-
Judex omnium, sacratissimos hujus Virginis lilius, tem (Joan. xix, 25), etiam plusquam martyr ftiit,
sedebit in sede majestatis suse cum senatoribus suis quia iu animo non minus amoris quam moeroris est
(Mattk. xix, 28); non desunt tamen ibidem quam plu- intus gladio vulnerata. Parata enim stetit, si non
rimi alii, inter quos in conspectu Dei etiain viginti deessetmanus percussoris. Beata Dei genitrix jure
quatuor dicuntur residere seniores, et adorare anle plusquam h maler esl; quaj nimio amore vulnerata
tHronUfnDeiviveniem in soeculasseculorum(Apoc. testis exstitit Salvatoris, > et pro rncerore in animo
tv, 10). Sed et Daniel tesfatur quod throni positi cruciatum sustinuit passionis.
sint, nec eorUmtamen explet numerum (Dan. vn, 9). _ Propterea igitur quia hoecvirgo et mater i ineffa-
lliide liquido cohslat, dilectissimi,quia thronus bea- *- bilibus est donis in proesenliarum munerata, privi-
tissimseVirginis,paratus anle mundi constitufionem, legiis sublimata divinis, credere oportet quod hodie
hodie celsior gloriftcatur, et b veneratur etiam ab omnimoda coelestiita illustratur gloria, ut nullus in
aiigelis; nec immerito igilur, qUoniamet ipsa facta lerris possit digne laudibus venerari. k Unde quia
est thronus Deiet thalamus, in cujus utero veniens quantum debemus eam honorare non possumus,im-
sapientia Dei Patris, Verbum caro faclum est, el ha- plorandus est Spiritus sanclus, qui eam replevit et
bitavit in riobis (Jgan. i, 14). Quod si anima jusli ornavit immensis largitatis suse muneribus, implo-
cujuslibet sedes est sapienlise, tesle Scriptura (Sap. randus etiam ipse unigenitus Deus, Dei Filius, ut pro
7), multo magis hujus aninia, fratres cbarissimi, modulo inflrmitalisnostrae susciperedignetur laudes
quam Spiritus sancius sic c implevit, etiam antc utcunque pro ipsa quas offerimus, quia nemo mor-
conceptionis horani, ut salutaretur ab angelo. Ait talium est qui digne possit hujus sacratissimai Vir-
enirti: Ave,Maria, gratia plena, Dominustecum, be- ginis laudes dicere, neque possit mysteria quse in
nedicta tu in mulieribus (Luc. i, 28). Ad quam ila illa completa sunt verbis explicare. Tamen admo-
mox ingresstisFilius Dei, qui est virfus et d sapien- dum ' quantum colanda sit, ostendit Gabriel archan-
tia Patris, sic replevit, sicquc possedit, utin ea Ver- gelus ad eam missusvenerabiliter (Luc. i, 26), dum
bum caro fieret, et e habitaret lotus Deusin homine. eam prior salutat ex offlcio debitanvenerationis, et
Et ideototus in nobis, quia r lotus Deus in ea fuit; collaudat gratia plenam, quam benedictam praedi-
ac per hoc, quem cocli et lerra non capiunt, totum cat inler omnes mulieres, moxque matrem affuturam
concepit Virgo de Spiritu sancto, et peperit pro sa- Domini m indicat. Alioquin, charissimi, nisi esset
lute mundi Dcumet hominem. D non tantum ultra mulieres, verumetiammeritis ultra
Ideo, dilcctissimi, cogitale cum omni integritale homincs, tantus archangelus non tantam ei exhibe-
fidei, cogitale, inquam, aniinain lmjiis Virginis, quia rel salulationis gratiam, nec tales tantasque inferret
commercium tanti munefis B non scire digne nec laudes. Quodsi adhuc in carne mortali, « etiam ante
a Multiplicicircumdatavarietate, Amelian. > Amcl. : et per mceroremjn anima cruciatumsus-
b Vencratur,leclio Amel., pro qua habet Feu-ard., tinuit passionis.
invenitur. i Ine/fabilibnscst donis in praiseniiarummunerata
c Replevit, Amel. edimus ad Arael. Cod., nam lectio Feu-ard. ine/fabi-
d Sapientia Dei Patris, idem. lis est non cohrcret.
eHabilaret, lectio Amel. Cod., quae consonat k Sequimur Amel., ex quo verba aliqua supplevi-
pracedenli verbo ^cret; quare exclusimusFeu-ard., mus; ita enim Fcu-ard. : Unde quanlum debemus,
habitavit. quia non possumus.
f Totus Christus habet Amel. i Quantum colenda sit. Deest sit in Feu-ard. ef
8 Non scire; ex Amel. emendamusFeu-ard. qui habet Amel.
edebat non fide. m Indicat desidcratur in Feu-ard.
u Feu-ard. edidit: Plusquam marlyr mater est. Sed *EtiamcompktismijslcriisacramentisJXzFeu-aTd.,
nos vocemmartyr rejeciraus, quoniamin Amel. non male, et contra senlentire veritatem; et prosequi
vcgilur tur : Archungelus Dei esluMxt reverentiam. Nos ro*
m APPEND. I. OPP. DUB. — SERMONESDUBII. — SERMO III. 254
completa mysterii sacramenta, archangelus Dei tan-- A , lis veneratur. Quia respexit, inquit, humilitatem an-
tam et exhibtiit reverentiam, et atlulit landis proe- cillai sum : ecce enim cx hoc beatnm me dicent omnes
conia; quid putatis, charissimi, hodieinccelo quantas5 generationes (Luc. t, 48). s Mira et omni devotione
delerunt laudes, et gloriflcant Filium Dei, qui natus5 plena vox, qua diciiur : Qnia respexit humilitntem
cst ex ea? Hsecest nam.pie, dileclissimi, Maria virgo,, ancillm suai. Non cnim ait: Quia respexit virginita-
« oh cujus se naturam Christus quam soepeFiliumI tem meam, aut innoceitiam, aut aliam quarumlibet
hominis testatur ex Evangelio, ubi ait: Filius ho- virtutum graliam; sed solam huniilitatem suam re-
minis venturus esl in rcgno Patris sui (Matlli. xvi, 27). spexisscDominum htimiliter fatetur. Mira ilaquo dis-
Necnon et cum diceret beato Petro una cum cocleris:: ciplina virtulis, et admirabilis philosophia. Siquidem
Quem dkv.nl IwminesesseFilium hominis(Ibid., 15)?? niira ct circumspecta profcssio Virginis, ut ct verilas
11ac demum ab eis quaereret: Vos aulem quem me» panderetur in sermone, et in nullo offenilereftirdivina
esse dicilis (Ibid., 16)? ait Petrus pro omnibus : Tut Yirtus, quoemagnilicabatur in professione. Unde cum
es Christus, Filius Dci vivi; non quod eum negarett audisset omnia quoe ah angclo ei deferebantur in-
filium bealissimoevirginis M tri.e, quod ait Christus,, compreliensihilia , et credidisset inaudita, necnon
sed ut demonstraret unum cumdemque Filium ho- ctiam et qtioeab Elisabeth dicebantur credita : Ma-
minis esse Fiiium Dei: quam fidem tam in Petro> gnificat, inquit, anima mea Dominum; et exsullavit
quam in cocteris apostolis requirebat Dominus. Ett spiritus meus in Deo salutari meo (Ibid., 46). Deinde
ideo, charissimi, veneremur sicut matrfcm Dominii intulit: Quia rcspexil humililatem ancilla,' suw; ecce
et Salvatoris nostri Jcsu Chrisli; pioedicemus ac sii enim ex hoc beatam me dicent omnes generaliones.
matrem Domini, ct perpetuam virginem, quoe hodie> g; Vertimtamen in nullo de sc proesumpsit, in nullo
perveuit ad thalamum reterni regis, ad easdem miptias; aliquid de se altum sapit; sed tola in Deo exsultat,
quoeinuteroc ejus suntdedicaloe, ctpro quibusarrbas3 tottisquespirittts ejusin Deo gaudcf, et lota ejus anima
accepit sponsa Christi in dotis titulo, et pignus boere-- Dominum magnificat et collaudat. Nihil sibi altribuit
ditatis oelernre, Spiritum sanctum (Ephes. i, 14). meritorum, nibil sibi de sc applaudit; sed solum-
Sed qui minus idonei sumus de tantis digne loquii moilo ea quoe Dei sunl requirit ct sapit. Idcirco in
aut cogitare mysteriis, redeamus ad ipsius verbai illo tola exsultat, tota gaudet et loctalur; solam sibi
beatae Virginis, ad ipsius rudimenta virtutum, qua- vendicat humilitatem ancilhc, quoe mater veneratur
tenus ex ejus tirocinio humilitatis d melius dissereres ab angelo Salvatoris. Nec lameneamdem humilitatem
valeamus cur demum ad tantoe pervenerit celsitudi- a se h aiiquid esse dixit, sed quia Altissimus cam
nem claritatis. Ail enim inter coetera : Quia rcspexit: respexit, ct acceptam sibi fccit, ideo, inquit, beatam
humilitatemancillm sua, ecceenim ex hoc beatam me• mer dicent omnes generationcs. 0 mira confessio, et
dicent omnes generationes (Luc. i, 48). Hinc, qtioeso, mifa humilitas! Confileiur humilitatem, quam solara
fratres mei, audite e malrem prophetissnm Dei. iu se respexisse dicit, qui cuncla respicit, et conti-
Prophelissam dico, imo, ut ita dicam, evangclistam. nuo proedicatur bealitudo ipsius, de qua hodie totus
Audite, qnxso, virgines, auciiat omnis feminarum testis est mundus. Quoebeaia etiam et cum Christo
ordo humilitatem-tantoe Virginis; et nolite credere, in octernum regnare creditur, quia complela sunt
si non jam completa sunt omnia, qiioccimqiieproe- quoe pracdixit. Scriptum quippe est: Omnis qui se
dixit per eam, qui ipsam repleverat Spiritus veritatis. fuuniliat exallabilur (Luc, xiv, 11; xvm, 14). Exal-
Ecce enim, inqtiit, ex hoc beatam mc dicent omnes „, lata est autem sancta Dei genitrix, non solum quia
generationes. Ergo quando lnec sancla et vencrabilis ^* humilis invcnta est, verum eliam ineffahiliter gra-
Virgo dicebat, nescio, fratrcs, vel si paucis in eadem tia rcpleia est. Quam deprecantes veneramur, et
gente Judseomm nota fuisset; loqiiebalur lamen cum venerantcs deprecamur; ut ipsa pro nobis interce-
fide, et praeilicabntquro futura noverat. Dicebat au- dere dignetur apud Dominum nosirum, Dei Filium,
tem humilis et ancilla, £ quoe se beatam noverat: qnem de se genuit incamatum, qui cum Deo Patre
Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generatio- et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per omnia sse-
nes. Qiiapropter, quscso, respicite terras quasctinque cula socculorum.Amen.
sol suo illustral lumine, et videte, quoniam nulla EyUSDEM SERMO III.
jam pe;ie est naiio, nullaque gens, quoe Christum DE EAI1EM ASSUMPTIONE BK\TJEMARI/«TERTIUS.
non credat; et ubicunque Christus colitur et adora- Adest nobis, dilectissimi fralres, hodierna festi-
lur, venerabilis Dei genitrix Maria, beata et felix, vitas beatoe Marioe virginis gloriosa, plena gaudiis
necnon et virgo perpelua pncdieatiir. Et ideo, fratres, et immensis de ascensu ejus repieta muncribns. >
parum est ah uno vel a paucis diei, qiiodiabomnibus Iiltistris qtiidem pro meritis, sed illusfrior valde pro
ubique prcedicatur et creditur. Hoc itaque est, di- gratia qua illiistratur, non tantum beata ipsa virgo,
lectissimi, qtiod dico, quia creditur. Et ecce per verum ciiam per eam omnis Chrisli Ecclesia. Nec
orbem terrarum ubique in omni gcnte et in omni enimgratiamex merilisgloriosavirginilaspromeruit,
Iingua beata Maria virgo pronuntiatur, et quol sunt sedpraemia meritorumexgratiapercepit. Etideoccle-
homines, tot habet testes. Verum siqtiidem dixerim, britas hodiernainde gloriosior est cseterorum sancto-
quia creditur, dum proedicatur. Prxdicatur autem, _" rum nataliiiis, quo illuslrotur beata Virgo et mater
quia vere beata creditur essc apudDeum;et nunc Domini ineffabilibus divinorum sacramentorum pri-
fiducialius ubique pronuntiatur, quia vere et fldelitcr vilegiis; quiaindecreverunt merita, unde plenissime
beata creditur. referta est gratia. Et idco apud Dominum quanta
Tamen quod procdictum cst, in omnibus adimple- pensanda sint ejus merita, vel cogilanda pwemia,
tur, quia in terris beata et gloriosa dicitur, in ccelis puto quod nemo est qui ad piirum edisserat, nisi qui
vero ab omnibus sanclis cortspicua collaudalur ct potcst vere perpendere, qualis vel quanta sit ista
proeelara. Inde enim, charissimi, hoecfestivitas glo- gratta, qua repletur ipsa, per quam venit in mundum
riosa, unde illa sublimatur, et beata etiam ab Ange- Dei majestas. Idcirco, fratresmei, veneranda est hoec
praesenlamus lectionem Amel. Cod., veriorem et ad tantam perveneritmagnitudinem claritatis. Verum
preniorem abs dubio. huic lectioni proetulimtis Amelianam.
» Non minus corruptaest hoc Ioco Feu-ard. lectio, e Loco matrem legit Amel. mecum.
quse erat hujusmodi : de cujus se natum Chrhtus 1 Amel., quod se beatam dicerent omnes genera-
fjdnm scepe, etc. Lcctio Amel. Cod. plana est, si tiones.
illtid se post Chrislus legalur. 6 Feu-ardent. : Mira etenim devotione.
b Receiiimusin his locis a Feu-ard., qui habebat .k Aliquam esse dixit. Amel.
hic : A.c deinde refert. 1 Sequimur Amel. Cod., nam Feu-ard. ita edidit;
c Ejus suppieviimis ex Amel. .__ Illustri siauidem de merilis
d Feu-ard. : melius edicere videamur cumde imis
AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. 286
solcmnilas cum omni devotionis obsequio, et vene- A beatam se proedicatmox futuram propler humilitatis
randum quod canitur etiam super choros exaltata indulgentiam. Ideo non discurrit quia humilis; nain
angelorum. Nam nulli hominum unquam concessum quantum mansuetus est quisque qui jussis obtempe-
est tanti uli privilegio muneris, eliam a nec angelo, rat divinis, tantumimmitis qui aut non credit, aut
ut una persona esset in Trinitate, quam de substan- differt obedire quod audit. Jam humiliat se beata
tia sua genuerit, et esset Deus. Vir^o in cunctis, ut totam suscipiat in se gratiam
Ideo, quaeso,sileatinsipientia carnis, et celebretur largitoris; quia quod per partes aliisdatum est, tota
digne cum laudibus festivilas matris Domini et Sal- siinul veuit in ea gratioe pleniludo. Hinc quoque ait
valoris nostri, tanto honore dignissima, quantum evangelista : Et de plenitudine ejus nos omnes acce-
est veneranda ex gratia, quia ejus honor et gloria, pimus (Joan. i, 6). Magna siquidem gratia, dilectis-
laus et gratiarum actio est Redemptoris. Hodio simi, beatoeMarieevirginis magnapromeruit preemia
quippe vocata processit, et immarcessibilcmde manu oeternoeremunerationis, quia inultum se humiliavit
Domini cum palma virginitalis percepit coronam. inter immensa dona, inter divinitatis commercia,
Hodie in throno regni suscepla est, et resedit. Hodie hodie a Dominomultum exaltalur gloriosa.
thalamum intravit, quia simul virgo et sponsa fuit. Denique ideo Christus humilis ad humilem virgi-
Hodie siquidcm audivit illam vocem blandieutis a nem venit, quam elegit, ut de tam profunda humili-
sede>majestatis, qua dicitur : Veni, electa mea, et tate triumphum erigeret salutis, et exallaret earn, ut
ponam le super thronum meum, quia concupivil rex cantavimus, etiam super choros angelicos. Quoeni-
speciemluam. Ad quam sane vocem credimus quod mirum exaltatio privilegium est gratioe. Unde cum
gaudens et exsultans soluta est beata illa anima, ac B timore et tremore perfectae dilectionis recolenda
perrexit ad Dominum,ubi facta est ipsa thronus, quoe sunt hoecmystica donorum sacramenta; sicque ex
fuerat in carnetemplum divinitalis. Tanlo speciosior his compensanda est hujus celebritatis gratia. Qua-
proecunctis et sublimior, quanlo et gratia gloriosior propter oestimate,fratres, qua reverentia, quo devo-
refulsit. Hoecigitur divina est recompensatio, fratres, tionis obsequio nos tantis interesse deceat sacrame*-
de qua dicitur : Omnis qui se humiliat exaltabilur tis. Cui angelus ipse' non sine metu sancto, nec skae
(Luc. xiv, 11; XVIII,14). i Fundata enim erat pro- honore debito, impendit reverentiam evangelizandi.
lunda humilitate, et dilatata in charitate, propterea Sentiebat enim angelus in beata Virgine jam specia-
hodie lam sublimiter est exaltata. liter Dominum inesse, et futura noverat divini mys-
Sed qttia celsiludinem et magnificentiam throni terii sacramenta.Ideo tam reverenter ait :Ave, gralia
perscrutari non possumus, saltem thesauios ejus plena (Luc. i). Deinde attendite quam eximium sat
lmmilitatis interdum perscrutemur, ut deinceps, ejus inox quod infert : Dominus tecum. Non enim dixit,
intervenientibus meritis, ad gloriam donorum per- Dominussit tecum, quasi visitandi gratia; sed.Do-
tingere valeamus. Nam humilitas custos reliquarum minus tecum, quia in te novo nascendi illabitur sa-
virtutum cst; et ideo venerabilis Virgo, quia virtutes cramenlo. Sicque totus vadcns in saiutationem pro-
multas sibi aggregaverat, custodem earum humilita- pter maledictionem priorum parentum, magnum.
tem in animo fercbat. Quam posf. perceplam gra- detegit benedictionis oraculum. Benedictatu, inquit,
tiam ampliavit, et confessa est se csse ancillam, quoe inter omnesmulieres. Quomodoigiturnuncbenedicta,
mater erat Creatoris. Nihil nobilius, fratres, Dei charissimi? Ecce de audilu gratia adimpletur, de
inatre invenitur, quoe se profitetur ancillam; nihil r, auditu fides genita, contra fidem credidit. De con-
splendidius quam splendor elegit glorioc. Noverat ceptu deferre honorem cognalis didicit, de orlu filii
cnim hcata Virgo quia humilitas Deo semper placet; pudor crevit. Aucta est caslitas, integritas roborata,
et idco ex nuntio cum salutatur, nihil altum de so virginilas quoque solidata, omncs perseveraverunt
sapit, nihil proesumit, sed tota humilis ad Dcuni in- virtutcs. Extremuit omnia, quoe et prima mirabilis
tendil, ttii totum deputat quod est, et quod audit. ejus refulsit humilitas.
Quapropter et nos discamus Deo deferre, discamus Quoecum omnia ab angelo didicisset, et repleta
de nobis humilia scntire semper in omnibus. Disca- donis cceleslibus fuisset, ait : Ecce ancilla Domini,
inus humiliari, quia auctor vitoe ideo ad nos cum fiat tnihi secundumverbum tuum; quam vocem mox
esset altissimus, humilis venit, ut "nos humililatem secutus est effectus. Fit itaque gravida mox beata
de se doccret magister veritatis. Quia si quis sine Virgo, quoe hodie assumpta est in coeliscum gaudio;
huniililate virtutes congregat, quasi qui in vento fitquc sacrarium Spiritus sancti, et consilium Verbi.
piilvcrem porlat. Unde ait ipse in Evangelio : Di- Quoeideobeata jure dicitur inter omnes mulieres,
scile a me, quia mitis sum et humilis corde (Mallh. quia omnes ex ea beatificantur. Collata quippe est
xi, 29). Nec sine causa igitur proecipue mortafes ct gralia et beatiludo in specie, ut diffunderetur in
fragiles humilitatem discerc juhet, qui eliam in omne genus Ecclesioe.Unde nec immerito beata et
ctielis, ubi immortalis regnat inter angelos, humilia venerabilis hodie proecellit in genere totius corporis,
requirit. Unde David Propheta ait: Quis sicut Domi- qtioeultra omnes fecundata est in specie prolis. In-
nus Deus noster, qui in allis habitat, et humitia re- terea jure antefertur in coelestibus,quoe ita ditata
spicil in caeloet in terra(Psal. cxn, 6)? est ac repletaproe oirinibus iu terris divinis muneri-
Quod si ab ipsis angelis in coelomansueludo exi- D bus. Quapropterfestivitashodierna celebritas est om-
gitur, quid putatis hic, fratres, ubi superbia regnat, nium supernorum civium gratissima, quia ejus est
ut liumiliemur quantum necesse est nobis? Hinc assumptio de coipore, ex qua orta est veritas et
quoque dictum legimus : Quanto magnus es, humilia justitia, quoede cceloprospexit, in qua omnesjustifi-
tcin omnibus(Eccli. m, 20)? quoniam humilem spi- camur, et exsultant sancti in gloria (Psal. LXXXIV).
ritu, sicut Salomon ait, suscipiet gloria (Proverb. Hinc, fratres, quoeso,jungamus vota cum supernis
xxix, 25). Hoc quippe noverat beala Dei gcnilrix, civibus, et juxta modulum infirmitatis nostroe exse-
fratres mei, quod ad humilem, et quietum, el tre- quamur laudibus, quoniam quod natum esl ex ea,
mentem sermones suos, respiciat divina dignatio commune est omnium gaudium. Illi siquidem hodie
(Isai. LXVI,2). Idcirco continuo ait ad angclum : occurrunt loetantes,ef suscipiunt eam gaudentes cum
Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundumverbumtuum hymnis et laudibus; nos prosequamur cum omni
(Luc. i, 58). Non enim superbit, sed crescit ex dono devotione cordis, et integrilate fidei. Sicque prose-
devotionis obsequium humilitatis : privilegium au- quamur, ut ad illa inetfabilia dona, quoe percepit
getur in omnibus, sed in nullo subripit arrogantia, beata Dei genitrix, quandoque pertingere valeamus.
quoniam non intumescit ad vanam gloriam, quoe Forte igitur hodie interrogaverunt quidam sanctorusu
a Nec desideratur in Feu-ard., qui paulo infra pro Cod. Amelianus, sed melius ut edimus ex Feu-ar-
genuerit, quod edimus es Am., hahal genuit. dentio.
bFundata enim erat et profundata humilitate. Ita
2S7 APPEND. I. OPP. DUB. — SERMONESDUBII.— SERMOIV. 258
cminusprospicientes,illud de Canlicis : Qumest ista A . EJUSDEM SERMOIV.
qumascenditper desertum,sicut virgula fumi ex aro- DEASSBMPTIONE BEAT<£ MARLE QUARTUS.
matibusmyrrhmet thuris? Quoniam in ascensu ejus
niitlla flagrabanl ornamenta virlutum, incendiodi- Fratres dilectissimi, cum aliquid pro amore Crea-
vini concremata amoris. Quoe ideo quasi virgula toris in'creatura ejus dignis laudibus proedicatur,aut
funii, quia ipsa est virga illa de radice Jesse, quoe excolitur, ad Dei procul dubio laudem refertur, qui
hodie ascendit (Isai. xi). Gracilis qttidemel delicala auctor ipsius creaturarum operis invenilur. Sicuti et
ex aromatibus universi pigmentarii puiveris, sed in quodam laudabiliac mirabili artificio, quidquidin
conflagrataincendio cbaritalis. Et ideo bene in rno- eo magis laudibus celebratur, ad laudem artifieis
dum fumi virgulieex aromatibus, quia facta est tota jure colligitur. Hinc quoque in Propheta scriptum
in holocaustuinDei, queeodoramenta virtutum spar- est: Laudate Dominum, inquit, in sanctis ejus. Unde
gebat de se usque ad ccelos; et non qualiacunque, inprimis, dilectissimi, gratioevestroedignitatem hu-
sed universi pulveris pigmentarii. Unde, fralres, ad- militer imploro, ut veniam delis proesumptionivel
miratio illa angelica non de virginitate sola, quoe: imperfectionimeoe, qui cum sim tardus ingenio, in-
fuit singularis in Maria, sed de immensitate gralioe doctuseloquio, tamen ex amore ejus, quod in assum-
venit, quia universoevirtutes in ea respergebant ex ptione sanctoeDei genitncis ac semper virginis Ma-
incendio diviniamoris suavitatemodoris, ita ut in ea rioeniatris Dominilegitur, more infantiumbalbutien-
essetforma,non solumvirginum,verumetiamomnium tium susurrare conatus sum, qui se sponle ad hoc in-
EcclesiarumDei. Quoniam virginilas et vita beatoe geruut quod digne explerc nequeunt. Sed ab omni-
Marioespeculum ct species fuit tolius castitatis, et, » potente Dominonon tam effectus quam voluntas re-
integritas virtutum, deeus pudicitioe,et magisterium quiritur, secundum quod scriptum est : Gloria in ex-
valde eximiumprobitatis. In qua rogo, videantvir- celsis Deo, et in terra pax hominibusbonm voluntatis
ginesquid vitare, quid corrigere, quid tenere debeant (Luc.i).
honeslatis (S. Ambr., de Virg. ); quia primus di- Est igitur sancta et venerabilis virgo Maria, mater
scendi amor, ut ita fatear,nobilitas esl magistri. Ha- Domini nostri Jesu Christi secundum caruem, ex
betis ergo, virgines, egregii magisterii formam; semine Abrahoeorta ex tribu Juda, virga de radico
habetis exemplar iu ea perfectaevirginitalis. Ecce Jesse, clara ex stirpe David, filia Jerusalem, stella
via, qua pergere debetis; ecce beatitudo et gloria, maris, ancilla Dei, regina gentium, domina regum,
ad quampervenire vultis. Illuc indesinenter votiset sponsa Domini, mater Christi, Conditorislemplum,
desiderioanhelare oporlet, ut ad ea quandoque feli- Spiritus sancti sacrarium, velut columba speciosa,
citer perveniatis. pulcbraul ltina, electa ut sol (Cant. iv), signaculum
Verum quia de propagine carnis nullanohilior Dei ftdei, reparatio Evoo, inlroiius vitae, janua cceli, de-
matre refulsit, nulla splendidior ca processit, quam cus mulierum, caput virginum, horlus conclusus,
splendor paternoeglorioeineffabiliter divinitus illu- fons signatus, puteus aquarum viventium. Mullipli-
slravit; quam virtus Altissimi obumbravit, ut virgo catur ut cedrus Libani, Uorensut palma, vclut oliva
pareret; quam divina gralia replevit, ut virgo con- fructifera in domo Dei (Psal. LI). Virgo sancta,
ciperet; quam sapientia Dei Palris proeomnibus ele- virgo prudens, et una ex numero prudentium virgi-
git, ut placeret; quoecorpus Christi sine contagione num. Virgo pulcherrima, virgo pudica, corpore de-
sui corporis generavit; quoe omnes virgultos in 'J ,_ cora, animofulgida, fide perspicua, mente praeclara,
odorem suavitatis, ardore charitatis Dominoconcre- amorevirginitalis devota, ad obedicndumparala, mi-
mavit, ut tota holocaustumDeo fieret. Cujus caro nisterio sibi credito cauta, in persecutione pacifica,
et sanguis origo fuit benignissimi Salvatoris, cujus in passione Christi mente compassaest. A prophetis
anima templum exstitil in quo factumcommercium Dei proedicta, a philosophis sanclis preefala, ab ar-
nostreeredemptionisest. Bona siquidem domus, cha- changelo salutata, a Spiritu sancto fccundata, atque
rissimi, in qua tota simul divinitas illabitur Yerbi, ab eodem obumbraia, seminisviri ignara, prole filii
in qua sapientia Dei Palris septem sibi columnas fecunda: virgo innupta, ex Filio laila , fide conci-
crexit, super quam omnis innitilur domus, et fahri- piens, gaudio pariens; virgo ante parlum, virgo in
catur Ecclesia. Quid dicam, fiv.lres mei, quidve lo- partu, virgo post parlum. Quem mundus lotus non
quar dc iis rcbus myslicis, in quibus omnis humanus capit, in suo sacro alvohoecVirgo inclusft. Qui mun-
sermo silendoet admirando, potiusquam loquendo, dum pugillo continet, eum beatissima Virgo pannis
crescit, pro quibus angeligratulantur et dccantant : involvil; et qui proesentia majestalis suae in coelis
Cloriain excelsisDeo, et in terra pax hominibusbonw angelos pascit, Virgo hunc sacra sacrato ubere ma-
voluntatis (Luc. i) ? Quod si tunc ad parlum Virginis tris aluit I.icte. Et insuper ad cujus arbilrium lolus
talia cantarunt, credimus, dilectissimi,quod hodie orbis lerrarum regitur, hujus gloriosoeYirginis ube-
dignas concelebrant exsequias, et suscipiunt cum ribus conditor mundi infans nutrilur. Et sub cujus
gioria matrcm sui Creatoris gaudentes, quam Spiri- defensioneproteguntur regna terrarum,cuin ipsovirgo.
lus sanctus adimplevit, quam sapienlia Palris, scifi- Maria fugit iiijEgyptum.El qui totum niundum quasi
cet Filius Dei, possedit. in stalera suspensiimtenet, in cruce confixumvirgo
Undeet nos gratias agamus Creatori nostro, quia D ' Maria cernens aspexit. Qui proesentia majeslatis e
doiiorumejus privilegia nostra sunt munera, nostra- coelisnuuquam deluit, ascendenlemetiam in coclum
que conspersio, quoniam fermentum quod consper- oculis propriis contemplala esse virgo Maria cre-
sum est in specie redundavit in genere, donec fer- ditur.
mentarelurlotum (Luc. xiii.). Et faclurn est unum 0 beatissima et sanctissima omnium feminarum
corpus, unaque conspersionova, Christuset Ecclesia. Maria! quam feliciter in terris remanes, quoefilium
Unde necesse est, charissimi, festivitas quoe per fi- tuum, imo et Dominum Redemptoremquenostrum
dem flagrat in mente, ut habealur et contempletur Jesum Chrislum in coelos praemitlis! Imo enim tu
ab omnibusin specie; sitque in nostris oculis glorio- multo beatius et felicius cailos penetrans, quia filium
sa, quoenunc lantum in cordibus resplendet credita, tuum in sua gloria sedere ad dexteram Patris non
Tunc quippe illa nobiserit fcslivitas continu3ct sem- ignoras. 0 bealissinia et gloriosa celebralio noclis
pilerna , quoenunc est in mente hodierna el diurna , hujus! in qua virgo venerabilis Maria cum laudibus
ita ut sit illa jure quaenunc flagrat in fide, anhclat in ccclestismilitioe poli aulam cum incffabilitrhimpho
spe, ut permaneamus; pulsat in charitate>, ut in- excipitur; ex cujus carne DominusJesus Verhum
grediamurad eam festivilatemin qua est beata etglo- caro eliicitur; quam ad iminorialitalis gloriam trans-
tiosa Dei genitrix regina hodierna die assumpta mutatam, ac super angelos elevatam nullus iidelium
per Jesum Christum Dominum nostrum, qui cum ambigit!
Deo Palre, et Spiritu sancto, vivit et regnat in sae- 0 dilectissimi! si permitteretur scire nobis, quod
cula saeculorum.Amen. tamen quia nec mens humana corde concipit, nec
259 AD S. HILDEFONSIOPERA APPENDICES. 260
ore promit, quantus famulatus animarum sanctarum, A quae aclivoevitoe praeferebat figuram, quanto magis
quoe reverentia gaudens sanctorum angelorum spiri- istoe sanctissimoe, de lantorum quibus loqnimur, personee cx-
tuum in adventum animoebealoeMarioesupemis se- titerunt felices, quoe gaudiorum et mune-
dibus impenditur, atque excolilur, cujus Filium Do- rum mcruerunt fieri compotes? Quoe major potest
minum nostrum Jesum Christum super se elevatum, esse felicitas, quam in i> malre Domini, et ut ita di-
gaudentes cernunt, cernentes inhoerent, inhoerendo cam,etin aula regali, in aula virginali fecunditas re-
immortali immortaliter vivunt! Agiteergo nunc gau- gnet virginitas? quam cum infecunda et velusta
dentes quod agitis, celebrate soknnniter quod cele- generat, ct parit sleril.itas? ct cum octas senectulis
bratis, et a cordibus veslris pigritiam mali corporis el antiquitatis nomen promeruit novoe paternitalis?
excludite. Quo excluso, animos veslros llamma san- Et ut beatus Hieroaymus jucundo serraone prosequi-
cti amorisaccendile, voci cantilenoesensum accommo- tur, Joannes etiam ad introitum Marieeexsultavit et
date, sapienter psallite. Et inter hocc,ut inserar pre- lusit, etper os Virginis audicbat verba c Domini, et
cibus vestris apudintercessionem beatoeMarioe,quam de utero matris gestiebat in occursum ejus erumpe-
su.rnmocordis desiderio amantes colilis, veniam mihi re. Quomodo,quantuui, et qualiler offlciiset ohse-
ohsecro, impelrelis. Et quia illa mater meruit eflici quiis speculalivaevitoecum ailera Maria se subdidit,
Crealoris nostri, nos mereamur habere illam apttd Gabrielis arcliangeli proliteatur assertio, sermonis
Filium suum, imo et Dominum suum, Redemptorem- evangeliciprosequatui oralio, quia ad hoecnarranda
que nostrum intervenientem et in omnibus auxilia- nostrae paiviiatis deficit sermo. Unum profecto sci-
tricem. Et quia illa meruit virtute Allissimi obum- mus, quia omnis ejus vita cl actio d intenta fuil ser-
brari, nos mercamur ejus precibus adjuvari, ipso "n„ moni dominico. Et sicut de altera Maria dictum est,
adjuvante qui vivit et regtiat Deus in unitateSpiritus isla oplimam partem elegit (Luc. x), quia prima om-
saucti pcr omnia seecula sseculorum. Amen. niuin feminarum Deo virginitatem obtulit, et idcirco
promeruit, ut Dei Filius angelo nuntiante ex ea cor-
EJUSDEM SERMO V. pus nostrae redemptionis susciperet. Diximus enim
DEASSCMPTIOrSE HEXTM MARI-EQUINTUS. eam semper intentam fuisse speculationi divinae; sed
In illo tempore. Intravit Jesus in quoddam castel- oportet nos hoc ipsum catholicis verbis astruere.
linn, et mulier quoedam Martha nomine excepit il- Ut enim humano usu loquamur, ubi erat corpore
lura in domum suam. Et reliqua (Luc. x). quando angelus a Deo mitlebatur ad eam? utique in
domo parentum. Ubi spirilu? verum, ut diximus, in
llom. llildef. de eadem lectione illo divinoespeculationis intuilu. Quid agebat? sine
Congrue satis et convenienter videtur a Palribus> praejudicioalicujusirreprehensibililer vivens, ut suae
fuisse sancitum ut jn memoria Dei gcnitricis recite- professionisproprium erat, orabat, legebal. Quomodo
tur evangelica leclio, quoe narrat illas duas mente et' orabal? canticum quod cecinit tympanisans, et
carne sorores Dominum Jesum exeepisse hospitio. exclamans. Quid legebat? forsitan occurrebant ei di-
Cui enira illa venienti in mundum templum proepa- vinae Scripturee testimonia ad illud ineffabile sacra-
ravit in virtute sacratum, et perpetuoe virginitati de- mentum, quod iu ea gerebalur, sine dubio pertinen-
dicalum, huic isloe, ul Evangelium loquitur, tempo- tia. Nonne in pignore quod gerebat illud impleri
ralis habitaiionis preeparaverunt hospitium, et pioe * posse credebat Mosaicum : Prophetam, inquit, susci-
humanitalis, ac sincerissimoe charilatis proebueruntt tabil vobis Deus de fratribus vestris, tanquam me
obsequium. Harum enim vita et actus ita fuerunt mi-• C ( ipsum audietis (Deut. xvm, 15)? Et multas alias in
rabiles, et fidelium recordalione celebres, ut dua- aperto cernebat prophetarum senlentias, per quas
rum vitarura figurani eas recte tencre asserant divi- tanti sacramenti atque mysterii proemonstrabatur,
narum litterarum catholici et doctissimi viri. Mar- et ad liquidum declarabatur veritas. Nonne ad hoc
tha igilur, quoecuram domus gerebat, ct tanto tali- pertinere videbaiur illud Jacobi patriarchoe testimo-
que bospiti ea qtioenecessaria erant pieeparabat, ac- nium dicenlis : Non auferelur sceptrum de Juda, et
tivae viioufiguram, ut diximus, proeferebat. Per Ma- dux de femoreejus, donecveniat qui mittendus est, et
riam vero, quoe ad pedes Domini sedens instanlis- ipse erit exspcctatio gentium (Genes. XLIX,10)? Quid
sime sermonis ejus audiebat colloquia, vita perspi- manifcstius quam quod ille fatebatur Balaaui ario-
cue preemonsiralur contemplaliva. lus, Qet falsiloquus, Dei nutu veridicus? Orietur, in-
Eia, fratres cbarissimi, videamus, si Domina no- quil, stelia exJacob, el exsurget homode lsrael (Num.
stra, imo Doraini nostri el Dei genilrix et semperr xviV, 17). Sciebat enim Dei genilrix in arcem divi-
virgo Maria utramque vitam ad plenum exercuit, ett nos conteinplalionis assumpla, Diwidicisedocta testi-
aclivam laudabilcm, quain opere Martha excoluit, ett moniis, proccssurum de se Dominum tanquam do
conlemplalivam oplimam, quam Maria audiendo ett thalamo suo sponsum (Psal. xvm, 6); et ipsum
eligendo oblinuit. Sane sicul dilectum domini Joan- speciosum , ut idem Prophela praecinit, pree filiis
ncm » Theologtim, de humanis et corporalibus ac-- hominum (Psal. XLIV,3). Non enim dubitabat ad se
tibusDomini Jesupaucadixisse,etmullade nalura di- i- perlinere, Spiritus sancli illustrata luniine, quod
vinitalisejus, potenlia, et majeslate dixisseet scripsis-
;- Isaiam prophelam recolebat dixisse : Ecce virgo con-
6c, tesle sacratissima serie descriptionisejus, cognosci-
i- D cipiet et pariet fitium. Et egredietur virga de radice
mus; ilaDominigcnitriceninon adeo fuisse credimus is Jesse, et (los de radice ejus ascendel (lsai. vn, 14;
inlcnlamaclivae convcrsalioni, quoniam setotam con- i- xi, I). Quid aperiius? quid jucundius? Et virgi-
tulit divinoespeculationi. Non enim ad activam ul- nem pariluram, et viigam de radice Jesse pro-
tra quam matrem Domini decuit, se eoutraxit; sed d ccssuram , uobilissiraus propbetarum pronuntjat.
lolo mentis affectu cl dcsiderio ad vitam se contem- i- Placuil igiiur inserere huie noslree declamatiun-
plativam erexit. Elne ex toto esset vitee exsors acli-i- culoe scnlentiam psalmi oelogcsimi sexli, quem ad
vac; postquam elccta cst a