Vous êtes sur la page 1sur 677

Agobard, Saint (archevêque de Lyon). S. Agobardi, Lugdunensis episcopi, Eginhardi abbatis, opera omnia...

Accedunt Claudii Taurinensis opuscula quae supersunt... Tomum


claudunt Ludovici cognomento Pii necnon filiorum ejus scripta, diplomata scilicet ecclesias.... 1851.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,

OMNIOM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE EGCLESIASTICORUM


QUI
AB JEYO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQliJE EXSTITERE MONUMENTORIMCATHOLIC/ETRADITJONISPER DUODECIMPRIORA
EUeLESI^ S^ECULA,
'tXTA EDITIONES INTERSE CDMQUE
ACCURATISSIMAS, NONNUI.LIS CODICIBUS HANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTICATAJ
COMMENTARUS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUEVARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
GMHIBUS OPERIBCS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU.ETRIBUS NOYJSSIMIS S.CCULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
I.NDICIDUSPARTICULARIBUS
ANALYTICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICIJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CWITULIS 1NTRAirSCHTEXTU.MBITEDISPOSHIS, NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPFRIORBM
DISTINGUENTIBUS
SCBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBDS, ADORNATA ;
OPEBIBOS CUMDUBIIS TUMAPOCRVPIIIS,ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORDINE ADTKADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLF.NTIBOS, AMPLIFICAJA;
DDOBUS INDKSIBUS GENERAUBUS LOCLTLETATA : ALTERO SCII.ICET UERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUI»
UHUSQUISQUE PATRUMIN QUODLIBET TIIEMA SCRIPSKRIT UNOINTUITU CONSPICIATUR ; ALTEIIO
SCUIPTUU^ESACU^E, EX QDOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBCSOPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGUI.ORUM LIBROHUM
SCRIPTURiETEXTUS COMMENTATI SINT.
IDITIOACCURATISSIMA, CETERISQUEOMNIBUS FAOLEANTEPONENDA, Sl PEIIPENMNTUR : CHARACTERUM NITIDITAS,
CIIART.CQIALITAS, INTEGRITAS
TEXTUS,PERFECTIO COHREC TIONIS, O PEIIUM RECUSORDM TUM VARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUMPF.RQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTOOPF.RIS DECURSU CONSTANTER
«IHILIS,PRETIlEVIGUITAS,
PR.ESEHTIMQUE ISTACOLLECTIO, UNA, METIIODICA ETCURONOLOGICA,,^^/^^
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS IIIC ILLICSPARSORUM , / }^//
PAIMUM AUTEMIN NOSTRA BIBLIOTRECA, EX OPERIBUS ADOMNES / ETATES , / £ (Z^SK
LOCOS,L1NGUA5 FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATORUM. / ^. \
SERIES SECUNDA, M•—\ £
VAQUAPRODEUNTPATRES, DOCT6RKS ECCLESI^E
SCRIPTORESQUE LATIN/E \ • &.
A GREGOUIO MAGNOAD LNNOLENHUMIII. * '^
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
O^v"
BIBLIOTHECJE CLERI ONIVERBa:, \' ••
SIVI
CLRSUUMCOMPLETORUMIN SINGULOSSCIENTI/E ECCLKSIASTICJE
RAMOSEDITORB.

PATROLOGIABINA EDITIONETYPIS MANDATA EST, ALIANEMPE LATINA,ALIAGR^CO-LATINA.—


VENEUNTMILLEFRANCISDUCENTAVOLUMINA EDITIONISLATINJE; OCTINGENTIS
ET
— MERELATINAUNIVERSOS
MILLETRECENTAGR>ECO-LATIN>E. AUCTORES TUMOCCIDENTALES,
TUM
ORIENTALESEQCIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUR.

PATROLOGLE TOMUS CIV.


S. AGOBARDUS,EGINHARDUSABBAS, CLAUDIUSTAURINENSIS, LUDOYICUSPRIMUS
COGNOMENTOPIUS.
TOMUSUNICUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IS VU DICTADWMBOISE, PROPE POUTAMLUTETLE PARISIORUMVULGOVENFER NOMINATAM.
SEU PETIT-MONTROUGE.
1851
&ECjJ|<yM IX.

S. AGOBARDI

LUGDUNENSIS EPISCOPI,

EGINHABDI ABBATIS

OPERA OMNIA

JUXTA EDITIONES GALLANPI, BALUZII, BOUQUETI, PERTZII, ETC„ NOVISSIMHS


AD PRELUM REVOCATA.
ACCEDUNT

CLAUDn TAURINENSIS
OPUSCULA QVM SUPERSUNT, AD COLLECTlONES ANTONII, TROMBELLI, MAII,
* MABILLONII,RICH. SIMONIS, LABBEI, RECOGNITA,
TQMUMCLAUDUNT

LUDOVICI I COGNOMENTO PII

NEC NON FILIORUM EJUS


SCRIPTA, DIPLOMATA SCILICET ECCLESIASTICA ET EPISTOL^l,
EK TABIISCOIXECTIONIBUS
HAUSTA,DIGESTASECUNDUMORDINEHCHRONOLOGICUM,
ET NUNC
PRIMUMIN UNUMCOADUNATA.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


BIBLIOTHEGJE
CIiEHI UNIVEHS2E,
SIVE
CUB8UUMCOMPLETORUM
IM SINGULOS
SC1KNTL£BCCLESIASTICE
RAMOSEDITOUB.

TOMUS UNICUS.
— ..[!_ i o aiiL-i

VENIT 7 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


y IN VIAPICTADA3IB0ISE,PROPEPORTAMLUTETLE PARISIORUM
VULGODENFERNOMINATAM,
SEUPETIT-MONTROUGE
1851
AUCTORUW m OPERUHI QUl HV HOD TOIWO CTV GOHTINENTUR.

S. AGOBARDUS EPISCOPUS LUGDUNENSI&v !

Liber adversus Felicem Urgellensem. — Liher de Insolentia Judfflorum.— Sancti Col.


Agobardi t Bernardi ei Eaof, episcoporum, epistola del JudaicisjSuperstitionibus.
— Consultatio de, baptismo Judaicorum mancipiorum. — Epistola Be cavenda so-
cietate Judaica.— Liber adversualegem Gundebadi. — Liber de Privilegiq et Jure
sacerdotii. -^JLibejr de Grandine et Tonitruis. — Liber adve^sus Fredegisum. —
Epistola ad prqceres palatii contra praeceptum impium, de. baptismo Judaicorum
mancipiorum.— Epistola ad BartholomeBum, episcopum de quorumdam. illusione
signorum. — Epistoia ad Matfjrachim nrocerem pafetii, deploratprfe de injustiis.—
Epistola ad clerioos &t inonapos Lugdufenses de modo regjmiois eeclesiastici. —
Liberjde imagin-ibus sanctOPUBa.—Liber de Dispensatione ecdesiasticarum reriyri.
— Liber de divinis Sesntentiis.— Sermo exhortatorius ad plehem. — Flebilis epi-
stola de divisione imperii Francorum inter filios imperatqris. *& Liberde Compa-
ratione, regiminis ecclesiastici et politici. —-Liber apologeticus pro filiis Ludoyici
Pii imp. adversus patrem. — Chartula ad Lotharium Aug. — Epistola. ad EbbpnemT i
episcopum Rhemensem, de spe et timore. — Liber de divina Psalmodia.— Licer de
Correctione Antiphonarii. — Liber adversus Amalarium. — Carmina^. 29-351
'-*.
EGINHARDUS ABBAS,
Vita et conversatio gloriosissimi imp. Caroli regis Magni.— Annales Laurissen-
ses et Eginhardi. — Epistolae. — Historia translationis BR. Marceiliniet.
' Petri. —
Chartse. — Appendix. 351-6(59
CLAUDIUS TAURINENSIS EPISCOPUS.
Prsefatio in libios Informationum Ktterae et spiritus; liber primus Informationum.
— XXX Quaestiones super libros Regum. — Praefatio in Catenam
super S. Mat-
thfflum.— Prafatio in Commentarios suos ad Epistolas B. Pauli apostoh.— Praefa-
tio Expositionis in Epist. ad Epbesios. -^- Enarratiain Epist. ad Galatas. — Expo-
sitio Epist. ad Philemonem. — Brevis Chronica.—Excerpta quaedam ex Cqmmen-
tariis in Epistolas B. Pauli apostoli j Elogiuni S. Augustini. 609-927
LUDOVICUS I PIUS^
CQGNOMEN^)
Diplomata ecclesiaslica.— Epistolea. 979-1331
Index in sanctum Agobardum. 1331-1345
Ordo rerum. 1345-1352 "»

tx typisMIONK,au Pelil-Mon:rouge.
ANN0 DOMINIDCCCXL.

S.
AGOBARDUS,
EPISCOPUS LUGDUNENSIS.

NOTITIA HISTORICA IN SANCTUM AGOBARDUM.

[Galland.Biblioth. vet. Patrura.]

Satis multa de Agobardo scriptores ad nos. Fuit A adornatam diligentissime procuravit. Nos Baluzianam
ille nat one Gallus, et o-ius est anno 779, ut a Ma- editionem iternm excmiendam decrevimus.
billonjo docemnr (a). Mox Hispaniani petiit, unde Scripta Agobarai rccensenl Dupinius ei Cavxus :
digressus anno 783, in Narbonensem Galliam dela- qui tamen iniquior esl aliquanlo in eum propter
tus est. Anno 813 ciun Leidradus sese in monaste- libellum de Picturis rl Iniagini' us. Cnm enim c;e-
rium Suessionense contulisset, se.ii Lugdnnensi ad- teri omnes, Mabsonum pnta, Baluzium, Raynau-
ministrandie prafectus esl, quam anno insequenti dum , Mabilloiiium, Coinlium aliosque emunclse
814 tanquam propriam Lei !rado vita funclo obli- prolecto naiis homines, Agobardi dicta emolliri
nuit ad annum usque 840 vel 841, quo vin ldus Ju- ac in lonum sensum accipi pos e conlendanl, Ca-
nias (b) apud Sanclonas vitam cum raorte coinmu- vaeus solns in alia omnia abiisse maliiii. Nihil lamen
tavit. Anno 818 erlito ad imperatorem Ludovicum vel Hercuies contr.i duos. Nani illud satis conslat :
libro, Felicis Urgellitaui errores confulavit. In Ju- 1. Gallos per ea teinpora divisos in hac parle fuisse
daeorum pelulantiam acrius desajviit, datis eliani ex diversis sludiis (f). 2. Canouem secunduin conc.
Lngdunensi synodo an. 829 iilteris supplicibus ad Francofurt. an. 794, in quo Palresilli videntur Ni-
ipsum imperatorem. caenam synodum secundam t;a nnassc, nuspiam re-
Lotbario et Pippino Gliis adversus Ludovicum pa- periri nisi in cod. S. Remigii, in quo ei inlriisus
trem aperte arma luoveiiiibus (c), ab aniio 833 ac videatur alicna manu (g). 3. Verilos maxime Fran-
deinceps varia fortuna usus est. < Agobardus enim a cos, nc imperium quod ad illos perveneral, ex eo
fide principis avulsus, accendit cojisitio juvenilem quod imag.num cultum niaxime tuiti ei patrocinati
Lutharii animum, Convocalur concilium, ubi de eri-. fuerant, ut apud bistoricos est in coiifesso, ad Gras-
piendo patri diademale audaeissime quisque conten- » cos iterum relaberelur, si apud illos cultus earuin
dit (d). » Anno 834 excluso a Galliis Lothario a Lu- restituereiur. Non igilur Francorum nien, erai lco-
dovico patre, Agnbardns sese illi erroris coinitem noduliam impugnare sensu a catholicis Occidentali-
junxit. Neque facti apofogia omnibus rhetorica; pig- bus iutellecto; sed rem siiam agebant quo mo.Io
mentis ornala, neque probilas viri cetera virtutibus cunque poteranl, etiain traduceiu o cullum illarum
clari eflicere potuerunt quin deponeretur (e) in tanquam a Graca synodo ad verani latriam revoca-
conventu ad Tbeonis Villam anno 835, cui tamen tum. Erant igilur qiu politica ratione Nicienuni con-
nullus alius suffectus est. Anno 837, relicto Lo- cilium adinitleudum non esse vellent, eranl qui et
thario, in Galliam reversus Ludovico iterum re- religiosa, tametsi a verilate aberranle. Qui.l mirum
concilialus est, quera anno 840 vel 841, ad Rhe- ergo si AgobarJus, in religiosa animi senieiitia c;e-
num proseculus, apud Sanclonas diem obiit su- teroquin vebeinens, ralus forta-se revera lati oecnl-
premam. tuui imaginihus decretum liiisse a synodo Nicirna,
Nemo est qui scientiam ac doctrinam Agobardi et ut Francorum imperii ulilitali serviret, longius
noiT commendet, Massonus, Fabricius, Baluzius, aliquanto qtiam par erat in verbis abrep.us lnerit?
Cavseus, alii. Illius opera forte fortuna invenit Plura videsis apud lauialum Berardum. Nihil ergo
Massonusapud quetndam Lugdunensem bibliopegnm, niirum si Agobardus suncti nomine censeatur in ve-
mox dilaceranda, nisi vir erudiliis e manibus ejns terum Marlyrologiis, cum el revera pius esset adino-
arripuissel, quse postea vulgavil Parisiis anno 1605. dum, nec coutra verum iniaginum culium seutiret,
Hunc subinde imitatus Stephanus Baluzius anno in principem vero humanilus petcaverit.
1666, novam eorumdem Operum edilionem nolis. C
(a) Itin. Ital., sect. xiv, pag. 68. (e) Aventin. Ann. Bojar., lib. iv.
(b) Ado in Chron. ad an. 813; Hugo Floriac. in (f) Videsis Berardutn in Can. Gratian., part. I,
Chron. ad an. 841, et Chron. S. Remigii Divion. cap. 43, et parl. u, cap. 71, nd can. 6, dist. 37.
(c) Uspergens. in Chron. (g) Baluz., ad Capit. tom. U, pag. 753.
(d) Papynus Massonusin Vita Agobardi

BALUZII PR^FATIO
EDITIONI SVM OPERCMSANCTIAGOBARDIPRJEFIXA.

Proximo anno, cum Lupi abbatis Ferrariensis J) veterum scriptorura lucubrationibus. Nunc vero iu
opera ederentur, conquestus sum aliquantulum de principio hojus praefationis lubel deplorare meam
indiligentia incuriaque Papirii Massoni in edendis sortem, quod iterum de viro clarissimo conqucri
PATROL. CIV. 1
H S. AGOBARDUSEPISCOPUS LUGDUNENSIS. 12
eoger, «tidijwdem-aerius ac vehemeatras quam fa- A quattior libros Amalarii dedivinis Offlciis, haetenus
clum est in Prafatione ad Lupum. Ham si quis un- ineditum : qui quonam modo ad me pervenerit, pau-
ijuam scriptor habitus est indiligenler, i,I profeclo cis expediam. Forte vir clarissimus Aritonius Vion
contigil Agobardo; cum certum sit nullam ferme Herovallius, ut est prono erga hax studia animo, me-
lineam~essc in editione Massoni, qui primus illum cum commuoicavit schedam quamdam, in quacon-
edidit, qu»3non aliquid diversum habeat a veteri co- tinebatur elenchus nonnullarum lucubraiionum quo-
dieequo Massonus utebatpr; adeo nt Lupus, alioqui njmdam veieram scriptorun», quse nondum editae
conspurcatissimus, $niend,atissimi*sJuisjse videatur fueraul, et exstare dicjejiantur penes clarissimura
in comparatiorie Agsbardi. Itaquecuiu magna viri virum Petrum Franciscum Chilllelium presbyterum
fama sit, plurimumque se illi debere quotidie proli- e societate Jesu, qui nunc Divione commoratur. Et
teantur homines eruditi; plenum aleaaopus ac plane erat wriptus elenchus manu Cbiflletii. Tum ego plu-
pcriculosum mihi suscepisse videor, qui negligen- rimum confidens de humanilate viri, epislolam ad
tiam ejus incuriamque prodere destinaverim. Sed eum scripsi, eumque rogavi ut exeaiplum Agobar-
tamen illa spes nie solatiir, guod tu ac lui similes, dica3 illius lucuhrajj.onis ad ,me mitteret, ut cum
lector erudife^Mitsiluleiilierifeniatn huic mese aji- cjeteris darissinjj sci'ipt0.ris Operibut edi posset.
dacia3, buncque laborem meum aeqni bonique consu- Fecil lubens, acstalim inisit. Interim ea de re scri-
letis, cum inlellexeritis necessariam prorsus fuisse i«i ad clarissimum virum, quo ego amico gloriabar,
hanc curam meam; id quod facile tibi persuadebis, rranciscum Solleiselum Clupierium patricium Lug-
lector, postquam ex collalione hujus nostrse editio- dunensem, qui nuper e vila excessit apud Lugdu- #
niS «um Massoniana agnoveris quatu deformatus o nijin. Is ergo cura inlellexisset veterem codicem unde
antea decolorat.usque fuerit Agobardus, innumeris- Cbiffletius hunc librum descripserat, exslare in bi-
que propemodum focis videris emendatum. btiotheca Pelri Marnajsii senatoris Gralianopolitani
Damtis igilur tibi novam Agobardi editionem , canonicique Vieunensis, viri clarissimi ac nol.iiis-
emendatam,ad fidem codicis quo Massonus esl usus, simi, ac divini humaniqne juris, Ut scribebal Clapie-
quem nobis ex biiiliolheca Regia subministravit rius, calleulissimi, eum ad se deferri curavit Lugtiu-
vir illustrissimus Nicolaus Colbcrtus cpisccpns Lu- num , et hinc Lutetiam ad me statim pro sua erga
cionensis. Ac ne quis dubitet qnin is sit siremps me amicilia transmisit, ut mox dicam.
Massoni liber, haec in fronte codicis scripta sunt Euimvero pulabam hanc edilionem posse incipi
manu illusir. viri Jac. Augusti Thuani : Ex libris statira post Pascha, ac perflci demum mense Junio.
Papirii Massoni. Tum maiiu Joannis Baplislaj M.ss- Sed spes habendi codicis Marnaisiani, quam certam
soiii, quilibrum illum bibliolheea; Regi:e-dono dedit, faciebat Clapierius, moram huic nogotio attulit. Ac-
ista totidem litteris adjerta sunt : Hwc Agobardi cessit huic lncommodo malum mullo gravius, ingens
apera ms. a Pavirio Massono in tjicem edita, ad ma- oculorum morbus, adeoque gravis, ut etiam limen-
jorem illius eaiiionis ftdem biblioiheca?Regia; dodo dura mihi fuerit ne ocuios perderem, aut saltem al-
dedi ego Joan. Bapt. Massonus, regis eleemosynarius, terutrujm amijtterem. Sed Dei providentia factum est
Paplrti fraler, xvi Julii, anno saluiis miilesimo sesc- ut buic quoque malo flnis optatus darelur. Itaque
eenlesimo decimo octavo. LE MASSON. Quod ideo postquam ex bae aigritudine einersi, neque enim au-
visum est adnotare,ut omnibus constet hanc noslram deo djcere convalujsse rae, delatus est ad me liber
ediflonem esse procuratam ad fidem ejusdemmet co- ^1 _ Marnsesii, is ipse nimirum quem Cbiffletius viderat.
dicis quo Massonus utebatur. Magnam porro graliam Nam in eo scriptura erat fibruin fuisse ex biblio-
debemus omnes Massono, ob servatum Agobardum. iheca mouasterii Bonevallensis in dioacesi Yien-
Nam cum is, ut ipse scribit In epistola ad Ecclesiam nensi. Prima ergo mihi cura fuil ut librum Agobardi
Lugdtinenseii), Lugduni in vico Mercium libros qua> adversus Amalarium conferrem cum apographo Chif-
reret, et apud compactorem librorum versaretur ejus fletii; tum, ut iibrum de privilegio et jure sacerdotii^
-rei causa, compaetorque ille Agobardi codicem in qui in eo cjuoque codice scriptus erat, cum edilione
membranis perscriptum veleribus nolis dilaniare pa- Massoni similiter conferrera. Contuli eiiam, ut hoc
ratus esset, cullruinque ad eam carnificinam manu Obiter moneam, epistolas Avili episcopi
tenerel, vilam illi redemit Massonus, numerato vi- faoque iennensis cum editione Sirmondi, meliori lortean
delicet pretio libri. luce aliquando donandas. Et non ita multo post re-
Pr.-eterea admonendus es, lector, non adeo scru- misstis est liber ad Clapierium, dOmino suo bona
pulosum iUisse me in hac editione, ut non interdum fide reddendus.
auctorem hunc nostrnm emendaverim ex ingenio, ubi Addidi autem huic cdilioni, ne quid hic rieesse
occasio tulit, id esl, ubi turbata videbatur Agobardi conqueri posses", lector, epislolam Papirii Massoni
senteutia in veteri codice, emendatioque facilis et ad Ecclesiam Lugdunensem, itemque prxfationem
obvta erat. Quos errores cum librarii esse viderem, ejus ad Agobardum, et synopsiin Operum Agobardi.
non vero Agobardi, optimum factu putavi si tolle- Verum iliiid te monere velim , permulta esse in his
rem : nec puto qtieinquam, cui mens sana sit, segre IJassoni lucubrajftonibus, quae neque conveniunt mo-
iaturum. Quanquam si emendalio quaepiam sic ten- ribus saeculi Agobardici, neque congruunl bistorix
tala viderctur aiicujus momenli, non dissimulavi D iUorum teiuporum. Sed baec ad vivum excutere no-
emendalionem esse meam, ne quem hic deciperet luimus. Si quid lamen illic repereris quod notis
vetusti codicis auctoritas. Pra:cipue vero banc regu- noslris contrarium sit, existimare omnino debes id
laui constaiitei ac summa fide servavi in libiis editis toturn esse contrarium veritaii.
in cansa discidii interLudovicum Pium imperatorem Hsec sunt, lector, de quibus te monendum esse
filiosque ejus, quos libros emendavi ad fidem codicis putavi. Vides autem dare rae sedulo operam ne fal-
manuscripti; aul si quid ex recepta leclione mutavi lam exspectationem tuam. Nam qui proximo anno
proprio marte, non tacui inter notas. Res enim vide- promiseram novas editiones nonnulloium veterum
Jbalur«sse roagni momenti. scriptorum, et iu his Agobardi, fidem meam, quam
E&hibet autem hsec edilio, prceter vulgatas jam tibi obstrictam sciebam, vel hac edilione liberare
olim Agobardi lucubrationes, librum ejus; adversus volui.
13 PROLEGOMENA. 14

ELOGIA DE AGOBARDO.

Ex epistola Ludovlci et T^othariiAA. prmfixa concilio A Bernardus autem Viennensis adfuerit quidem, sed
Paris. anni 829. rursus fugam inierit. Sed haec quidem res imperfe-
Tertio vero apud Lug.Iunum; ubi AGOBARDUS, Ber- cta remansit, propter absentiam, ut praedictum est,
nardus, Andreas, Benedictus, Agericus, cum suffra- episcoporum.
ganeis suis, simUiter conveniant. yValfridi Strabi versus ad Agobardum e-piscopum
Ex prceceptoLudovici et Lolharii impp. pro monaste- Lugdunensem.
rio Besuensi, quod editum est a clariss. viro domno Dum vix ter senos habuissem temporis annos,
Luca Dacherio in lomo 1 Spicilegii, pag. 507. Ad vos nomen iit, o Pater alme, meum.
Sed et constilutionis chartulam, quam ipse (id est Pervenisse scio, quando rescripta recepi,
Albericus episcopus Lingonensis) una per consensum Si Qure magni nobis instar amoris erant.
meministis enira quia nam meminisse potestis,
ihetropolitaiii sui AGOBARDI archiepiscopi et suffra- Gaudeo, el ut memores silis ubiqne rogo.
ganeorum suorum, necnon et cleri sibi subjecli, et
laicorum nobilium nobis Ipse amor ardel adhuc animis, viget ipsa voluntas
quorumdain confirmaverat, Visendi temel, alque tuo ore frui.
osieddit, etc. ..". Actum anno ab incarnaiione Do- ^Ethiopum si regna calens [F. colensj, si rura Sa-
mini octingentesimo trigesiino, indictione 8, epa-
cta 15. [baea
JLiqyi.tregin.aj uj Salomaaa pejjat;
Ex charta Alberki episcovi Lingonensis pro eodem Cur nos non potius, quibus altera regna parantur,
monaslerio, edita ab eodetn Dacherio, pag. 509. ln solo auctoris semper amore sumus ?
"
Ideoque per consilium archiepiscopi nosiri AGO- Nam, faleor, si cerla raibi nunc optio detur
BARDI, et consentientibus coepiscopis nostris, iieci;oiiet Ut capiain mundi dona vel ingenii;
piissimisnoslris principibus, seu omni clero, necnon Olia linerius verum secura sciendi
et omnibus fidelibus Ecclesiae nostrae, addidimus de Aurea quam saecla, sed peritura, sequar.
-episcopatu nosiro villas his nominibus, etc... lnfra: At de flore novo, qui vos penes orlus o,!orem
Aetum Lingonis civitate publica. In Christi nouiine Prodit ubique sui, boecloca rumoi' alit.
AGOBABDUS Lugdunensis Ecclesiae archiepiscoptis Flora venit quondam, dum singula quaeque deorum
subscripsi. Sunt affala jugis prala thymumque gerens.
Ex pra>ceptoLudovici Pii imperatoris pro monasterio Huic Floro melius senlenlia Christicolarum
Anianeusi, quod ab eodem Dacherio edilum est in Nam Attribuit quidquid dogmate et ore viret.
notis ad Guibertum abbatem B. Maria de Novi- bic Florus ilorem sequilur de germioe Jesse,
Et tradit quod amans attulit ille homini.
gento, pag. 623. Quae tam segnis erit, donis ingrata supernis,
Proxime accidit AGOBARDUM archiepiscopum ad Quaese hoc non sponte nectare pascat apes ?
nostram devenisse praesentiam, indicans nouis quo- Floreat haud flaccens hic flos, et Borea flagrans
roodo eo praesente et Nibridio archiepiscopo, sine
ihora omnes pari consensu Tructesindum super vos Donec Spiramenta ferat semper ubique Deo,
in astriferas porrecta cacumina sedes
elcgisselis abbatem.
Erigat, et fructuin jam sine fine habeat.
Yetus auctor Vitte Ludovici Pii imperatoris, ad an- Cedant ambrosiae, rosa, lilia, spica, crocusque,
num 835. Q Suavia cuncia simul. Hujus amor placeat.
Transegit ergo imperator maximam partem hi- Hoc fruar, boc utar, fovear, delecter, abundem ;
Auditu et visu hujus alar, docear.
berni lemporis Aquisgrani, indeque profeclus est ad
Theodonisvillam ante Natalem Domini; ubi eliam Det quandoque Deus nos muiua. dona vicissim
populus, cui praeceptum fuerat, advenit. Ubi consi- Munere Impertiri. Aliquid pars ulriusque metet.
stens, contra quosdam episcopos de sui dejeclione divino precor o sine line valete,
conquerebatur. Sed cum quidara in Italiam confu- Miltenles vestrae dulcia scripta vicis.
gissent, quidam vocali obedire noluissent, solus Ebo Ado Viennensis in Cltronico, ad an. 810.
eonim qui impetebantur alfuit. Qui cum rationis
reddendae causa super talibus urgeretur, causabalur Bernardus Viennensis episcopus erat, et Leidra-
se solura relictis omnibus, in quorura praesentia haec dus Liig.lunensis, qui initio imperii Ludovici impe-
facta fuerant, urgeri. At vero caeteri episcopi, cuin ratoris Suessionis monasterii locum petiit; et iri
obtenderent necessitalera praesenliae, excusarent loco ejus AGOBARDUS ejusdem Ecclesia? coepiscopus,
autem voluntatem innocentiae, idera Ebo tandem consentienle imperatore et universa Gallorum epi-
moleste ferens talibus exlaediari, consilio petito ali- scoporum synodo, episcopus substilutus est. Quod
quorum episcoporum, ipse in se quamdara confessio- quidam defendere voleutes, dixerunt eumdera vene-
oem praedicavit; coafirmavitque se et indignum sa- rabilera Agobardum a tribus episcopis in sede Lug-
cerdotio ; et irrevocabiliter eo abstinere judicavit, dunensi, jubente Leidrado, fuisse ordinalum. Sed
quod ct episcopis et per eos iraperatori contradidit. canonica auctoritas est in una civitate duos episco-
Quo facto, AGOBARDDS Lugdunensis archiepiscopus, D pos non esse, nec vivente episcopo successorem sibi
qui evocaius ad satisfactionem venire distulit, cum aebere eligere; ac idcirco ulla quacunque causa re-
ter esset evocatus, ab Ecclesire praesulatu semolus gulaeEcclesiae praeteriri in tanto ordine flxsenon de-
est, caateris, ut diximus, iu Italiam fugientibus. bent.
Idem auctor ad annum 836. Idem auctor ad an. 815.
• Proximum huic placito conventum imperator in Bernardus adhuc et AGOBABDUS Viennensem EC-
clesiam regebaut. Qui ambo apud imperatorem de-
pago Lugdunensi habuit tempore sestivo, m loco qui lati, deserlis Ecclesiis in Italiam ad lilium impera-
vocatur Stramiacus, cumPippino et Ludpvico filiis.
Nam quod Lotharius non adliiit, invalentia aegritu- toris Lolharium se contulerunt; et postmodum, piis
dinis supradictae obfiiit. In quo causam Ecclesiarum imperaloribus ageulibus, Agobardus Lugdunensem,
Lugdunensis atque Viennensis vacantium venlilari Bernardus Viennensem scdem recipit. Post paisculos
fecit; eo quod episcopi dudum illarum, AGOBARDOS annos Agobardus apud Sanctoaas IU expedilione re-
quidem jussus ad rationem non venerit reddendam, gia positus defungitur.
15 S. AGOBARDUSEPISCOPUS LUGDUNENSIS. 16
Flodoardus, lib. n Hist. Rhem., cap. 20. A dovicum accusati, desertis Ecclesiis in Italiam ad
Anno Incarnationis Dominicaeoclingenlesiaio tri- Lotharium secontulerunt. Sed agjntilu* piis impe-
cesimo quarto Lotharius lerrilus conventu fra.rum raioribus ulerqne sedem suam recepit. Et post pau-
suorum ac plurimorum fi lelium palris imperatoris, cos annos AgobarJus apud Sanctouas in expeJitione
fuga lapsus, patrem suum adhuc ab ingressu eccle- regia defungitur.
siae sequestratum dimisil. Cum quo intcr alios etiam Ex eodem Chronico, ad annum 841.
quidam episcopi, fautores ipsius in adversitate pa- Eodem anno AGOBARDUS Lugdunensis episcopus
tris sui, reliCtis contra sacras regulas sedibus suis, obiit.
perrexernnl, Jesse vi lelicet Ambiauensis, et Here-
boldus Anlissio lorensis, AGORARDDS Lugdunensis, et Ex ChronicoPhil. S. Benigni Divionensis, edito a R. P.
BartholomaeusNarbonensis epscopus. Labbeo, ad an. 840.
Ex Chronico Hugonis Flaviniacensis. Hoc anno, sanctaememorix AGOBARDUS LugJunen-
Leidradus vero in inilio iroperii Ludovici impera- sis episcopns obiit vm Idus Junii.
toris Suessionense moiiasteiium peliit; ct in loco Ex Martyrologio Ecclesim Lugdunensis.
ejus AGOBARDUS subslituitur ejusdem Ecclesiaechore- vin Idils junias. Lugduni, AGOBARDI
consenlieiile et orani G Uicanb- episcopi et
pUcopus, imperatore
rum. episcoporum synodo. Quod quidam defendere confessoris, vulgo S. Agobo.
volentes, dixerunt eum a trihiis episcopis in sede Ex Martyrologio ms. monasterii sancti Claudii.
Lngduiieusi jubeute Leidrado fuisse oriiuatum. Hic n" vni Llus Junii. Depositio beali AGOBARDI Lugdu-
igilur Agobardus et Bernardus Viennensis apud Lu- nensis episcopi.

PAPIRII MASSONI PR^FATIO AD AGOBARDUM,


\
EDITA ANNOMDCV.

Sanctse et illnstri Lucdnnensi Ecclesiae Papirius nominatim non attingit; de filiis ejusdem Caesaris
Massonus jurisconsullus salutem. Lothario, LuJovico, et Carolo puero; de regibus
Sub Antonino Vero C:es<re, Galli;e urbes facile Burgundionura Gomieba.o, et Sigismundo, illiusque
principes, et quae praeter creteras pr;estare diceban- iniquissiraam legem in perniciem mortaliura excogi-
tur, erant Lucdunum et Vienna, ad confluenles Rho- tatam rationibus et argumeiitis firiiissimis lestimo-
dani el Araris notissimorum lluminuin sit;e; ubi niisque vcterum plane convellit. Exslant Burgundio-
Claudium Caesarem Si>elonius, et ante euni Seneca, nura leges, unde illam funestissimam possis eruere.
riatum praiicant. Et Lurdnni quirt m nundinaecele- Vixit vero >ub Gregorio quarto Romano pontilice,
brabantur, quae propter frequentiam hominuin ex cujus partes el Lotuarii Caesaris desig/iali nimium
omnibus eo gentibus commeajitium, magnae ubique ** _ forlasse aul acrius quam vel oportuil, vel ilebuit,
famae, liudari praeiicarique consuevsrant. Eusebius tuetur, praesertiin adversus pitr^m benignissimum
Caesariensis libro quinto ecclesiasiicseHistonae supe- rcgera, et quo nemo uuquam melior aut justior fuit.
riora coramemorat: simul ail Photinum bealissimum Caeterum qui paries ejus adversus partntem secuti
virum, illhs urbis episcopum, anno aeiatis nonagesi- erant, in gratiam tanJem res.Luii sunt, et inier cac-
. mo ct amplius, pro Christo muila passum, iu carce- teros Agohardus; eoque usus estin raagnis regni ne-
re in quem a militibus conjectus esset, excessisse e goJis, quibus ille occupatus in Santonibus juxta
vita. Nec multo post DJUSilli praeclarum successo- Oceanum decessit. Judicio qui iem raagno praeuitus,
reni dedil Irenaeum, vite sanctitate et scientia admi- et divina sc entia instructissirau^ graviter et acerri
ranJum,' ul Opera ejus ostendunt, idque idem seri- me scripsit, ul opera ejus fi iem laciunt; relicta,
ptor multa de eo et illustria referens narrat. Post propter sanctimoniiira et erudilinnem, immorUli
quem magni nominisfuit Verissimi.s.isqui Sardicensi nominis sui gloria, praesertim apqj Ecclesiaefilios, et
syiioto inierfuilsoliisex episcopis Galliarum, el inter alumnos suos, quorum moreset disciplinam pene ja-
caeterosei subscripsit. Jain venio ad Eucheriiim, cu- ceutein atque intermortuam excitavit. Coiitra Feli-
jus moiiimenta aihnc sup^rsunt, celebrem Joanni ce Urgelliianuni ppiscopuin scnpsil, ut et Paulinus
Cassiano, qui Leonis Magni RomanaeEcclesiae ponti- Aquileiensis, et alter incerii nominis, sed vir doctis-
ficis temporii.us vixit. ls euim dnobus locis «ie eo simus, qui sepiem contra eumdem li ros conscripsit,
bonorilicentissiine loquilur, ut et Bilarius Anlaten- quos manu scriplos nuper legi et ajmiraius sum.
sis in Vita Honorati Jecessoris sui, et mullo post Flo- Episcopis praeterea Bernardo Viennensi, Nii ridio
rus LucJuneasis, \ir egregie doctus, cujus epistola et Narbonensi, et successori ejus Bartholomieo, de quo
l'
Ago ar<li exstal aJ Barlholoniueum Narboaensem supra diximus, Ebboni quoque Rbeinormn episiolam
episcopum. Sei|uitur Viventiulus, praestantissimus scripsil magnificentissimnm et desideranlissimura
sfiictissimusque vir. Hic Liicdunensis episcopus, cu- Domi.ura Paliein et filium appellans, et Eaoii. cnjus
jus doclrime luerit non soluin ipsa,ardusseJ et aliorum sedem propter penuriam aucl irnm nondum scire po-
de eo scripta t;slant<ir , nquit Ago : qu;c cum . tni, Hilduino quoque sacri palaiii anlistiti, et Wate
perierini, auladhuc alicubi lateant, de successoribus abbatibus sanctissiinis et Leatissimis viris, el Ada-
eji.is mihi dicendum est. Itaque Agobar !us, patria lardo atque Helis chari reveren.lissirais scri Jt, ab-
Gallus, Lei iracli Norici doctique vir; successor fiiit in bates illos vocans, quorum ille in agro Parisiorura
episcopatu Lnc limensi, tcmporibus Ludovici Pii Cse- insigni raonaslerio Dionysii praefuit, et qualis quan-
saris regisque Fraiicorum, tjusque exauciorationi tusque essel editione Iiuroriim nolum fieri etiam cu-
apud Suessiories Belgicae secundaepopulos in mona- ravit. Jndaicje genti sibi o nnino molestae infestteque
sterio sancti Medan i praefuii anno, ut ipse scribit, scripsit.perstringenseos.multasque inauditas eorum
octingentesimo tricesimo tertio. De qua et Thcganes fictiones adversus'Christum Jesum egregie refJlit.
coepiscopns Trevirorura eadoni aelale scripsit. Et Matfre;io prjestantissiino;alque illustiissimo viro
curiosi lectores utramque conferre poterunt. De etiam resciibil; Gerricum, et Fredericura, atqne
ChilJeberlo autem rege, de Pipino, agit Agobardus, Evrardum perstriugens et accusahs, quod illi se
de Carolo Magno, ut qui in ejus funere epigramma ostendissent Cbrislianis formidabiles, Judaeisautem
«cripserit, de uxoribus Ludovici, Ermingarde, et Ju- . roiies. Et MatfrediquidemtempusmortistraditurinVi-
ditlra pulcherrima illius lemporis femina, etsi eas ta Ludovici. SyuerdosaliquotijiGallia babitas refert,
17 PROLEGOMENA. 18
et queritur duobus locis de Roraanis clericis et aliis A pi, quem doctorem orthodoxum et farundum dicit
quibusdam, qui canones Gallicanos ut inutiles et su- fuisse; postremo Bedae, hunc gentis Anglorum homi-
perfluos afferebant, legalisque Romanaeseriis absen- nem siio tempnre non mediocriler doctum prsedicat.
tibus et injussu Caesarisconvocatas easi'em synoios Ex Graecis, Alhanasii, Cyrilli, Theorforeti, Proculi,
jactabant. Graccornm errores de imaginibus et pi- JoannisChrysoslomi, Eusebii Caesariensis,atque alio-
ciuris manifestissime detegens , negat eas adorari de- rnm. Cl^mentem Roiuanum pontiuYemet Silvestrum,
bere : quam sententiam omnes catholici probamus, quos citat, praeierire noliimus, etsi a. bibita hujus-
Gregoriique Magni leslimonium de illis sequimur. modi praefatione, licet iidem libri judicentur spocry-
Divis:onera quoque imperii a Lu 'ovico factam per- phi, pleraque tamen ex his lestimonia iiiveniuntur a
scribit; quaeapud WalafriJum Strabum, etsi non eis- docloribus usurpata. Ex profanis aulem scriptori-
dem verbis, exponitur. De tonitru et tempestatibus, bus nullius tesimor.io utiiur, praeterquam Prisciani
falsaque insanientis popnliopinione ?git, ut anie eum grammalici. Ha'.etoergo, sancta et illustris Lucdu-
MaximusTaurincnsis in sermone et homilia fecerat, nensis Eidesia (quando ita Eusehius te vocai, imo
Theodosii Junioris temporibus. In disputando aulem illiistrissimam appellat), mihi graliam, et civica co-
ulilur divinorum librorum lestimoniis, ex veieri sa- rona oh servalcm chen» me donafo. Nam cura apud
crornm trai.slatione, inlerdum cl Hieronymi, quod vos in vico Mercium li*irosquaererem,unaque ii;ecura
iJcirc i monere volniiims, ne <|uis inlempestive tur- essel Slephanns Verdierus, nunc mortuus, el apud
belnr, neve existimel aliquid a me vel ad.'itum vel corepactoiem libroium versaremur ejus rei causa,
muiatum; quo I nefas Simper existimavi, bonam II- iuYqne AsfohnrHcodicem in membranis perscriptum
dem auctorLus dehen aequissimum pulans. Testi- g veteribus no>is riilanare p-ratus esset, cnllrrmque
monia Palrum uYi opus est adducii atque exhibet, ad eam carnificinam m nu teneret, vitam illi rede-
divi Cypnani, H laiii, Hieronymi, Aml.rosii, ut ipse mimus, quo.l felix faustiimque fuit.
ail, doctrina etsanctitatepraecipui, Augustini, Leonis, Bene vale. Lutetiae Parisiorum, Kal. Januariis
Symmachi, Vigilii, Pelagii secundi, Gregorii Magni, 1605.
et Gregorii secundi, Alchimi Aviti Viennensis episco-

PAPIRII MASSONI
DE VITA AGOBARDI EJUSQUE DOCTRINA BREVISSIMiE SYNOPSEIS.

Obscura fuit istius episcopi multis saeculis vita; orandam et exorandam veniam cogitur. Anctores
obscura, inqnam, non ingenii etacuminis penuria, consilii quacrunlur puniendi. Ecclesiastici ejus turbse
neque muncris ignobilitale, sed temporum nebulis. fomitesdeprehenduniur; aufugiiinlinltalianj. «Ebo-
Habet Amandus suos lestes; habent Engilbertus, nem ad Saxonios compulit imperalor. Agoi erlum
Ionas, Walafridus caeterique contemporanei sua lu- " Lugdunensem nihilo secius curia pontiflcum movet:
mina; hic vero pauca, imo fere nulla, nisi ea qtiae deponitur ; caeteros quoque in Italiam elapsos per
vel necessitas hisloriae interserit, vel ipsius volu- om ium sacerdotum rcligiones devovet. Post haec
mina furlim el quasi perperam retegunt. Habeaus primo solis die Quadragesimae velut nondum ab
tanien ex Adone primis incremen.is initialum fuisse injusta sacrificulnrum exsecratione solutus, rursus
pres^iylerio; et propter ipsius vitae et doctrinaein- a septem Archimystis soleraiii rilu bene precanli-
ad cborepiscopalus dignitatcm evectum; bus, lectis de libro supplicamentis fauslis bonisque
' tegritatera
mox Ledrado in Suessonicum monasterium con- omnibus, cum maxima omnium qui aderanl laetilia,
cedenle, ad fastigia primaliae Lugduneaesu'. latum, populo acclamanle, feliciter expiatur. Quasi vero iu
conseniente imperalore, et universa Gallorura epi- polestate bominis sit, in arcaque sive vitro, sicuti
scoporum syno.io, ubi in veate et sarcina lanlae sub- genius ater magico susurro claasa teneatur x-tenia
limilatis mu.tos annos sine crimine transegii, per- illa majcstas, ul nutu nostro vel claudat vel aperiat
petuis scholae et linguae certaminibus aggressus Ju- coelos b. »
daeas synagogas. Sed labes unica fulgeniem multa Turbae ejusmodi et vitae pacatae discrimina aver-
gloria seneclam obs:uravit. » Ctim enim Clolarius tunt animum a scribendo, ut deinceps lumini Evan-'
• odio et furiis novercae, nomine Judilh, liliaeWelphi " gelii, ecclesi-.e reparandae, muneri oheundo intentus
comitis, a clavo imperii universi removeretur, ma- sit. Quo anno natus, nescitur. Scitur ipsum na-
chinalur clam el aperte contra patrem, animosque tum aurea Caroli Magni sctate; illustrium et doctis-
utriusque gentis, laicae et ecclesiasticse, in excidium simorum Appllinum alumna; fljruisse aetate ar-
sceptri paterni abripit : inter quos Agobardus a fide genlea Ludovici; exstinctum vero inter ferrea filio-
principis avulsus, accendit consilio juvenilem Clo- rum Ludovici certamina, apud Sanctonas c, in ex-
tarii animum. Convocalur concilium : ubi de eri- peditione regia, inter quae omne genus excidii inipe-
piendo patri diademate audacissime quisque con- rii labentis ruinas convellebat. Praeftilsil oralorio
tendit. Hac spccieinvadit Caesarem,el erepta corona, dicendi genere, et impriiiiis Scripturae memoria.
eumdera in monasticam soiiludinem conjicit. Galli Habuit illiistres contempiraneos.philosophia et theo-
furiunt, nec patiuntur tanlam fieri pairi injuriam; logia claros, quorum volumina terimus, Hincma-
movent arma, restituunl imperatorem; vocantfilios, rum arcbiepiscopum Rhemensem, Haimonem epi-
Pippinum et Bernardum, quorum ope Clotarius ad scopnm Halberstati, Rabanum, Walafridum Stra
0 Conrad., abb. Usperg., in Chron. c Ado Viennens., sub ana. 815.
b Aventinus, 1. IV Annal. Boiorum.
1» S. AGOBARDUSEPI96GFUS LUGDUNENSIS. 20
bum, Glaudium Tauriu«ii»..de Adoratione imagi-. A sed origine. Nec adoptiorie, qnia secus exstitisse»
mnfl, jonam Aurelia«eiisein Halitgarium et Amala- aliquando alienus a Deof-Nec assumptione, quia as-
riijm Heliprandumepiscopum.Toletanum, Engilber- suraens et assumptus sunt idem. Sed unicus natu-
tum, etc., et plerosque alios, quos reticemus. Gra- ralis Filius Dei. Et quemadmodum quilibet homo,
ves tractavit materias, quarum synopseis suitji- airima el earo, est una persona; sic Christus una
cimus. persona, Verbum et homo.
Synopsi» primi votuminis adversus dogma Felicis: II. Es tali unione fieri, ut ea quae sunt carnis,
Iraperkr Caroli Magni et Ludovki Cxsarum, e ftsnt divimfatis. Nam si caro est propria Verbi,
snmmis Pyrenaei apicibus emersit quidam episcopus cur nomina camis noitt erunt propria ei. Ideoque
Origellaeab Aragonia, vir alioquin circumspectus, cum carnero surapsit, omnia carnis propria sibi
et subtilitatis Hispanicre non indigus : qui Nestoriae fecit; ita flt secundum atramque naluram sit et
sectae jam diu fulgore Evangelii exstinctae semina vivificator, et ponttfe*, etc, sicut secundum utram-
ab inferis excitavit. Objurgatur primo et convinci- que animseet corporis»totus homo dicitur rationa-
tur ab Heliprando Tbletano episcopo. Inde ad Rati- lis, diciturpuer, philosophus.
sbonaecompescenda ejus insolentia concilium trahi- IH. Et per consequens, Virginem fuisse matrem
tur ab imperatore. Tertio Romam; ubi prostratus Butriusque naturae, divinae etiam, sine qua caro
ad limina D. Petri, bseresim agnoscit coram Adria- nunquam fuit incarnaU, totumque Christum incar-
nO ponlifice. Postremo cum ilerum sna figmenta natum genuisse.
chartis exarasset, convenitur ab Agobardo, vinci- IV. Quoad unionem Christi cum Ecclesia, impa-
tur, profitetur errorem. Post ejus obitum, fun- rem esse cum incarnatione. Nam illacum fiat.saltem
damenla dogmatis diruit, Patrum et Scripturae au- spirifu, non corpbre, fide non carne, voce non
ctoritate. Hsec sunt Felicis fundamenta. acta, amore non copulatione, ex infinilo persona-
I. Est e Neslorlo: Duce in Christo separatse per- riim numero cum aliquo capite mystico, non po-
sonae,quae duplicem filium sive Christura consti- test dici vera unio, unio inquam incarnalionis, quae
tuunt; alterum in carne, alterum in verba. Istum fit ex duabus naturis et substanliis in unam perso-
non fuisse crucifixum , sed esse Filium Dei, natura, nam.
veritate, pgoprietate, genere, nalivitate, substantia; Et haecsunt argumenta, quibus Agobardus vim et
illum, nempe incarnalum, fuisse passum, el esse nervum dogmatis Feliciani confregit.
Filium Dei gralia, electione, voluntate, placito, II volum. Be insolentia Judmorum.
praedestinatione, assumptione, adoptione. In adversis nulla gens abjectior, in prosperis in-
II. Ut filium Dei naturalem, esse omnia essen- Q
solentior Judaeorum. Beneficio Caesareaemajestatis
tialiter, aeternitatem, sapientiam, etc. Ut hominera, locus
omnia quae illi insunt, esse accidentia, puerum, pro- pacis et morae datus ipsis in Gallia fuerat,
sunt accideclia illi secundum Lugduni potissimum. Sed ubi dulcedo pacis paulu-
phetam, etc, quae luiri eos laxat ab incommodis fugae, slruunt artes ,
dispensationem carnis, non propria secundum po- adulantur aulicis nobilissimis, eosque pecuniis de-
testatem divinitalis: in bumanilate esse solum sa-
vincunt. Et sic obliquis fraudibus ihdicula a clemen-
cerdotem, in divinitate vivificatorem. tissimo subripiunt adversus Ecclesiae Lugdunensis
m. Unde sequitur Virginem esse alio modo ge-
avertebat populum ab his.
nitricem divinae, alio modo humanae naturae. Pro- episcopmri,qui
Ne divenderent mancipia Christiana Judseis.
prie, humanitatis; gratia vero, divinitalis.
Ne mulieres ChristianceCumeis Sabbatizarent.
IV. Et quemadmodum Christus et Ecclesia vo-
Ne diebus Dominicis operarentur.
cantur unum, nec sunt una persona, unumque sup-
Ne Quadragesima cum eis pranderent et easdem
positum; sic quamvis dicatur Verbum carnem fa-
carnes ederenf.
ctum esse, et esse unum, non sunt tamen unica hy-
Ne carnes immolatas ab ipsis emerent, vinumque
postasis. D ebnlm biberent.
Et hae sunt foedaevoces quibus Hispamis ille te*
Insectantur eum, sirigulbsqueCnristianos ad suas
nebrio Christi kunina ausus obvolvere; quas soster
Gallus egregiis enervat argumenlis. synagogas blanditiis et ampullatis patriarchicae di-
insolescunt, et contra morem
I. In Cbristo duas quidem naturas, sed in unam gnitatis elogiis rapiunt;
Christianos servbs emunt. Agobardus querilur apud
hypostasim unamque personam substantialiter uni-
artes retegit, auctores consilii aperit, petit-
tas: et inde non solum huroanitatem, sed totum Chri- Caesarem,
stum fuisse passum, divinitatem clavis confixara que medelam tantae ruinae; pollicitus se Scripturae
suo modo impassibilit sine sensu, sine passione. testimoniis eorum vitam, mores et superstitiosum
duos sed unicum in duabus viue genus depicturum.
Ideoquenon filios,
naturis, sine confusione hypostaticum, filium Dei III vol. De Judaiei» superstitienibnt.
natura, proprietate, substanlia; non aulem gratia, a Abominandaegentis Judaicae pervicaciam ritus-
cum sit coaeternus Palri. Neque praedestinatione, que a verilatis semita alienos effecisse apud Palres
quia Paler non est prior ipso tempore, nec natura, antiquos ut canones'de caveado contubernio, con-
o Hoc capite lege Ebon, non Eaor.
PROtEGOMENA. 22
vietu, copulatione ipsorum componerentur, fusissinw A serpentem in dies labem Judaicae cOBHttiinionisex-
hic disserit Agobardus, imo tanto odio haboisse ut stinguant, nc eorum Ecclesia exstingnatur.
illustrissimus ille Ambrosius morlem citios optarit, Ad imperatorem.
quam maceriam templi Judaici reaedificare. Quia iste tractatus est axifolo;, affigendum putavi
I. Seniores clerici, qui convivio Judaico inteffue- hunc litulum.
rint, excommunicantor per annum. Juniores si prae- De impietate duelli contra Gundebadicam legetn, qum
sumpserint, vapulanto.' vult ensibus non judicio caustts dirimi.
II. A ccena usque prima Pascha per plateas ng a Cura oirmes unum simus in Christo, unitate
ambulanlo, Secus, a judteibus distringuntor. fidei, affectus, religionis, impium est pacem unani- .
III. Nullus Christianus Jtrdreo servus esto, sed mem prselio diriraere, et in litibus, gladiis vitam
dato xii solidorum pretio liberalor. impelere, ubi sequitas judiciorum, testium oeuli et
IV. Si quis ad Judaicum dogma servum Ghristi»" iutegrilas, possunt supplere. Adde quod lex illa non
num illexeril, plectator mancipio, el Iegali darona- est nec Mosaica, nee evangelica, inlo a fcedisstmoet
tione puniator. infensissimo Christi boste inventa, ut non testibus,
V. Ne quis Judaeussub tempus Pasehatis Ghristift- aut veracium testimonio, sed ferro et igne lites
BOSconvenito. * discuiiantur. Agobardus ergo compellat benignissi-
Causa isliusmodi severitatis est ab eoTHmrabfo, mamimperatorem, ut e regno tam scelestam con-
pervicacia atque corruplione doclrinae, quam tot suetudinem abolendam curet.
nebulis Pharisaicse illae Deuteroseis obtenderunt, ut $11 volum. De Jure sacerdotii.
nil pene lurainis apud ipsos reliquum sil. Confabulatur «um coepiseopo Bernardo diserte
Deura essc corporeum, audire et videre. admoduin, e Patribus multa, sed plura e Scriptura.
Corpus hominis ad imaginem Dei factura. I. Sacerdoliura esse omnium qui fide membra sunt
Ex vanis Dei cogitationibus dsemones creari. summi sacerdotis.
Litteras alphabeli esse sempiternas. II. Et quamvis illa vox latissime pateat, tamen ut
Legem Mosis ante mundum fuisse scriplam. • est vox ministerii, proprie pertinere ad sacerdotes
Plurcs esse ccelos, plures terras, plura inferna. designatos, cujus initium foit iri Abele, Caino, Noe,
Deum hahere septem tubas. Abrahamo, caeterisque Levitieaetrrons Nazaraeis,sine
Petrum apostolum propter hebetudinem sensus ullo discrimirie bonorom et maloTtrm.
Gepham, id est, Petram fuisse vocatum. III. Quia non respicitur in sacerdote meritum, sed
Jesum Chrijstum Tiberii judicio furca fuisse sus- p vrs ministerii; non persona, sed digurtas persohae;
pensum, sepultum juxta aquae ductum, et ab inun- non inlegritas, sed officiomv
datione aquarum sublatum, a Pilato per xn braas IV. Ita ut bonus laicus non possit exsequi qu*
quaesilum. malns episcopus, nempe sacramenta et rem ecclesia-
Christianos idololatras vecant, quia sanctos invo- sticam, sine pernicie animae, ut Oza.
cant, V. Quae sunt baptisma, et confectitt corporis et
Habent praepositos synagogis, «pii sanguinem vir- sanguinis Christi, etc.; quae cum nec bonorum me-
ginis menslruatae discernunt oculis et gustu, mun- ritis, nec malorum fraude possint nec meliorari, neie
dum vel immundum. deteriorari, sed Spiritus virtute perficiantur, debefit
Possunt ambulare duo millia pedum in sabbato. ab omnibus aequaliter honorari, sive a bonis, si*e a
Unde concluditur quod si separalio ab haereticis malis percipiant sacerdotibus.
schisraalicis fuerit praecepta, tanto magis a Judaeis, Quorum quatuor sunt genera. Primum, amandum,
a concisione, a qua lux 6Vangelictffuit omniiio ex- qui bene et vivunt et doeent. Sectmdum, toleran-
stincla; more apostolorum, qui itf lirriiniBusexcii- dum, qui bene docent, et non admeduri»bene vitunt.
tiebaiit pulverem pedum, et diro aiiathenlale ipsos Et isli sunt audiendi, non imitandi. Terlium, con-
devovebant. j) temnendum, male viventium et ignorantitnri. Quar-
Ad Addiardurh, Wdlam, etc tum, anathematizandum, bene vel male vrventium,
Ad frequentes querelas de mania turbae Judaicae sed male docenlium. Et illi omnino relinquendi.
Ludovicus imperalor coegit cceturn episcoporum, De grandine et tonitruis.
ubi causam Cbristianse Ecclesiae egit Agobardus,'sed Invaluerat in vulgus tetra opinio et superstitiosa
perperam, etc, limore praepeditus. Scribit jam ad de grandirie et procellis, quas maguin incantamentis
nobiles Patres, causam inopiae mentis rejicit in ti- cieri putabant. Hocvocabant Auram levatitiam; quod
morem. Deinde carptim consulit istos episcopos quid multiplici infirmat ratione argumentisque, quibus
agere debeat de mancipiis Judaeisqui ad Christiamim cireumvolvit ejusmodi tenebriones et veneficos. 1. A
baptisma amore Chrisli illiciuntur, ntrum eos susci- turpissimo hominum mendacio, qui tribuunt homini
pere an rejicere debeat. quod solius Dei est. 2. A mendacii natura intrinseca,
Epistola ad Nibridium. quo illi innitebantur. 3. A testimoniis Scripturae.
Connectit superiori querelam, et commovet istum Loci Scriplurae motus terapeslatum Deo tribuunt,
patrem omnesque episcopos, ut unanimi conserisu non Mosi, non Samueli, etc, non Jamni Mambrique
« Vide Hist. Burgund.
*
«5 S. AGOBARDUSEPISCOPUS LUGDTJNENSIS. 24
veneficis. Ergo falso isti attribuunt valibus tempe- A Evangelium, non in pompa eloquentiae, sed in virtu-
statum motus. 4. Ab explicatione ejusdem Scripturae. te Spiritus.
Nam licet Deus effuniat pocellas, sive per angelos, Ad IV. Quartum infirmat locis Scripturae et philo-
sive per Mosem Eliseumque, non sequitur eos a se, sopbiae.
sed per ministerium, concilasse. 6. Ab harmonia et Ad V. Quintum a natura Dei, quae nil babet divi-
testimonio lotius universi. Omne iiniversum agnoscit sum, sed totum est id quod est.
auctorem et motorem Denm solum, non ergo crea- Ad VI. Cbristum non fuisse manifestum, sed sub
turas. 7. Si boni lsraelitae potuerunt evibrasse gran- Levitica veste a patriarchis eognitum per fidem,
dines super nialos, mali quoque potuissent super Scriptura, Patribus, ratione, ab unitate Ecclesiae, ab
bonos, quod Reges Chananaei nunquam effecerunt. orlu Adami, usque ad Christum.
8. Si hoc possent mali, possent infensos quosque Unde factum est ut quamvis essent diversa sa-
subilis procellis ohruere. 9. A natura Dagellorum cramenta, tamen eadem fuerit sacramentorum sub-
corporumque coelesiinm, quorum proprium est ob- stantia.
temperare non bomiui, sed auctori naturae. 10. A Et licet dicatur Vetus et Novum Testamenlum,
nalura horainis, qui ignorat secreta celheris. 11. A non id propterea quod sil nuper inventum, sed ma-
pendula veneficorum fide, qui propterea nil exorant B nifestatum omni mundo, quoil delituerat sub cortice
a Deo. El alia inulta conatur e corde populi delere Levilicaennbis ab origine legis.
figmenta, jamliu consuetudine iropressa, praesertim Ad Hilduinum Walam antislilem, de baptismomanci-
illud quod circumferebalur de Grimoaldo Beheven- piorum Judaicorum.
tortim duce (qui transmissis per pulverem hominibus Judaei, tum dolis, tum pecuniis, a Cacsareextor-
effecil ut boves omnes morerentur), ut genuinum serant multa paci Ecclesiaeinlensa ; inter caetera, ut
Evangelii characlercm insculpat. nullus Judaeorumservus absque placito Judaeidoinini
Ad Frcdegisum abbatem. baptizarctur. Inde dirae procellae inter ulramque gen-
Fredegisus abbas ista contra Agobardum asserebat tem. Agobardus rera hacepislola depingit apud nobi-
dogmaia. lem aulicum, antistitem, Caesarigralissimuin.Queri-
I. Christum vere fuisse humilem, et quatenus hu- lurdenovitaleedicti. Nonpermitlendum hisargumen-
milem, sese errabundum cognosse. tis.l. Propter insolentiara Judaeorum, qui quoslibet
I.Omnem Scripturam cum omnibus interpretibus servos a lavacro absterrebunt. 2. Propter Dei jussum,
canonicam, nequeeosunquamerrassein grammatica. qui vult emnes salvos, imo maucipia, quibus com-
III. Sanctum Spirilum inspirasse prophetis et apo- mune est cum omnibus naturae eloriginis vinculum,
stolis tum cnnceplus inlernos, et extrinsecus voces C el quamvis corpore mundo serviant, vult ipsos sibi
ipsas in ore formasse, nt asinae Balaami. obstrictos latria mentis contra omnem cogentem
IV. Alicubi certo loco animas esse creatas, inde- violenliam. 3. Quia Cbristus est omnia in omnibus,
que ad corpora demigrare. et per haptismum ab omni servitutis jugo liberanlur.
V. Aliud esse Deum, aliud Veritatem. 4. Locis Scripturae expressissimis. Tandem rogat
VI. Omnes antiquos patriarchas non fuisse Chri- eum ut efficiat apud imperatorem, aut ut edictura
stianos; nec Chrisinm fuisse in Veteri Testamento. infringatur, aut saltem sine violentia veniendi ad fi-
Responsiones Agobardi haesunt. dem liberlas servis concedatur.
Ad I. Chrislum habere quidem naturam corporum De iltusione signorum.
nostrorum, non originem, etinde habere impecca-
bilitatem; ita ullicet sese humilem reddiderit, id Ingravescebat quaedam i^dx^ia., ita ut homines
daemoniacicaderent. Imo exustio quaedam pu-
inclinalione miser tionis, non evacuatinne potestatis quasi
non confitendo stulacea el stigraata in corporibus apparebant. Unde
fecerit, aboleudo peccata aliena, pro-
fiebatuiplebsterritaejusniodiplagis, moregentilitio
pria. in propitialionem ejusmodi ulcerum offerrent. Bar-
Ad II. Auctoritalem Scripturac indubitabilem, ejus tbolomaeus irae ccelitus demissaecausam petit.
canonica est. Ex LXXH D ejus
nempe qnse interpretibus,
dein de Agobardus respondet haec fieri Deo volente, et angelo
primum, Hieronymum. Aliquos explodendos ministrante, erudieniis fidelibus, cruciandisqne re-
Judacis: Aquilam, TheoJotion, Symmachum, Didy-
probis, utolim per vesicas turgentes ethaemorrhoides
mum. Expositoresitalegantur, utpraeeant Scripturae, et Philistbaeos alia
non cum judicandi libertate, sed cum credendi necessi- ^Egyptios otio lectoris profligavit: multaque
subjicit, quae relinquimus.
tate, expositores vero, non cum credendi necessitate,
sed cum judicandi liberlate. Ipsos erra-se in grain- Ad Matfredum.
matica, non malitia, nec imperilia, sed ralione con- Epistola haec nil aliud depingit quam miserias sui
descensionis. saeculia Judaeis commotas, qui fundilus integritatem
Ad III. Exemplo Mosis et Aaron, quorura alter morum et religionis et barmoniae publicae convulse-
propheta vocem habuit impeditiorem quara Aaron rant; et rogat ut qui apud imperatorem plurimum
qui non erat propheta: aposlolorum qui promulgant possel, ejusmodi lurbis mederetur.
« Hilduinus abbas monasierii S. Dionysii apud P irisium, sacrique palatii archicapel.; Conrad. abb.
Uspergens.
»#

i§ PROLEGOMENA.
Ad clerum Lugdinensem, de modo regiminis eccle- A Congregatur Francofurti, ubi Nicaeaapertis senten-
siastki. tiis damnatur.
Exortaeinter clericos Lugdunaeos rixae de admini- I. Unus Deus adorandus sine imagine, etc.
stranda Ecclesia, movent Agobardum de scribendo II. Nullum exemplum alicubi lolis testamentis Pa-
hoc themate. Et primum ab unitate Ecrlesiae, tum tribusque adorandae imaginis.
membrorum, tum capitis, hortatur singulos ad invi- III. Esse debere ornamento, delectandis oculis,
cem ineundam pacem. Ejus haecsunl axiomata. non instruendis populis, etc.
I. Unicaesponsae unicum esse sponsum : qui cum llla aetate scribit Claudius Taurinensis de adora-
sit essentialiter veritas, pax, justilia, etomuebonum, tione imaginum. Contra ipsum Jonas Aurelianensis.
debet propter se, non propter aliud, diligi. Pleriquc concurrunt in eadem materia agitanda.
D. Cujus Ecclesiae membra non sunt illi qui vicis- Reges ipsi. Agovardus apertissime; cujus haec prae-
sim dissident, sed qui muluo conveniunt, et in amo- cipua sunt capita e D. Augustino caelerisque Patri-
rera culiumque ipsius aedificant. bus.
UI. Unde fit ut ex illo mutuo amoris et vinculi I. NuIIa est alia Dei imago quam hoc quod est ipse
nexu, Chrislus et Ecclesia vocenlur agnus unus, ct seciindum quod est ipse, non pntest pingi, ideo
sponsa una. J neque adorari in imagine, nisi in illa quam ipse no-
U
IV. Adde quod ex illo interno et aeterno connuhio bis praescripsit, nempe Christo.
agni et agnae generenlur agni etoves; qui efficiunt II. Duplici quidem adoratibne, externa et interna.
unicum , inseparabilem , et aelerno indissolubilem Utraque vocatur religio; qua interne et externe ob-
vinculo agnum, id est, Ecclesiam. stringimur aelernum et soli Deo; ad quam pertinent
V. Ex illageneratione fit ut quaesponsa Christi vo- SO-AEI.O., laxpsia, caeterique cullus, quatenus sunt no-
catur, Christi vocelur tilia; quia quos simul et semel ab mina rcligionis.
aeternopro sponsa duxit, eostlem singulatim et in tem- ni.Ubi vero suntnomina officii et servitutis huma-
pore per Verbura generat. Vocatur frater propter nae, SOU>EI« potest dicfde servis etsubditis; rjo-ifcta,
coniraune nalurae et carnis consortium cum horaine. de omnihus. Honor de sanclis et marlyribus. Pietas
Vinea, propler multiludinem filiorum. Hortus, de parentibus. At sola religio de Deo, quia soli om-
propter varietatem et venustatem. Fons, propter nino Deo debetur.
exuberantem undique lympharum coelestium copiam. IV. Unde patet neque angelos, neque sanctos ullo
Fons signalus, propler admiranda et occtilta myste- religionis adorandos cnltu, praeter aeternam Dei ima-
ria. Regina, propter imperium in Synagogam, dae- , g«nem, quae se mediam inter homiries Deuraque con-
mones sectasque universas. Ancilla, propter obedien- stituit.
tiam. Ma er, propter generalionem filiorum. Quae V. Angelos: 1. quia beati sunt bealitudine aliena;
diversitas nominum, nihil divisum, sed unum spon- , 2. qnia nolunt offerri sibi ejusraodi cultus; 3. quia
sura sponsamque unam efficit. per hoc a daeniontbusdiscernuntur.
Ista unitas affectus debet avocare ab omni dissidio VI. Sanctos : q".ia non sunt sancti nisi sanctitate
clerum, ut stalo muneri navet: quod est esse adju- Spiritus, lumina nisi a summo lumine, dii nisi a Deo;
tor Dei, non Anticbristi. aguntque mitabilia, non ut causae, sed ut media et
Eorum qui dissolvunt unitatem, mulliplices sunt. instrumenta; ideoque reliclis illis, longius ad lumen
Corrupti, qui aperlo scandalo unitaien Ecclesiae aeternumdevolandum.
conlurbant. Hypocritae, simulata jusiitia. Adulteri, VII. Quorum nihilominus memorias, vesligia, si
aperleetsiraulateveritatem corrumpendo. Ambitiosi, qua sunt, sive in scriptis, sive in corpore, imo eorum
bonoris causa. Mercenarii.lucelli dulcedine. *iXavroi, sepuicra propter resurreclionera, vitam, imilalionem
corda non in sponsi, sed in sui amorem laudeuique honoramus. Non tamen ipsis templa aul altaria con-
alliciendo, unitatem Ecclesiaeabscindunt. At verus struimus, sed soli Deo.
paslor, veraeque pacis custos, abjicit a ministerio •n VIII. Adoralionis enim hacc lex est ut nulla crea-
eju^modi porlenta, invigilat gregi, sine ignavia, sine (ura, nullum phantasraa a mente de Deo effictum,
imperio, sine simulatione, sine scandalo, pascitque nullum opus humanum, nec sol exoriens, nec occi-
eura secundum oranes formulas sibi a Caesareccelesti dens, nec nubes, nec ignis, nec arbores, nec opera
praescriptas. Ut sint lales, hortatur omnes pastores, hominum, ut sunt imagines. Nam si opera Dei non
prcsbyteros, abbates, si velint esse memhra unici sunl adoranda, quanto minus hominum, id est, ima-
capitis, et administrare Ecclesiara secundum man- gines Dei, angelorum, sanctorura !
data divina. IX. Neque objicias, non te iraaginera, sed rem
, De imaginibus. imagine efficlam. Nam objectum terminat adoratio-
Assumpto Decalogi secundo mandato, tractat hic nem. Adde quod fraus est Satanae, qui specie honoris
ex professo Agobardus de cultu imagiuum. Stupenda sanclorum, ad idola mentern traducit, et a vero
suo saeculo imaginum erat superstitio, et circa cul- aeterno ad carualia nos demergit.
tum simulacrorum horrenda dissidia. Prima Nicaea X. Picturae aspectandae, ceu res inanimatae, oculo
praescripsit adorandas, secunda confirmal. Oriuntur externo. Deusinterne adorandus. Illae, causa histo-
rixae toto Orientc, quse sese diffundunt in Galliam. riae, et memoriae, non relig4onis : Deus latriae, dou-
*I S. AGOBARDIEPISGOPl LUGDUNENSIS 28
liae et sempiternae religionis. Hlae sine cura, sine j4 testes, vulgaris purgatio, nempe aquae frigidae, vel
hOiiore, quia riec male nec bene possunt facere. Deus candentis ferri, adhibebatur. Agobardus tanquam
cum spe, cum amore, cura honore et gaudio sine nefandas irapugnat, ostendens res occultas nunquara
fine. patefieri ejusmodi certaminibus. Hortatur ad pacem,
XI. Adde quod ut abjiciatur omnis superstilio, et totam fere elhicam Christianam complectitur.
%nulla imago in parietibus ecclesiac depingenda, nul- Sermo Agobardi.
fum simulacrum erigendum; nec illae imagines vo- Haecconcioest lepidissima, varia et divinis figuris
candaesanctae, quia nil est sanctum nisi Dei templum circumlucida. Halet pro materia Christum. Sed ab
(I Cor.), ut adoretur unus et verus Deus in saecula illo capite in varias sese diffundit el exspatiatur are-
saeculorum. Amen. nas : De Ecclesia, de ejus meritis, de Anlichiisto.
De dispetlsationelotius rei ecclesiastka;. Quaequia sunl paulo aa-6o5tza, relinquo.
(Prcefixus a hobis est hic litulus, ex mente auctoris.) De divisione imperii.
Convocaverat Ludoviciis imperator coelum amplis- Imperii pacis sedulus, raemorque ancipitis vitae
siraum pontificiae et laicae, de reformanda Ecclesia. exitus, convocato totius Galliae conventu Ludovicus
Inter caeterospraeluxere ceu faces lucidissimae,Ada- imperalor in tria regna disccrpsit imperiuni, sum-
lardus et Elizaccharus; ille integritate vitaeet fulgore *" mamque Lolhario contulit; adhibitis omnium jura-
muneris, hic doctrinaeIumine. Unanimi anima repa- mentis, ut moris est, fidelitatis et obedienliae.Desci-
randum Ecclesice decus conclamant omnes. Agobar- scit Lotharius, patrera invadit. Favent ccclesiastici
dus excipit eorum alacres vultus : orat, et pro Eccle- huicimperatori, cujus obsequiis juramelito solemni
sia agil, convcrtit singulorum animos ad labantem fuerant constricti. Quibus cum paler vellct pcenas
pene Ecclesiae gloriam; redificent, crigant, macerias infligere, Agobardus audacter respondet eum fuisse
jam subruentis Jerosolymae. Inde insilil in laicae illius luraullus et dissidii publici causam, eo quod
fraudis sacrilegium, qui de peculatu ecclesiaslico divisisset imperium ; et quod est audacius, profi-
convivunt, et rem Dei rem sacrilegi efficiunt. Probat tetur aperte se obsecuturura Lothario, propter vin-
a primis nascenlis Ecclesiae exordiis, incrementis, culum juramenli, etc.
accrementis, quibns coepit ditari, duce Spiritu, sta- De comparalione utriusque regiminis.
tutbs canones, qui direptionem rei ecclesiasticae Duaehic contineniur epistolaeejusdem argumenti.
velarent, nullique citra conscicnliaeperniciem con- Prima ad CaesareraLudovicum, qua noster episcopus
cederent ab illis canonibus discedere. Rogat Cacsa- oblendit causas fugaeet morae. Propter publiccs tu-
reni ttt medeatur, ccstum ut deprecetur contra sacri- . mulius. Inde insilit in fastigium splendoris imperialis,
"
legos Gallos. Excipitur ab Helizaccharo et Adalardo quod probat subesse ponlificiae majeslali, tum ex
senibus alaeriter oralio Agobardi. Monent de hac re auctoriiate canonum, lum quibusdam Lalinorura
imperatorei»: qui convocalo concilio politicae et Patrum teslimouiis. El ideo monetut venienlem in
leviticae familiae, mutuas exstinxit discordias quae de Galliam Gregorium poiilificem, mediatorem pacis
possidenda re ecclesiaslica laicos ct episcopos con- domesticae, benigne excipiat, eique humillime sese
turbaverant. Quia vero quidam erant detractores qui subjiciat.
passim de audacia et ignorantia Agobardi rumores Secundae sensus est ejusmodi. Defectio Lotharii
circumferebant ejusque dissrdii auctorera ipsum pro- abripuerat oranem pene ltaliam, pontificero, mul-
mulgabant, Agobardus ejusmodi labem diluit; rei tosque etiam episcopos Gallos, quomm ope patri
veritate effigiem expressit apud quemdam amicum eriperet imperium. Veri Galli recalcitrant, citant
qui eum de hac re interpellaral. Et inde re nata Agobardnm, recusat. Habent conventum ; cujus haec
captal locum scribendi de rebus ecclesiaslicis eorum- fuerunt capita adversum ipsius contumaciam, pro
que ministerio, sumptis ex utroque Testamento testi- confirraanda Gallicana liberlate.
moriiis. Ejus sumraa capita haec sunt. De sacerdoti- 1. Episcopum Romanum, vocandum papam, fra-
bus. De decimis persolvendis. De poenasacrilegii. De r_ trem, non autem Patrem, neque poniificem.
bonore omni aevoepiscopis iinpenso. De non alienan- 2. lmperialem majestalem plus posse in admini-
dis ecclesiis, et perpeluas inserit calumnias contra stranda Ecclesia quam pontificiam.
Simonianos. Haec omnia, quia nituntur locis, non 3. -Caesarem non dehonestandum praesuraptuosa
rationibus, lectori do. excommunicalione.
Liber de divinis sententiis digestus. 4. Posse unum aliquem pontificem abjici sine in-
De divinis sententiis contra eos qui putant judkium juria sedis apostolicae.
Dei aqua vel igne vel armis patefieri. 5. Episcopos in causa fidei jusjurandum praestare
Titulus bujusce voluminis non mihi videtur satis solitos imperatori.
congruus. Quia hicesl sensus. a Duplices raodi pur- 6. Agobardumprimatem Aquitaniae nullam dein-
gandaefraudis occultaeet sceleris, ferri et ignis. Pri- ceps habiturum poteslatem in excommunicando,
mus erat Gundebadi, qui controversias, ubi non nullamque jurisdictionem in caeleras parochias, si
erant testes, ferro et armis dirimendas praecepit. obedirel potius pontifici quam Caesari.
Secundus, inveteratae consuetudinis. Ubi defiebant 7. Privandum episcopum consorlio et honore, qui
« Institut. juriB canon., 1. iv, tit. 2. In Historia Burgundist.
29 LD3. ADV. FELIGEM URGELL. 30
potius pontifici quam Ecclesiae Gallicanae eoncitio A 2. Antiquos Patres in carmine solitos modulari.
obedierit. 5. Nullam esse rationem cur noctumae fiant vi-
Agobardus ex professo respondet singulis. Con- giliae.
fringit quantum potest ista privilegia, propter com- 4. Multa esse alia cantica quaenon habentur Scri-
mune factionis cum pontifice et Lothario consor- pturis.
tium. Nititur probare Caesarem et Ecclesias Gallicas Quibus quoque in suo Antiphonario et RetponsOrio
pendere a cathedra. Deinde conjicit omnes turbas liasce adjecit blasphemias et portenta.
et aestus flagrantes imperii, tum in inertiara Ludo- f>.Christum de coeloadvexisse humanam naturam.
vici, tum in occultas fraudes reginarum quibus ipse 6. Duas naturas commisceri in unam.
7. Homines suscepisse Christum, quem antea na-
nupserat. Andaeissirae favet consilio Lotharii, quo
turali motu cognoverant et desiderarant.
erga novercas usus fuerat. Tandem concitat ejus
animum ad poenitentiam et humilitatem, ut deinceps 8. Christum per aurem Virginis in locum partus
resipiscendo res imperii sit securior. subrepsisse.
Publica Ludovki imperaloris pmnilentia. Agobardus singula confutat.
'Rebus pacatis, publico convcntu compellitur Lu- Ad 1. Ecclesiam Lugdunensem firmiter inhaesisse
dovicus imperator, propter vitae anleactae luxuriam, B statutis Levilicae et apostolicaelegis, ideoqiie non
inertiam, ignaviam, ad publicam pcenitentiam. Agno- posse oberrare.
scit, orat veniam, ad altare prosternitur; lerque Ad 2. Ecclesiam veterem magnopere respuisse
quaterque confessus, fluens lacrymis, depositrs ar- modum canendi poeticum.
mis sceptroque, suscepit poenitentiam per manuum Ad 3. Diurnas et nocturnas vigilias in choro Le-
episcopaliura impositionem, etc vilico a Davide conslitutas.
De veteri riiu cantajidi psalmos in ecclesia, et de cor- Ad 4. Scripluram adeo perfectam, ut nil illi ad-
rectione Anliphonarii. jiciendum, neque detrabendum, sed in eis quaecun*
vero non.
(Hme duo capita non erant disjnngenda, sed in unutn, que reperiuntur canenda, reliqua facili via
componenda,quia eamdem prorsus materiam tra- Caeteraque ejusmodi portenta disceipitj
etant.) reslituto omnimodo et Antiphonario et Responsorio
Erupit Lugduni sectarius quidam, qui miras in in prislinam lucem.
ritus ecclesiasticos calumnias invexit, naevis aspcr- Et haec sunt capita doctrinae AgOberticae, clara
sit, et haec sunt. sane, abstrusa, et omni venustate fulgida. Quibus
1. Ecclesiam Lugdunensem a germano cantandi fruatur leclor.
ritu deviasse. :

'
SANCTI AGOBAEBI
EPISGOPi LUGDUNENSIS

IIBER" ADVERSUM BOGMA FELICIS URGEtMSIS,


AD LUDOVICUM PIUM IMPERATOREM.

Christianorum religiosissimo, benignorum beni- Augusto, dorano gloriosissimo Ludbvicb imperatori^


gnissimo, mansuetorura tranquillissimo, Christi Agobardus quidara ex ullimis fidelibus servulis ve-
amatori, ideoque viclori ac triumphatori piissimo I> stris, subterannexum opusculuni sinderissimo ac
BALUZII NOTJE.
* Sancti Agobardi. Sancti nuncnpationem Agobar- tiente, ut ait Ado, imperatore et universa Gallorum
db tribuimus post editionem Masso.ni,et quia ccele- episcoporum
stes ei honores persolvuntur in Ecclesia Lugdunensi,
ubi vulgo vocaiur Saint Agobo. Tum et in Martyro- b Adv. Dogma Felicii. Titulum hunc fecinius ex-
logiis quoque illarum partium sanctus dicitur. Ac elencho librorum Agobardt, qui praefixus est codici
de Agobardo quidem pauca nobis dicenda incum- ms. Pap. Massoni, in quo sic habetor : Adversum
bunt, praeter ea quae leguntur inter elogia. Pro dogma Felicis liber i Agobardi episcopi ad Ludovi-
nostro tamen more bic vitam ejus delitiabimus. cum imperatorem. Nullura enim alioqui titulum ha-
Patria Gallum fuisse aiunt, quanquam id non satis bebat hic liber in veteri codice. Et mirari lubet au-
constat. Coepiscopus pritnum Leidradi Lugdunensis daciam Massoni qui non contentus inscriptione veteri
archiepiscopi, quem nunc coadjulorem vocamus, epistolae aJ LuJovicum Pium, aiiam de suo adje-
sed non cum titulo futurae successionis, ut ego cit, tanquam e veteri codice. Sic enim in ipso
quidem arbitror. Nam id privala auctoritate f;cere operum Agobardicorum initio edidit : Agobardus
non poluit Leidradus, neque extra conscieniiam episcopus Lngdunensis Ludovko imperalon S. D.
principis, neque alibi tum quam in synodo, sive Quis non crederet ita scriplum vidisse Massonum
provmciali, sive generali. Dein illo cedente, ac in in veieri codice? Et tamen nihii illio legitur hujus-
monasterio Suessionerisi sese abdicante, Agobardus cemoii.
ad eam cathedram conscendit au. 813, i consen-
54 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 33
sublilissimo sacroque acumini prudentiae vestrae A . aut improbetur. Quia si probatur, illis, quibus
dijudicandum direxi: quod edidi vel potius collegi profuturum est, ad legendum commendatur; si au-
adversusnovam, imoexveteria redivivam haeresim, tem improbatur, auctor ejus per vos emendatur.
propler quosdam, quibus illud expedire putavi, sic- Aposlolica naraque doctrina oinnes horlatur cre-
ut ibi latius continetur. Pie igilur rector et domine, scere in cognilione Domini nostri Jesu Christi, om-
caput orbis, decus mundi, calbolicorum omnium nes jubel paratos esse ad satisfaciendum eisqui ra-
insignis gloriatio, qui illnstraiis fideul, propagatis tionem poscunt de ea quae in nobis est spe. Sacer-
et pacem; b obsecro mansuetudinem vestram, nt dotem quoque esse vull amptcctentem eum qui se-
in contempUtionem Filii Dei, qui vestrum juvat cundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens
imperium-, praefatum opusculum perlustrare non sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradi-
dedignemini, ul vestro acerrimo ingenio probetur cuntarguere. Quod si sempersectandum fuit; quanto
BALUZIII NOTJE.
•piscoporum synodo, > seu, ut apertius loquitur Hu- tuque imaginum exercuit industriam hominum eru-
go Flaviniaeensis, « consenli.-nte iroperalbre et omni ditorum; adeoque etiam Agobardus sententiam suam
Gallicanorum episcoporum synodo. > Et animus in hoc prompsil, utacrem acvehementem adver-
eral eam synodum interpre ari de ea quas eo iem B sus adoralionem imaginum, ita piam ac religiosara
anno celebrata est apud Cabillonera ab episcopis et erga sanctos, al quorum imilationem bortalur
abbalibus totius GalliaeLugdunensis. Verum Ado et omnes Christianos. Superstilionum igiiur inimicns
Hugo Fiaviniacensis satis indicant hanc Agobardi capitalis', etiam eorum ,stultitiam venementer exa-
substitutionem praesente iraperatore factam fuisse gitavit qui grandinem et lonitrua caelerasque coeli
in universa sive omni Gallicanorum episcoporum tempeslates excilari posse putabant ope magorum
synoJo, id est, in geuerali ac plenaria synodo epi- et iiicanialorum, quos ob boc ipsum aetas illa vo-
scoporum regni Fr.tncici : quod huic Cabillonensi cabat tem, estarios. Plane magnum virum fuisse
couipelere non polest, quacprovinciaUs tantiim fuit. persuasum habeb. Sed uno pessimo facinore, quid-
Itaque non de alia synodo intelligi polest, quam de quiJ nonnulli conlra sentiant, iHustria sua facino-
Moguutina, quae eodem an .0 habita esl, cui vero ra ingcitesque virlules commaculavit. Nara trans-
interfuisseLudovicum imp^ratiirem dOcel Ivo Car-, gressus in partes Lotharii Augusti, qui Ludovicum
nutensis parte ix, cap. 82. Praebuit ista Agobardi patrein anno 833 eo usque deprimere ausus est, ut
substiuitio materiam sermonibus, ob violalos, ut; etiam in carcere conciuderet, poenilcntseqtie pu-
videhaiur, vetustos canones; quos illibatos servarii blice addici procliraret; transgressus, inquam, Ago-
debere contendebant, neque violari posse quacunque1 bardus in partes Lotharii, tanta animi con.entione
ex causa. Dupliciier aulem peccatum videbatur int ac perlituicia eas tuitus est, nt vel ob hoc ipsura
canones. Primum, quia constabat duos unam ca- . annumeratus sit inter prapcipuos Lolharianae factio-
thedram capere non posse. Deinde, quod prohibi- nis auctores. Ea de causa ab Ecclesiae praesulatu
tum sit ne quis episcopus successorem sihi eligat. £ semotus est auctoritate synodi qu;Canno 835 hahita
Cessisse laineii contradiclores consiat. Quam vero> est ad Theodonis vitlam. Rursum ea causa agi ala
ob causam cesserint, noti constat. Ego facile credi- est anno' sequenti apnd Stramiacum, haud procul
deririi, Agbhardum propriis virtutibus et principis1 Lugduno; sed nullo eventu, propter absentiam Ago-
optimi studiis adjutura, praevaluisse adversus iuvi- barJi. Tandera cum revocala concordia fuisselinter
dos; tum etiam quia Leidradus in eum inclinaverat, J Ludovicum ac Lotharium , Agobardus ad sedem
vir in aula celeberrimus, et qui novissimo facinore suam redire permissus esl. Demum abiit e vivis
inagnam sibi auctoritatem conciliasse videbatur. Et apud Santones Aquitaniae secundae populos, in ex-
exstabant pluriraa exempla ex antiquitate, quae1 peditione regia, auno, ut ego quidem arbilror, 840.
substitutionem illam peragi sinereut. lucidit autem1 Nam eo anno Ludovicus iinperator, ut scriptum est
Agobardus in pessiuia et exulceralissinh tempora,, in Annalibus Bertiiiianis, in Aquilania fuit, motus
quemadmoduni ipse non seriiel conqueritur. Reti- Aquilanicos coinponere satagens. Quo eliara anno
nuil tamen inter haec temporum malaconstantiara 1 AgobarJum obiisse vm Idus Julii tradit auctor bre-
episcopo dignam, vir caetera limidus, et qui vix vioris Chronici S. Benigni Divionensis. Ex scriptis
cOram magnatibus auderet loqui. Nam suum illum1 ejus quae exstant apparel notu n fuisse ac farailia-
pudorem ac liraiditalem iuse freque iter inculcat. rem ciarissiuiis aetalis illius viris, Eboni nimirum
Praecipue vero incanduit adversum Judaeos, quorumi Rhemensi archiepiscopo, Bernardo Viennensi, Ni-
impios rilus profanasque caeremonias et deteslaiia- briJio et Ba: tholomxo Narbonensibns, Adalhardo,
tur et aboleri cupiebat. Hlnc graves adversus Ago- Walae, Helisacharo, et Hilduino, abbatibus, Mat-
Dardum tempestales et procellae. Sirinxil etiam jjfrelo comiti Aureli nensi, qui principem lum lo-
stylura, et quidera acriter, et non uno loco, in legem1 cum obliuebat apud Ludovicum Pium, Walfrido
Gundobadain, quam pietati ac simplicilati Christia- Straboni abbati Augiensi. An vero per triennium
nse valde contrariani esse existimabat. Robuste fuerit abbas monasterii sancti Medardi Suessionen-
eliam ac erudite nervos suos iniendk adversus er sis, ut placuit quibusdam, ab anno nimirura 830 quo
rore i) Felicis episcopi Urgelle;;sis, qui paulo ante; Hilduinus abbas in exsilium missus est a Ludovico
mortuus erat apud urbera Lugdunensem. Canonum1 Pio, aliis disculiendum relinquo. Atque haecde vita
in primis perpetuus ac constans uefensor, ut jgna- Agobardi dixisse Sufficiat. Nunc ad instilutum no-
rus; adeo ut etiam Romanos sui temporis graviter sirum revertamur.
perstringat, quod Gailicanos canoues ob eara, sii <>Redkivam hceresim. Quippe Feliciana haeresis
Superis placet, caisam conteumerent, quod eos1 propagata est ex haeresi Nestoriana ; ul ostendet
neoterici. Romani non commendaverint, vel quodI infra Agobardus, et scribit etiara Adrianus I papa
, legaii Roinani non inlerfuerint in eorum constituiio-- ad Hispanos episcopos in Codice Carolino lit. 97.
ne. Miruni, si vir ita compositus non incurrisset t b Obsecro mansuetudinem. Imitaturii haud dubie
invidiaui hoininum aetatis suae. : Itaque opus habuitt ex Iibello Prectira Marcellini et Faustini presbyte-
apologiam pro se scriicre adversus calumnias et; rorum, qui sic incipit: Deprecamur mansueiudinem
olrtreciatibhes abhatis Fre ^egisi, viri alioqui cele- vestram, piissimi Imperutdres, Valenliniane, Theodo-
berrimi, ilemque. adversus. quosdam Provinciales\. si,et Arcadi, ut hivcin contemplatione Chrisii Filii
et Sepiimanos Agobardico nomini val le iniquos. Dei, qui vestrum juvai imperium, infatigabiliter ttge-
Jnter haec, incakscens quaeslio de adoratione cul- re dignemini.''--
55 LIB. ADV. FELICEM URGELL. 34
magis nunc, quando jam propinquum esse cerni- A nis gloriaecupidi, idcirco bonis detrectant, ut se illis
mus tempns illud, de quo Dominus ioquitur : Verum- superponere nitantur; et si detractionibus obtinue-
tamen veniens filius hominis, putas inveniet fidem riut ne illi admirentur, isti admirationis gloriam
super terram ? consequantur. Et quoniain non desunt inter nos ta-
I. Post obitura Felicis illius qui fuerat quondam les quibus necesse sit et iiitegrilalem fidei cogno-
vaieant rualum perfidiae declinare,
episcopus in » sede Orgelletana inventa est a nobis scere, per quara
quaedam schedula ab eo edita sub specie interroga- etreclis judiciis oblemperare, ul mereantur in dog-
tionis et responsionis : quam eum legentes consi- mate pietatis proficere, opportunum putavi ea
deraremus, inspeximus hominem diligenter et frau- quaepracdictus vir male sensit, exaggeranda assu-
dulenter instaurasse, quantum in se fuit, oranem mere, et verbis ejus, in quibus a verilate fidci
Patrum sententias opp.mere,
pravitatem dogmalis sui, in qua dudum fuerat de- excessit, sanctorum
tectus et couviclus, et propter quara ab honore epi- ut quisquis dignatus fuerit legere, agnoscat qua
scopatus b depositus : qui licet aliqua verba, quae caulela catbolicae veritalis purissimum sensum se-
prius imprudenter efferebat, poslea suppresserit, quatur.
aliqua tamen nunc addiJit, quae tuiic relicuit. Quam II. Non ego hoc doctis et eloquentibus viris, qui
scheJulam ego, ut potui, juxta veritatcm fidei cum B cuncla haec optime dijudicando, probanda aut ira-
reprehendissem, vel reprehenJendara p.iblicassem, probanda demonslrare sufliciuut, dico, qui forsitan
quidam ex fratribus, ut comperi, indigne tulerunt, nec dignabuntur legere hoc opus, rustica siniplici-
et non perversitate animi, ut puto, se 1 simplicitale tate compositum; sed meis similibus, quibus vere
ingenii, arbilrali suni me non id fecisse zelo fidei, scio expedire ut fidem suam subtilissime corriganl;
sed zelo invidentiae, sicut moris est eorum qui ina- qui"incaulee admirantesvitam praedicti Felicis, pro-
BALUZII NOT^E.
» Sede Orgelletana. Retinet eliamnum hodie no- nomine. Felix olim indignus episcopus,etc Nirairum
men. Vocalur enim vulgo La Seu d'Urgcl, i:l esl, olim fueral episcopus, iJ esl, antequam in ea syno-
Sedes Urgellensis. Clara civitas Hispauine Tarra- ib deponeretur ab honore episcopatus. Tum vero
conensis, in Pyrenaei moniis jugo siia. Egiwhardus jussu principis (non autem episCoporum, ut perpe-
in Annaliuus aj an. 792 : < Orgellis est civitas in ram scribil Mariana). apud Lugdunum clarissimani
Pyrenaei montis jugo sita; cujus episcopus, nomine G..lliaruin urbera retegatus est.
Felix, natione Hispanus, ab EiipauJo Toieti episco- c Admir. vit. pr. Felicis. Constabal ergo per illas
po per litleras consultus quid de bumanilate Salva-• teu.pestates, Filicera esse episcopum raoris antiqui,
toris Dei et Domint nostri Jesu Christi stnlire de- moresque ejus esse inculpatos. Nam non Agobar-
berel, utrum secundum id quod homo esl, proprius; C dus soluin id doct-t, sed eliani Alcuinus, eorunidem
an adoptivus Dei Filius credendus • sset ac uicendus, teinporum scriptor. Haec sunt ejus verba in epi-
vake iucaute atque inconsiderate et coutra anli- stola aU Elipandum Toletanum episcopum : i Legi-
quara catholicae Ecclesiaedoctriuara adoptivum noni mus enim in epistolis beati Fclici^, viro scilicet
solum pronunliavit, sed etiam scripiis ad memora- religios;c vitae praecipuo et sauclitate spectabil,, si
tum episcopum li ris perversissuuc pravilatem opi- caiholham QJera et ecclesiasticara uiiilateiu, sine
nionis suae defeudere curavii. Hujus rei causa qua nullus Deo placere pntest, araare tt praidicare
ductus ad palatium regis, qui tunc apud Reginumi velit. » Et iufra : t Licet praefalus famulus Dei
Bajoariae civitalem, iu qu. el hiemaveral, reside- Felix laudabili vila vivai coram hominibus; tamen,
bal. Ubi congregato episcoporuni conciiio auditusi ut videtur, in multis catholicaefidei professione non
est; el errasse convicius, aj praBsentiaraAdriauii omnino pleniter Patrum sequimr sen'ei.liam. >
poniificis Roraam missus, ubi etiam coram ipsci Itera : t Etiam et in hoc luae sanctissiiuce voluntati
in basilica beati Petri aposloli haeresiraconfessus esit obnixius suadere ratum putavi, ut eumdera virum
atque abdicavil. Quo facto, aj civitatein suam re- veneiabilem Felicem luis sanctis precibus et sua-
versus est. » vissimis suggeslionibus tonveiiere ad calholicse fidei
i>Deposilus.Incertum hactenus fuit, quonam de- unitalem et veritalem nilai is. Fidelis esl enim
mum tempore Felix episcopus Urgellensis fueriit Deus, pius et misericors, qui nullalenus oblivisca-
depositus ab bonore episcopatus. Neque eiiiin as- tur ejus multa bona, et religiosara vitara, et lnbores,
sentior Joanni Ma ianae, viro alioqui eruditis imo : quadie nocluque iudefessa voluntale desudat. Q san-
qui ex corruplo Adonis Viennensis loco colligit eauii "-. ta sit libi coram Deo et sanciis ejus gioria et re-
deposilionem fuisse peiactam iu concilio Franco- niuneratio intende, et diligentius cousiciera in sa-
fordiensi, quod anno 794 congregatura estjussu i luiefratris tui, etiam et tanli viri, et tam praeciarse
Caroli Magni. t Re discussa (imrait Mariaua, lib. dignitatis el sanctitalis famulo Chrisli. > I;em :
vii Rer. Hisp. cap. 8), prava opinio cum aucloribus\ < lllum vero Felicem, quem tu charita e summum,
reprobata est; ac, nisi muiareiit, Felix el Elpan- pudicum, moribusque ornatum asseris, nos haliemus
d s sacriliciis interdicti. Felix, ul Ado Viennensi!> iu casiris Christi. > Tum in epilogo libri iv auver-
est auctor, Patrura senlentia relegalus esl, et Lug- sus Elipandura, eis qui de rat oue calholicae fidei
duui, nunquam errore deposilo, exlreraum vitaediemi dubilare viderentur, proponit exemplum Felicis ab
clausit. > Fac iius creJideriiu, datani Felici veniau i errore ad catholicam conversi : t lllius religiosi
a synodo, si resipisceret; himc vero errorem suun i viri, inquit, et magni noniiiiis inter suos e loctus
abdicasse, sicque in honore episcopaius p.rinan- ex^mplo, etc Deniuuiin epistola 76 (nunc 4) Feli-
sisse. Sed quoniam rursum au prislinos errore:i cem JauJat ob pietatem, ejusque preces poslulalapud
revolvebatur, Aquisgranum deducius ad Carolun:i Deum, velul viri sancii. Non injuria ergo in vi tu-
Magnum, in synodo quae anno 799 illic habila est , slis labulis Ecclesiae Urgoilensis dicitur sanctus.
depositus haud dubie fuit. Istud facinus ea tem- ISibil itaque fallacius esl q.,am prava religio. Unde
pestate peractum ex eo patel, quod in epistola quan i colligi interim polest non slatiui ex sancla episcopi
stalim posl syuodum illum scnpsil ad clerum popu-- viia sequi doctrinam fjus esse sanam. Teutat enim
luraque Urgellensein, non obscure siguificat se epi:- nos interdum Deus, ut palam flal utrum dihgainus
scopum tum rion fuisse, cum sic incipit; In Dei eum, an non. t Iiuce clarius aperta causa est,
33 S. AGOBARDI'EPIS.eOPI LUGDUNENSIS 56
feaodaputant oraeta quae dixit; aescientes quia non A A Et ut alias <ioctor dicit (Ang., in Psal. CXLVII) :
e*b**tabominisaietienda est fides, sed * ex fide pro- Sicut virginitas carnis, corpus intactum est; ita
iwnida est vka. Qsanqnam enim multibene creden- virginitas animae, fides incorrupta. > Ait etiam
tes, «ate vivendo pereant; nullus tamen male cre- (Aug., Tract. vni in Evang. Joan.): c Sic est veritas
, &£«, beafl vivendo salvattir. S©Ih»enim oainipoteii- Christus, «t totum verum accipjatur in Christo ve-
tis Bei est uosse eeeulta hominum, vel quis cum rum Verbum Dei, Deus aequalisPalri, vera anima,
Eeprehensife8i vita huvnilem roentem gestet, aut vera caro, vensj» fcnwo, verus Deus, vera nativilas,
^puisl>enm laudabiti vita superbam. Neuter enim '• vera passio- Si*hq\iid hic dUeris falsum, intrat
perfectus est. Sed qaig « duobus magis aucleri dis- putredo, de •van¥»o serpeotis nascun.tur vermes
.pWceat, HB soli suppetit nesse. Scimus namque mendaciorum, et nihjl integrum remanebit. Quia
quia q«£ i»firHHtatis suee bene sibi sunt conseii, -ubi fuerit falsi alicHJus corruptio, ibi veritatis inte-
swetes ee «sse, etiamsi ab aliis dicantur, noo cre- grilas non erit. > Vatent aulem muitum ad perpen-
d«nt. Qui autem prepter bonam convcrsationem, dendam subtilitalern yeritalis, qu?e dicturus sum in
dum laudantur ab aliis, sanctos se esse confidwtf, hoc loco; si taiuettcompeteiiter valuissera explicare
«t iiooeos se putant adjudieandum caeteros et alios qua dko-
«widem propter vitem «arnatem, altos autem pro-B8 IV. Nestorius haereticus sic 4uas ijaturas in upico
pter fattfitatew sensus despiciwrt, omnibus tomen Filio Dei Domino «osiro Jesu Christo dividit ac se-
in coAU»u»>edetrahunt, -non pesstmt itU placere parat, ut in dispntalioBe dogmalis sui sic de uno
gai disit: Diseite »me quia mitis sum et kumilis quasi de duobus Ioqaatur, quasj adium suspicans
eorde. Qui autem vere piaeere Deo curat, «ubjiciat DeumVerhura, alium Empanjacl, Hcet plerumque
auimara suam Deo «*un omai huwiritate. Fides unam horura faleatur personam. E,ewtrario autem
est enirn priraa quae subjugat animam Deo, deinde Eutycbes in dogmate suo sic de unici Filii Dei lo-
jNMeceptavivandj; quibus oustoditis, spes nostra quitur suigulari persoaa quasi de una substantia.
jftnuatur, et ntrtritur' eharitas. Ciim ergo cognitio Et quanquam serapiternam divinitatis ejus nativi-
# acjip beajto» IWWW Jac|apt^ sicut ija cogni- taiem confiteatur, temporalem quoque humanitatis
^oae yitandus isst e#ror, ita in actiooe «ayeuda est nonneget; iiafcjmen utramque subslantiam permi-
tiequttia. scet atque confundit, ut una tauturamodo praedicare
1p. Qujanxobrem ^eero dilectionem vestrara, inteHigatur. Cum ergo utrumque, id est, Nestorium,
.qj^ihas Ijoc opus necessarium esse dico, ooja vobis et Eutychem, veritas fidei abjiciat, quae medium
iijiciaot fastidium verba simplieia; sed potius deie- ^ inter eos tenet iocum; beatus Cyrillus, ejusdem
ctet vos jsuritas fide|, Ojionjam in yerbis disserea- * veritati^ defensor, Alexandrinus antisles, dum vel-
fejW^ u^jg^dam jatrjmj aiti^.,d# !)<«#.ChriM- J^ corri^ere prayitatem Nestorij, propter pbscurita-
{. W, 0. 41),, veritas aroanda egt, *on verba: tera xerborum, ut pote subtilissimae rei, offendit
tT|8uid enim prodest ^ayis aiirea, si aperjre quod beatum foarinem praesulem Antiochenae Ecclesiae,
0umusnojpates^:Au|.qluid pbest lignea, si hoc .et eos <jui cum iUo erarit; factaque est divisio inter
po^esit, quaado uibjl quaerimus, nisi patere quod AatJQchenam et Alexandrinam Ecciesiam. fiogatus
dausuBi est ? > Qui autem oranino dedignatur legere est autem ab Antioehenis Theodoretus Cyri episco-
DOftfa^ hjju)e|Jij.c ^fficie^ter ,sanc,tof|im Patrum pus, ut ageret adversum beatum Cyritlum. Etmirum
genten^ias.ao#exfts, ffuibus conferat SftusunjF&licis. IUjno,dum, dum ^que essent catAoMci, id est, et
fantum »©a negligat ad earum regulam fidem suam Antiocheni, et Alexandrini, beatus CyriHus Hum
nurific.are : quify ut J),ea,tusAthanasius ait: t Fi- putatur esse haereticus, quod non erat, inventus est
dera,eaJboJicam nisi quis integram inviolatamque a Theodoreto injterINestorium hsere.ticurn et Cyril-
sersaverk, alisque dubio in aeternum peribit. > lum catholicum medius locus, uwie ideni Theodore-
J . BALUZn NOT^.
feqsjt yiMe»t)US L»pe»sisv cus jnterdnm divina jD esse dicuntur. Praeclare Optaius Mileyilaaus inlihro
fgfttMtantea q«os4aj(a jBcelesiafflii» magistros uova secundo advjersus Parmefliaoutn, et quidem appo-
qaftdai» d«gp9ta p«edicaise patiatur. Ut teniet sile pxorsus aiaaendem Agobardi : t Melioraittventa
so^^^it, 0p^«wus Deus vester. Et profecto ma- sun* peccala cujn aumilitate, quam infocentia cum
«fta.teajaiw, QS|,cura ille, quem tu prophetam, qttem superbia. > Sic apud Sulpiliuui Severum in dialogo
Sft^bej#r*» djjsjSpjtfiun, «nem dftctfirem et as- 1, cap. 5, cum puer qujdam aspidem illaesus appre-
^o^eW. ige^tah» pites, qaem summa veneratione Iiendisset, idque|acinus"fratresmonasteriiin modurp
$ *sftpre .iejMttBleKus sis, is suhito latenter noxios ioiraculi exlolterejat; abbas, neinfirma aetas inso
fMiMJiuca£erreres, «tc * tum adducit exemplum lesceret, virgis oowpescuit, dictitans t quia melioi
JfeStocii, Wpalm, -et Appjlioaris; quos magnos vi- esset infirmjtatis cojjscientia, vktutum vanitate. >
ISift $im< cpi»5taj)ai, i©t pravalidos baer«ticorum Yide S. GregojDUiBi.in lifr. iv, De Cura Pastorali.
f Verapamo. Apud Augustinum Traetatu viit.i
~%E$~fi&pr<#aftd.a,&t.«Ite- NJmjiMm juxta men- Evangelium Joaunis, et apud Prosperum in Libro
iSm^rmm», -qwte^pite tertio libri D.e Prae- Sententiarum ex Augustino cap. 326 legitur : Ytra
ftc^ptjos* flaereijqoiiiw»sic loquitus : t >Ex personis mtivil.as, vem pas&io,vera mors, vera resurrectie, Si
^eJMt^ fidem, an ex fide personas? aliquid hornm dixeris folsum, etc. Sed apud AugB-
fCm^d-mtftsufKrbam, idest, mentem. Ergo stinum non exstant haecverba; Quia ubi fuerit.fulsi
jgJip jannis quoque potesjt esse^^M. Ergo et fai aiicujus corruptio, ibi writatis integritat non erit;
<H»q)M> fiupem #ss» jBterdu» fjgjjiul, qui sancti qriaatamen leguntur apud Prospcrum.
: «T T.TR ATW FFT.ICFM TIRf;FT,T. SQ
tus pugnans pro veritate, ageret contra veritatem ; A , bus lectis, promisit se omnis emendationis diligen-
qui dum istis catholicis placeret, illis displiceret : liam sibimel adbibiturum. Propter quam rem silen-
quod tamen, Deo auxiliante, Joannes et Cyrilli in- ter eum dimitlens, non putavi necessarium esse
dustria correctum est. easdem blasphemias ejus in exteros publicandas,'
V. Hacc itaque idcirco ad medium deduxi, ut quia c nec ad me pertinebat. I
quam subliliter, quara humiliter, quam veraciter, VI. d Post mortem vero ejus, cognovi per qubs-
quam timide fidei veritas inquirenda sit, sollicite dam fideles fratres, qui ab illo audierant, quod di-
perpendamus. Igitur anlequam de eis quae praedi- xerit Deum Dei Patris Filium nullatenus dici debere
etus Felix scripta reliquit disputeraus, pramilten- passum aut crucifixum, sed ab eo hominem assum-
'dura video quomodo propriis verbis quibusdam, ad- ptuin; confirmare hoc nitens exemplo Isaac, qui a
feac vivens, aliqua improbanda persuadere conatus patre ductus ad immolandum, non ipse, sed aries
'«st. Gcepit aiiquando, ut dixi, quosdam docere, ut pro eo est iramolatus; tanquam in Isaac figuratus
-cre^erent Dominum nostrum Jesum Christum, se- fit filius Dei, et in ariete ftlius hominis. Htec autem
cundura earnem veraciter nescisse sepulcrum La- faciebat saepedictus Felix, quia nullatenus acquiesce-
sari, cum diceret sororibus ejus : Vbi posuistis eum bat sentire, nec suadere sibimet ita valebat, ut cre-
(Jom. xi, 34), et veraciter a ignorare diem judicii, B deret in uno Domino nostro Jesu Christo duarum
veraciter etiam ignorasse quid conferretur a duobus naturarum unitionem substantialiter factam, et
diseipulis ambulantibus in via de his quae faota fue- Deum Verbum secundum subsistentiam carni uni-
rant in Hierusalem; veraciter quoque ignorasse tum, sicut liquido in consequentibus ex verbis il-
utrtun plus diligeretuF a P^tro, quam ab aliis disci- lius apparebit. Contra quae et nos obviantia sibi te-
pulis, cum diceret: Simon Petre, amas me plus his stimonia sanctorum Patrura, Deo auxiliante, posi-
(ioan. xxi, 46)? Hoc ut eoguovi, b accessi ad euni turi sumus. Timens enira permixtionem Eulychelis
corara ipsis quibus ista suadebat, et interrogavi incurrere, corruit in « divisionem Nestorii. Sed
eum utrum ita prorsus sentiret. Quod cura confir- quia eum, de quo sermo est, corruisse diximus in
ma*e tentaret, ebjurgavi eum, et detestatus sum Nestorii pessimam divisionera, opportunum puto
pravos sermones ejus; ostendique ut potui, eseteris esse in hoc loco ponere sententias Nestoril, ante-
jjua custodia ista reputliarent, et quo sensu loca quam ad hujus dicta discutienda veniamus; ul pru-
illa .Scripturarum inteiltgere deberent; ipsique Fe- dens lector cognoscere valeat quam consona Felix
liei sumplas saactorum Patrum sententias, quae Nestorio senserit, et ubicunque male utramque in
biasphemiis eius contrairent lesendas direxi. Qui- uno Domino dividit substantiam et confneit itemm
;
BALUZH NOT^:.
»Ignorare diem judicii. Idero crimen Felici ex- iC in aliena provincia, in Narbonensi nimisum. Nam
pjrobrat etiam Alcuinus in ljbro v adversus eumdem tum, post Maurorum in Hispanias advenlum, excisa
Felicem : t Tanderaque illuc pervenisti, inquit, ubi Tarracone, episcopi illarum partium sub melropoli-
i9e die ultimi examinis idem Dominus loquilur : tano Narbonensi erant;ut pluribus dictum est jn
cujus diei cognitionein Christo, in quantura homo notis ad concilium Narbonense habilum adversus
est, denegare laboras, ut ex tuis verbis agnosei pp- Felicem. Sic Faustinus episcopus Lugdunensis de
test. >tum verba Felicis adducit, in quibus vide- causa Marciani Areiatensis episeopi cognoscere no-
Batur ila scripsisse : t Ipse est eiiim, inqtiis, qui luit, eo quod esset episcopus in aliena provincia, jn
secundum praescientiara Deilatis diem judicii per Narbonensi nimirum, ut pluribus explicat illustrissi-
prophetam praedixii. Dies euiui ultjouis in eorde mus vir Petrus de Marca archj.episciop.usParisiensis
mep, annus redemptionis meae yenit. lpse nihilomi- in libro primo de Concordia Sacerdolii et Imperii, •*--»
rius est propter humanitatis naturam , qui in Evan- cap. 10, § 8; et lib. vn, cap. 1, § 5.
geHo secundum Marcum protestatur : De die autem ^ Post morlem veroejus. Hinc colligi
potest
illu et hora nemo scit, neque angeli ccelorum, tt&qye et Ado tradil) Felicem mortuum esse Lugduni. (qUod Quod
Filius, nisi Paler solus. > etiam ex libri istius iujitio : in quo Ago-
* Accessiad eum, nirairum in civitate Lugdunensi, barduspalet ipso
ait repertam a se post hiortem FeHcjs fuis,se
ubi exsulasse eum tradil Ado his verbis. t Felix scbedulam quamdam ab eo editam sub specie in-
UrgellUanus episcopus haereticus deprehensuSi ado- terrogationis et resppnsionis. Ex Lugduno autera,
npn proprium Filiunj Dei Dominum nostrum quo eum relegatum puto a Carblo Magino smo 799
esum Christura dogmatizans : qui ad praesentiam j) posl synodum Aquisgranensem scriptaoi arbilror a
Jtivuiu
Adriani ponlificis Romani deductus, haeresimverbis Felice epistolam de fidei confessione ad clerum et
soiummodo abdicavit. Synodus iterum facta contra populum Urgellensem, quae edita est inter opera
dictain haeresim in Francoaofurt, legatis apostolicae Alcuini. Diu ereo post depositionem suam supexstes
sed.is praesidentibus Theophylaclo el Stephano epi- fuisse videtur Felix, niiiiirum usque ad inllium im-
scopis, et auctoritate sanctorum PatrUm convictus et perii Ludovici Pii.
damnatus est. Iterum Felix cum errore suo perpetuo 8 Divisionem Nestorii. Alcuinus in Irbro i
adyer-
exsilio apod Lugdunum relegalus est, quem ferimt sus Felicein : t Nos non sequimur nec Nestorianam
in ipso suoerrore mortuum. > Sic enira habetyetus divisionem, quipropter duas naturas duas personas
editio, melius ea
profecto quara quaetypis Sonniariis in Christo inserere voluit, nec Eulychetis confusio-
excusa est Parisiis anno 1583 cura Laurentii dc la nem, qui propter unam personam unam naturam in
Barre, in qua postrema verba hujuslocisicleguntur: Christo intexere voluit. Ambo a catholica fide de-
convictuset damnatus est iterum Felix cum errore viantes, impietate pares, quia fidein rcclam non
sao, perpetuoqueexsilio, etc, qupd fraudi fuit exudi- tenuerunt; s'ed errore impar.e*,quia iste cpnfrindit,
iissUna viro JoanniMarianae. ille dividit. >
« Nec ai me pertinebat. Felix enim erat episcopus
39 S. AGOBABDIEPISCOPI LUGDUNENSIS in
quasi ad unitatem personae dicendo : Vnus tamen A rit, > et post pauca subjunxit, < anathema sit. >
in ulroque, non duo, quantum et in hoc eumdem Ecce habes seutentias Nestorii : quas si et iii con-
Nesiorium imitetur. junctione personae , et in divisione naturarum,
VII. Nestorius dicit, Dominum t Spiritus sancti verbis Felicis conferas, invenies eos uno sensu in-
virtute iu Virginis vulva formatum, factum ex mn« cedere.
Iiere, et factum sub lege, ut omnes nos a servitute VUI. Videtur mihi etiam vestra charilas commo-
Iegis redimeret; ante jam praedestinatum, adoptio- nenda de hoc quod Felix frequenter gandel dicere
nem accipientem, inenarrabililer sibimet vivens, hominem assumptum, vel formam servi. Quanquam
mori quidem eum secundura legem humanam fa- enim et pie dici possit, sicut et frequentissirae di-
ciens, suscitans vero ex mortuis, et perducens in ctum a sanctis Patribus invenitur; tamen eonside-
coelum, et consedere faciens ad dexteram Dei, unde randum est quod eliam impie dici possit, secundum
super omnes constilutus principatus, et potestates, quod in Nestorio haec verba nostris displicuerunt,
et virtutes, et dominaliones, et omne nomen quod Ad quod beatus Cyrillus ita respondit (in Def. XII
nominatur, non solum in hoc saeculo,verura etiam et analh. adv. Theod. c. 7) : t Nos quae meliora et ve-
in futiiro, ab omni creatura accepit adorationera, riora sunt sapere consueti, et subtiliores contingen-
sicut inseparabilem a divina natura habens copula- B les inlellectus ad explanationem sacrameuti, scien-
tionem, rebilione Dei et intelligentia omni creatura tiainque perfectam, et secundum sacrarum placitum
adorationem exbibenle. El neque duos filios dici- litierarum, et mansuetudines sanctorum Palrum,
mus, neque duos Dominos; quoniam unus filius Pa- non hominera assumplura dicimus a Deo Verbo, et
tris secundum Verbum Deus unigenilus filius Patris, copulatum ei secundum habitum exlrinsecus, sed
sicut iste conjunctus et particeps constilutus filio potius bominem factum esse decernimus. Hac ita-
coramunicat nomine et honore, Dominus secundum que gralia a pietate dogmatura dicimus excessisse
essenliam, Deus Verbum, cui iste conjunclus ho- eos qui praesumunt dicere assumptuni hominera, et
nore communicat. Et ideo neque duos filios hos di- affirmant oportere eum sicut alterum alteri coado-
ciinus, neque duos Dominos; quia manilesto con- rari filio Dei. > Lem ipse : < Factus esl igiiur homo,
stituto secundum substantiara Domino et Filio, in- non assumpsit hominem, sicutNestorio placet. Et ut
separabilem tenet ad eum copulationem, qui causa crederetur quia faclus est horao, manens quod erat,
nostrae saluiisassumptus confertur nomine et honore videiicet Deus, juxla naturam; idcirco et esuriredi-
filio et Domino; non sicut unusquisque secundum citur, et ex itineris laLore » lassessere, > el caelera.
seipsum conslitulus est filius, unde et multi secun- { IX. Dixit itaque Felix in suprascripta sur. sche-
dum bealum Paulum dicimnr filii; sed solus praeci- dvla, post aliqua quaepraeniiserat, quasi interi ogans:
puum habens hoc quod ad Dei Verbi copulationem, t Deus Pater oranipotens, voluutate genuit Filium,
adoplionem et dominationem participans, auferens an necessitate?»Et respondtit: t Quantum ad divinitatis
quidein omnem suspicionem dualitalis filiorum et ejus essentiam perlinet, neque voluntate, neque ce-
Dominorum, praestato vero nobis in copulatione ad cessitale, sed natura. ln vero quippe filio de sub-
Deum Verbum omnem haleret ipsius fidera et inlel- stantia patris genito, voluntas nativitatem praeire
ligentiam et theoriam, pro quibus et adorationem non potesl, ubi natura praecedit. Sed neque neces-
pro relatione Dei srborani suscepit creatura. Verum silate, quae in Deo utique non est. Quanlum vero ad
igitur Filium dicimus et Dominura Jesum Cbrislum, humanitalis ejus substantiam convenit, eumdem Fi-
per quem omnia facta sunt, principaliter quiJein lium suum, quia non ex semelipso genuit, sed de
Deura Verbum intelligentes subslantialiter Filium subslantia malris virginis creavit, el nasci voluit, ob
Dei. > Iterum idem Neslorius : t Si quis eura qui est hoc, voluntale propler redemptioi.em noslram, non
Emmanuel, Deum verum esse dixerit, et non polius qualibel necessitate ejus filius creditur. >
Nobiscum Deus, hoc est, inhabitasse eam quae se- X. In hac sententia Felix primum ex interroga-
cunduin nos est naturam, per id quod unitus est _ tione superflua et vana, qua interrogat, ulrum vo-
noslrae quam de Maria virgine suscepil: > etpost lunlate an necessitale genuerit Pater Fiiium, occa-
aliqua subjecit, t anatbema sit. > Ilem ipse : t Si sionem sibi parat perveniendi ad id quod male seo-
quis unum essepost assumplionem hominis, natura- tit, et loquendo explicare non audet. Dicendo nam-
liter Dei filium audet dicere, cum sit Emmanuel, que : /n vero quippe filio de substantia patris genito,
anatbema sil. > item ipse : « Si quis post incarna- ita dividit diviuitalera ab humanitate in Domino, ut
tionem Deum Verbum alterum quempiam praeler eam in sola divinitate dicat verum Filiura, in quaet
Christum nominaverit, > et post pauca subjunxit, de Palris substanlia est genitus; juxla humauilatem
t anathema sit. > Et item : t Si quis hominem qui autem, in qua et dicil illum de substantia malris
in virgine creatus est, hunc esse unigenitum dixe- virginis creatum, sentiat eum non verum, licet lo-
BALUZU WIM.
» Lassessere. Sic ommno codex vetus; pro quo vetcris codicis. Alcuinus ln lihro primo adversus
Massonus ediderat flacessere. Et scribendum erat Elipautum, loquens de diabolo : t Ille explorare vo-
lassescere, veterera eamque optimam orthographiam lens, si fitius Dei esset quem esurire, sitire, et las-
sequendo. Sed voluimus exhiberebohahdeiectionem sescere cernebat. >
41 LIB. ADV. FELICEM URGELL. 4_
quendo explicare non audeat. Apparet euim haec^A solarum nobis dignitatumunitatem introducente, ho-
fraus in eo quod sic de substantia divinitatis loqui- minemque Deo copulatum dicente filiationis liomo-
tur, quasi de alia pejrsona praeter humanitatem. Di- nymia, hoc est, univocatione honoratum, neces
cens namque de sola divinilatis substantia : In vero sario nos dictis iUius repugnantes secundum *::'.si
qttippefilio; vult demonstrare non eum esse in utra- stenliam unitatem dicimus factam; hoc secufi;Tum
que snbstantia verum filium. Quod aulem interpo- subsislentiam, nihil aliud declarantes, nisi quod
nit dicens : Voluntas nalivitatem prmire non potest sbla Verbi natura sive subsistentia , quod ips.im
ubi natura prmcedit, apertissimum mendacium pn> Verbum humance naturae secundum veritatem hii-
fitelur. In omnipotente enim et sempiterno Deo om- tum, sine ulla conversione atque confusione, siciili
nia sempiterna sunt, neque ei qui fecit tempora, ali- saepe diximus, unus intelligilur, et est Christ s,
quid accessit ex tempore. Naturae enim quae initio idem Deus et homo. > Item ipse : t Ununi aique
caret et incremento non indiget, quod est habere, eumdemadorantes;quianonalienumcorpusa Vcibo,
hoc esse; et quod est esse, perpetuum est; et sicut sed ei magis est proprium, cum quo consedet Patri;
nullum finem, ita nullam recipit mutabilitatem. Non non sicut duobus filiis consedentibus, sed sicut uro
ergo in illo natura praecedit veluntatem, neque vo- cum carne propter unitatem. Si vero subsistentialem
Inntas consilium, neque consilium Verbum; quia B 1 unitatem recusamus, irruimus ut duos filios praedi-
sicut nuoquam fuit sine Verbo, ita nunquam fuit cemus. Necesse est enim cuncta dividere, et dicero
sine sapientia, sine consilio, sine voluntate, vel hominem quidem specialiter filii praedicari, et rursus
•quidquidde Deo veraciter dici potest.- specialiter Deum Verbum filii nomen atque appella-
XI. Nos autem Dominum noslrum, unicum Filinm tionem naturaliter habere. Non ergo in duos fiHos
Dei, sicut verum Deum confilemur, ita et verum unus Dominus Jesus Chrisfus dividendus est. NuIIo
Filium credimus; quia non est alter ex patre, et modo enim oportet rationem rectae fidei sic habere,
alter ex malre; licet aliud sit divinitas, et aliud hu- sed nec personarum unitatem, sicut aliqui dpinan-
manitas; sed idem in ntroque unus et verus, beato tur. > Item : t Processit homo ex muliere, Deus esse
Cyrillo nos ila docente : t Unus ergo Filius, unus non desinens, etexDeo Patreesse progenitus, sed
Dominus Jesus Christus, et ante incarnationem, in assumptione caruis, quod fuerat perseverane,
et post mcarnationem. Non enim aiter est filiusVer- Istud allegat ubique subtilis fldei ratio. > Item ipse:
hum Dei Patris, et alter iterum qui de sancta Vir- t Cum Scriptura divinilus inspirata unum dicat Ft-
gine natus est; sed idera ipse qui est ante saecula lium, alque Dominum. Quocirca post ineffabilem
Deus, etiam secundum carnem ex muliere creditur unitatem, si Deum nomines Emmanuel, incarnatum
editus : non quod ex ea initium deitas ejus acce- C * et hominem factum intelligimus nos ex Deo Paiie
peritutsit, aut subsistendi principiuni de sancta Verbum. Sive hominem dicas, nihilominus illuin
yirgine sumpserit; sed potius, ut dixi, quod Verbttm ipsum in mensuris humanitatis participatum dispeu-
subsistens ante saecula, secundumcarnem dieitur ex sative cognoscimus. Factum vero dicimus palpabi-
ea progenitum. Propria enim facta est ejus caro, sic- lem qui impalpabilis est, .visibilem qui invisibilis
ut et singulis nobis est proprium corpus. > est. Non enim fuit extraneum ei unitum ipsi corpufc,
XH. Quod autem totus venis Deus credatur, ita quod etiam dicimus esse palpabile et visibile. Q:a
autem ita non credunt,' distinguunt autem, sicut
ipse beatus Cyrillus docet (Analh. 1): t Si quis
non confitetur Deum esse secundum veritatera Em- dixi, subsistentias post unitatem, et puram eis co-
manuel, et propterea Dei genitricem sanctam Vir- pulationem subintelligunt secundum solam dignila-
tem sive auctorilatem, aUenat eos ab his qui recfe
ginem genuisse eum carnaliler, carnem factum ex
Deo Verbum, anathema sit. > Et iterum (In De- sapere consueverunt praesens anathematismus. >
elar. xu analh.): Dicimus autem carni animam ba- XUI. lnterrogat Felix : t Utrum Maria virgo,
benti rationalem uriitum Verbum, sed ultra mentem, Deum et hominem, sicut pariter, ita et simililer ge-
el ineffablliter, et sicut solus ipse novit. Ergo per- nuit, an aliter genitrix deitatis, el aliter humaniUt-
mansit Deus et in assumptioue carnis, et est unus D tis esse credatur. > Respondelqiie sibimet ipsi di-
Filius Dei et PatrisDominus noster Jesus Christus; cens : t Licet eadem gloriosa Virgo Dei et bominis
idem ipse et ante omne saeculumet tempus, secun* genitrix fideliter credatur, aUler tamen Dei genitrix,
dum quod intelligitur Verbum et splendor substan- et aliter hominis recle profitetur. >
lise ejus, et in novissimis temporibus dispensative XIV. Ad ha?c verba nos respondemus quod non
bomo propter nos. > Item ipse: t Factus est caro ex solum sint blaspbema et omni odio digna, verum
Deo Patre Verbum, non per transilionem, autcon- etiam nova et inaudita. Quomodoenim aliter Dei
versiouem suae nalurae, sed propriam faciens car- genitrix, et aliter hominis esse potuit? Certe Deuio
nem ex sancta Virgine sumptam; unusque et idem geriuit incarnatum, cui uni uno est modo genitrix,
appeUatus filius, ante bumanationem quidem sine non duobus; eo scilicet quo Deus in illa et ex illa
carne adhuc Verbum, post inhuraanationem vero factus et natus est homo. Nec est usus catholicus,
idem incorporatus. > Item ipse (In Def. xn analh. hbminis eam genitricem nominare, sed semper Dei
adv. Tkeod'.,cap>.2): i Nestorio igitur ubique peri- genitricem. Si Deus homo factus, ex illa natus est,
BtenleDei Verbi secundum carnem nativitatem, et duobus utique modis non est natus. Nam si duobuy
PATROL.CIV. 2
43 S. AGOBA*H E«SG»Sftt f##D#i:NSlS U
modis nasceretur, dpabus et vieibus nasceretdr : iicofi t^r^ticort^m^er^nW & fitffe
quod dici nefas est. Imo si aliter Deus ex ea, et alt- aflttdi*ca»rfli ariim» MBenWrafiottaleiri, srcquerfl-
terhorno natus est; duo sunt^ alter Deu$ et alier etei»Mi^»eciJSfl«»nf KoWielr; f
homo, id esl, non idem Deus qui hoirib, nec idem XVI. I«eh!H*|6m al^^mteriMgaridbrei^ |p»-
homo qui Deus. Nestorius haereticus, qui ita sensit, rtt: rUtrritrt Ghi«St6«^Bbminulfii iffraqiit riSiiira
non dixit Deuro ex Maria naium, sed hominem, similiter slt Fiiiu» iftij an 1dissiThlBfeff i et subjdn-
ex semine David. Iste autem, si catholicus es- g^triesi^deTttM^ t ftlffl'«ttiffiter; M dissimiliW. »
set, unum eumdemque esse et Deum et hominerii Qaaerit ^Bihde^ue 1ffiMra* rd fiaf: el^ Mpffderirfb
et unura uno modo, etsemel tanlum nattrm crede- amtma« dictjn&f ffula «fenl iri' §»*66n«rie( dua^ ria-
ret. Si autem esset Nestorianus, aut tt Paulianista, (dras, r»esty ulrviriltillhtstiae, 6t htjniatlMg ilo-
sive Photinianus, solum hominem erfcderet e* ea na* straej, ita driotras maols' ufttftf credftur Del Midl >
tum, et semel lantiim. Nunc autern quia dicit san- ln- quo- toco^obsecwet admbHeWlecWygffi,st tarSeft
ctam Virgiriem ^liter Dei esse ^enitricem, et aliter fuerit qui legere dignetur, ut pens%tattente ffiotfdii.
hominis, ego puto quia sicut nec usitato more h> citur. Supra (fi»h sarictam Virgiiftm' altter bef esise,
quitur, ita nec catholico. Certe catbolici praedicant et aliter hominis genitricem. Pfune dici« dtibBiis
Dominum nec in divinilate habere matrem, nec in j|] modis esse Filhim Dei Dorainum nbstrum, et iS
humariitate patrem. Iste autem qua rationfe seqoe- ipsis dissimiliter. Eece quatuor modi, et inter s*
strando ab humanitate diyinitatem, aliter eam Dei, dissimiles , qnibus dicit Domiiiuni esse Fffitftn Dei
et aUter hominis genitricera essecredif, et hicex Patris, et horaiais matris. Forsilail qui piurtt,
parie aperit dicendo : « Natura quippe huraauitatis quam ego, legit, invenit ahquid tmic rei simile.
assumptae propriam eam esse genitricem, Dei vero Ego tamen neque i« eatholico neque in lweretic*
matrem gratia et dignatione divinitatis faetam, » et dogmate hujuscernoai rem legisse me novt. Sedin-
in subsequentibus et pejus et evidentius patefaciet^ spiciamns et sequentia, utrrimne ad istos quatuol1
ubi et nps opportunius ad ista responsuri sumus. modos et aljos plures augeat.
XV. Nunc autem quia aliter Dei et aliter hominis XVII, mterrogat itaque Felix dicens r « ProSe^
eam gemtricem dicil esse, cum nunquam fuerit usus quere quibus subauditer modfs : > et*respondenu^
in ratione fidei hominis eam genitricem nominari; subjungit: « Seeundttm dmriitatis essentia*, riatii
quippe cum nec mirabile sit, cum cerie oiunium bomi- ra, veritate, proprietate,: genere, natttvitatej' attfa#
nummatres hominum genitrices sint,illa qualiter homi- substantia : juxta, homaaitatem vero nott liatura^,
nisfacti, Idest.Verbicarofacti genilrixpraedicetur, ex ait, sed gratnjt^ etectione, voluntate, placitri, ph&-
sanctbrum Patriim senlentits audiamus. Ait naraque iG'destinatipne, assnmptiane, etcaetera, inqMit, bis- sl-
praecfpiius ifleexpugriai.br Nestorianae impietalis dot raiUa,» I^cedBi»qt«u»pif£edi^eiJrao(^ria^
ctissiinus et beatfssimus Cyrillus:«Affirmamus igilur tatis dominicae^daosex: roatre Virgine; diids CxPa-
er Beo patreJYerTiumin assumptione factum, san- trel^rtowntiiamsitnttraodecim, sei videl&et ei:
ctae ei atiimaVaecarril unitum, secundum veritatem- Patre,etsex,ex aaatm: Qaaatitei»facH«iri«eWbner
ihcorifuse ex vulva ipsai processisse^hpminem, per-, bene consider^abiwj^Bt^iiuiif^f; vftBKtlt qrirK'
marisiss'e snitem etiam secundum Verbum. Ideoque cuflcta.squ3B,natiyi^i ^iviflitatis tribuit, hwmariKati
et Bei geniiffix est sancta Virgo. Superfluumaulem adimit. Quod si propterea fecisset, ut ostenderet
arbiifrof bportefe exlstimaudum, ethominis genitri-. aliud esse huroanitafcem,aliud divisitatem, baberet
ceni eam dici. Siqifideiii essent aliqui ex multa ni- profecto faciUorem et usitatiorem loquemli pater-
vcai Veiania, ijjiiidicerent Dei Verbi naturam,, fontem num raodum, quo id ostendere potuisset: qaem si
veliiti quemdarii et' propriae essentiae principium ha- secutus fuisset, nee nova diceret, nec meBdaCiual
buisse carriem. Forie fuissel afiquando non absitrda incurreret. Dicendo namqiie secupdum divinitatid
et coriteirinenda ratio voleritibus eam etiam hominis essentiam veritate esse Filium, et proprietate, et
liomiriari bportefe geiiitricem. Quia vero abomina- caeteris.quse ibi cpnjungit» vuit eum esse seeumdwm
bilis et bdiosa quiaein apiid omnes est hujusmedi:'.U huraanifatem nec verumj nec proprium, se* e Con-
sententia, liiteiiigiturque rion aliter Dei genitrix trario omnia.
sancta Virgb, rifsi primo suscepierit quisquam fidem*. XVUI. Sed quia haeo in subsequentibus mattife-
boc est, (pjia factus est caro, hoc est, homo Verbum stius aperit, intueamur nunc quare eum vutt juxta
ex Deo Patre. Non enim quddammodo divinitatem huroanitatem esse Fjliura Patris, non natura* nom
nridam/ sKbtf dr^, Jep^rit virgo. Cfua Kujiis'instanV nativitate, non geriere, non veritate; sed ^ratia,
liaVvTditnta^ilita^aWiSftum bpofiere/nominari eam electione,. voluntate, placito, praedestinatione, a»
et homirite gerirtriceiri. Sed, sicut apparet, invenla sumptione. Quicunque igitur antiquos iUius erro-
quaedflriiafi eis est cohtra Chrisiumhaec machinatio. res cogriovit, quid et riunc utique veH* cognoscft.
Nori eiilhi:paiiuritur sapefe, vel dicefe ipsuni qui ev Dixerat rianique Dominum nostrura Jesum Christnm
DtdrVSfrd fifdarite saeciila#ifiiis. iri riovissimis sav secundum huhianitatem adoptivum esse fifara P*
HixiiUmiM.
» Pa««i«tftfrf. fta cbllexirianuscriptus. Xcquevidep
quidr«aiM».e«iBjHHiiSltttr MassoWs^otitSSHm • barflus.-VitK PraMtestmaramfib. i, caj;.**,*?,
ederet,pro Paulutmsta. Nam diverstir firi* AptwJii-
45 LIB. ADV. FELICEM JJRGELL. 46
tri. Et quia licet et aUa adhuc pejofa' olcefet -Gt.t ex verbis Nestorii, ita et ilii esse morera loquendr,
sentiret,' nescio qua existente causa de solo adora- idem unum esse in utroifue, tton duos. Sed certe
tionis [Baluz.ii adoplionis a] nomine discussus est; bealus Cyrillus et caeteri qui idobei exstiterunt ad
quod et compulsus est negare convictus, et non so- detegendam fraudem iUius et expugnandam vesa-
lum ter aut qriater, sed t multoties de hoc con- niam, ridn illi crediderunt unum Dominum posse
victus, coactus est ad negandum hoc quod prave, tenere in fide, de quo jta aperte toquebatur, sicut de
ausus fuerat docere. Sed quiaidc ex intimo cordis sui duobus.
sensu et prompta vdluntate non fecit, arbitratus est XX. Sed esto, cohsentiamus ei qui conator asse-
apud semetipsum bene se prius sensisse, el postea. rere uriiim Filium Felicem sapuisse/ non duos. Quid
male negasse. Ac per hoc quia illic trepidavit timo-1 efgb est qubd unum eumdeinque dicit verura et non
re, ubi non erat ttmor, ideirco in his suis litteris verum, proprium et non proprium, nativitate et
nunc elabrirat, ut ostendat Dominum secundum hu- adbptione, genere et electione,- substantia et as-
manitatem, nec verum Derim esse nec verum Ffc sumplione? Cert» talis unitas non est unitas, sed
lium Dei, nec preprium. Sed quia contra haec dualitas; sic conjungere, dividereest; ita copulare,
omma serrtentias sanctorum Patrum, Deo adju- separare est. Rogo, ubi uriquara' legisli in divinis
Varite, opposituri sumuS, per quas digiiosci valeat'. B Utteris, vel in dogmatibus catholicorum Patrum,
in quantum a catholica veritate discesserit, nunc quod Dominus noster secundum humanitatem suam,
seqiienti»'ejw verba lionamus, ut lota illius pravitas assumptione, electione, vel gratia dicatur esse Fi-
detegartf et postea veris sensibus mendacia iltiu§. Hus Dei Patris ? Certe ego nunquam legi. Et si dicit
etfpugnentur. Scriptura: Beatus querrietegitti et assumpsisti (PsaL
XIX. InlCrrogat iterum Felit: c Christus Ddnrf- ttiV, 5); aut : Exattavi electum de plebe mea (Psal.
nuS aeRederapvor noster,- sicutin divihitate cfedt- ixxxviit, 20); nunqiiid talem serisum introdticit, ut
ttrf Veriis et proprhis Filius Dei, ita et in humani-' rios' etrm dfcere etA cbnfiteri debeamus electivum
tate-, ari atiier? et respOndendo Subjungit: « VeruS vel assumptrvurii filium Dei Patrfs? Et si evange-
efprbferras>FUftts iUe veracitef credittrr, qui dw ltsta dicif eumr plenum gratiae et vefftatis; mfnt|iiid
subgtanlia Patris est genitus, riott alftrnde assum- doeet iit Deo Patri gratla" esse ffKffSrsecuHdrirtihtf^
ptu?,'cm generatiodat nomeir filii, nofi electib,»*er mariitatem eurri cofifiteri debeamus? Ergb et qflia
gjrarfa, siveadoptto, ant voluntas.' > Eccejatri pate- ATfteHtOlusf difeitde illb; ientetipWni exinanivit; far^
lecit bmriem efrorem ,=querii occuttutn cbrde feSf*-~ trlam tervt dccrpieni; ar^pttvurir filMrti Deo Pa-
batV Dreehdb namqrie r i Verus et pfdjprini FihW ^ tVresse eurii1dicbmui 46'curidifmhrimamtarteftf.Peiii.
iBe veraciter breditur,«qrii de subStahtia Patri* <Mt'~"M dilfgerfter qtrHsVet quid, aWfquaTe!asiumpSit^
gemtus, non aliumle assumptus f > duOs se filios stisceprt. Susceilit cef ie VerbUhiDei coacternum Pa-
cfedefe prodit, ririumgerirtwri, altefum assumptmri; tri sfrbStaritiatriV nbitrarirr wiSnbri rdeo rit ifjse stbi
inrutn cui generatio dat ribmen fllii, alteruni cuf flmis eSSef; norr ideo M Beb Patfi ilio rtrodo iricfi
electiOj vel graflay^iVb adoptio. Fotte diCat aliquf* peMt bSse ftrras, ifitani efat aftffe iricafnsftibnenr^
faveris partibus ilriuS: Noh sensft PeWxduos, itt ttf lioti fcieouf filiatibriis riibdos et ribhiiria rriiiltfpK-
dltis, ijui stalim subhmxit r UnuS tanten iH UtfdtfiM,' Caret r qrria-nec $# ip^tfArdifalitattS copulatione dtt-
rion dud: Cui CgO resporrafeovuon esse rirorem ifi-- pltcaivit. Nbh eritrri' a*rtefesf susciplens, et altef
eendf unquara fffc.-et «H, ^icut fn hoe ibcb' FeKi1 sWsiteptmlr rioh esl altef p"ro tfc&ispaupef fectus",
1
sefipsrt, nisr cum agitur de personiS; et qthlrii ttef irisi qui efatdives et ariie' sttsceptioneni paupertatfs:
drvfsTirftm cbrde teriebat, berie unife verbfs' supef- ritrit est alfer pro nbbis peccatritri1 factus, riWi qui
Yacutsffionpotefat. SsM enira guperius ogtendimri^ erat antea n6scieris peccafritti' : tnV, Sicui Aposto-
BALI3ZUmiM:
* Disoloadoptionis nomine.Hinc itaqrie discimutf,- tendat, conteridit Felicemhfs bpmiorffotiSirriplfcfturri
ntm intra Christi naturam substitisse Felicem, sed. D non fuisse.
aliis quoque erroribus imelicitum fuisse ; attaraen , b Multoties de hoc convictus.Nimirum in .cpncilip
caeiefos illiiiserfbres hon fiiisse discussos in syrio- Narbonensi an. 788, in Ratisbonensi an. 792, Romaj
1
oTs";sc5dsolarn biaefeshride atfoptlohe Filii tfbi. QriScT apiid Adriaririm ^apattf, iri Syrib'd6'Fraricofbriiiehsi
trsWpatum'fft eoiicilio N:ifbon«nsi patet 6t his ver- smno 794, in Romanaari. 799",in Urgeltensl et Aquis-
bis : Prasertm pra Felicis Urgellitani pestifero.dog-, granensi anno eedem. Unde coitstat verissiinum
mate. INcqueenim aiunt, proptexdogmata Feikis, sed esse quod adnotat Agobardus, noii soluro ter, aut
mo dogmaie. Sarie ex prologo BiirigaTiconfici.poiest quater, sed multbties convicfum fritsse Feficerii.
Felicem earMh de htfagmrous sensisse quae ef Clau- « Ex iriiiitiocordis sui Hihire.EVenfiiserijodoculf
dius Taurinensis sentiebat. Haecsunt verbaDungali: faiso haec ad UrgeHenses snos scrtpsisse Felfcem :
« Cum enira DominusbeatissimaememoriaeCarolus, c Ad universalem Ecclesiam Deo favente ex toto cor-
ferventissimus vigilantissimusque catholicae fidef de riostro reversi sumus, non qualibet simulatione,
tuior^et propugnator, neauissimae caput yiperae in seu velamine falsitatis^,sicut d^dum, quod Deus scit,
ma^irblraiKefrpiis'Fefice,,'coritf^ sibilaritis uniT sed, ut dixf, vefa cprdraicredulitate et, «pfis. pfpfes-
tateth Ecclesiae apostolicae aoctoritatis praevalida sione. > Nisi si tum'ita vefe sentiebat Felix, postea
confregerit^virga, etc. > Quod. etiam colligi pptest vero d
mutavit. , ...... ti.....,.
ex Ifbro prtriib Jonae Aureliarierisis adversus eum- Confileri. In ms. erat «on/eri; proquo.Massonii^
defn Claudirim Taurfnensem, Unde intelligas frnstra perperam edidit conferri. Nos,. quja manifestum est
esse ribfatofem concilii Eliberitani: qui ut Hispanos legi debere confiteri, npn dubilavimtls quin re-
8uos nunquam adversus imagines iniquos fuisse os- spuenda esset emendatio Massoni.
47 S. AGOBARDIEPISCQPI LUGDUNENSIS 48
lus exponit, ceelestis medicus ex nobis acciperet Araliter conceptionem atque nativitatem ineffabilis
per quod contraria medicamenta nobis adhiberet, in se divinitas accepisset. Sic est Deus aeternusac
scilicet ut salva impassibiUtate sua, immortalitate, verus, veraciter secundum tempus conceptus, et na-
et incommutabilitate, » sua nos morte vivificaret, tus ex Virgine. Dum enim venit plenitudo temporis,
sua paupertate ditaret, suis contumeUis honoraret, misil Deus Fitium suum faclum ex muliere, factum
suis vulrieribus sauaret, et caeterahujusmodi. Sic et sub lege, uteosqui sublege erant, redimeret, ut ado-
in quodanl loco beatus scribit Rieronymus: « Quae ptionem filiorum reeiperemus; iUo sciiicet Deo facto
autem potest major esse dementia quam ut Filius Dei naturaliter filio faominis, qui unicus est naturaliter
borainis filius nasceretur, decem mensium fastidia FiUus unigenitus Dei Patris. >
siistineret, partus exspectaret adventum, invplveretur XXI. Contra illud vero quod Felix dicit, duobus
pannis, subjiceretur parentibus, per singulas adole- modis DeoPatri unum esse filium, et duobus modis
ret aetates, et post contumeUasvocum, alapas, et matri: quae dicendo, iUuc tendit, ut ostendat eum
ilageUa, crucis quoque nobis fieret maledictum, ut secundum divinitatera quidem esseverum, secundum
nos a maledicto legis absolveret, Patri factus obe- humanitatem autem non esse verum : quod quam
diens tisque ad mortem? > Sed quia cuncta supra falsum sit, jam supra positis sententiis beati CyriUi
scripta Felicis male sensa verbis Patrum destruere B ostensum est; et nunc ejusdem et aUorum ponenda
«lebemus,legat cui placet jara adnexas Patrum sen- sunt testiraoriia,per quaeostendendumest,et unicum
tentias. Interim tamen, quia memini me supra Dominumnostrum totum esse Deum.et DeiFilium,
dixisse nullo modo Felicem sibimet suadere potuisse, hominem quoque et hominis filium, salva tamen pro-
ut in uno Dominoduarum naturarum conjunctionem prietate utriusque substantiae, totumque esse verum
naturaliter ac substanliatiter factam crederet, et quodest; ut quicunque diversos modos filiationis
verbis beati Cyrilli ostendimus quomodo naturaliier Dei in fide nobis introducerevoluerit, videat an lo-
facta credatur, habet lector de eademre b beati Hie- cum inveniat. Bealus Cyrillus:«Libet, ait, eum per-
ronymi satis politam et enucleatam sententiam, cum contari utrum nnitatem Verbi ad humanitatem
de UlodivinaeScripturae loco ageret, ubi dictum est: Verbi, sive ad sanctum corpus animalum intelligi-
Ponam inimicitias inter te etinter mulierem, et inter biliter factam dicat secundum veritatem, an potius
semen luum et semen mulieris. Ipsa tuum calcabit cum aUis simul, et ipse secundum copulationem,
caput, et tu insidiaberis calcuneo ejus (Gen. m, 15). quae per habiludinem est sermo docibilis et in-
< Nonne, inquit, conspicis, nonne consideras, quod existentis formae ad inexistentem et divinam for-
jam lunc illi minabalur in Christo? AUum enim mam. Unum namque unitas demonstravit, et in
semen mulieris, nullum prorsus accipio, nisi illum Q duos dividejre refutamus. Nara licet factum estcaro
quem Apostolus ait factum ex muliere, factum in Verbum secundum Scripturas, attamen est eliam
carne, illum, qui ut evangelista refert, Joseph filius sic fiUus uoigenitus secundum unilatem veram, quae
pulabatur esse, sed non erat, iUum utique qui Ver- ullra mentem et rationem est. Ipse igitur unus et
bum caro factum est. Nam si generandi publicam verus Chrislus Jesus, tanqnam per instruraentum
istam et naturalem circumspicimus rationem, se- proprii corporis operatus est signa divina, et non
mina non habent mulieres. Denique nuUa cpncipit operatum in eo. > Item Cyrillus :.« Dominus noster
siue viro. Ac per hoc, quoniam jam tunc in Adam Jesus Chrislus unus, inquit, et solus vere FiUus
seinen bumanae generationis esset transgressione existens Dei Patris, caro factus, et principat om-
viliatura, semen coeleste prornittilur, ut Apostolus nium simul cum proprio genitore, flectiturque ei
sentit, jion ex corruptione viri, sed ex Deo, quod omne genu ccelestium, terrestrium et infernorum, et
tamen caro fieret in muliere, et eleraenta prima illa confitetur omnis lingua, quia DominusJesus Chrislus
corporea substantiae, id est, humoris elsanguinis, in in gloria esi Dei Patris. Est igitur ipse Dominus
ipso sibi vasculo, in quo ipsa elementa sita sunt, quidem omniura, secundum quod infeUigitur et est
naturaUter aptaret. > « Beatus quoque Augustinus : Deus , licet non sme carne post inhumanationem.
i Ula eniro natura, inquit, quaesemper genita manet" Dlpse vero rursus nec Deus nec Dominus. Estenim
ex Patre, nostram naturam sine peccato suscepit, ut absurdissimum, magis autem omni impietate vere
nasceretur ex virgine. Neque enim natura aeterna completum, ita sapere vel dtcere. > llem ipse :
atque divina temporaliter concipi et temporaliter < DispensatiOnisUnigenili cum earoe sacramentum,
nasciexnaturabumanaullatenusposset, nisi secun- a nobis jam factis, nunc nihilominus copulare
dum susceptionem veritatis humanae veram tempo- sermonibua dignum est, et eos non sine decenti ra-
BALUZHNOTiE.
a Sua morte vivificaret. Ex sermone 75 in appen- Verum hancepistolam non esse Hierbnymi conten-
dice Serraonum sancti Arigustini,:« Hoc fecit Domi- dunt viri eruditi. Agobardus non dubitabat quin
nus noster Jesus ChristuS, sua paupertate nos ditans, esset Hieronymi.
sua humUitate nos sublevans, sua infirmitate nos « Bealus Augustinus,'m libro nimirum De Fide
sanans, sua morle nos vivificans. > ad Petrum. Sed hunc -librum non esse Augustini,
b Beati Hieronymi sententiam. Sumptus est hic lo- sed Fulgentii Ruspensis episcopi, jam ostensum cst
cus ex epistola 7 ad amicum aegrotum de viro per- a viris eruditis.
*«cto, quae edila est tom. IX operum Hieronymi.
J9 LD3. ADV. FEUCEM URGELL. 50
tione monstrare. > Et post pauca : « Cum Nestorius A deitalis inseparabilis permanet, ubi habebunt locum
igitur ita scripserit de Christo : Ergo qui passus est tui modi ? -
pontifex misericors, nam vivificator ejus qui passus XXUI. Item beatus Augustinus: « Filiorum nam-
est Deus, et Deum Cbristi Deum Verbum nominave- que alii, inquit, sunt adoptivi, alii naturales. Hi, quia
rit, adjeceritquc his : Erat autem ipse et infans, et .geniti ab initio, fiUi semper ac proprii. Illi, primo
infantis Dominus, non affirmamus, quia non decen- aUeni, post filii, cum per adoptionem in famillam
tior natu, magis autera impie nimis ejus verba videantur adscisci. Quibus ergo comparandus est
prolata sunt. Si enim Deus est Christi ex Deo Filius Dei ? Si adoptivis; erit apud Patrem similis
Patre Verbum, duo modis omnibus erunt, et indu- nobis. Si propriis ; ex subslantia exstitisse dicendus
bitanter. Quomodo autem intefligitur et infans ipse, est genitoris. > Ecce beatus Augustinus aperte docet,
et Dominus infantis? Non ergo dicitur et Deus sui- quia « adoptari in lilio non potest, nisi qui antea ex-
met ipsius, et Dominus Emmanuel, si est idem Deus stitit alienus ; nec potest quisquam per adoptionem
simul et bomo, tanquam inhumanatum et incarna- accipere patrem, nisi qui habuit proprium. Tu qui
tum Dei Verbum. > duobus modis unicum Dorainum praedicas esse filiuin
XXQ. Beatus quoque Augustinus : « Ego enim, Patri, id est, proprietate et adoptione, ostende ex
inquit, Salvatorem nostrum non divido, non con- B illa parte qua adoptivus est, quem habuit proprium,
fundo, ne aut incorpoream et imaginariam carnem, aut ostende fuisse illum antequam adoptaretur; sicut
aut carnalem et mprtalem praedicein deitatem. Non beatus Augustinus adopliyos distinxit a propriis.
separo; ne Dei Patris unam secundum carnem, et Item beatus Auguslinus (In Enchir. cap. 35): « Pro-
alteram secundum majeslatem introducere videar inde, ait, Christus Jesus Dei Filius, Deus est et homo.
prolem; quia idem Dei FiUus et sine initio proces- Deus ante omnia saecula, homo in nostro saeculo;
sit ex Palre,et secundum tempus nasci est dignatus Deus, quia Dei Verbum : Deus enim erat Verbura.
ex Virgine. Impassibilis in suo, passus in nostro, Homo autem, quia iri unitatem personae accessit
dum imcomprehensibUem majestatem velut quod- Verbo anima rationafis, ef caro. Quocirca in quan-
damindumentum carnis vestireest dignatus ex utero. tura Deus est, ipse et Pater unum sunt: in quaritum
Medialoris una persona, non una substantia ; una autem homo est, Pater major est illo. Cum enim es-
inquam persona, ne sit non unus Christus; non una set unicus Dei Filius, non gratia, sed nalura, ut
substantia, ne mediatoris dispensatione submota, esset etiam plenus gratia, factus est et hominis filius,
aut Dei tantum dicatur aut hominis filius. > Et post ipse idem utrumque ex utroque unus Christus. > Si
pauca: < Quibus in unam personam incomprehensi- aUquando beatus Augustintfs debuisset praedicare
bili inediatoris dispensatione conjunctis, servavit Dominum noslrum gratia esse Filium Patris secun-
singuUs propria, sed conjunxit propriis aUena. Ser- dum humanitatem, in hac sententia haberet praeci-
vavit propria, dum non amisit immensitatem diyi- puum et congruum locum. Dicens ergo, Cum enitn
nitatis, et infirmitatera non respuit carnis. Con- esset unicus Dei Filius, non gratia, sed natura, ad-
junxit proprus aliena, dum idem atque inseparabitis jungeret ut esset etfam filius gralia, factus est et ho-
Christus, et proprio carnis occiditur, et proprio dei- minis filius. Non autem dixit ita. Sed ait, Ut esset
tatis apud inferos non tenetur. Proprio carnis gusta- etiam plenus gratia, factus est et hominis filius. Qua
vit vila morlein, proprio deitatis perpetuam reddidit autem ralione dicat eum factum filium hominis, pro-
carnem. Non ergo recte dicitur, In FiUo Pater est pterea ut esse possef plenus gratia, in subsequenti
passus; quoniam in carne, quae ei non est cum Pa- sententia diligenter exponit, dicens: « Hic omnino.
tre communis, passus est filins. Itaque glorificata granditer et evidenter Dei gratia commeiidatur. Quid
est caro majestate, dum majestas humiliata doce- enim natura humana in homine Christo meruit, ut
tur incarne. Sed utrumque non de duobus Christis, in unitatem personae unici Filii Dei singnlariter esset
sicut pulas, sed de uno atque eodem ipso, quem assumpta?Quaebona voluntas, cujus boni propositi
post partum Virginis Deum et hominem novimus, j. studium, quaebona praecesserunt, quibus mereretur
nos certum estpraedicare.) Ecce beatus Augustinus iste homo una fieri persona eum Deo? Nunquid an-
asserit quia qui Salvatorem nostrum confundit, aut tea fuit bomo ; et hoc ei singulare beneficium prae-
incorpoream et imaginariam carnem, aut carnalem stitum est, cum singularitCr promereretur Deum ?
et mortalem praedicat deilatem ; qui vero separat Nempe ex quo homo ccepit esse, non aliud ccepit esse
unam secundum carnem, et alteram secundum ma- quam Dei Filius; et hoc unicus, et propter Deum
jestatem Dei Patris, introducere videtur prolem. Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique
Certum est ergo separare te Salvatorem nostrum Deus ; ut quemadmodum est una perspna quilibet
qui duos modos tenes filiationis, ut aUter sit Filius homo, anima sciUcet rationalis et caro, ita sit Chri-
secundum deitatem, et aliter secundum carnem. stus una persona, Verbum et homo. Unde naturae
Quodsi unus atque idem est inseparabilis Deuset httmanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis
homo qui et proprio carnis occidilur, et proprio sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola
BALUZUNOTJE.
» Adoptart tn txtxo. Ita codex vetus. Et mani- dus peccat in regulas grammaticae, sic arbitrati su-
festum est4egitimam esse emendationem Massoni, mus, retinendos quoque istos errores ob reveren-
qui edidit in Fitium. Sed quia frequebter Agobar- ' tiam virj.
$1 S. AGOBARWEPlSCfJPI ' LUGDUNENSIS m
.
4ki gratia ideliter ac sobrie consideranlibus eviden-.A ihde dictus est esse VEa|urus, sic hodieque ia cceii
ter ostenditur; ut inteltigant homines per eamdem regione persistit, dicente Apostolo, iu quohabitat
gratiam se justificari a peccatis per quam factum flffiow plenitugiOdivimtatis corporaUtes. Et certe dp
esf uiihoioo Cbristus nullnm posset habere pecca- eo dioiivmiadnunc m ipse. Ergoaie est minimus
*umf Sw ejiis matrem angelus salutavir, quando ei qu^ credit in jG^rfeW, qui in bujusnioui Ghrislum
&ttinua nuntiavit hune partum. Ave, iriqutt, gratia «redit, qsi in ^ntegrttm €airistum credit, non in se-
pieua; etpaulo posj, Invemsli, inqult, gratiam apud TO-GhrisJuiB,& idex»jgm fibristum, qufa Christus
Btominum.Et hiee ,quJ«lemgratia,plena, et invenisse BM sisi intager, integer aulem non nisi hujusmodi.»
apud Deum gratiamdicitur, ut Dominjw, imo Do- Ecce et beatus papa %mmachus totum Christum
lnini omnipm, mater esset virginitate servata. } Et di^t^^iaeiter JD«jpfesse, et totum tpminem. Si
post pauca:, t Veritas quippe ipsa, unigenitus Bei ergoAfttasjeaujiterfigus, totus.ritique veias Deus,
Jfilius, noa gratia, sed natura, gratia suscepit ho- ^prcpiss film8ftei; faiaxata geaeralip dettit no-
ininfim tanta unitate personae, ut idemipse esset menfitio, »oa maaiovjnt .vuitlplix, jjnaaquam nec
fitiam iominis fllius. » Iitboc etiam loco ubi dicit huraanitas sit de substantia Patris, nec divinitas de
3ei Eiirusnongrafia, sed natura,poterat subjungere, *Ul»tau^amatsw*^flwa yeish|unDia,junws£uro
gtatia etictmfacius est Filius Dei, suscipiendo domi- \ByiatresubstaoltJaj,, « ujaiiale neraonae suse spscepit
nem, si eura gratia PiKum Bei Patris seCundumhu- nostram mihstaiagamj,aon eri* aJaomodo filiuspost
rnanjtatem esse deberemus credere. Sed non dixit faunanjtalis assnmpttanera, Jmsi quo erat et ante ia-
ajiquid tale. Jmo ait: Gratia suscepit hominem. Qui carnationem.
.SUScepit;ujique FiSus Dej Verbum Dei. Certe gratia XXV. Item beatus Augustinus:«In terra, inquit,
js^seepit Jwminem. Mi&ericordia factus est homo; erat, et in cceloseessedicebat, et quodest majus,
.tjuja mjsericordia natns,non eonditiooe; roisericor- in ctBtb filius horainis, in eoeh»Fffius Dei, ut unam
i#3>ajprtiiu», npn debilo. Nunquid htcaliquid refe- demoristraret in ulraque natura peisoriam; et in eo
rijaus ad. Palrera, ut dfcere possimus gratia esse quod Dei Filius erat, aequalis Patri, Verium Dei, in
^ml/ijUum Dj0iJ^tarfNain^cuicre^eise deberemus principio Deus aprid Deum, et m eo quod fifius ho-
«raMa, a4op.tjo.pe,v«l ass.umptione, aut quidquid se- iairiis erat, et assnmens animam bumanam et car-
iCundumJtjecdici poiesi, Ftiium Dei secuhdum huma- nem liumanam, et «dritus hominem exiens sd ho-
joj^iem,^upra fuisset beatp Aug.ustin0.adproferen- mines; quia iu hoc utroque non duo Ghristi sunt,
,#ioi apAiMwiusloeus, ubi dixit de hamme assumplo, nee duo fitti ©ei, sed ufia persona, unus Ghristus
^M^exquoe^IioHio coipit, non aliud cpapit ^-FHitfsBei; Idem rinusGhristus, non ahus hominis,
^e,quam JjjeiFjfius, » ut adderet, gratia, adapiioni, et aHus Dei PilWs 5 sed ©ei Filius secuadum divini-
4l#jHi0M, aut aliquid hujusmodi. Sed non feeit ita. . tatem^cihiB^ Quis autem
4jmd exgo addidit, yfdeamus utrum possit ad ista nostrfimj qriiparum sentimus, aut parum sapimus,
jjjrtfpexc-Ait enim: «I^p^exo^io Bomo^ssecoe- non potius ita vellet disthiguere: Filius Dei in ccelo,
\ju|, pw atiud cppUi^sse quara Dei FMius, et hoc et filius homiriis fn terra ? Sed ne sic divideremus,
jjUMCril,et propter Deum Verbum, qubd 1U0susice- et ila divkiendo dhas personas induceremus, non
jgjg. c^ro factum est, ut ique Dens. > Ecce beatus ascendit in ccelumriisi qui de coelodescendit. Quis?
Au^uj&tkjushomujem dicit unam factum personam Filius torainis-. Filius ergo hominis descendit de
$#j# jjjeo, et ,essefjdium Dei unicum, et Beum. Nun- c#61|^nrirmiushomiBisin terrafectusest?Nonne
jjoid sigwlcavit hicnohis ut credere eum debeamus t^ra^^pFfflS^per Marlam factus est» Sed, 0 homo,
Jftg Yerum Filium Dei, non verumDeum, sicut Fe- atffii ^qj^i"^!ATft^ "quemVotp copulare. Parum
&x «tocei? Certe ego puto, quia cum diceret, exquo esl quialfflns horainls deseendit. Chrfstus enim de-
«tte C&pU,uon aliud eapitessequamDei Filius, pro- scendit; idemque Altes iqui PHius ©ei est. Sed est
jtt&isp ^MMt, et hoc unkus, ut nosl.enm verura in ccelo qui ambulat fS terra. In ccelo erat, quia ubi-
Sffium ©ei credamus, et totum verum, et totum^p que est Christus; idemque Cfaristuset Fihus Dei, et
proprium, non medium proprium, et medium ade- filius hominis. > Iteni beatus Augustinus ait: < Prae-
ptivum. ..-;'• v destinatus est ergo Jesus, ut qui futurus erat secun-
XXIV. Si autem ia hoc loco inusttato more ego dum carnem filius David, esset tamen in virlute Fi
«licui^oqui videor, quk dico totura Dominum; au- Kus Bei secnndum Spiritnm sanctificationis, quia
iiat, quisquis iUeest.similem huie seHtentiara» Sym- natus est de Spiritu sdtocto, et per Virginem Mariam
3B&Mpapa ad Anastasium imperatorem:« Ghristus illa ipsa ineftabiliter fecta bominis a Deo Verbo sus-
dtaque Deus veraciter totus, et totus homo est, sic ceptib singularis, ut Fiiius DeiessetfeUusbominis si-
«oiceptus, sic editus, sie cbnversatus in saeculo, sic mul, et fffius iomiflis propter susceptum hominem,
passus, siC apnd inferos, sic resuscitatus, sic cum et Filius fiei propter suscipientem unigenitum Deum
disciaulis anoarens. sie elevatus iii ecelum. sic ex- veraefier et proprie dicituf, ne non trinitas, sed qua-
BALUZHNOT^
* Symmacht papce, m Apologetico ad Anastasium -habet, sic legitur ia epistola Syramachi: Ergo ttle
totWMfMtwi. Sed^^ateier Ieg%r hieik>cu.sapud m aittMmi fte »Mmedtfin GMrittm,«»[ Mvujus-
-Sy;iwHachum,«waja apud Agobardum. Pro his enim ta,odiiuCibitium«tesp,atii " ' i* iattgsm Ckristum
verbis, Ergo ilte est minimus, etc, quae Agobardus crettit, eic *• { -.
B5 Lffi. ADV.fELlGEM URGELL. M
ternitas credcretur. Praedeslinata est naturae ista A.stus, unaque persona. Quis enim sacrilega Opinione
fiumanaetaata et tam celsa et summa subvectio, ut indutus, eo usque desipiat, quis in tam abruptum
«ruo attollerelur altius, non haberet; sicutpro nobis erroris barathrum semetipsum injiciat, utFilium
ipsa divinHas quo usque se deponeret, non toberet Dei sine sua propria carne, quam in sacrae VirginiS
iiumilius. > Item beatus Augustinus (De Civ. Dei, 1. utero ineffabilisocietatis per se roistione ita«ibimet
i, e. 15): < Hi sunt filii Dei tjuotquot Spiritu Dpi adunavit, ut et Verbum boroo, et horao Deus, idem-
aguntur, sed gratia, non natura. Unicus euim patura que unus, nonmutatis geueribus naturae fieret, neget
fiei Fflius, propter nos misericordia factus est homi- ' hodie sedere ad dexteram Patris, venturumque judi-
nis filius, nt nos natura filii hominis, fiUi Dei per care vivos et mortuos, cum ipsum Doroinumdixisse
fUum graiia fieremus. Manens quippe ille immuta- non nesciat, Cum venerit filiiis faominis in gloria
Sriiis,riaturam nostram, in qua nos susciperet, sus- Patris sui ? > Item ipse : « Nam cum Jesos Chrislus
icepit a nobis, et tenax divinitatis suae, nostrae inflr- non Verbi sed carnis proprium sit nomen, et Deus
TOitatisparticeps factus est; ut nos in melius.com- proprium Verbi non carnis constet esse vocabuluro;
anutati, quod peccalores mortalesque sumus, ejus tamen et Verbum propter carnem suam, homo Jesus
immortalilatis et justitiaeparticipatibne amittarous; Christus; et caro propter Verbum Deum, Deus Ver-
et quod in natura nostra bonum fecit, impleti summo ?&um est. >Item ipse: < Diversum est inilium aoa
bono in ejus naturae bonitate servemus. Sicut enim habere, et ex iaitio subsistere; raori, et mori non
per unum hbminem peccantem in boc tam grave posse. Et tamen sicut ipsi Christo proprium est
inalum devenimus, ita per unum hominem euradem- utrumque, ita non ipsi, sed in ipso est utrumque
que Deum justificantem ad illud bonum tam subtile commune. Si enim dicamus quia ipsi est commune,
•venimus.i Ilem beatus Hieronymus : < Propheta ait: necesse est ut exigatur a nobis dare et ostendere
Virga tua et baeulus tuus ipsa me eonsoiata sunt. aliuro, cum quo sit ei hoc ipsum commune: qnae
flTirga,mater est Domini; ex qua baculus iste, fesso prpfessionis necessitas in Nestorii vergit impium
fam per aetatem mundo qui eum sustentaret, exiit. dogma. Melius igitujret cathoiice dicimus in ipso, et
iHura ergo in Virginis uterum delapsum, ut totam non ipsi, esse commune: et raelius ipsi, et non in
redemptionis nostraehistoriara retexamus, partu ef- ipso, dicimus proprium esse. Ergo proprium est ilU
fusum hominem se exhibuisse pro homine, et erea- rnori, qui propter naluram Verbi, mori non potest.
turam suam se de Creatore fecisse, iUum foonam Item propter ineffabile mysterium anius personae,
servi accepisse, exinanisse se potestalis vohmtate, utrarumque naturarum communis in ipso fuit mor-
non natura deitatis, per quam non poterat non esse talitas carnis Verbi naturae, quaemori non potuit, et
"
quod fuerat, illum maledicta pro salutaribus meruisseJ communis in ipso est immortalitas Verbi naturae
miraeuHs, iHum spula, illum palmas, illum coronam carnis, quaemorti suceubuit. Ergo sicut illi mori et
spineam, illum postremo crucem pro nomsfuisse non mori ex utrisque naturis est proprium; ita com-
perpessura, illum inferna peqetrasse, Ulumctietertia mune est in ipso utrisque naturis, quod illarum est
resurrexisse in id corpus quod cruci fuerat afflxum, propriura. i
illum hominem Deum post mortem, raortis ccelum XXVU. Sanclus Hilarius cenfessor: <Natus ergo,
petiisse victorem, sedere ad dexteram Dei, veatuxum inquit, unigenitus Deus ex Virgine bomo secundum
sup tempore ad judicium faciendum, illum Spiritom plenitudinem temporum, in semetipsum proveclurus
Dei per sanctorum suorum quotidie orsi celohrari. in Deiun hominem, hunc per omnia evangelici ser-
Haeccogitasse, vixisse est; haec n»ediiatia, parUis raonis modum tenuit, ut se Dei Filium credi doce-
est animae; in haec relabi vel recjwrere, CJWgp- ret, ethominis filium praedicari admoneret; locutus
mino jungi est, et cum ipso, per Uaechumiijari «st, et gerens homp uniyersa qute Dei sunt loquens, dein-
cpa ipso pati est, cum ipso roori est, wm ipsQ est de et gerens D#us universa quae hominis sunt: ita
eiiam suscitari. > tamen ut ipso UJootriusque genere sermonis nua-
XXVI. « Beatus quoque Vigilius: < $& aaam, jja-. quam nisi cum significatioae et homiois locutus et
"
quit, Christmn eumderaqueDei FiUum, et tomjpig fi- Dei sit. > Ecce aperte heatus Hilarius dicit Domi-
lium, non duos proiitemur, et i*a Verbum iutra Vjr- num npstram Jesum Christum docentem in synage-
ginis uteri secreta carnis sibi initia conseyis^e,"id gis et ubique hunc modum sermonis per omnia te-
est, vere iacarnatiu» fuisse, ut tmm fwJnj aa|»ra auisse, utseDei Filium credi doceret, et utu}Heve-
non mutaretur in carnem; itemque earms aaturam rum : quod si verum, et proprium : alioquin, quare
ita per suscipientis coramistionem in Verbi transisse ex illo tempore npn sunt inventi qualuor modi
qui-
personam, ut noa tamea fuerit in Verbo cpnsumpta. bus crederetur, duobus videlicet Patri, et duobus
Manetenim utraque, id est, Verbi carnisque natura; matri?Bealus autem b Proculus Constantinopolita-
et ex his duabus hodieque manentibus unus est Ghri- nus episcopus, cum exponerel verba Apostoti ubi
BALUZII miM.
« Bejftut Vigilw. Tnapsensis in Africa civitas erat Africaein provincia Byzacena. Vide
episcppus.
AssenUbrenim lobens erudilissimo viro Petro Fran- fnae irmondum in notis ad Theodulfum pag. 277.
CISOQ ChilHetiopresbytero e Societate Jesn, qui fdi- b Proeulus CP. episcopus-,in epistola ad Arme-
tis nuper ac vindicatis Vigilii hujiisce lucubrationi- nios, ex qua hunc quoque locum laudat Alcuinus in
bus, ostendit eum fuisse episcopum Thapsensem, lib. iv adversus Felicem. < De qua sentcntia, inquit.
1$ S. AGOBARDIEPISCOM LUGDUNENSIS 56
Ipqaitur de Jiwteeis(Rom. u, 5) dicens : « Quorum ti sibilis splendor Patris, huaen ex lumiae, consqb-
Patres, ex quibut Christus secundumtarnem, qui est staatiaKs Patri, cpnsimilfs ei, aequalig.fperomnia,
super omnia Deutbenedktut in tmcula, ait: Haec invisibiUs ut Pater, jmmensus» incircumscriptus,
Pautiverba, quam subreptionem calumniae eorum omnipetens, creans omnia cum Patre et Spiritu san-
tiui prava chligunt habere raittunt! Dixit enim Chri- cto, factor, viviacans quos vult, sicut et Pater, eli-
«lum, ut ostendat quoniam secundum veritatem genscum Patre quos vult, praedestinans cum Patre
JDeosfactus est homo. Dicit^eum ex Judaeissecua- <ntoBpraescit, sanctificans, deificans, glorificansquos
4um caraem ut insinuet quia non ex iUo tempore vak, et reUqua his siiaiUa plurima. Accedentia vero
iftft est incarnatus exsistat. Dixit eum qui est, ut iUi snnt, homo, infans, puer, adolescens, juvenis,
oum sine iuitio declaret. Dixit eum super omnia, ut minister legis, servus Patris, miaor Patre, subje-
totius creaturae Dominum prsedicet. Dixit eum ctUs, firater electerum, particeps eorum, cohaeres,
Oeum, ae passionibus habituque traducti intemera- propinquus illorum, conformis.consimUisper omnia,
tam ejus audeamus negare substantiam. Dixit bene- exceptc-peccato , roediator Dei et hominum, pro-
dictum, ut adoremus eum tanquam oranipoientem pheta, evangelista-, apostolus, sacerdos, pontifex.
suppliciter, nec ut conservum calumniis appetamus. Haecomnia, et his:simiUa accedentia sunt illi secun-
Dixltewri insaecula, ut demcmstret quod is qui nos B dum dispensationem camis, nea propria secuadum
verbo creavit, pro sua dfvinitate jogi a nobis hono- potestatem deitatis.. > .
re celebretur. Habentes itaque Cbristum et exsistea- .£,;XXIX. Ecce, ut leclio ipsa demonstrat, Felix
iem, et Deura, et.bcaedictum in saecula, veneremur aperte testatur haec nomina secundum dfspensatio-
eum Deum et Dominum, diceates assertoribus ex- nem carnis, aoaesse propria secundum potestatem
terorum dogmatum, Si quis spiritum Christi aon deitatis. Si caro ipsa propria dicitur, et est Verbi;
habet, hic non estejus. > qaare camis nomjaa aoa erunt propria ei cujus est
XXVIII. Iterum interrogat Felix diceas:« Quid caro ipsa propria? Ut mihi videtnr, inteUexit Felix
differt inter propria naturaUaque nomina divinita- qued ista nomina, idest, faome,infans, puer, apo-
tis in uno FUio Dei, atque accedentia humanitatis stolus et ponlifex,- aaa essent Domini et Salvaloris
ejus ? > Respondetqne subjungens: < Hoe differt, nostri, nisi inearnaretur: quod utique verum est.
quod in divinitate sicut verus estF.itius Dei,itaet Noa tamen inteUexit quod postquam iacarnatus est,
verus Deus. la humanitate vero sicut verus est bo- projpia facta sint Dei, quia Deus ipse factus est
. tm, ija verus est Filius hominis. > Videtnr mihi Fe» . haec, id est, Deus Verbum factus est homo, infans,
lix rem ia hoc ktco fecisse ridiculosara. Differentiis et puer: ipse factus est apostolus, ipse factus est
namque nominum interrogavit divinitatis et huma- ^ pontifex. Sedquia, ut dixi, benepotoitdicereFe-
citalis, et respondit hoc differre quodin djvinitate lix quod ipsa nomina non^sint inDomioo ex natura
verussit Deus, et in humanitate verus homo. Hec divinilatis, sed ex bumanitatis; noa tamen bene di-
non est differentia nominum , sed potius separatio xit quod non siat propria; quia propria facta sunt,
substantiarum. Namsi, ut ait, divinitatis nomen propter carnem propriam quam assumpsit.
est Deus, et humanitatis homo, debuit ntique dicere XXX. Nos tamea, quam cautelam sanae fidei ia
quid differat inter utrumque nomea, id est, Deus et hac re tenere debemris, ex verbis Patrum ostenda-
homo; et ut in sequentibus ait, in divinilate unigeni- mus. Beaius itaque Vigilius episcopus a in expugna-
tus, in humdnitate primoqvnitus, debuit certe dicere tione Acepbalorum haereticorum sic dixit: < Sicut
quid differatinter unigenilum et primogenitum. Sed iUi mori>et^*non mori' ex utrisqne naturis est pro-
ponamus ipsius Felicis verba quse proseiraitur, ut prium'}»tta**bramune est in ipse utrisque naturis
ex ipsis lector cognoscat quomodo separando nomi- quod Uiardm est proprium. Et, ut exempli gratia
na, dividit substantias:«In Ula, inquit, Deus super dixerira, proprium mihi est notam livoris cujusque
omnia, in ista vero homo iatra orania; et ut btevi verberisgestare ia corpore meo per naturam carnis
compendie piurima concludam, in iUa, id est in es- ^raeae; et proprium mihi est hanc eamdera notam
seatia divinitatis, Detts, Dominus, Patris Verbum, rion gestare in spiritu mee per naturam animaemeae.
Patris verhas, sapientia, virtus, imaso Patris, iavi- ltem, proprium mihi est piagam verbi, id est, ser-
BALuzn Noia:.
beatus Proclus Constantinopolitanus episcopus in Eamdemepistolam landat rursum Alcuinus in libro n
Armenios ita ait : Apottotus dixit eum adversus FeUcem, et Theodulfus AureUanensissub
epistola adut
Christum, ostendat quia secundum verilalem Deus finem libri De Spiritu saacto.
factusest homo.Dixit eum qui est, uteum sineinitio « In expugn. acephator., id est, ia tibro v adver-
i-essedeclaret. Dixit eum swperomnia, utiotius erea- sus Eutychetera, cap. S, ubi defendit synodum Cbal-
-tur0 daminum prcedicet. Dixit eum benedktum, ut cedonensem. AcephaHenim, aevoJustiniani Augusti,
adoremus eum tanquam omnipotentemktmiiitery nec infensi fuere decretis poacUii Chalcedonensis. Ace-
ui conservumealumniis appetamus. > fJ&terum hanc phali autem iidem cum Eutychianis, ut docet Fa-
Procli ad Armenios epistolam approbavit Joannes cundus HermianensiS in epistola quaea donmo Luca
Antiochenus cum OrientaliConcilio.ut docet Facun- Dacherio edita est. Quanquam ilti non omnino seque-
dus in librb i pro defensione triura Capitulorum, bantur dograa Eutychetis, ideoque Seraieutychianos
cap. I, 3, etlib. viii, cap. 1: qui et inlib, n.cap. 2, vocat idejtt Facundus in libro I pro defensione trinm
docet ex Justiri.ianbeamdem Procli epislolara susce- Capitulorhm cap. 5, etJib. iv, cap. 3. Vide Sirmou-
ptamconfirnja.*a,mcrue a Chalcedonenstconciliofuisse. dpm iri noiis ad liT>rum^eclinduroFacundi.
57 LIB. ADV. FELICEM URGELL. 58
monem durum gestare in mente mea per naluram A est? Etiam nunc sermo hic a nobis examinetur. Si-
animaemeae, etpreprium mihi est eamdem plagam quidem , sicut et sapere et dicere ipsi praesumunt,
non portare in corpore meo per naturam carnis homo assumptus a Deo est, quomodo pauper est
meae. Et cum sit mfhi utrumque proprium; et cor- factus qui assumptus est, et ultra naturam dignita-
pori, et animae meae, utrumquc alienum; quia nec tibus declaratus. Glorificatus est enim; aut si non
corpus durum laetumvesermonem intelligit, nec ani- est boc verum, derogabitur ab eis assumptioni
ma flagelli vulnere livescit. Utrumque tamen com- tanquam deportanti ad minorem partera, et inho-
mune est in semetipso, et animae et corpori meo : nestiorem mensuram humanitatis. Sed ita sapere
quia nec anima extra corpus, a quo ei sentire pro- dissonum est. Ergo non est pauper faclus, quias-
orium fuerat, sentit; nec corpus citra animae con- sumptus est. Restat enim dicere, quia factus est in
sortiura plagarum indicia gestavit. Quod ergo pro- paupertatenostra, qui dives est tanquam Deus. >
prium mihi in singulis, et alienum est singulis, id Et iterum : <Resplcienda itaque sunt non illorum
commune est in me ipso singulis, quod proprium est multiloquia, sed recta et immaculata fides evangelicae
singutis. Et tamen ego ipse unus sum in utrisque, atque apostolicaesanctionis. Deus est in carne et in
in me ipso communibus; et ego ipse unus sum in saqguine, humanitatisque mensuram per ea quac hu-
singulis mihimet ipsi propriis. Quae cum ita sint, g mana sunt cognoscimus. Millia raiUiura enim ange
scriesnobis divinarum percurrenda est litterarum, lorum sanctorum rainistrant ei, et sacram ejus se-
et plurima testimonia congreganda, quibus demon- dem circumslant seraphim. Quia vero factus es»
stretur quam sit impium et sacrilegum, ea quae sunt homo, appellatusque summus sacerdos, non tanquam
propria carnis Christi, ad naturam Verbi proprie- majori Deo offerens sacrificium, sed sibimet et Pa
tate referre, et quae sunt propria Verbi proprietate tri, fidei nostrae negotiatus confessionem. > Etite-
naturae carnis ascribere : et quam sit nihilominus rum : < Intuere siquidem eum immolantem quideiu
impium, ea quae sunt propria carnis per exceptio- secundum humanitatem, assidentem vero sicul
nem proprietatis atienare a Verbo, et quae sunt pro- Deum. Quid enim ait beatus Paulus? Talem pontifi-
pria Verbi, eadem exceptionis lege atienare a carne; eem habemus, qui sedet in dextera sedis majestatis
cum sit eis in Christo utrumque commune, et Chri- inexcelsis. Scientes igitur quia cum Deus esset.
stus sit utrumque. > factus est homo, est autem unus atque idem filius,
XXXI. Felix in sola humanitate dicit Dominum ipsi omnia tribuimus tanquam uni, et dispensationis
apostolum et pontificem fuisse. Beatus autem Cy- non ignoravimus modos, sensuum virtutem arlifi-
ciose atque prudenter in ejus semper convertentes
ryllus contra hoc ita docet, dicens : < Scripturae
namque divinitus inspiratae Deum nobis inbumana- <rj obedientiam. >
lum praedicant Emmanuel, participatumque carne et XXXII. Felix soli divinitati tribuit vivificatio-
sanguine proxime nobis Dei et Patris affirmant Ver- nem, dicens Dominum secundum divinitatem vivifi-
bum factum, hoc est, hominem, nonper conversio- cantem quos vult; et non recordans quod et caro
nem, seu mutationem, sed virtute ineffabili unitatis. vivificatoris Verbi, vivificatrix credenda est, beato
Ideoque et unum dicimus Dominum Jesum Chri- CyriUo docente ita : < Proprium ergo corpus factum
stum, unamque fidem, et unum sanctum baptisma. dicimus Verbi, et non hominis alicujus seorsum, et
Qui autem a dogmatibus sic rectis recedunt, et con- separati alterius citra eum qui intelligitur Christus
tra sacras litteras durum atque superbum objiciuat elFilius. Sicut autem proprium nostrum uniuscu-
sensum, et boc solum quod bene se habere arbitran- jusque dicitur corpus seorsum ejus cujus est, et in
tur inspiciunt, hominem vero assumptum a Deo uno Christo inteUigendum utique exsistens nostris
Verbo dicunt, secundum iUud puto quod per unum corporibus cognatum sive consubstanliale. Factum
sanctorum dictum est prophetarum : Non eram pro- enim ex muliere proprium ejus, sic ut dixi intelli-
pheta, neque filius prophetae, sed caupo eram fri- gitur et dicitur. Quoniam vero secundum naturam
cans sicamina, et assumpsit me ex ovibus. Et sicut est ex Deo Patre Verbum, vivificatricem ostendit
ait beatus David , Suscipiens mansuelos Dominus. *) suam carnem; idcireo facta est nobis benedictio.
-Per habitum quippe et familiaritatem spiritalem, Vivificans denique dicebat Christus : Amen dico vo-
tanquam in voluntate et gratia et sanctificatione, bis: Ego sum panis vivus qui de ccelodescendi, et
sicut et nos ipsi adhaerentes Domino, unus spiritus vitam dedi mundo. Et rursus : Panis autem quem
surous, secundura quod scriptum est. Sed non est ego dedero, caro mea est pro mundi vita. Et iterum :
hoc humanari Dominum , sed neque proxime nobis Qui manducat meam carnem, et bibit meum sangui-
carne et sanguine participare, sed magis proprium nem, in me manet, et ego in eo. > Item beaius Cyril-
facere hominem, et non secundum alium modum lus : < Uti ne videar ego solus Verbi corpus pro-
quem dici poterit propbetas et aposlolos et alios prium nominare, etiam sanctorum Patrum volui
sanctos omnes. Putasne sanctus Paulus seducebat ponere testimonia , ut sciant adversarii quia inani-
sanctificatos per fidem apertissime dicens de unige- ternos inclamant sequenles ubique illorum voces.
nito, quia cum esset dives, pauper est faclus pro- Ait [itaque famosissimus noster Paler et episcopus
pter nos? Absit. Vere namquedicit omnino verita- •Athanasius in libro de sancta Trinitate : Et appa-
tis praeco, qui est dives. Et qubmodo pauper factus rebat quia non erat phantasia, sed vere habebat
M &. AfiOBARpJ EPISGOPILUGDUNENSIS 60
coipas. fiucebAf eaim Ghristum ioduentem hftga-. A css^ mi§ w^ 0$® $&$ u m®&
nam caimam, fcajw jcuia^prpprii» p^sum.ibjLs ejus
jadui jptaw; ut sicnt iolara propjripj ^vs^qlmuj, ft.i «^ mm $m W$w m> m m we m-
esjK«joir«us,Jto«jiwmm smk»es Mrmmwim
wm m &m m^im^ nmwwmh #r
a»Aaf*n»ebjg. |
XSX.IB Interrogat feJix oiceas : * RecuxnuU ^Mw$m mtmi m HM»%>. *?« my
propiia Bomina ad aeeideatia, seu acaidenlia adpre- *%>$• M {m # I 1» JH#? 'ifflHi m $m *m
pria, aa nori* > ftespondet: < Recuwunt. > laterro-
gat: « Qua ardiae? » RespOndef: i Pwrotersiuguia-
ritatera perepa», in qua divinitas J?iHi Dei cum hu-
mankate sua oommuaes habeat actfones; qua ex m*& y^'jpmt wmimf nHBwb
causa atiquaado ea qaae «tivfna sunt referuatur ad
huraana, et ea quae humana fitvnt, interdum ascri- ^Hfea»! 1$. «?T «do^ejn ,«)t^m|tipflem
buotur ad divina, et hoc erdine atiquaado Sei Fikus
inbominis ino fllius hominis appeilari dignatur, et
homimsfilius in Dei Filio Filius Dei nuncnpatur. > la\i.'i(:iV..|l|'lll.(^jMih -«ipiafiN'
Hie admoneo lectorem ut istum Fettcis recursnm «Mus. ^ # «Srflkr^WIW 1?^ es> V.aicffl?
nominum conferat cum relatione NestorU, et per-
pendat ne forte simiKa sint. Siaul eram supra (Cap.
7) pbsaimus verba Nestorif, «Ucitffle: < Sicut iase-r «SlSfeffl» l^ lra ^JSPVa «W^gse cojpit, ex gno
parabilem a divina nalura babens copulatioaem re- ^S^SI»>n.«r^vl}|?..?P*m?ia^^^ £3T«S
latione Bei et inleHigetilia omni crealura adoratfe-
nem exbibente; et aeque duos filios dicimus, neque noi? sw M$® Wmm '«ft w»-iiia*«f •
duos Doromos. > JSt post ajliqua ilerum Nestorias
ait: « Sed solus praecipuum babens faoc quod ad Dci tenenius in Chnsto. Hic sapientia yertetiur, ut
Dei ¥er*i eopulalMaeai, adoptioae et domiaatieae ApocalyBSis ajt. Hic promissae aatidoti aperienda
participans, auferens quident omaem suspicionem virtus. Hic HaaichseOruni virus, terrestre Rermen
duaHialis fiHorum et dominorum, prasfito verO no- Arianprum, ' divino, |i djci fas est, seauae superan-
bis in copulatione ad Deum Verbum, omnem faabe- dumesi.
ret ipsius:fidew 01 iaiaUigefttiam et Iheorjam, pro G XXXV. Memorator item Felix dicti Dominici,
quihus et Adoraiioaem pxo relatiaoe 6ei ah omaj gp ajt: 1(00 |£g£Bfu t« c??»?""nnr ^it descendit
eascepit creaiu.ra. > Epce Njeatorius dieit Dcmujam ™'R&BH§ I*' ?? «?/?.-?' 8J^nngit,
«eiaiiqne Dei theoriajn sascepisse, idcsj, dejtatem i«^: f,W ,^#v fec 1»3nebaJa,r? .n?nd"n}
«t adxwationem.feUx vero «W jewrwe «omjm>
prppter unjiaj^m »emm > el pxop.tejea aupefetri Pls^ie» b°* |»..fe-|% M'^* ego >n
»ei Ei&m k&mk SUMW. # bfflajuis f&mM ffc IW'?|^.ipFlflEK S^ KSPJJ. P* **•»' w-
Jium AancBBfUM. V^UJP. aa»oj*e mjhj qsj» licej firti,'IW =aW'lf *§Ph i8^ IS^«SS^ PHS*™**-
«triasmje, S^ojrii videjicej atjjue leiipis, npya et JNfllftf mm WlW^^f^: maxime wia
inusUata afeju^-con/ttfiasjajt .yeflh», AUIUS ia»en «p-
ri^ autsimiiisijBhftc IOGO£st AaRsjp Djeiajie^iKr
geuter considejMui^umM hap tpM f#U* dMt:
< AUquandpDeiJMiaa in hftmiois.fili»,liitts Apounis «^ ffl>#«»«P«i8tWI» ## subs,taa-
jmaettari djgaabu.» ftuid «sihox^Nuaa^idatiqHando, Jfe P*»? ig^u|i^ H ftffi oimija |a.trj |imilis,
etiiaaseBipej.?NuatmidappeUariei noa esae? Deiade
ait, lEthamiobiMus ia fiei FiUo f Uius M luw- fec ffnHii-i» ,«M ici#us.? Mh ^».u^ ^?
eupaMu-.> ftunquid ajuacupaUir taatiu», etpne^ cataaMc* ftifes <£eijg£,gijse sjue fjjj^raiissJoije de-
HJ.WI, SeA mtia scio. horam verborum quajp- canla|, difieas: l^ft *| i?^» fafrffm qmnipofen-
dam simMUtuMaism ess.e iu oicti» beati flieronymi, tm,$k}e*m QMsfm H^w #* micum P°-
auaeisie ia prima saa cxintentionepravo seasu efierre minum fiostrumt tt^Uf^ de ^hfcu swpto $ Maria
solebat, videamus, si ab iUoistius saasns et verha wgitp, passm '«•*' ?a^f? #»^?, «l«?«^!«m <*
aoa discrcpaat. 4it namque beatua Hieronyams tepulmm. ft» Sfltei^«Mca iit(es crj^ ajiojj jnse
|¥ide integaim lacum Hteronymi ialfa cap. 3S): mji Fjljus. Rej gatriuj ojBj^p^tcntis e>Ujet natu.s est
fcjfic ilias hoawis pes Dei Fitiam, Oei esse FiUus <»eSpirUu saAstoJ* |iJ^J^ sU ajro nohjistra-
in Aei i£&J>ram^utv i Ecce heaiua flierpjjvmjjs di|Ms, NW B%SJPS4 im m^-m» m*m e* ««
dieit «^|»-ott»ia:<tfw. BeUx «tijat af^ainr, fit nm- IW^W*«SeOHe{«p^xejrj>t .asceaderit ad cmlo|, et
engoltui. Catte mnitum diffect iater esm mm&eSnr., «edeat «oae ad. 4|x^a|a fatris, et inde, hoc est,
et af^dlatur, aui jjBacMjJotar.f «iiui, inqaijt, hom- ' ae dextera i>atr«r, stmtajrus sjt ad judicandos yivos
ms tn Dei Filio Filius Dei esse promeretur. Certe sic et mortuos. Sed quia, ut guperias (cap. 25) verbis
61 LIB. ADt. FELttEM URGELL. 62
beati Hieronymi dictum est, haec cogitasse, vixisse A tulit, ipsum Verbum ia sap corpore dum crucifige-
est, baec meditatio, partus est animae, in baecrelabi retur aspiciens; ejt cum posset prohibere, non pro-
vel recurrere, cum Domino jungi est, et cum ipso hibuit, sed etiam propria sua faciebat quae erant
per haec humiliari est, cum ipso pati est, cum ipso propria corporis, tanquam sua, Verbum incorporale,
roori est, cum ipso est etiam suscitari, honum et denique caesp corporp a mjmistro, sicut ipse patiens
jocundum est de hac re Patrum quoque hic senten- dicebat: Dorsum meum dedi ad verbera, et faciem
iias subnectere. Beatus Augustinus de boc ita dicit: meam non averti a confusione sputoruro. Quaeenim
(Defide, ad Petr. diac. c. 12):« Cujus et nativita- humanitaspatiebaiur Verbi, baec in.habitans Verbum
iem futuram secundum carnem, et mprtero, et re- ad se referebat, ut nos deitatis Verbi participes esse
surrectionem, atgue ascensionem in coelis, Jex et possemus. £t erat admirabile, quia ipse erat patiens
prophetae praenuntiare nunquam destiterunt, prqut et non patiens; patiens quidem, qubnfam proprium
Spse praecipiebat, obedientes et verbis et factis. Nam ejus corpus patiebalur; et in ipso qui pati.ebatur
et sacrificHS carnalium victimarum, quae sibi ipsa erat non patiens, propterea quia nalura Deus ma-
sancta Triuitas, quae unus est Deus Novi et Veteris nens Verbura, esl impassibile; et ipse quidem incor-
Testamenti, a Patribus nostris praecipiebat oflerri, poralis erat in co.rpore passibile; corpus autem ha-
Illins sacrilicii significabatur gratissimum munus, B bebat in se Verbiim impassibile, destruens infirmita-
ijuod pro nobis se ipsum solus Deus Filius secundum tes ipsius corporis. >
carnem esset misericorditer oblaturus. Ipse enjm XXXVII. Felix dicit: i Ita divina Scriptura lo-
secundura apostqlicam doctrinam obtulit semetipsum quitur, ut ea quae capitis sunt, id est Christi, refe-
jpro nobis oblatiqnem et hostiam Dgo in odorem rantur ad cprpus, id est Ecclesiam, et ea quae cor-
suavitatis. Ipse yerus Deus, et verus pontifex, qjii poris sunt, ascribanlur capiti. > Hoc ex parte verum
pro nobis, non in sanguine taurorum et hircorum, esse potest. Sed verius diceret, si dixissef : AJJ-
sed in sanguine suo semel introivit in sancta : quod quandp ex voce corporis Ipquitur caput, sicut est
tunc pontifex ille sigpificabat, qui cum sanguine illud, Saule, Saule, quid me persequeris ? Et: Esurivi
pancta sancto.ruro per annos singulos introibat'. Iste et dedistis mihi manducare, et caetera hujusmodi.
tgitur est qui iu se uno tantum exhibuii quod esse Caeterura ea quae propiie excellentiae capitis sunt,
pecessarium ad redemptionis nostrae sciebal efte- non sic referuntur ad corpus, ut iste dicit: quoniam
ctum. Idem sacerdos et sacriBqium, idem Deus et j.sta communio capilis et corporis magis est in vo-
ihorap; sacerdos, per quem sjimus recqnciliati; sa- cibus Scripturaruni, quam in actibus et rebus, sicut
crificium, quo .reconciliati; templuni, In qup recpn- est illud in psalrao : Longe a salute triea verba deli-
ciliaii; Deus, cui reconciliali. Solus tameii sace^rdps,^1 ctorum meorum. Et : Deus, tu scis insipienliam
sacrificium et teraplum; quia haec omnia Deus se- tneam, et delicta mea a te fiqn sunt apscondila. In
cundum formam servi. Non autem solus Deus, quia quibus Dominus pro corpore suo solam vocem susce-
tioc cum Palre et Spiritu sancto secundum formam pit, non actum, aut rem. Iste autem, ut mihi yide-,
Oei. Reeonciliati igitur sumus per solum Filiiim tur, propterea elaborat in tantura coniungere caput
secundum carnem, sed non soli Filio secundum di- et corpus, ut etiam unam haec personam dicat, et
vinitatem. > Bealus quoque Vigilius (Adv.Eutych., ex hoc confirmari videalur sensum ejus, quo Domi-
\. n, c. 9): «Ita Verbum Dei jure diciraus passionis num secundum humanitatem eisdem ta.ntiiramodo
injurias perlulisse, non tamen passiouem ullo modo modis credat Filium Dei Patris, quibus et caeleri
sensisse. Dicam adhuc manifestius. Confixa est di- sancti fiunt filii Dei, id est, gratia, adoptione, ele-
vinitas elavis; sed ipsa penelrari non potuit, siout clione, prasdestinatione, et caeteris, ut ipse supe-
caro ejus poluit. Sfquidem vulneri locuin caro pate- rius aperte de Domino dixit. Propter qupil apparet
facta aperuit. Nam deitas indivisibilis alque impe- in verbis ejus, quod plus quodammodo conjungat
aetrabilis mansit. Ita ergo suscipiendo passiones, et corpus Salvatoris Ecclesiae, quam sancfae f rinitati.
earura aon cedendo effectibus, apparet Dei Verbum TVUnde et his verbis subjungit in conclusione operis
impassibiliter passum. Sed quia caro ejus haec om- sui dicens : cNihil enim haljere potest Ecclesia quod
nia non solum pertulit, sed et sensit, et cessit, jure ad vitam et pietatem pertineat, nisi quod a capite
ac merilo dicimus DeUm bis omnibus passionum suo, id est Christo, acceperit, Apostolo teste, qui in
conditionibus sensibiliter affectum in carne sua, sine epistola ad Ephesios scribens ait: Benedktus Deus
sensu vel mutaljpne diyiniiatis suae. Vide ergo: et Pater Domini nQStxiJesu Christi, qui benedixit nos
l^rferje passjpiiem, naturas est utriusque; sed ce- in omni benedktione spiritali in cqslestUusin Christo,
dere passioni, nou est utriusque naturse, curo sit qui etegit nqs in ipso ante mundi constitutionew, qui
unius ejusdemjiue p.er,sona>.> J^eat,usquoijue Athaaa- prmdestinavit nos in adQptiqnjsmfi#ory,m per Jesum
SJHSita dicit: «El.pstenswn est omnibus quia aon cor- Christum in ipso. > Verum esl omnino quod Christus
pus erat Verbuin, sed corpus erat Verbi; et hOc et Ecclesia capul et corpus dicuntar ab Appstojo fre-
Palpayit Thcjnas gost^uam ,eum resurrex^sj) yjdjt jjuenter. Et • idep ima p^rfoj# #»PJi ffll» »t Wr
kf mprtuis, # ^djj jja ejo#xjjj?ajjftlayoium mjsjs
per- pus, capitis corpus dicitur; et caput, corpouis uti-
BALU^n NOT^:.
« Et ideo unapersona sunt, id est Christus et Ec- clesia. Sic lib. vi
Capitularium, cap. 302, legitur :
63 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 64
que caput. Non «nim ad se dicitur caput, sed ad A ergo non orania, sedaliqua, sicut in omnibus non ali- -
corpus. Sed tamen.modus et diseretfo tenenda est,' qua, sed omriia. Divinus [Dfyidit?]Spiritus gratias, di-
qualiter dicantur una persona, Neque enim ebdem vidit Dominus miqistrationes, dhridit Deus operatio-
rapdo quo in Filio Dei Verbum, et carnem, unam aes. Sancta Trinilas, unus videlicet Deus, qui et nune
credimus omnino esse personam, noa conjuactam Operatur omnia ia oqmijjas, et ia futuro erit omnia
exduabus personis, sedex duabus substantijs; eo- ia oranibus, et ia singulis. Sed quia omnia per me-
dem etiara modo creduntur Christus et Ecclesia diatorera Dei et^ominum fiuat, qui est utique Deus
uaa esse persona, quae conjuncta est ex multis per- et hproo;: ideo dicitur et est ipse mediator Christus
sonis, quoe unitas personae, id est, Chrisli atque caput Ecclesiae. Omnis viri capui Christus est, ait
Ecclesise, in spiritu utiqueest, noriin corpore. Sic Apqstolus, (omnisscilicetviri ex quibus constat om-
enim docet diHgenter Apostolus, dicens: Nemo po- ms Ecclesla) caput vero Christi Deus (I Cor. xi, 3).
tesl dicere, Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto. Hoc itaquemodo nos Christum et Ecclesiam uaaat
Divisiones verogrdtiarum insutit, idem autem Spiritus. fateamur esse personam. Felix antem, quia quadam
Et divisiones ministrationum sunt, idem autem Do- indecentj ratione referri dicit ad corpus ea quae capi-
minus. Et divisiones operalionum sunt, idem vero tis sunt, confirmare nilitur quod ea quaea Christo
Deus, qui operatur omnia inomnibus. Vnicuique au- B accipit Eccjesia, illasint quae Christi esse astruit,
tem datur tnanifestatio Spiritus ad utilitatem. Alii id est, gratia, adoptio, electio, et caetera. Propter
quidem datur per Spiritum sermo sapientioe, alii au- quod et testimonio apostolico confirmat e"tconcludit
tem sermo scienlim secundum eumdem Spiritum, al- dicens : Qui elegit nos in ipso ante mundi conslitu-
teri fides in eodem Spiriiu, alii gratia sanitatum m tiohem, qui pirtedestwimil nos in adoptionem filiorum
uno Spiritu, alii operatio vttrtutum, alii proplwtia, per Jesum Chrittum in ipso (Ephes. i, 4). Quasi
atii discretio spirituum, alii genera linguarum, alii Apostplus diceret : Deus m Christo nos elegit,
interpreiatio sermonum. B«c autem omnia operatur quando illum elegit; in ipso nos per ipsum praede-
unus, atque idem Spiritus, dividens singulis prout stinavit in adopfionenj filiorum, quando et illum prae-
vutt.^Sicut enim corpus unum est, et membra habet destinavit ia adoptionem filii, ut esset secundum
multa, omnia autem membra corparis cum sint humanitatera adoplivus filius. Talis omniao fuit
multa,unum corpus sunt-; iiaet Christus. Etenim in seasus Felicis; et propterea b de unitate Christiet
uno Spiritu omnes nos in unum corpus bapthati Ecclesiae loquens, ea quae capitis Sunt referri dixit
sumus, sivejudwi, sive Gentiles, sive servi, sive ii- ad corpus; de quibus jam supra sufficienter diximus,
beri, et omnesuno Spirilu potati sumus. Nam.et cor- congrua adjungentes Patrum testimonia, quae osten-
pus non est unum membrum, sed multa (i* Cor. xn, C derent mutuo alfter intelligendum, ubicunque gratia,
3-14). Ecce Apostolus evidenter ostendit quoraodo electio, praedestiaatio, assumptio, vel adoptio sonat
credantur Christus et Ecclesia una persona; videli- ia dictfs sanctorum Patrum.
, cet, quia urio Spiritu potati, in uno Spiritu bapti- XXXVIII. Quod ut facilius nunc iterum ostenda-
* zati, unum cbrpus eflecti per Spiritum Christi se-
mus, dicamus exempli causa. Legit Felix ia beato
cundum eumdem, et in eodem in uno Spirilu sin- Auguslino : Xerbum Dei gratia sutcepit hominem;
guiis hominibus diversaegraliae dantur; ita ut unus sed non bene aovit disceraere cujus sit ista gratia,
ex cprpore homo, non omaes gratias habeaat, omnes a qup, aut cui largitur. Largitur utique a Deo, a
mioislraliones, omoes operationes infusas in eor- Verbo Dei naturae humanae, ut suscipiatur in Filio,
pore per unym caput Christum. Propter quod dicit ut sit cum filio aaus Filius, et habeamus nos in illo
in alio loco : Si quis autem Spiritum Chrisli non ha- primitias substantiae nostrae, qui est verus Filius,
bet'hic non est ejus. Si autem Christus in vobis est, et proprius Filius. Non enim merito humanitatis II-
"corpus quidem mortuum est.propter peccatum, Spiri- lius susceptae sunt ia persona Verbi ipsae nostrae
. iusvero vivit propter jusHficationem. Ecce per Spiri- priraitiae, sed misericordia et gratia ejus pro nostra
'tumGhristiefficimur ejus membia. Effecti autem redemptione. Et baec est gratia illa quam commea-
j.
membra ejus, Christus in nobis est, et hoc modo dat catholicus doctor. Felix autem non ita iatel-
» caput est nostrum, id est Ecclesiae, qui operatur lexif, sedputavitecontrariohanc
gratiam a Patre
omnia non in Singulis, sedin omnibus. In singulis Filfo largitam, ut dignaretur eum ex humaaitatis
- BALUZII NOTiE.
« Porro Christum et Ecclesiam, anam personam hanc autem iflius capitis corpus, etc. >
esse non nescimus. Et ideo quae Ecclesiae surit, Chri- a Caput est nostrum- In ms, sic legitur, ett
et caput
sti sunt; quae Ecclesiae offeruntrir, Christo offe- Xpm ; quod ita legi debet, eaput est Christum, quo
runtur; et quae ab Ecclesia ejus tolluntur, procul modo etiam editum est a Massono. Sed ipse ia Er-
dubio Christo tolluntur. > Itein capite 305 : c Et ralis admonuit legi debere nostrum. Et sane rieces-
qtiia Christum, et Ecclesiam unam personam esse saria est isla emendatio. Itaque sic edi debere arbi-
veraciter agnoscimus, quaecunque Ecclesiae sunt, tratisumus. .....-....-'..
Christisuht.»Quomodb autem ha?c intelligenda sint, *>De unitaie Christi. Massonus eijidit, et propterea
aperte expUcat saacfus papa <Jregorius in libro xix de divMtate Cftrfsti, etc., nullo admodum sensu. Iri
Moraliom In J»b, cap. H ubi haecleguntur: < Quia ms. legitor, «<propterea imnitate Christi, etc, ex
Chri8tmti et Ecclesiam, unam esse personam crebro quo nos effecimus de unitate. Sic eaim postalat sen-
jam djxianis, iljum videlicet hujus corporis caprit, sus, ut manifestum est.
65 LJB. ADV. FELICEM URGELL. 66
sosceptione gratia sibi adoptare in filium. Et hic. AeumPatre fuisse esse credendum est; sed horao,
error necessario exigebat ab illo ut unum e duobus quem in gratiam salutis Deus Verbum susceperat,
malis incurreret, id est, ut aut duos filios crederet, audivit. Hic filius hominis per Dei Filium, Dei esse
unum hominem, el alterum Deum, aut cum unum Filius in Dei Filio promeretur: nec adoplio a natura
fiiiam diceret, duobus eum modis esse filium Patris sejungitur, sed natura cum adoptione conjungitur:
coafiteretur, veruni scilicet et non verum, proprium quonfam cum Verbum caro factum est, non per
et adoptivum, natura et gratia, quae duo mala ad- assumptam decrevit assumptor, sed in assumente
vertuntur in litieris ejus : quae utique non adver- crevit assuroptio. Creaturae enim poterat per crea-
terentur, nisi illa aliquando ad islum, aliquando ad torem infirmitatis substantia cotnmutari, crealoris
illum cor inclinaret, occultissimo Dei judicio per- autem in creaturam non poterat aeternitalis nalura
mittente. Et quia error terminum habere nescit, ad converti. Et ideo cum dicitut: Prior homo de terra
hoc devolutus est, ut sicut eum dixit Patri duobus terrenus, secundus e ccelo coelestis; non corporis
modis Filinm esse, ita diceret et sanctam Dei geni- materia separatur, sed forma vitalis ; nec caro tol-
tricem aliter genuisse Deura, et aliter hominem, litur, sed carnis susceptor ostenditur, ille, inquam,
qaasi extra Deum hominem genuerit. qui in Evangelio ait : Vos de inferioribus estis,
XXXIX. Legit etiam Felix in sanctorum Patrum B ego de superioribus sum. De superioribus ait, non
Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Hilarii, et Aviti atique siderea carne, sed virtute diviua. > Ecce
libris, cum de incarnatione. Salvatoris tractaret, bealus Hieronymus, postquam dixit, < Nec adoptio
iatromissum nomen adoptionis, sed juxta modum sejungitur a natura, sed natura cum adoptione con-
assumptionis vel susceptionis ab eis positum, quod jungitur, > ut oslenderet quae esset haec adoptio,
itle alio et e contrario hausit sensu. De qua re ut adjunxit: « Quoniam cum Verbum caro factum est,
ea quae senlimus, congruentius proferamus; pona- non per assuraplara decrevit assumptor, sed in as-
mus aliquam ex illis sententiam tam plenariam, ut sumenle crevit assumptio. > Quod supra dixit ad-
nbi adoptio dicitur, qualiter accipienda sit, ex prae- optio, hoc inferius subjecit assumptio; et quam supra
cedenti et subsequenti sensibus colligatur. Ait ita- dixerat naturam, explanavit subdendo assumplotem
que beatusHieronymus in suo brevi et elegantissimo et assumentem. Nihil ergo aliud hic significat ado-
tractalu de similitudine carnis peccati contra Mani- ptio quam quod assumptio; et nihil omnino aliquid
chaeos: < Denique hoc confirmat proposita ipsa sen- tale hic demonstrat lota beati Hieronymi sententia,
tentia, quae primuro Adam in animam viventem per quod suspicari possimus ita euni sensisse, ut
factura esse testatur, novissimum in spiritu vivifi- Dominum nostrum Jesum Christum secundum hu-
"
cantem. Ecce cur tam ppst innumeros annos et in- manitatem Dei Patris-adoptivum filium credendum
comprehensa curricula saeculorura ab omnibus mor- doceret. Quia cum dicit adoptio, et natura assu-
talibus, a quibns ut qui secundum carnem natus est tnens, et assumptio, assumpta, et assumptor; nihil
separatur, quod ille primus vivens, hic novissimus horum ad Patrem referri videtur, sed de duobus
viviiicans ; ille sibi data vix possidens, hic possi- tantum substantiis, ex quibus constat una persona
denda condonans. Quod et Psalmista duobus yersi- unici et veri Filii Dei, tractari cognoscitur. Et ut
culis explanavit, dicens : Quid est homo quod me- plenius dicamus quod sentimus, adoptata est natura
mor es ejus, aul filius hominis, quoniam visitas humana, id est, suscepta vel assumpta in persona
eum ? Homo, Adam accipiendus esf; filius hominis, Filii a Filio ; ut cum ipse esset Filius, non alio, sed
Dominus intelligendus esl: qui in mcmoriam veteris eo modo quo erat et ante Filius : et hoc est quod
visitatur, et in defuncti recordatione spirilu saluta- dicitur, < Non per assdmplara decrevit assumptor,
tionis impletur: quod ipsa verba exprimunt: ut sed in assumente crevit assumptio. >
rem planam videre non mirum sil, dum et homini XL. Juxta igitur hunc modum et cacleros doctores
memoria conjungitur, et filio. hominis visitatk) cp- dixisse et sensisse, ubicunque nomcn et verbum
pulatur. Ilii mortali quid aliud poterat superesse ? j. adoptionis in lidei dogmatibus inseruerunt, credi-
huic vivificauti quid aliud oportebat infundi ? Nam mus. Dicit itaque beatus Hilarius (Lib. n 4e Trinit.
defunctis memoria debetur, visitatio viventibus ex- sub. fin.): t Parit Virgo, partus a Deo est. Infans
hibetur: quod utrumque in Domino per incarna- vagit, laudantes Angeli audiuntur. Panni sordent,
tionem constat implctum,cura ob primi eomroerao- Deus adoratur. Ita potestatis dignitas non amitlilur,
rationem novissimus visitatur, et per novissimi vi- dum carnis humilitas adoptatur. > Sed statim post
sitationem salvatur et primus. Huic sensus germana paululum subjungit dicens eum in carnis assum-
est illa sententia : Primus homo de terra terrenus, ptione hominem, Deum vero in gestis rebus exi-
tecundus e ecelocoslestis.Quis est iste coelestis? Sine stere. Paulo namque superius dixit: <Postremo una
dubio ille qui eum qriem gestabat in baptismate fe- cuni Judaeis irascantur iidem haeretici, quod Chri-
cit audire quod ante ipsum nnllus audierat: Filius slus sibi proprium Patrem confitens, Deum aequalem
meus es tu, ego hodie genui te. Et qualiter dicitur se feceritDeo; etunacum his audiant, Vel operi-
hodie, si in principio Verbum, et Verbum apud bus credite meis, quia ego in Patre, et Pater in me
Deum, et Deus erat Verbum ? quia non est istud est. Unum igitur est hoe iramobile fundameutum,
Yerbum quod semper in Patre, et apud Patrem, et vua haec felix fidei petra, Pe.tri voce confessa, Tit
67 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 68
es Filius Dei vivi. > Ecce admirandus dociof dicit. £ XLHT.i Fidifntius vero quidam catholicus doctpy;
quod Christus prbprium sibi Palreitf corifiteatbr ctlm sftniriter doceref ptopfium et terum esse Fi-
Deum. Neiripe si propfius Paief, rion adOptans, seir lifim Dei Dominum ricjsiruin, expotieits locum illura
generans, pfbprius filius, rion atfbblallus, Sed natus. Etaagettt, Ubftfaritfigtifatb Dominoin nTSfite,'factst
XLL feeatus qiioque Avitiis, Phbtihianofrim fee- est vbx Patris ad apbstolbs dieens : Bii ett Fitius
reticoruiri validissiriirisexprignatof, scfipsit dleensr: metts dilectui ,<GVeit:rldeO, elevalifes tcoroB apb-
« Certe cifcumirementibus Judaeis et iri Dbniiiniiii stoli, neihiiWitt fiderbnt ftisi sblttttf JeSUrtt,-ne et
riostrum exserfa blasphemiarum tela vibrantibus, ipse filius hbimfiiS, sicut Moyses etElias, vel ca>
quem resporidisseicfedimus, Artien dicb Vcbis, arite teri SancKi, p^Irifelfiir hoirio Dbi^ et aeqttifretuf
Abraliara ego siirri, nisi qriia per coiftordtaffi gerii- crim adot>trrfs Dbmirius maje^tatis. i Ecce ef hic
toris et geriefis ipse pef ffadiicerii matefribruift pSc- piefatis doctbf etfitf ^Uferirdicit ribrr aequjtnttuin
rentum desceridit ex Abranae seiriirie, qui sine' ahrife adoplivis, fiHuiWhdhiiMSririmmat: queniutique sT
rum numefb Abranaiti praeivita?te'rriftate?"QuT maxi- sciret adbjpW"?uitt seciinrraif/carriem, npfDinamettffl
mus paifiarcBarurii, cum videfet illuiti dierii, iri qiio filnfm homffl^,' ti&f si6 dls^erfteret affiMbptlVii W
sine fine pjjririariet fteus, cbhcupivit taleiri HWniit- DbmWiirffi majesratis.
dere tjub hohio unitus est Deo. Vidit, ihquit, et gd- B XLIV. Bealus qiroirueAugiiStinuS,Cilmexporteref
visus 6ti: qitfa sicrit cefhebat illum m quWerat g& EpisW^ra' Wiift PauH apostoli ad' Galatas ,•e* p«rve-
nuiria majestas, fta et istum desiderio coriceperat, hv riisstlt sMlocuiWubi dicifuf: At ubt ienit pttnitudo*
quOadOptata ilhisifabattfr nuttailitas.>Sed bxiiahaee temporH, misH Mti FHttttit smm' facttm ex mw-
diceris, riec cfedidit aec' docuit Doroinum ridstruar' IHri,- fdctm suo Hge; «t eolfqHi sM lege trant rtdt^.
adbpifiVumeSse nliuiu juxta humanitatem, apparet meret, trf iid&ptidnletn ricfpetemuf, pogf ali^-
/fWdi-«t»i
* ex ed quotf Ibfdeiii prifemisit diceris: < Apostolus* qua quSBad exppsitilmeiil hrirutti verbbrum pertine
ariterii'dicit : Fos^qiTanricrd vetiit plehitMo tempo- bant, subjtfriift diCens: < Nec dixit Idem ApostOlus,-
rttm,miitt DensFitium suum\ Enimvero qui raittitdr, ut adopofliltn SHbriM a,cfe!pefeirius,siMticipim
erat aiife^afd rilittefetiir. QiiJa si arite MaritfrirriM tttnij rit sttjriificafef hoc UttSflfflislSSK iri Affarril,e*
fiifslef, nufic simileiti caeteris adoptio faceret Dei qu<yflioVtalggsifmUsi-Ific enim adbptionem recrpt^
Filium, rioii riatura. Nediri Evangeliis ipse"dixissetf: itius: (Jooa ille unieirs' nOftbVd'igiiatu*eftparfiiiipa=
Tariium diiexit Detis muhdurit, rit Filium suifm'ttrii- tibtfff riaHuiPte aostraS, factus ek mimerev> Setl st
ciini' dkfet. Nbri elettttfri ergo aii' ipsiairieffamn*pti- pftSdiettts fleeebr ia Ms vgffiis tenWs^pBre vataS*»
tefifitate, ferf genitutri; cm tarii Dfetf^liam nomirir „ set,- ttt unicui» Filiufli Bei •Dbmimtiri'nostfum dho»
vferb, in utfaitue riiitUrafi^liteT- pfbpfib, in divirii- buS modh Detf PHWiliTiintrctfaflteremtfr,-id eiW^
t^atiB de itt*? nStura ,-ettadoptio«e/ riin«i<lamiterunr taflter dric«a
•jfifaliia'^' dfePatr^, fii dbfpare"cdettis&e'
tfe. t Kfite"cjfiholhjris dbctor' vdrMTce'cbhtra PeiV ref,'tttiA expo^ltirjiie psalrai ocrb^hiiioctavidi^
ceht teslatilf (fttorfDorilliiuirnosfer m adoprlonW cjuit,:dicens: t Quit tw mtbitnvswquvbitur Domindt
nec efecilone sit filius Patfis", sSo*gfehefeel tifb- Et quis simiHserit Betnittoin filiit Dei? Ergo nema
~- Ht>iilils Dei sinrms erit Filio Dei. Et fpse praediciiig
$mu\M.
Xln. J%att?dtidriT p"apaGrrfgdtfufeciitri expone^ e« Fiiit» Def, et nofedfttl-siimus filii Bet. Sed quis
ret imtWM, itfAdictti c EiMi&Ms^iMeiimfH si'ntilis-etit Bomino itt filiis Bei ? Ille unicus, nos
forlitudine s&S, et Mlki ei sMltis M legisluiAmii, AiUlti, ille oiius, noe in rllo unum- ille nalus, nos
dixit (ifdfal. f. xxvft", t. if: LegislatoWsicuafct<>s*adoptati; ille ab xtento Fiiius genitus per natiiram^
dicere possuriius,qubS ei feg^ adriibhuisse rilcta pb- ribs a tempore facti per gratiam, ille sirte ulliypee^
prilum scimus. Sed hriic riiedratori m legislatorlbus cato, nos per illttm liberati a peccato. Qai* ergo itt
similis nullus est. tluia isti gratuite vocati, ex pec- mtbibttswquabitur Domino, aut quis swtilit erit D6~
6atiS ad innocentiani redeunt; et ab his 4riaeiri se- mino ihtit filiosDet ? >Ecce illustris doctor pfaedicat
metipsis experti surit pftedicandb alios reducunt. ]0 Domlhum nostnlm naiivitate esse Filium,- nbn ado-
Rtlddriiptpr autem nostdi', homo Siile pecbato est, ptiorie,'dWeits : c ille natus, nos adoptati; ille ah
FiRns slrie adoptione. >'Ecce eximius doctof dicit aelerno fllhis geriKu^per naturara, aos a terapore
Domihmn nosfrum Fillom sirie adoptione: qui pro- faCti pef gratiam. ^ ^fia protul dublo^qtti riascffor,
tecib sf scifef duobiis riipdis eum esse fiflorifPalfiS, nori adiipftmir 6i de tjuo natus est; ef qui adoptattnv
ld est, secriiidumhumahitatetiSadotntoDe,securidutti nbri de fllo ritftcttuf a q«0 adoptatusest: sed nisina'-
divihitoleifl riatufa, nijiVquamfflum dicerei Eilium ra§, adbptari n»WpttteSt;Natiis enrni de altero, ad*
Mfte-adoptidriii. oritatur d*Sltero. J^iHasatttemnoSteof, quia>ii«iirest
Mimn mtm:
i tf^itt^itlifaiY.flelraeri^ebisci*^ Vide Sir- qu6 frasiheiyta isthl*e etRfnextiefant; emt fatendinn
lttoBdiiiiVinrimUrsd epiyolfnn S8 Avitivubi hune est AgQbardum hienioria^,lapsum .esse, Prius enim
«juoqueAgobardi locum.iaudat. Sed hic Aviti locus fragmentun) sumptam esf ex epislola securida Aviti,
naulp aljter leajtur in editione Sirmondi, qiiam apud postenu s vefo ex28.
Agobafduiri. Editlb aiitem Agpbardi corigruit cuiri e Fidetiiiui. FoftasW intelliglt Fidemiiirii ep£
CMWtfm».qul eisititVt.m cTafissr.viruiri Petrtfm «copum et martyrem.cwjris meBtio exstax in- serV
Martii^m seiialbremiJratianopolitariifm. mpne 30 Augusiim, inter eos qrios Sirmondus
: • Ex eo quod prq}mi*it.A.txt$<stu%Avili opus,ia edidit.
6S DE INSOLENTIA JUDJIORUM. 70
riatus de altero patre, non adopfatuf a Deo Patre. £ nunquam talibus obnoxius, nihil aliud esse possit,
Quia vero naWituf e* iSfcoPatfe, riee coin hbm?» riisi Filius proprfus et Vefus aeterna nalivitafe. Pro-
sit, adoptatur a Patre; quia in assumptiohe carnts ptef qiiod eliam cum ipsa assumpta numariitaie unus
non fil alter; sed is qtti Crat Deus, effieitor hrlmo, est veius Deus cum Patre, iibn pbsierior, non riiinor
Deus natus sine mitib propter se, homo riatiis a Patre, aut Spiritu sancto, ribn differens majestate,
certo initio propfbf ribs, uriiiset utiicus, prbprius et nbri iiripar pOtbState, non discrepans operalione.
verns. Nec ^fbptefea, quia pafticepsMleri dighaias Sancta enfm haec tririitas, discreta personis, noa
est sttbstaritiseef mortalitatis nbstrae particeps etiam separabilis, ririum sunt. Unus est, non in una essen-
facw* creiMndiis est ei cOnditipnis; cuih iios, ut lia, sed uria esseritia, una substantia, uno nomine,
sapra jam diclttm est, cbnditione hascaiaar, ille mi- una natura, vivens et regnans, sine recordatione
sericordia, fios dejjito mdriairiur, ffle potestate; rips prieteritoium, sirie eispectatjbrie futurorum, per
fflmgpotestate de fllife irasen^anfiif fllit Dei, itte omriia saicuTasaeculorum.Amen.
^-" '- ' . ^ - , L_
a AD^ EUMMM IMPERATCmEM ,

m INSOLENTIA JUD^OEUl,

I. Cltfistiaiiisslnio, etV6re pnssurid; et iriCHffeto B ctisSiniairisollicitumAeiri^eSdSm&€f&taffi riecessa-


Vietori ac triumpbawri EutlbVico lifijSeratbri teWs- fla, quae arit sbla, aiit; praecipda Cst, ciii pfae caefe-
skrio, semper A^rgwsto.Agoiiavdus abjectissiriius 6m- ris Succrifrefe debeaf gUDernatibvestfa; dtijus riafra-
aium servorum vestrorum. ffouttm si prosequi potuissem tacitis nominajus au,->
Ctttf Deus omtripotens, quf vos arite tempoia pfce- ctbnira, vellehi pftifiriio. Setf qtlia ifefi nbri pofbsf^
sdMf ef JfaeofdiriaVit fectbfetri jiilim fiiiiirurijterii- coramitto rae boriitati et patientiae vestras, dando me
fibfibus valde riecessariis, sabumavefit priidentiasa periculis, et i>innotesCens vobiS qatfe tacefe rifefM*
vesiram et studiam reRgioriis suprk caetefes vesM cibsurii est.
«inpxjrfciffloftales; diibhim rion est praeparaWittVpS
a\f femediuiri femporibus periculosis, dequibusap»« H. Venerunt«Gerricus etdFredericus^ quos pra>»
Stolus loquitur: In novissimis dietms iristtibtmttem* eurrit « Evrardtis f missi quldem vestfi rtofi tariSefl
pvru ptricutosa; et etUril hortiitits se ipsos attiantes, pef oifiniavbsfra agentes, seld ei pkfte alfefius*;4't
Shplii, ilatf, etcaetera, £t habentes quidem speckni ostenderunt se Christianis terribiles et Judseis mites,*
»
pktatis, virlutent autem eptt6bne~tfiinles; de qUfbuS maxime Lugdttni, ubi partem perseculiOriiSadvel*-
nmffl^CSlfeispectaudom^^cfritta*jaih non videatuf, rii^i suS Ecclesiam depinxeruht, quam friuliis gemifibus,
^olutiO Satanae', efpu»lica calcatio sanctie civiiatis Q suspiriis et lacrymis slimulaverunt. Quaepersecotio,
mensihus quadraginta duobus, quae futurjt est per quia praecfpue adversum me acta esty tota a me pro-
caput bmmam Ihiqubrum AntichrlsWm. CriinBSc dehdat ribri esl', higf fofie olbriieritiiililiiia! solttcitttdll
i|ESiVita sifiiiiDeari*,oWdco tfariqttillisiinlafflflol- vestra scire fbitierjt. Tariien iii qiiarifum Ecclesfa?
garilraitatem vestram, ut praebeatis patieHtissimam Christi rioxfa est, si Vestra patituf mansuetudo, bre-
aarear vestrara verais 1quibus ego intfmufesworB» yiter itatimarb exofdiar. yenierites Ttaqub p^imuili
v^i^ni-miiihil necesSafium ptttbddmpri^ttrfaiasaff-; Judaei, dederilrit iriihih iridiculurii&xnomirie vestfb,
BALUZi[ NOfjE.
» Ad euntd. tmp. de ins. Is est bnmiriw llbri istius Calvi tit. 45, cari.*7, eiistat mentip .dtijtisdam hia*
titulnsin Veteri codrce, quem visotn est retlnefi rf»?- griatis, noiriirie Fredrici, qrii foffassis itfbni qttb^lW
bere. Sed bsnc tibrurii, seu veriug epfstolaiD,||fori est cum hoc Fredefico.
dnisfinus ia capita1,qoia iii epistolae brevitas noli )t> e Evrardus. Itferil foftassifeqrii Ebfefalfdasvocaftii'
patiebarut. itt Attnalibris Egrahariii, fuitque magistbr jjliieeriia-'
b lttm%escenst\Aest<,indicans, ijwinuaris : acttva' rura Caroli Magni, ab eb missus arinp 781 ait Thas^-'
signifiCatiouefUtlom stolebat. Sic iu praeceptis re- . silonem f
dncettt BaibaTiae. \
gum, et in Kbris CapTfuIaTiuiti: HU imdfatit n%bUi Missi fesff», icfest, legati, qtti va%ii futti MM
id est^signiticavif. Quiri et sarictu*' pswa GVefebrius dbmiriici Vocaharitiir,1qnbd a1 pfiftiiipe mittergritdf.
sic usurpavfl pHiriftoi'iir hjcis,' ac nominaiim' life".n, c Missi ergo.dominici dicebantur, inquit Sirmofidiii
Iadipt. tifepistfljVT; hb. tn, iarftct. ^^epst. %#$ iii notis ad Gapltiila Garbli Caivl, qrios prfticbps ex-
atisipteries-. traOrdirieni iri divefSas;fei1ni riaftes atf jiistltiaS';'&;
:• GrrrUue, Capis pratatnf hVYittfLtiilttviijPKi : cieridas (Sfb enftfi1 WqoeDsmtttrJdUriiampssima pb-
ih qua scriptum est eum amro 8t5 ffliSsiitH'<ti Aqui- testate dirigebat. >'
tim* m Geriririnisrnifttigse a Ludovrcb sftt ftaf»in% « PerSeiMidMMrii Ecel:^dii b^iderit rib^ie aii-
Magnam, ut eaai
' pro' quibusdam neiSsSatiii ioWfc- ciijuS persecutibiiiSi ne qnerii'5
hic failai; obscufiirii
leret. , ..-• ,. scribendigenus, Serfvetbfis tierseeutibhis quas per
.a Fredtriens, Missus dominicus, ut docet Agobar- trecentos eirciter arinos afDixit Ecclesiam, m iriitiis
dus; idem fbrtasse qtri post Ludovici Pii mortem ad' Christfaiiisriii.
baesit Lothario; ab eorhie missus est ad Ludbviciuri n Indkuium. Si« raiti v&igo vbfcabairt diptomd
etGaroIum Lbtharii fratres : quod scfibit NftbarduS priricipis', qubrf iri pfjijsens dabatuf : riaml. dtiae in
extremo libre secundo. in capitulis qupqrie Carbli futiifuiri, prmepl& tbfeabanttlf. Iirde iri( tbMulis
?1 S. AGOBA&DIEPISCOPI LUGDUNENSIS 72
et alferum ei qui pagum Lugdunensem « vice comi- A coram eis Dominum Deam ac Salvatorem nostrum
tis regit, praecipientem illi ul auxilium ferret Judaeis Jesum Christum.
adversum me. Quos iadiculos, licet ex sacro ao- D3. Roboratur quoque haec perversitas ex verhis
miae vestro recitareatur, et vestro annulo essent missorum, quibus susurrabant quorumdam auribus,
signati, nullatenus tamen credimus ex judicio ve- dicentes Jquod Judaei npn abominabiles, ut pleriquc
stro tales prodisse. Cceperuntautem efferri quadam putant, sed chari esseat in oculis vestris, et homi-
Odibiliinsolentia Judaei, comminanles omnibus inju- nibus eorum dicentibus ex parte meliores eos ha-
riis nos afficiendos per missos quos adepti fuerant ad bitos quam Christianos. Et ego quidem indignus
exsolvendam vindictam de Christianis. Post eosve- servus vester noa- eram Lugduni; sed aberam lon-
nitEvrardus, eadem itefans, et dkens majestatem ge, causa d Nantuadensium monachorum, qui qua-
vestrara commotam esse valdeadversum me propter dam dissimultate inter se laborabant. Tamen direxi
Judaeos. Deinde venerunt et praedicti missi, haben- missos nostros et litterulas ad illos, ut praeciperent
tes in manibus b tractoriam stipendialem, etc capi- quidquidvellent, aut eis injunctum esset, etnos obe-
tularia sanctionum, quaenonpntamusvestrajussione diremus. Sednihil venfaeadepti sumus; itaut etiam
existere talia. His causis lxtificati sunt Judaei ultra aliqui ex sacerdotibus nostris, quibusnominatim mi-
roodum, et contristati Christiani, [non solum HUqui B nabantur, non auderent praesenliam suam eis exhi-
fugerunt, aut qui absconditi sunt, vel qui districti, bere. Haecpassi siimus a fautoribus Judacorum,non
sed et caeteri qui viderunt, vel audierunt; maxime obaliudnisi quia praedicavimusChristianis, uteman-
ideo, quia sententia Judaeorumita confirmata est, ut cipia eis Christiana noa vendereat, ut ipso&Judaeos
audereiit irreverenter praedicareChristianis quid po- Cbristianos vendere* ad Hispanias nonpermitterent,
tius credendum esset ac tenendum; blaspheroantes nec mercenarios domesticos habere. ae feminae
BALUZHNOTJE
Marculu, Indiculus reais ad episcopumut alium be- rum"ibi confluentinm.Postmodum per admonitionem
nedicat. Et in Vita Desiderii episcopi Cadurcerisis : aagelicam iade traaslatus Parisius, in eeotesiasan-
Indkulus Dagoberti regis ad Sulpttium episcopum, cti Dionysiiregali sepultura est lumulatus. > Itaque
Biturigensem videlicet, adeoque melropolitanum ia praeceptoLudoviCiBalbi regispro ecclesia Lugdu-
episcopi Cadurcensis, ut Desiderium, cui rex episco- neosi, cujus partem edidit Severtius, Nantoadense
patum dederat, quampriraum ordinet. Et alibi plu- monasterium dicitur esse in pagoLugdunensi. Hodie
ries. Interdum tamen indiculus accipitur pro edkto, taraen est extra regnum Franciae, in ditione ducis
ttt apttd Gregorium Turonensera lib. v, cap. 45 : Sabaudie, media fefe via Lugdunum inter et Genevam,
i Per idem tempus Chilpericus rex scripsit indicu- in comitatu Beugii.
lam, ut sancta Trinitas non in personarura distin- C e Mancipiaeis Christiana non venderent. Nihil hic
ctione, sed tantum Deus nominaretur. > peccaverai Agobardus. Nam istud ipsum decretum
« Vice comitis. Nam quia comitatus committeban- antea ftierat a Carolo Magnoet Ludovico Pio, Iib.vl
tur viris magnsedignitatis, quique raro discedehant CapitnJar. cap. 117 : Placuil ne Judoeismancipiade-
a latere principis, llli in pagis sibi commissis viros serviaut vel aahtereant Chrisliana. Et cap. 318: Pra-
instituebant, qui Vice sua populos regerent : unde cipimus generaliter omnibus, ut mancipia Christiana
dicti vicetomites. Sicut nostra tempestate videmus paganis vel Judceis non tradantur. Et praecesserat
cardiaalem nepotem summi pontificis, legatum sem- Coastaatiai Magnr lex, cujus meminit Eusebius in
per esse Avenionensem^ ejus vero loco constitutum libro iv de Yita ejus cap. 27 : Iteraqae Honorii
apud Averiionem praelatttm quempiam, qui vices Theodosiique A A. constitatJO, quae exstat in Codice
illic legati gerit, vicelegatumob hoc dictum. Theodosiano : Christiana mancipia Judworum nemo
b Tractoriam stipendialem, id est, epistolam, cu- audeat comparare. Nefas enim astimarhus retigiosis-
jus beaeficio missi suscipiebanlur, et conjectumac- simos famulosimpiissimorumemptoruminquinari do-
cipiebant, id est, pensitationem et tributum, quod minio. Item Valentiaiaaus Aug. m appendice Godicis
ab iis haud dubie exigebatur quorum causa Iegati Theodosiani : Judmis quoaue vel paganis causas
mittebantur. In tractoriis porro adnotari solebat, aqendi vel miUtandi licenham denegamus. Quibus
quaritum cuique misso pro ejus condilione suppedi- Christiance legis nolumus servire persanas, ne occa-
tftri opofteret: ideoque tractoriam stipendialem vocat sione dominii,sectam venerandas religionis immulent.
Agobardus. Vide quae anno superiore diximus in VidjtS. Gregorium papam lib. n, epist. 75,76;
notis ad epistolam 63 Lupi Ferrariensis. T)
" lib.Tli, ep. 21; et lib. XII, ep. 18; Ivonem Card.
e Capitularia sanctionum, id est, instrucliones part. i, cap. 281; et seq. et part. xm, cap. 98 j Col-
missis datae in causa Judaeorum, quae valde favora- lectionem Bernardi Papieasis lib. v, tit. 5; Innocen-
biles erant Judaeis, et iniquae adversum Chrislianos. tium Cironium in Quintara Gompilationem lib. v,
Ea de causa Agobardus, cui Ladovici pietas perspe- lit. 3; et Decretales Gregorii IX, lib. v, tit. 6.
cta erat, adduci non potest ut credal ea capitula esse f Ad Hispmniat, ubi regaabant Sarraceni, portio
vera. Judaeorum. Quara ob causam Boda diaeonus palatii
- d Nantuadensium monachorum,in finibus Lugdu- Lndovici Pii, (ad quem tum subdiaconum exstat, at
neiisium, vulgoNanlua. HugoFlaviniacensis in Chro- opinor, epigramma Walafridi Straboais) cum se ver-
niqo : < Imperator ergo Carolus cognomento Calvus tisset ad Judaeos,ia Qispaniam cortnnigravit ex Gal-
anno Dom. rncarn. 877, ind. xi, vita functusestpri- lia, ad Sarraceaos ninurum; ut diximus in notis ad
die Nonas Octobris in fiaibus Lugdunensiura, et se- Lupum Ferrariensem pag. 348, 554. Ex eo autem
pultus Nantoade in raonasterio sanctorum Petri et constat hunc Bodonemfuisse oriundnm ex ea regni
Pauli. Sed monitione angelica translatus Parisius, Francici parte quae Carolo Calvo cessit, quod cum
ad sanctum Dionysium regaliter tumulatur. > Ghro- ipse adversum Christianos in Hispania coiamorantes
nicon saacti Benigni Divionensis et Chronicon Be- atrociter saeviret, at eos cogeret ad desereadam
suense: < Carolus veroGalliam reversus, atque fiaes fidem Christianam, ii ad Caroium regem et episco-
Lugdunensiam pertirigeas, ibidem vita functus est, pos in regno ejus constitulos lacrymabilem episto-
atque in monasterio apostolorum Petri et Pauli con- iam miserunt, orantes ut memoratut apottata repo-
ditus, loco qui dicitur Nantoiiiea multitudine aqua- sceretur, ne diutius Christianis illic vertanlibus aut
75 DE INSOLENTIA JUDJEORUM. 'H
Chnstianae cum eis sahbatizarent, et ne diebus Do- . roatores et, ut ita uicam, maieaictores esse juaaeos
minicis operarentur, he diebus Quadragesimae cum Domini Dei Christi et fidelium ejus Chrislianorum,
eis praadereat, et merceaarii eorum iisdem diebus non debemus eis conjungi participatione ciborum et
carnes manducarent, ne quilibet Christianus carnes potuum, juxta modum duntaxat a sanctis Patribus
a Judaeisimmolatas et ° deglubatas emeret, et aliis et exemplis datum et verbis praeceptum. Caeterum,
Christianis venderet, ne vinum illorum biberent,: et quia inter nos vivunt, et maligni eis esse non debe-
alia hujusmodi. Est enim Judaeorumusus, ut quando mus, nec vitae aut sanitati vel d divitiis eorum con-
quolibet pecus ad esum mactant, ut subactum idem trarii; observemus modum ab Ecclesia ordinatum,
pecus tribus incisionibus non fuerit jugulatum; si non utique obscurum, sed manifeste expositum, qua-
apertis interaneis jecur laesumapparuerit, si pulmo la- Uter erga eos cauti vel humani esse debeamus.
teri adhaeserit, vel eum insufllatio penetraverit, si fel V. Haec.piissimedomine, de multis pauca dixi de
inventum non fuerit, et alia hujusmodi; haec tan- perfidiaJudaeorum, de admonitionenostra, delaesione
quam imraunda a Judaeisrepudiata, Christianis ven- Christianitatis, quae fit per fautores Judaeorum, ne-
duntur, et iasultario vocabulo Christiana pecora ap- sciens utrum pervenire possit ad vestram notitiam.
pellantur. Tamen summopere necesseest utsciat piissima solli-
IV. De vino vero, quod et ipsi immundum faten- B citudo vestra, quomodo nocetur fides Christiana a
tur, et non eo utuntur nisi ad vendendum Christia- Judaeis in aliquibus. Dum enim gloriantur, mentien-
nis, si contigerit ut in terram defluat quolibet I,oco tes simpUcibus Christianis, quod chari sint vobis
licet sordido, festinantes hauriunt iterum de lerra, "propter patriarchas; quod honorabiliter ingredian-
et ad conservandum in vasaremittunt. Qualiter vero tur in conspeclu vestro, et egrediantur; quodexcel-
et alia improbanda circa illud agant, non solum de lentissimac personse cupiant eorum orationes et be-
Christianis, sed et de Judxis mulli sunt testes. Quod nedictiones, et fateantur talem se legis auctorem
autem Dominumnostrum Jesum Christum et Chri- habere velle, qualem ipsi habent; dum dicunt consi-
stianos in omnibusorationibussuissub Nazarenorum liatores vestroscommotos adversumnos eorumcausa,
nomine quotidie maledicant, non solum beatus Hie- eo quod prohibeamus Christianos vinum eorum bi-
fonymus, qui se scribit novisse illos intrinsecus et bere; dum hoc afOrmare nitentes, plurimas argenti
in cute, testis est, sed et de ipsis Judaeis plerique libras ob emplionem vini seabeis accepisse jaetant;
testantur. In hac re sumens exempli gratiam, dixi et decursis canofiibus non inveniri quare Christiani
Christianis hoc modo : b Si-aliquis homo e seniori debeant abstinere a cibis eorum et potibus; dum
suo vel domino fidelis et amator existat, et quem- osteudunt praecepta ex nomiue vestro, aureis sigillis
piamhominum sensefit illiesse iniroicum, delracto- C signata, et continentia verba, ut putamus, non vera;
rem, conviciatorem, et comminatorem, non vult ei dum ostendunt vestes rauliebres, quasi aconsangui-
esse amicus, nec socius mensae, nec particeps cibo- neis vestris vel malronispalatinorurauxoribuseorum
rura. Quod si fuerit, et hoc senior ipsius vel domi- directas; dum exponunt gloriam parentum suorura;
nus deprehenderit, nec fidelem sibi eum esse existi- dum eis conlra legem pcrmittitur * novas synagogas
mat. Et ideo cum procul dubio noverimus blasphe- exstruere; ad hoc pervenilur, utdicant imperiti
BALUZH NOT^E.
tmpecttmentoaut neci ]oret, ut tradit auctor Anna- « rropter patnarchas. Abrahamum videlicet, Ja-
lium S. Bertini ad an. 847. cobum, et caeterosVeteris Testamenti Patres, et ob
« Deglubatas. lta vetus codex; pro quo Massonus hoc, Judaeorumpatriarchas. Neque enim inlelligendus
edidit aelibatas. est hic locus de patriarchis Judaeorum per varias
b Si aliquis homo. Fragmentum est orationis quam provincias distractorum. IUi enim desierant anno
Agobardus Lugduni habuit adversum Judaeos, usque 429 ut Marca observavit in libro primo de Concor->
adilla verba, humani essedebeamus. dia, cap. 3, § 5.
c Seniori, id est, domino, vernacula lingua, Sei- f Novas synagogas. Indignatur Agobardus,
quod
gneur. Vide Hier. Bignonii nolas ad Marculfum pSg.. Judaeis tura liceret novas synagogasexslruere, velut
443, 458; et DavidisBloodelliDissertationem de jure -D in contumeliam Christianse, religionis. Id vero ait
plebis in regimine ecclesiastico, pag. 49. esse contra legem. Ea autem exstat in Codice Theo-
d Diviliis eorum, id est, Judaeorum. Haec fama dosiano 1. 83, tit. De his qui super religione conten-
semper comitata est Jridaeos,ex quo Chrisliani prae- dunt, ubi Honorius el Theodosius AA. sic decernunt:
valere ccepefunt. Nam adnolat eliam Albertus Krant- Quae nuper de Judceis el synagogis eorum statuimus,
zius lib. vui Metrop. Salisburg. cap 23, eos summas firma permaneant: scilket ut nec novas unquam syn-
ubique opes coraparasse. Anno 1098, cum Judaeiex agogas permittantur exstruere, nec auferendas sibi
Bohemia in Poloniam et Pannoniam divitias suas fur- veteres pertimescant. Hujus legis mentio exstat apud
tim auferrent, ejusque fugae rumor ad ducem Bre- sanctum Gregoriura lib.•vn, indict. 2, epist. 5: c Quia
cislaum pervenisset, ille retineri eos jussit, thesau- sicul, inquit, legalis dilTmitioJudaeosnovas non pa-
rosque eorum applicari fisco. Addit vero Cosmas tilur erigere synagogas, ita quoque eOssine inquie-
Pragensis, qui haec tradit: < 0 quantum pecuniae tudine veteres habere permittit. > Ejusdem legis me-
miseris Judaeisest illa die sublatum I Nec ex succensa minit iterum in epistola 58 ejusdem libri. Ad eam
Troja tantum diviliarum in Euboico littore fuit col- quoque legem respexisse videtur Alexander III, dum
latum. > Unde et aetate quoque nostra, quoties dicere haecscriberet: < Judaeos de novo constfuere synago-
volumus quempiam esse valde divitem, ita dicere gas, ubi eas non habuerunt, pati non debes. Verum
solemus, Divesest ac unus e Judwis, II est riche si antiquae corruerint, vel ruinam minantur, ut
comme un Juif; atque id quidem oblinet etiam ubi reaedificentpoteris aequanimiter tolerare, non autem
Judaeinoti non sunt nisi de nomine. ut eas exaltent, aut ampliores aut pretiosiores fa-
PATaOL. CIV. 3
*
75 S. AGOBARBl EPISCOPI LUGDUNfeNSIS 76
Chrisliani melius eis praedicafe Judaeos qtiarii'pres- A tur qttafri detestabiles habendi iint inittiici vefitatis,
byteros riostros; maxiriie cUni et supfadicti ftiissi, et qttorhodopejores siflt omnibus ihcfedulis, ScripXii-
ne Saobatjsraus ebrum impedlretur, » mercata, quae ris divinis hoc dbcetitibtts, et quam indigfiiof&bmni-
in sabftafis sotebant fiefi, transmutari pfaecepefifit, btts irifldelibus de Deo sehtiant, et rebus Coelestibus.
e'f quujiis diebtts deinceps frecjuerifafI deheaift, in Quiieoniniac CufncOrifratfibus Contuliriivts,et amplis-
iUorum opiriione pbsrierint, dicciiteS hoC Christia- simaeEcceflentiae vestrsepfaeseiitanda direximus.
riorttrii ritilitati proptef diei Bonifnici vacatioriem VI. Et cum praecedens schedula dictata fuisset, su-
d
cbngruere; CttmJttdaeis iriaglsprobetuririritile: quia pervenit quidam homo fugiens ab Hispaniis de Cor-
et hi qui pfope sttnt, sabbato emenles Vlctus ne- doba, qui se dicebat furaturn fnisse a quodam Jodaeb
cessaria, liberius die Dojninicb missarufn solemni- Lugdurio ante annoS viginti quatuor, parvtim adhtic
tatibns et.praedicationibus vacafit; et si qui de longe puerura, et Venditurii, fttgisse atttehi Sfiribptsssentl
verihmt, ex occasione mercati tatn vespertinis quam cufri alio qtti simililef furatus ftierat Arelate ab alio
riiatutinis"occurrentes ofliciis, missarutn solemnitate Judteo ante annbs scx. Cumque hiijus, qui Lugdu-
peracta, curti aedificatione reverluntur ad propria. rierisis frierat, hotos quaerereriiuS, et inVeniremus,
Nunc igitur, si placet benigtiissiroae mansuetudihi dictum est a quibusdam et alios ab eodem Judaeofu-
vestrae audire, dicamus quid Ecclesiae Galliarum, et |j ratos, alios vero emptos ac Venditbs; ab alio quo-
fectorbs earum,b tam reges quam episcopi de discre- que Judaeoanno prteseriti alium pnerum furatum et
iiorie utfiusque"religionis, ecclesiasticaeVidelicet et vendituro : qua hbfa iriverifuriiest plures ChfistianOs
Judaicae,tenuerint, lenendumque tradiderint, et scri- a Chfistianis veridi et comparari a Jridaeis, perpe-
ptum posteris reiiquerint, et quomodo consonum sit trariqtte ab eis multa infanda qiiaeturpia sunt adscri-
auctoritati Vel actibus apostolicis, et a Veteri Te- benduiri.
stamento originein trahens. Ex quibtts demonstra-
BALUZH NOTiE.
ciant quam antea fuisse noscuntur; qm utique pro cius neri a (Jhristianis.prohiDuerunt. «imirum re-
magrio debent habere qupd in>veteribus synagogis et ttt frigescerite in.dies charitatc, superabundat iniquitas;
suis observantiis tolerantur. futurum praedixit Christus Jesus in Evangelio se-
a Mercata in sabbatis. Antiquum ergo est, quod cundum Matthaeum.
mercata fiunt in die sabbati. Tum paulo post ratio: i> Tam reges. Regimen EcclesiaeGaUicanaedividit
nem hujiis iiistituli afiert Agobardus. Nimirum, ut inler reges et episcopos. Ecclesia enim principibus
coemptis eb die necessariis, postridie liberius Chri- cominissa est ad regendum; ut ait Carolus Magnus
stiani Deo servirent. Nam per totum uiem, quoties in pracfatione librorum de non adorandis imaginibus,
festus erat, antiqui Christiani vacabant orationi, ut itemque synodus habita apud Theodonis-villam anno
patet ex Facundo^ermianensi in praefatione librorum 849, can. 1. Unde et episcopi in synodo Parisiensl
quos edidit pfo defensione trium Capitulorum. c Vix Q congregati anno 824 Scribentes ad Luiiovicum et Lo-
mihi seplem dierum, inquit, induciae datae sunt, in tbarium imperatores, aiunt ipsos principes univer-
quibus erant etianj duo fesfi. >Praiclare igituv Joan- sam sanctam Dei Ecclesiaro, Domino dispensante et
nes Monlucius episcopus Valentinus in libro De Re- committente, gubernare. Et Ludovicus Pius ad Ro-
formatibne Cleri Valentini et Diensis cap. 35 : c Non manum pontificem scribens, Spiritiim sanctum sibi
enim dies illos majores nostri otiosos ideo esse vo- Ludovico datuin esse ait. Sed nihil apertiiis, nihil
lueruut, ut in his nibil ageremus, et tantum plane Agobardicae sententiae congruentius, concilii quam quod
cessaremus; sed festorum ratio praecipue iri Chri- aiurit episcoui jn canone n ejusdem apud
stianis cessatiohem habet labbrum et operum, ut sa- Theodonis-villarii. < Quia bene nostis, inquiunt, ab
cra his diebus adeat popuhiSi ctiltus Deo honoresque illo, qui solus merito et rex et sacerdos fieri potuit,
ac preces adhibeat, concioriibus, publicis Ecclesise ilaEcclesiamdispositamesse,utpontificaliauctoritale
precibus, et votis adsit assiduus. Ob eas igitur nos et regaU potestate gubernetur. >Vide Marcam in li-
causas ediximus, ut dies Dominicos, et alios, qrii in broc secundo de Coticprdia, cap. primo.
catalogo nostro ennmeranlur, accurale omnes in no- Cum confratribus contulimus, id est, cum epi-
stris dioecesibus agant, et religiose; atque in primis scopis. Hinc ilaque conflci posse puto sequentem
curent ne his diebus uUae ludorum, fabularnm, et epistolam fuisse iscriptam e synodo quapiam, cui in-
aliorum id genus ludicrorum coiliones iiant. > Tura tertiierit Agobardus; quod indicare videlur epistola
ad probationem hujus capitis inter caetera affert de- illa, quae noroine trium episcoporum scripta est, et
cretum concilii provincialis Coloniensis, quod sic ab Agobardo simul missa ad imperalorem Ludovi-
babel: < Diligenter quoque populus admonendus est, _. cum Pium. Fieri quippe potest ut bi tres episcopi
"
cur feriae, et potissimum dies Dorainicus, qui a tem- scripserint nomirie totius synodi, Agobardoque de-
poribus apostolorum in Ecclesia Dei semper celebris mandata cura sit mitlendi epislolam synodicara ad
fuit, institutae sint. Nempe ut tum in uuuni oriines principem : quod ille praestare noluit, quinistud relatio-
pariter conVenirent ad audiendum verbum Domini, nem quoque suam adjungeret. Et fortassis per-
ad audiendum quoque sacrum, et communicandum; actum est in synodo quae anno 821 celebrata est
breviter, ad vacandum Deb soli; ut dies illa tantum apud Lugdunum, cui Agobardus et BernardtiS inter-
orationibus, hymnis, psalmis. et canticis spirituali- fuerunt.
A Cordoba, sive Corduba; quae Sarracenorum in
bus transigatur. Hoc enim est sanctiflcare sabba-
tum. i Atque utinam haec intelligerent Christiani Hispania sedes erat,- ut docet Lucas Tiidensis : quod
nostrorura temporum,- qui haec omnia publice nunc eliam colligi potest ex epistola Eulogii CordttbensiS
agunt quae synodus Cotoriiensis et Joannes Monlu- ad WUiesindura episcopuiri Pampilonensem.
77 DE JUDAICIS SUPERSTITIONIBUS. 78
. ... ' - —

• EPISTOLA

S. AGOBARDI, 'BERNARDI, ET cEAOF

EPISCOPORUM,

AD EUMDEM IMPERATORUM, DE JUDAIGIS SUPERSTITIONIBUS.

I. Christianissimo et gloriosissimo Dominbnostro .a, innumerabiles errores, in quantura e extreiriifas rio-


Lttdovicoimperalori perpetuo Augusto, Agobardus, stra invenire poluit ex fisu et institiitiorie priorum
Bernardns, et Eaor, indigrii episcopi, supplices ser- Gallicanarum Eccleslarum rectofuiri. Et quidem si,
vnli vestri. Sicut iri d prrcmissa schedula in brevi sicut nuncmulta necessitas poscit, ausi-essemus aut
signilicatum est, insolentia et Importuftitate Judrco- valnissemus auribus vestris ingerere damna anima-
rum in quorumdam simplicium Cliristianorura pe- rum, quae per vasa diabbli, mentes videlicet Judaeo-
ctoribus tranquillilas fidei propulsata compulit nos rum, fldelibus infe.untur, adhiberi ohinino juheret
mansuetissimaeac prudentissimte sollicitudini vestrae pietas vestra remediuni. Nunc autem (quia periculo-
scribere de cautela Christianorum, qualis esse debeat sissimum nobis est dicere et innotescere, quod sicut
ertra Judaicam oerfidiam, et superstitiones, atque tempore passionis sua. Dominus noster Jesus Chri-
BALUZHNOTiE
*'Epistola Agob. Titnlus iste sumptus esl ex veteri nosler Cabillonensis. Faova autem, Fova, et Favo
codice; nec aliquid causre esse poluit quod omitli scribi potuit perperam pro Eaof, facili amanuensium
debuerit in editione Pap. Massoni. errore, ut ncmo non vidct, cum litlera E paruiii dif-
b Bernardi Vienneiisis archiepiscopi : 9d quem ferat a liltera F. Nam quod Faova scriptuin est, non
exslant Paschalis I et Engenii II Ronianorum ponti- - Faof; istud quemquaui remorari non ilebet. Littera
ficum epistola,, quaceilitaesunt in tomo IX cardinalis ,B enim F interdum usurpabatur a vcterihus librariis
Baronii. Anno dein 833 cuin Lotharius Augustus loco litteraeV. Sic Fulraius ai>basS. Dionysii, sum-
rebellaret adversus LudOvicuraPium, pluriraosque musque capellanus et consiliarius Pippini regis,
Vvolradus vocatur in epislola Stepharii III papai ad
episcopos in parles suas traxisset, et in his Agobar- Pippinum Baronium ad annum 756, cum tamen
duni, Bernardus quoque Viennensis in partes trans- certum sitapud noinen
gressus est; adeoque praevaluit faclio Lotharii, ut ejusdem epistolae ipsi fuisse Fulrado, et in eilitione
exstat in Codice Carolino,
Ludovicus imperio dejeclus fuerit, ei in carcere con- quae
clusus. Restiluto deiiium Ludovico, -Agobiirdus et tit. 8 diserle scripnihi sit, c pnecurrenle industria
Bernardus sedihus suis pulsi sunt, ob eam perfidiam. Deo amabilis viri Folradi, tui fulclis. > Sic Fulda
monasterium sancti Bonifacii, Volda nuncupatur ln
Agobardus qiiidem, quod adesse distuleril iu con- narratione clericorurii Rheinensium de depositione
vcntu apud Theodonis-villam, cum ter fuisset evo- Ebbonis : c
catus. Bernardus vero, quod post exhibitam praesen- dam monastcriuni Jussit eum deduci sub custodia ad Vol-
tiam suam in eo conventu, rursum perfugerit in S. Bonifacii. > Et Vulda iif Synodb
Italiam ad Lotharium. Causa antem illa Agobardi et Rhemensi adversus Arnulfum cap. 23 : < Ebonem
Rernardi retraclata est in conventu Slramiacensi, quoque Rhemorum aichiepiscopura idein molientem,
haud procul Lugduno, anno 83G, ut docct auctor per Rothadum Suessonicum et Erchetiradum Pari-
VitaeLudovici Pii : <In quo causam, inquil, Eccle- siorum episcopum in Vuldensi moriasterio pio simi-
siarum Lugdunensis atque Viennensis vacanlinm libus similia suslinuisse. > Sic in Chronico Hildens-
ventilari fecit, eo quod episcopi dudum illarum, heimensi ad annura 1093 Yratislaus dux Bohemiaj
Agobardus quidem jussus ad rationem non venerit vocatur inFratislaus. Ncque dubilo, quin, si quis
reddendam; • Bernardus aulem Vicnnensis affuerit' C operam hoc poriere velit, mullo plura exenipla sit
Porro
quidem, sed rursus fugam inierit. Sed hacc quideni reperturus. errat Papirius Massonus, qul In
res imperfecta remansit, propter absenliam, ut prae- Synopsi operum Agobardi existimat hic pro Eaor,
dictum esl, episcoporum. > Itaque supersederi pla- legi delere Ebon. j
cuit judicio, quod nemo absens el inaudilus sit dam- d Pramissa schedula, in epistola nimirum Ago-
nandus. lnlerim illi in gratiara rediere cum Ludo- bar.di, quoemissa est cum litteris episcoporum Ago-
vico, eo nirairum tempore quo Lotharius patri re- bardi, Bernardi, et Eaof.
conciliatusest. Tuncque sedem suara uterque recepit, e Exlremitas nostra, id est, vilitas. Extreftios ho-
ut docet Ado Viennensis. minum se dicunt viri modestissimi; quemadriiodum
0 Eaof. Ita diserle codex manuscriplus, tametsi Paulus se vocat omnium
peripsema, et minimum
in codice quoque ms. diserte scriptum sit paulo post aposlolorum, existiroans se non csse digntim qui vo-
Eaor. Sed verior haud dubie est prior scriptio. Eaof cetur aposlolus. Sic Jonas AureliahcflSis episcopus
eniro illum haud aliura csse puto quani eum qui in epistola ad Pippinum Aquitaniae regem : < Meam
Faova nominatur in Chronico Besuensi, episcopusque extreinitatem apud sereniiatem vestram astu diabo-
fuil Cabillonensisanno 830, eodem niiriirum lcmpore lico diffamaverunt. > Idem in epislola ad Matfre-
quo Lugdunensera Ecclesiam regebat Agobardus, dum;. < Meam extremitatem commonefecistf. > Sic
subscripsitque cjrca annuin 834. Privilegio Aldrici enim legendum, non extrenuitatem, ut recte illic
archiepiscopi Senonensis pro inonasterio sancli Re- monuit V. C. Lucas Dacherius. Sic in privilegio
migii, ubi vocalur Fova, tom. 11Spicilegii,pag. 584. JJ Landerici episcopi Parisiensis pro monasterio sancti
Et apud Hincmaruro in posteriori opere adversus Dionysii: <Doininus gloriosissimusCludovicttsFran-
Gothescalcum cap. 36 inter episeopos qui Ebbonem corum rex, divino irradiatus lumine, religiosa peti-
damuarunt recensetur Favo episcopus, id est, hic tionehumilitatis nostraeextremitatem poposcit, etc. >
79 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 80
stus pacificaturus omnia per sanguinem crucis suae, i raortem subire, ne dissimulatione sui praevaricato-
venditus est a falso discipulo, et » comparatus a ve- rem faceret imperatorem, qui tam iajusta coatra
ris persecatoribus ad illttdendura et crucifigendum, Ecclesiam praecepisset. Postea vero cum Mediolanum
ita ririnc comparetur ab impiis Judaeis quodam mo- revertitur, posito Imperatore in Ecciesia, de eadem
do ad vituperandum Ucentius et blasphemandura) causa tractavit ia popalo: in quo Tractatu intro-
scribimus tantum pauca de exempUs et statutis Pa- duxit Doraiai persoaamloqueutis (Sozom. Bist. Tri-
trum, ac deinde de Actis apostolicis, sive de Evan- part. 1. vn, c. 8) 1, ix, c. 30).' Ego te ex ultimo Im-
geUis et Veteris Testamenti Scripturis, ad confir- peratorem feci, ego tibi exercitum inimici tui tradi-
mandam piam goberaalionis vigUantiam bonorum di, ego copias quas iUe adversum te exercitui suo
pastorum. prseparaverat dedi, ego inimicum tuum in potesta-
II. Beatus confessor Hilarius (de quo sanctus Hie- tem tuam redegi, ego de semine tuo supra soUum
ronymos ita loquitur in epistola ad Laetam de instru- regni constitui, ego te triumphare sine labore feci;
ctione dicens: < Cypriani opuscula semper in manu et tu de itae inimicis meis donas triumphos ? Cui
teneat. Athanasii epistolas et Hilarii libros inoffenso descendenti exedra Imperator ait: Contra nos pro-
currat pede. lilorum tractatibus, iUorum delectelur posuisti hodie, episcope. At iUe respondens, ait, non
ingeniis, in quorum libris pietas fidei non vacUlat. B se contra ipsum, sed pro ipso fuisse locutum. Tunc
Caeterossic.legat, ut magis judicet quam sequatur >), Imperalor: Revera, inquit, dura praeceperam con-
qua cautela Judaeorum semper et haereticorum devi- tra episcopum de synagoga reparanda. In monachos
taverit profana consortia, b Vita ejus scripta fate- 'vero vindicandum esse a comitibus, qui in tempore
tur ; quod ita scilicet hujusmodi hostes Ecclesiae aderant, dicebatur. Quibus episcopus: Egoquidem
fuerit exsecratus, ut non solum convivium, sed ne cum Imperatore mmc ago. Vobiscum vero mihi aliter
salutatio quidem ei exstiterit cum his praetereunti agenduih. Atque ita obtinuit, ut illa quae statuta
communis. De sancto quoque Ambrosio Vitae ejus fuerant, revocarentur. Nec prius ad altare accedere
sacra narrat historia, quod et hic inserere dignum voluit, nisi fide sua Iraperator illum agere debere
est, et Christianis mentibus scire religiosum: < In testaretur. Cui episcopus : Ergo ago fide tua. Res-
partibus, inquit, Orientis in quodam eastello a Chri- pondit Imperator: Age fide mea. Qua sponsione ite-
Slianis viris synagoga Judaeorum et ° lucus Valenti- rata, jam securus peregit sacerdos divina mysteria. >
nianorum incendio concremata sunt, propterea quorf Ecce duaemaximae Ecclesiarum Dei columnae, Hila-
Judaei vel Valenliniani insnltarent monachis Chri- rius videlicet, et Ambrosius. Alter ex his suo nos do-
stianis. Valentinianorum eaim haereses trigiata deos cet exemplo non a cihis solummodo, verum etiam a
colunt. Sedde hujnsmodi facto coraes Orientis ad ^ salutatione Judaeorum, quae ab omnibus in invicem
Imperatorem relationem direxit, quia imperatorprse- communiter exhibetur, diligeatius abstinere debere.
ceperat ut synagoga ab episcopo aedificaretur. Sed Alter vero, pro eo quod exusta a Christianis syna-
hujus praecepti tenor cum ad aures pervenisset Ve- goga Judaeorum, labore episcopi ab Imperatorejussa
nerabilis viri Ambrosii episcopi, direxit ad impera- fuerat restaurari, morti se offerre non dubitat, et
torem epistplam (quia ipse in tempore excurrere uon (quod leve forsitan putaretur, si hodie contingeret)
poterat) qua illum commonet, ut id quod ab eodem vir sanctus in tantum exhorrnit et abominatus est,
statutum fuerat revocaretur, servarique sibi deberi ut mortem pro tali negotio susceptam martyrii loco
ab eo audientiam: qui si dignus non esset qui non dubitaret sibi esse cessuram. Praevaricatorem
ab eo audiretur, dignus etiara non esset qui pro illo etiarii indicavit tam injusta contra Ecclesiam praeci-
audiretur, vel cui preces suas aut ctti sua vota coro- pientem; et nisi sibi locum audientiae reservasset,
mitteret. Paratum eliam se esse pro tali negotio d solitam pro eo intercessionem se iatermissurum
BALUZH NOT^;.
k » Comparatus, id est, emptus. • d Solitam pro eo intercessionem, id est, pro impe-
fll. •> Vita ejus nimirum Hilarii Pictaviensis episcopi. j) ratore. Solebaat enim principis noraen recitafe
Sed haec non exstant in ea quae~Forlunati noraine inter mysteria. Tertullianus cap. 30 Apologelici:
hodie circumfertur. Itaque tum alia sancli Hilarii cNosenim pro salute imperatorum Deum invocamus
vita terebatur manibus hominum. aeternum. > Infra: < Oramus pro oranibus impera-
e Lucus Valentinianor. Iritegrum hunc locum ex toribus, vitam iUis prolixam, imperium securum,
Vita sancti Ambfosii a Paulino scripta retulit As;o- domura tutara, exercitus fortes, senatum fidelem,
bardus. Rhabanus vero, cum scriberet adversus Ju- populum probum, orbem quietum, et quaecunque
daebs, satis habuit referre de incendio synagogae, hominis et Caesarisvota snnt. >Et paulo post, istud
ideoque oraisit quaecunque narrantur de incenso praeceptum esse Christianis docet auctontate beati
Valentinianprum fano. Nam et Ambrosius in epi- Pauli in Epistola prima ad Timotheum. Neque tum
stola 29 memorat postremnm illud incendium, ad videbalur necessarium nt nomen imperatoris inter
iraperatorem Theodosium scribens. < Vindicabitur mysteria proferretur, quod uni tantum pareret orbis
etiam, inquit, Valentinianorum fanum incensum? universus, adhucflue'in Ecclesia perseveraret sancta
Quid est enim nisi fanum, in qup est conventus illa veterum Chnstianorum simpUcitas. At postea
Gentilium? Licet Gentiles duodecim deos appellent, quam dividi orbis ccepit, proque innocentia. et sim-
isti trigirita et duos eonas colant, quos appellant plicitate fraus et rfolus irrepere cpeperunt inier Chri-
rfeos, > De hoc Valentinianorum errore vide Tertul- stianos, dubiumque ob eas Causas esse' potuit pro
liaaum in libro De Praescriplionibus Haerelicorura quonamrege sacerdps oraret, si nomen principis
cap. 33' qui et" peculiarem adversus eos librum edi- taceretur, verbisque tantum generalibus pro eo ora-
#, ret Ecdesia; tunl vero necessariuni Yjsum e*t ut
- - -"" " *'• '' -•'•-"-"^
Si-
DE JUDAICIS SUPERSTITIONIBUS. 82
81
testatusest. Quid hic igitur vir Dei credendus est A_ IV. Alchimus Avitus Ecclesiae Viennensis episco-
fuisse facturus, si vidisset suo tempore Judaeorum pus, quam eximius doctor orthodoxus et facundus
infldelium causa canonica statuta conveUi? exstiterit, pene tota novit Ecclesia Christi. Sanctus
HI. Nec sanctissimus Cyprianus, et homo Dei Atha- Apollinaris episcopus Ecclesiae Valentinae, quantus
nasius, minore illos odio abominantur. Quin potius, fuerit et sit, non solum gesta de eo scripta, sed et
sicut eorum Utterae testes sunt, infidelitatis eovum crebra ejus miracula usque hodie sublimiter testan-
obstinatissimam iropielatem supra omnem gentilium tur. Sanctus Gregorius Lingonicae Ecclesiae episcc-
exsecrantur errorem. Quorum religiosissimam fidem pus, quantae sanctitatis et veritatis fuerit, Vita ejus
et ChristO deditam devotionem, omnes Ecclesiarum scripta, et finis vitae atque honor ei ab Ecclesia de-
Gallicanarum reverentissimi gubernatores secuti, to- latus, usque hodie testes sunt. Viventiolus Ecclesiae
tam Judaeorura ex integro pollutissimam societatem Lugdunensis episcopus, cujus doctrinae fuerit, non
fugiendam penitus Christianis oranibus esse sanxe- solum ipsa, sed et aliorum de eo scripta testantur.
runt: quorum nos de hac re sententias ponere, et Hi ergo » cum aliis viginlireverentissimis episcopis
ex bis quam sit exsecrabile ipsorura consorlium in nomine Domini congregati pro defensione et statu
decrevimus e vestigio demonstrare. Ecclesiae, de re superius memorata b inter caetera
BALUZII NOT.E.
nomen principis recitaretur, quo fraudibus iretur B regios, si quid in hoc peccarent monachi. Sed ne
obviaro, intelligerentque populi eam esse mentem poenaeviderentur constitutae tantum adversus mona-
Ecclesiae, ex divino praecepto et apostolica tradilione chos, ac si de iis solis suspicio esset, litteras deinde
descendentem, ut illi regi, qui tum imperilaret, fi- ad uniuscujusque diceceseos vicarios generales de-
dem suam sanctam illibatamque servarent, vitam- dit, in quibus eadem raandata continebantur. Exstat
que ei prolixam, imperium securum, domum tutam, autem epistola ejus ad vicarios generales diceceseos
et caetera quaecunque hominis el regis vota sunt, Helenensis, in qua sic scriptum est: c In oralioni-
precarentur. ltaque in Libro Sacramentorum, qui bus quoque quae.proLudovici salute regis inter missarum
Gregorio Magno tribui solet, diserte praecipitur ut solerania recitantur, > Caeterumnomen diserte et spe-
nomen regis pronuntietur inter mysteria : Cna cum cialiter exprimant. adversus hanc ora-
famulo luo papa nostro itl. et rege nostro ill. et omni- tionem Marcae, puerilem admodum declaraatiun-
bus orthodoxis atque catlwlka et apostolkm fidei cul- culam eodem anno Tarracone edidit frater Petrus
toribus. Et proferri quidem possent varia exempla Moliner Trinitarius magister, theologiae doctor ae
hujus moris. Sed, omissis caeteris, ab aetate nostra vespertinus calhedraticus in Uerdensi Lycaeo. His
sumcmus exemplum.Cum ante hos viginti annos Ca- enira se titulis ornavit homo opinione sua doctus
talani se juslis iisque necessariis de causis in fidem et eloquens; sed, quantum ex ipsius declamatiun-
ac clientelam Ludovici XIII Francorum regis contu- cula colligi potest, Musis non tam invisus, quam
lissenl, ejusque se dominio volentes lubentesque ignotus.
subjecissent; manebat tamen adhuc in quorumdam a Cum aliis viginti, in synodo nimirum Epaonensi,
pectoribus insitum in Gallos odium, et occulta in p quae anno 517 habita est, praeside Avito episcopo
Hispanos inclinatio. Horum ergo affectibus uteban- Viennensi. Sed hicAgobardus 24 tanlum episcopos
tur Hispani ad turbandum Cataloniae statum. Sed ei synodo adfuisse docet, cum tamen 25 reperian-
opportunum in primis valdeque utile visum est, tur m vulgatis editionibus. Nisi si numerum rotun-
abuti monachorum virtutibus, ad quos tum in iis dum ponere voluit: quod facile crediderim. De Ioco
regionibus delapsa eral omnis fere cura sacrarum porro ubi habita est synodus illa, non una est
concionum; quod id genus hominum plurimum au- omnium sententia, eaque res in diversum traxit in-
ctoritatis habeat apud plebem, praecipue vero apud genia hominuro erudilorum. Sed neque ego velim
Catalanos, gentemreligiosfssimam. Ea tempestate vir dirimere eam litem. Caeterum silere non debeo vi-
illustrissiraus Petrus de Marca, qui Tolosatium dein disse me nuper vetustum codicem ms. epistolarum
et Parisiensium archiepiscopus fuit, in Cataloniam Aviti, et in tiis etiam esse epislolam ad Quintianum
missus est ciim amplissima potestate, ut provinciam episcopum, quam Sirmondus alifque post eum exi-
recenter ad nos versam prudentia et sapientia ac stimant esse tractoriam ad episcopos provinciae
caeteris bonis arlibus, quibus plurimum valebat, Viennensis ut ad synodum veniant Epaonensem.
regi Christianissirao teneret, imperioque Francico Et omnino Epaonis nomendeestineocodice, ubi lo-
parere assuefaceret. Hic ergo cum Barcinonem per- cus de concilio congregando sic habet : c Idcirco
venisset, deque his rebus fuisset admonilus, recto- cunctos simul poscimus fratres, ut Deo favente
res monasteriorum illius urbis, quos provinciales octavo Iduum Septembrium dfe in parochia episco-
aut supcriores vocant, in suas aedesevocavit Idibus patus vestri medius atque opportunus locus electus
Julii anni 1644 habitaque ad illos Latina oratione n est, sicut et tempus, etc. > Ex quo loco, licet valdb
de meritis Ludovici XIII regis ejusque filii nunc re-^ " corrupto, colligi forlasse poterit sedes Epaonis, ut
gnantis in Cataloniam, deque fide quae principi de- quae fuerit in confinio nonnullarura dioeceseon regni
belur, non solum propter iram, sed etiam propter Burgundionum, cum Avitus dicat medium esse epi-
conscientiam, ut ait Apostolus, quatuor eis capita scopatus Quinliani: quem Quintianum, ut hoc obiter
proposuit ab universis per provinciam monachis dicara, ab episcopo Arvernorum esse diversum, ca-
observanda, quorum unum fuit istud : Tertium quod thedramque aliquam nobis ignotam tenufsse iri re-
a vobis exigo, illud est, ut inter missarum solemnia, gno Burgundico, atque forlean in provincia Vien-
juxta divi Pauli praeceptum, antiquorum Patrum nensi, plane persuasum habeo.
traditionem jam ab ipso Tertulliano testalam, ipsius- b Inter cmtera staluerunt. Sic etiam Rhabanus in
que MissalisRomani contextum, regis Chrislianis- cap. 55 libri adversus Judaeos. Quem librum, ut in
simi specialis et expressa ab omnibus sacerdotibus hoc promam meam sententiam, ex hac episcoporum
fiat comraemoratio; ita ut non tantum regis raentio epislola delibatum esse satis constat. Nam cum illa,
generaliler injiciatur, sed Lurfovici nomen diserte uti supra diximus, e synodo quapiam missa esset,
exprirnatur, quemadraodum exigit usus Ecclesiae adeoque publicae auctorilatis robur haberet, per
quotidianus; ne alioqui suspicio inde nascatur, manus hominem volitare debuit, ut intelligerent
aliud animo geri, aliud verbis simulari. > Postremo orones quaenam esset in hoc episcoporum tractus
loco adroonuit non dcfuiuros ofllciosuo magistratus Lugdunensis sententia. Unde cum poslea in mantis
83 S. AGfoARDI EH8C0PI LW&USESilS 84
stataerunt: < Si superioris loci clericus haeretici A Judaeis a eoena Domifti usque priroa Pascha, secun-
cujuscunque cbnvivio interfuerit, anni spatio pacem dum ° edictum bonaerecordationis domni Childeberli
rion habeat: quod juniores clerici si pfaesumpserint, regis, per plateas aut forum quasi insnltationis causa
vapulabunt. A Judaeorum vero conviviis etiam laieos deambulandi licentia denegetur, et ut reverenliam
conslitutio nostra prohibuit; nec curn ullo clerico cunctis sacerdolibus Domini vel clericis impendant,
riostro panera comedet, quisquis Jurfaeorumconvivio nec ante sacerdoles consessum nisi ordinati habere
fuerit inquinatus. > Et in conclusione stalulorum proesiimant. Qttod si fafcerefortasse praestunpserint;
Suorum, confisi de praeseiitia Domini, sicut ipse ait: a: judicibus locorum, prout persona fuerit, distrin-
« Vbi duo vel tres cotigregali fuerint in nomine meo, gantur. Et ut nullus Christianus Judaeorum conviviis
ibisuni ego in medio eorum, ita sanxerunt: Quo- participare pnesumal. Quod si facere quieunque,
circa haec quae superna inspiratione communi con- quod nefas est dici, derieus aut saecularis praesum-
sensn placuerunt, s\ quis sanctoruni antistilum, qui pserit, ab omnium Christianorum consortio se no-
statttta praesentia subscriptionibus propfiis firma- verit coefcendum, «piisquiseorum impietatihus fuerit
vefunt, necnon et quos eorum Deus esse Voluerit inquinatus. Et licet quid de Christianis qui aut capti-
successores, relecla ifitegritate obserVationis exces- vitatis incursu, aut quibuscunque fraudibus, Judaeo-
serit, reum se divinilalis pariter et fraternitatis ju- R rum sCrvitio implicantur, debeat observari, non So-
dieio futurum esse cognescat. > lura canonicis, sed.et legum beneficiis jampridem
V. Sanctus Coesarius Eeclesiae Arelatensis episco- fuerit^consittutnm : tamen quia ntinc ita quorumdam
pus, cujus raeritj et_doctrin;Bfuerit, raujfa ejus praer querela exorta est, quosdam Judaeos per civitates
dara monimenta dssignant. Hio cum « trigiuta quin- aut municipia consistentes in iantam iusolejiliam et
que episcopis et vtcariis episcOporum corigregatis proterviam prorupisse, ut nec reclamantes Christia-
in iiiiurn jn riomine Pomini, pro defepsippe et con- nos liceat ad'pretiuni de eorura posse servitute ab-
firmaUone catbolicge yeritalis, inter CS»tera siaipU solvi; idcircp praesenli concilio, Deo auctpre, sanci-
ita : i Onmes deinceps clerici, sive laici, Judaeorum mus, ut nullns Chrislianus Judaeo deinceps debeat
coaviyia eyjtent, et nec eps ad ponyiyiunl quis acci- deservire; sed datis pro quolibet bono mancipio xu
piat: quia cura apud Chnsijanos cibis. cqmmmiibus solidis, ipsum mancipium quicunqne Chrislianus,
non utantur,andignum est atque saerilegum eorum seu ad ingenuitatem, seu ad servitium, licentiam ha-
cibos a Christianis sumi, eum ea quae Apostolo per- beat redimendi. Quia nefas est ut qtros Christus Do-
rnittente iios sumimus, ab illjs judicentur imjjranda, minus sapguinis sui effusione redepiit, persecutQrum
ac sic inferiores incipiant esse calholici, quam Ju- p vinculis permaneant iaretili. Quod si acquiescere
dsei, si nbs his quae ab iUis apponuutur ulamur, illi his qtiaestatuimus quicfinque Judseus rioluerit; quan-
vero a pohis oblata contemnaiit. » dju arf pecuniaro coijsliiutara venhre distuleris, Jiceat
VI. Priscus Ecclesiae Lugdunensjs episcopus, 4rT maacipio ipsi curo Cbristianis uliicunque yQhierit
temius Senonicae, Remedius Bituricae, et sanctus habitare. Illud etiam specialiter sapcientes, quorf si
iBjagrius ^duorum episcopus. cum caeterjs plniibus, quis Judieus Christjariurii mancipium ad errorem
statji'a ecclesiasiica renoyajijes, b ita deflnierurii,: Judaicnm conviclus foerit persuasisse, et ipso maa-
<NeJudaeiChristianis populisjudices deputentur, aut cipio careat, et legalj damnatione plectatur. >
telonarii esse permittantur, per quod illis (quorf VII. d Sanctus Lttpus cum aliis viginti et quatuor
Deus ayerijat) Christianj yjdeapmr esse suljecti. Ut episcopjs, vel vicariis episcoporuro, similiter jn no-
BALUZH NOT^.
Rljaljani peryenisset, aUme ilu data esset occasjp vejiis erat raepiorja lllius conciln, ut npn etiani su-
scribeijdi adversqm Jqdaeos, Uicubratifinero sqani) peresse potuerini qui in ep prsesenjes fuissent. Ita-
dfi)ibayit ex epiatola illg sypoflica. Sic enim existj- que videjur hinc eljci, rion aiile yim legis habuisse
mamus, Cerfe et obsj3rvatipne$et auctprii.3tes vefe- canpn^s Gonciliprjjii}, gtraro a principe conflrmati
runj eas,dfifhproferi, et ii^rfeip qt pluriroum vepbis, n fuissent, fjaec autem ppplirmatio fiebat per edictum
qqfbus utnqlur episcppj arf inippratQrem LudQvi^ u publicum. Et quia promptior est exsecutio cqpstitu-
curo Piqm scripente*. tionnm prjijcipa|ipm, praecipue apurf raagistratns,
» Tftainta quinque.emwopis,, )h synorfo
Agatheps^ quorumGjirae cQjnmjsiiaest Iegura tnUio et exsfccur
habita mw 506 s>ubfiijB^rip Are|aieasj. Oe q(ia tio, Wep Piitres Jfaitsconenses, quo magistratuum
synodb ps piqrihus agemui» iq BQijs ad R«ricium favpfem sjtji cojjciliept, decernpre se prpfiteiilnr
Lejaoyicensem; imppjillasqq^ qbseryatione? afferer juxta edietnro CBiJdebeptiregjs, atqueinterim earar
mqs, qj|?e ToFtassis indjgn» npfi erijpt eruditQirum tipfie factum prifteipis approliant- Caetefum bupc
hqmiapm cqrjqsit||e, YjrfeRhabipmp in libro coq^ cpucilii Aareljanensjs capojiem descrjbet iflfra Agri->
bardus in capite sepiiniQ RUJHS|ibrj,
-trsJuda^qscap.Stl,
• b Ita defimerunt, m
$yj)OqqMaliSCQfieasiprijpa, 4 Sanctus Lupus., Lugdunei)sis ppjseopus, qui
qu|P Wm m hjWte Wh PF^sjrfeJ*riscp.I.ugdnnensi copcjUoAureliajjpogj jjj procfqif apqo $%$, Errat
en^iicMpo,Yj4e Rhahanura cap. 57 ejflsflemJjbri. enjm Rhabaijusi cum hupe ex Agpbgrda locum de-
f %4klum, Cfiitdeberti. Mirum yjdepj pptest cur scribens, I.upqna jjjflnj ail fqjivse Trjcassej)Qrqm,
Patjressyjipdi Matjscqnensi§qt^nmr lege Childebert! epjscopura. SiCijnJm a|| in capjte §8Jibri adfersum
adyersura Judaeps^ piffp xijisiqi?apurf jHos esse de- Judaeps : c Sanctus Liipus Tricassenpmijj episcopus,
biijg^e yjdeatur aucfpritas/ pqapjlij ni Aure|ianensis, et CUIJJeb, aljj |l ejpiscopi,vel vicarij episcQjvpruffl,
in flijip"mudjpsum st#tHtum esj qqod eijjptq Chiidp- etc. j i^am Lupus Jpipassjum episcopus niQrtHMS
berl;} rejjis cpnjjj£ba^r^am canmjefli^qrelianejj- er^| diu gqtq quajp sypqdqs illa Awreljaneiijjishaber
sem ne verho pu|em anmjajnt, Ej tjmea HOfladep retJF:
85 DE JUDAIGIS SUPERSTITIONIBUS. 86
mine Domint nostri Jesu Christi congregatis pro j^ quis dicit Cerinthum haereticum fuisse, non Judaeum,
cauais corporis ejus, quod est Ecclesia, inter multa noverit temporibus aposlolorum, non fuisse haereti-
haec etiam staluit:« Quia Deo propitio sub catbo- cos nisi ex Judaeiset Samaritanis. Sicut fuemnt Si-
Iicorum regum dominatione consistimus, a die Coe- mon et Menander, Hebion et Nicolaus. Sed ex erro-
nae Domini usque in secunda sabbati in Paseha, hoc ribus supradicti Cerinthi cognoscat quod omnia sint
est, ipso quatriduo, procedere inter Cfaristianos, ae- Judaica quae astruebat. (Vide Epiphan., 1. i, hcer.
que catholicis pepuiis se ullo ipcp, vel quacunque oc- XXVIII,et Iren., 1. i, c. 25.) Praedicabat Dominum
casione miscere praesumant. > nostruni Jesum Christum purum fuisse hominem,
VJH.la concilio Laodiceno (Capp. 37,58) 6tatutura nec rcsurrexisse, et circumcidi oportere. Post re-
est < quod non oporteat a Judaeis, vel haereticis, ea surrectionera dicebat terrenum futnriim esse re-
quae raittuutur munera fesiiva suscipere, nec cum gnum Christi in Hierusalem, et homines ia car-
eis festa celebrare, et quod non pporteat a>:ymam ne iterum concupiscenliis et vitiis subjeotam con-
a Judaeis accipere, et communicare impietatiaus versationem habituros ad legales feslivitates rur-
eorum- J Et in alio concilio (Conc, Aurel. i, cap, 19; sum celebrandas, et hostias carnales iterum ju-
Arveyn- i, cap. 6) : c Ut si quis Judaicae pravitaii gulandas. Sed et ex suprascriptis statutis advertat
jugali societate conjungitur, id est, si.veCbristiano B mullo detestabiUus exsecranda et vitanda consortia
Judaea, sive Judaeo Christiana roulier carnali con- Judaeorum, quam ceeterorum bseretieorum. Quia si
sortip jmisceatur ; quicunque hpruro tanlum nefas ad- omnes propterea deteslandi sunt, quoniam inimici
njisisse noscuntur, a Ciwisliano cpet.Uneque convivio veritatis existunt; multo illi magis qui majores exer-
et a cojnmunione Ecclesiae protinus segregentur. > cent iniroicitias. Re etenim (Aug. in Matth. 1. i, c.
IX. Et quia » ecclesiastica staluta per apostolica 11) vera proprium est haeretioorumin aliquibus com-
acta lirmanda sunt, et b nova per velera, videarous muniter sentire cum Ecclesia, in aliquibus dissentire
quid de beato Joanne, quem diligebai Jesus pluri- ab ea, hoc est, ex parte blasphemare, ex parte veri-
inum, aposlolp et evangelista, antiquissimus et apor tati consonare; Judaeorumautem ex toto mentiri, ex
stolicus doctpr ac martyr Christi ei EcclesiaeLugdu- toto blasphemare Dominumet Deum nostrum Jesum
nensis episcopus Irenaeus dicat (Ap. Euseb., Hist. Christum et Ecclesiam ejus, et nihil de eo verum cre-
ecci., 1. iv, c, 14. Vide Baron. ad an. 74). Ait ergo: dere nisi raortem : quanquam nec in eo verum cre-
«Et Polycarpus vero, non sobjm aposlolorum in coar dant, eo quod mortem ejus caeterprum hominum
discipujatu eruditus, e.l conversatus ciira multis mji mortibus similem dicant, hoc est, ex necessitate na-
Dominum viderunt, sed et ab apostolis collocalus turae, non ex volunlate misericordiae. Propter hoc
Asioeapud Smyrnensium Ecclesiam episcopus, quem £ maledicere eos Dominura et corpus ejus in omnibus
et axis vidimus in prima postra aetate (diu elepjin orationibus suis, sicut et ante prophetatum est voce
mansit, et valde senectute prae caeterislongaevusglo- Domini dicentis ad Patrem : Maledkent illi, et tu
riose et lucuieater testatos obiit vita), Jjxc docuit benedkes. Si ergo hostes catholicae fidei propterea
semper quae ab apostolis didicit, quae et Ecclesiae exsecrandf sunt et cavendi, quia inimici suut verita-
tradid.it, quae et sola sunt vera ; et sunt qui audierint tis; super omnes infldeles, incredulos, vel haereticos,
eum ,q,uodJoanues Pqminj rfjscipulus ad Ephesiim detestandi sunt Judaci, quia nuUura genus hominum
rfum pergeret layatum, ijt vidil intus Cerinthum, ex- invenitur cui ita libeat maledicere Dominum. Quod
silivit a balneo pon Iptus, dicens quia tiraerel ne bal- nobis non rainime nolum est, qui quoditie pene cum
neum cprrueret, posito iqtus Cerintho veritatjs iai- eis loquenles, raysteria erroris ipsorum audimus.
mico. Et jpse yerp Pplycarpus Marcioni quondam in X. Dicunt denique Deum suum esse corporeum,
faciem ipsi venienti et dicenti, Cngnpsce nos, ei re- et corporeis Uniamentis per membra distinclum, et
sppndit, Cognpsco, cpgnosco primitiyura Satajiae. alia quidem parte illum audire ut nos, alia videre,
Tantura apostoii et discipuli eorum habuere reve- alia vero loqui, vel alfud quid agere; ac per hoc hu-
rentiam, ut pe yerbp ouidep communicarent cui- manum corpus ad imagiaem Dei factum, excepto
quam iucaraxanti yerltatem. > Ad haec si fprte aU- D quod ille digitos manuum habeat inflexibiles ac ri-
BALUZHNOTiE.
» Ecclesiastica statuta. Recte admonent episeopi, mati essent, definitione pontilicis, et declaratione
eccjesjastica statuta esse flrmanda per acta aposto- synodi: hunc esse Mareiani Aug. sensum, cum scri-
lica, i,4 est, regulas ecclesiaslicas non posse yirferi psit illa quae a Leoae I papa secuadum ecclesiasticos
aequas, nisi conslet eas coogruere traditioni. Quare canones deflnirentur, a synodo rfeclaratum iri.
non injuria adnOtatum est ab optimb Maecenate b Nova per vetera. Nam c cum, ut lUic Marca' scri-
-
ineo in libro v de Concordia Sacerdolii et iipperii bit, semel traditae fidei haerendura sit, ut docet Ju-
cap 9, § 3, quaecuiiqueoUm apud synodos pfofere- das aposlolus, bioc sequitpr panj essa fldei Chri-
baatuf, ab' iis non simpliciter, sed cum inquisitione stianae rationem, ul vetera eruaniur, noij antera
approbari solita; nempe si congruerent cum expo- nova condanlur; quemadraorfumrecte monuit Viu-
sitione et doctrina Patrum. Quare, ut idehi auctor centius Lirinensis. > Sic Claudius,imp- aiebat apud
ait in eapite octavo ejusdem libri, illud olim anxie in Tacilum in librp xi Annalium : c Oronia P. C. quae
synodis disquirebatur, an nova cujuspiara ponlificis nunc vetustissima creduntur, riova fuere. Invetera-
Roraani epistola cum Scripturis et canonibus con- scet hoc quoque; et quod hodie exemplis tuemur,
grueret; ttt itademum auctoritate illiusorones te- inter exempla erit. >
nereritiir,'atque duobus veluti vinculis in flde conflr-
-'^ ' 88
: «ffe 4;*'. S. AGOBARDIEPISGOPILUGDUNENSIS • .^fc,.
7*K7*-,*.**'
gea|jferii^t. pote qui nU maaibus operetnr. Sedere A qne in uUoalio iniSftUr loco. Et ob hanc causam
. auieh»;more terreni alicujus regis in solio, quod s praecipiout adoretis eum. Quodqui facere noluerit,
qUatuor circumferatur bestiis, et magno quamvis partem suam in iaferno futuram esse cognoscat. >
palatio contineri. Cogitare etiam iUam multa super- Haec autem omnia ideo seniores eorum confinxe-
fiua et vana; quae quia ad eflectum cuncta veairc runt, et ipsi stulta obstinatione lectilant, ut talibus
nequeant, vertantur in daemones. Sed et innumera commeatis tota et virtatis et passionis Christi veri-
infanda de Deo, ut diximus, suo praedicant, ac talc tas evacuetur, et ut a$6fatio non ei ut Deo veraciter
colunt simulacrum, quorf ipsi sibi in cordium suo exhiberi debeat, sed Pilati tantunt legeiHi rfelatasit.
riim simulacra fiaxeruat et statuerunt, non verum, Sed et Petrum nequaquam per angelum, secundum
inconverlibilem atque immatabilem Deum, quem pe- fidem nostram, de earcere eductum, sed Herodis
nitus ignorant. Litteras quoque alphabeti sui creduai misericordia, apud quem plurimum ejus sapientia
: existere sempiteraas, et aate muridi principium im- fuerit conlandata. Deaiqae et Christianos idoia asse-
petrasse diversa ministeria, quibus eas oporteat ii runt adorare, ef l|lrrutes quaeapud nos saactorum
saeculopraesidere. Legem vero Mosaicam multis an intercessionibus obtinentur, a diabolo fieri dicere
norum curriculis ante mundum fiiisse scriptam. Nec non exhorrescunt. Pro quibus onmibris summo eos
non aflirmant plures esse terras, plura iaferaa, pla- " odio dignissimos esse quis ambigat? sicnti et odien-
resque coolos: quorum uaum, quod ipsi vocant Ra- dos illos demonstrat scriptura, quae dicit juxta He-
cha fjPpn Rakiah, firmamentum], id est, firmamen- braicam videlieet Veritatem : Qui conlradkunt tibi,
tum, molas Dei sustentare asserunt, quibus manna scelerateelalisunt frustra adversarii tui (Psal. LXXXII,
sumendum angelis molatur in escam. Alterum verc 3). Nonne et odientes te, Domine, odivi? Et contra
appeUantAraboth, in quo Dominumastruunl reside- adversarips tuos distabui? Perfecto odio oderam illos,
re;*t hoc esse in Psalmo secuodum illos : Iter faciu inimici facti sunt mihi (Psal. CXXXVIII, 21, 22). Quo
ei qui caballicat super Araboth (Psal. LXVII,5). Ha- zelo Dei fervens beatus Hieronymus in quodam loco
bere Deum propterea septem tubas, qnarum una mil- sic de ipsis »ft: < Si expedit odisse homines et gen-
le ei cubitis metiatar. Et quid plura ? Nulla Veterii tem aliquam detestari, miro odio aversor concisio-
Testamenti pagina, nulla senlentia est, de qua vel a nem. Ilsque hodie enim persequuntnr Dominumno-
majoribus suis non habeant conficta et couscripta strum Jesum Christumin synagogis Satanae. > Item-
meadacia, vel ipsi usque hodie nova semper super- quealibi (Epist. 151, qumst. 10) : <Quantae,inquit,
stitione confingant, et interrogati respondere praesu- traditiones Pharisaeorum, quas hodie deuteroseis vo-
mant. Nam et in doctrinis majorum suorum legunt, p cant, et quam aniles sint fabalae, revolvere nequeo.
Jesum juvenem quemdam ftiisse apud eos hoaorabi- Pleraque tam turpia sunt, ut erubescam dicere. Di-
lem, et magisterioBaplistae Joannis eruditum, quam cam autem unnm in ignominia gentis inimicae. Prae-
plures habuisse discipulos, quorum uni propter du. positos habent synagogis sapientissimos, quosque foe-
ritiam et hebitudinem sensus, Cephae id est Petra do operi delegatos, ut sanguinem virginis sive men-
nomen imposuerit. Et cum exspectaretur a populc struatae, mundum vel immundum, si oculis discerfie-
ad diem festum, quosdam ei de schola suapueroi re non potuerlnt, gustn probeat. Praeterea, quibus
occurrisse, qui illi ex honbre et reverentia magistr jussum esl ut diebus sabbatoram sedeat unusquisque
cantaveript, Osanna filio David. Ad extremurii vero ia domo sua, et noaegrediatur, necambulet de loco
propter plnra mendacia accusatum, Tiberii judicio ii in quo habitat; si quando ea juxta litteram cceperi-
carcerera retrusum, eo quod filia ipsius (cui, sine vi iuus arctare ut non ambulent, non jaceant, non stent,
ro, mascuUpartumpromiseral)lapidis conceptum ia- sed tantum sedeaat, si veljnt praecepta servare; so-
tulerit.Inde etiam, veluti magum detestabilem, furc; lent respondere et dicefe, » Rab Achibas et Simeon
suspensum; ubi et petra in capite percussum atqu< et b Hillel magistri nostri tradidernnt nobis ut rfuo
hoc modo occisum, juxta quemdam aquaeductumse roillia pedes ambulemus in sabbato, et caeterahujus-
pultum, et Judaeo cuidam ad custodiam commenda D modi, doctrinas hominum praeferentesdoctrinacDei. >
tum; noctu vero subita aquaeductum inundationi XI. Gnm igitur tot tantisqae immuaditiis et sea-
sublatum, Pilati jussu per duodecim lunas qnaesi suum et operum polluantur, impletur prorsus in eis
tum, nec usqae inventum. Tunc Pilatum hujusmod sermo Aggaeiprophetae, quo praecipiente sibi Domi-
ad eos promulgasse legera: c Manifestumest, inquit no ita interrogat sacerdotes : Si tetigerit pollutus in
resurrexisse Ulum sicut promiserat, qui et avobi anima ex omnibushis, panem videlicet, ant palmea-
per invidiam peremptus est, et neque in tumulo, ne tum, aut vinum, aut oleum, aut omnem cibum, ttun-
BALUZHNOTJE.
» Rab Aehibas.In codice regio scriptum est Bara- Uziel, et Simeon Justus, qui Christum ulnis excepit.
chibas, pro qab Massonus edidit Baraehias. Sed apud Hos autem vel ex eo constat fuisse magriosviros,
Hieronymuin, cujus est hic locos, legitur Rab Akibas. quod Johauari Ben Zachei, qui discipulorumCabbalae
HiUelis
Proquonos, ne scripturam vetusti codicis desere- minimtts fuit eruditione, aaiversum tamen
remus, edidimus Rab Achibas. Et irrepserat error et Scripturarum corpus, cunctas etiam phUosophiae
ex trarispositione litterarum. partes exactissime tenuisse, ac scholae Scribarum
• i>Hillel."Vir fuit magai nominis, e cujus schola et Pharisaeorummagaa cum laude praefuisse roemo-
prodierunt octnaginta viri magni : quorum claric- ratur. Hillel porro vixit annig centum et vigiati.
res, ut Genebrardus adnotat, iuers Jonathan fllius
89 DE JUDAICIS SUPERSTITIONIBUS. 90
quid eontaminabitur? Et responderunt sacerdotes, et itio, tunc nobis in adjutorium fieret, cum hana-illa
dixerunt : Contaminabilur. Et respondit Aggmus et ad damnationis suae testimonium superba repulisset.
dixit: Sic populus iste, et sic gens ista ante faciem Cumque hoc impleri ccepisset, et jam terapus adve-
meam, dicit Dominus, et sic omne opus manuum eo- nisset ut implerentur prophetiae de assuroptione gen-
rum (Aggwin, 4). Quod autem horum omnium cau- tium et repulsione Judaeorum,praedicanlibus Paulo et
sa inter carnales Israelitas et spiritales Judaeos ne- Barnaba, et concurrentibus audire verbum Doroini,
cessario divisionem fieri oportet, mystice Dominus sicut scriptum est in Actibus apostolorum : Videnles
per Zacbariam prophetam designat dicens : Et prm- turbas Judmi, repleti sunt zelo, et contradkebant his
cidi virgam meam secundam, qum appellatur funicu- qum a Paulo dkebantur, blasphemantes. Tunc con-
lus, ut dissolveremgermanitatem inter Judam et Israel stanter Paulus et Barnabas dixerunt: Vobis oportebat
(Zach. xi, 14). Nam, juxla Apostolura, qum pars fi- primum loqui verbum Dei. Sed quoniam repellitis il-
deli cum infidele? qum societas luci ad tenebras? qum lud, et indignos vosjudicatis mternm vitm, ecceconver-
conventioChristi ad Belial ? In quo advertendum est timur ad gentes. Sic enim prmcepit nobis Dominus :
quia sicut infideles sponte sequestrantur ab ecclesia Posui te in lutnen gentibus, ut sis in salutem usque ad
stica communione, utinnullis velint mysleriis parti- extremumterrm. Audientesautem gentes, gavismsunt,
ripare fidelibus, ita et fideles devote separare se de- et glorificabant verbum Domini; ,et crediderunt quot~
bent et convictu et societate infidelium; et si locis quot erant prmordinati ad vitam mternam. Dissemina-
necdum valent, donec tempore ut et locis segregen- batur autem verbumDomini per universam regionem.
tur, sicut idem fideles, quod est Ecclesia, ad Deum Judmi autem concitaverunt mutieres retigiosas et ho-
clamant dicentes : Judica me, Deus, discerne causam nestas, et primos civitatis, et excitaverunt persecutio-
meam de gente non sancta; quod tunc perfecte imple- nem in Paulum et Barnubam, et ejecerunt eos de fi-
bitur, quando fiet illud quod Joannes Baptista Domi- nibus suis. At ilti excusso pulverepedum ineos, vene-
num praedicit esse facturum, sic loquens : Cujus ven- runt Iconium. Discipuli quoque replebantur gaudio et
tilabrum in manu sua, et permundabit aream suam, et Spiritu sancto. ltem in eodem libro: Instabat, in-
congregabit tritkum in horreum, paleas autem com- quit, verbo Paulus, testificans Judmis esse Christum
buret igni inexstinguibili. Ante passionem enira suara Jesum. Contradkentibus aulem eis et btasphemanti-
Dominus nolens adbuc sumere panemfiliorum de men- bus, exculkns vestimenta sua dixit ad eos: Sanguis
sa, et mittere canibus, aiebat discipulis : Non sum vester super caput vestrum, mundus ego, ex hoc ad
missus, nisi ad oves qum perierant domus Israel. Et genles vadam. Et migrans inde, intravit in domum
mulieri Chananaeaeloquebatur : » Sine prius saturari ., cujusdam nomine i> Titi Justi. Item ibi: Ingressus
J
filios. Ac si diceret: Offeratur primum panis qui de autem synagogam Paulus, cum fiducia loquebalurpet
coelo descendit, filiis qui nutriendi sunt ad vitam; tres menses disputans et suadens de regho Dei. Cnm
iUisque assumptis, caeleri qui remanserint fastidiosi, autem quidam indurarentur, et non crederent, male-
cum dixerint: Durus esl hic sermo: Quis potest^eum dkentes viam Dominicoram multitudine, discederisab
audire ? Quomodo potest hk dare nobis carnem suam eis, segregavit discipulos. In quibus verbis subtilissi-
ad manducandum ? transeant ministri mensae Domi- me pensandum est quia sicut paulatim crescebat nu-
nicae ad canes esurientes, id est, apostoli ad gentes, merus fidelium ex genlibus, et duriores flebant Judaei
sicut beata Maria Dei genitrix repleta Spiritu sancto adversus verbum Domini, desinebantque credere, sic
praedixerat: Esurientes implevit bonis, et divites di- paulatim ostensa est et segregatio praedicatorum ab
misitinanes (Luc. i, 53). Et raulto ante Anna geni- eis. Nam et vestimenta sua et pedum pulverem ex-
trix Samuelis : Repleti prius, pro panibus se locave- cusserunt in eos; adimplentes praeceptum Domini,
runt, et famelki saturati sunt. El inter has medius qui discipulos ad praedicandnm mittens, ait: Et qui-
propheta Isaias ait: Ecce dominator Dominus exer- cunque non receperit vos, nec audierit sermones ve-
cituum auferet ab Hierusalem et ab Juda omnerobur stros; exeuntes foras de domo vel civitate, excutite
-
panis (Isa. m, 1). ) putverem de pedibus veslris. Amen dko vobis, tolera-
XH. Quod tali ordine ccepitimpleri. Dixit primum bilius erit terrm Sodomorum et Gomorrhmorum in
Dominus praedicatoribus suis : In vias 'gentium ne die judicii, quam ilti civitali. Pnlverem vero de pe-
abieritis, et in civitatesSamaritanorum ne intraveritis. dibus jubentur excutere in teslimonium laboris sui,
Ascensurus vero ad ccelos ait : Euntes in mundum quod ingressi sunt civitalein, et praedicatio apostolica
universum, prmdkate Evangelium omni creaturm. Ut ad illos usque peryenerit. Sive excutitur pulvis ut
scilicet prius a Judaea apostolorum repulsa praedica- nihil ab eis accipiant, ne ad victum quidem necessa-
BALUZHNOTJ*.
* Sine prius saturari filios. Verba Christi sunt ad synodo Matisconensi anno 585 ut Gregorius Turo-
mulierem Chananaeam. Hoc autem inter caetera ar- nensis narrat lib. vni, cap. 20 HistoriaeFrancorum.
gumento usus est ille qui exeunte postremo saeculo b Titi /usfi- Vox Justi non exstat in codice manu-
tbeses emisit in publicum, ut ostenderet mulieres scripto. Eam tamen habet Editio Massoni, quaeTiti
non esse homines. Quod ideo visum est adnotare, nomen, quod habetur in veteri codice, omisit. Utrum-
ut inteUigat lector non tum priroum agitatam fuisse que autem vocabulum exstal hoc loco in Actis Apo-
hanc quaestionem, neque animi tantum gratia, sed stolorum. Itaque retinuimus.ob eam causam utrum-
terio propositam ab episcopo quodam Gallicano in que.
M S. AGOSAMfl EPISC0PI tTODBltEfMlS. 92
rtum, qtll Evangelium spreverint. Sicenim a docto- Arimosexlocl illlos flraRs Christi fldei subjugatos,
tuijis exporiitur excussto pulveris, non solum ia ac salutis suae nuntium innumeris honorlbus prostv
Evangelio, ubi praecipitur, sed et ia Aclibus aposto- CUtos.Et haec quidera ab apostoio Paulo ita constat
lorura, ubi perficiiur. esse servata.
XHI. Et inde est quod in primis quidero, quando XV. Sl quis vefo et principis apostbloram Pelri
segregafi sufit in opus Paulus et Barnabas, per sin- gesta consideret, vldebit etiairi ingressum ipsum ali-
gulas eivitates leguntur intrasse synagogas Judaeo- quando ad Corneliunrj et eos qui eum Ipso arferant,
'
rum, et sabbalis disptttasse de regno Dei, id est, non prius apud iltos mansisse ant accepissft.cibuni,
quando collectaoflebant Judccortim. In secunda au- quam sancto Spirilu repleti, et in Christl nomine
tem circumcisipne [F., circumitione] per singula baptizati, fidelium digrii fierent convictu elsocietate.
iterttm loca Patjlus et Silas Ieguntur suscepti esse a Sed et apud Joppen, in doroo fidelis cujusdam Si-
fratribus, et jnansisse apud fratres. Unde et ascen- monis cbriarii hospitatum, esurientera gustare vo-
dentibus Paujo et spciis ejus Hierusalem, ierunt luisse, ubi et vsslhteum plenum diversis animanti-
cum eis aliqui ex discipulis a Csesarea, » deducentes bus ccelitus delapsum vidit, facta ad se voce: Quod
secum, ut b.ospitarentur, Mnasonem quetndam Cy- . Deus mundavit, tu ne eommune dixeris. Hoc autem
pripm anliquum discipulum. Et cum venissent Hie- B per ter factura esse narralur, ut per firfem sanctae
fosoiyiriam, exceperunt eos fratres. Trinitatis, cunctafura gentium futura mundatio praa-
XJV. Atque. istius regulae dlstrictionem servat sigoaretur, sicuti jampndem aposlolis a Domino
ubique Vas eleclionls, et magister gentium Paulus : praeceptum fuerat, ut euntes docerent omnes gentes,
quod diiigenti cuTchie lectori, vel auditori facile est baptlzantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spi-
ex ipsis gestis ejus agnbscere. Denique e,t in Philip- ritus sincti. Tales ergo jam erant et gentiles ilii,
pis^um praedlcaret, nec in domum Lydiaepurpura- eredentes, baptizati et mundati; eum quibus, ne
riae, licct cojentis Deum, inlroisse legitur, aut man- scandahzarentur hi qui ex circumcisione credide-
sisse, prius quam cum omni domo sua in ChristiMi rant, illis absentibus edebal, praesentibus edore dis-
credens bapiizaretur: nec in illius similiter domttm simulabat. Ubi et Ulud firfeliter considerandum est
qui custos erat carcerls ingressus est, aut humani- quod si talis ac tantqs aposlolus, ne Judeeos fideies
talis ejus obscquiis usus est, donec etlam ipse cre- scandalizaret, qui arfhuccarnalibus legis observatio-
dens Dominp, ciirn omnj domosuabaplizattts, digfius nibus utebantur, a gentiliuui fidelium se coavivio
fieret taptum apostolum habere convivam. Sed et subirahebat, ne eontra morem, sciUcet Judaeorum ,
curo venisset Tyrujfi, non nisi cum discipulis septem - videretur agere, cum gentibus convivaado; quo stu-
scribitur mansisse diebus. Slmililer autera et apud '" dioChrlstianiaoncaconviotu se debeat sabtrahere
Caesaream in domo Phifippi evangelistae, cui qtiatuor infideliumJudaeoruni, ne exeipplohujus ifiicitaecom-
erant filiae virgines proptietantes, hospitlo. functus muniOnisscandaliwrit socioset partfcipesChristianae
esse njembraiur, ubj et per allquantum temporis, reljghrois, talique racto vel Judaieis videantur su-
cum pugtpdia detjaeretur, sai'i'lU tanluirimodo le- perstitionibus favere, vei ecclesiastica eonviacaatur
gunjjir njinistrasse. Apud Sidonem quoqiie jhumane statata dissolveref
tractajus a Julip centurioue, ad amicos tantummodo XVL Sed et ••in lihrisCIementis EcclesiaeRomanae
refertur isse, oui erant utique fideles, et sui curam pontificis inveniuntur aliqua a supramemorato Apo-
egisse. Itemquecum yenisset Puteolis, diebus septem stolo de hujus rei observatione dicta, quae in his iq-
apuij fratres mansisse perhibetur. In ipsa autem serere non incongruura existimavimus. Nam Hcet
jSoma biepnjo iq suo habjtasse cbnductu. Sed et iidem librl judicentur apocryphi, pleraqne taraen ex
setnper tam ipsi quam his qui secum erarit, neces- his testiraonia inveniuntur a doctoribus usurpata.
sarja queeaup suis se fatefur manibus ministrare. Et Introducit ergo Clemens, curo necdum esset baptisrai
cum apurf ajips priraa verbiDei jaceret furidamenta, gratla pnriflcatus, et ob hoc a mensa Petri cum cae-
ab Ecclesijs fidelium inyeriitur acceplsse stlpendia.. _ teris similibus sequestratus, euradem Apostolum lo-
Necessafja yero, qjiaj ipsf et suis a patre Publii cae- quentem sibi his verbis: < Non pro superbia, o Cle-
terisque Mitilinensis irisulaecultoribus imposlta nar- mens, convivium nori ago cum his qui nondum puri-
faptur, quis npn videat nequaquam ab infidetibus, ficati sunt. Sedvereorrie forte mihi quidem abeeam,
ijedij fidelibijSjfuissesjiscepta? Nam etpatremPu- ipsis autem nibil prosim. > Et paulo post: < Nemo
ljlil salyayit, et tantas apttd eamdem Insulam Infir- ergo vestrum contrlstetur, ait, a convivio nostro se-
mitatura curatlones exercuit, utdubium non sit plu- paratus. Parvo enim tempore sequestratur qui cito
BALUZII NOTifi.
» Deducentes mun, Ip poc). ms. hjc lpcus ita b In libris Ctemenlit, riimirum ia flne libri secundi
JegijJir: Dedufenlei «BMJ( h<HpitaretUurtep^ijj, etc. Recpgqitionui». Et manifestum est exisrfmasse Ago-
Propq MassQonseatdit; Ptftufente* «?«?*».t»? !}Q- bafcjura jjanc pemeatis Iijcubratlotferii esse apo-
spitawfnr Mnai, ged jjj Actjs jippstijjprum, cap. crypham. fiaque duhium aon est qniri secundura
X3Wi 'SBOF' 4rf#t}fBt«s #?(;«»»,apncf auemhqspm- AgpIVafdjsentenliaipltirierariura beati Pelri, a Cle-
&ftW'.wmnm, Itaquj? AsJ;Qrjjjajanfitpritate cqri- ineritescriptup, fAridjipsum opus sit qupd sob Re-
stituimus lectioriem qaae nunc exstat iri edijiorie "" - cogniiipnumetiamtitiilb BUBCquoque esstat : id quod
'
operum Agobardi. B^laftnino preBabUe visum est*
95 . BE JUDAICIS SUPERSTITIONIBUS. 94
voluerit baptizari, multo autem qui tardius. Et ideo \ Judaeis quidem incredulis, inter quos*morabantur ,
in vobis est quando velitis ad nostram conVenire neque expelisse aliquid neque accepisse referuntur,
mensaro, et non in nobis, quibus permissum non est ab his vero qui ex gentibus ad fidem Christi vene-
sumere cum aliquo cibum, nisi prius fuerit baptiza- rant, neeos ministri, oblationes fldelium pertulerunt.
tus. > Haec de scriptis Clementis necessario a nobis Jam cnim tempus instabat ut diceretur fidelibus om-
prolata sint, volentibus eyidenter ostendere ab apo- nibus, de omnibus inimicis fldei Christianae : Si quis
stplis traditam hujus rei anliquissimam observatio- venit ad vos et hanc doctrinam non affert, nolile reci-
nera. Vera enim el ista ducenda sunt, et eo maxime pere cum in domum, et Aveilli notite dicere. Qui enim
quoabapostolicisactibus in nullovidenturdiscrepare. dkit illi Ave, communkat operibus ejus malignis. Se-
XVII. An putandi sunt electi Christi aposloli cum cundum quam sententiam, si is qui Aveilli rficit qui
Judaeis infidelibus commtinera habere voluisse men- a doctrina apostolica exsistit alienus, communicat ab
sam, aut potuisse cum eis gratum convivium ducere, operibus ejus raalignis, quanto amplius Judaicae
de quibus raagister gentium Paulus Thessalonicensi- comrounicat roalignitati, qui cum his commune
hus ita loquitur : Vos enim imitatores facti estis, fra- etiam convivium celebral?
tres, Ecclesiarum Deiquw. sunt in Judwq inChristo XIX. Et adhuc, utab inquinationibus haereticorum
Jesu; quia eadem passi eslis et vos a contribulibus B vel Judaeorura Christiani fierent cauliores, diceba-
vestris, sicut et ipsi a Judwis, qui et Dominum occi- tur imo el semper dicitur eis : Charissimi, noliti
derunl Jesum, el prophetas, et nos persecuti sunt, et omni spiritui credere, sed probate spiritus si ex Deo
Deo non placenl, et omnibus hominibus adversantur, sint; quoniam multi pseudoprophetwexierunl in mun-
prohibenles nos gentibus loqui nesalvw fiant, ut im- dum. In hoc cognoscilur Spiritus Dei. Omnis spiritus
pleant peccatasuasemper,pervenit autemiraDei super qui confitetur Jesum Christum ih carne venisse, ex
illos usque in finem. Cum talibus ergo (quos occispres Deo est; et omnis spirilus qui solvit Jesum ex Deo
Jesii et propheiarum, perseculores apostoloniro, Deo non esl; el hic est Antkhristus. Iteraque ibi: Quis
non placenles.pmnibushominibus adversantes, pec- enim est mendax, nisi is qui negat quoniam Jesus non
cata siiasemperimplcntesei sub iraDei usqnein finem est Chrislus? Hic est Antkhristus, qui negat Patrem
saeculigementes, Vaseleclionis appellat) vel aposipli et Filium. Omnis qui negat Filium, nec Patrem ha-
credendi sunt a conimune habuisse convivinm , vel bet; qui confitetur Fitium, et Patrem habet. Ex qui-
fidelium quisquc illut debel relinere consortium? bus verbis evidentissime declaratur non solum men-
XVIII. Verura quoniam Ecclesiarum quae in Judaea daces sed et Antichristos esse Judaeos, qul cttm ne-
erant in Christo, id est, eorum qui ex Judaeis credi- gent Filium, frustra confitentur Patrem; non auleni
derant, fecitApostolus mentionejn; videndum etiam G confitentes Filium, nec Patrem habere merenlur;
de illis, utrnm et ipsi haecinter sqos positj CQiitri- super omuia vero Jesura, qui ex Maria virgine or-
bules observarcnt. Et facile hoc ex verpjs sancti tus est, Christum esse negantes, Aritichristi sibi et
Lucaepossumusagnoscere; quibus ait: Multifudiriis nomen pariter el eloquium vindiearunt. Nam quid
autem credentiurn erat cor et anitna una , n.ec quis- aliud Antichristus dicturus est, nisi Jesum quidem
quam horum aliquid suum dkebat, sed erantillis om- non fuisse Christum, se autem esse quod ille veluti
nia communia. Et paujo post: Quotquol, inquit, pos- falso creditus fuerit? In hoc ergo solo blasphemiam
sessoresdomorum aut agrorum, vendenles a/ferebqnt Judaeorum superat Antichristus, quod se praosumit
pretia eorum quw vendebanl, et ponebant ante pedes nuncupare Christum. In hoc autem Judaeinequitiara
apostolorum. Dividebatur autem singulis, prout eui- aequiparant Antichristi, quod Jesum negare audent
que opus erat. Et post aliqua rursum ait: Et erant fuisse Christura. In tantum igitur Anlichrisli, in
omnes unanimiter in porlicu Salomonis. Cwterorutn quantum blasphemiaeipsorura blasphemiis eonsonant
aulem nemo audebat ss conjungere illis, sed magni- Antichristi. Quis autem cum Anlichristo mensam ha-
ficabat cos populus. Neque igitur communen: cura beat communem,et ChrislOse asserat servare fidem?
eis ducebant victum, cura quibus non habebant nc Aut quis non libenter eorum fugiat necessitatem,
coramune quidem habitationis consortium. Omnia quos sutim videat blasphemare Salvatorem? et qui-
vero quae ipsis erant communia , non undecunque bus ipsum terribiliter audiat denuntiantem : Vwtibi
quaesita, sed ex sola fldelium fuerant conlatione et Corozaim, vm tibi Bethsaida; quia si in Tyro et Si-
oblatione suscepta. Sed et ja maxima necessitaie done factm essenl virtutes quie faclm tunt in vobis,
famis quae h sub Claudio facta esse memoratqr, a olim in cinere et in cilicio pmnilentiam cissent. Ve.
BALUW NOT;E.
» Lommune habuxsseconvivium. Ita visum est eui nilnl cte anno quo lames ltta contigit. Ait enim tan-
debere pro eo quod editio Massoni habet commune tum, queraadmodum et in Hisloria, eam contigisse
cavisse convivium.Nam in codice ms. sic orariino sub Claudio. Quaie perperamlioc loco Eusebium cor-
scriplura est, vel apostoli credendk commune anisse rigit Isaronius; qui eam famem revocat ad secun-
convivium: ex qua scriptione constituimus verani dum Claudii annura, aucloritate Dionis Cassii. Jose-
lectionem. tamen Scaliger in Animadversionibus ail
b Sub Claudio. Hujus famis meminit Eusebius in phus Chronicon Eusebii existimat eam «venisse anno
libro II Hist. Eccl., cap. 8, et in Chronico, ubi eam mundi 2061, hoc est, anno quinto imperante Claur
contigisse ait, ut Baronio visum, quarto imperii dio. Nostrum non est componere hano liiem inter
Claudii Augusti anno. Verum in Chroaico Eusebii tantosviros.
95 S.AGOBARDI EPISCOPI LUGDUNENSIS 96
rumtamen dico vobis, fyro et Sidoni remissius erit. A tristanles, et illos laetiflcantes, patriarcharum causa
quam vobisin die judicii. Et in Capharnaum, nun- honorandos eos putant, et Christianis dicere audeat
quid usque in cwlum exattaberis? usquein infernum meliores; cum legamus etiam Agareaos, qai nunc
descendes. Quia siin Sodomis factcefuissent viriutes corrupto vocabulo » Saraceni vocantur, Amalachitas
qum factm sunt in te, forte mansissent usque ad hanc quoque, et Madianitas, atque Afros, ex Abraham
diem.Werumtamen dico vobis, quia terrm Sodomorum genus ducere, ideoque nec eos quisquam vel hono-
remissius erit in die judkii, quam tibi (Malth. xi, . randos yel meliores Cbristianis debeat existimare.
21, 22). Non solum autem Judaei meliores nobis esse neque-
XX. Corozaim namque, et Bethsaida, et Caphar- unt, sed et his, quas supra enumeravimus, nationi-
bus pejores iaveniuntur : quia iUaequidem nec legem
naum, urbes Galilaeae,idcirco a Salvatore plangun-
tur, quodposttantasigna, atque virtutes,non egerint acceperunt, isti vero post datam sibi legem, post
missos ad se prophelas, etiam Dei filium occiderunt.
pcenitentiam. Praeferuntur autein eis Tyrus et Sidon, Si
quod naturalem tantum legem calcaverint, istaevero suntvero, juxta Apostolum, non qui filii carnis, hi filii
Dei, sed qui fiiii promissionis, hi mstimantur in
post transgresSionem naturalis legis urbes idolola-
triaeet vitiis deditae.Et praeferuntur ideo.quod Tyrns semine; ergo Judaei, quantum a promisso Abrahae
et Sidon et scriptae, etiam signa quae apud eas fa- B semine, id est, Christo, existunt alieni, lantum et
filiorum Dei gloria probantur ifidigni; aec Hiernsa-
cta sunt, parvi duxerunt. Et quia rsvera, licet et
lem coelestem matrem sorliti sunt, sed Hierusalem
non audire veritatem et auditam contemnere perni-
terrestrfs et Agar anciUae, quae in servitutem gene-
ciosum sit, multo tamen et incomparabiliter pejus
filii reraanserunt.
est auditam et cognitam cbntemnere, et contemptam rat,XXII.
et Sed quid dicit Scriplura? Ejice ancillam
persequi insuper , blasphemare. Quotl apertis- et filium ejus.' Non enim hwres erit filius ancittw
sime beatus Petrus ostendit, de talibus dicens : Me-
cum filio liberm. Expulsus ergo est de paterna domo
lius fuerat illis non cognoscere viam justitim, quam
Judaicus populus, atque ab haereditate filiorum Ec-
post coghitionem retrorsum refiecti. Hoc autem multo
adhuc evideatius demonstratur verbis Domini per clesiae, quae per Chrislum libera eflecta est, segre-
Nam sicut Dorainus ait, servus non tnanel in
parabolam sic loquenlis : Cum immundus spiritus galus.
exierit ab homirie, ambulat per loca arida , qumrens domo in ceternum, filius manet in wternum. Omnis
et non invenit. Tunc dkit: Revertarin do- autem qui facit peccatum, servus est peccati; nec po-
requiem,
mum meam, unde exivi. Et vemens invenit vacantem, test a jugo servitutis istius absolvi, nisi perDei fi-
lium meruerit liberari. Judaei igitur (qui, dicente
scopis mundatam et ornatam. Tunc vadit et assumit "
Si filius vos Hberaverit, vere tiberi eritis,
septemaiios spiritus nequiores se, et intrantes habitant Domino:
ibi, et fiunt novissima hominis illius pejora prioribus: ipsi quidem non credunt, se autem semen Abrahae
sk erit.et generationi huic pessimm. Ex qtto perspi- esse et nemini unqoam servisse gloriantur) non so-
cuum est immundum idololatriae spiritum de corde lum a libertate spiritus efticiuntur exlranei, sed et
cum ei lex data reces- carnalis servitntis iaveaiuntur obaoxii. Nequehoc
quondam populi Judaici, est,
sisse et ambulasse eum diu per loca arida, corda solum; sed et filii perseverant diaboli; sicut et Do-
mintts ostefidit, dkeas eis : Vos ex patre diabolo
videlicet gentilium infructuosa, atque in his securam
sibi voluisse facere mansionem. Sed et inde in ad- eslis, et desideria patris vestri vullis facere. An non
ventu Chrisli, cunctis in erim credentibus nationi- patris sui desiderio quotidie satisfaciunt, contemnen-
tes legem, spernentes prophetas, persequentes Ec-
ad
bus, expulsum, pristinam domumreversum,quam ?
invenit Deo quidem vacuam, carnalibus vero legis clesiam, atque ipsurii Dei filium blasphemantes
Cum haec ergo ita se habeant, qua ratione servis
obserVationibus ornataro, a Pharisaicis tiaditionibus
Dei servi peccati, filiis liberae filii ancillae, haeredibus
veluti mundatam. Et quia vidft eam sui habitalione
exbaererfati, Dei filiis fiUi diaboli praeferenlur? Quos
dignissiraam, septem alios nequiores se spiritus as- Dominus
per Isaiam prophetam tanta a servis suis
sumpsit; et cum his intima ipsius penetrans, novis-: divisione
siina ejus pejora fecit prioribus. Majori quippe nunc sejungit, ut et nomen pristinum eos ami-
domus illa plebis Judaicae daemonum numero possi- sisse, et inter mortuos ostendat jam deputatos esse,
his verbis: Ecce servi mei comedent, et vosesurielis.
detur, blasphemans in synagogis suis Christum, Ecce servi mei bibent, et vos sitktis. Ecce servi mei
quam in ^Egypto possessa fuerat ante legis noti-
tiam. twtabuntur, et vos confundemini. Ecce servi mei cla-
mabunt prcs exsuttatione cordis, et vos ululabitis prw
XXI. Frustra igitur fautores Judaeorum, nos con- dotore cordis, et prw contritione spiritus ululabitis, et
BALUZII NOTJE.
» Saraceni vocantur. Eusebius in Chronico : c Abra- Sarak, qubdArabicesonatfaraces: < Qualessunt, in-
ham ex ancilla Agar genuit Ismaelem : a quo Ismae- quit, qui Turcis dicuntur Cosalri Tartari, quales
litanim gens, qui postea Agareni, deinde Saraceni Martolossi, quales BaadoHeri in PyTenaeis. > Hiero-
dicti. > Et arbitratur D. Hferonymus Saracenos di- nymi tamen opinionem ScaUgericaepraefert Innoceu-
ctos a Sara uxore Abrahae, sicut Agareni dicuntur tius Cironius in Jibrum v Decretal., tit. 6. Genebrar-
ab Agar anciUa. Sed istud improbat Jos. Scaliger in dus vero pulat Saracenos potius dictos a Sara monte,
Animadversionibus ad Chronicon Eusebii. Existimat quem olim ipsi incplebant.
enim potiut esse deducendam verbi hujus originem a
97 DE JUDAICISSUPERSTITIONIBUS. 98
dimittelis nomenvestrum injuramenlum electis meis;. A mur absoluti. Merainisseetenim nos oportet quomo-
et interficiet le Dominus Deus luus, et servos suos do et propheta iUe, qui de Juda missus fuerat in
vocabit nomine alio; in quo qui benedktus est super Bethel, ubi ab Jeroboam rege Samariae vitulus au-
terram, benedjceturin Deo amen; et qui jurat in ter- reus colebatur, a Deo prohibitus ne illic comederet
ra, jurabit in Dominoatnen. Nomine itaque pristino vel biberet, etiam invitanti se regi responderit:
populus Judaicus spoUalus, et incredulitatis suae Si dederis mihi mediam partem domus tum, non man-
gladio peremptus, electis Dei nomine alio vocatis, ducabo panem, neque bibam aquam in loco isto. In-
et Christiano vocabulo benedictis, alque in Christi super et munera oblata sibi ab eodem rege susci-
sacraraenta juratis, nec exaequari potest, nec corpo- pere recusavit. Verum quia poslea seductus a pseu-
rali saltem victu sociari debet, quibus ne ipsa qui- dopropheta quodam, contra praeceplum Domini in
dem servitutis appeUatione meruit copulari. eodem loco comedit et bibit, Dei judicio leoni tra-
XXIU. Si vero et hoc consideremus, quibus vir- ditus, et ab eo interemptus occubuit. Nam quod in
tutibus tabernaculi Dei habitalio, et sancti montis Veteri Testamento religiosi Judaei diligenter absti-
et potu infidelium, ubi iUis praece-
ejus ascensio valeat comparari, non miniraum inter nuerunt a cibo
eas virtus illa obtinet locum, qua vir justus ita di- ptum sit a Domino non facile advertitur; documenta
est conlaudari: Ad nihilum deductusest in con- B tamen exstant de exemplis sanctorum , sicut de Da-
gnus autem Daniel in corde
spectu ejus malignus, timentes autem glorificat. Fi- niele scriptum est: Proposuit
delcs itaque et timentes Deum gloriflcandi sunt in suo ne pollueretur de mensa regis, neque de vino po-
omnibus atque honoraudi. Populus autem ille qui tus ejus; et rogavit eunuchorum prwpositum, ne con-
totus esl positus in maligno, quique Dei virtutem taminaretur. Concessumque est Danieli, Ananiae,
et Dei sapientiam non cognovit, ac per hoc in mali- Azariae, et Misaheli, cum caeteri pueri IsraeUtaeve-
gnitatis et erroris vetustate remansit, pro nihilo in scerentur cibo regio. Quae observantia in tantum
conspectu omnium credentium est habendus; nec inolevit apud Judaeos, ut terapore adventus Domini
pecuniae aut divitiarum suarura causa cuiquam ho- generalis esset omnium ; ita ut dicerent impii Judaei
norandus; sed ob earum potius cupiditatem lepra discipulis Domini: Quare cum publicanis et peccato-
Naaman aspersus, ab omni fideliura populo per ve- ribus manducatis et bibitis? et non solumhi, sed
rum Eiiseum aquis baptismalis expiato, ut vere sor- eliam infideles disceptarent adversus Petrum, qui
didissimus atque immundissimus exsecrandus; in- erant ex circumcisione, dicentes : Quare introisli ad
super vero et anathema ei semper et ubique dicen- viros prmputium habentes, et manducastis cum illis ?
dum voce Apostoli, qui ait : Si quis non amat Do- Quibus reddita ratione subjunxit, respondisse sibi
minum noslrum Jesum Christum, sit anathema ma- vocem de ccelo secundo : Quw Deus mundavit, tu ne
ranatha. Nam si is qui non amat Dei filium, anatheraa commune dixeris. Ex quo tempore coepit declarari
est; ergo qui odit, qui persequitur, qui blasphemat, quod beatus Paulus scripsit: Omnia munda mundis,
mullo adhuc detestabilius anathematizandus est. coinquinatis autem et infidelibus nihit mundum (Tit.
Si quis porro amicitiis libenter ipsius indulget, nec i, 15). Quo testimonio licet plerique in contrarium
ferre Uli impiaesocielatis auxiliura erubescit, merito utantur, id est, ut propter hoc putent sibi licitum
et ipse audiet quod Josaphat rex per prophetara infldelium sumere cibos, taraen nostram omnino
Dominiincrepatus audivit; Impio prmbes auxilium, confirraat observantiam, ut iramundorum immundas
et his qui oderunt Dominum amkitia jungeris, et id- noverimus esse mensas, quia inquinatae sunt eorum
circo iram Domini mereris. Et quidem rex ille in et mens et conscientia. Quomodo autem immundae
caeteris omnibus juslitiae testimonium accepit; sed non erunt mensae, auorum maledicta sunt horrea et
in hoc solummodo offendit, Deique iram promeruit, apothecae?
quod impiis et Deom odientibus auxilium praebere XXV. Sed quia ad maledictiones infidelihus Ju-
el araicilias non exhorruerit copulare : quos utique daeisa Deo impositas scribendo pervenimus, paulo
non esse alios quam eos qui a domo David se ipsos JQdiligentius a superioribus eas repetamus. Ail itaque
exciderant, evidenter Scriptura designat; sicut et hi Moyses omni populo Israelitico trans Jordanem in
irapii, et inimici semper Dei filio Judaei, a veri Da- solitudine campestri: En proponoin conspecluvestro
vid domo, quae est Ecclesia, se ipso segregant, et a hodie benedktionemet maledktionem; benedktionem,
reguo Christi abscisi, regnum exspectant ac deside- si obedieritis mandatis Domini; maiedktionem, si
rant Antiehristi, quem Dominus Jesus interficiet non audierilis mandata Dei vestri. Cum introduxerit
spirilu oris sui, et destruet illustratione adventus te Dominus Deus tuus in terram ad quam pergis ha-
sui. Non solum autem ipsum, sed et istos qui volue- bitandam, pones benedictionemsuper montem Gari-
runt regnare super se, secundum Evangelii parabo- zim, maledklionem super monlem Hebal, qui sunt
lam, acceplo ccelorum regno, regrediens jubebit trans Jordanem. Quaeverba cum permagnificis sen-
iiiterfici se praesente. sibus plena sint, non ante potuerunt irapleri, nisi
XXIV. Erepti igitur de potestate tenebrarum Jordane transilo, idest, baptismi sacramento cor-
Qhristiani, et translati in regnum filii charitatis pore Christi tactis aquis Jordanicis dedicato. Gari-
Dei, nullatenus debemus eorum convictu et socie- zim namque, qui interpretatur diyisio, significat
tate pollui, a quortim erroribus omni genere proba- aposlolicam plebem divisam ab iafideliumsvnagoga,
99 S. AGOBARDIEPISGOPI LUGDUNENSIS 160
sicut Paulus de se ipso ait: Cum autem complacuitj i donec te conterat. Hoc profeclo esl qaod supra de
ei qui hte segregdvtide utero matris mewt ui tevelaret Evarigelibposuiihds: Eruht novissimahomihis illius,
filiurii suuhi ih ihe, hon adduievicarht et sanguini. id est, ad quem spiritus immundus cum aliis septem
Hebal autem, qui ihtefpTetatuf vorago vetus, signi- se ipso nequioribus ingfessus fuerit, pejora prio-
ficat carnalem ei infidelem Synagogam, quaeribn ribus.
acquievft translie ad nbvjtatem spiritus viyificantis, XXVI. Et naec quidem breviter diximus, ac de
sed maluit remariefe iri vetustafe litterae occidentis. multis pauca lroavimus; strictim scilicet volenles
Ibique eis perseverariiibus, supervenit immensus bstendere quantis benedictionum muneribus dignam
fluvius iWaiedictionum, juxta quod scriptum est: praeparaverit Ceus apostolicam plebem, quantisque
Factt suhi principes Juda, quasi adsumentes termi- e contrario malediciionibus suis meritis repletam
num. Super eos e/fundam, quasi aquam, iram medm. infideiein repulerit synagogam; quatenus et in ele-
Et sicut omnes briinino promissiones et benediclio- clis impleretur quod praedictum fuerat; etenim be-
nes requieverunt super apostolicam plebem, sic nediclibries dabit qui legem dedit, benedicens eos
pmnes coramiiialiones et maledicliones confirmatae vldeltcet jtlxfa Apostblum in omni benediaione spi-
suut sriper syaagogam Satanae, ipso prdirie rei quo fitati ih cwlesiibus ifi ChristO. Et illls qui nec Moysi
Mpyses praedixerat verbis dicens : Malediclus eris .B iittefis, riec verbis Christi crediderurit, ac per hoc
incivitate, id est, Hierusalem; matediclus in agro jusio Dei jttdicib fepfobati sttrit, illa maledictio su-
mundi dispersus; maledictum horreum tuum. Quod pefveriifei, quae ab ipsb Moyse ita fuerat praenuri-
alia translatio sic dicit: Maledictmapothecmtum, et tiata : Maledictus omnis qui rion permanserit in ver-
omnes reliquiw tuw r maledklus fructus ventris tui, bii tegis hujus, ut faciat ea, nolens atidire quoil in
et fructus terrm tuw. Maledictus erit ingrediens, na- ea scriplum est: Juxta te est verbum valde iri ore
scendo in hanc vilam; et maledktus egrediens-(Deut. tuo, ei in corde luo, ul facias itlud. Quod Apostolus
xxviUi 17, 18,19), moriendo videlicet, de hac vita. sic expbnit: Hoc esl verbum fidei quod prwdkamus.
Et post multa : Advena, inquit, qui tecum versalur Quoniam si confessusfueris in ore tuo Domihum Je-
in terra, id est, populus gentium, ascendet tuper te - sum, ei credideris in corde tuo quod Deus eum susci-
eritqut sublimior, effectus videlicet filius patriarcha- - iavit a moriuis, satvus eris. Corde enim credtiur ad
rum, et socius radicis oUvae et piuguedinis factus. justitiam, ote autem confessiofit ad salutem.
Tu autem descendes, et eris inferior, abscisus ab XXVII. Breviter ergo ista a nobis pcrsiricia sint.
olea, et «iccus in terra jacens, igni destinalas. Ipse Nam et cedendum est majoribus, subtilioribus, ac
trilin caput, et tu eris in caudam. Et riaac veniunt facundiofibus, quihus perfacile est allipra el occul-
quidam per se eos conantes levare in caput uride C tiora hujus fei pandere : quod jam jamque fieri
ceciderunt, quasi aon debeant esse in caudam : oportet, irigescenttj multorum charilate, al>undante
quod ulique semper erunt^ donec plenitudo gentium ubique iniquilate, incredulorum convalescenle im-
introeat, et sic omnis Israel,salvus fiat, omnis vide- probitate, Antichristi fallacia appropinquante. Atque
licet salvandus. Nam istorum qui nunc sunt infidc- utinam juberet reiigiosissimi Imperatoris industria
lium augebit Dominus plagas, plagas magnas et per- aUcui de suis ut colligeret omnia quae a magistris
teverantes , infirmitatesjtessimas et perpetuas; quod Ecclesiarum in Scripturis sanctiS de Antichristo
aUa translatio dicit, plagas verissimas, et infirmitates intelligenda, vel exposita, vel signata sunl. Valeret
veras. Item ibi.: Etconverlei in te omnes afjlictiones profecto ad catitelam fidei, ad erectionem spei, ad
Sgyptiquas timuisti, et adhwrebunt tibi. Insuper et roborandam etcoramendandam dulcediaem dUectio-
universos lan,guores, et plagas, qum nan sunt scriptw nis Chrisli. Amen.
in volumine legis hujus, inducet Dominus super te,

AGOBARDI EPISCOM

AD PROCERES PALATII
• CQNSUtTATIO JET SUPPLIGATIO DE BAPTISMO JUDAICORUM MANCIPIORUM.

Reverendlssimis ac beatissirals dotnriiset doaiinis D et Patribus sanctis, i>Arfalardo,Waleet ° Helisachare.


BALUZHNOT^E
» Gonsultatio. tri codice fesio nullus titulus exsla- Unde et in aula Pippini educatus est, ui, praeter
bat in iioc lbco. SBdiri VeitistlSsimb tip'eriira Ago- allos', dbcet etiani Agbbardus iri cap. 2 libri De Dis-
bardi etericho, qni descriptus est in initio vbhinlinis, pensalione Rerum Ecclesiasticaruiri. Mortuo deroura
titulus istius libri sio legitur queinadraodum nos edi- Pippino, Adalhardus inter iatimos femiliarium Ca-
dimus....;., •- - roli
(
s Adifflfdo, .Corheiae vetefis abbati, in dicecesi
Ambianensf. FfliaS fbit Berhardi, fratris Pippini re- « Helisacharo, presbytero et abhati Centulensis
gis, ut in ejus Vita narrat Paschasius Raubertus. fc- - monasterii,
ifii T*E BAPTISMOIMORUM MANClP. liVl
Nupef ctmt a~palatio tecnpus redeundi nobis jam A sedi aiflictus. Causas vero hujus affllctionis scribe-
fuisset Iridtfltarir, saavissima dilectio vestra sedit et rem. Sed timeo niansuetudini vestrse laborem inge-
audivit me mUssltariterirpolius quam loqoentem con- rere. Portitor tamen harum litterarum potest vobis
tra eoS qui querelas Judaeorum astruebant. Cumque edicere, si patitttr longanimitas vestra: Aliqua sane,
audita fuissCrita vobis et modiftcata quse dicebafitot quae silenda non puto, propter quaemfhi et ad fldiss>•
altrinsecus, surrextstis, et ego post vos. Vos ingressi mam paternitatem vestram dirigo, infiotesco prudefi
estis in crinspectu principis : ego steti ante oslium. tiae veslrae. Priraum, quod summopere mihi necesse
Post panlulum fecistis ut ingrederer. Sed nihil au- est scire, et, ut exfstfmb, etiam omnibus, ut dare
divi, nisi a absolutionem discedendi. Quid tamen vos dignemiiii consilium quod divfno cOngruat operi,
dixeritis elemeritissimo principi praefata de' csusd, quid faciendum sit de mancipiis Jtirfaebruifiethnicis,
qualiterque acceperit, quidve responderit, non att- quae illi comparaverunt, et nutriti apud illos, inter
divl. Ad vos postea rion accessi, praepediente pudprp nos discunt linguam nostram. Audiunt de fide, vl-
iguavo, et moiestia faligante rae : quae mihi utique dent celebraliones solemnilatum; et per haec com-
accessit, nori tam ex involutione rerum, qoam ex punguntur ad amorem Christianitatis, et desiderant
ignobilitate mentis. Quamobrem recessi turbatus, fieri in corpore Eccleslae, membra Christi; et confu-
arripui iter incertus, perveni domum corifusus; re- B giunt ad Ecclesiam,b baptismumpOstulantes: Utrum
BALUZII NOT.E.
roli Magni regis ascitus est: a quo iriissus est an» Jiam misit : cum quo Walachum monachuro pro-
809 ad Leonem Ul papam, una cum Bernhario epi- pinquura suum, fratrem videlicet Adalhftrdi abliatis
scopo Coloniensi, et Asio Wormatiensi, consulturus et Gerungum Ostiariorum magistrum, una misit. >
de processione Spirilus sancti, de qua tum recenter Obiit anno 835 apud Lotharium imperatorera, ut
ttiota erat quaestioin Gallia. Anno dein 817 iri partes scribitur in Vita Ludovici Pii. Ejus hoc exstat elo-
Pippini regis Ilaliae, adversus Ludovicura patrera gium apud Paschasiura Radbertum in Vita Adal-
rebellantis, transisse credilus, deflciente conspira- hardi : < Deinde Wala, virorum clarissimus, qui ei
tione, punitisque auctoribus, Adalardus apud mo- successit, postea monachorum paler eximius, tune
nasterium sancti Philiberti in Aquitania situm rele- temporis primus inter primos, et cunctis amabilior
gatus est, id est, apud insulara Hero, In qua silura unus, iiiuiia familiaritate regi inhaerens, et maxima
erat riionasterium sancti Philiberti, ut patet ex Vita praefecturae dignitate subvectus, in senatu clarior
Philiberti apud Duchesniutn, et ex Adcmaro Caba- cunctis, in militia vero prudenti animo fbrtior uni-
nensi. Monasterium auteifi illud hodie vocatur Ni- versis; quem tanta Jaus se'qnebatur in omni vitae
grum Moiiasierium, vulgo Noirmonslkr, in dicecesi negolio, ut longe plus censeretur aniore posse, quam
Lucionensi. ln hac etgo insula clausus Adalardus bmnium fastus etiam et tyrannis reliqtiorum. Erat
usque ad annum 821, quo revocatus ab exsilio, red- enim justitiae cuslos et decus honestatis, oppresso-
ditusqueest raonasterio Corbeiensi, ut narrat Egin- rum quoque justus oppressOr. > Vocatur anlem Walo
hardus : < Adelhardum quoque de Aquitania, ubi in libro De Construciione NovceCorbeiae,et in Anna-
exsulabat, evocatum, Corbeiae monasterio, ut prius ([j libus Eginhardi ad annum 812.
fuerat, abbalem ac rectorem esse jussit. > Auctor
Vitae Ludovici Pii : c Adalharduro etiam abbatem monasterii, quod in dioecesi Ambiauensi situm est;
quoiidaraCorbeiaembnaslerii, sed tunc in sancti Phi- ut docet Ariulfus in libro Hi Chronici Centiilensis,
liberti monasterio consistentem, magisterio priori cap. i, qui addit eum ftiisse rectorem monaslerli
reddidit. > Auctor Annalium sancti Bertirii adannum Gemraeticensis. Virum fuisse magnae dignationis pa-
822 : c Donlnus imperalor consilio cum episcopis et tet vel ex solo libelli istius titulo, ubi nominatur
optimatibus suis habito, ffatribus suis, quos invitos inter proceres palatii. Sed praeterea haberaus aucto-
tonderi jussit, reconciliatus est; et tam de hoc facto ritatem Eginhardi, apud quem sic scriptum est ad
quaro de his quae erga Bernarduiu filium ffatris sui annum 827 : < Irnperator Helisachar presbyterum et
Pippini, nec non et his quae circa Adalhardum abba- abbalera, et cum eo Hildebrandum atque Donatum
tem et fratrero ejus Watachum gesta sunt, pubUcam comites, ad motus Hispanicae Marcaocoraponendos
confessionem fecil, et pcenitentiani egit. > Sed fal- roisit, etc. » Ettestatur Amalarius abbas i.n libro De
sam fuisse accusationem adversus Adalhardum cou- Ordine Antiplionarii, hunc Helisacharum fuisse pri-
queritur auclor libri De Constructione Novae Cor- mUm inter primos pahitii iraperatoris Ludovici. Can-
beioe : c Tunc accesserunt ad eum (id est, ad cellarium Ludovici Pii fuisse ex eo patet, quod in
Ludovicum Piuni imp.J viri pestilentes, et ejecerunt aliquot Luriovici praeceptis Durandus diaconus sub-
eum de honore suo absque culpa, et exsiliaverunt scribit ad vicem Helisachar. Astitit porro beato Be-
sine causa. > Rursum itaque consiliorura Ludovici nedicto Anianensi abbati morienti, ut in ejus Yita
particeps factus, principem locum apud eitm occupa-. ^" tradit Smaragdus.
vit, ut colligi potest ex Hincroaro in epistola 14 adJ a Absolutionem discedendi, id est, licentiam ab-
c
proceres regni, cap. 12 : Adalhardum senera et eundi. Absolvendi enim Verbo per eas tempestates
sapientera, dohini Caroli Magni imperatoris propin- utebantur pro eo quod Latini dicerent facere pote-
quuro, et raonasterii Corbeiaeabbatem, inter primos stalem discedendi. Veluti, Absolverelegatos.
consiliarios priroum in adolescentia mea vidi : cujus t> Baptismum postulantes. Servi nimirum sive
lihelltim de ordine palatii Iegi et scripsi. > Mortuus mancipia Judaeorum, qui Judacftamen non erant, sed
est anno823 postridie Kal. Januarii, cura anno supe- pagani. Hi ergo cum versarentur Lugdiini inter Chri-
riore brevem sive libellum conscripsisset de iis quae stianos, moresque eorum ac religionem approbarent,
deinceps observari.volebat in monasterio Corbeiensi: ad ecclesiam accedebant, baptismum postulantes.
liber editus est in tomo IV Spicilegii domni Et contradicebant Judaei, ne niancipia amitterent,
ZniucaeDacherii mofiacbi Benedictini. quae illis pretio constiterant. Sed pretitiin emplionis
Wallm, Adalhardi fratri, post quem factus est offert Agobardus, juxta canones, modb llceat eos ser-
abbas Corbeiensis. Unde in Vita Ludovici Pii Wala vos facere Chrislianos. Sane malus animus esse
dicitur afilnis ejusdem imperatoris. Et rie quis du- poterat in servis iUis; qui, utin libertatem vindicaren-
bitet hic agi de Wala istoc, habemus auctoritatem tur, Christianam fidem amplecti se velte fortassis
Egiahardi, cujus haec suat verba ex Annalibus ad simulabant: nam lege cautnm erat, Ne Judmis man-
annnm 823 : < Lotharium vero filium suum in Ita- cipia deserviant vetadhmreant Christiana, uti diximuj
103 S. AGOBARDIEPISGOPI LUGDUNENSIS 104
videlicet debeamus iUis hoc abnegare, aa praebere, A zari, nisi eis permittentibns; sed scientes, «tpraedi-
ubipossumus. De qua reego quidem talera teneora- cantes, quod servi et doraini unum habeant Dominum
tionem. Omnem profecto hominem creaturam Dei Deum ia cceUs.omnes baptizaverant, omnes in uno
esse, et ia unoquoque homiue, quamvis servo, majo- corpore redegenyil, omnesque fratres et fiUosDei
rem portionem habere Domiaam Deum, qui ia ulero esse docuemnt; itatamea ut uaasquisque ia quo
creavit, ad lucem hujus vitae produxit, concessam vocatus est, a ia hoc permaneret, non studio, sed
vitam cnstodivit, sanitatem servavit, quam iUum necessilate, serf et si qui posseot Bberi fieri magis
qui viginti aut triginta soUdis datis, fruitur cor- uterentur. In promptu est etiam ratione colligere, si
poris ejus servitio. Nec est qui dubitet quod qui ethnicorum ad Christum fugiunt, et non recolli-
b
unusquisque servus, membrorum corporis opera gimus, sed repudiamus propter carnales dominps,
caraali domiao debeas, mentis religionem soli de- esse impiura-et crudele, cum humanaeanimae nuUus
beat Creatori. esse possit dominus, nisi conditor. Sed et iUudputa-
. Propter qaod omnes sancti praedicatores, socii mus esse considerandum, quia si reUgiosusimpera-.
apostoloram, doceates omnes gentes et baptizaates, tpr adversus genles quae a Christi nomiae aUenae
nonexspectaverunt dominorum carnalium licentiam sunt arma movet, et victor effectus, c subjicit eos
ut servos bantizarent. ouasi non eos ooorteret banti- B Ghristoet sociat reUsioni. onus est Dietalis etlaude
BALUZUNOTiE.
ad librum De Insolentia Judaeorum. Neque nova lum jugumque Christi adnsque ad terminos Danorum
erat haec servorum calliditas. Jam enim tempore atque Slaverum, corda ferocia ferro perdomans, do-
concUii Gangrensis, npnnuUi ab obsequio domino- cuit. > Quibus vero aftibus usus sit Carolus adver-
rum recedebant, quod iUi non essent Christiani. sus Saxones, ut eos Christo subjiceret, non alius esse
Unde caabnis tertii Gangrensis lerama sic expressit potest testis luculentior quam ipse Carolus, qui lege
Dipnysius Exiguus : De servis qui jugum famulatus lata edixit, ne cui Saxonum liceret non esse Chn-
abjiciunt Chrislianitatis obtentu. Canon autem sic stiano, sub poenacapitis. Haecsunt verba ejus e Ca-
habet: Si quis servum, prmtextu divini cultus, do- pilulatione de partibus Saxoniae, ab Holstenio
eeat dominum contemnere proprium, ut discedat ab edita, cap. 7 : < Si quis deinceps iri gente Saxonuni
eius obsequio,nec ei cum benevolentiaet omni honore ratereoslatensnonbaptizatus seabsconderevoluerit,
deserviat, dnathema sit. Mvo quoque Gregorii Ma- et ad baptisinum venire conlempserit, paganusqueper-
gni, dura Judaeis visa est haecservorura anciUarum- manere voluerit, raorte moriatur. >Hinc facluin pulat
que industria. Sic enhn ait Gregorius lib. in, indict. antiquus scriptor libri DeConstructione NovaeCorbeiae
42, epist. 9 : < Pervenit etiant ad nos, servos ancil- in Saxonia, ut Caroluspraeomnibus Christianis regibus
lasque Judaeorum, fidei causa ad ecclesiam refugiea- potentissiraus h>.be)lofuerit. c Posl obitum namque
tes, aut infidelibus restitui dominis, aut eorum, ne nobilissiroi regis Pippini, inquit, Carolus fiUus ejus
restituantur, pretium dari, etc. > Vide eumdem Gre- regnum obtinuit Fraucorum universum. Cui Domi-
gorium Ub. v, indictione 14, epist. 31, et Gelasii nus tantam eontuUt virlutem atqae potentiaro, ut
papaeepistolam ad Siracusium, Constantium et Lau- ,r> non solum Francprum regnum strenue gubernaret,
renthim episcopos: apud Ivonem parte xiu, cap. 113. sed etiam multas barbarorum gerites circumquaque
Sed hi quoque loci Gregorii astruunt seateatiam subjugaret. Unde factum est, ut gentem Saxonicam,
Agobafdi. Nam jubet omnino Gregorius ut servi cruaeolim coutra Francos rebellabat, non solum suo
Judaeorum ad ecclesiam refugientes, in libertatem dominio subegisset, sed et meUiflao Christi nomini
modis omnibus vindicentur, sive jam oUmGhfistiaoi dicare meruissel. Nam et hunc ideo prae omnibus
fuerint, sive recenter baptizati sint. Christianis regibus potentissimom ia bellis faisse
a /n hoc permaneret, td est, neminem post acce- credimus, quia quos suo dominio subjugabat, Christi
ptum baptisma libefari a servitute, juxta senten- nomirii dedicabat. > Qnibus adde loca quae vir doctus
tiam Pauli in cap. 7 epistolaeprimae arf Coriathios : Joannes Laurioius theologus Parisiensis congessit in
quo etiam respicit caaoa Gangrensis supra lauda- cap. 5 libri quem sCripsil de veteri more baptizandi
tus. Judaeoset inndeles. Caeterum quod in libro De Con-
> Carnales aominos. Salvianus in Ubro III De Gu- struclione Novae Corbeiae vides Carolum Magnum
bernatione, pag. 58 : « Quanquamnos non hac so- Chrisli riomini derficasse gentes quas suo dominio
lum injuria contemnamus Deum, qua contemai a subjusabat, meminisse debes, lector, non solos Saxo-
servis suis domini carnales solent. > nes ad fidem Christianam ejus opera conversos esse,
° Subjicit eos Chrisio, id est, paganos, bello sed Hunnosquoqueet Avares, utobservat Sirmondus
quos
vicit. Eadem pbrasis usurpata reperitur etiam a Ste- ad Theodulfum pag. 287. Et diu ante Carolum prae-
Tornacensi in epistola 170 ad Canutum regem cesserat exemplum Clodovei Francorum regis, illius
>anorum: c Pelimus ut vos, qui toties armis supe- lyqui
Shano primus Francorum principum Christo nomen
u
ratis idololatras et jugo subjicitis Chrisliano, etc. > dedit. Is enim, si qua fides inedito Scriptori Vitae
SicCarolus Magnus Saxones cegre ferens non esse sancti Dominii Lemovicensis anachoretae, edicto per
Christianos, arma in eos movit; sic statuens, non oranes imperii Francici provincias misso jussil ut,
ante finem bello impositurum, quam Christo sub- reUcto idolorum cultu, cuncti se verterent ad reli-
jicerenlur. Eginhardus in Annalibus ad annum 776 : gionem Christi. Haec sunt verba illius scriptoris :
c Cum rex iri villa Carisiaco hiemaret, consilinm < IJlo itaque tempore Clodoveus rex GaUiam afque
iniit ut perfidam ac faedifragam Saxonum gentem Germaaiam regebat, vir armis streauus, eloquentia
beUo aggrederetur, et eo usque perseveraret, dum facuadus; et omnesFrancigenae,tam Christiani quam
aut victi Christianae religioni subjicerentur, aut om- pagani, ejus dominatui subjacebant. Ipse vero rex,
ninp toUereatur. > Feliciter id evenisse quod Carolus ab exordio suae proUs, gentilis exstitit- Seddivina
animo conceperat, testatur Eginhardus, et cum eo inspirante cleraentia Redemptoris, per admonitio.
caeteri Annalium Fraricicornm scriptores. Sed prae- nem sancti Remigii Rhemensium archiepiscopi, ad
cipua tamen auctoritas tribuenda est tesiimonio cathplicam fidem, Dbrainb favente, Christianus eflf-
LudoviciPii, qui sic loquitur in praecepto quod ad cilur. Qui denique rex, postquam afcSacro foatele-
paganos ad Christianitatem invitandos fieri praecepit: vavit, nuntios perJmiyefsas mittens provincks, quae
c Geriitor' etiam noster gloriosae memoriae Carolus ejus potestati subjectse.aderant, edixit ut omnia fal-
oronem Saxoniara ecclesiasticae religioni subdidit, somm templa deorum confringerentur atque ignibus
«5 DE BAPTISMO JUDJEORUM MANCIJ». 106

agmtni; qaoraodo negligendum est, si inter subje- j^ cordibus vestris, et adhihete consolationem servo
etoa taleaexistant qoi desiderent baptismnm ? Neque vestro, quia Sub magno timore diversis anxietatibus
hoe dicimus, ut Judaei perdant pretia quaein taUbus torqueor. Si enim petentibus baptismum Judaeisaut
rfederunt; sedquia offerimus pretia * secundum sta- servis eorum negarous, timeo damnationem divinam;
tuta priornm; et illi non recipiunt, putantes sibi fa- si damns, timeo offeasionem humanam, et tam infe-
vere magistratus palatii, et meliifsillis cupere, quam stas laesiones domus nostrae. De quibus kusionibus
caeterisqui supradicta asserunt. Haecsunt de quibus et discordiis, quia in his litterulis scribere indignum
precamur vestrnm consiliura ant jassionem per vos duxi, parvum c breviculum pietati vestrae direxi,
domini imperaloris. Quod utique necesse non esset, per quem cognoscere valeatis quae sint. Neque di-
si iUe, qui i>magister est Judaeorum, ita attenderet gnetur felix mansuetudp vestra mihi irasci, qufa
ut vos ei facieadum dixistis. Nam si secundum ve- importunus vobis existo talia flagitando; serf con-
stram jnssioaem ille consideraret fideliter miaiste- siderate quia causa est Ecclesiae, ratio fidei, et
rium aostrum, sicut aos ei honorem exhibere volu- opus divinum. Insuper et mihi omnis fiducia in
mus ia ministerio suo, anlla esset necessitas inja- vestra sanclitate. Et idcirco assumite sanctum Iabo-
riam facere inlerrogando, nisi propter augmentum rera propler aeteraam retributionem, et adjuvate Ec-
doctriaae. Caeterura de causis Judaeorura non esset B clesiam aostram, opem fereado et instiluendo, quo-
jUa contentio aut discordia, si ille rationabiUter niam debitores estis propter multitudinem fiduciaa
agere voluisset. Nunc autem facite nobiscum secun- quam habet ia vobis.
dum charitatem quam diffudit Spiritus sanctus in
BALUZH NOTiE.
cremareatar, et Deum uaam et veram et omnipo- seventatem, lmo et per misencordiam Dei, tribula-
tenlem crederent, illique soli deservireot. Si qais tionum flageUis solet perfidia castigari. Nunquirf
vero hoc regale decretum contemnere praesumpse- quia mores optimi liberlate voluntatis eliguntur, ideo
rit, reum se regalis majestalis agnoscal. > Constat mores pessimi non Iegis integritate puniunlur? > Et
ergb vi quandoqug actum adversus pagafios, ut ido- paulo post: < Si quae igitur adversus vos leges cori-
Iorum cultum desererent fideique se Christi appU- stitutae sunt, noneis bene facere cogimini, sed raale
careat. Qoid ergo faciemus Tertulliauo, Hilario, facere prohibemini. Nam bene facere nemo potest,
Hieronymo, Augustino, Cassiodoro, aliisque aoa- nisi elegerit, aisi amaverit quod est in libera volun-
nulUs venerandae memoricc viris, qui perspicue do- tate. Cum aliquid adversus vos reges constituunt,
cent religionem non esse cogendam, nec lmperan- admoneri vos credite ut cogitetis quare ista vos pa-
dam. Nam TertuUianus quidera haec.diserte scribit (n tiamini. > Caelerum adeo semper visum est aequum,
ad Scapulam cap. 2: < Sed nec reUgionis est cogere religionem cogi non debere, ut cum anno 639 legati
religionem; quse sporite suscipi debeat, non vi. > sedis apostolicaeagerent in nrbe ConslantinopoUtana,
Hilarius autem iu epistola ad Constantiura Aug. diu Graecique ab eis conarenlur extorquere subscriptie-
multumque versatar in ostendendo religionera cogi nem cujusdam erroris, aperte ila responderint: <Ne-
non debere, ac neminem credere invitum. Hieronv- que enim est qui cuilibet, maximeque in causa fldei,
mus ia Commeatario ia caput secundum Epistofae vim possit inferre; > ut docet sanctus Maximus m
primae Pauli ad Timotheum: < Hic probatur nemini epistola ad abbatem Thalassium, quae edita est in
oportere ad credendum vim inferre, nec toliere ar- Colleclaneis Anastasii BibUothecani. Alia veterum
bitrii Ubertalem. > Sanctas papa Gregorius, lib. i, loca si quis requirat ad ostendendum religibnem cogi
epist. 34: c Eos eaim qui a reUgioae Christiana discor- non debere, difHcile noa erit exhibere. Nam et ab
dant, mansueludine, beaignilate, admonendo, sua- aUis jam collecta sant. Vide Ivonem parte i, capite
dendo, arf unitatetn.fidei necesse est congregare; ne 276; et parte xm, capite 94; itemque Gratianum,
dulcedo praedicationis, et praetenlus fuluri ju- dist. 45.
icis terror ad credendum invitare poterat, minis et
3uos » Seeundum statula nimirum juxta cano-
priorum,
terroribus repellantur. > Quanquam sibi repugnare nem 16 concilii i MatisconensU, qui supra descri-
videtur idem Gregorrus lib. m, epist. 36, in qua sic ptus est ia libro De Judaicis Superstitionibus, ca-
scfibit ad ianuarium epfscopum Calarilanum : < Ac- pite 6.
cidit aatem aliud valde lugeudum; quia ipsos rusti- i> Magister Judmorum, id est, Evrardus, ut
patet
cos, quos babet Ecclesia tua, nunc usque in iafide- ex epistola sequenti data ad Nibridium Narbonensem
litate remanere negligentia fraternilatis vestrae J0 <
per- episcopum: Tenlaverunt porro quidam missi, in-
misit. Et.qaid vos admoaeo ut extraneos ad Deum quit, et Evrardus maxime, tnji Judaeoriun nunc ma-
adducatis, qui vestros ab iafideUlate corrigere ae- gister est, etc. >
gligitis? Unde necesse est vos per omnia in eorom « Brevkulum, id est, mveatarium, ut adnotavi-
coaversione viguare. Nam si cujuslibet episcopi ia mus ad epistotam primam Lupi Ferraneasis. Bre-
Sardinia iasala pagaaam rusticum iaveaire poluero, vem enim antiquitas dixit quod nos horfie dicimus
iu eamdem episcopum fortiter vindicabo. Jam vero inventarium. Unde et Eusebius lib. x, cap. 6 Hist.
si rusticss tantae fuerit perfidiae et obstinationis ia- Eccles., retinuit hanc vocem in contextu Grteco. Eo-
veritas, ut ad euia venire minime consentiat, tanto dem sensu usurpata reperitur haec vox in Codice
pensionis onere gravandus est ut ipsa exaclionis suae Theodos., I. III , De indulgentiis debitor; et I. i De
poena compellatur ad rectiludinem feStinare. > Nirai- studiis liberalibus urbis Romw et CP. . Hinc illud
rum juxta meatem Augustini, qui Petiliano liberta- Optali in Ubro primo adversus Parroenianum: <Bre-
tem arhitrii in causa fidei esse debere dicenti sic re- vis auri et argenli sedenti Caeciliano, sicut delega-
spondit tibro u contra litteras Petiliani cap. 10: <Nam tum a Mensurio fuerat, traditur; >quo Iocovide notas
si boc iriventum fuerit quorf impie feceritis, non mi- Balduini; qui famen veram hujus vocis significatio-
remifii, si non desunl rainistri Domini per quos fla- nera non salis assecutus fuisse videtur. Inde inbre-
gellamirii: quia persecutionem patimini non a nobis, tiiareiii Capitulis CaroU Calvi, et apad Hincmarum ia
sed, sicut scriptm est, ab ipsis factis vestris. > Item praefatione libri rv Capitulorum.
cap. 83: t Ad fidem auUus. est cogendus : sed pet
-» »,'•'.'' • ^ .
riTROL. UlTf; t».
i07 '8. AGOBAfti)i j^iSCbpt tuGDUNENSI§ 10g
i.~.-»
..J3.08«fewj««»«»"">*»"^ -- - J,J. •--.". -."."..
iW— . . ' "- ' H--TT— triii.ii ——fa^—-^

Afl NIBRIDIUMEPISCOPUM NARBQNEMSi-St,

©E CAVENDO eONVIGTU ET S06IETATE JUDAIGA.


- - -»
fiektissimb Patti * NltJfidio Agobarcltis m tfeo A it-l. tefiSsmbliof ammpiere; meam vbtiis,
--,i i i'. imb Ecciesiae
.-
!;(.;>W-JlUfni .Mlii* ,.• ...
*>iitreett)om!ttb « ic^tefMffi saidtem. Dei, non minfmam necessitatein in notitiam perfe-
sl i> lbcbfhni vicinitas <*trfefiiin trafiquiliitas st- fensj et iti qutfius ipse parum Ibftis invenior, vir-
herei, veli^ffi qrilflemffeqli&tiy kfri fiatefnitate tutis yestrae praesidio, quasi scujo validissimo et
j Velt?a tfe alM\o$k', et sive' IMpVivaiis seh iii pii- mufb iiiei^gnaaui, desidefaiis communiri. Sciat
fellBisnCcesiitHtirSlfe, tobsmo s^per vestr* saricti- itaque paternitaifs vestrae revefenda canities, me
' * anrio praseiiii, dttin paroeistiiae nostrae
riifs Iristitni. SH8cftitoiam prohibent interjacentium populos
^Mtit Mifliraa Mrtrtil,Wit vlrBii 8Uttft lit- debita soiiicitiialrie circuiriirem. et si auainhis de-
• BAfcDzn MTM.
a Nibridio, Narbonensi archiepisctfpb; SIBteaah- ultimam legem, UmeUi desidise quorumdara episco-
bati monasterii Crassensis in dicecesi Carcassonensi. pornlh hrmis ISviJTOijiTem; fenbvavft c6nciliuin Tri-
Amplector enim lubens conjecturam clarissimi.viri ,.,Sfenijaiim, sess. 24, cap. 3, de Reformatione. Neque
GuUelmi CatcUi, qui Nibridium et Nifridium nutat B ^P^jl^i^pdp 1P% ^sP"»»^'Tarraconensis synodi
ttfimB itKmqiie hoh*ren.$&&: tNiffithus eiiitti &#« cahon her.'HmHtk.hptflW prbviacias sancitris.eseet,
tJ^nsis Mt:,,Te^riante>CijrblbHsjPb*. fiai feferi- rigriuetqnte^ attiilisseiit pbstefibres fe-
fiae nrmitis adhsesisset CatelJus, si sciVi^et. buiic gii)fe;Jribiian%ii; Itiqttapi, jaon est, o^uin ribnnuUi
hoStruro afchieriiscotJUriiin vetUStissimo,e.Xemptari episc^i, qul qeafli® lfisscitiaqiiersuae pi»tenduiit
liriBrMii I^doVici Pii, aoti Nftfidftam, sed Nlrridiojh oCcuJiatibiies,labOratiifi fiieruft pfo vuibuiijie quid
-ribininafi, et NefftidjttttiJtptid Ai-criinbmih pfae^tiblie pec#cfetit adymp, «iahdneS, IriteJIigefeftt eniiri, si
liBfofrim advefsrSs «pancrara, Ei apj% fgite t&riiSnjes ,-Q'ipjgDfflajsenl, ariidep®ia itijroijieat cba-
ef&sehsi racteseiitlSafbdrieftsis archiepKcijjfeMsj terirptofiBasSahoBum. JaiJe fer|b latirfarida est fe-
&am«fem circa aiinum,*^..Nam ciriistat erijffifttissj:
fcBis-ci&toantS#ain sVnttdus A^lsjranerisis.hm- pkiiriiBtissbks tiffliBi^tebatj^slas c^mahdi
reluV lcrVeJrsrisl ffelnjp epfiijtjpum l%feilehsM;ltt- ($j1|ti9hdfe; Tiec-pjMieii) tohbs-^erant .cMmeuhdi
'mw VCTO M «fflJ^,*iM;^»
hablta feil liWerstis Fel)cSni, #M#-
taSftsijin
^«^toattimeilbrort-lnXlcriiri^ Vixittt
•^m:tblimim. Pbffd NiWidhis 1$$$ di- ^hilbhftrWf^lt Wm Mcm' €triiivj|(igare et
•Miimfs W iMs IpttMate, ri>.S^a^tlx Ja6 pVbTiffifefe Jliahls^^atibiigs^ «)IfjAjSMue,vel
toMf di id ibsrim episibta. Legatus CaTDTiM%iii sprtttegos.augUri&.iiwlfe
Mt hdnb 8.15 fn isittcHro^vi Arelatensi', uha cflra hes stiiTiJitiii^lerifflifim, sittdeat. > fide eiiMi cap.
loahhfe uirifis iitnls aftfc^iscdttb. tiJifeffl)aabttc sub 1'^tt ^5t-eJtts(Syhmi, .jt^iiittuc Ciipitma^CafoTi
l-fifibvicb Pio Hfet %*t^f!^ro;ij^rfSShM^miti8
'in^tibiiem, ifem«ie^ **» bjt>M,prfMtns
: fe#b »M JSfaistgrio pip
Aailnehsi; drfda :fediHitoeSt a in Moab m ftaffi„m^<jtts MtiWii.in hac
Mriss; V»a aUmil-BLilfeaDacherio meriatV B#ie= eriiiugyjiadb sicJ|s^Mhcej)S..': i Eiquanij^cttnque
dictino in notisad.Guibertum abbatemB. MatiaSffie ji%.j^hhh|^^W^^#tiihei,^foc^
* , ,:
•N*rMhtliiiSt|.fl25. ,,
* Io<^f«m mihitB, .1 tntdtttto eijim N^oriem ad fesbnjieatrairiiijistbiiiri.> mhm bmip ei his
rotigiSsitni est via, tit riTiae§ei 230 ni. p. pToteriidi- qria; difcta stiht mkfo m quis CoDi|Jiteii-iilipare inb
tur. Et tamen aUquoties illuc accedebat Agobatrfusi ntiijsisefej)fBh.OTij® mfmi ob Ohas etiiscabiis el-
m-fetet ei pf&ceptb Eudovicl pfo moiiSst-eWbAriia- clsari 'pw^it i hersiffljili visitiitbl* sM alMfeseos.
NaS ki.,. «*«TO,<|fea, |favi% tegrpel, Idm du-
e ifflo prmsenti, HinC epistolM ariilfoT g^l M-atoiiiiii em mvi wimfre pbslit a p^sortali visi-
scriptafri m\s IhitiiM imjfehi Ludbvlci Pii; aSfflfl•" i^ i>trohe;, itgla h&#tittaviSfc cifflii ^ueni excusat
post quam Agobardus faclus est arcliiepiiicbpus Lu$ iriiserSiJHjla eatemijm > m kit C^|fbdo% 1$. v Va-
"iul^as.'' '.'.'.• .,> *rtef.;Mgt |8,|*fei§a, si ahMb c()g4tut a sua
« DebBu«OlRciiudirie.E)pisCot»i enitti teaeritirr cir- diogiij&iwb retjui Ecclesiaevel relpdijlicae,.si miles
Cuinife ^iias fiarofchias,id fest, rfixBcfeses. GoriciliutD rajpt reij^leil, hiffitte.||ais paii-f ai Mq^e profai-
tafr-iccftSis^, cari. S: < Kmtofuth tausa expefientia Tijs; si is gBi Teram pWrttif, e]pcbpttni, fexcedere
-MirlpaBWi t^Hiiife ^bhnuli^s aittfcesatias eccK- jffiei prbVitcii' noh'*a|raverifc raitt qlb<jjuejustas
siiilttWtutas'..m hiiltii Tehi hac, ctiiisiilfllohe dfe- Wt carisasfioh vlMMae diffi-c^sbs; turifcque se-
creiimaiL atM%tt-i^^ eSSstetodmis #rdb sefVettrr, quenduiii saftcti Hilafii eplscotii Kctatifeosll exem-
^ anhals viciWs aB I^ii-opb didfecesesVisilefitar. blutri^ qui, licc-t ei,iiiU dioecesjrii tanjeri Bti&n per
tt %iinSaKfte Ba.fiTi(at rtpfia ffiefit <fe§titiita, of- presiryterog subs ffefebdt. Ita erijiri ipj| dqbfeiiri li-
dMHbae $Miis fe^afafi $*a*i%ikm. i €hncllmm « pf0,huem s-bTUBnsaQtTOtannttm,MOTStuil::« Epi-
Tbtelahurri , can. 55 : t EpiscopuSi Hgf cunctas koptts.tego sujri, inotflriiuiniJalliciirumEcdesiarunj
awfesiS jSaTOcblaSiiHfe stias rief sirigtirosiariribs ire atjjue episcbpbrurij febmmuriidne, licet iu exsiUo,
"htWrlei; flt fei&ilifatWrA ttnatiuasque basilica in re- peririariens et EfecjesiabarfhricBef presfeytefos meos
eomriiufiiofaeratiiStf^^i » SM boStmiarii causae
detentus, aut aUis o«lopatI«MBus impJicatws";B» IB^ ^di^^^t, pj®fi*mil Ms<^nosrre, iriffriiih sive
implere nequiverit, presbyteros probabiles aut dia- Sbsenii r^itM^t-fiBefa potelfetisltaridi dicece-
cones mittat, qui et redditus basilicarum, et repara- sim; tum vero circumeat parochias soaedioeceseos;
iones, et ministrantium vitam inquirant. » guam et cessante necessitate,jHpd quoque cettet quod (an
109 DE CAVENDASOCIETATE JUDAICA. 110
pravata videbantur, pro viribus quas Dei gratia lar- A. bus videntur esse diffusi. Quia qtsatis indignum ac
giebatur, veritatis ratione corrigerem , denunliasse fidei nostrae inconveniens esse videbatur, fiUoslucis
omnibus et praecepisse secundum legem Dei et sao- tenebrarum societate fuscari, et Ecclesiam Ghristi,
ctorum canonum institula, ut se, tanquam veri cul- quam decet sine macula et ruga sponsi ccelestis am-
tores Christianaefidei, omni observantia ab inflde- plexibus pracparari, maculosae,rugosaeac repudiatse
lium consorlio segregarent; non utique genlilium, Synagogae-contuberniodecolorari. Et vere absurdum
h
qui inter nos minime commorantur,a sed Judaeorum, est virginem castam, uni viro Christodesponsalam,
nni in nnstra hae et in nonnullis aliis vicinis urbi- merelricis daDesexDetere.et Der communionemr.ihi
BALUZH.NOT.E.
ctum est pro necetsitate, ut verbis Urbam U utamur npn sint; ut ex Augustino et Uregono Magnoadno-
petitis ex canonibus concilii Clarompntani. Neque tavit Marca in libro m de Coiicbr,dia Sacerdotii et
negaveririi justam safict&mque esse legeni canonis Imperii, cap. 9, § 2 , et lib: vli, cap. 18, § 6. Quod
Toletani. Sed queraadmodura olim Nicaena synoduS conflrroari potest auctOritate ejusdein Augustini sic
quasdam regulas scripto comprehendit, nonnuUas scribenlis ad Januariura in epislola 119, cap. 18:
verbq, ut in concttio Carthaginiensi disseruit Fausti- * f Miror sane quid itavolueris, ut de iis qujevarie
nus episcopiis Poientinus Zozimi papae legatus; sic' per diversa loca observantur, tibi aliqua conscribe-
fbftassissatiusac ihelius fuisset iiullam excusationem B rem; cum et hon sit necessarittm J et ttna iri his sa-
inserere canonibus,.necolor daretur ignaviaequorum- luberrimaregula retinenda sit, utquae non sunt contrai
dam episcoporuin. Quoniam leges ea intentione latas iidem, neque contra bonos niores, et habenl aliquid
sunt, ul profidant, non ut noceant, quemadmodum ad exhortationem vitaemelioris, ubicunque institui
Syhjmachus patpascribit arf Avituni episcbpum Vien- videmus, vel insliiula cognbsclfiitlS, nori sotum non
nensem. . iuiprobemus, sed etiam laudando et imitaiidOsecte-
a Sed Judworum. Vetuerat enim canon 12 concilii mur. > Item auctoritate Alcuini, qui iu Confessione
Veuetici, quod anno 465 habitum est, ne clerici fidei.partein, cap. 17, loqucnsde Ecclesia,,haec ait:
conviviis Judaioruhi intersint. i Omnes deinceps t Constriugitur universali traditiOhe inajoruin riihilo-
clerici Judaeorum convivia evitent, nec eos ad con- minus tola. Priv.ilis verO constitutioniijiis et pro-
vivium quisquam excipiat, quia cum apud Chri- priis informaliouihus unaquaeque,vel pro locorum
stianos cibis communibus nun utantur, iudi-pnuraest varietnte, vel prout cuique^bene visum esl,. subsistit
atqrie sacrilegiim eorum cibos a Chrisliariis sumi; una et regitur. Co. suetudines qiiippe sunt diversaq. Sed
cum ea quaeApostoloperraittente nos suifiiinus, ah eademque est iu ea fi.iei orthbdoxaeiritegfitas. >
illis judicenlur iramunda : ac sic inferiores incipiant Sic Carolus Magnus in Capitulari de non adorandis
esseclerici quam Judaei,si nos quae ab illis apponun- imaginibus, hb.i, cap. 6, exeo excusat dis^ensjpneni
turutamur, illi a fiobis oblata contemnant. > Sed EcclesiaeCallicaiiaea Komaua in ofliciorum celebra-
qnoniarii haec lex solos clericos cOIfipIeclividebaiur, tione, quod consuetudu Ecciesice Gallic^je contrd
valdeque limendum erat ne ea familiaritas cum Ju- fidem i oii esset. Et Lupus Ferrariensis ad Benedi-
da^isnoceret etiam laicis, cano» dein 40 Agathensis Q ctum III papam scribens , consueludines ecclesiasli-
eaunegulam intenuit adversum laicos; quem cano- cas coinraemoral, quaeyariae ip diversis locjs leuen-
neifi exscririiit Agobardus iii capile 5 libri De Judai- tur; oratque ponliflcem tit Aiiuljihum el Ac&ficiim,
cis Superstitibftibus. Sed ipse AgobarduS eam legcrii monachos Feirarietises, quos ea de catiSa Hoinafit
aropliavit edicto, ne quis Chrislianus habitet cuia Lupus millebat, ciiligenler iijstruere veiit; i ut per
Judaeis. Aliud taraen visum fuerat sanctissiroo yiro eos ad nos, iuquit, et ad caeteros.,quosque ,talia ,pie
Eerfeoio Uce.tieensicpiscopo in Gaftia Narbonerisi, quiweiites, ifisliiulio Romana perveiiiat. Siquidem iil
qui cum Judaeis, etiam faciuorosis, coraedehat el hi- qiiihiistuiique ad leligioneni vcl lionestAeMliperiii
bebat,nt eos Christo lucraretur. Undeet suspicionem nenlibus ainbiguilaleni creat varietaS. > Unde patet
Chiideberli Fraucorum regis adversum se excitavit, non iniprobaias quidiui a Lupofuisse diyersa^, iUas
timentis ne familiaritas illa cum Judaes et Saracenis consuetuclines, sed tanien optasse ut omnes Eccicsiae
verieretur in pernieiem regni. Reiri geslam sic nar- esserituriifoitiieS, Sd vilandara hiirilriihi dinljiguita-
rat antiquus auctorVitae ejustlem Ferreoli, haclenus tem. Pra;clare itaque Stephanus TornacenSls episco-
iue litus, quam oiim Tolosaedescripsi ex vetustissimo pus in epislola 1W : i Antiquas Ecclesiarujii consuC-
codiceras. collegii Fuxensis. « Judaeorumvero ita illi tudines, qurn nec rationi nec legi obviant, sancta
cura erait, imo etiara cjtiosopifiio lacerabat, tit come- Romana Ecclesia aut approbare cbtisuevit, aut hoii
dens et bibens cum cis, et monitis dulcibus amari- censuit improbare. > Vide Ralrammim in lib. iv ad*
tudo in eorura raixta morihus obdulcaret, et ad fldem yersus Grajcos, cap. 1, et Ruzeum in Traclatu de
Christi plurimos ex his convertens, baptismi graliam pnEeiriinentia dignitatis archiepiscopalis, privilegio
consequehanlur, et elatos superbia Christo bumiles _" 13. Sed ut ad id unde digressi sumus, liostra, rever-
faciebat; afferens Pharisaeorum accusationem in me- tauir oralio, subilit auctor Vitae sancti Ferreoli:
dfunvqui cuipabant Doininum cum publicanis et i Unde et accusattts apud Yldebertum regem Fran-»
peccatoribus roanducantem atque bibentem; et; si- corum, eo quod cum Judaeis et Saracenis cOmede-
mul Dorainumrespoudentem memorabatdicens: Non ret et biberet, et munera eis donaret. Tunc limens
iudigentqui sani summedko,sed qui male habent.Et: praelatus rex , ne aliquid in fraudenj contra ipsum
Non veni vocurejustos, sed.peccatores, ad pmniten- molireiur, Parisius eum civitate in FranCia in exsi-
tiam. > Praeclare sane, et iuxta mentem Augustini, lium mitti praecepil, IBique per tres annoi in exsU
qui sic ait, apud Gratianum 23, q. 4: i Infldelesnon lium fuit. >
possumus Christo lucrari, si eorttm colloquium vi- ^Vniviro Christo desponsatam.Eb fuit veterunt
tamuset convivium.Unde et Dominus cum publica- oranium persuasio de Chrislo et Ecclesia, ut Chri-
nts et peccatoribus manducavit et bibit. > Unde col- stum Ecclesise sponsum dicerentv Ecclesiani vero
li^i potest non eadem placuisse omnibus provinciis, spnnsam; nec[ue eorum cuiquaro in mentera veriit
et interdura regulas in Africa obtinuisse quae minus Eccles am non esse utiiviram. Unde el Cvpfianus itt
prohabantur a Gailis; rursum , intra Gallias quae- libro De Unilate Ecclesiae,loqueiis de Eeclesia, qualft
dani uni episcopopiaciiisse quae non oranibus place- sponsam Christi matfbmque nostrain vocai, haeC
bant. Et tamen interitn manebat fraternae concordiae ait: i Adulterari non potest sponsa Christi. Iricor-
vinculum, salvaqueeratpaxEcclesiae. In causisenim Tiiptaest, et pudica. Unariidorautfi novit, uhitis ctt-
disciplinae,unaquaequeEcclesia peculiares suas con- bic.ulisanclitateni casto pudoie ctislOditi >Et Augu-
suetudines retinerepotest,quae taraenfidei coutrariae sliuusin serinone 20 eorum quos Sirroondus edidit*
Oi S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDtJNENSIS H2
ac potns ribn solum in diversa flagitia corruere, ve- .A tieipium, eonsortinm bibendi, habitaadi contuber-
rnm etiam fidei periculum sustinere; dum ex fami- nium habere praesumant: ae sub praetextu societatis
liaritate niinia et assidua cohabitatione, aliqui de hajus a simplicitate quidem Christianae fidei exorbi-
grege Christiano sabbatum quidem cum Judaeisco- tent, Judaicis vero fabulis attendentes, inextricabiU-
luut, dieiri vero Dorainicam illicita operatione vio- bus errorum laqueis implicentur; cumque nos nemi-
lant; ncc'[non] et jejunia statula dissolvunt; plerae- nem iUorum humanitate tanta et benignitate, qua
que mulierculae, ancillarum jure, aliaeab ipsfs velut erga eos utimur, ad spiritalem fidei nostrae virlulem
mercenariae detinenlur; uonnullae eliam coTrum- valeamusaddacere, parsaliqua exnostris, dum li-
puntur; omnes vero hujusmOdi vel dominationi, benter carnalibus eorum victibus communicat, spiri-
vel libidini, vel deceptioni eorum In commune pro- talibus epulis capiatur. Hanc etenim divinae legis
stituuntur; adnitentibus in boc ipsum diaboli filiis, providentiam Patres nostri inslitulis canonicis viden-
odiosubdolo.et fallacibus blandimentis; dum se tur esse secuti; quorum nos praeceptis, in quantum
• patriarcharum progeniem, justorum genus, prophe- potuimus, devolis animis obsecuti suraus; pericu-
tarum sobolem superboore proloquuntur; ignoran- . lum scilicet animarum quae nobis coramissaesunt
tibus miseris, qui haec audiunt, quod ipsi eorum pertimescentes, et earum b sanguinein de nostris
prophelaegentem peccatricera, populum gravem ini- B manibusin divino exquirendum judieio formidantes.
quitate, seraen nequam, filios sceleratos, patrem - Tentaverrint porro quidam missi, et c Evrardus
ipsorum Amorrhaeum, matrem Cethaeam, Sodomo- maxime, qui Judaeomm nunc magister est, religio-
rum principes, et Gomorrhae populnm soleant ap- sum hoc opus nostrum destruere, ac sub obtentn
pellare. Sed etilludpariler nescientibus, quod prae- edictorum imperialium labefactare. Quibus nos ne-
cursor DominiJoannes genimina eos dixerit vipera- que ad horam cessimus, ut divinae legis Veritas , et
rum, et ipse Dominus ffequenter illos nunc serpen- sanctorum Patrum constitulio veneranda, immobiU
tes, nunc generationem raalam, pravam, perversam apud nos atque inconvulsa observatione perduret.
atque adulteram vocitarit. Unde et in tanturti erro- Nec vero tam feralibus jussis ausi sumus acquies-
ris pelagns nonnulli ex vnlgaribus ac rusticis ab- cere, aut religiosissimum ac Deo dignum principem
ducuntur, ut hunc solum Dei esse populum, apud quidpiam divinae Iegi contrarium, sacris canonibus
hos piae religionis observantiam, ac multo certio- adversum, saluti Ecclesiaepericulosum, credere po-
rem, quam Uostra sit, fidem, et seducto suspicentur ttiimus praccepisse; cujus ad hoc semper invigilat
animo, et ore impio inter pares et consimiles fa- fidelis industria et pietas admiranda, ut lex Dei
teantnr. ubique servetur, ut canonica instituta perpetua
'
Qiiodmalum cum in plebe nobis commissa vide- G vigeant flrmitate, ut salus ac virtus Ecclesiaelolo
remas excrescere, atqae ia dies siagulos ipsa jara terrarum orbe gloriosius iri dies singulos conva-
coasueludine propagari, studuimus pro viribus la- lescat.
psis mannm porrigere, et errantes animos ad veri- Onde et tn, Pater bcatissime, qui columna nunc
latis Hneamfevocare : aequuincredentes ul quomodo in omnibus et firmamentum domus Dei crederis, sla
ipsis quondam lex Dei praecipiebat ne cum gentibus soper petram ecclesiasticaeobservationis, immobUts,
malrimoniura copularent, neve cum eis commune intrepidus, inconcttssus, floccipendens adversariae
convivinmcelebrirent, ne videlicet per consortia tempestatis yejitos, habres, ac flumina; quae funda-
Buptiamm et, communionera ciborum a divino qoi- mento quidem domus Dei illidi possunt, ipsam vero
dem cultu deficerent, idoiolatriaeautem jugo liberta- subniere non possunt: quia nec portae inferi^ adver-
tem aaimi inclinarent; ita nunc et nosler populus sus eam pravalere queunt. Scientes, itaque, Pater
inhibeatur, ne cam Judaeis infidelibusvesceodi par- venerabilis, omnes qui sub lege sunt, sub malediclo
- BALUZn NOTJE.
adeo aperte sententiam.suam prompsit, ut divinan- J) sub Gregorio X, Romanus pontifex vocatur sponsus
dum noo sitqairfin hac causa senserit. <Ascensurus Ecclesiae; in cap. Vbi periculum. De Elect. in Sexto.
in ccelum, inquit, ipsam rursus Ecclesiam commen- a Palriarcharum progeniem. Vide quaediximus ad
rfaviu Sponsus prbfecturus, sponsam suam amicis librum De lnsolentia Judaeorum.
suis commendavit: non ut amet alupiem ipsorum, > Sanguinem de nottris mambus. Timet Agobar-
sedipsum tanqjiam sponsum, illos tanquam sponsi dus, ne si aniraarum sibi commissarum vigilem ac
amicos, etnon eam;admittant lascivo amore cor- soUicitara curam aori gerat, si ob desidiam negli-
mmpi. > Hinc facium ut Leo IX, pomifex,Romanus, gentiamque suam pereant, earum perditionem de
scribens ad Robertum abbatem Casae-Deiin Arver- manu ejus requirat Deus in judicio divino. Vide no-
nis, rfixerit Christnui esse verum et unum sanctae lasc ad epistolam 79 Lupi Ferrariensis.
Ecclesiae sponsum. Denique sanctus Bernardus haec Evrardus, missus dominicas. Virfe notas ad li-
ad Eugenium UI scripsit m epistola 237: i Superest brum de baptismo Judaicorura mancipiorum.
nt facta hac mutalione lui, ipsa quoque quae tibi A Adversuseam, id esl, Ecclesiara, ex sententia
coramissa est Doraini tui sponsa mutelur in melius, Agobardi, qui sic interpretatur locura illuriiex Evan-
<et]am nequaquam Sarai, sed Sara rfe caetero riomi- gelio Matthaei: Sujter hanc petram wdificabo Eccle-
netur. InteUigequae dico. Dabit enim tibi Dominus siam meam, et portm inferi hottprwvalebunt adversus
intelleclum. Si amicus spons! es, ne dixeris dilectam eam. Varie autem jactatus est hic locus; dumalii
ejusprincipem meam, sed principem, nihU tuum in eum referunt ad petram, id est, Petrum et succes-
ea vindicans, nisi quod pro ea, si oportuerit, eliam sores ejus Romanos pontifices; alii ad petram , id
^iKuinsiQdare debe». > ln coacUiolamen Lugdunensi est," ad coufessionem Petri. Foere qui referrent ad
H3 LIB. ADVERSUS LEGEM GUNDOBADI. 414
esse, et indutos maledictione, sicut vestimento, quae A et ad vicinos coepiscopos ac fratres cohortationum
inlravit sicut aqua in interiora eorum, et sicut oleum tuarum munimenta transmitte, ut pari omniura con-
in ossa eorum, maledictos quoque in civitate, el ma- sensu et labore communi tanlura hoc malum de
kdictos in agro, maledictos in ingressu, et maledi- Christi Ecclesiis auferatur. lmpleamus Matris EC-
ctos in egressu, maledictum fruclum ventris et terrae clesiae gaudium, unum omnes dicentes, unum sa-
et pecorum eorum, raaledicta eorum cellaria, hor- pientes, unum sentientes, id est, certamen haben-
rea, apothecas, cibos et ipsorum ciborum reliquias, tes, quia et boc benignissimi RedemptOris nostri
nec posse quempiam eOrum ab hoc tam immani desiderium esse cognoscimus ; sccundum qtiod pro
tamque borribili malediclo lesris eripi, nisi per eurii nobis Patrem ipse precatur, dicens : Non pro his
qui pro nobis factus est maledictum. Sciens etiam in autem rogo tantum, sed et pro omnibus qui credi-
eos qui praedicatioaem apostolicam nolunt recipere, iuri sunt per verbum eorum in me , ut omnes unum
non solum nullo eorum utendum, sed el pulverem stnt, sicut tu Pater in me, et ego in le , ut et ipsi
civitalis domus eorum de pedibus excutiendum, re- innobis unum sint. Tanla vero nobis est de parte
missiusque in rfiejudicii Sodomaeet Gomorrhaefutu- vestra fiducia, ul credamus opus hoc vel conatu ve-
rum quam illis, permane et tu in divinae legis obser- slro slaturum, vel veslra, quod absit," remissione
vantia, persiste ia canonicis institutis, tene quos B lapsurum. Deus autem patientiae et solatii det
poles, terre quos potes, noli dicere, nec sinatis quem- nobis idipsum sapere in alterutrum , secunduni
quam fideliumtantis maledictionibus tamque horren- Jesum Christum , ut unanimes uno ore hono-
dis damnationibus_per maledictorum et condemna- rificemus Deum et Patrem Domipi nostri Jesu Chri-
torum profana consortia communicare. Quin potius sti. Amen.
BALUZH NOTvE.
Poiilaciam
uiviK>niiui|nnnm
(|uaiu riimchid
vtu ictu3 fnnAntrl*Piinnr
luuuatio ouu&a nalnnm
|jv»iaiu) tnfoi>iilAn¥\i«*M7olahlint
Oliam int/*rnrPt.al.lAnPTlfl
ATYI*
id est, super se ipsum. Petra enim erat Christus, ut plexiis quoque est Joannes XXI in epistola scripta ad
ait divus Paulus in cap. x Epislplae priniae ad Corin- Jacobum regem Majoricarura, qttaea nobis attno su-
thios. Sed Agobardus non dubitabat quin proinissio periore edita eslpost notas ad Lupum Ferrariensem.
Chrisli respicerel Ecclesiam, adversus quam porlae
*

LIBEB EJUSDEN AD FBIFATUM IMPEBAT9BEM,


ADVERSDS LEGEM GUNDOBADI. ET IMPIA CERTAMINA QVM PER EAM GERUNTUR.

I. Obsecro imperturbabilem mansuetudinem vc- nino ex diversis gentibus, diversis condilionibus, di-
stram, et tranquillissimam prudenliam, domine im- verso sexu, nobilitate, honestate, servilute diversa,
peralor benignissime, ut has quas oflero paginulas C simul dicant uni Deo et Patri oranium : Pater noster,
infaligabiliter legere non dedignemini, in contera- qui es in cmlis, sanctificetur nomen tuum; sicut unum
plationem suromaeet incommutabilis illius Veritatis, Patrem invocantes, itaunam sanctificationem quae-
quae est Christus Dominus noster; rfe cujus diCtiset rentcs, unum regnum postulantes, unam adimpletio-
legibus haec sumpta sunt; quique amanter et vigi- nem voluntatis ejus, sicut fiirin coelo, optantes;
lanter vestrum protegit et juvat imperium. Neque unum sibi panem quoiidianura dari precantes, et
praedicanrfamtranquillitatem vestram offendat, quod omnibus dimitti debita. Neque enim quemqnam do-
minimus omnium exceUentiori hominum haec le- cere potuerunt magistri inundi, lux mundi, sancti
genda praesentat. Neque enim est aliud nisi quod vos apostoli, Dimitte mihi debita mea, aut, et ne me in-
optime et subUraiusnostis. ducas in tentalionem, sid libera me a malo; sed
U. Deus, Dei Filius, homo propter homines fa- D unum pro omnibus, et omnes pro singulis clamare.
ctas, viam salntis demonslrans, et electis discipulis 0 ccelestis fraternilas, o sempiterna concorrfia, o
magisterium vitae commendans, ascensurus ad coe- insecabilis unitas, ab urio auctore derivata, ad unum
los, ait ilUs : Euntes in mundum universurii, prmdi- rerum omnium relata, per quam laetantur cceli, ex-
cate Evangelium omni creaturm. Qui creditierk et sultat terra, riiovetur mare, et plenitudo ejas, gau-
bdptizatus fueril, salvus erit. Et iterura : Ite, docete dent campi, et omnia quse in eis sunt, omnes gen-
omnesgentes, baplizantes eos in nomine Patris , et tes plaudunt manibus, jubilarit Deo in voce exsulta-
Filii, et Spiritus sancti,. docentes eos servare omnia tionis!
quacunque mandavi vobis. Illi autem profecti, prwdi- UI. Et quam decenter, quoniam omnes fratres
caverurit ubique Domino cooperante; annuntiataque effecti, uaum Patrem Deum invocant, servns et do-
est ab eis omni creaturae, id est cunctis nationibus mifius, pauper et dives, indoctus et eruditus, infir-
mundi, una fidesindita per Deum, una spes diffusa mus el fortis, humilis operator et sublimis impera-
per Spiritum sanctum in cordibus credenlium., una tor. Jam nemo alium dedignatnr, nemo sub alio se
charitas nala in oranibus, una voluntas, accensum despicit, nemo super alium extoUitur. Quoniam unns
unum desiderium, tradita uaa oratio; ut omaes om- panis, unnm corpus Christi, imo nnus Christas s«w',
U5 s. AOOB^RPI mmm immwm^ M6
PS$lW"^^HHm;rSi^i «ISWlNteg nosvejerem A.pnitati aliquidab^jstat tanta rfiversitas legum, quanta
|?ilfflPI#S ?Mh et WdHSn^?n°Yum»eum pon solum in sJRfiiiJisregipnibus aut civitatibus, sed
!?H fjt^Ta>fPf "1 ^B^Pffeifl secuijdum imaginep eliam iq mu^lj^ dpmibus ijabeUir. Nam plernmque
•38* .ffll ?r§a?»t fiPfflJ r$ fton ^ gen-filiset ^u- contiiijjif ut siinqj ean| auj. sedeant quinque hoaiiaes
<* §*yr et qpjjus eorHm ^pjfimuncm legem cum altero ha-
.^Rf 9lF°^#io e* pr^PftUwnt» %^'us
^? c ^S^W # PaP8?Nr(!W? Purgu-^dio$t Ala.- liijat exterius, ijj rgjiufjtraasilqriis, cam interiu? in
j^ajmus, servus ejljbjer; sedompia et in omnibus reljj-s perenpibiis una P-Jiristilege leneanfur. Et cura
piirisjiis. Qmnia eniiq iUorum -sunt, sive Paidus, fo-rte contiugit ut omnes sint yeraciler Cliristiani,
f^jveAppllo, sive (J-^phas,sive mundus, sive vita, sive fldei veri|atem amanjes, el iavicem sipi, ut charis-
mprs, siVe praesejijtia, sive futura. O.mniaenim, di- siini, fratres, cre^ant; et nerao alterias testiinpnium
citur iUis, vestra qunt, vqs autetn Christi, Chris(us spejnat, cum se bonis locntionibus aedificanf,si su-
autetn DA. El itepipi; Sicut enim cornus iinum est, bito contigerit aliciii ex ipsis disceptajio jn judiciis,
et membrahabel mu(ta, omnia autem membrqcorvq- nuUum pqterit hab|re teslem de suis charissimis so-
ri$ cum sint tnuti^, ttmpg cprpus sunt; ita et Chri- cii^, cnro quibus sjrnaj gradiejjatuj-; eo quod aoa
ttus. Ijltenimtij uno spiritu omnes «OJJin unum cqrpus recipiatnr testimoniufii alicujus super } £uodoba-
baptizmi sumus, s^ve,Jjdwi, sive gentiles, si,vesjexvi,ij dum, et caetera similia.
tive libert], et unq spyritu qmnes potati surnt^s. Et ne V. Hic mih*isucpurrat, pbsecro, benignissime et
inQdeliter aliquis cum perpaucissimjs se putaret unq sacer imperator, patientia ves^ra; peque jadigaetur
gpiritu potatiiro, dfci^ : Et nemqpqtesttdicere, Domi- nagaaninijtas vestra, quod indignus digna loquor,
nus Jesus, nisi in Spiritu sancto. Divisiones vero et pus llus grancUa,-.quia ppr ista (quae) forsiian
gratiaruro sunt, atque operationum. Idem autem Do- inemendal ilia surit volo pervenire adea quae neces-
minus, et idcm Deus, qui operatur, omnia iri omni- saria et eleemosynaevestrae magnopere apta sont. Si
jjus, a(que idem Spiritus, divictens singuhs prout autem incQagrua sjjnt quaedico, corripiat me jushis
vnh. NuIIus ergo bqruja est hospes et adveoa; serf iii roisericordia, id est, bpnitas vestra, et corripien-
stirit cives sanetorum et domettki Rei, superwdificati tem non prodat. Mihi tamen servo vestro, licet ul-
luper fundamentumapostolorum et prophetarum, ipso timo, tairteri fldeli, incongruum videtur, utChristia-
turnmo arigulari lapide Christo Tesu, iri quo omnis nus de Christiano, ac per hoc frater de fratre testi-
iBdificatio co*m&, tw*M BiJiiiiiiroperWbar^ |W nossit. -^ic-gtenim supra
tmf* %*$*») $
Domino; e( qui erarit longe, fecti sunt prope m san* (bctam esf, oirines uiium Patrem habentes Deum,
euine Christi. Ipse est enim pax nostra, qui fecit fratres sunt, et filii Dei. Hoc etiam Evangelium
utraque unum. Et veraciter dicere possumus, qui fe- C apefte kiquitur! %ibc namque St, cnrii virjustus su-
cit omnia unum, et medium parietem macerim sol- per injastum testificari non permittitur, eo quod
%w* wmHim«?»fpww» {mm wnfatorm m alierius legi^ S(H!sec\,pd,P1risaeculum, qui unius le-
deeteffs. evftcuans, «/".dups eondfil \n semetipsumin gis esse deberent secunihim P,eum. Credo etiam quod
nuUatenus ljaec agan-^ursine daqino il^ijs unitatis et
qtffjiqs yi aa9, corpp$g peo: pejr cruystij,, interfkiens cpncorppratiopji, traaj sjipr^ denjpnstrata est senten-
•WSfcUyiJR% 8eme!tM?'>.i eS Wf*PH WrilidfaWl 1Pfl- tiis apo^fj^. Nijnj si -^ ^ijDjonio repeliendus est
Cj$a^f, ffti iqwge fuom^, e$ pqcent fa qui. prope : aUqui-s, iU^ repeU^bjjrpotius qui alterius fidei vel
qupjfi^ per ip&umhabentqecsssumarnbfiin uno Spi- sectaeest, sed e( illg cum quo Apostolus aec cibum
suiaeve docet djceh|: Si is qui (rater nominatur, est
IV. §i>^rgp Dpminus propterea p^ssus est, v.t in fortikq(or, aut qvqtut, qtst idolk terviens, aut male-
fSj^SP^ §g%fqceret prope eos qui lpnge erant, et djkus, qvtteqrwsut? au^rapax; cum ejusmodi nee ci-
pari^ dijif!oms JaTnsolulu^, et i^erfecja est ininji- bum sumere. Et itejiujn : Quod si qufc nqn. obedit
ciiia ig ijjp, et omnes recanciliati sunt in unqcor^ verbo nostro per epistolam, hunc nolate, neque com-
ptjre D^o, ^t in janUmi.unuip corpu§ e$pcti in^uno mitceam,ini,utiaim ad mensam. Qui oquies, nisi per
1 dAcaat»r»D saiisfactionem p^enjtentiaeregressi fkierint jn corpus
^irihl, Mt^^^l^liS^^^ii^P
Cbristi, sine dub|9 in Q$rpore remanjebunt diabpli,
^* \ QmmS^:WB^mfW^ flMMfiHn»^«. a? per ho$ qruja,\i»tim Wgoq e| cixfete.
y\. HJicprofeclo dehet esse discretio et divisio io-
t^jp;lregnijme\ regnum, id est, Ghristi ef.diaboU, in-
*iJi\ffim§GA si qm tawc taat^ diyinaBoperationis ter ciyitatem Pei et civitatem diabpU, quae faciunt
BAj^UZU)SQ$$,.
q-eantur legis VIDQUJ<> coastricti, yelcposuetuuinano
«rifl qiios niFefiumerat Agobardus, elmidlo plures, moreconnexi, Ttancsenteiitiam.etc. > Hiergoomnes
ffih^ttRh' iriiperlffpafebaht. Eibro vi' Capitiikf., pfopria lege uteb&mT.
" We 'iWta notis ad caput
caift 9-^1: r yoluraus ajtquepraecipimusujojines di- Whuiushari:'-• '*>
%ft»iBtM au-fqjante.su^tJv Jgm, »wm l $undqbjq4umt id egt, Burgundjonero, legOGw-
«juamTranei, Alaraanni, Bajovarii, Saxones, Thu- Jobada viyentem. Ishid enim referri non potest ad
^f^^moim GiW,1^^TOd^unalOne?F'Brittones, ^tiiiiHilSi !ante"s^culis KoV&urn.
Lanjajtorai,l^ascon»ie,BeneventanjvGotJii, Hispani, Itaqueinfra cato. t%Bttr^(^esIntiaivefSrihi
- ' - - •-
VQ-
*&*>$m r&®.$tH&&> <mtth Um^SUBSPHi Yi- «a4)itGuadobadps.
H3 LB. ADVEBSUS LEGEM GUNDOBADI. 118
daas plebes. Nam clvitas Dei continet popnlnm ac- J v - VDI. Doctrina Christi doeet: Quivuit tecumjudi-
Hpusitionis.civitas diaboUpopuhim perditioais. Qnod eium contendere, et tunicam tuam tollere,temilte ei et
si hjiminibns impossibUe est omnes discernere qui pattium. Et ilerum : Jam quidem dmnino delktum
sint de civitate Dei, qui vero de civitate diaboji, sai- esl, quod judicia habetis. Quare non magis injuriam
"temquos.evidentissime ex fructibus prppriis cpgijo- accipilis? Quate non magis ftaudem patimini Msti e
scphf',. et litterae apostolicaea corpore Christi sepa- contrario dicunt: Pugna securus; quia illum qui tua
fatos docent, rejiciant de testimonio. Quos aiitem repetit, aut contendil, absqoe duhio superabis : et
unVcorporis Christi compago jenet, et pleruinque diviiiurii eis promittmit adjutorium, qni tam contra-
non solum unius corporis membrura, yeram etiam rii existunt evangelicaepietatl. Hincjam ad certamen
unius merobri sunt membra, cur de rnutuo repejlun- audaciter proceditur; ubi rfttocominns veninnt pa-
tur testimonio? Quaeutilitas est, ut propter a legem rati, ut se invicem crebris ictibus caedant pro talibus
• ^iiam dicunt Gundpbadara, cujus auctor exstitit rebus, quas multo mifius amare debuerant, quam se
1 homo haereticus, et fldei catholice vehementer ini- ipsos adinvicem. Nam eum quem occidere aut supe-
micos (cuius legis homjnes c siipt perDtjuci), npn rare ctipit, jussus est ut diligat sicut se ipsum, g rei-
possit super illum lestificari alter etjam Jjonus phri- * culas illas pro quibus contendit, arbitrari ut ster-
sijanus? Ex qua re oritur res yalde ahsurda, lit $i cora, ut Chrisluin lucrifaceret. Ubi tunc est charitas,
aliquis eorum in ccetu pppuli au.t etiam iq mercato sine qua perfeclus interpres omnium linguarum an-
publieo commiserit alfquam prayitatem, non c.par- gelorum et hominum eflicitur velut aes sonans aut
guatur testibus, sed d sfnatur perjurare, tanquam cyrabalum tinnieiis; sine qua perfectus propbeta,- et
pon fuerint per quos veritas posset agnosci. Hic eruditissinius doctor, et ex fide miraculis coruscans,
inaoifeste apparetdamnosani essedamnabilemlegem. nihil est, sine qua largitas eleemosynaruro, et acer-
"YIl. Si auiem placeret domino nostro sapientis- bitas marlyrii nihil prodest? Mililes Chrisli, qui hanc
simo imperatori, ut eos transferret ad legem Franco- veraciter habuerunt, subdiderunt in flde mundum
iriim; et ipsi nojiilipres efljcerentur, ete haec regi<j Christo, sed moriendo, nori occidendo.
ab squaloribus miseriarum quautulumcunque aufilc-
IX. Quando erat pubUca contentio de veritate re-
waretur. Horum enim causa accidit ut frequenter
mon solum valentes viribus, sed etiaro infirmi et se- (igionis, cum alii putarent colendara pro Deo crealu-
anesf lacessantur ad certamen etpugnam, etiamprb ram quamlibet, aUi rfocerent solura Creatorem co-
vilissimis rebus : quibus feralibus certaminibus con- lenduoi; illi fuerunt victores qui occisi sunt, nou
tinguat homicidia injusta, et crudeles ac perversi qui occiderunt; veritas moriendo declarata est, non
eventus judiciorum, non sine amissione fidei et cha- " occidendo; testes veritatis moriendo creverunt, as-
ritatis, ac pietatis, dum putant Deum iUi adesse qui sertores autem iniquitatis occidendo perierunt. Nara
potuerit fratrem suum superare, et in profundum si in hac vita semper innocentes essent victores, et
miseriariim dejicere. Hic est pessimus error, etordo noxii vincerentur, non Pharao occidisset Josiam, sed
«onfusus, ut pro talibus perversitatibus et Scriptura Josias Pharaonem ; non Joannem Herodes, sed He-
•veritatis contenmatur, et concordia Christiana dis- rodem Joannes. Nec sancta Ula civitas Hiernsalem
pereat, et de Deo, qui natura bonus est, tam indi- temporibus gratiae, innumerabilibus turbis mona-
gna seatiatur, ut faveat rapacibus, et adversetur mi- chorum, clericorum et cseterorum fldelium illustris,
seris. t Saracenis subjiceretur, sicut et aliaecivitates et

BALUZQNOTiE.
a Legem Gundobadam, cujus auctor Gundobadus cap. 22; et a Gratiano 22, q. 5, cap. Parvuli.
Burgundionum in Gallia rex, Magni Clodovaeico- o Bmc regio, Lugdunensi<(.Nam eahtebatur lege
aevus.Hic euim, ut Gregorius Turonensis est auctor, Gundobada,quod Lugdiiuura esset civitas regni Bur-
i Burgundionibus leges mitiores instituit, ne Boma- T) gundici.
nps opprimerent. >Yerum quae tum fortassis bona *r f Lacessantur adcertamen, Damoat monomachjam,
Visafuerat lexGundobada, nonnullis piis viris aevi id est, dueUum privatum.ad ' ' detliiferidasliles instftu-
visa est infqua. tum a Gundobado. : t! •
Agobardici
b Homo hwrelkus. Gundobadus enjm erat Aria- s Rekulas Utat.. Jam antea in praefatione ad Lu-
nus. Sed tamen puputgit iDum aliquando cupido ap- pum monujuius corrupl-AWhp.cloco esse editionem
dfcandi errofem suttm', ad66 ut ab AvitoTieari.erisi Massdni, quaipro reiculds habet recusias; cttiti ta-
episcopo persuasus impiam esse Arianorum seetaui, tnen in codioe antiquo, quo Massonus utebatur, di-
clam ut ch.rismarelur expetjerit. ¥icit tamen metus serle scriptum sit rekulas, ut ante me monuit vir
populi. Itaque < usque ad exitum Vitae auaein jfeic clarissiraus Franciscus Juretus in ao.tis ad epistolam
insania perduravit, nec pubUce aequalitatew Tfinita- 91 Ivonis Carnotensis. Varie' autem scribitur haec
tis yoluit con.fiteri>, utGregoriUs TurOneasisait ia vox in libris antiqujs. Nam hic apud Agobardum, in
libro ii Hist. Fraricor., cap. 31. Vila sancti Licinii episcopi a Duches-
c Sunt perpauct. firgo nondum prorsus esstincta ' nio edita, itemqueAndegavorum
alibi, scribitur retculas; apud
erat in iltis regjonibus perfidia Arianorum, tametsi Salvianura vero et aUosaon uno loco rescuias; de-
admodum pauciessent. mum aUbi reeulas. Vide, si Ijtbet, Juretum ftd eam
d Sinatur petjurare. Libro i Capitular., cap, §J;
' >> dixicnus epistolamlvonis.
« Et ut paryuli, qui sine rationabui aetate surit, non quam Saraeenit subjkeretur, mmjnun HJerusaJjim.
coga^tur jurare, siciit Guaebjodignj faciunt; » quae -Gontigerat aute^n istud ante duo^itos fcrrae airao»
pars hujus capitis refertur ab Ivone parte xu. quara liber iste «criberetur. Omaeem eaiip Saracft.
- «9 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 120
regiones; nec » Roma Gothis, b paganis et haereti- A quoadutque veniat Dominus, qui et illuminabit abi-
cis simul; nec c Italja Langobardis : el multa hujus- condita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium.
niodi. Non haec idcirco dicimus ut negemus pro- Concedit tamen judicare inter fralres, ut conlentio-
videnliam Dei aliquando absolvere innoeentem, et nes sopiantur.
damnare noxios: sed quia nullatenus statutum est X. Sed utilitas judiciorum constat in discussione
a Deo ut baec io omnibus fiat, nisi extremo judicio. causarum et
suhtilitate investigationum,;sicuti etSa-
Et quia lalia certaraina, vehemenler contraria sunt lomon
fecisse legitar in eontentione duarum mere-
siraplicitatiet pietali Chrislianae, et doctrinaeevan- tricum: cujns et petitio propterea piacuit Deo, quia
gelicae riiniis adversa, absit a mente Christiana nt aon petivit divitias aut dies
adversa hujus muadi conflictfbqs quaerat evadere, et ad discernendum multos, sed sapientiam
judicium. SicetDaniel adhucpuer,
gaudia ejus certaminibus adipisci. Cum e contrario suscitante Deo spfritura ejus, jtidicavit duos iniquos
intra sacra missarum solemnia frequenter deprece-
judices prudenti subtilitate, per quam liberata est et
mur Dominum ut tribuat nobis pro amore suo pro- beata Susanna de
injusta jlamnatione. Nam si baec
spera mundi despicere, et nulla ejus adversa formi- duo judicia
temporibus nostris pervenirent, quid
dare, decet omnino mehtem Christianam cnin ti- judices dicerent, fadle est advertere, ante quos
more et tremore, secundum Apostolum, suara salu--1 maxime
perjuria aut munera finem rebus imponunt.
tero operari, et mente ad futura transire, nec in Quanla autera necessaria sit
integritas judiciorum
praesentibus-rebus sensum figere;. qttoniam occul- regnis et gentibus, Scriptura testatur, dicens:
tissima Dei dispensatione varii sunt in praesenti Regnum a gente ingentem
transfertur propter inju-
tempore rerura eventus, sicul et sacra Scriptura te- ttitias, et injurias, et contumelias. et diversos dolot
stalur : Sunt justi quibus multa proveniunt, quasi (Eccli, x, 8). Quaeorania plus
quam incaeteris gen-
opera egerint impiorum; et sunt impii qui itasecuri tibus abundant inter •>Gundobados, apud quorum
sunt quasi juslorum facta habeant. Et iterum : Et- legem non licet discussione aut veracium testimonio
enim quia non profettut cito cqntta malos sententia, causas terminare ; eo quod libuerit, armis commi-
absque ullo timore fitii hominum petpelrant mala. Et nari liceat, ne infirmior sua retinere aut reposcere
iierum: Sunt justi atque sapientes, et opera eorum in audeat, tanquam veritas armis manifeslari
egeat:
manuDei: et tdmen nescit homo, utfum amore an quod nulla auctoritas, nulla ratio credere sinit.
odio dignus sit; sed omnia in futuro servantur in-
certai eo quod universa wque veniant jutio et impio, XI. Valet etiam ad baac rem subtiliter cooside-
bono et malo, mundo et immundo, immolanti victi- randam. illud quod ia lfbro Judicum refertur. Cum
mas et sacrificia contemnenti. Sicut borius,tic et pec- J enim qoidam in Gabaa civitate, de tribu Benjamin,
catbr i ut petjwuS, itd etille quiverum dejerat. Hoc commistssent iramane flagitium super mttliere cujus-
est pesshnum inter omnia quas sub sole fiunt, quia datolevitis, et corigregarentur universaetribus Israel
eadem cunctis eveniunt. Vnde et corda filiorum homi- ad hoc facinus puniendum, collecta est etiam tota
num implentut malitia et contemptu in vita sua, et tribus Benjamin in praedicta civitate Gabaa ad de-
nost hwcdd inferos dedueuntut (Eccte.tx, 1-3). Et fendenduin peccatum illorum. Filii ergo Israel con-
iterum: Vetti me ad aiiud, vidique necvelocium esse suluerunt in primis Dominum in Silo, et interroga-
cursum, nec fortium beilum, nec sapientium panem, verunt quis esse deberet princeps certaminis. Qui-
nee doctorum divitias, nec qrtificum gratiam, sedtem- bus respondit Doroinus : Judas sit dux vester. Sta-
pus casumquein omnibus. Nescit homo finem suum. timque ut cocperunt urbem expugnare, occisasunt
Sed skut pisces capiuntur hamo, et sicut aves com- ex eis viginti rfuo millia virorum. Deinde fleverunt
prehenduniur laqueo ; tk capiuntur hominestempore coram Domino usque ad noctem; et inlerrogave-
malo, cum eis extemplo supervenerit (Ibid., v. U, runteum utruin deberent procedere ad dimicandum
12). Non enim eslin priesenti meritorum retributio, contra filios Benjamin, an non ? Quibus respondit
sed in futuro. Non oportet mentem fidelem suspicari Dominus: AscendUead eos, et inite certamen. QQO
quod omnipotens Deus occulta hominum in praesenti inito, prostrata ex eis decem et octo mUUa. Quam-
vita per d aquam calidam aut ferrum revelari velit: obrem venefunt iterum in domum Dei, et sedentes
qaanto minus per crudelia certamina ? Propter quod flebant coram Domino, jejunaveruntque usque ad
Apostolus praecipit de occultis rebus non iudicandum, vesperam, et obtulerunt sacriflcia; et iterura proce-
; BALUZH NOTJE.
fiorum ducem cepisse sanctam civitatem anno 636 post Romam eepenmt, partim paganos fuisse, par-
ex Theophane ahisque dociiit illustrfss. cardinalis -tim haereticos.
r « Itatia Langobardis. Contigisse id aano Christi
Barbfiius, qriem consule.
a Roma Gothis, capta nimirum ab Alarico rege 568 duce Albeino Langobardorum rege probat Ba-
Gothorum, qui victor tjrberiJ ingressus est anno 410 ronius. * Aqudm calidam.
ixl Kal. Septembris, ut ostendit idem Baronius. Dejudicio aouaecalidaeet ferri
-b Pagank et hmretkis. Loquitur de Gothis. Nam iguiti vide Frarnfiscum Pitboeum in Glossario ad li-
qaia Radagaisus Gothorum rex, erat paganus, eoque bros Capitularium, Juretum in observationibus ad
interfecto, reliquiae exercitns illius, qoihaad dubie ep. 74 lvonis Carnotensis, Sirmoridum in notis ad
ex pagatiisconstabat, ad Alaricum transiere, homi- Goffridum Vihdociriensem, lib. III, ep. 38.
hetu quidem Christianum , sed Arianae perfldiae se- « Gundobados, id est, Burgundiones ut dictum e$t
Ctatorem; manifestum est Gothos, qui non multo ad caput quartum hujus Ubri.
121 LIB. ADVERSUS LEGEM GUNDOBADI. 122
dentes ad certamen, interfecerunt omnem tribum A ab illis excogitata est qui non solom non ora-
Benjarain, praeter illos sexcentos viros. Quis in tali banl, sed eliam b blasphemabant sapientiam Dei.
facto non obstupescat ? Quis non vehementer expa- XII. Huc accedit aliud quod pia consideratione
vescat judicium Dei frequenter occullum, nunquam dignum videtur, « de caaonibus scilicet Gallicanis,
injustuni? Certe fiUi Israel mandatum legis habe- qui quasi superflui aut inutiles a quibusdam respuun-
bant, ut scelera punirent, facinora vindicarent; et tur; eo quod d neoterici Romani eos non commen-
oon solo mandato legis confisi snnt, sed etiam oran- daverint, cum antiqui relupose eos venerati sint;
tes Dominuminterrogaverunl; et eo praecipienle, ad quoniam venerandi et sancti viri eos ediderunt,
cerlamen processemnt: et tamen multo plures ex quorum vitam et sanctitatem crebra miracula com-
eis occisi sunt antea, et postea punierunt flagitio- mendarunt. Nemo unquam fiiit qui tanta sanctorum
sos; si tamen ipsi inter sexcentos noa remanserunt. per GaUias episcoporum audire poluerit, quanta per
Cura haecomnia ita sint, qnis est tam temerarius ut singula Ioca lilteris mandata et relatu posteris reli-
credat, si duo a prO uno asioo molino, aut quidquid cta reperta sunt. Et revera, si secundum dictum Do-
sit etiam vilius, contendanf, non possit alter cadere, minicum, ubi duo vel tres congregati fuerinl in no-
cujus illud esse rfebere putatur, cum forte aut multa mine ejus, ibi est Dominus in medio eorum ; quanto
aut majora existant peccata ejus quam alterius, -pro B magis ubi viginti, aut triginta multo amplius congre-
quibus puniendus sit ? Vere hpc non est lex, sed gati fuerint, non solum in noraine Domini, sed insu-
nex: qpaemaxime praeterea contemnenda est,- quia per etiam flde praedili, sapientia iUustres, vita clari,
k BALUZH NOTiE
V. » Pro uno asino molino, id est, qui laborat ad mo synodo Valentina evidenter agnoscitur, >
^* lam, ut dicet in fine libri De Modo Regiminis Eccle- piscopoei
Manifeslum est enim hic agi de synodo Toletana x,
siastici. in qna dejecius est Potaroius episcopus Bracarensis.
i>Blasphemabant, id est, vituperabant. Augusti- Nam quod de synodo Valentina ait, respicit ad ca-
nus in libro De Opere Monachoruni, cap. 28 : < Sut i nonem quarlum synodi Yalentina?quae anno 374 ha-
generali nomine monachonim, yestrum propositunii bila est in provincia Viennensi. Iisdem canonibus
blaspbematur. > Gregorius Turonensis, lib. vi, cap, Gallicanis usam olim esse Angliam, ut quae in vici-
46, loquens de rege Chilperico : <Causas pauperumi no esset, colligi potest ex synodo Herodfordiensi
exosas batebat, sacerdotes Dominiassidue blasphe- habita anno 672. Nani librum canonum in ea synodo
mabat.» Vita sancti Leodegarii edita a Ducbesriio,i prolatum, haud aUum fuissequam codicem canoiium
cap. 12: < Etenim cum Ebroinus crudelis de supra- EcclesiaeGaUicanaeprobari posse certis testimoniis
diclis rebus suum satiasset furorem, rursum occa- babeo persuasum, ut aUas fortasse pluribus os-
siones ccepit exqoirere ut blasphemiam suae crudeli- p tendam.
tatis Valeret ab oculis Humanis auferre. > Gestai *- <iNeoterici Romani. SuggillatirridetqueAgobardus
Dagoberti I, Francorum regis, cap. 46, ubi agitttr d(i Romanos sui teroporis, veteris Ecclesiae mores ad
ingentibus Eganis virtutibus: < Taiitummodo a plu-1 suos detorquere cupientes, atque eb eam causam
rimisblasphemabatur, eo quod esset avaritiaededitus. i conteranentes Gallicanos canones, quod eos neote-
Libro v Capitularium, cap. 170 : < Episcopos etsa- * rici Roraani non commendaverint. Cui criminationi
cerdotes, quibns omnis terra. caput inclinat, pei sic respondet Agobardus aliam fuisse mentem vete-
quos et nostrum pollet imperittm, admodum hono rum Romanorum, qui canones illos religiose vene-
rari et venerari oranes monemus; nec eos lacerarf , rali sunt. Potuisset igitur optimo jure adversus eos
aut blasphemari, vel detrabi a quoquam volumus. ii uli eodem telo, quod postea adversus Graecosvibra-
Libro VII, cap. 142 : .< Is qui in blasphemiam alte- vit Ratramnus monachus Corbeiensis in libro iv
rius cantica composuerit, vel qui cantaverit ea, extfai adversus Graecos, cap. 3. < Unde mirandum, inquit,
ordinem Vindicetur. > Annales Metenses ad annun i quae sit ista novis sapientibus prudentia, non ac-
865 : < Adjecefunt iasuper multa alia, blasphemaa-- quiescere quod sui probantur majores acquievisse.»
tes eumdem papara. > Hinc vox Gallica bldmer,, Itaqtte qui sancti olim eranl Romanorum mores, re-
quae vituperare significat: quae dein et ipsa versai verentiamque universi orbis huic populo conciliave-
est in contumeliam Dei. Vidimus enim olira Tutela! rant, jam verlerant in contemptum. Sic de saeculo
vetustura codicem ms. in quo continebantur actai suo conquerilur etiara Gerbertus in epistola 40 :
lftis qaae de cathedra Tutelensi erat inter Guichar- < Romanorum mores roundus perhorrescit. > Atque
dum rfe Combornioabbatem Usercensem et Ladovi'- id ex eo factum est, opinor, quod qui in observatione
cum de Albuconio priorem de Morlagnia anno 1-457, >D canonum caeteris per orbem Christianis exemplo
Nam Carolus Petitus serviens regius ait in Actis a sc! esse debebant, omnium impudentissime eos cOncul-
tum confectis, fratris filium ejusdem Guicbardi sibii cabant. Neque vero ego id dico, sed Ratberius Ve-
multttm obstitisse ne quoddam senatus Parisiensu i ronensis episcOpus in parte n De Contemplu Cano-
arreslum latum adversus Guichardum faceret pa- num tomo II Spicile^ii domnr Lucae Dacherii, pag.
Iain, minitantem etiam ac blasphemantem Crealo-- 188: < Quacrat ei ahquis, cur prae caeteris genlibus
rem, Caroli adjutorumque ejus facinus • inultum nori baptismo renatis, contemptores canonicae legis et vi-
fore, eorumque caede-expiandum. Haeesunt verbai lipensores clericorum sint magis Ilalici ? > et infra
Caroli: Disant ledit neveudHceluyabbi, en habit d'es-- pag. 190 : < Quorsum tamen htec detrahendi avida
cuyer, blasmant noslre Createur, qu'il y en auroit d<! aemulorum si requirat invidia? Nimirum ut quod in-
mors et de tutt sur les carreaux.
'' » De notescere nequiverunt praemissa, demonstrent ter-
canonibus Gallkanis. Magna semper apucI mino proxima. Nempe ut patefieret quacrenti, unde
majores nostros fuit reverentia canonum GaUieano- iste, id est hodiernus, praevaluerit canonum sanc-
ruro; et non solum apud GaUps, sed et apurfHispa- torum tam universalis contemptus. Ad hoc perven-
nos quoque, utobservatum est a Viris erudilissimis. tum nostra est inquisitione atque indagatum, corum
Certe Canonum Gallicanorum nomine veniebanl! contigisse sine dubio culpa, qui crim eos legant
ctiam liispani, ut patet ex Hincmaro in cap. 36 pos- atque iuteiligant, pro niliilo ducunt. > Vide rursum
terioris operis adversus Gothescalcura : < Serfet ir i notas ad caput 20 libri De Dispensatiohe Ecclesias-
OaUicaniscanonibus de Potamio Braccarense archie-' ticarum Rerum.
l$5 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 124
sanctitate reverendi, signis et prodigiis formidandi ? Ahaeretici Iex attente, quasi a Deo data, tenetur.
Neque hoc idcirco dicitur, ut passim omniura epi- XIII. Temporibtts praedicti Gundobadi regis Bur-
gcopalium coriyeiituumsp.nctiones«aequaliaueioritate gundtonum, fuitin ufbe Vienna saiictus episcopns
reclpiendae credantuf, ut JSficseiil,C^alcedcmensis, Avitus nominej ftde catnolfcus, elOqiieritiafecunrfis-
et caeterbrum generalium ei tptfus mundi consensu simus, ingenio acerrimus, sacrarum Scnpturarum
coiigregatorum et receptorum. Sed quia cpngrua expositor suavissimus, iitterarum etiam saeculariura
veneratiqne pro causis Mcessarlis, guarum defifii- doctissimus, el in mfelris facillimus, sicut et ejus
tiories |n illis genefaiibus non invenidntnr, fldes sit Opera testantur: qiii cum eodem Gundobado fre-
eis adhibenda feligioriedebita; et meiius sit unicui- qnenteri< de flde altlrcans, et c dialogos in praesenti
qrie eorura sequi auctoritalem, quam proprium sen- cofificiens, et-i epistolis absenti fesppndens, plura
gum;etsine aliquo dolore transiri liori possit, curii et clara Ingenii STtlet yiftutis opera reliquit: qui
definiliones multorum et sanctorum atque cathoti- ipsoe GundobadoIn siia perlidia perdito, successo-
corum praetefmittantur, et unius Guridobadi regis rem ejus < Sigismurirfurafegem ad fidem cathoUcam
BALUZU NOT^E.
a $quali quctorifqfe. Aj( concilia regipnajia, auj Bnamque, cum ipaiprdopus efsfit, duxerat ijxorem
provincialia,'curasmodi sunt GaUicana, non es.se de prosapia sangti jffijdsjpondj 1 rfgis Burgundiae. >
tantae*afictoritans acT gerieralia tolitis' inufidi, sed Serf mlpfer vfr cfarisslmus Adriahus Talesfus in pu-
taraen congrua veaeratisifie stsclpienda, qiiodsimip- blicum" emi^it PaSSfefuemsancri Sigismundi, ab au-
tum videri potestex Auguslino in libro n De Baptisipo ctore, ul ipse putat, aequali ac monacho forsitan
cap. 3 : < Ipsa concilia, inquil, quae per singulas re- Agaiinerisi compositam : ex qua apparet hunc princi-
gjones vel provinciasfiunt, plenaiioruin conci[iorum peii), a{Jlictis pmnjno rebus suis, ex Burgundia in
auctoritati, quae flunt ex univefso pfh|i Cbristjano, mohJlea'qij^4iiftV'%i yffl-e&alllsnOifieiierat, au-
sine uliis anibagi-bjii-pcedjjnt. > Vetus auctdr in .
prse- fugisse, ibique monachum fuisse factuiri, utseho-
latiiJne.ipoI&iUoiHscaaonuril, pastqugm Joculns est stium sjrorum iromanifuti suhtrahpret; sedaffofum-
de quatuor 'fotici^ni oeciiiiicjnicis,haec ait: < ^erf et rfanit|ui-|iiri!jJQpilW ^rfirfiafiictttiii q\ fexrasfa re-
si qua itunt conctlia^via! saficti Patres Spiritii Dei t^Kefe^, '^fecie pie/sip,' Aaefam auterii ipsa
pleni sanxerimt, post istorum quatilor auctoritatem aqctqris Verha. t" Jgjfc Cttiij Er^nci plurima perie
manent sta^ij^a. >'Ejt pqst iUurij, ?esse episcopus rp|ha 4eva^-aVent,^aWai*httique jirfies vehementer
Ambiaiiefisis ra -epistqla ad dioecesanossuos. < Si depbpiijijriftnturjjta iit miiTxitudomaxima Burgun-
qua y§ffi'ali?. ^flcjtfa sanctpfum patrum, prp pecesr diopilWff^ncis se fex%r-ef: tuhc*sanc;ta?Sigisjhiiii-
sntf.%gftqsarij^, pleija gpiritu Jtteiiri uijuro con^re- dus Virfiejps se Jiiripfnrfe6osiBguStari,VeresalBs'ifaon-
>
g^la sanxertjnt, custodierida et recipienda. Hinc- tem Ipxpctiil, et adjns^ar'Vpiih Thesbitis, qqatehus
marus IriopusculiiLv, Capltulorbm cap.25: <Si <JU* crurfelissimaegeritistpirftaricari? ferifatem. evaderet,
s^unt aufero congijk a sanctis Patribus uisjtijtuta,pu sifigulariter hs^i^|s'';ipjffl|; quia sibi imminebat
pj^it ijqifjuqr -fo-^-jjibyijinattctoritatem cusiodjeijda discfiinen vitai, juxta mi|a qnod eg^egius pfaedica-
eI ohs§rvain$i decfeyit; > i^ 6st, papa Gejasiu^, cu- tor de suis tribiiJationjbug scrjbeas aif: Perkulis in
jus haec sjjnj ye.rbaf: < §ed et sj qua suat coiicilia a falsis fratribtis. TJJ|ICd?yersp iapdri Burgunrfioiies
sancfis j-fatribtjs haijteiuis instituta, post' istoruro necessitate jriagis qhijm VoJuritaleFrancis se6x in-
quatuor %ttc|ofitat-?m etiam custodienda et reci- tegro dederiirit; prd&jt^tes'sapcfi-ssiriium virum
pjenda manrfamus ei rfecerpiriius. > Vide Marcam Sigismiiri.rfunj,princip^fij saurii, perquirere, et eis
in iibro iii t)_eCpucordia Saeerdotfi et Imperii cap. vincftinj iradere. tlac proriiissionfeaudita, sanctus
Vir Sisrjsnjuriiiuscomperia eorpm riequitia caesariem
i De fd,e altercans. Earum altercalionum, ut vo- capijis. sni tijto^|t, <$ sseai Iaicali vestitu in reli-
cat Agobardus, uijapi nuper edidft domqus f ucas gionls ip^vjihpituri). (Jui dum jrisupradiclo loco
Dacherius JJJtopjo ¥'SplcUe-^ii, pag. JlO et sequen- jejjjiiis peneet yigi^ispacej^iijis quiesceretibidem,
tibus. AJterius yej^o altercationis cum Gundobado pauci ex Burgundipni^us ad ipsum cOnvenientes
me-mjnii ips? Avitus'inepislpla 21, quae data est ad quasi causa anJbr^;M'sffliulcra sjjnctorum marty-
domoum Sigismun^unj regem, Gundobadi fllium. rum sufe quadani cuslocia kteriter perducere promi-
< Cunj praesenti^jn vesstrap, inquit, Deo largienle serunt. Cumque ad craiisiiras ipsiqs Agaunensis mo-
meruero, per nie seriem toUus .altercationfs expo- nasterii pefveij|ss|pt aK&iiia Burgunrfionum iina
aam. > ciiin iTraricjs,adKs^ar J|udifc prooj'toris Christi Bur-
4 Dialogos. Uniqsistor^pDialogprumfrajjinentum guridiqnfesjn euiri jWnus ijyecefurii',' et vmcttim ca-
ahijd habemus epri^ervalum ab Agojjafqo jn libro de V tenjs> Sed itTadideriinltFfaricis, eorumque regi ClOdome-
Picturis sivelia^gii)ib,us,'<iap.^ ro.' uhinara taridera geutiura situs fuerit mons
- * Epis(qlis. absetfi respondens. Exstant omnino ijie, iri quo Sjgisjmi^^s latere cupiit, ignofum re-
oeto Aviti ^p^tqjae'ad Gundobadura regem, omnes hquit hic •ajjj^t^r» "Et proijaliiic?e^ ialierias teffas
feriae <tecausi relkroiiji.?.%ypei yerp aJiam qaoqiie petiisse Sfgisiriuridum, ac procul a GaUia dissitas;
reperi io ypteri cgmee ms. cfarissimi viri Petri ne si in vicino coiisisteret, deprehenderetur. Itaque
Marnsesi| seBniftrig,firatj^rippolitani; quam, quorf ijj Hispaniam Taffacpj^nsepi, haqd procul Barci-
nomjum erfita stt, et ulifis. esse potest a^versus none. secessisse in moniera Signiuni, constanS illic
detortaS quorurodaffl iuterpretationes, "edere visurii tradiUo est, quodam etiam carmine c^nsecrata;
est oppovtanum POStnotas a-^tras in AppendiceAc- quod Ucet ip historicis rebus rau.Uuni'abefret, evin-
torum tfeterum,iit.'%.;'.' cere taiheri videluf ig Jjoc'sec.e§su habitasse Sigis-
? GwdobadQ iriiuq verfidiq perditq. Gregorittg, {nnndunj, dpnec | su^ r^j|Mtu| ist.^Serf operae
Turon. lib. u, cap 34; lo^iftns iq (iuadoljajq. < Ist^ i PKetiumpst, ripn (^rijiep quiuein iilud describere,
iUeratijwe coitfqgns, asaJjie ayl ep*m ^&W W vulgaii' Iihgu^ C^talaJK/caMjrjptum, sed historiam
hac
- *.ins^nia pgrd^ravit. » ip eo descripjajn edjii%je|e verbisnostris. inic ergri
SigkmundmM rejgem,-C^indqhadifi|iuaj, pruig, habetur, isanctuin ma|wrei9 Sigismijndum, sive Sa-
wt sequeos'aetas putavit, sauctissimuia, adeoquei gmundum, ut nimc yoeaiit, Burgundioiiuin regis fi-
pidrticfeconsecratuaj. Uride in yetegi togioc^tq his- puni, cmii ariixp ae-^tjig^ae'qiuhto decimo a spina
torico, quod Christianus Urstisius eqi«|,; ac posj; quadamvulrius accegis^ei, puljam ei medendo ope-
eum Duchesnius, sanctus dicitur : < Letiaegisusi rairi esse raagis idoaeam existimasse, quam si, sae-
*8S LIB. ADVER8US LEGEM GUNDOBADI. 126
convertft » ; in cujus conversfone b rccitavit homi- A de quo agitur sorte dilata m partem victam, illa ma-
liam in populo sensuum suayi(afe 'p}enjssiii^am, ej gis peccata quae non recolij vindicentur, et pereat
verborum compositjone dulcissimam. Quid iste ve- ei praesentis causae meritum pro debilo peceatorum.
nerandus et sanctus vir saepedictoGundobadode su- Quid cum armatum latronero simplex viator iucur-
pradictis certaiaini{>nsjespondc.rit, audia|, si pla- rit, et sjne ullius decliiralione juijifciiaut cedens nu-
cet, benignilas veslra. Cura de his inter utrumque datur, aut punilur resistens, donec et praedo ipse in
sermo esset, et beatus Avitus talia certamina repre- alio conflictu, in qqo bpnaip -sibicap$am jujJicari
henderet, respondit ieiGundobadus: < Quid est quod optat, pro ista ma^is judicatqs intereai ? Qiiid jam
inter regna ef gentes.vel etiam intcr personas saepe de illa singularium certajninum ambiguitate dica-
singulas, diririiendae praeliis causae divino judicio mus, quanj freqitenler iriter gentes quietas ftiror
committuntur; et ei maxime parti cui justitia com- personalis exsequitur, cum super quacunque repe-
petit, victoria succedit ? > Ad quod beatus Avitus titione bellantes ambo nonnunquarii animas juste
intuUt diceris : < Si divinum , inquam , judicium ponunt, quibus humanis alque pretiosis vllissfma
regna vel gentes expeterent, illurf prius quod scri- lucra praeponunt, et Deijudiciura iracundia invocat,
bitur formfdarent, dicente Psalmista : Dissipq gentes dum impatientia non exspeCtat? Hic autem inter-
quwbella volunt, et illud diiigerent qtiorl perinde di- B rogo, utrum causa ulrique raala fuerit, pro qua bel"
icittir : Mihi vindicta, ego rettibuam, dicii Dominus. lator uterque occurabit? Atqtie utinam placcret
An forte sine telis et gladiis causarum motus aequi- omnipotenti Deo, ut sub uno piissimo rege c una
tas superna non judicat ? cum saepe, uf ceinimus, omnes regerentui lege, ea ipsa ad quam et ipse vi-
parsaut juste tenens, aut justa deposcens, laboret vit, et proximi ejus respondent. Valeret profecto
in praeUis', et praevaleat iniquse partis vel superior mullura ad concordiam civitatis Dei, et aequitatem
fortitudo, vel furtiva snbreptio. > populorura. Serf quia hoc granrfe est, et forsilan ho-
XIV. Non autera ista sic dixeiim, qoasi non even- mini impossibile, saltem uria haec, de qua sermo est,
tus belli yarios superni nutus sententia moderetur. non solum ut inutilis, sed etiam ut npxia, deraedio
Sed contingit nonnunquam ut cum ad conflictum auferretur!
sub invocatione divini judicii convenitur, neeotii
BALUZII NOT^E
culo relicto, in eremum sese abderet. Ea de causa praedicans hojns raundi gloriam, aeternasque divitiaS
sotum ad Pyrfenacosmontes, qna Galliam Narboheri- potius cbgitarirfas. Nec recessit taineripatef;;feed
eqpt ab Hispania Tarraconensi dislcnnkiant, acces- eadem exhortatione tentavit animum filii flectere,
sisse;Jranseeijsjsque raontium faucibus quap Hispa- nunc per charitatem quaepatri debetur, nunc etiaih
Bias" Gajlis j'ungunt, ad Ficarias oppidum, qilod per blanrfummatris nonien eurii obtestaiis. Quid mo-
hodieque pef vlairiiltampergentibusprinitim post rOrdiulius? Pervicit pater; aroboquein Burgundiam
superatos montes occurril, pervenisse, atque illinc C regressi, magni gaudii materia fuere sUbjectis. Hac-
ree(a prpgressum ad civitatem Ausonensem. Tum tenus ex carmine iUo. Haecvero satis congruunt su-
yefoiei occwrisse Domariuro queradam, id esi, ut periori narrationi, si juvenilem iilam aetatem ac pe-
opinof, caiioniCtinjAiisonensisecclesiae,virumsanC- fegrinationem patris excipias. Quoiiam aulem roodo
tissiniae vitae, ab eoque indicatum illi fuisSemontem vilaui flnierit, habes apudrGregorium Turon. et alios
^ignium, in quo salutem suam procul a saeculiperi- rerum Francicarum scriptores. Et haud dubie bene
culis operari posset. ljlinc arrepta ad raontera excel- morte usus est. Quo factum. est, ut propler hoc fa-
sissiiDufii,crii a media dieriomen est, Via','adirian- cinus, et quia monasterium Agaunense aedilicaverat,
sfemerfi'(^iamdam pervenisse, quae PodiUnj-Vallis in riitmero sanclorum habitus sit deinceps.
nuncupatur; corapertoque eremitas in iis montibus a Sigismundumregem convertit, ab Arianismo ni-
batoajre, ijhic statim profectum ; neque multo post mirum ad cathojicam. Et id quldein e.yepisse '' ' yiv *
frici.^^ ip efejnitam quenjdaip, ab eoque edoctum pundobado patet ex episfolis Aviil.
fvus'§C, qju? yftaeinius sectatores scife rfecet. J)ein va- b ReciiavitAomj/tam.Ea riuriCripij,exsJa|.yide Sir-
lii herbisillic raondum ad iO Aviti.'"" '*" "'
ICqjjCeij&iji vifo, eremutti sese^hdidisse, Cpist.
et sumen- = Vna bmnes
^'asc«ntrf)usvictitanlem, aquam pro pptii regeteniut Jege. Ajt yaJ4e pptandum
tem lntefim patreiri Sigismundi, duiri 'fllium quaerit, esse, ut tot genies, quae imperjq Ludqvici pareni,
j[h eas "ye-gionesprofecturo; cumqueperveriujset ad riria lege regi jubeat; nec sint tbt legeS, quot gentes.
sancli ^arlfalis, quae in iiionte Signio sfta Nain Langobardi sua lege vivebant, Burgundiories
tCCJeijarii
5i, ljlfic |pr-je fijium feperisse! Nam is quolibet die sua, Saxones item stta, ac siia Gothi, et sic de aliis.
yeqei^s iJltjchiacce^eliai, jit panem h9,i;(^,ceuni a?ci- D VaJde aulem optandum, ut quemadmodum h* pm-
feejH,«iu-eiij eblpco dari inejeerijrisynaiiiriibsefat. nes gentes iini priricipi parent/uria^etjajn lege re-
Sed §(015$/!$ i (jffite non fuit^ptjs, Jicet slmiil coJlq- gantur, non diversis. Sed qpia illud diflicile, ac
g^rjrijury^Tipit tarijeri natura, seqiie ille S^gismun- homini fefme impossibile, salterii Guridobada,
driin qj& Jassfls est' At pater filiiim yifaijailUaih quae est iohumanissima , de medio lollatur. Vide
M^erer^, J5jeprimquein Burgundiain redir^ ipravii. notas ad caput 3 bujus jibri, et Ivonem parle vm,
yeruin jepiiguail->at Sigismjijj^us, inanem et sluiiam cstpl 213, ex concilipTicibiifiepsj, cap. %9.'
127 S. AGOBARDIEPISCOW LUGDUNENSIS 18«

AD BERNARDUM EPISCOPUM,

-DE PRIVILEGIO ET JURE SACERDOTII.

... Venerabili in Christo fratri et coepiscopo1 Ber- A ribus et poslibus domorum aspersus, vastatorem prp-
narrfo Agobardus iri Domino perpetuam salutem. hibuit ingredi domos celebranlium Phase, non jube-
Nuper dum iri unum positi coUoqueremur, maxirae tur a sacerdotibus siimi, vel a populo sacerdolibus,
de pressuris, odiis et despeclione Ecclesiarum aut a sacerdotibus Deo offerri, sed ab universo coctu
« atqoe clericorum, quae nunc infervescere ccepe- flliorum Israel tolli per familias et domos, juxta nu-
runt saeculisinaudito et inusitalo modo, praecipcre raerum animarum quae snflicere possent ad esum
mihi dignata esl sanclilas vestra, ut aliqua de Scri- ejus. Nec excipiuntur quilibet • indigni et immundi,
pluris sacris, Vel sanctorum Patrum diclis excer- sed omnibus hoc in commune praecipitur; solis dun-
perem, quae materiem riobis praeberent ad inqui- taxat alienigenis sejunctis, advenis vero et merce-
renda,. consideranda et deploranda mala lemporis nariis conjunctis. Denique et ipse agnus, licet sine
nostri, quae ignoraverunt antecessores et patres macula esse jubeatur, ab ovibus tamen et capris
nostri; licet Spiritus sanctus loquens in prophetis secundum antiquam translationem mandaturassumi,
non tacnerit, qui dixit: Et erit sicut populus, sic et et cum amaritudine comedi.
sacerdos: et multa hujusmodi. Visum itaque mihi III. Uf igitur liquido pateat eminentia vel dignitas
est pariluro sanctae devotioni tuae tit, praetermissis in commune sacerdotii, consideremus a principio
dextra laevaque his quae de remuneratione bonorum B mundi gradus ejus. Priniogeniti, si lamen dici liceat,
et damnatione raalorum sacerdotum, a Patribus sol- primi hominis, primi leguntur sacerdotale ministe-
Iicite ac inultipliciter scripta sunt, aliquid mediura rium peregisse, Cain videlicet et Abel, id est, Deo
qttod utriusque commune est, de privilegio scilicet hostias obtidisse : quorum untts iraprobatus est, et
et jure sacerdotii, conarer scribendo non explicare, sacriflcia ejus non sunt respecta. Et hoc idcirco fieri
sed considerando diligenlius strictim attingere. potuit, quia non populi, sed propria vota obiuUt;
H. Praemittendum sane videtur brevissime quod licet causa reprobationis alia exstiterit. Nam in coa-
omnes vere firfeles meiribra summi sacerdotis, Dei sequentibus nunquaro inveriies ut oblata pro aliis
videlicet ac Domini nostri Jesu Christi, mediatoris reprobata sint, etiamsi is qui obtulit indignus fuerit,
Dei et hominura, facti suntab eo Patri regnum et si tamea flde de domo fuit, arit ia dome obtuUt, ia qua
sacerrfoles, dicunturqne genus electum, regale sa- agnus vescendus est, sicut lex praecipit rficens : In
cerdotium, et sunt sub capite sumnio d unus sacer- una domo comedetut, nec efferetis de carnibus illius
dos. Propter quod et vitia illa Iegalia, quae sacerdo- foras. Sed magis eorum corda pensantur, qui per
tem esse inhibent, a corpore et regno suromi Sacer- sacerdotes, qualescunque illi siiit, offerunt, sicut
dolis excludunt, sicut probabilium Patrum expositio multis ostendi potest. Unde et de bonis sacerdotibus
pfobat. Uade cum sacra lex per Moysen iriciperet C Dominus ait: Si steterint Moyses et Samuel eoram
rfari. sar.er ille aamus. cuiiis Kansruisin snnerlimina- me. noriest anima tneaadvovulum istum. Et iterum:
BALUZII NOTJE.
«Hicestomninolibri istius titnlus in codicePapirii reses, aut nata schismata, quam mde quod sacerrfoti
Massoni, et in coritextu libri. In veteri tamen codice Dei non obtemperatur, nec unus in Ecclesia arf tem-
msi clariss. viri Petri Marnaesiisenatoris Gratianopo- pus sacerdos et ad tempus judex ViceChristi cogita-
litani hic liber sic inscriptus est: Epistola Agobardi tur. > Nam hoc tantum sibi vnlt hoc loco Cyprianus,
episcopi Lugdunensis de sacerdotii dtgnitate, ad Bar- juxta observationem Rigaltii, uniuscujusque Eccle-
nardum Vknnensem arehiepiscopum : quod eodem siae, quae universalis illius portio est, unum esse
recidit. debere episcopum sacerdotem, qui sit Ecclesiaesuae
b Bernardo. Codex Marnaesii,Barnardo. Et monuit sacerdos ad tempus, etad tempus judex vice Christi.
me vir erudilissimus Petrus Franciscus Chifilelius < Haecenim suat, inquit Cyprianus in epistola 65,
presbyter e Societate Jesu, sic quoque scriplum se initia haereticorum, et ortus atque conatus schisma-
vidisse hOc noraen in multis codicibus manuscriptis. ticorum male cogitantium, ut sibi placeant, ut prae-
Verum discrimen illud est nulliiis aut parvi mo- jjpositum (idest, episcopnm) superbo tumore con-
menti. temnant. > At Baronius ad annum Christi 34, § 203,
" Atque clericorum. Idipsum sequenti saeculogra- conlendil urium iUum sacerdbtem apud Cyprianum,
Viter deploravit Ralherius episcopus Veronensis in esse Petri successorem Romanum pontificein, et iis
parte n de Contemptu Canonum, m tomo II Spicile- quidem verbis, ut manifeste ab eo loco excludere
gii,d pag. 188. videatur reUquos episcopos, adeoque Romanum so-
Cnussacerdos, Umcum in Ecclesia Christi sacer- lum ih Ecclesia praesidere velit vice Christi. Et ta-
dotium esse contendit Agobardns, hujusque sacer- men singulos efiiscoposesse vicarios Chrisli ex hoc
dotii caput summum esse Christum, qui summus sa- quoque loco collegit Rigallius.
cerdos.est. Et fideles omnes esse unum sacerrfotem e Indigni et immundi. Videtur admittere etfam istos
suBnrio capite Christo, ob illum locum ex epfstola ad comestionem agni. Et sane illos quoque admittit
prima beati Petri, ubi fldelesvocantur genuselectum, Paulus; sed damnationein sibi manducare et bihere
regale sacerdolium. Alia Cypriano mens fuit, cum in pronuntiat.
epistola 65 scriberet < noh aliunde obortas esse hae-
129 DE PRIVIL. ET JURE SACERDOTII. 130
Non est mihi voluntasin vobis, et munus non susci- 4Jper sacerdotes reprehensibilis vitae, ita accepta, ut
piam de manu vestra. E contrario autem, etiam au- etiam a infirmitates corporum curarent: qui for-
ditu bominum et visu nostro didicimus oblata Deo tassis cum aliis reprobis dicturi sunt Deo, Domine,
BALUZII NOT^E.
» Infirmitates corporum curarent. Itaque ex eo abstraxisset virtutum factorem, et signorum osten-
quod quidam in nomine Domini corporum inftrmita- sorem. Miracula ergo, ut ad id redeamus unde di"
tes curaverint, ac miraculis inclaruerint, nou statim gressi sumus, non sunl semper signa certissima san-
sequitur viros esse sanctos, nisi caetera sint paria, clae vitae, quandoquidem et viri quoque mali prodi-
ut diximus ad Lupum Ferrarienscm. Miracula ergo giis inclarescere possunt, imo inclaruerunt, ut docet
non sunt signa certissima sanctaevitae.Nam si mira- Agobardus. Sed insignis est in eam rem locus beati
cula attendimus , ftarrat Herodotus in libro primo, Gregorii papae cx homilia 29 in Evangelia : < Nam
Crcesum iu ignem conjectum esse jussu Cyri Persa- corporalia illa miracula, inquit, ostendunt aliquando
rum regis. Dein istum pceniludine ductum, misisse sanclitatem, non aulem facitrat. Haecvero spiritalia
qui vimm flamrois eriperent. Sed adeo late patebat quae aguntur inmente, virtutemvitaenonostendunt,
rogus, ut illum exstinguere non potuerint missi a sed faciunt. Illa habere et raali possunt. Istis autem
Cyro; donec Croesiprecibus, qui j'am cognoverat poe- perfrui nisi boni non possunt. Unde de quibusdam
nttentiam Cyri, subito eruropens irober exstinxit ro- Veritas dicit : Multi mihi dkent in die illa; Domine,
gum. De Vespasiano meraorat Tacitus in quarto g Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in
llistoriarum libro, ipsius ope, absque ullis humanis nomine tuo dwmonia ejecimus, et in nomine tuo vir-
remediis, caecoreluxisse diem. Tum ut huic narra- tutes muttas fecimus? Et lunc confiteborillis, quia
tioni fldem conciliet, haec addit : < Utrumque qui non novivos. Discedite a me, omnes qui operamini
interfuere nunc quoque memorant, postquam nullum iniquitatem. Nolite ergo, fratres charissimi, amare
mendaciopretium. > Miracuia ab imperatoreAdriano signa, quaepossunt curo reprobis haberi communia;
edita recenset in ejus Vita Spartiantts; ab ^Escula- sed haecquae modo diximus, charitalisatque pieta-
pio vero vetus inscriptio Romana, quce a Lipsio Ba- tisrairacula amate: quaetanto securiora sunt, quan-
ronioque edita est: et Fl. Vopiscus in D. Aureliano to el occulta. > Audiamus nunc clarissimum Galli-
tradit Apollonium Thyanaeura reddidisse vitara mor- canaeEcclesiae sidus, Carolum Magnura, sentenliae
tuis. Denique velerum libri pleni sunt istiusroodi beati Gregorii subscribentern. Sic enim loquitur in
narralionibus. Videndus Liviuslib. i, Dionysius llali- Capitulari de non adorandis imagiuibus, lib. m, cap.
carnasseus lib. vn, Plutarchus in Vita Coriolani, 25 : < Multaetenim signa, multaque roiracuia, per
cap. 11, Macrobiuslib. i Saturnal., cap. 11, Lactan- angelos refugas, veletiam per eorum sequaces fiunt:
tius lib. i, cap. 7, Divinarum Institutionum, et alii. qui dum sint spirilales potentiae, et ut ita dixerim,
Scio Baronium elevare islorum prodigiorum fldem, spiriiales nequiliae, et prophelias infelicibus qui-
neque id sane injuria. Absit enim ut quis in aniiuum busque imperliunt, et yirlutes multas per suos satel-
inducat haecvere fleri potuisse a viris Deum verum lites faciunl : de quibus erunt illi qui dicluri sunt:
nescientibus. Sed si quis neque paganus, neque rur- Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavi-
sum Christianus, sed qui vacuus religione atque af- p^ mus, et in nomine iuo dwmonia ejecimus, et in no-
fectibus humanis, serio disculeret hujuscemodi nar- mine tuo virtutes multas fecimus? Quibus aeternus
raliones, is homo fortassis earadem fldein adhiberet arbiter dicturus est : Nescio vos. Quia igilur signa
historiis gentiliura ac Christianorura. Cur enim potior plerumque diabolico instinctu flunt, ideo beatissi-
apud illum auctoritas Cbrisli quam Jovis? Ac ne raus Gregorius sanctac Romanae Ecclesiae antistes
quis occlamet rae longius progredi quam oporteat, dixit : Nolite, fratres mei, amare signa quw possunt
nerainemque esse posse qui tot tanlaque Christia- cum reprobisliaberi communia. Sanctissimus quoque
norum miracula, quaepassim legunlur, evenisse Auguslinus a daemonibusmiracula fleri, similia mira-
neget, afferam testimonium Josephi Albonis Judaei culis quae flunt per sanctos servos Dei, his verbis
ex disputatione contra Christianos, quara Gilbertus testatur. Ait enim : Non oportet moveri cum magi-
Genebrardus Latinevertit. Sic ergo ioquitur Judaeus cu artibus miracula fiunt plerumque similia mira-
iUe : < Demonslratio verae fidei posita est in conti- culis quw fiunt per sanclos servos Vei, etc. > Vetus
nuatione signorura, uli perpetuabantur in Israele, auctor incognitus, quem penes me habeo manuscri-
cura in sua ipsorum regione degerent; quairi non pluro : < Signa et prodigia et sauilatcs etiam pecca-
reperias apud eosqui religioni Christianae autlsmae- tores in nomine Domini iacere ab ipso Deodidicimus.
licaedediti sunt. > Nam el gentiles roiracula sua vera Et cttm alios hac praesumptionejuvent, sibi per am-
esse contendunt, ut vidimus apud Tacilum. Et Cteci- bitionera huraanae gloriaenocent, quia gloriantijr in
lius apud Minucium Feliccm defendens reUgionem dato falso, non meritis debito. Signis etprodigiiscla-
paganorum, haecinter alia ait: <Etiam per quietem rum posse fieri Christianum, non tamen sanclum, si
deos videmus, audimus, agnoscimus, quos impie per intemperatis et asperis moribus agat; temperatis au-
diem negamus, nolumus, pejeramus. » Et paulo an- .D tem et placidis moribus, etiaraabsque signoruin efli-
tea dixerat, ope deorum, quibus Romana civitas cacia, et sanctum et perfectum et Dei hominem fleri
dari <cautelam periculis, morbis mede- recte cretlimus. > Petrus Damiani in capite 28 libri
im, spem afil.clis, opem miseris. > Porro, quid de qui appellatur Gratissiraus : < Quid mirum, inquit,
Erotegitur,
haereticisdicemus, qui fldem suam miraculis quoque si per malos ministros omnipotens Deus in Ecclesia
conflrmatam voluut? Consta» enim ex Tertulliano sua propagari ofliciura sacerdotale permittat, cum
Montanum novam suam disciplinara Paracleto et re- per eosdera etiara virtutum signa frequenter exhi-
velationibus tribuisse, et ex Augustino Donatistas ad beat : uon videlicet ob religiosaeviue meritum, serf
statuendum errorem de baptismo suum visiones et propter acceptum sacerdotalis mysterii sacramen-
ostenta jactasse. Ac memorat Sulpitius Severus, tum. > Denique valde considerandum est quod ait
Valentem, horainem Arianissimum, si ila loqui li- Augustinus, desiisse jam aevo suo miracula, quod
ceat, cum Constantio imperatori iiunliaret victoriam necessaria non essent, quaetamen necessaria fuerant
de Magnentiopartamapud Morsam, angelum hujusce in initio Christianismi. Haecsunt enim verba Augu-
rei nuntium sibi fuisse dicere ausum, ut reverentiam slini in capile 25 libri de Vera Religione : < Sed
sui adderet, secururo de faciliiate credentis. Quin et accepimtts raajores nostros eo gradu fidei, quo a
in epistola 133 Bouifacii Moguniini legimus Adal- temporalibus ad aeterna conscenditur, visibiliamira-
bertura impostorem et haereticummiraculis quoque cula, non enim aliter potuerunt, secutosesse : per
apud sectatores suos inclaruisse, ipsosque gravem quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. >
adversus Bonifacium qiierelam excitasse, quod eis Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem dif>
'
151 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS i&
Domirie,tri riomineluo dmmoniaejecimus, et virtutes A flcto discipulo, et » vetO proditori, magnam virtu-
multas fecimus, et csctera. Tale aliquid etiam in tum gratiam contulit, sicut Evangelium narrat, di-
libro Judicum legitur rfe Micha, qui habuit sculptile, cens : GonvocatitJesus duodecimdiscipulis suis, de-
atque conflatile, et aediculam separatam, et fecit dit illis polestatem immundorum spirituum, ut ejice-
ephod ac teraphin, et recepil adolescentem qiieiri- ferit eos, et curdrent omnem languorem, et omnem
darii LCviti-cig-eneris,iii esstit ei sacerdos [ qui cum infirmitdietn. Ubi €t ftfldltur : Duodecim autem apo-
esse^ utique contra fas gculpiUium sacerdos, tamen stolorum 'noihihdsuhSth%c. Primus Sitnoh, qui dici-
pro fllils Dan consulttit Dominura, et respondit pro- tur Petrus, et Andreas frater ejus; eniinieraiisque
sp'efa i|uae veiiiura efaht. omnibus, pbstremus p&nitur Judas Scariotes, qui et
IV. tefiinei quoijue ad haric fatioriem cohfirman- tradidit ahib. beinde sequijur : Hos duodecithmisii
dara, qria dicimus sacerdotalia obsequia pro populo- Jesus. Et post paxilulum: Eutiles autem pmdkqte
ritrn irieHtis dis{>eiisari,quod Ezechieli sancto pro- dkerites, tfuia appropiriifuavitregriumcnlorum. Infir-
piietaeiJomiiius loqtiitur: Liriguatniuam adhaireScere mos ckrafer morthdi susrliaie, ieproibi mhililaU',das-
fadam palato tuo, it eris mutus, nec quasi vir objur- niones ejicite. Cui rei subjungit alius evangfeiista
gam, quia ddfrius exusperaht est. E contrario auteih Et exeuntes prwdkabant ut pwnitentiam agerent, et
Be Caijiha dicitiif : Biic auivm a sethetlpio non Aixit. B dwrhoniamttlta ejiciebahl, el ungebarit oleo multos
$ed cum esset pohltfex anni itlius, prophetavit quia agrbs,'et.sahaoctnii Dfe talibus; bOht^ Videltbel ac
Jesus moriturus erat pro gente. Sed cur haec in aliis malis praedicatorjbus, lbqoens Apostolus, ait : Quid
quaeramusj ctihi etiatri de ipso Domitaoevangelistia enirii? dUm otrinithodo tivi per occasionem,sivt per
dicat : El riori polerat ibi virtuiem ullam facere, nisi veritatem Chrislus ahnukiietut, et ih hoc yatitieo, sed
paucosinfirmos impositis manibus curavit, et miraba- et gaudebo.
tiir propier ihetedqttitiem cortun, Quahi rem alius V. GoUigknritaque ei praedictis rebus, quod nec
fevarigeiisUi aperiiiis loquiiur, dicens : Et noh fecit sacerdotes, cijm exaiudinntur, aiit praedickrido pro-
ibi virtutee.tnultas propter incredulitatem eorum. Et sunt, raeritis sufs debent tribuere, sed eoruin pro
ih isiis quidem incredulitatis meriturii fttit, ut riec quibus haecagunl; i> nec populus saCerdotis culpae
mtiltaeapud eos virlules flerent; et ipsi pauci qui deputafe, sed suae, Cdtri sacerdos nec etahdb profi-
sanati sunt, rion sola verbi potentia, sed manuum cii, hec loqueriiib; Ucet v5fib COhtiiS^atirlodri;sicut
impositione curarentuf. taralyticuita vero centu- heatus papa Gregorius afflrmat, diceus (Hbmii.il in
rionis ptiertim, et mulieris Chanabaeaefiliam, quafe Evang.) : i Saepe eiifanprO sua nequitia rirsedicav
hiaie i daeinciniovexabattir, solo vCfbo fesliliiit iri- iium iipgaa resifli%Iiiih s*pe verb ex iitl||ectoruih
cblumitati. Nimirum magnitudine fidei eornra hoc C culpa agitur ui eis qui praesuiit, pfaeciicationissermo
exigehte, qua alter diierat : Tantum dib verbo-, ei subtrabatur. » Hasc idcirco dicitnus, ut ostendalur
iahavitur piier jmeus. Aitefa ex iUifcl-lrfe meiisa rfd- ct per bbribs et pef matos bbria pbsse adthinistrari;
tpiiipfiim cadentibiis cateilos ,posse percipere non pierumque auiem bonds malis pfod-^se rion posse,
rfubitaverat: qttamque miris latidibus Salvator ex- et ab iitiUtate miuisterii prohiheri; sicot Dominus
Idlit, de centuf ione qiiidetri dicetis: Nqninveni idn- de infldeli VifieS lbqtiefts, ait: Et riubibu^maWtabo
Idrrifiiem ih Isiaelf inulieri vero Cliananaeae: 0 ne pluani sqper 'e& q%bi&LMlt JWeWna jdem
mulier, mayna ostfidet iua : fiat tibi skut vii. E cofi- Dominas prohibehs i J»,inquit, noli orare pro po-
tfarlo, ihtbf CfcieMfSJer6s dlsciptilb»;iitiatri iiia* vulo hbc. riei atotttMivtO eistdudem et c+utioneni.
;.".-.,... ...:.,....,'... BAIUZII NCitJ:.
fusa atque fundata sit, nefl miracula illa ia nostra ratum, fujt studio H| w&ndato ijiqia^lorum haere-
tempora durare permissa sunt, ne anknus semper ticae pravitatis ia iUis^ partibus exbujnatura et
visibilia quaereret,, et eorura consuetudiue frigesce- combustura, taqquaqj damnali haeretia;, et ejns
jet genus humanum, quorum jjovilate flagravit. > ara prBliosa destructa fuit. > Rerum humanarum
Carolus Magnus,libro iv, caa* 15 : <Ecclesia nam- euripura! . ;, , , u, , . . ,,_
ad miraca- «
que catholica, jaquit, ttt flrfemcresceTet, Q Vero ptoditeri. Loquitnr de Juda, lscariote, qui
ib ejrat nutrienda, et ut ejus novejla plantatio con-' erat unqaex duedecim.ltijto imp.et Ronjana syno-
yalesceret, assiduis eratirrigatioiiibu» fovfnda.i Sic dus in epistola ad Jottnn^m XII papam, ,qtiae exstat
Aymoinus pioriacensis.jfi prolo|o ad Vitam saocti apud LuitpranduftiHbi.,¥i,cap. 1.0: <,|udafl Domini
Abbpnis iqgenue profitetur miracula iUa nejninerii nostri Jesa Christi prorfitprj imo veaomr, ciim caete-
suhlev»re, et,absqu«iis(boraiiies posse es»eSanctos. ris prius ligandi atque wlvenrfi potestatem a raagi-
^Si autem quispiaio, inquit, idcirco ei crerfiderit stroin hcfecverbaacoipijt,; /Lrnendico *-fiW»>> Quw-
deroganrfuj», buod in vita sua vix ullum mirabile fe- eunque ligaveritis supetMrrqm, etc,. Ojisradiuenim
cerit signum, legat.yitasexcellentissitnorum docto- bonus ialer disclpulos fq^, M&& atpe sowere va-
ruro.Augustini ef Hierohymi; et ia w non proojgia luit. Postquam vero cwi^laliis ve®enp homicida
iemporiiliumsigoorura, quaefaciunt plerumque mali, factus, vitam oooidere,vj)|uit; quera-postea ligatum
s^rf,yilaBpiiritatem, doctrina^galubris eloquentiam, solvere, Solutiim liftare.potuit, «jsi «e ipsam quem
flideihjveniei Jaudari cpqsiantiam,,> Quam parvi iufelicissimo laqueo struafulavit? »., -,..
e\%.
por?p mometiii esse deb«a,t,famftprodigiflcam».docet b Necpoputussai.cuipm^eputfirtiNolatimpeiiti
ailctor anpendi?J3 ad Annales Heinrici,Steronis. LQ- popeUiqiinioii,era, qui.ea miraculis Jantpra aestimat
quftns fnim,ds.q»pdaw Arraanno, quiob.celebritatem vitam sacerdot«m»,eil©qfle.sacerdotem justura non
jKiminnjiiagnoiii hopor* erat apud Ferrenenses, esse putat^ cujus prefteB^qo publicis commodis effu-
ita scribit ad ajraura 1302 : < Tunc corpus cujua- saenqn fiiefiulexauditaeiaDeo; cum potius id populi
dajn nomine Armanni,, quod 31 annis tanquam ijisius prayis ,roorU)uS;et. gi-avibus in Deum oflensio-
«anctuiia in ecclesia Ferreaensi ex^tjterat vene- nibus veniat iaiputandum.
43S j%PRI|0i, ET JURE SACERDOTIl. 134
sunt et praelati jjopuio, ut jubeat
quia non exaudiamte. Caeterum quod supra diximus,^lum sequestrati
de Cain;. si pro aliis sacrificium obtulisset, quod^sine Dominus Moysen dicere eis, Aaron scilfcet et flliis
charitate fieri non potest, nuUatenus dieerelur, ad ejus : Sic benedicetisfiliis Istael. Et post benedictio-
Cain et ad muaera ejus non respexisse Dominum, in nero, Invocabunt, ait, nomen meutn super filios Israel,
consequenlibus melius demopstrabitur, si tamen et ego benedicam eis<.Non. iili benedicent, sed ego;
dare dignatus fuerit Dominus. Interim de exceUentia iilorum est invocare, meiim est beaedicere. In qui-
et dignitate sacerdotu vel sacerdotum coepta perse- bus verbis non excipit malos, sed de omnibus in
commune loquitur, bonis videUcet et malis. Malos
quaraur.
VI. iNoe,perquem restilutumest genus humanum, dicimus, sicut fuerunt Ophni, et Phinees, Somna,
et Phadassur, et caeieri tales, ljcet isti iri praesenti
post rfiluvium aedificavit altare DomTno, et obtulit vita vindictam. Necsoiuminodo sacerdoturit
holocausta; odoratusque est Domimis odorem iua- Tuit receperint
brare nropopiilo, sed ,et omnium Levitarum,
vitatis, et ait ad eum ; Nequaquam Uttra mdledilam
sictii ipse Dominus dicit: Tuli Levitas pro cunctis
terrw propter homtnes. Melchisedecrex Salem,sacer-
dos Dei excelsi fuisse scribitur; de quo Apostolus : primqgenitis filiorutn Israel, tradidique eos dono Aa-
ron et filiis ejus de medit) populi, ut serviant mihi
Intuemini, ait, quantus sit hie, cui et decimas dedit
de prwcipuis Abraham palriarcha. Patres ielecti, £ pro Israel in iabernaculo fcederis, et orent pro eis, ne
Abraham sCilicet, Isaac et Jacob (de quibus Domi- sit in popuio plaga, si.ausi fuerint accedere ad san-
nus ad David loquitur: Feci notnetttuum sicut uniug ctuarium. Ubi notandum videtur quia sicut omnes
sacerdotes et Levilae sancti et jusli esse nou potue-
triagnorumqui celebrantur in tetta)^ aedificasselegiiri-
ita nec omnes caeteri Israelitae iniqui et pecca-
tm; altaria. Beatus quoque Job holocausta per sin- runt,
tbres: sed taroen pef peccatores sacerdoies el Levitas
gulos dies scribitur obtuUsse; et, ut beatus Hierony-
inusait, < Aritiqna Judaeorumtraditio est,quodante completa sunt salutaria populi,quaeper justospopuli
Jegem omnes primogeniti fuerint sacerdotes, et Deo impleri non poluerunt. Et quanquam aeterna vita
victimas inimolarint. >In lege autem assutriitur tri- plus digni sunt justi populares quam injusti sacer-
bus Levi pro omni primogenito qui aperit vjilvam in dotes, tamen sacramenta in quibus salus populi con-
fiUisIsrael, fiuntque Levitae Dei, diciturque arf Moy- •sistit ageie possunt injusli sacerdotes, quod non pos-
«en: Toll* Levitas pro prirnogenilis filiorum Israel, sunt justi populares: scilicet quia valet in qualicun-
tt peeora Levitarum pro peeoribus eorum, eruntque que ministro ipsa vis ministerii, quod non valet
Levitw mei. Ego surixDominus. Externus qui ad mi- justitia in eo cui non conceditur licentia mimstran-
riistraridum aceesserit, morktur. Et res mifa, et ve- di. Atque hoc etiam atque etiam Moysesponulo in-
hementer stependa I Omnes Levitae quos niimerave- C culcat, dicens : Separavit Dominus tributn Levi, ut
runt Moyses et Aaron juxta praeceptum Domini per portaret arcam fwderis Domini, et staret coram eo in
familias suas in genere masculino a mense uno et ministerio, ac benediceret in nomine illius.
VUl. In iantdiri autem ab aliis intenlanda sunt
supra, fueruut viginli duo millia, sicut viginli duae
tiitciaeapttd Hebraeosi et Viginti rfnoliliri divinseau- sacrainenta altaris, ut dicat Dominus ad Aaron: Tu et
istoi-iiati£in Veteri Testatnento. Ui id ipsiiiii sit ijiibd fiiii lui et domus patris lui lecum, poriabitis iniqui-
jjp Deuteronomio rficilur: Scnpsit ttaque Moyseshanc tatem sancluarii, et lu~d jfilii tui sithul sustinebitis
tegem et tradidit eam sacerdolibus filiis Levi\ qui peccata sacerdqtii vestri. Et post aliqua : Si quis ex-
itbriabahi ircam fcederisDbmini, ei cunctis senioribus terrius accessetii, bccxdeiur. Quod tefribiliief le-gitttr
' adimpletum iii Oza, criiri adduceret David afcam Db-
Isrnffts. .„,>......>.. ;.
VII. Sed ei illud omni admiratione dignum est roini de domo Aminadab, sicut scriptum est : Et im-
4ttOd primogeriiti filiorum Israel; pro qiiibus dati pqsuerunt ateam Domirii super plaustrum hovum, iu-
iiint liiii Levi; luefiint masculi per nbiiiina siia a leruritque arcam de dotnb Arriinadab, qui efdt in
mense uho et supra, viginti duo raillia, ducenti se- Gabaa. Oza autem et Ahio flUiAminadal) minabant
ptuaginta tres. Nain viginti rfuo, ut dictum est, mi- plaustrum riovum. Et post pauca : Posi^uam autem
iriefo Utiifariim cbncinit et librortim, habent iiipra D venerutii ad arcarn Nachon, exteridit rrianuhi Oza ad
diipiicem centehariuin., septempUcem denariuni, et arcam Dei, et lenuit eam, quoniam catcilrubarit
siiribUcem ternarium, numeros in » divtnis litteris boves, et declinavetant eam. Iratusque est indigna-
sa^ratissimdft: Ekhoc jam tempt*irenon opdrtiiit esse iione Dominus ibhtta Ozam, et percuml eurri super
|accrclote^. cjiibscunqiie priiriigenitbs;, sed tantiim iemeritate, qui thbttuuses^ tbi juxta arcam Dei.
-LevitaS filios Aaron* tqai separati sttnt a poptilb, CerleOza injunctum sibi officium agebat, plaustrum
SiCHtgCriptuitffeStt THbum Levi noli riutrierare, ne- minabat; et bijsel^mi^ds eSSeviiKbatui', ht arcam
^epmsiiitmsmeorum cUriifitis IsM, sedcon- Dei, qttam fgcaicilfantes iSoves incliaivefant, siis-
etitues eos super iaberhaculum testimonit. Et post tefitaret. Verum quia non erat officii ejus ut ca con-
|>aululum : Cam profiekcendum fuerit, deponent Le- tingeret, quod iUe sibi visus est fecissfe pifetate, re-
irntw laberhnculum; ctitri castrametandutti, eriqent. putatrari iili a Deo est terribiUter iri tfemfefilatefii,et
Quisquisexiernorum accesserit, occidetur. Et in tan- tamtam temeritatem quae siatim mortis siipplicio ple-
........... . .BatuznNoTJs. ..
a DmhUlUieris. ita cbdex fegius. Sed Mariiisianus habei, librh divihis.
155 S. AGOBARW EPISCOM LlJBWJNEllBiS ift
cteretur. Quam remheat-us David in*a|tttin*expavit, ^Cumque ttspexisset eum Azarias pontifex, et omnes
*-'
utseguatar Scriptura,jaieens : Extitnutt DaviqlDo- reliqui;meetdotet, viderunt lepram in fronte ejut, et
minum in die illa. dkqns :J}ttomodo jngredietur ad ffc&nato expulerunt eum. Sed et ipse perlerritus aece-
mearca Domini? El noluit divettete ad se atcam teravit egtedi,eo quod sensisset iliko plagqm Domini
DominiincivilatenhDavid; sed divetjs^ eamindenio (&04K$gm, 16 seqq.). TaU itaque cobtemptores
ObededihnGetihmi. Unde et post aliquod temporis^ sacerdolum ultione feriuntur, laUs in sacerdotibus
cum audisset quod benedixisset Dominus domui . fortifeido et constantia praedicatur. Ob hanc et Aza-
Obededom GelthaeVprppter arcam Dei, vocatis ad rias iste singulari laude attoUitur, sicut scriptum est
se principibus saceraatum aclLevitarum, sic legitur de eo. Azarias sacerdos rfe genere Aaron, ipse est
praecepisse : Vos qui eslis principes familiarum Le- qui sacerdotio functus est in domo quam aedificavit
viticarum, sanciificamini cum fratribus vestris,et Salomon in Hierusalem.
afferte arcam DominiDei Israel ad tqcum qui eXprm- IX. Tanta igitur sacerdotibus sacerdotii dignitate
paralus est,ne ut a principio, quia non eratis prce- coUata, praecipitur populo ut eis in cunctis obediat.
sentes, percussit nbs Dominus; sic et nunc fiat ittici- Ait denique Moyses : Aceedent itaque sacerdotes filii
ium quid nobis agentibus. E contrario Ozias rex, de Levi, quos ekgerit Dominus Deus tuus ut ministrent
quo legitur qnod requisierit Dominum",et dilexerit B ei et benedicanl in nomine ejus,et ad verbumeorum
eum in omnibus, cum roboratus essel, elevatum est oriine negotium et quidquid mundum vel immundum
cor ejus in interitum suum, et neglexit- Dominum estjudkelur. Quam sit autem pemiciosum non obe-
Deum suum ; ingressusque templum Domini, adoltre dire saCerdotibns, miro modOetiam per Moysen di-
voluit incensum super altare thymiamalis; slalimque citur: Observa, inquit, diligenter ne incurras piagam
ingressus est post eum Azarias sacerdos, et cum eo leprm; ted facies quwcunque docuerint te sacerdotet
sacerdotes Domini octogtnta, viri fortissimi, restite- Levitici generis, juxta id quod prmcepi eis, et imple
runt regi, atque dixerunt: Non est tui officii,Ozia, sollkite. Nam cum lepra infirmitas corporis sit, cur
ut' adoteas incensum Bomino, sedsacerdotum,hoc eSt, non potius merficis obediendum praecipit, sed sacer-
filiorum Aaron, qui consecrati sunt ad hujusmodi dotibust nisiquia humiliter audiendo sacerdoles de-
ministerium. Egredere de sanctuario, ne contempseris: clinat quis immunditiam menlis,. maxime erroris:
quia non reputabitur tibi in gloriam hoc a Domino ita tamen si sacerdos ea' docaerit quaeDominus prae-
Deo. Iratusque est Ozias; et lenens in manu thuri- cepit. Hoc est enim quod dicit: Facies quwcunque
bulum ut adoleret incensum,minabatur sacerdodbus; docuerint te sacerdotes, juxta id quod prmcepi eis.
statimque orta est lepra in fronle ejus coram sacerdo- Nam a si sacerdos aliud docuerit quam quod Domi-
tibut i» domo Domini tuper altare thumidmatit. C nus jussit, quisquis ei auscultaverit, leprosus lepro-
BALUZHNOTiE.
» Si sacerdos aliud docuertt. itaque si saceraotes exsequi, ut maneat tratemae concordiae vinculum.
'haeresim doceant, aut quidpiam cbntra bonos mores Qttod si quid graVe atque asperum subjectis iriipo-
proponant, fas est populo resistere et praedicatic- nant praepositi, tenenda est patientia, neque statim
nem eorum spernere. Licet ergo subjectis excutere adversus eos fremendum est; quibus, tametsi di-
sermones praepositorum, saltem qubties aliquid ju- scoli sint, obediendum est, ne discidium excitetur,
bent quod nec sacrae Scripturae congruat, nec tra- modo fie cogant ad impietatem. Audioquosdam di-
dilioni. Eleganter, ul solet, boc arguirientum tractat centes nihil proflci patiebtia, nisi ut graviora tafi-
D. Erasmus in illud e capite xxui Evan^elii secun- quara ex facili tolerantibus imperentur. Verum illud
dum Matthaeum, Super calhedram Moyst, etc.ubi interdum fateor. Sed malum quod tollere non pos*
sicloquitur : <Hanc locum quidam eo torquent, sis, aequoanimo ferendum est. Quanquam non re-
quasi parendum sit omnibus quae praecipiunt epi- quiro servilem patientiam, a qua procul abesseopor-
scopi, aut praepositi, etiamimpii, ob muneris aucto- tet eosqui in adoptionem flliorum Dei ascriptisunt.
ritatem; cum Christus de iis loquatur qui recte do- Sed ejusmodi volo esse patientiam, quae Christi se-
cerent Iegero Mosaicam, non qui suis constitutiun- ctatoribus digna sit; hoc est, quae non sit projecta,
culis illaquearent homines. ita nunc quoqtje fortas- neque rursum contumax, sed constans et generosa.
sis audiendus slt episcopus, qtii recte doceat Evan- Sic fortassis mitigabunlui «teroces praepositorum
gelium, etiamsi ipse parumeyangelicevivat. Caeterum animi. Et si caetera remedia desint, Ucet quandoque
quis ferat eos, adversus Christi doclrinam, pro suo subjectis monere dominanles, si quid est alicujus
commodo fixis ac reflxis legibus meram tyrannidem jD momenti, aut sipeecent iu publica commoda. Insi-
exercentes in populum, suoque quaestu ac majestate gnis est in eam rem locus Gregorii Magni in libro
metientes omnia? Qui coustitutiunculis ad quaestum, xxv Moralium in Job, cap. 21 : < Igitur dum salva
ad tyrannidem excogitatis irretiunt populum, non fide res agitur, virtutis est meritum, si quidquid
serfefit in cathedra evarigelica, sed in cathedra Si- prioris est, toleratur. Debet tamen humiUtersuggeri,
monis Magi, aut Caiphae. > Unde et graviter mone' si fortasse valeat quod diaplicet emendari. Sed cu-
Goffridus Vindocinensis in epistola 27 libri in ad randum snmmopere est, ne in superbiam transeat
Hildebertum Cenomanuorum episcopum scribens, justitiae inOrdinata defensio; ne dum rectitudo in-
pon esse obedieridunj praelatis, si quid contra Scri- caute diligitur, ipsa magistra rectitudinis humilitas
ptttram aut canones jubeant. < Praelato quidem obe- amitfatur; ne enm sibi praeesse quisque despiciat,
diendura est, inquit, non tamen in omnibus quae quem fortasse contingit ut in aliqua actione repre-
ipse spggerit, sed in his tantum quae Deus praecipit. hendat. Contra huric tumorem superbiae,subditorura
Nam si quid contra constilutionem Dei vel Patrtim meris ad custodiam humilitatis edomatur, si in-
praelati praecipiunt, statira auctoritafem praecipiendi firmilas propria incessanter attenditnr. > Vide eum-
amiltunt, etin iUarenulIatenusesteisobediendum. > dem Gregorium in libro n de Cura Pastorali, cap.
Ea nimirum seroper fuit Ecclesiae mens, debere po- 8.' Gregorium sequitur sanctus Bernardus abbas
pnjos esse subjectos episcopis, unperiaque^ eorum ClarevaUensis, qui |ic ad Eugenium III papam scri-»
-
»* '• "J* . • .# >•#
157 DfcPRPtjffe ET lURE SACERDOTn. 138
sura sequitar, et caecus caecum; et consequenter Xscriptatuntcquaniam debetin spe qui arat arare, et
ambo de castris expeDentur, amboque in.Ieveam quitriturat, iti' spe fructus percipiendi. Si not vobit
'
cadent. Non ergo aliud doceat sacerdos, nisi'gSiiod spititalia seminavhnus, magnum eit ti veslra carnalia
Dominus praecipit, ut salubriter audialur. SIc et metamut. Et post pauca: Nescitit quonidm qtsi in
EzechieUDominus loquitur: Audiet ergo t^9ri^jteo sacrario opetanlut, qum de saerario tunt, edunt; qui
sermonem, et annuntiabit eit ex me. Audies, inquit, ,altario'deserviunt, cum attatio participantur? Ita et
non aliunde, sed ex ote tneo, el annuntiabit Gjf^jw;,f Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant,
non ex te: quia qui loquitur mendacium, de suqlo- de Evangelio vivere. Itemque ibi Jf&bsecro autem vos,
quilur. E contrario aatera, omne dalum optimum, et fratres, nostis domutk Stephanw et Fortunati, quo-
omne donum perfectum, desursum est, et lux verita- niam sunt primitim Achaiw, et in ministerio sancto-
tit a patre luminum est; nec est ullum bonum aut rum ordinaverunt seipsos; utel vos subditi sitis ejus-
verum, nisi ab eo qui solus vere natura est bonus. modi, et omni cooperanti et laboranti. Gaudeo autem
X. Sed videamus utrum apostolicaequoque litterae itt prmsentia Stephanm et Fortunati et Achaici, quo- \
consOnanter legi de bis doceant. Beatus Paulus apo niaWkta'quod vobis deerat, ipsi suppleverunt. Refece-
stolus ad Hebraeosscribens : Obediie,ait, pmposith runt etenim meum spiritum et vesttum. Cognoscite
vestris, et subjacele eis. lpsi enim pervigilant, quasi B ergo qui ejusmodi sunt. Item ad Thessalonicenses:
tationem pro animabus vestris reddituri; ut cum gau- Rogamus autem vos, fratret, ut noveritis eos qui la-
dio hoc faciant, ~etnon gementes. Ad Timotheum borant inter vos, et prwsunt vobis in Domino, et mo-
etiaro scribens ait: Qui bene prwsunt presbyteri, du- neni. vos, ut habeatis illos abundantius in charitate
plici honore digni habeantur, maxime qui laborant in propter opus itlorum: pacem habete cum eis.
verbo el doctrina. Dicit enim Scriptura, Non infrena- XI. Haecpauca Veteris ac Novi Testamenli colle-
bis os bovi trilutanti. Et : Dignus est operarius mer- gimus testimonfa, in quihus quasi in speculo con-
cedesua. < Qua in re, ut ait beatus papa Gregorius tueri valeamus foeditatera nostri temporis, omni
(Homit.il in Evang.). considerandum esl quoduni lacrymarum fonte plorandam; quando increbuit
eorum operi duae mercedes debentur, una in via, consuetudo impia, ut pene nuUus inveniatur anhe-
altera in patria; una quae nos in labore sustenlat, lans et quantulumcunque proflcieris ad honores et
altera quae nos in resurrectione remunerat. i Item gloriam temporalem, qui non « domesticum habeat
ad Corinthios, inter multa ad haec pertinentia, dicit: sacerdotem, non cui obediat, sed a quo incessaater
Qui»pascil greges, et de lacte gregis non manducat? exigat licitara simul atque ilUcitam obedientiam,
Nunquid secundumhominem hwcdko ? An et lex hwi non solum in divinis ofiiciis,verum etiam in huma-
non dicit ? Scriptum est enim in lege Moysi: Non al- nis; ita ut plerique inveniantur, qui aut ad mensas
ligabu os bovi trituranli. Nunquid de bobus curaest ministrent, aut b saccata vina misceant, ant caaes
Deo? An propter nos utique dicit ? Nam propter nos ducant, aut cabaUos, quibus feminaesedent, regant,
BALUZHmiM.
bit m ubro n de consideratione, cap. l. < JNon est bens prudentia tua dicere voluent, et quid snper
meae bumiUtalis dictare tibi sic vel sic fieri quirf- hujuscemodi verbo intelligeretis, fateor, nos ignora-
quam. Sufflcit intimasse oportere aliquidfieri undeet mus. Nunqnid Gerardus comes illum presbyterum
Eeclesia consoletur, et obstruatur os loquentium consecravil? Nunquid de ipsius est dioecesi? ubl hoc
iniqua.» Attamen illud in primis curare debent sub- legisti ? ubi hocdidicisti? Nisiquia presbyteri non
jecti, ne ex eo quod pracpositorura vita reprehensi- specialiter ecclesjae,possessionis,aulmartyrii sectin-
biUs in aliquo virfetur, eos propterea contemnant. dum sacras Scripturas ordinanlur, sed in domibus
< Subtilis etenim via lenenrfaest rectitudinis et hu- laicorum constitutintur, cum saecularibus conver-
militatis, ut sic reprehensibilia magistrorum facta sanlur; ut jam-non Dei, nec Ecclesia? cujuslibet, sed
dispiiceant, quatenus subditorum mens a servanda illius coraitis, etilUus ducis esse dicantur.»Hujusce-
magistferH reverentia non recedat; > ut sanctus modi clericos, qui manent in familiis magnalum ,
Gregorius admonet in eodem libro xxv, cap. 22. acephalos vocal canon 18 synodi Ticinensis sub Lo-
- a Domestkum sacerdotem; lnvaluerat aevo Ago- , -. tbario et Ludovico Augg. celebratoe circa annum
bardi mos ilte, ut viri principes domesticos haberent 8S0 : < Nulla ratione clerici aut sacerdotes habendi
sacerdotes, qui eis divina officia ac mysteria in pos- sunt', qui sub nuUius episcopi disciplina et provi-
sessionibus et agris celebrarent: idque factum an- dentia gubernantur. Tales enim acephalos, id est,
tiquitus indulgentia episcoporura, ut patet ex canone slne capile, prisca Ecclesiae consuetudo nuncupavit.
21 conciUi Agathensis. Verum aevo Agobardi ea Docendi sunt igitur saeculares viri', ut si in domibus
episcoporum rodulgentia verterat in necessilatem. stiis mvsteria divina jugiter exerceri debeant, quod
Exstat enim lex de non repellemlis clericis, quos valde iaudabile est, ab hjs taroen tractenlur qui ab
laici obtulerint episcopis, at presbyteri fiant, libro i episcopis examinati fuerint, et ab ordinaloribus suis
Capitulariiira, cap. 90, et iib. v, cap. 178. Vide comraendatitiis litteriscomitatiprobantur,cum ad pe-
eliam Hincmari Capitula data presbyteris anno 874, regrina forle migrare est. > Item Urbanus II, in ca-
cap. 5. Hinc factnm ut, quoniam presbyteri illi ma- none 9 coicilii Melphitani. < Quia novuiri boc tera-
aebant apud magnates, presbyteri illorum diceren- pore, inquit, clericorum aCephalorumgenus eraersit,
tur. Quodgraviter tulil Nicolaus I papa, ut patet ex qui morantur in curiis, et viris et femmis ad sui or-
ejus epistola ad episcopum queradam Gallicanura, dinis dedecus subditi, cum in canonibus cautum sit
quae exstat in Chronico Hugonis abbatis Flavinia- ne quis sine liceotia episcopi clericus, nec episcopus
censis. < lllud autem, inquit, frater charissime, ri- sine metropolitano curiam arfeat; praecipiendoprae-
diculosura soouit, qnod apicum tuorum gerulum no- cipimus, et prohibenles prohibemus, ne quis re-
bis commendans, hunc presbyterum esse Gerardi tineat hujusmodi. >
Ulostris comitis perhibnisti. Vertim quid hoc scri- t Saccata vina. Ita codex regius, itemque Mat--
PATOOt, CIV. B
159 S. AGOBARJ»mmH LllPMiS 140
aut ageUosprovJdeanfeBt qoia tales^ de^qwiwah«ec^cplis, dJces» ; Haec djcta suat de decem tribubus
oleintuaj borios saeerdote» 1« domjbta»sais hatere tsj-ael»goli per Uieroboanj recesserunt a rfomoDa-
noh pnsuiit (nam-fuis e-saetbona» derieas qui^cum "vitf.^etcivitate sancta, ac templo et altari, sive mini-
taiijir* ImeMka» ieMnestari nomeaetHjta» suam sterio pleciprura sacerdatum; et proptarea debapt
1«ITC41^" ftan watat atnaiiio quales ttami 'M &£» de i>arjJti«isintelligi, qui recedunt a verj domo Da-
«ftaaialgliwraiJtfa csgci, quantis crimiolbus invohjti; vid, jtjhest Cjjristi, et a coraroupione vel dpctrina
tailtBT^« habean^ pr«l^ propries, quorura- §acard£)tiujjcatholicorum. Nos ab Ecelesia non re-
oecasiene desera># acijletias^ * seniofes, et ofScist cedium*, nec spernimus t nutrices ecclesias; sed
paijtica. QjMdhsuitemnori haheaat ed» propter reU- habemus sacerdotes qualespossumus. Cpjjsideretquj
gianishoiMirem,apparet ex hoc quodnoo habent eos haecdicit quantis morfisreceditur a domo et cprpore
hi heitbfe. tJnde el contumeHose eos nominantes, David, et inveniet prpcul dubio valde congruere in
f^afldo vetent illos ordinari presbyteros, rogant nos hac re cminrou&ijiiprabandisfactis, sicat et doctores
aflt juheJit, dicerrtes : Habeo ununi clericionem, nostri senseruat. Quanquam sunt aliaedivinaeaucto-
quenl mihi fintrivl de servis meis propriis, aut• be- ritatis multaesenjentige,in quibus sine contradictiooe
UeflelaUbus,«ive * pagensibus; aut oblinui ab illo temeratio tantae sanetitatis arguitur. Sicut est illud
Vel U16hoiriine, sive de iUo vel ilfo pago. Volo ut B Malachiae prophejae (1, 8) : Si offeratis cmcum ad
ordines ettm ftihi presbyterum, Cumqrie factum,fue- immqlandum,nonne malum est? et siqfferatis clau-
rili patant ex hoe quod « majoris ordinis sacerdo- dum ellanguidttm,,mnne mafum «st? Qpaesententia
tes non eis sint necessarii, et dereUnquuntfrequen- pplest quidem el dehostiis earnalibus .vel spiritali-
ter pttbUca officia et praedicamenta; impletumque bus specialiter accipi, intelUgilur tameq prohabiliter
est etiam ia nobis quod ait propheta i Populus luus etiam de offerentibus. Venim qqia de his, quales
sicut hi qui contradkunt sacerdotx. Et eorrues hodie, esse vel non esse debeant, Patrjjm dieta >unt plu-
einotruet etlam propketa Ucum. Et pos*.paululum: rima, nobis neeesse est cum «jnni cordis contritioue
Gtorbm eottm in ignominiam commutabo. Peecata tractare, qvii ia his pessimis temporibus ordinandi et
poputi tttei comtdent, etad iniquitatem torutn subte- regendi eeclesias ministeiium sortiti sumus; ut siex
tabUtlt animateorum. Et.erit sicut populus, sic tacerr toto cavere nori possumns, saltem quantulumcunque
dot, et visitabo super eum vias ejus, et cogitationes nobis ipsis succurrere studeamus, ne peccatis aUenis
itjhl feddam ei, Vel Hlud fuod Scriptura alia loqui- comrounieemus, quia nostra superabundaot, et cura
tor, dieeiJS) Pott hm verba no» est revertui Hkro- iniquitate* nostrae supergressae sint eapita nostra,
boam dn ef» tua pettima j ted e eonttario fecit de et sicut onus grave gravatae sintsuper nos, noncon-
Mtitttmlm popuH sactrdotet ezceltorutn. Qukunque (3 temaiUBUspie raonentem Apostahim ac dieentem :
VoMat, tnfytebat tnamam luavu et fitbat tacetdot , Mnritttcitoneminiiriiposueris, neque commumcaverit
ga&tefrum: Et propter htmt «ausam pectatif domus ptc.catisalienjt.
Bieroboam, et eversa est et deleta de superficieterrw XIII. Nempe ex quo fides Cbristi mundo annun-
tiata est et recepta, non fnerunt rectores ecclesia-
XJt Fdtsiwn 1« fiis rfuahus sententils fesistat aii- frihi (antis pericuUs et tairi graVibus atoije inevita-
gALUZIINOm
Bsesiafais j ittn atttem saerata, ut male scriptum est in scoporum ad Ludovicum regem Germaniae cap. 12:
WitiOBe MassOnl.Saccata vina, id est, per saecum < Constituite comiles et ralnistrog reipublicae, qui
coiata : ffludfttrtassisquod nos hodie dicimus vinum non diligant munera, qrii odiant avaritianf, qui de-
lliphoeratteuin; quod genus potionis est magno ini testentur superbiam,>qui iwn oppriraaot neque de-
pBu*Wd eos qili vita* in voluptatibus et deliciis: bcmestent pageases, Vide Bignonium in nofis ad
Irajiawefe araant Marculfumpag. 518, et Sirmootjnraio aotjs ad Ca-
« xgettos prqvldeqnt,\d est; agrorura curam susci- pitula Caroli Calvi, pag. 47.
phiiit, et exactores iiant fiscalium rerum, vel redi- « Maforis ordinis sacerdotes, id est, presbyteri
tuiim, attt vectigalium. Istud Agobafde drsplicebat, quosnunc vocamus rectores ecctesiarum parochia-
et diSbliettit etiath Patribus synodi. Ticineasis ha- lium; quos vero Gregorius Magnusvocat presbyte-
6Hae eifca afinura 850. Sic enim illi loqutintur in ca- D ros cardinaies, lih. u, epist. 9, ut a caeteris distin-
lTOiie19: < Sed et ille excessus inhibendns est, quo guat, itemque iValterius episcopus Aurelianensis ia
«julllahi saeeiilafesviri presbyteros aut alies clericos capite secundp snoram Capitulorum. Quo etiam
eOhductOresjvel precuratores, sive exactores fisea- modo intelligendus est locus Leonis papai de sacer-
ifOfiirerilm. vei rerfituUra,aut vectigalium, eonsti- dotihus cardinalibus, relatus in tibrb prirao Decreta-
tiiiiiiti Si tpiis Igitur deinceps hujus exorhitationis lium tit. ii, cap. *i Neque enim assentiorDuareno,
retis invenWSfiierit, uterqrie exeornmuriicetur, tam «pii in libro i, eap. 13 «teSacris EccIesiaeMinisteriis
ipse qui edristituit, quam iUe qui indigne parnit. > hunc locum inteipretata* de presbyteris qui in ma-
Atque istttd ipsuin graviter deinceps prohibitum est jore ecclesia, quam cataedralera dicimus, rem divi-
ia synodis postefiorhm saeculdrum'.Verum mala re- aam simul curaepiscopo suo laciunt, eanonki hodie
mediis praevaluervtnt. vulgo appellati.
* Senioret, Itauterque coxiex. Massrfntts tamea < Nutriees ecclttiat ^ id est, paiochiales apad
'eimstrnmi. qnas inserti smnus corpori Christi, et in quihns
^BeiiejlcfaHbttt, W est, vassalis, Vel feurfaUriis. edncati suaius, Eaniem aletat niqt matricet m coa-
Bihe^iijh enhtt tjtrk tUcebatur, quod feudu» po- cllio Cabiltohensi qao<|anrio019 babitum est, eujus
stea dlcl^ *ij ut adfiotavimus ad eplstolam 110 fragmefilBitiedMHtSevertius, itemque aaud Ivenem
'Lupi Rrfariefisis. in j-ffetohl 175. In coaciljo tamen Carttoginoliafcito
$ Pagensibus, id est, ex iis qui in pago niihi arf anna Jl8) ean. 55, matricis ecdesiaBliomine intelli-
T^udmicommism habttarit. Ex admonitiOne epi- gitur jatherfralis.
141 DE PWVlL. ET JURE SACERDOTli. rm
hiiibus circumsepti, Quia, sicat jam rfictum esse A Ecce ego vqbiscumsum omnibus dkbus usque ad
meminimus, mundus in annis prioribus, velut in consummationemsmculi, procul dubio * erunt sem-
juvenlule viguit. At nunc ipsa sua seaectule rfepri- per in Ecclesia, cum quibus ille sit, eruntque fortis-
mitur, et quasi ad vicinam morlem molestiis cre- sirai ac robustissimi pugnatores Dei, adversum quos
scentibus urgetur. Quod nos absque ambiguo de Ec- ille qui nunc ligatus est in abysso, solutus, totis vi-
clesiadicere possumus, quae in annis prioribus ad ribus permittetur beUigerare, quos divina gratia
tolerantiam passionum robusta, in perfectioneveri- Idoneos reddet adversum tam immanembestiam di-
talis erecta,. ad ostensionem signorum valida, studio micare, et victores de ea existere. Adhorlemur ita-
mirandaecontinentiaeet abstinentiae accincta, contra que nosroetipsosper singulos dies, non deserentes
rabiem luporum soUicita, ad resistendum improbis collectionemnostram. AudiamusDominum per pro-
libera. At uunc omnibus infirmilatibus mentis" ita pbetam monenlem : Congregatetriticum in horreum
est languida, ut *»ad dicendum quidem nec tutum meum, et sit cibusin domomea. Triticum ulique illud
sit, nec possibile; ad cavendum vero.aecprpmptum, evangelicum, de qtto dicitur : Quk putas est fidelit
nec facile. Atque utinam vel dolere digue possemus dispensator et prudcns, quem eonstiluit Dominussu-
annos islos famis et sterilitatis, quos per somnium per familiamsuam, ut det itlis in temporetritici men-
Pharao vidit, Joseph vir sanctus intellexit et expo- B suram ? Beatus enim ille servus, quem, cum venerit
suit. Quippe fluviussceculihujus, de quo ascendere Dominus, inveneril ita facientem. At si hoc semper
videbantur septem boves pulchrae et crassae nimis, necessarium fuit, quanlo magis nunC, quando jam
quaepascebantur in locis palustribus, praeteriterum propius est lempus iJlud, de quo Dominus ait: Ecce
temporumsignificationemgerit, qoaehabuere docto- dies venient,et mittam famemin terram, non famem
res doclrina sublimes,-sanclitate fulgidos, in defen- panis, neque silim aqum, sed audiendi verbumDei, et
sione veritatis rigidos. Nunc autem (quod sine gravi deficient virgines bonw. Interim tartien, sicut alius
dolore dici non potest) ex praedicto flumine jam propheta loquitur : Quid bonum ejus, aut quid pul-
emergunt aliae boves fcedacconfectaequemacie : de chrum ejtts, nisi ftumentum etectorumet viriumget-
qua re si juxta gracilitatem sermonis nostri aliquid minans virgines? In quibus verbis magnoperenecesse
dicere tentamus, oflendimus forsilan ad invicem. est unicuiqus nostrum subire contra seraetipstimju-
Tamen si Deo juvante c in unum conveaerimus, dicii districtionem, et exigere a semetipso veritatis
oportet nes de boc diligenter et fideliter cpUoqui: • confessionem,utrum sollicitior sit ad congregandura
quia et his in quibus sanilas deficit, et infirmitas vkium in quo est luxuria, an vinum germinans vir-
roboratur, moris est iade cogitare, inde inter- gines.
rogare, ut ad earum rerum perveniant cognitio- ^ XV. Haecbrevissimede nobis dicta sint, quaeper-
aero. linent ad officiumet ministeriuiri noslrum. Dein
XIV. Quaeramusetiam ne forte jam prope sit, et dicamus fldelibus laicis, qua fide et spe venerari
timearousne nos io perditionera involvat iilud quod studeant sacramenta divina in omnibus coijiniuniter
terribililer per prophetam dicilur : In die illo, dicit sacerdotibus; sive sint diligentes sive neglifentes,
Dominusexercituum,auferelurpaxillusqui fixus fue- sive sint providi sive torpentes. Sacramenta etenim
rat in tocofideli, et frangelur, et cadet, et peribitquod divina, baptisma scilicet, et confectio corporis ac
pependerat in eo, quia Dominuslocutusest. Ita ut sanguinis Doraini, caeteraque in quibas salus et vi-
consequenlerimpleatur quod Veritas dicit : Verum- ta fldelium consislit, tain magna et sancta sunt, ut
tamen filius hominisveniens, putas inveniet fidem su- nec bonorum meritis meliorari, nec ° malqrum per-
per terram? Tamen quia Veritas ipsa dicit iterum : versilate possint deteriorari; cum arf invocationem
BALUZIINOT.E.
*iiaesi L,angutaa.Lioqunurae acciesia. »aivia- cessraus visceruro virus lnciusuro dum serval exag-
nusin priucipio libri-primi ad Ecclesiam catholi- gerat. AperiendumVuinnsest et secaadum et putra-
cam : < Mulliplicaliseniro fidei populis, Gdesimmi- n minibus ampiitaii* raedela fortiore curandum. Voci-
nuta est; et crescenlibus filiis suis, raaterregrolat; *' fereturet clamet licet,etconqueraturaegerimpatiens
factaque es, Ecclesia, profectu tuce fecunditatis in- per dolorem, gralias aget postmodum cum senserit
firmior, atque accessu relabens, el quasi viribus sanitalem. Emersit eaim, fratresdilectissimi, norum
minus valida. » cladis; et quasi parum persecutionis procella
i Ad dkendum nec lutum. Ea ergo fuit Agobar- genus saevierit,accessit ad cwnulum suh misericordiiE ti-
dici saeciili infelicilas, ut sacerdotibus nou liceret tu.lomalum fallens, et blanda pernicies. >
eloqui quod vellent, sed patpanda essent vitia sub- c In unum convenerimus.Adrnonet Bernardum
jectorum : quod est ultimum calamitalis. Praeclare episcopum Viennensem,arfeogravem esse hanc cau-
itaque raagnus ille vir, sanctus CypriauusCarlhagi- sam, iit in synodo plurium provinciarum merito
niensis episcopus in libro de Lapsis : < Qui pcecan- tractanda sit: quod si occasio ingruat, non praeter-
tem blandimentis adulanlibus palpat, inquit, pec- mittendam esse.
candi fomilem snbminislrat; nec compiiniit delica d Erunt semperin Ecclesia. Videtur coercere
pro»
iUe, sed nutrit. At qui consiliis forlioribus redar- n ission m Christi, qui pronuntiavit fulurum se no-
guit simul atque instruit fralrem, promovct ad salu- biscumoranibusdiebususquead consummationetiisae
tem. Qtios ailigo, inquit Dominus, redarguo £t ca- culf, ad eos qui vere Chrisliani sunt, hoc esl, sancti.
stigo. Sic oportet et Dei sacerdotem nOn obsequiis Verum non negat quin istud referatur ad Ecclfsiam
decipienlibusfaUere, sed remediis salutaribus pro- nniversalem, quam Chrislus non reliqiut, sed sem-
videre. Imperitus est medicus, qui tumentes vulne- per gubernat.
fuia sirias maaa parcente contrectat, et in altis re- 8 Malorum perveuitate. Existimat igitur
Agobar-
145 S. AGOBARDIEPISCOPILUGDUNENSIS 144
a summi sacerdolis, non humana virtute, sed sancti A ccelestemittit, et ipsa in cloacas rfescendit?Timea-
Spiritus perficiantur ineffabiliter majestate. Ntillo mus baec,fratres. ConVeniatactionemnostram ipsum
modo igitur, sicut beatus Augustinus docet, « sa- ministerium nostrum. De peccatorum noslrorum co-
cramentum Ghristi in bonis ministris approbandum tidie relaxatione Cogitemns; ne nostra vila peccato
est, in malis respuendum, quasi aut hujus aut hujus obligata remaneat, per quam omnipotens Deus quo-
stt, cura in utroque idem sil, el non nisi Dei sit. Et tidie alios sblvit. >
quamvis in pessimis bonum sit, etsi hominum qui XVH. Consonanterquoque et beatus *>papa Anas-
hoc agunt alius est alio deterior, non ideo illud quod tasius de his docet (Decret., c. 7, 8), dicens :
agunt deterius est in iUo quam in isto: quia nec in Nam et baptismum quod procui flt ab Ecclesia, sive
duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior, de- ab adultero vel a fure fuerit dalum, ad percipienlem
teriorem baptismum gerit:nec si unus eorum. sit munus pervenit illibatum, quia vox illa quaesonuit
bonus, aUus malus, in malo malus est baptismus, et per columbam, omnem maculam huraanae pollutio-
in bono bonus, sed in utroque bonus : sicut lumen nis excludit, qua declaratur ac dicitur : Hk est
soUs, vel etiam lucernae, non utique deterius est in qui baptizat in Spiritu sancto. Nempe et Judas, cum
oculis rfeterioribus, quam in melioribus; sed idem fuerit sacrilegus atquefur, quidquidegit inter apo-
m utrisque, quamvis eos diverse pro illorum diver- B stolospro dignitatecommissa.beneficia per indignum
sitate vel laetiflcetvel excruciet. > data, nulla ex hoc detrimenta senserunt. Quidquid
XVI. Similiter aulem et beatus papa Gregorius ergoad hominum provectum quilibet in EccJesia mi-
rfe non conlemnendis rfivinis sacramentis in quali- nistef pro oflicio suo videtur operari, hoc totura
buscunque ministris Dei sub quodam cougruo exem- coritineri implendum divinilatis effectu, ita ille per
plo admonet, dieerts : < Saepe, fratres mei, solet quem Christus loquitur, Paulus affirmat : Egoplan-
evenire quod dico, ut persona potens famulumha- tavi, Apbllo rigavit, sed Deus incrementum dedit.
beat despectum; ctimque per eum suis forte vel Iiaque neque quiplantat est aliquid, nequequi rigat,
extraneis responsum aliquod inandat, non despicitur sed qui incrementum dat Deus. A Deo autem non
persona loquentis servi, quia servatur in corde re- quaeritur quis vel qualis praedicet, sed quem praedi-
verentia mittentis domini; nec pensant qui audiunt, cet, ut invidos etiam bene Chrislum praedicare con-
per quem; sed quid, vel a quo audiant. Ita ergo, firmet. Mali itaque bona ministrando, sibi tantum-
ratres, ita vos agite. Etsi forsitan nos digne despi- modo nocent, nec Ecclesiae raysteria commaculant.
citis, in mente tamen vestra vocantis Domini reve- Acper hoc nuUatenusdebent metuere qui vel in con-
fentiam servate. >Idem etiam Pater de eisdem rebus secrationibus vel ia baptismate mysteria tradila
in quadam episcoporum exhortatione sic loquitur " suscipiunt, ne irrita Iieneficia divina videantur:
(Homil. 17 i« Evang.): < Et per nos quidem fldeles quia virtutem suam obtinentibus mysteriis, in hoc
ad sanctum baptisma veniunt, nostris precibus be- aliis rea sibi persona non nocet. >
nedicuatur, per impositionemmanuum nostrarum a XVIII. Haecigilur sensa Patrum et dcfinitiones
Deo Spiritum sanctum percipiunt, atque ipsi ad posuimus, ut noveriut fideles populi, nihil se laedi
regnum ccelestepertingunt. Et ecce nos per negli- crirainibus sacerdolum in acceptione sacramento-
gentiam nostram deorsum tendimus. Ingrediuntur rum; si tamen juxta regulam a Dominopositam, vel
electi sacerdotum manibus expiati cceleslem pa- secundum traditionem ecclesiasticam, celcbrenlur.
triam, et sacerdotes ipsi per vitam reprobam ad in- Caeterum summopere necesse esl praccaveri, ut in
ferni supplicfa festinant. Cui ergo rei, cui similes ordinandis c offerendisve ministris non communi-
dixerim sacerdotes malos, nisi aquaebaptismatis, cemus, ut supra dictum est, peccatis aUenis, d cri-
ame neccata baolizatorum diluens, illos ad regnum minosos videlicet ad sacerdolium promovendo. aut.
BALUZIINOTJE.
dus, sacnucio euam saceraotis lmpn connci sacra- quaea mroistris L.nrisu impenauur, non per eum
. menta. Alia Cyprianomens fuil: qui ifi epistola 68 j. " qui videtur, sed qui non videtur, sacerdotem infuu-
(utillic adnotat Erasmus) omnino 6entire videtur ditur. Neque enim qui rigatest aliquid, neque qui
sacrificio sacerdotis impii nihil effici, imo raagis plantat, sed qui incremenlum dat Deus. > Sane
inquinari populum. Oplatus taraen in lihro svi tempore Alexandri Ul Ecclesia credebat Domimcum
aperle seribit posse aliquid sanctificari, eliarasi pec- corpus aequeconficia malo sacerdote, et a bono; ut
catoris opera fiat divini nominis invocalio. < Ergo patet ex sententia adversus Bonos homines lala a
jam liquido apparet, inquit, ex invocatione nominis GaucelinoLodovensi episcoponomine totius synodi,
Dei posse aUquid sanctificari, etiarosi peccator in- quae exslat apud Rogerium de Hovedenin partepo-
vocet Deum. > Idipsum in causa Acacii sensit Ana- steriori AnnaUum.
stasius papa in epistola ad Anastasium Aug. cap. 7 a Summisacerdotis, id est, Christi.
et 8, referturque ab Agobardo inffa in ca ite 17 hu- h Papa Anastasius, in Decretis cap. 7 et 8. Nam
jus libri. Atque ea auctoritate utitur Hincmarus verba Afiastasii decurtavil Agobardus.
c Offerendisve.Istud addilura est ex codice Mar-
Rhemensis in epislola 26 quaedata est ad Nicolaum
papam. lnde etiam sumpsisse videtur Liutprandus naesii. d Criminososprovehendo.Vetitura illud. Eum enim
Ticinensis lib. i, cap. 8 : < Quoniam et ii, inquit;
qui a Juda Domini nostri Jesu Chrisli proditore ante qui ad sacerdolium promovetur, integra faina esse
proditMjnemsalutem seu benediclionem aposlolicam oportet, juxta praeceptumAposloli. Quo facturo est
perceperant, ea post proditionem propriique corpo- ut vetus Ecdesia procul a clericorum coUegioarcue-
ris suspensionem minime sunt privati, nisi quos lm- rit eos qui ftagitiis commaculali erant; ut patet ex
proba forte defoedaruntflagitia. Benedtcliosiquidem Decretis papaeGelasiicap. 18. Atque id graviter do-
448 DE PRIVIL. ET JURE SACERDOTn. 146
qnod adhnc mnlto deterius est, « ignorantia caecos, j Lsollicite est quatuof eorum esse genera, unum
qui vel secundum tenorem ecclesiasticum nesciant amandum, alterum tolerandum, teftium contemnen-
peragere ipsa roysteria, quod omnino est impro- rfum, quartum anathematizandum. Amandum ita-
bandum et nullo modo admittendum, vel caecisdu- que genus rectorum est bene viventium, et bene
catum praebeant ad foveam aeternae damnationis. docenlium. Tolerandum autem bene quidem docen-
Quod et Dominus terribiliter se reprobare demon- tium, sed reprehensibiliter viventitim; aut bene vi-
slrat, dicens per prophetam ; Quia tu scientiam re- vcntium, et propter simpUcitatem sensus docere
pulisti, repellam te et ego, ne sacerdotio fungaris mihi. alios non valenlium. Hujus generis priores audien-
Et iterum : Sacerdotes contempseruntlegem meam, et di sunt, non imitandi, sicut Dominus de talibus
polluerunt sancluaria mea: inter sanctum et profanum loquens, ait : Qum dicunt facite; qum autem fa-
non habuerunt distantiam, el inter pollutum et mun- ciunt, facere nolite. Sequentes, si eorum vita pie-
dum non intellexerunt. Cum e eontrario secuhdtim tati subdita est, pietalisque doctoribus adhaerens,
praeceptaapostolica debeamus esse parati semper ad tendunt procul dubio ad finem praecepti, quod est
satisfactionem omni poscenti nos rationem de ea charitas de corde puro, et conscientia bona, et fi-
quaeia nobis est spe, et oporteat praedicatorem esse de non ficta. Potest quidem et eorum vita aliqui-
amplectentem eum, qui secundum doctrinam est 1> bus esse doctrina. Attamen tales inter perfectos
fidelem sermonem, ut potens sit exhortari in doc- praedicatores deputari non possunt, quia non ha-
trina sana,.eteos qui conlradicunt arguere. Quan- bent unde proferant nova et vetera. Et sicut Pa-
quam enim sacerdos et vita et doctrina irreprehen- tres dixerunt: <Latratu canum, et baculo pasloris,
sihilis esse debeat, quo rite et audiatur et imitetur; luporum rabies deterrenda est. I Contemnendum
tamen si unum horum defuerit, tolerabilius-rest illi vero, sicut supra diximus, genus est reprehensjbi-
obedire qui bene docet et reprehensibiliter vivit, liter viventium, et quid doceant ignorantium. Postre-
"*
quam illi qui et nequiter vivit, et quid doceat ne- mum, quod et anathematizandum diximus, quali-
scit. IUinamque erant similes de quibus Dominus tercunque viventium, id est, vel bene vel male, setf
jubebat, dicens : Qum dicunt facite; quae autem fa- tamen male docenlium. Sunt enim haeretici, etiamsi
ciunt, facere nolite. Scilicet quia haec observantes, bene vivant.
sine sui periculo tales poterant suslinere rectores. XX. Deprehensi igitnr inter tantas ac tales an-
De isto autem, cum sit totus inutilis et totus noxius, gustias, de quibus Viribus nostris evadere non pos-.
et sine periculo nec audiri possit nec imitari, recte sumus, summopere necessarium est, ut ei qui om-
a quibnsdam dictum intelligitur in EvangeUo : Si nia facere potens est supra quam petimus aut in-
oculustttus nequam fuerit, tolum corpus tuumtene- <* telligimus, ex toto corde supplicemus, quatenus per
brosumerit. Rursumque in Proverbiis : Non decent abundantiam misericordiaesuaetenens manum dex-
stultum delicim, nec servum dominari principibut. teram nostram, in volontatem suam dirigat nos,
Itemque ibi: Labiajusti erudiunt plurimos. Qui au- et cum gloria assumat nos; ipse regat regentes,
tem indocti sunt, in cordis egestate morkntur. Et ipse dirigat dirigentes; ut possimus pascere c gre-
iterum : Sicut qui miltit lapidem in qcervum Mercu- gem ejus cum disciplina, et non in vasis pastoris
rii, sic qui tribuit insipienti honorem. Licet haecsen- imperiti; ipse praestet virtutem et fortitudinem
tentia praecipueillos tangat, qui tales ordinare prae- populo, et exhibeat ipse sibi mundum et candidum
sumunt. gregem, atque in omnibus immaculatum ac super-
XIX. Et quoniam nobis nunc dedignitate sacer- nis ovibus dignum, ubi est habitatio laetantium. in
dotii sermo est, sed et sacerdotum, si tamen concor- splendoribus sanctorum, d in templo ejus omnes di-
dent moribus ministerio; in fine opusculi sciendum camus gloriam, grex simul et pastores. in Christo
BALUZII NOTiE.
let Alcuinus in Confessione fidei lib, m, cap. 36, stolicae sedis vetus forma non recipit; quia nec litte-
qnod vetusta haeclex in riesuetudinem jam tum ve-' n" ris carens sacris esse polest aptus oflieiis, et vilio- ,
nisset. < 0 infelicia tempora nostra, inquit, quaenec sum nihil Deo prorsus offerre legalia praecepta
Deum timent, nec vim sacrorum canonum reveren- sanxerunt. Itaque de cceteromodis omnibus haecvi-
lur! NnUasmodo sacrilegus vel cfiminosos, ne ad tentur, nec quisquam talis suscipiatur in clerum. >
sacri ordinis ofificiumaccedat, inhibetur. > Vide nolas ad epistolam 79 Lupi Ferrariensis.
» Ignorantia cmcos. Ait Agobardus multo deterius t Qualitefcunque viventium. Anatheraatizandos ait
esse, si ii qui indocti sunt, ad sacerrfotium pro- iUos sacefdotes, qtiorum vita tametsi aliquo modo
vehantur, qiiam si criminosi. Sane inter virlutes sit irreprehensibilis, male tamen docent. Atque hu-
episcopo necessarias Paulus enumerat doctrinam; jusmorfi exemplum vidirous supra in libro adversus
ut polens sit, inquit, exhortdri in docttina sana, et Felicem episcopum UrgeUensem.
eos qui contradicunt arguere. Itaque veteres eum = Gregemejus, id est, Christi. Qttanquam enim
ommno arcebant a sacerdotio qui doctus nori erat. interdum fldeles uniuscuiusque diceceseos dicantur
Hilarus naraqne papa sic edixit in synodo Romana grex episcopi illius qtii dkecesim regit, id fit per
anni 465 : <Inscii quoque litterarum, nec non et ali- translationem. Nam proprie grex non est episcopi,
qua roembrorum damna perpessi, ethi qui ex poeni- sed Christi. Unde et Chrislianos oves et agnos suos
tentibus sunt, ad sacros «rdines aspirare non au- ipse nuncupat in Evangelio, dum eos commendat
deant. »Item Gelasius in Decretis, cap. 16 : < Illi- Petro et caeteris apostolis, id est, episcopis.
teratos quoque, et nonnulla parte corporis imminu- d In temptoejus. Hacc omnia, usque ad vocem
tos, sine ullo respecjtu ad ecclesiasticum didicimus Amen.desuntin editione Massoni.Ettamenexstanlin
venire servitium: quod Bimulafltiqua tradltto at apo eodicequo Massonusutebatur.itemquein Marnaesiano.
147 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS ug
Jesu Dominoaostra, cui est faohoret virtus in saeculaA tissinie et dUectissime in Christo semper bene va-
nsealamm. Amen. Opto te, Pater et ffater reverea- lere, et nostri meminisse.
_____________ - > t i

ITEM LIBER

COiftRA m$ULSAM VULGI OPWJONEM


DE GRANDINE ET fONITRtJlg.

, i. * h his regioaibus pene omnes homines, no- Dorainum resuscitatum a Patre praedieant, falsi
|Hes «| ignobiles, urbani et rustici, senes et ju- testes "Bei invenirentuf, sl mortui non resrirge-
venes, patant grandines et tonitrua hominura libitui rent; sic etiam iste qjai admirabile et valde ter-
possa ilari. Dieuat enira, mOx nt audierint teni- ' rifeileopusDei Deoaufert ut homini tribuat, falsus est
trua, et viderint fulgura, Aura levatilia est. In- sfoe dubio testis Dei.
terrogati vero qutrf sit aura levatitia, alii cum ve- H. Plerosque autem vfrfiraus et audivimus tanta
recundia, parum remordente conseientia, alii autera demeatia obrutes, taflta stultitia alienatos, ut cre-
cenflrfeater, ut imperitoram moris-esse solet, con- dant et rfieant quamdam esse regioriera, quae dica-
firmant incantttionibus hominum, qui dicdntur. tur Magenia, ex qua naves veniant in nubibus, in
i» Terapestarii, esse levatara, et irfeo dlci levati- quibus fruges, quae gtSaridinUHis decidttnt, et tempe-
tiara auram. Quod utrum verum sit, ut vulgo cre- statibus pereuat, vehantur m eamdem regionem,
ditur, ex auctoritata divinarum Soripturarum pro- ipsis videlicet nautis aeneis dantlbus prefia Tempe-
belurnecesse est. Sin autem falsum est, utabsque stariis, et aeeipientibus frumenta vel caeleras fruges.
ambiguo credimus, surnmopere exaggerandara est Ex his item tam preftrada stultitia exeaecatis, ul haec
quanti mendacii reus sit qui opus divinum homirii posse fierl credant, vidimus plures In qoodam con-
tribuit. Nam per hoc inter duo mortifer- maxima- vetito hominum exhibere vlncios quatuor horriines,
qne roendacia eonstrfngitur, duiri testincatnr homi- tres viros, et unam feminam, quasi qui de ipsis na-
nem facere posse quod soiius Dei est posse, et Beum Vfbnsceelrferiul: quos scfticet per aliquot dies in.
aon faeere qttae facit. Si vero in mendaciis minoruin vraculls detentos, tandem collecto conventu homi-
reTtjmvwraciter est tenendum quod scriptum est: Q num exhibHerunt, at dixi, in nostra praesentia, tan-
Sermo obscurus in vavtium rion ibit; os autemquod quam lapidaudos. Sed tamen vincefite veritate, post
mentitur, oecidit animam (Sap. i, 11). It itertim: raultaffl ratiocinationem, ipsi qui eos exhibuerant,
Perdes omnet qui toquuntur mendaeium. Et: Tesiis secundum prophetfcttflVfttud confusl sunt, sicut con-
mendax peribit, Vel: TestU fatsus non erit impu- fuaditur fur quando deprehenditur.
nitus. Vel etiam iliud quod In Apocalypsi Jeftnnis W. Verum qutia hieerter, qul tam generaliter in
Apostoli tegitur r Beuti qui lumnt stolas siias, ut sit hae regione pene omniarn raeites possldet, ab omni-
potettat eotum in tigrio vltw, et portis intrent ineh- bus vatione praeditis dijudleahdiis est, proferamus
vitatem. Porii autem canet, et venefici, et impudki, testimonia Scripturarum, per quaedijodicari possit:
et homieida, et idolit setvientes, et omnit qui amat et quibus irispectis, non nos ipsi, sed ipsa veritas ex-
facit mendaeium. Quanto magis in tarri gravi men- pugnet stultissirottm efrorem, et omnes quicum ve-
daelo, ut istud ostendi potest, de quo nunc loquen- ritate sentiunt, arguant vasa erroris, dicentes cum
dum suscepimus, quod non minus aliquorum haere- Apostolo: Omne mendacium ex veritate non est. Quod
tieorum ajeadaciis invenitur. Beatus Pauuis aposto- ; aatera e* verilate nori cst, ex Deo utique non est ;
his dicit^: Invenimur aulem et falsi testes Dei, et quorf ex Deo.oon est, verba ejus non audit; sicut
quoniam tisiimoitium d&imus adversum Deum, quod D ipsa per se Yeritas dmtiQui ett ex Deo, terba Dei
suecitaverit Christum, quem nori suscitavit, si moriui audit. Propterea n»s non auditis, quia ex Deo non
non resvraunt: nam si mortui non resurguni, neque estis. Quorf.in alio quoqiie loco aliis etiain verbis di-
Cbristus returrexit, Sicul ergo omues qui Christum cit; Oves mem vocemmeam audiunt. Propterea vos
. BALUZH NOT^.
*lHhH ngtqnlbus, tn agro nimirum Lugdunensi, tissime examinatipne conslrhigantur, si forte confi-
et eircumpositis regionibus. SedtaJlmocIeratione
* T«i4j»estori'i.A.lmi sortiarii; qui fulgura, et to- teanturmalorumquaegesserupt.
fiat eadem dislrictfo, ne vitain perdahl;" serf ut sal
nitrtla, afiasque aeris teropestates excitare se posse ventur in carcere aflltcti, usque duni JJjeolijspirante
prcjfltefrtur ope artis suse. Carolus Magnus : < Ideo spondeant emeadatiogem peccatorunj. > Tempe-
praecipirmisut caucolatores, et incantatores, et tera- stiiarios etfam vocat tferardus archiepiscopus Triro-
pestarii, vel obligatores npn flatit; et nblcunque nensis in capite 5 suOrttmCapitulorum : < De ma-
sunt, emepdentur, vel damaentur. > item ipse : Jeficis, incantatoribus, divffiis, sortjlegis, sOiliniariis,
< De incafltationibus, auguriis, vel divinationibus, temr.estuariis, et brevibus pro fiigorijjus, e| de
et de hls qui teaopestales vel alia maleflcia facittnt, multeribus veneflcis, et tjuae diveisa flflgpnt faor-
placuit s*hCtoieonefliout ubictjnque deprehensi ftie- tefita, qt protiibeantar t & pifljjlcajpffiBJbelJji»feul-
rint, videat arebipresbyfer dicecesis iuTusut diligen- tentur. >
419 LIB. BE GRANDlNE ET TONITRUIS. 150
tiott auditis, quia non estii ex ovibus meis. Itemque .A ult«rius tale conati. Gerte si quHibet homo grandi-
alibl: Oirtnf*qui est ex veritate, audit vocemmeam, nem potuissel immittere, Jarinneset Mainbres immi-
Oranis itaque (pji mendacium cretlit, aut loqnltuf, sissent, quia aquas converterttht in sanguinem, et
aut astrnit quod non est, et tenendo quidlibet quod rauas rfe fluminibns produxerant, quod Isti facere
noa est, quo nist ad non esse teridit ? quia item ad non possunt, qui nune diettntur Tempestarii.
non esse tefidil; proculdubio ab eo qui est recedit, V. Sequitur autem in eodem loco Serijiturae: Ex-
qni dixit Moysi: Sic dices filiis Israel: Qui esi, tnisit tendit Moyses. virqam iri cwlum, ei Domirius dedit
tne ad vos. Et de quo beatus Job loqultur': Ipse tonitrua et gtaridinem; ac dhcuttehtia futgutd supet
enim solus est. Atqne ut apeTthis loquamur, verttas terram, pluitque Doriitntts grandinem supet terram
essenliam habet, vel potius essentia est in prbpria Mgypti, et gtando et ignismixta pariter ferebaritur
substantia, quia subsKsiit; mendacium vero, qriia (Ibid. v, 23). Ecce et btc loctis solum Dominnm
nullam habet essentlam, nihil eniih esl, nofi stibsi- ostendit creatorem et auctorem grandinis, nOn ali-
stit. Solus ergo Deus est, qula solus verutii esse ha- quem hominem. Dicant forsitan isti qui hominibus
bet, qui non accepit ut esset. Oranes autem res ab hoc tribuunt, Moysen extendlsse virgam in cb*jlum,
eo creatae, et qoidem sunt; sed verum et sumibum et tdeo per hominem immissam fuisse tempCstatem.
illud esse non habent, quia acceperunt ut essent. *- Cecte MoysesJiefyus Domirii erat bonus et justus.
Porro mendacia, quia non acceperunt ut essent, nui- Isti autero eos quos dicunt Tempestarios, non au-
lum esse habent. Ac pef hoc, is qui iriendacio adhae- derit fateri honos esse et justos, sed iifalos potius, et
ret, el rei adhaeref qtiae non esf: quariquam nec fei infquos, et rfignos damriatiohe tempOrali et aeterna,
rficendurasit. Qoi antem ei adhaeretqtiodfibn est, non sed neque servos Dei.nisi forte conditlorie, non
solura ab eo Tecedit qui feeit eum, sed etiam ab eo tamen voluntarla servitute. Nam si arf imitationem
ipso quod factus est; quoniara non amplius quam Moysi homines essent auctores grahcilriis, servi uti-
duo esse sunt; unum summum, quodsiitim esse non que Dei essent, non servi diaboli. Quanquam pra>
accepk ab alio; altemm magnum, qnod suum esse missae sententiae neque iUos ejus demoiistrant auclo-
a Deo accepit; id est, creator, ef creatura: Menda- res, sed soium bmrilpotentein Deum. Siquidem.et
cium igitur, quia noh est creator, hon est suinriittm Psalmista, qul hujus et grandlnfs niemifiit, de Deo
esse; quia nori est cfeatura, nori est magnum esse; dicit: OccMii tri grdndine vlneas eorutn,ei moros
quia nullam habet essentiam, non est nllum essei eotum in ptuind, et ttadidit in granditie futherita
Qui ergo volt perslstere in eo quod est, non rece- eorutn; et pbssessioneseotum igni (Psal: txxvii, 47,
dat ab eo qul ei dedit esse. Qui autem non valt re- 18). Sed qnoniairi in praesenti loco addit Psalraista
n
cedere ab e« qni vere est, fugiat quod omnino noii iinmissionem per angelbs riialos, sciendum quod vlfa-
est, id est mendacitrm. dictarum aut pfobatlonuui flagella per ministros ma-
IV. Quoriiamergo oranis mendax, falsitatis asser- Ios exerceat Detis, qui Votntitaterii quidem noccndi
tor est, et omnis assertor falsitatis, falsus testis est, de suo habeant, potestatem autem ab illo accipiant.
agens coritra veritatem ; Videamus jam, isti qui opus Sicut enini eoriim propria eSt ydluntas aocendi, sic
divittum auctore homine fieri dicunt, utrum fulcian- . solius Dbmini potestas ut possirit qijte volunt. Non
iur aliqiia auctbritate. Iri sacris igituf Scriptufis, ubl est certe hominum poteslas, neqne iionornm, tieque
primum grando introducitur, in plagis uticiiie iilis riialorum, non est contrafiarum foftitucHnum pote-
quibus jEgyptus percussa est, invbnitur. Septjraa stas, sed solius Doroini, qui earurii ntalae voluntati
denique plaga ^gypti ista est. Dixit autem Dotoi- tribttit potestatem, in quantum vnlt, et abrogat In
nus: Enpluam hac tpsa hora cras grandineth riiUl- quantum non volt ut possitit. Nam et in alio quoque
iamriimis, qualts rioh-fuit iri JEgypio a die qua fun- psalroo Psaunista sic "de Deo alt: Posuil phivias
data est, usque in prwsens lempus (Exbd. ivx,18), Iri eorum, graridirietri,ignetn combureritetrii» terramip-
his itaque verbis Dominus se ipsuiri dicit fnissurum sorum; et pereuSsit virieas eotum; et contrivit tignum
grandinera in crastina, non aliquem hoiriiiietri, certe j* finium eorum. Percussit vere^ etvere eofitrivit; sed
nec Moyseh aut Aarph, qtti justi et Dei hoiniries non horao; neque ahgehis malus,'riisl eoltis Detts,
erarit, nec Jairinerriet Maifibrem incantatores yEgy- siue qtio legio malorum angelorum neque porcos po-
ptiorum, qui scribuntur magi Pharaonis, quOSApo- tuit nocere, et in mare praecipHare. Detts plane, de
stolus dicit restilisse Moysi, sicut et hi resistunt ve- quodicitur: Prm fulgore inconspeetu ejui nubes
ritati. Jam equidera illi, siciit scriptum est, per in- . ttansierunt, grarido et catbones ignis, et interiuitde
cantationes Agyptias et arcaria quaedam projece- cceloDominus, et Aitissimus dedit votem suam, gran-
rant siagiul-virgas suas corani Pharaone, et Versae dinem et carbones ignis. Et cui caBtavimtts: Fulgttra
fuerant in dracones, licet virga •Aaroh devoraverit eoruscationem, etdissipabis-eos; emitte sagittas tmt,
virgas eorum. Jam aquas verterant in sangttinem, :t conturbabis eos. Qui operit eeelum nubibm, et pa-
jam ranas prqdaxerant e fluminibus, licet eas colrt- rat tettw ptuviam, qui dat nimh siout ianam, tnitiit
here non possent, sicut Moyses in verbo Domini fecit, ctystallum suum sicut bucceltut, mittet «erbum suuni
ut taatnm in ftumine remanerent. At cum ventum et liquefackt ea-, flabit spiritus ejus, et fluent aquw.
est ad scyniphas, et njjjiUindefacere potuissent, di- Quem laudant de terra, non soluin dracopes ahyssi,
xerunt digitum Dei sibi esse contrarium, nihilque verum etiamignit, grq«4o, nix, glacies, spiritus pror
151 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 1S2
celtarum, qum faeiunt vetbum ejus; non verbum ho-- A sollicitudine egi ut viderem illum, sicuti et (eci. Cum
minis, non verbum angeli mali. autem loquerer cura illo, et ientarel dicere se ita
VI. Legimns eliam de grandine in libro Jesu Navc> vidisse, ego mullis precibus et adjurationibus cum
ita : Congregati igilur atcenderunl quinque regets divinis eliam comminationibus obstrinxi illum rogi-
Amorrhmorum, rex Hierusalem, rex Hebron, rex Bie- tans, ut non diceret illud nisi quod verum esset.
rimot, rex Laehis, rex Eglon, simul cum exercitibuii Tunc Ule aiRrmabat quidem verum esse quod dice-
suis, et castrametati sunt contra Gabaon, oppugnan- bat, nominans hominem, tempus el locum; sed ta-
tes eam. Et post pauca: Dixitque Doriiinusad Josue: men confessus est se' eodem terapore praesentemnon
Ne timeas eqs. In manus enim tuas ttadidi illos. El fujsse. Itemin libro Ecclesiastici, qui praenotalur
post pauca : Cumque fugerent fitios (Israel), et essent Jesu fiUi Sifacb, scriptum est: Sunt spiritus qui ad
in deseensu Bethoron, Dominus misit super eos tapi- vindktam creati sunt, et in futore suo confirmaverunt
des magnos de cwlo usque Azecha ; et mortui sunt tormenta sua, et in tempore consummationis effun-
mutto plures lapidibut gtandinis, quam quos gladio dent virlulem, et furorem ejps, qui fecil illos, confun-
pertufaejrant filii Israel (Josue x, 5, 8 Seqq.). Ecce dent. Ignis, grando, fames, et mors, omnia hmc ad
ei-gfceMn hoc loco apparet, sine ulla imprecatione vindktam creata sunt. Bestiarum denles, et scorpii,
homiaum Dominum misisse grandinem super eos, B et serpentes, ef romphwa - vindkans in exterminium
quos tali flagello dignos judicavit. Nam si mali ho- impiis (Eccli. x.xxvt, 33 seqq.). Si igitur grando crea-
inines, sicnt sunt quos isti erranles nominant Tem- ta est, sicutet caetera quae bic dicunlur, a Deo uti-
pestarios, id facere potuissent, super filios utique que creata est, nqn ab homine. Item in praedicto U-
Israel fieret grando, non super adversarios illorura. bro scriptum legimus t Vide arcum, et benedic qtA
Sed quia nec mali super bonos, nec boni super malos fecit illum. Vatde speciosus esl in splendore suo. Gy-
hoc facere possunt, evidentissime in hac sentenlia ravil cwlum in circuitu glorim sum, manus Excelsi
declaratur. Quod el Uber quoque Sapieritiaeallesta- aperuerunt illum. Imperio suo acceleravit nivem, et
tur, dicens Domino : Tuam manum effugere impos- accelerat coruteationet emittere judicii tui. Propterea
sibile est. Negantes enim nosse te impii, pet fottitudi- aperti sunt thesauri, et evolaverunt nebulm, sicul aves.
nem brachii tui flagellati sunt riovk aquis, et granii- In magnitudine sua posuit nubes, et confracli sunt
nibus et pluviis perseculionempassi sunt, et per ignem grandinis tapides. /n conspectu ejut commovebuntur
contummati. Quod enim mirabile erat, in aqua, qum,, montes, et in voluntate ejus aspirabil notus. Voxtoni-
omnia exstinguit, plus ignis valebat. Vindex est enim trui ejus vetbetabit tettam, lempeslas aquilonis, et
otbis justorum. Et post pauca: Nix autem et gldcks congregatiospirilus ; et sicut avis deponens ad seden-
tuttinebant vim ignit, et non tabetcebant; ut tcirent *-*dum aspergit nivem; et.sicut locusta demergens de-
quoniam fructus inimicorum exterminabat ignis ar- scensus ejus. Putchritudinem colorit ejus admirabitur
dens, in gtandine et pluvia coruscans (Sap. x\i, 15 oculus, et Super imbrem ejttt expavescetcor. Gelu sicut
seqq.). salem effundet super terram; et cum gelaverit, fiet
VH. Si igltur omoipotens Deus per fortitndinem tanquam caeumina tribuli, Frigidus ventus aquilo
brachii sui flagellat inimicos justorura novis aquis flabit, et gelabit crystallus ab aqua, super omnemcon-
et grandinibus et pluvus, cujus manum effugere im- gregationem aquarum requiescet, et sicut lorica in-
possibile est, omnino ignorantiam Dei haberit qui duet se aquis. Devorabil montes, et exuret desertum,
hcec homines,facere posse credunt. Nam si homines etexstinguet viride, sicut ignem. Medkina omnium in
grandinem immittere possent, utique et pluvias pos- festinatione nebulw, et ros obviansab ardore venienti
sent. Nemo enim grandinem sine pluvia unquam humilem efficiet eum. In sermone ejus siluit ventus,
vidit. Possent quoque de ioimicis suis se vindicare, cogitatione sua placabit abyssum, et plantabit " illum
non solum ablatione frugum, sed et vitae aderaptione. Dominus Jesus (Eccti. XLIII,12-25).
Quandb enim conlingit inimicos Tempestariorum VIO. Ecce in hac magna et proUxa Ecclesiaslici
esse in itinere aut in agris, ut eos occiderent, pos- r libri sentenlia, cum subtiUssima admiratione im
' sent multiplicatam grandinem super eos in unam perio Dei tribuitur quidquid in aere fil, quirfquid de
-
congeriem fundere, et obrnere illos. Nam et hoc aere in terram descendit, quidquid mari et venlis
quidam dicunt, nosse se tales Tempestarios, qui apparilio, splendor, et gyrus arcus; festinalio ni-
dispersam grandinem, et late per regionem deci- vis, terror coruscationis, velocitas nebulae,suspensio
dentem, faciant unum in locum fluminis aut silvae venlorum, verberalio terrae, concertalio aurarum,
infructuosae, aut super unam, ut aiunt, cupam, sub congelalio aquae, non solum in nubibus, sicut gran-
quaipse lateat, defloere. Frequenter certe audivi- dinis et nivis, sed eliam in terra, nivium, pluviae,
mus a multis dici quod talia nossent certe in locis et stantium aquarum, vel fluminum discurrentium,
facta; sed necdum aadivimus ut aliquis se haecvi- et ex gelu desiccalio viridium rerum, sicut saepe vi-
disse testaretur. Diclnm est mihi aUqnando de ali- demus, necnon et hernm omnium resolutio, quaefit
quo, quod se haec vidisse diceret. Sed ego multa tempore rorantium nebularura, et flatibus austri, et
BALUZH NOTiE.
<>Illum Dominus Jesus. Ita omnino eodex regiusj.neque tamen dubito quin veriof sit vulgala lectio,
qua? habet, plantavit in illa Dotninut itUUlai,
183 LIB. DE GRANDINEfeT TONITRUIS. 184
favoni. Ad sermonem quoque Dei dicit omnia ista A , suae, id est, ut prius corriperentur de aversione
conquiescere et placari. Non ergo in talibus adjutor mentis, eo quod dereliquissent cultum Dei omni-
homo quaeralur, quia non invenietur, nisiforte san- potentis, et post sordes idolorum abirent, et postea
cti Dei, qui multa obtinuerunt, et obtenturi sunt: flageUati et faligati, exspectatione pluviarum cor-
quorum aliqui potestatem habebunt claudere ccelnm, rigerentur, et redirent ad Dominum Deum quem de-
he plnat diebus prophetiae ipsorum, sicut Elias, et reUquerant.
aquas convertendi in sanguinem, et percutere ter- XI. Sic etiam Samuel propheta, et dux popuii
ram omni plaga, quotiens voluerint, sicut Moyses Israel, cum corriperet eumdem populum propter
et Aaron ^Egyptum. Vere non alius miltit grjtm- frequentissiraas transgressiones illorum, replicans
dinem tempore aestatis, nisi qui et nives tempore eis beneficia Dei omnipotentis, et eorum e con-
hiemis. Nam et utriusqnc?una est ratio ut flat, quan- trario aversiones, intelligeret idem populus grande
do nubes utroque tempore solito altius eievantur. malum se fecisse, et Deum offendisse in petendo
IX. In Ubro quoque beati Job scripttim est: Ab in- sibi regem, orando oblinuit ut insueto tempore
terioribus egredietur tempestas, et ab arcturo frigut. terribiliter cum tonitruis et coruscationibus pluvia
Flante Deo concrescitgelu, et rutsum latissime fun- (caderet). Sic denique scriptum est dixisse pnpulo
duntur aqum. Frumentumdesiderat nubes, etnubesi B Samuelem : State, el videte rem istam grandem quam
tpargunt lumen suum; qum lustrant euncta per facturus est Dominus in conspectu vestro. Nunquid
circuilum quocunque eas voliintas gubernantis Dei non messis tritici est hodie? Invocabo Dominum,
duxerit, ad emrie quod prwceperit illis super faciem et dabit voces, et pluvias; et scietiset videbitis quia
orbis terrarum (Job xxxvn, 9 seq.). Attente au- grande malum fecerilis vobis in conspectu Domini,
diendum quod dicitur : Lttstrant nubes per circui- petentes snper vos regem. Et clamavit Samuet ad
tum-cuncta, sed quocunque eas voluntas gubernan- Dominum, et dedit Dominus voces et pluviam in die
tisDei duxeril. Si ergo Deus eas gubernat, rion po- ilta; et timuit omnis populus nimis DominumetSa-
test homo iniquus eas aliam in partem convertere, muelem. Dixitque univetsus. populus ad Samuel:
quia nec imperare Deo potest, nec precibus obli- Ora pro servis tuis ad Dominum Deum tuttm, ut non
nere meretnr. Quod autem subjungitur, ad omne moriamur. Addidimut enim universis peccatis nostris
quod prmceperit illis super faciem orbis terrm, quid malum, ut peteremus nobis regem (I Reg. xu, 16
aliud inteUigendum, nisi ad omne quod praeceperit seq.). Territi eniro vocibus tonitruum et coruscis
Deus nubibus, vel ad flagellum, vel ad subsidinm fulgurum, intercessionem sancti prophetae, licet pec-
humarium, adnives, ad grandines, ad pluvias, ad catores, lamen ut fideles poslularunt; non sicul
fulgura, vel fulmina, sive tonitrua, ex quibus ple- C] isti nostri semifideles, qui mox ut audiunttoni-
rumque alta aedificia prosterni solerit? Sane non trua vel cum levi flatu venti, dicunt Levatitia aura .
praeceptohominis, sed praecepto Dei, sicut in hac est, et maledicunt dicentes : < Matedicta lingna illa,
sententia legitur, in qua eliam post paululum sub- et arefiat, et jam prmcisa esse debebat quw hoc fa-
ditur : Nunquid scis quando prmceperil Deus pluviis cit. Dic, rogo, cui maledicis? justo, an peccatori.?
ut ostenderent lucem nubium ejus? Nunquid nosli Peccator namque, et ex parte infidelis similis tui, aa-
semitas nubium magnas, et perfectas sckntias ? In ram, ut dicere soletis, levare non potuit; quia nec
quibus verbis hoc qnoque notandum est, quia si virlute sua valuit, nec angelis malis imperare po-
hbmo non nOvit semitas nubium, nec perfectas ea- tuit: quanquam nec eorum in hac re sit potestas.
rum scienlias, muito minus novit earum ofQcio Domino non supplicavit, ut orando id obtineret:
hominibus prodesse vel obesse; exceptis, ut di- quia sicut vos, ita et illi quos tempestarios puta-
etnm est, sanctis, qui secundum voluntatem Dei tis, praestigiis malis fieri haec putant, non volun-
multa pef ittum ipso donante possunt, nonatique tale Dei : licet etsi a Domino Deo hoc peterent,
propria aut aliqua contraria virtute, sed voluntate non mererentur adipisci : quod utique justorum est,
conditoris : sicut saepe multi servorum Dei oratiorii- non iniquorum : qtrjin lalibus rebus, etsi petunt a
bus oblmuerunt, ut tempore siccitatis pluvias Domi- *) Domino aliquid, infideliter et dupUci animo petunt,
ntts largiri dignafetur. nori in certitudine fidei.
X. Sic enim beatns Jacobus apostolus, factum XII. Illo praeterea tempore quando oratione Eliae
Eliae prophetae in exemplum nobis proponens, ex- siccitas erat in terra Israel, etiam pascua pecori-
hortatar aos ad orationem recurrere pro tristitia, bus negabantur. Scriptum est enim : Dixil Achab
pro infirmilate, pro remissione peccatorum, dicens: ad Abdiam: Vadein terram ad universosfontes aqua-
Orale pro invicem ut salvemini. Multum enim valet rum, etincunctas valles, si forte invenire possimus
deprecatiojusti assidua. Helias homo erat similis herbam, et salvare equos et mulos, et non penitus
nobis, passibilis; et orationem oravit ut non plueret, jumenta intereant (III Reg. xvm, 5). Ecce, ut ap-
et non pluit annos tres et tnenses sex. Et tutsum paret, de pluvia desperati quod non esset nisi juxta
oravit: et ceslumdedil pluvias, et terra dedit fructum Eliae verba, pro jumentis herbas quaerunt juxta
suum. Elias itaque oralionem oravit ut non plueret, fontes et rivos aquarum, jam enim sentiebanl ve-
et non pluit annos tres menses sex. Fecit autem rum esse quod ipsi Achab Elias dixerat: Vivit Do-
hoc propter correptionera et correctionem gentis minut Deus Isratl, in cujus contpectu tto, ti etit an-
m S. AGODARDIEPISCOPI LUGDUSENSJS ***
nis hit rot et ptuvia, nisi juxta oris mei vetba. Et Aflebant,
j interrogat da talibus utique quee nemo
eerte Elias arinos dixit quanti esseat. Iste ergo aUus nisi sohis omnipotcas iacere potest, et dicit:
Aehab, nt dlxi, qnare non rogavit Tempestarios Ubi erat quando ponebam fundamenta terrce? Et:
ut levarent tempegtates, et, utdiceresoIetis,auras le- Quis .posuit menturqs _.ejtts, yel super quo bases
vatitias, per qtias irrigata terrahabere possetherbas illius solidatm sunti Quis condusit ostiis mare?
equis et mtiUssuis caelerisque jumenlis, pro qui- Et : Nunquid cqnjungere valebis mkahtes stellas,
bus sollicitlis erat; maxime quia non limebat perde* Pleiades, aut gyrum Areturi poteris dissipare ? Et:
re ffuges in campis, et vineas, qtrae nullae omnino Nunquid nosti ordinem cceli? Et: Nunquid miltes
tunc erant? fuigura, et ibunl ? et multa hujusmodi. Inter baec,
XIII. Nostris quoque temporibus videmus ali- inquam, tanta ac jtajia, inquirit etiam ab eo dicens:
qoando, collectis messibus et 'vindemiis, propter Nunquid ingressuf es thesauros nivis, aut thesau-
siccitatera agricolas seminare non posse. Quare non ros grandinis aspexUti, quae praparavi in tempus
obtinetis apud Tempestarios vestres ut mittant au- hostis, in dkm pugnw et belti? Per quam viqm
ras tevatitias, quibus terra irrigetur, ct postea se- spargitur lux, dividitur astus super tertam ? Quis
mraare possitis? Verttm quia id vosnec fecistis, dedit vehementissimoimbri cursum, et viamsonan-
nec facere unquam vidistiset audistis, auditenunc IQ tis tonitrui? ut plueret super terram absque ho-
quid ipse Dominus, rerum omniura conditor, re- tnine in deserto, ubi nutlus mqridliutn commoratur ?
etor, gubernator, ofdinator et dispensator, servo ut impleretinviam et desolatam, et produceret her-
suo beato Job inter caetera etiam de hujusmodi bas virentes? Quis es,tplnyim pater? vel quis ge-
rebus dicat. Etenim cum diabolus, inventor mali, nuit stillas roris ? De cujus utero egressa est gla-
princeps et caput omnium malorura, accusator fra- cis? et gelu de ecelo quis genuit ? In simililudinem
truro, accusasset beatum Job apud Domirium, rfi- lapidis aqum durantur, et superficies abyssi constrin-
ceris qnod non recta intenlione, id est, soli ei pla- gitur (Job XXXVIII, 4 seq.),
cendl, et solo eo fruendi illi serviret,. sed pro ter- XIV. Ecce igitnr opera Dei magna, quorum ra-
renarum rerum multiplicatione ac defensione; ex- tionera nec ipse beatus Job tani sublimiter, tam
petiissetque eum lentandum, quatenus tentando ita subtUiter antea poterat admirarj. Si Dominus ihe-
verurii esse ostenderet; improbus, superbus, et saaros babet grandinis, et solus eos aspicit, quos
stullissiriius, quasi mentem viri Dei melius nosset beatus Job necdum aspexerat, ubi eos inveuerunt
quam conditor ejus ; Doininus quoque justus et mi- isti Tempestarii, quos beatus Job non invenit, ne-
ftericors, justus ad confuridendum diabolum, mlse- que invenire possjjmus, sed neque aestimareubi in-
ricors ad exaltandlim fidelem^famulum suum, con-' *- u veoiantur? Domjnus interrpgat fidelem famulum,
cessit iUi potestatem, primum quidem in rebus om- utrum sciatquis dederit yehementjgsimoirohri cur-
nibus, deinde vero in filiis, post etiairi in salute sum, et viam sonantis louitrui. Isti autem contra
corporis, ac deinceps in suasione conjugis, postre- quos sermo est, ostendunt jiobis honiunculos a
riio autem jti exprobratioiie ef multifaria despectiofie ganctitate, justitia, et sapientia alienos, a fide et ve-
faiflulorum. Sed diabolus victus et confusus reces- ritate nudos, odibUes etiam prpximis, a quibus
slt; servaS DoDiini victor et triumpbans excrevit. rficant veberaeatissimps imbres, sonaDtia aquce to
Volens igitur pfns Domfnus secundum quorfAposlo- nitrua, et levatftias auras posse fleri. Doroinus di-
lus dicit de se ipso, ne maghitudo eum revelatio- cit se haec praeparasse in tempus hoslis, id est,
num extolleret, ita et ilfum, ne raagnitudo victo- ad vjndictam. Isli eosdem ipsos hostes atque ad-
riae elatum redderet, humiliare, non ablatione re- versarios aequitatis (in quibus quam raaxime, post
ruiri quas perdiderat, non percussione corporls,' eos qui termioos transferunt, auferunt pro pignore
per quamjam sicut aurum.in camirio examina- bovem viduae, Jacertos pppiUorum comminuuot,
tus erat, non coraparatione alicujus magni viri, nudos dimittunt homines quibus pon est operimen-
quia similis ei super terram nullits eral, quippe tura, egeoos eduount de domibus eorum, hqraiues
qui inter homines Orientales magnus esset, ccepft ^9 contrjstant, vindicandunj est) dicunt eorum babere
tamen eum humiliare vehementer, sublimiter osten- polestatem, quae Dominus ad vindictam Uostium
dendo illl immensitatem polentiae suce, ut fldelis suoruro praeparavit. Dorainus se dicit pluviaepatrem,
faraiiltrs cognbscehdo inaestimabilis atque incircum- et gelu de ccejo se geperasse confirmat. Jsti mi-
scripli cofiditoris ineffabilia magnalia, semetipsum serrimos horainuro dipuut habere magnam portio-
despiceret, et rfespicieridoinclinaret, sicuti et fa- nem hujus dispepsationis, Quod in similiujdinem
ctum est. Nam hoc in verhis ejus apparet, quibus lapidis aquce durantur, poroinus nobis mirandum
ail: Idcitcoipse me teprehendo, et agb poenitenfiam proppnit. Hoesiad libitura roiserrimorupi horura
in favillaet ciriere (Jot xtn, 6). Quod alia transla- homiaum aUquaadOfifiri posset, proctd dubio mi-
tio apertlus declarat, dicens : Despexi memetipsum, randujh non esset,
et distdbui, et wslimavimeterram et einerem. In hac ' XV. Haec stultilia est portio non mjairaa jnfide-
ergo humiliatione, cum oninipotens Deus scisel- litalis; et in taalum majjamistud jajii adolevit, utt
taretur fldelem famuluro, ulrum ista ,aut iila facere ia plerisque locis mt hpijjiaes miserrfjui, qui di-
posset aut nosset quis fecerit, aut abi esset quando cant se AOUequidem nosse jnjmUiere j^jjjjpestates,
157 LD3. BE GRANDINE ET TOMTRUIS. 188
sed nosse tamen defendere a tempestaie habitalo- A qucedam stultitia, cum esset mortatitas boum, ut di-
res loci. His habent statutnm quantum de frugi- cerent b Grimaldum ducem Beneventorum transmi-
bus suis donent, eta appellant hoc canonicum. Multi sisse homines cum pulveribus, quos spargerent per
verosunt qui sponte sacerdotibus decintam nun- campos, et montes, prata, et fontes, eo quod esset
quamdonant, viduis et orphanis caeterisque indi- < inimicus Christianissimo imperatori Carolo, et de
gentibus eleemosynas non tribuunt, quae illis fre- ipso sparso pulvere mori boves : propter quam cau-
quenter prsedicanlur, crebro leguntur, subinde ad sam multos comprehensos audivimus, et vidimus,
haec exhorlantui, et hon acquiescnnt. Canonicum et aliquos occisos, plerosque antem afflxos tabttlis in
autem quem dicunt, suis defeusoribus (a quibus se flumen projectos, atque necatos. Et, quod mirum
defendi credunt a lempestate) nullo praedicanle, valde est, comprehensi, ipsi adversttm se dicebant
nuUo admonente, vel exhortante, sponte persol- testimonium, habere se talem pulverem, et sparge-
vunt, diabolo inliciente. Denique in talibus ex parte re. Ita namque diabolus, occulto et justo Dei judi-
magnam spem habent vitae suae, quasi per illos cio, accepta in illos potestate, tantum eis succedere
vivant. Hoc non est porlio, sed fere plenitudo in- valebat, ut ipsi sibi essent testes fallaces ad mortem;
fidelkatis, et si diligenter consideraraus, absque et neque disciplina, neque tortura, neque ipsa mors
amhiguo pronunliabimus id pleiiiludinem esse in- B deterrebat illos, ut adversum semeiipsos falsum di-
fideiitatis. Tres namque virlutes sunt, secundum cere non auderent. Hoc ita ab omnibus credebatur,
Scripturas divinas, in quihus totus comprebendilur ut pene pauci essent quibus absurdissimum videre-
cultus, per quas colitur Detts, id esf, fides, spes, tur. Nec ralionabiliter pensabant unde fieri posset
chariias. Quicunque igilur fidem et spero suam par- talis pulvis, de quo soli boves morefentur, non cae-
tilus fuerit, ut ex parle credat in Deum, ex parte tera animalia : aut quorriodoporlari posset per tam
credat hominum esse quae Dei sunt, et ex parte" lalissimas regiones, quas superspargere pulveribus
speret inDeo, ex parte autem speret in homine, homines non possunt, nec si Beneventani viri et fe-
hujus profecto fldem et spem divisam non acci- minae, senes et juvenes, cum ternis carris pulvere
pit Detis; acpef hoc inter fideles censeri non po- carrjcatis egressi de regione' fuissent. Tanta jam
test; et quem partita fides et Spes a numero flde- stultilia oppressit miserum mundum, ut nunc sic
lium secernit, vorago procul dubio infidelitalis ab- absurde res credantur a Chrislianis, quales nun-
sorbet; pieritoque talis malcdictum illud ipcurrit, quam anlea ad credendum poterat quisquam sua-
prophetae dicentis : Maledictus homfgiui spem suam dere paganis creatorem omniura ignorantibus. Hanc
ponit in homine. Neque vero blandiatur sibi dicens : ' itaque rem propterea ad medium deduximus , quia
G
Magissperp in Deo quam in faomine: quia spes per huic unde lbquimur simiiis est, et vel exeroplum
parles dividi non potest. Aut enim tota erit, et tuta; poterat tribuere de inani seductioneet Vera sensus
ant intuta erit, et nulla. diminutione.
XVI. Ante hos paucos, annos disseminata est
BALUZn NOTJE.
» Appeitant hoe canonicum, nimirum eam frugum < Imperator per Rothomagum et Ambianum urbem
pertiooem, quaetempestariis tribuebatur annuatim recto itinere se Aquisgrani ad biberna contulit. Cui
a possessoribus, ut ab agris eorum depellerent tpm- revertenti, et HeristaHium palatium intranti, occur-
pestates. rere missi Sigonis Beueventani ducis, dona qnam
b Grimaldum ducem Beneventorum. Duo per ea maxima deferentes, dOminum suutfi a morte Gri-
tempora Beneventanorum duces fuere, quorum utri- moaldi praedecessoris sui purgantes. > De utro au-
que nnmen fuit Grimaldo, et qttorum alter alteri tero horura capiepda sit Jiistoria quam hic narrat
successit. Chronicon sancti Vinceiitii*de Vulturno : Agobardus, afurmare non licet. Facilius tamen cre-
< Defuncto dehinc Arichis apud Beneventum, Bene- diierim haecin vulgus jactata sub priore Grimoaldo.
ventanorum precibus Grimoaldus a Carofo receptus Haeceniro acta sub Carole Magno. Successerat au-
revocatur, et paternum ipse suscepit rfucatum. Iste tem Arigiso, qui anno 787 mortuus est, ut tradit
niulta dona ecclesiis et monasteriis servorum Dei iQ Eginhardus in Annalibus, acpost euin alii.
contulit, sed praecipuebealissimi Vincenlii. Grimoal-- o Inimkusimp. Caroib. Hinc patet librum islum
do vero nostro mortuo, alter Grimoaldus exadel- fuisse scriptum4n initio iraperii Ludovici Pii, quando
pfaus ei succedit; et hoc decedeute, Sico subroga- recens erat raemoria belh quod adyersus Grimoal-
tur. > De priore intelligendum puto quod tradit dum Benevenlanorum ducem feliciter gestum est a
Eginhardus ad arinum 802 : < Grimoaldus Beneven- Carolo Magnb. Eglnhardus ad anriutn 812 : < Pax.
tanorura dux , inquit, in Nuceria Winigisum comi- cum Abubaz rege Sarracenortim facta. Itera cum duce
tem Spoleli, qui praesidiopraeerat, adversa vatetu. Beneventanorum Grimoaldo; et tributi nomine quin-
dine fatigatttra obsedit, et in dedilionem accepit, que et viginti millia solidorura auri a Beneventanis
capturaque hooorifice habuit. > Eadera quoque habet soluta. » Quam pacem postea Ifrmavit Liidovicus
arictor Annalium S. Bertini. Posterior autem inter- Pius, ut docet Eginhardus ad annum 814 : < Cum
fectus est anno 818, ut habet idem Egiuhardus : Grimoaldo Beneveatanorum duce pactum fecit atque
< Imperator, inquit, cum Haristalliuro venisset, firmavit, eo modoquo etpater, scilicet ut Beue-
obvios habuit legatos Sigonisducis Benevenlanorura, ventani tributura anhis siagulis 7 millia soUdorura
dona deferenles, eumque de nece Grimoaldi ducis darent. >
antecessoii8 sul excusantes. > Vita Ludovici Pii :
«80 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 160
. —----—-_———
i IHII . , -.------------------------_—-------—--
m^^^l^mmgm^mm_iimmmmmmmimmmmm*m^^mim~ummmm—~——^^^^—^-~~———
ITEM LIBER

CONTRA OBJECTIONES FREDIGISI ABBATIS.

I. Reverentissimo ac beatissimo domino et patri .(\.minumnostrum Jesum Christum caeterishominibus


* Fredegiso abbati. Dudum modesticevestrae benigni- permiscere; nec vos debuistispro eo qood-Dominus
tas adversum nos, peccatis nostris exigentibus, mo- Jesus Christus abjecta de se non sensit, et errasse
ta, talibus nos invectionibus perculit, quse lenilatis se nunquam cognovit, caeteros bomines ab humili-
ac sincerilatis vestrae modtim excedere viderentur., tate abjectionis peccati corifessione defendere in
nisi in refellendis^nobis tali redargutione uteremini, tanlum, nt ex Jioc probare velitis, sicut in vestris
quaeverbis tantum a vobis proferretur, corde tamen apparet litteris , nuUum vere humilium abjecta
non approbaretur. Nam si iUa omnia quae adversum de se sentire, nuUum se peccalorem fateri dehere.
nos protuUstis, et ex parte finxislis, ita a vobis sensa III. Nerape, o venerabilis magister, putabat ac
essent ut prolata sunt, non solum modestiam ve- putat nostra insipienlia quia cum de talibus rebus
slram transgrcderemini, verum etiam veritatem of- loquitur homo, non debet Dominura nostrum Jesum
fenderetis. Et idcirco, sapientissime vir, si dignatur Christum caeteris aggregare hominibus : quia hu-
admittere magnitudo vestra , nitimur nos per has manitas quae a Verbo assumpta est, quanquam ha-
litterulas purgare ab illis criminibus, quaeadversnm beat naturam nostrorum corporum, noa tamen
nos in vestris litteris exarata reperimus. Recordari habet originem. Nos enliri humainosemine coagula
dignamini litterarum vestrarum, quas ttinc adversum .B raur, ille de Spiritu sancto natus est: qui etsi honio
nos novissime dedistis; et cognoscite contra quae factus est propter nostram salutem, Deus taraen esse
crimina nniic respondere curamus. non desiit; qui licet homo verus sit, verus tamen
II. Scripsistis igitur in praefatione dicentes : < Si et unus Cst Deus cum Patre et Spiritu sancto. llla
ad omnia quae in vestrae dilectionis chartula scripta namque bumilitas, qua Dominus noster Jcsus Chri-
reperimus, respondendum judicaremus, non tantum stus, cura iri forma Dei Patris esset, semetipsum
chartulce, verum prolixioris libri modum excedere exinanivit trtformam scrvi acciperet, inclinatio fuit
videremur. Sed quia compendii causa, pauca ex miserationis, non evacuatio potestatis; qni etsi
plurimis summatim attingere libuit. > Ex qnibus ' abjecta passionis pertuUt, tamen Deo Patri aequalem
verbisvestris apparet omnia vos iila, reprehendisse' se esse innotuit. ^Equalis omnino est Palri, non mi-
qnae in nostra chartula scripta reperistis. Sed qui nor est gloria, nbn posterior tempore, non inferior
omnia reprehenditis, nihil laudatis; cuncta refellitis, potestate : qui propterea factus est homo, non ut
nibil recipilis; quamjuste hocfacialis, ex istisper- erraret, sed ut erraticara ovem inventam humeris
pendite quae compendii causa summatim attigistis. suis gestaret, et addomum coelestis patriae, adpa-
Quia si ista tam injuste reprehendistis, quanto in- ternam scilicet visionem perduceret. Et idcirco non
justius illa quae reliquistis? Et primum quidem de " est consequens, imo valde injustum est, ut cum quis
his quaevobis attingere libuit, assumitis iefragandam ea quae hominum sunt vere loquitur, alter Dominica
nostram sententiam, qua diximus : < Qui efiim vere comparatione evacuet. Iterum atque iterum dicimus,
humilis est, abjecta dese sentit; et qui abjecta de quia pervicacis hominis est Dominico exemplo im-
se sentit, errassesenon dnbilat. > Quam sententiam pugnare ea quae de pnris hominibus veraciter dicun-
ut veram non esse ostendere videamini, probatis tur, quorum ijsdbjs existit sine peccato, sicut scri- :
Dominum. Jesum Chrislum vere humilem fuisse, et , ptura est : Non esl juslus ,quisquam qui faciat bonum
dicitis : < Quia vere humilis erat secundum nos, et non peccet. Et iterum : Nemo mundus a sorde,
abjecta de se sentit, et errasse se non dubitavit. > etiam si unius dki fuerit vita ejus super terram. De
Quod quam calumniose a vobis dictum sit, quaesu- Domino Apostolus Pelrus testatur, dicens : Quia
mus dignamini perpendere. Quis enim fidelium igno- peccalum non fecit, nec inventusest dolus in ore ejus.
rat quia nec nos debetnus unquam, cum de abje- Nunquid quia hoc verum est, propterea hoc verum
ctionis humiiitate et peccati confessione loquimur, non erit illud quod Paulus ait: Omnes enim pecca-
quae vcra in omnibus procul dubio esse debent. Do- D~verunt. et eaent aloria Dei?
BALUZn NOTiE.
» Fredegiso abbati sancti Martini Turonensis post ejusdem principis pro ecclesia sancti Lamberti Tra-
Alcuinum; cujus fuerat discipulus, ut patet ex vita jectensis, quod editum est in tomoprimo Historiae
Alcuini. Fuit etiam cancellarius^Ludovici Pii impe- Episcoporum Leodiensium,*pag. 154, ac demum in
ratoris. Varie atitera scribitur noraen ejus. Hic eniih, ejusdem Ludovici pracceptispro monasterio Arulensi
itemque in praecepto ejusdem Ludovici pro Hilde- in dicecesiHelenensi et pro monasterio sanctae Gra-
baldo episcopo Matisconensi, vocatur Fredegisus. In taein dicecesi Urgellensi. Fregedis tamen, quod.idem
Teslamento autem Caroli Magni apud Eginhardum est ac Fredegisus, vocatur a Theodulfo episcopoAu-
vocatur Fridugisus, et quidera rectius, ut opinor. relianensi., ex quo etiam discimus diaconum fuisse.
Nam sic quoque norainatur in praeceptis Ludovici Vide Sirmondum in notis ad Theodulfum, pag. 29S>
Pii pro ecclesia ParisieosiJ, itemque ih praecepto
161 LIB. ADVERSUS FREDEGISUM. 162
IV. Quia dicitis, < His bene perspectis, apparebit jA stra. Peccavimus enim, et inique egimus, reeedentet
hanc vestraro non esse veram ratiocinationem, > haec a te. Dominus quoque in Evangelio testatur publi-
qualiter dixeritis aestimare non possumus; affirmare canum qui ascenderat cum Pharisaeo in templum ut
tamen audemus qtfia qui banc ratiocinationem ve- oraret, idcirco justificatum descendisse in domum
ram esse negat, necdum cognovit quemadmodum suam, quia abjecla de se sciens, a looge stabat, et
eam oporteat scire. Quid ergo est quod Apostolus , nolebat nec oculos ad ccelum levare; et peccasse se
dum de Domino loqueretur , dicens : Qui cum in non dubitans, percutiebat pectus suum, dicens :
forma Dei esset, non rapinam arbilratus est esse se Deus, propitius esto mihi peccatori. De cenlurione
mqualem Deo , sed semetipsum exinanivit, formam quoqtte quare Dominus ait quod nec in Israel lantam
servi accipiens, praemisil: Hoc sentite in vobis, quod fidero invcnerit, nisi quia idera ceriturio abjecta.de
et in Christo Jesu (Philip. i, 5-6). Et paulo ante dixe- se sentiens, et alla de Domino sapiens, semetipsum,
rat: Nihil per vjntentionem, neque per inanem glo- ut ait, indignum arbilrabatur ire ad deprecandum
riam, sed in humititate superiores sibi invicem arjbi- Dominum ut sanaret puerum ejus, sed poiius amicos
irantes (Ibid., v. 3). Si verum non est ut is qui suos misit, et ilerum per internuntium mandavit
vere humilis est abjecla de se sentfat, quare Abra- Doraino, dicens : Domine, non sum dignus ut intres
ham cum Domino loquens, cinerem se pulveremque JB sub tectum meum. Mulier vero Chauanaea, cui Dorai-
fatetur? Moysesquoque non se esse eloquenlem te- nus clamitanti respondit, Non est bonum sumere pa-
statur, et ex quo ei Dominus Ioqui ccepit, impedi- nem filiorum et mittere canibus, statira consentiens,
tiorem et tardiorem se esse linguam dicit. De se ait : Etiam, Domine : nam et catelli edunt de micis
quoque et Aaron ad populum ail: Nos enim quid su- qum cadunt de mensa dominorum suorum. Et idcirco
mus ? Gedeon eliara, quem angelus forlissimum vi- audire raeruit : 0 mulier, magna est fides tua.
rorum appellat, iUe e contrai io tam abjecta de se VI. Quod si aliquis objecerit nobis verba justi vere
senlit, ut se minimum in dorao patris sui dicat, et humilis dicentis : Non peccavi, el in amaritudinibus
faroifiam suam infimam in Manasse. Saul quoque moratur ocutus meus (Job xvn, 2). Et iterura : Hwc
cum pene his verbis de minima tribu esse se diceret, passus sum absque iniquitate manus tnem : audiat
et in eadem tribu minimum se recognosceret, ita^ut rursum eumdem justum humiliter confilentem :
indipum se regio honore fateretur, in regem ele- Peccavi. Quid faciam tibi, o custos hominum ? Et
ctus est. Unde Dominus ei loquitur : Cum esses par- iterum : Quantas habeo iniquitates, peccata, scelera,
vuius in oculis luis, caput in tribubus Israel factus otque delicta , ostendemihi (Job xm, 23). Et iterum
es. David quoque (de quo Dominus loquitur, Inveni Scriplura dicit quia is quem Deus propterea flagellat,
virum secundum cor meum, quia vere humilis erat) (C ut doloribus eruditus abjectionem et peccata sua re-
tam abjecta de se sensit, ut non solum ad regnan- cognoscat, respicit homines et dicit : Peccavi, vere
dum inrfignum se esse testaretur, verum etiam gener deliqui,. ut eram dignus non recipi. Quare ergo vos
fieret regis; aui postea de ipso clamal ad Saul : dicitis non esse verum, ut vere humilis abjecta de
Quem persequeris, rex Israet? canem morlttum, et se sentiat, aut peccasse se credat, cum aperlissime
pulicem unum. Sicque persequi conqueritur, quasi paleat hoc proprium esse sanctorum, non superbo-
si persequatur perdix in montibus. Postea vero cum rum? Cur Joanues apostolus ait : Si dixerimus quia
esset in magna regni gloria, nullumque adversariuro peccalum non liabemus, ipsi nos seducimus, et verilas
paterelur, ait : Ltidam, et vilior fiam plusquam fa- in nobis non est. Si vero confiteamur delicta nostra,
ctus sum, eroque humilis in oculis meis. Et iterum : fidelis est, et justus, ut remittat nobis peccala. Qui
Domine, non est exaltatum cor tneum, neque elali sunt si secundum vos magna de se, non abjecla, sentire
oculi mei, neque ambulavi in magms, neque in mira- voluisset, habebat unde gloriaretur, quia ei supra
bilibus super me , et caetera. Errasse se quoque non pectus Domini recubuit: et prce caeleris discipulis
dubitavit, quia saepissime non solum errores suos ab illo dileclus est. Jacobus quoque apostolus ait :
confiletur , sed etiam iniquitates, peccata, delicta, In multis enim offendimus omnes. Quae si quis puta-
scelera, inflrmitates quoque, et turbaliones, timo- iD verit non veraciter, sed tanlum humiliter dicta, no-
rem, ac tremorem, anxietatemque cordis : quorum verit se in hoc sensu Pelagium sequi; et propterea,
omnium testiroonia si ponere voluerimus , prolixi si corrigi vult, legat libros beati Auguslini contra
operis series ordinabitur. Petagianistas, et sciat omnes sanctos veraciter se de
V. Vos dicitis quia non est vera ratiocinatio, ut peccatis accusasse, ila ut necesse habeant pro se ip-
qui vere humiiis est, abjecta de se sentiat, aut pec- sis dicere, Dimitte nobis debita nostra. Sed de his
casse se indubilanler credat. Nos vero e contrario quanta dici possunt, vos nosse non ambigimus.
. per hanc ratiocinationem omnes sanctos in suis pre- VU. Dicitis etiam tota vos intenlione divinam scri-
cibus a Domino exaudilos esse novimus; sicut Da-. pturam cura editoribus, interprelibus atque exposi-
nielem in suam exomologesin, ubi confitebatur non toribus suis ab imperitiae nostrae calumniis defen-
sohim peccata sua et peccatapopuli sui, verum etiam dere. Ad quam rem non respondebimus vobis, quia
peccala regum ac principura , vel sacerdotura. Tres sicut dequibusdam dicitur, illic trepidaverunt timore,
etiam pueri in camino ignis claroabant in veritate ubi non erat timor, ita et vobis dici potest : Illic
et judicio : Induxuti omnia hwc propter peccata no- tota intentione paravit defensioneiii, ubi nulla erat
165. & AGOBARDIfcPISCQPI LUGDUNENSiS 164
oranino necessitas detensionis. Quis enim de nobis JA per genus fenuninum significatur, nec tamen a La-
caiuiriniatus est unquara editorem aut interpretem tirlis feniinino genefe dicitUr. Peccatum qubque in
aUqttem divinarum Scripturarum? Dicitis reprehen- Hebraeo generis masculihi est, in Graecofetfiinini,
disse nds apostotos et interpretes, qubs tantum pu- ihLatino neutri; et Cttin in Scriptutis multis rebus
tabamus unquam reprehendendos, quantum nunc •, signlflcetitr, nulfUs tamen Lalinorum gentts ejus
putamns verilatis vituperatofes laudandos. Diximus mutavit, quia nec aliqua utilitas poslulavit. Haec id-
namque quia interpretes divinorum voluminum vel Circo dixiraus, qtiia vos dicitis propterea interpre-
expositores rion curarunt omnino tenere indeclina- iein sanguines plurali numero transtulisse, quia
biliter regulam grammaticae artis; quod utique neque apud Graecos pluraliter effertur; cttm non ita sit.
imperitia, neque malitia fecerunt, sed ratione con- Sive interpretes, sive expositores divinorum eloquio-
descensionis; ut sicut usus sanctae Scripturae est rura, ut integritatem sensus ostenderent, contra
verbis condescendere humanis, quatenus yim inef- grammaticam loqui hpn timuerunt: quos non solura
fabilis.rei humano more loquens, arf notitiam ho- non reprehendimus, verum etiam per eos a repre-
minum deduceret, et mysteria insolita solitis osten- hensione defendi cupimus. Qitia sicut illi laudandi
deret rebus; ita et interpretes ejus eam sequendo, snnt in verbis cptttra grammaticam pfotatis, ita nos
iliud studuerunt summopere transferre, unde mani- B tolerandi: qilia ilil divites in verbis, sjcut volue-
festiorem sensura legentibus praeberent, etiam si runt, dixerant; rios vero pauperes, ut possumus per
contra grammaticam esset eatentts, ut sacramento angustias verborum tentiiter ea qoae volumus signi-
rei concordaret. El ita hoc ad nostram sumpsimus flcamus. Et si Ulofum filfi sumus, et ab eofum
defensionem, ut sicut illos qtii poterant, si voluis- sensn et fide nbri eframus: quod in illis amatur, in
sent, omnia secundum disciplinam grammalicam nobis toleretur; alirue is cui loquimur sensum at-
proferre, sed iit nobis condescenderent, et simplici- tendat, non verba, ut aarfiat consilium Aposloli di-
tatem verilalis non desererent, non sunt veriti ali- centis : Noli verbis contendere. Et : Ne Sil languens
qua contra eamdera disciplittam loqui, repretiendere cina qumtiones et pugnas verborum, ex quibus oriun-
nullus dehet; ita nobis omnino debel parcere, qui tur invidim, contentiones, btasphemiw, suspkiones
etiamsi velimus omnia secundum grammaticam lo- riiatm.
IX. Illud vero quod post verba doctorum verbis
qui, non possumus, si tamen fidem rectam et sen-
sum catholicum tenemus, in hisque verbis quibus vestris subjunxislis: < Ita igitur hoc uno modo apo-
stoli et evangelistaeet totius divinaeScripturae inter-
possuraus dicimus, sicttt et vos » testimonio Pri-
sciani ostenditfs, qui dixit: < Nihil enim ex omni pretes, curii catholicis ejus expqsitoribus, ab impe-
C
parte perfectum m humanis credo esse invenlionibus riliaB calunraia raUonabiliter defendi queunt. Nihil
enim omninO cOrilra regulam grammaticae dixerunt,
ppsse,>
Vfil. Assumpsistis grandem laborem, non neces- quOd non ita aut falio aliqua, aut causa ttiysterii
sariuiri, quasi defendentes evangelistam, vel inter- dicl exigeret. > Afa his verbis vestris multiim tccle-
pretem, quod non frustra vel evangelista ediderit siastici doctores dissonant. Exiguitati nostrae vide-
vel jnterpres transtulerit plurali numero sanguines, tur quod neque vos neque nosde hac re aliquid sen-
secundum quod certa ratio postulavit; quam rem tire aut dicere debemus, nisi ea quae orlhodoxos
nori solum non reprehendiraus, sed neque ab impiis magistrOs serisisse aut dixisse legimus. Ista tamen
audivimus uaquam reprehensam. Et curoin hac de- incpncussa et firma auctoritas illorum auciorum
ferisione tantopere laboraveritis, nihil nobis vestro est, per quos Spiritus sanctus Novi el Veleris Testa-
labore innotuistis. Jam enim legeramus sanctos do- menli volumina confecit; de quibus nulU unqaam
ctores ita exposuissb, qnod interpr.es ideo plurali homini licuit aut Kcet cogitare vel unam litteram
numero sanguines in hoc loco transtuUt, quia sen- alitef eos dicere*dehuisse quam dixerunt, quoniam
sum evangeUstae,quem ille in Graeeoedidit, hoc in eofum auctoritas firmior est coelo ac terra, secun-
Lalino transferre aliter non potuit; non sicut vos JJ dum quod Dominus ait: Facilius est cwlum et ter-
dicitis propterea fecit, quia jn Graecopluraliter in- ram transire, quam de lege unum apicem cadere.
venit. Nam sunt multa npmiaa quae in Hebraeo vel Post hos quoque firiria auctoritas est Septuaginta In-
Graecoalterius generis aut numeri csse inveniuntur, terpretum, quos constat ante arfvenlum Domini rfe
non ejus cujtts sunt in Latinura. Nec tamen inter- Hebraico iri Graecum eloquium Vetus Testamentum
pres eodeni genere quo invenit, transferre curavit, transtulisse. Interpretis quoque noslri Hieronymi
quia nulla necessitas compuUt. Sicut, verbi gratia, presbyteri fidelis estediiio, quce de Hebraico in La
Spiritus apud Hebraeos, genere dicitur feminino, et tinum magnifice transtuiit. Fuerunt praeterea aliqul
cum sit in Lajino generis masculini, nullus inter- venerandi catholici interpretes Latini, quj Seplua-
pretum Hebraicum sequens*jjfenereferainino in La- ginta editionem in Latinum transtulerunt eloquiura.
iino pouere tentarvit, etiain cum neaessitas gosceret. Extra hos itaque multi fuerunt interpretes repre-
Nam inveriitur m Scripturis ubi^iritusjbnctus hensihiles. el iuste reDrehensi: sicut illi famosisstmi
IfALUZH NOT.E.
a Testtmontp Ferrariensis ia epistola 34, et ia Ubra de iri-
Pmciqnt, rosigms gramroatici, qui Lupus
mahibil^ efhdteTtmi horiiiflum riiaxiriie' tetebatuf busquaestioniBus, pag. t35.
c«s
|KW: umpestateSi Banc porro locuttt laudat eiiam
£& "-vlfer:--"" t,B- ADYERSt» fREDEWStiM. m
interpreteS jttdalzahtes, et hreretici, «Aquila scilicet, A mentibus aposlolorum infudit, msticitatem potius
et Tbeodotio, ac Syittrbaehus; ex quibus unus fecit per eos quam nobilitatem uniuscujusqtie linguae10-
duas ediliories inter se dissoriantes. Fuerunt etiam cutum esse. > flaec qua intentiorie dixeiitiSj iluIluS
Latini aliqui, quos Hieronyffius'pTesbyteiireprehen- eorum quiotiosa loqui timefit, inlelligefit; fiisi forte
dit in ilHs ntique prcefationibus, qttas praeposuit li- hoeetiam nobis crimen superadditis, qttasi rustici-
bris quos de Graecisitt Latinttm atit transtulit; aflt tatis reprehendamus Spiritum sanctum. Quod si ita
emendavit; sieut ju iUa prssfatione quam juxta est, id est, tali intentione ista dicitis, qttid ad haec
Graecam emendationem in libro beati Job fecft,' as- respondere possimus, nisi: Ipse oCCuItorum
cogrii-
serens qnod idem liber apud Latinos ita erat decttr- tor, cordium testis, scrutator renum, omnipotens
talus, courosusque, ut foeditatem suam publice le- Deus videat, et audiat. Extra hoc ahtfjrii qtlod tale
geutibus Ostenderet. Sic etiam in aliis iocis quosdam sacrilegium nobis iriipifigere videtfiifii, apparet etiam
reprehendit interpretes. in his verbis vestris quod Ita sentiatis de prophetis
X. Haeede inlerpretibus idcirco ita dicimus, qttia et apostolis, ut non solum sensum praedicationis, et
magistri speciales nori oranes aequaliter receperunt, modos vel argumenta dictionum SpirituS sanctiis eis
ant iridifferenter laudaverunt, sicut Vos facere vide- inspiraverit, sed etiam ipsa corporalia Verba ex-
'
mini, fieque Omnibus sequaliter fidem adhibuerunt. B trinsecus in ora illorum ipse formaverit. Qaod si ita
De expositoribus quoque multo alitef quam vos di- sentitis, quanta absttrditas sequetur quis dinumerare
citis, beattts PateT Augostinus teneridum tradidit: poterft? Et in priihis quidem, ut caute scientiae Ve-
qui non soium de illis qui repreheusi Sutit a docto- slrae loquaraur, recordamiai quid Moyses Domino
ribus, etfam de probatissimis, in libro quem adver- dicat, cam se excnsaret ne arf Pharaonem mittere-
sus Fattstum Mafiichaeumscfipsit, ita dlcit: < Quod tur, asserens se gracilis CSse vocis et impedilioris
genus litterarum, id cst, exposftfofium, nott cuin linguae. Cui Dominus nequaquam respondlti Meilfi-
credendi necessitate, sed cuni judicandi libertate Je- ris; sed anntiens obsecranti, ait: EcceAaton fraier
gendum est. Soli namque divinae auctoritatis libri tuns, scio quod eloquerit sit: ipse etit proplteta ttius:
-
legeridisttfit, non curo judicandi libertate, sed cttin tu loqueris ad eum, et itle loquetut -ad Phafaonetrii-
crederidi necessitate. Qnam formam Apostoltis tra- Attendfte quia si secundum vos ip'sa verba corpota-
dldit dicens: Spiritus notite exsiiriguere, propheiias lia in ore Moysi sonantia ejtts erant, et vox quae so-
nolite tpetriete, omnia atitem probate, qtiod bonum est nabat, qaare ergo graeilis vox? quare ergo IiripedU
tenete, ab omni specie mala abstinete vos. In hoc loco tior sermo? Aaron erat propheta Moysij MoySespro^
apostolus Paultas prophetias dixit doctrinas et expo- pheta Dei. Quare ergo robustior vox^t expeditior
sitiones doCtorOm,sfcut alibi insinuat dicens : jPro- C senno in propheta Moysi quara in proplieta Dei?-,
ehetwduo aut tresdkaht, et emteti dijudicerit (I Cor. Nunquid et hoe vilfum, gracilitatem sclficet vocis,
xiv, 29). Non Qlam pfophetiam rfe qua apostohis Pe- et linguae impeditionem Spirilui sancto tribuetis?
trus ait i Non eriimvoluntaie humana atlata est ali- Restat ergo ut sicut mMsterio arigelico vox articn-
qudndo prbpheiia, ted Spiritu tdncto inspirati ibcuti lata formata est in ore asinae, ita dicatis formari in
sunt sancti Dei homines. > ore prophelarnm. Et tunc talis eiiam ahsurditas se-
XI. Haecomnfa idcirco dicimus, ut appareat qttia quetur, ut si tali modo verba el ViScesverborttm ac-
quam injuste a vohis crimiiiamur, cnmdicltis nosi oeperunt, sensumignorarent. Sed absit talfa deli-
reprehensores apostolorum et divinartim Scriptura- ramenta cogitare. Nos si de eloquentia Pauli apostoli
rum esset tam injriste vel potitis * molto injustiusi aliquid diximus, verba HierOnymi doctoris postti-
quoscuuque mteipretes atque expositores coaeqttatisi mus, quibus in.qupdam loco ait: < Qui putant Pau-
apostoMSet evangelistte, cum SymmaChuni et Pau- lamjuxta humilitatettl, et noh vere dixisse, Etsi
lum et Dydimum et Joannera una deferisione indif- imperitus sum sermone, non tamen sckntia, defenrfant
fereritique lattde dignos ducitis. Borittm est recbr- hujus loci consequentiam. > Et iterum : < Si vero
dafi verborum Domini, quibus ait: Nonne si rectei qui potest etiam jttxta- sermonis eloquia conlextum
ojfetat, et nbtt tecte dijudkas peecasti? Qui enitni J* jiocere Apostolum fuisse perfecturti, et ia artis gram-
rectecredit calholicam fidera, recle virfcturofferre. maticae vitia non incttfrisse, ille patius auscultandus
Sed si qUibttscurique doctoribUs aut inlerpretibns! est. Nos quotiescunque soicecismos aut 1 tale qnirf
cnm apOsrdns ct ev&ngelistisaeqnalern verierationemi adnotamus, non Apostolum pulsanius, ut maliVoli
tribuit, nini recte dividit, atque ideo peccat. crirainantur, sed magis Apostoli asseTtores shrous;
XB. Post illa quae superhis dicta surit verba no- qnod Hebraeusex Hebraeisabsque rhetorici sefmonis
stra, addhhsiis diceates: < Turpe est enira credere. riitore, verbonim compositiorie, et eloquii Venustate, ,
Spiritum sancttira, qui omnium gentium lingtias> nunquam ad fidem Chrjsti totum mundnm transdu-
BALUZH NOT^l. ,k
a Aquila. Carolos Magnus m Capitulan de non Valesjqj in annotationibus ad Eusebium Iib. v, cap.
adorandis imaginibus lib. i, cap. 13 : < Nova post 8 Hist. Eccles. • •
septnaginta interpretes, Theodotionem et Syriima- i Multo injustius, Sic legi debere admonuit Mas-
chum et AquUaro, sive etiam beatum Hieronymum, sonus ia erratis : prorsus bene. Nam in codice ms.
legis qnaeratUf tTahslatio. r De Theodotione porro, diserte scriptum est, multos itffiitot."
qaa aetate VfitJfit, vidJjitdas Vir dariss. Hehrieus
167 S. AGOBABJMEWSGOPI LUGRUNENSIS
cere valuisset, nisi evangelizasset eum non in sa-. fVpraetitulatur scribit, diceas,: cNon epsanemirum*^
in
pientia verfai, sed in virtute Dei.» Qui eliam ia prae- si eloquentior videatur proprio,idesivHebraeo,quara
fationibus jbaiae, Jeremiceet Ezechielis, quid de dif- in peregrino. id^est Gtaeco sermone, quo,caeteraeEpi-
ferentia loculionis prophetarum eorum dixerit, dili- stolaesunt soriptae.» Ecce habes disertiorem Pautum
Sed tamen ipse<:ae-
genler perpendite; et invenietis nobilitatem divini in una epistoia qtfam in cacteris.
minus ab iUa aliquid
eloquii, non secundura vestram assertionem, more terae epistolae, lieet in serraone
philospphorum, in tumore et pompa esse verborum, habere videantur, tamen in arcanis sensibus, secre-
sed in virlute sententiarum, secundum quod ipse tis mysterus ac Cguris locutiomim, in quibus om-
Apostolus ait: Non enim in sermone est tegnum Dei, nem sapientiam hujas mundi incomparabUiter su-
sed in mrtMiii.* Isaias quoque propheta populum perant, minoris virtutis non sunt.
dicit esse alti serraonis, ita ut hon possit intelUgi XIV. Post multas et graves calumnias, quas nobis
disertiludo linguae ejus, iri quo nuila est sapientia. inflixislis, dicentes nos divinae locutionis reprehen-
Et Dominus ad Ezechielem dicit: Non enim ad po- sores, defenditis bene"vos dixisse, Animaquando ad
pulum profundi sermonis et ignotm Ungum luJmitte- corpus pervenit; et sumitis lestimonia de Scripturis
tis, quorum non possk audire sermonem.Ex quibus dicentes : Spiritus redeat ad eum qui dedil illum
patet nobUitatem sacrae Scripturae, non secundura g (Eccl. xn, 7). Et : Revertalur anima pueriintra eum
philosophos in disertitudine esse verborura, in quo (III Reg. xvn, 21; Quae teslimonia nuhatenus con-
- nuUa est
sapientia, sed in potentia et astutia sen- gruunt rej cui defendendae adhibenlur. Quis enim
suum, atque virtute sententiarum; sicut Apostouis igfiorat animain semel a Deo creatam, subslantiam
ostendit, dicens : Arma militim nostrw, non carna- esse deinceps, et ceternam, atque in sua subslantia
lia, sed potentia Dei ad destructionem munilionum, immortalem? ac per hoc, postsolulionem corporis,
consilia destruentes, et omnem altitudinem extollen- possead eum redire justam, etdeorsum descendere
tem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem re- injuslam, et intra corpus reverti ad hanc vitara re-
digentes omnem intellectum in obsequium Chrisli. Et suscitandam ? Haecde animabus a corporibus jam
iternm : Non eriim.misit me Christus baptizare, sed solutis fieri nullus ignorat. Sed nos boc repreJiendi-
evangelizare, non in sapkntia verbi, ut nori evacuetur mus auoit vos de animabus corpOribus inlundenJis
crux Christi. Et rursom post aliqua : Et ego cum ve- dixislis : Anima quando ad corpus pervenit. Quasi
nissem ad vos, fratres, veni non per sublimitatem ser- noveritis de qua regione adveniat, autforsitannostis
monis aut sapientiie, arinuntians vobis teslimonium in qua regione jaeeat.illa incognita maleries, unde
Christi. Et iterum : Sapkntiam loquimur inter per- aniraas dicitis creari in vacuo, supcr quem aquilo
fectos; sapientiam non hujus smeuli, nequeprincipum C extensus est, aut in interiorilnisaustri, vel forsitan
hujus swculi, qui destruuntur:' sed loquimur Dei sa- inortu soUs aut occasu, aut uade dicitis anima
pkntiam in mysterio, qum abscondita est. Et* post pervenire: utiqueindeperveriirepossunt.ubi erean-
pauca: Quw et loquimur, non in doctis humanm sa- tur, ut arf corpora transmittantur. Serf cum dicilis
pientiw verbis, sed in doctrina spiritus. eas perveaire, aoa ipsis eas corporibus crcatas cre-
XIII- Ecce quia laus divinae sapientiae in sacris ditis, sed longe alicubi. Et inquisivimus a vobis utruro
mysteriis et in doctrjna spiritus invenitur, non in in coelestibus an in aliqfla parle mundi sit ipse lo-
adinventionibus verborum. Vos sumpsistis teslimo- cus, vel extra roundum. Sed de hoc sil ut vullis,*
nia beati Augustini multa de laude Scripturac; sed tantum ut cujuscunque testimpnium cum Augustino
non illo modo vos laudatis, quo laudavit Augusti- altercantis tanquam ejusdera Auguslini non nobis
nus, aut Hieronymus, Ambrosius, atque Gregorius. opporiatis. Nos lamen illud prcecipue tenendum pu-
Nam illi majestatem rfivinae locutionis arfmfrantes, tamus, quod divina Scriptura de hac re docet, di-
secUremineffabUem fando non explicantes, oppressi . cens : Quomodo.nescis qum sit via .spiriius, et qua
gloria in laude ejus succubuerunt, cum raagis admi- ratione compinganlur ossa in ventre prwgnatitis; sk
rando suflicerent, quam loquenrfo. Vos sic laudatis, nescis opera Dei, qui fabricator est tomnium. Ecclc-
ut laude vestfa magis minoretur, quam augeatur: D siastici quoque doctores in suis dogmalibus fidem
quoniam in his quae exlrinsecus sunt, dicilis nobi- tenendam docuernnt, animam non esse partem di-
litatem linguarum ministrasse AposteUs Spirilunii viriae substantite vel naturae, nec esse eam prius
sanctum, ut confuse et indifferenler cum apostoUsi quara corpori misceatur; sed tunceam creari quando
omnes interpretes et quoscuuque exposilores lau- et corpus creatur, cui admisceri videtur. Philoso-
detis et defendatis. Nam si, secundum vos, omnibus; phorum sententiae dicunt esse aniroaro prius quam
auctoribus divinorum librorum exteriorem nobilita- nascatur in corpore : quod verum esse nullis appro-
tero cequaliter mjnistravit Spiritus sanctus; quarc• batur indiciis : nam atram aate faissemus, nec ipsi
unns Apostolus, id est Paulus, disertior invenitur hii novimns, nec quis homuium dicat habcmus. Non
Hebraica lingua quam in Graeca, sicutpraedictus Hie-. est ergo quaerendum quod quaerendum magis est
ronymus in prccfatione Epistolae quce ad ^Hebraeoi 5 irridendum.
BALUZHNOTJ!.
*
lsatasquoqueprqpfiela. Inms. ltemque meditione Itaque cum constaret vilium esse hbrani, non vero
Massoni sciiplamerWisaiasquoqtte phtlosophus,etc, Agobardi, locu.m illum libere correxiiaus.
i99 LD3. ADVERSUS FREDEGISUM. - 170
XV. Deiride interrogastis nos, utrum aliud sit/.A id quod homo facttts est, pcrtinet, id est, quod for-
Deus, aliud verilas, ila ut Deus ipse veritas non mara servi accipiens, habitu est inventus ut homo, _
sit. Hanc vestram interrogationem in tantum mira- qui utique liabitus coepit ex tempore : de ipso ta-
mur, ut putemus vos illam jocando et rirfendo di- men eodemque Christo dicturii est, cum in forma
ctasse. Quis audivit talem interrogationera ? Nun- Dei esset. >Et post pauca : < Nondum ergo erat
quid si aUud aUquid veritas fuerit, jam Deus veritas Ghristus quod esse ccepit, cum semetipsum exina-
-non erit ? Dicite vos, si ubicunque in sacris Scriptu- nivit, non formam Dei amittens, sed formam servi
Tis veritas nominatur, semper Deus intelligendus accipiens. > Ecce verba beati Augustini, de quibus
est? Certe nos diciuius frequenter in Scripturis vos vultis affirmare Deum Verbum Christi nomen
nominari veritatein , quae contraria est menda- prius non habuisse quam caro factum est, cum e
cio; sicut etiam solet nominari charitas hominum, contrario Augustinusin prcedicta sententia dicat: De
dUeciio, quaecontraria est odio, et concordia, quae ipso tamen eodemque Christo dictum est: Cum in for-
opposita est discordiae. Ergo ubi Paulus ait : Veri- maDei esset. Ecce habes Christum in forma Dei
tatem dico in Christo Jesu, non mentior, sic intelli- esse, deinde formam servf accepisse : quam utique
gitis, quasi diceret, Deura dico, aut Christum dico, antequam acciperet, nondum eral filius hominis, sed
in Chrislo Jesu. Aut ubi ait: Deponentesmendacium, JB FiUusDei, tamen Christus. IterumAugustinus dicit:
toquimini veritatem unusquisque cum proximo sub, < Nondum ergo erat Christus quod coepit esse, cum
ipsum Deum intelligitis veritatem. Et iterum, ubi semetipsum exinanivit. > Ecce et hic Christus di-
scriptUm est: Rex qui judkat in veritate pauperes, citur, qui nondum erat hoc quod esse eoepit, cum
thronus ejus in mternum firmabitur. Et iterum : La- semelipsum exinanivit, id esl homo. Nam quid aliud
bium veritatis firmum erit. E« rursum : Qui loquitnr esse coepit, nisi horao, cum formam.servi accepit?
veritatem in corde suo. In Jereraia quoque : Omnis Certe Augustinus non ait: Non erat Chrislus qui
amicus fraudttlenter incedet, et veritatem non loqne- • essecwpit; sed, Non eratquod essecmpit.
tur. Et Oseae : Non est enim veritas, et non esljusti- XVIII. Naro si Christus ante Mariam non erat,
tia, et non est misericordia Dei in terra. Et in Zacha- quirf est quod Apostolus ait : Christus Jesus heri et
ria : Veritalem et judkiitm pacis judicate in portis hodie, ipse elin smcula (Hebr., xm, 8)? Si Christus
vestriS. Nunquid sic intelligi poterit, quasi diceret, non erat, et sancti Veteris Testamenti non erant
Deum judicate in portis veslris? Ecce habes in Christiani; quare iterum Apostolus dicit: Memores
Scripturis frequenter dici veritatem, non pro ipso estote quod aliquando vosgentesin carne, qui dkimini
Deo, sed pro Ula virtute quae opposila est injustitiae prwpulium, ab ea qum dicitur circumcisioin carne,
et faisitati. Atlamen non sicut vos vultis, ut Deus manu facta; quia eratis illo tempore sine Christo,
ipse veritas non sit, sed potius ut et Deus veritas alknati a conversationeIsrael, et hospitestestamento-
sit. rum, promksionis spem non habentes, et sineDeoin
XVI. Deinde vero cum vestris syllogismis affir- mttndo (Ephes. n, 11, 12). Ecce Apostolus docet
luare nitimini, Cbristianos non fuisse omnes sanctos gentes sine Christo fuisse illo tempore, quando pro-
patriarchas et prophetas, reges et sacerdotes, in missionis spem habebat IsraeL Et quid est rficere :
Veteri Teslamento, dicentes nobis : < Si eos Chri- Eratis sine Christo, alienati a conversatione Israet,
atianos dicendo, eos esse affirmare vultis, mul- nisi obliquedemonstrare, non fuisse sine Christo
tum est absurdum ut Christiani essent priusquam Israel tempore promissionis? Si Christus non erat,
Christus. > Ecce quibus verbis negatis sanctos Ve- neque Christiani; cur idem Apostolus de Moyse di»
teris Testamenti Christianos fuisse. Sed multo pe- cit : Negavit se esse filmm filim Pharaonis, magis
jus negatis illo tempore non esse Christum. Credite, eiigens affligi cum populo Dei, quam temporalis pec-
venerabilis magister, quia si dixissetis : < Nondice- cati habere jocunditatem; majores divittas wstimans
baatur Christiani, >parva forsitanesset blasphemia. thesauro AZgypliorum,improperium Christi. Aspicie-
Cum autem dicitis, Non erant Christiani, injuste •~. bat enim in remuneralionem (Hebr. xi, 24, 25). Si
tantam multitudinem sanctorum blasphematis. Si- sub lege positi Christum et boni non coluerunt, et
mili etiam modo si rfeDoroiuoJesu Chrislo diceretis, mali non tentaverunt, cur iterum dicit de colen-
< Necdum ab omnibus fidelibus manifeste vocabatur tibus eum : Bibebant de spiritali consequentieos pe-
Cbristus, > tolerabileesset.At cum dicilis, Non erat tra. Petra aulem erat Christus. De tentantibus vero :
Christus, tam grandis blaspbemiae est, ut uon mul- Neque lenlemus Christum, sicut quidam eorum ten-
tum distet ab iUaPauU Samosateni prccdicatiorie. taverunt, et a serpentibusperierunt. Nam ut noveritis
XVII. Deinde subjuugilis, quasi exhortantes nos sub lege non solum Christianos, sed etiam filios
ac dicentes: < Sed quomodonondum erat Cbristus? > Christi fuisse, audite iterum Apostolum: Decebat
Legitis librum supradicti beati Patris Augustini, ca- enim, inquit, eum propterquem omnia, etper quem
pitulo 6, et ponitis ipsum capitulum, multo alium omnia, qui mullos filios in gloriam adduxerat, aucto-
sensum conlinenlem quam vos sentitis. In iUo enim rem salutis eorum per passiones consummari. Anna
capitulo scriplum est: <Cum ergo Christi nomen ex raater Samuelis orans in templo dicit: Dominutju-
eo iUi sit quod scriptum est, Vnxit te Deus, Deus dicabit fines lerrm, et dabit imperium regi suo, el su-
tuus oleo exsultationis prm partkipibus ttiis. Unde ad blimabit cornu Cliristi sui. Et hoc et in illo tempora
JfATROL.LIV. 6
171 S. AGOIURDJ EPiSCQPI LUGDUNENSIS 172
que aeicdjimerat rex in Israel, «t* antequam unge- ,irfestijiatisjjjj«ent. Uade ej ApostoJu?, cum enujne-
I^J^ vel etiam pasceretur Saul, queai dignum ele- rasset onmia rfona jgratiarum quceperSpiritum saq-
tjpstis ad aegandos Cbristianos. De David scriptum ctmn tam Yeteris Testamenli fidelihus quam Novi
egtX;Dixityir, cui cpnstUutumest de Christo DeiJor distribul* fUJ^, suj^xit: Sim «nim 9<>rpus HIJIO»
f#t>>»m9iu* mhikta Israql. Ipse Davirf ait: Mor qthet membxqftat& wiuka, o»ma autem membrq
ggt&qtif.,tqtufqsregts ejut, et fackn/s mterimdim fiQtyotiscum *& mulia,unum corpqs sunt;U.a et
CArktq «ff^Enjaa. wpjj«»ajt: T» mo retmliMi *t Ctirfstm, Eteqjm huqq tpirMuqmnesinunum qorpwt
dqspexisti, dhiufaUCpriiiutittuum. Habacuc djcit; baptiiaH sumus, tmJ.q4mi, sive getaites, skeservi,
Egressus es.fii,sqfuUpqputt tui, in sajqte cumChristi* Wqtib&i, et atqms \n unq Spirilu &pofqti sumus.
tuqf ferejjjuas 4fpJ/>rat dieeas : SfirUuq oi-ig uQttrt HflfiSpirijyuuocti SJJJJ|pa^jarchaj, faoc* multj mar-
CkmiH Dmim* ?W« Ht. W peccatis uqtirit* ^es, mji sjne haj^sjaate corporali ad vitam. aeter-
XiX. Pj?iO!J>salViungitis, diceat*»: < Jfoa«tg& -oamtraa^ier-JAt. Qoj omues quoraodo unpm corpc^i
omnis cjirismafa -#etjas, CJ^rjstiaaiJSdieeodjus«j& ^aj^iza^sujut, patrja.rch3?scijieet et martyres, cum
Potivu*eaia» illi Ch*iali quam Cbris*»»ijtee|-*a»tour, ©aiierjsIMelibus ypterig et Novj Testamenti, et ia
nt illad i» l^ajmjs : NqHte tfmgefe-Cjmtqq mos, t ujra snjrit;^ aadj jjtejp» curodem Ajpestalum dlcfia-
lnMs mlmw&m nw&® VBCSOS,**est, regee S teJ» .*N0lp e.um m tywrart, fWret: quqniat» p*-
qt pputifiees, 6»js^ Chmtianps; e* {NMHUS testimo- tm nqttri mm ## mbs. tnerunt* etomnes per
i>&i»IN*ftta!>i».ii»Jo£ »«| rjegiiws, 'mqrettam%erunt,qw^in MeuiebapiWti tm,
6edtai»awa>p^l«»schiii, Ah-^ham gejlicst, Jsaae, »*,«WMft W vm*%qt.qrnms e.gmdem escqmspiritq-
etlacob, Scripiura dicit: Ipti enm transisruitt de fem nt^i(qfiW*9ts «' mm eumdem po$utq tpiri-
genfe *» g*ntemtet de regm ad popuhtm alierum,ii tqiem qiberqnt. ^uei» pptunj? Hlum ijuem fn sjipa-
es* de Ghaldeea ia Mesopowmiam, Made ia terraas riori senteitfia pjrajmjsit, uqo tmrifu. potaii sumus:
Chanaan, et jEgyplum, a« rurstHa iu Gerare. Pra ei^uam escju»»jjwMalfirorBi«Jpafticjpationem cor-
ipsiacarcepli suut rfjges, Abiraelech scilicet, Pha- poj'is Christi? Denjque Aijw.stolusdicft: Qmnes euim
rac* Hea*or, el Sichern, et alii. Suyer ipsis praccepit yqsunw etiit faChritio Jesu. Si aufem m CJirisli,
Aamiaus, NolUe tangere ebristos meos, dicejis noa #¥QQAbrqfcmsemt» etfis. Et vos dicilis, quia Abra-
tam ,verj»is, quam cerlitudine dcfensionis. Ecce ha- ))W[pon fmi Chjrijjjiajj-js,CJIIJJnos Chrjstiani esse
hetis christos dictos pairiarcfaas, quos nulla omniao poij po6siB«if*,iii^ «Ifl^rauT semen Abrahse? Ape-
corporali tuictione probare poteritis fuisse unetos. s|«alusajcjt; Afrr^fepdittm suttt protnissiones, et se-
Uacteergo Chrisli, si noa ¥net*I Quia dieitis, Erqp mini#jm,Wi®k dkntms. EtwsafriUs Ahraham
iliiirant ab uuclione multi ckristi, .cura nunquam € fiJU^esine.Ghi>jsi^A ex fcte
legatis vd plures siuiul fuva&epegea, «ec duo sjmul *m> bmtMmtm 4m<f4fiii Abwtem. Et itemm:
ponliiicesiUo tempore. Naiita*wd«eges et pojrtMices Christusnos redemit de maledicto legis, factus pn>
aoaebanUir, ijon ahler, aisj uno deefidpBte»tuuts ^smtMktWtXtiqgentibu* bttwtictio Abrahx
swecedens unijeb*tfl-f1« ftgstra «ujj« veri CfarisUlet fwain Gkmttq\imt»Mt pottkitmimpm Smrim «e-
hi quidem dicebaaluji etefctk. nipmwmfidm.Mtm>siMtiqtam«Jii-c^sa jbeae-
XX. Sed nosde f»tria*chis interrogaaius, quoma- ^kaie AJtffahaajei nas beuedictos, etiaro diverso
«iaeoscrerotissiafivisJJjili chrjsmate, absoue aqaa apwitu. uaetos, at ibt"-Ghristu» potuerit esse, ncm
hapUsmaiis, sed «nMosJn^isiMii tontawct ipifilaU fJMriatianjjs, a«aqua Chmlfaoi possimas esse, non
ehrismate? Similitec iu Veteri Testamejito, noa so- fihristus.
lunaoranes sanctos patriarchas, sed et awlles etiam XXI. Apostohw idicitq«ia Deas Pater omnipotens
ia geatiliiate posUas crediaws insisibili chrismate aamia sulijeeit aab peaihns F-rfiisui DoMiai Jesu
uml^s; per quam wieticuvefflarvtjathra Ghristi et Chrisli, et ipsum dedit eaputquper omuem Eceletiam,
ujmqt corpas ou» oaijijbas ajl ajtenaam vitam prav qtm etf aorpm tfniui, et ptenitudo ejus qui omma
BALUZU mtM.
• Potan sumus. Locus est Panll ex epistola prima D Ilh. iii, c. 18 : « ffHllttm antem carechumemim,
arfiCoriothios. Et iu-cootextu Paati {proat etiam quamvis ia boais tjpetibas defatiohim, vitam hahere
l^uiq^ A^hardu» jn carate 371'mji atlyersusFeljegm, vmram disMWfciej«*^t»)»iWtyriOi.attj tota haptj-
iet iri can, 7 libri de Morfp.Regirainjs Ecclesiastjci, smj sa>?rajaeiJiac^pfen|ur. Swgnipe eoim» vel
itehjqiieih capite 7 Serraonis Exhortatorii ad plebejp.) lsne, Velpcenis anls Daptizantur confessores, > Ve-
4-gitut, «*oauMW«« uno Sptritu peiati sumus. Is ce- jua q»joque scriptar sapra lauctatRs, atewe faaetenHs
4mAm*& MtW» «* ia 4JiiJiio*w MftSsanUlegitur, et ineditus, &nCowfeaciune fidei : < NijUut»catechii-
qmm mm &$»NamrWwti^wiWQt mwti
deberi?Vlsuro est. paulo post Agobardus, reph- tamaeternam habere credamtfs; excepto marlyrio,
«ans lecaa» ifciffl, aeilislens quinam potus sit ffie, trM tota Iraptl-mflsacfamenta c^rapientnf. Baptizan-
«j^ran«Spt«i«(«^»jii*n»«. cks ccMflteUtr*4«!aiauam conaa saeerdote, et in-
l> MuUi mqrtitres. Sentiebat ergs Ajjobarrfus, eos i^rroga*«s resjpsd^. Boc et majftyr coram persecu-
crai pro nomtne Christi contumeliam mortis passi iore facit, quj et Cpnlitetur fidcw, et interrogatus
erarit, recta iri coeluraferri, taraenetsi baptizati non respondet. flle post confessionero vel aspergitur
Iavss««t. Eaiiemfuitseateniia vetusli scriptoris libri aqua, vel tinguitur; et faievel aspergitor sanguine,
4§e Sin^jjjlan^ateClericoruai, qui vulgo tribui solet vel tiogoitur igne. 4Uemanus iraposiiiooe ponlilicis
Cypriano. < Meji enim martyriujn, inquit, appeUa- accipit Spiritum sajjcAum, " hjc JjskiMculujn efficilur
tur tam cororia cpiambaptisma, quia baptizat pari- Spintus sancti. >
ter et coroaat. > Item Alcuini in Confessione fidei-
m EPIST. AD PROOERES PALATH. 174
jn omntfrtt*adiinpletur. Et iterum: Ipse est enimpax A XXII. Si quis autem ad haecobjiciendum putaverit
nostra, qui fecit ulraque unum, et medium parietem illud, quod in Isaia, vel ia Apocalypsi, nomen novum
macerim,solvensinimkitiamin carne sua, legetnman-> dicitur, quod procul dubio Christianum intelligitur;
datorum decretis evacuans, ut duos condat in semet- sciat sanctos doctores ita intellexisse, ut novum di-
ipsum in unum nqvum hominem, faciens pacem, et catur, propterea quia nnper dispersum, non quia
reconcitians atnbos in uno-rorpore Deo per crucem, nuper inventum; ac per hoc non novella vel nuper
interficiens inimkitiam in semetipso. Et veniens exorta est Christianorum religio, sed ab ipsa nramli
evangelizavitpacem vobis qui longe fuistis, kt pacem origiue descendens, eodem Cbristo doctore et insti-
hisqni prope; quoniam per ipsum habemus accessum tutore. Nam inde ab initio speciem formamque sus-
amboin uno spiritu ad Patrem. Ergo jam non estit piciens. Porro de unilate fidelium Veteris ac Novi
hospiteset advenm, sed estis eives sanctorum, et do- Teslamenti beatus Hieronymus dicit: < Quo modo
mestici Dei, supermdificatisuper fundamentum apo- enim omnes in protoplasto Adani necdum nati mo-
ttotorum et prophetarum, ipso summo angulari la- riuntur; ita omnes, etiara tii qui ante adventura
pide Christo Jesu, in quo mdificatk constructa crescit Christi nali sunt, in secundo Adam vivificantur: at-
in templum sanctum in Domino, in quo et vos comdi- que ita fit ut et nos legi servieiiraus in patribus, et
ncamini in habitaculum Dei in Spirilu sancto. Et B illi gratia salventur in filiis. > Iste iutellectus Ecele-
quare hanc Ecclesiam, hoc corpus, quod est pleni- sise cathojicae convenit, quae Veleris et Novi Testa-
tudo capitis, hoc uniim, quod ex utraque fecit, hos menti unam asserit providentjam, nec distinguit in
conditos in semetipso, hos ambos reconciliatos in tempore quos conditione sociavit. Omnes aedificati
uno corpore Deo per crucem, hanc aedilicationem simus super fundamentum apostolorum et propheta-
coaslructara, hoc templum sanctum in Domino, hoc rum, continente nos angulari lapide Jesu Christo
habitaculum Dei in spiritu, vultis ita dividere, ut Domino nostro, qui fecit utraque unura, et medium
aliud iUi fuerint, aliud nos simus? Quid ergo pro- parietem dissipans, inimicitiam utriusque populi in
fuit quod per caput haberous accessum ambo in uno sua carne destruxit, et antiquae legis difGcullatcm
spiritu acl Patrero, si nullam comrounionem habet evangelicorum dogmalum integritate mutavit. Vere
radix olivae cum oleastro sibi inserlo? Tribus Ru- in Christo unus panis suraus^, et rfuo consensimus
ben, et tribusGad, ac dimidia tribus Manasse, pro- super terrara; et quomodo nos super prophetas fttn-
pterea constmxerunt altare ultra Jordanem, quia dati suraus, ita et patriarchce jam apostolorum fun-
jam timcbant vos, ne rficeretis illis, cum Jordanem damine constilerunt. De Domino quoque Jesu Chri-
transissent: Non pertinetis ad nos, a non estis sto prcedictus doctor ait: < Postquam ob nostram
Christiani, sine Cbristo estis; quia necdum erat C salutem de Virginis utero dignatus est nasci, Dei el
Christus. NihUemaino duTert aliud inter illos et nos, hominum homo Christus Jesus sequester est dictus. >
nisi quia sacramenta salutis quae per mediatorem Antequam vero hominum corpus assumeret, et esset
operata suot propter nos et propter illos, nos sal- apud Patrem et omnes sanctos quos Scriptura cora-
vanl praeterila, illos futura, quia quae nos credimus memorat, sine additamento hominis, qnero necdum
et tenemus praeterita, illi crediderunt ae tenuerunt assumpserat, mediator tantummodo nuncupatur.
futura; et Uli in sola conscientia et figuris futuro- Ipse quippe pretioso sanguine suo et nos et illos, pa-
rum, nos etiam in publica professione, votis et an- triarchas scilicet et prophetas , de maledicto legis
nuntiatione prceterilarum rerum cum significatione redemit. Omnes enim ex fide Christi justificati sunt.
tractabilium sacramentorum; sicut et illi duo qui Siquidem Abraham vidit diem Christi, et laetatus
unum botrum in falango portahant, unum opus fa- est; et Moyses majores divitias aeslimavit thesauro
ciebant iudifferenter, nisi quia eumdem botrum, ^Egyptiorum, improperium Christi. Aspiciebat enim
unuspost dorsuni, alter ante faciem babebant; sicut in remunerationem.
et iUi qui praecedentes, et sequentes, Dommo in-
tranti Hiemsalem clamant Osanna.
BALUZII NOT^E.
» Non esHs Christiani. Hic Fredegisum graviter D quos landat Baronms m mitio Apparatus ad Annaletj.
refellit Agobardus, quod dixerit patriarchas Veteris Ecclesiasticos. Vide librom adversus Amalarium
Testameuti non fuisse Christianos. Et consentaneos cap. 15.
habetAgobardus Justtnum martyrem et Augustinum,
L III II. M . )'. i. ' ;u,'.' I . , - .- . - , J- ." . IL1""—«^—i, . . ., .L......If
EPISTOLA Al> PROCERES PALATH ,

l^NTR4 PRjiCEPTUM IMPIUM pE BAPTISMOJUDAICORUMMANGLPIORIIM.

Doinijp.iset sancbssjmis, beatissjmis, viris illustri,- bus », Hilduino sacri ^aiait^,antisjitj \Al„ arcliica-
BALUZJI NOT.E.
a Hilduino sacri palatii antistili, id est, archica- praecepto Ludovici Pii proHildebaldo episcopo Ma^
pellano, vel summo capellano, quo modo vocatur in tisconensi, quod exstat in bibliotheca Ckuiiacensi.
175 S. AGORARBI EPISOOPI LUGDUNIEISSIS 176
pellano], et • Walce abbati, Agobardus serviihis. j^ praecipue in apostolicis litteris omni luce elarius de-
Noverit mansuetudo vestra prudeniissiraa idcirco monstratur. Legimus namque in fine
Epistolae ad
me ad utrumque praesurap&issequce scquuntur scri- Philippenses (iv, 22) ita: Salutarit vos omnes
sancii,
bere, qnoniam absque aniDiguo vos novi prtecipuos maxhne autem quide Cmsaris domo sunt. Quem im-
et pene solus in via Dei osse adjutores"»Chrislianfs- piissimum Neronem fuisse nemo quis dubitet; cujus
simi imperatoris, et prppieTea in palatio esse.* UIIUHJ domesticos et mirristros aulte rcgiae nullus
d arabigit
seraper, et allerum freqnenter, ut in operibus pie- prcedicatione aposloUca conversos, nunquambaptismi
tatis qttaeabsque omni errore quaerenda, invenienda, gratia sanctificari potuisse, si ejus super hac re vo-
tenenda sunt, vos illi pruderitissimis vestris sugge- luntas aut permissio exspectaretur; qui maxiroo per-
stioriibttssitisexhOrtaitoreset, utdixi, adjutores. Scri- secutionis terrore, non solum incredulos, ne ad fidem
psi sincefitati vestrae singuios breves iridiculos, si- venirent, deterrebat, sad eliam credentes a fide de-
gniucaris vobis quamdam feminam ex Judaismo ad jicere insistebat. Unrfe et ipsos duces ac magistros
Christianismura graiia Christi translatam, graves iidei Christianae, quorum doctrina totum pene orbent
persecutiones sustinere pfopter fidem quam suscepit eontra sua scita viidebat Chrisli fidei subjugatum,
Christi, quas per ipsius feminae breviculura potestis . novissiraa fnroris sui atrocitate trucidavit In cpi-
cognoscere: in qua re tam excellens eleemosyna vo-1B Slola quoque ad Timotheum, postquam pro oranibus
bis manet, ttt de nulia alia possit esse major. Nunc horainibus orari et obsecrationes fieri praecepit Apo-
autem causam hujus perSecutionis, quae et fomes stolus, ad extremum intulit: Hqcenim bonum ett et
inipii erroris esse potest, me vobis sigoificante co* acceplum cotam Salvatore nostto Deo, qui.omnes ko-
gnoscere dignamini. Quoddara praeceptum Judcei mines vutt salvos fteri, el ad cognitionem veritatis ve-
circuiiiferurit, quorf sibi datum ab iraperatore glorian- nire. Vnut enim Deus, unus el mediator Dei et homi-
tur, in quo continetur e ut mancipium Judaicum num homo ChrislutJesus, qui dedit semelipsum re-
absque voluntate dbraini sui nerao baptizel. Quod a demptionem pro omnibus. Et ad Titum, postquam se-
nobis Omriinorion credilor, ut a facie Christianissimi nes, et anus, adolescentulas, juvenes, seivos, con-
et piissimi imperatoris tam contraria ecclesiasticae grais praeceptis instruendos esse monstravit, faoc
regulae sit egressa sententia. Novit etiim. optime Deo modo conclusit: Apparuit enim gratia Dei Salvatork
amabilis prurfentia veslra, quomodo ab initio sanclis nostri omnibus hominibus, erudiens nos, et caelera.
apostolis super hac re ab ipsa Veritate praeceptum Si ergo, ut islis exemphs manifestissime comproba-
sit^uibus absque ulla discretione personarum, abs- tur, vojnntas Dei Salvatoris nostri est oranes homi-
queulla exceptione conditionum, generaUter dictum nes sajvos fleri, et adagnitionem veritatis venire, et
est: Ettntes docete omries gentes, baptizantes eos in (Cper unum mediatorem Dei et hominum, qui dedit
tjomine Pairis.et Filiiet Spiritus sancti. Et jterum : seraetipsuin rea^emptionempro omnibus, reconciliari;
Euntes in mundun\Hniversum, prmdicate Evmgelium si hujus gratia reconcifiationis et salutis oronibus in-
omni creaturce. Qui erediderit, et bapiizatus fuerit, differenter illuxit, quis tantae bonitati Dei irijuriam
salvus erit. Qupd et illi et omfies deinceps ecclesiar facere prcesumat, ponendo legera miserationi ejus,
Stici rectores omni.iide et constantia. observantes, el ad arbitrium impiorum eam implorantihus iiuper-
non solftm servos quorumlibet horainum, verum liendam eonstituende, quorum perlinacissiroa perfi-
etiam corijuges et soboles imperatorum et cpnsulum, dia non solum neminem suorum ad fidem Christi
et praidicando ad fidem convertercvet conversos nul- permittit accedere, sed etiam credentes publice et
Uus exspectata licentia baptizare minime dubilarunt. occulle blasphemare et detestari non cessat? Denique
Quodcura ia aliorum gestisfacile sit recognoscere, et pie considerantibus perspicuum est quod unus
BALUZJINOM.
Habebant enim principes nostri in palatio suo quem- e Vnumsempers irf est, Hilduinum. Nam istum ae-
piam fecclesiasticiordinis virum, qui caeleris praemi- cesse erat residere in palatio, propter causas eccle-
neret, dictum ob hoc sacri palatii antistitetn; vel _" siasticas. Vide quae de munere archicapellani dixi-
sacri palatii archiepiscopum, si episcopus essc.t. Sic mus ad Lupnm Ferrariensem.
Hildebaldus Coioniensis archiepiscopus vocatur sacri d Alterum frequenler, id est, Walam, quo pluri-
priiatii archkpiscopus in praefatione concilii apnd Mo- mum utebatur Lurfovicus in arfministranda repu-
guntiam habiti anno 813 : is ipse nimirum HUdebal- blica, ut patet ex Paschasio Radberlo in Vita Adal-
dus quem in palatio suo habere post Angilramnum hardi. ; ;
cupiit Carolus Magnus, ut patet ex canone 56 conci- • Vl mnricipiumJudaicum. Optimo jure excande-
lii Francofordiensis. Antistitem ergo sacri p ilatii Hil- scit Agobardus advefsus praeceptum illud, qnorf erat
duinum vocal, quodsommiis esset capellanus, eam- contrafium vetustls caaonibus ei legibus prwcirmra.
demqiie ob causam Lupus Eerrariensis bnnc ipsum r Nam eliajn in nostra, Gallia concilium primnra Mati-
Hilduinum in epistola 101 VOcatecclhlaslkorum nto- sconense servis pot*estalem fecerat suscipiendi ba-
gistrnm. Nam abbates, si reram summam tenerent, ptismum, etiam inyitis dominis. Et Constantinus Aug.
praclatos olim fuisse episcopis, etiam in synodis, japj ad Felicera papam scrihens, Judaeis in universum
antea adnotavimus ad concilium Vefnerise. Neque permisit Christiariam religionem Simplecti,vetuitque
id adeo vetus est, quin et Sugerii quoque aevoin usu ne propter hoc facinus quidquam a Judaeis inquietu-
fuerit, ut patet ex Vita ejus cap. 2 dinis vel niolestiaepatiatur is qui Christo nomen rfe-
a Walm abbati Corbeiensi in dioecesi Ambianensi, derit. Itaque probaiile Agobardo visum non est,
nli diximus ad Ubrum de Baptismo Judaicorum man- praeceptum iltud a Lurfovicoimperatore, qui Pius per
cipioium. antonomasiam dictus est, editum fuisse, quo mani-
*
.: C/iri»tia»»siimtimpetatoris, Ludovici Pji iesla contumelia ifrogabatur nomini Christiano ,,
177 EPIST. AD PROCERES PALATH. 178
omnipotens Deus, omnium conrfitor et moderator A sequerentur. Laesusest Phileroon a servo Onesimo,
justissimus, qui primum hominem de terrce limo for- quem Paulus apostolus in vinculis positus ad Christi
mavit, et rfecosta ejus adjtttorium illi similem sibi fidem convertit, sacri baptismatis fonte abluit; nec
fecit, quique ex eis omne genus huroanum quasi ex sttper his Philemon conqueritur, sed etiam creden-
uno fonte et una radice propagavit, omnes unius con- tem atque baptizatum quasi viscera Apostoli susci-
ditionis fecerit. Et licet peccatis exigentibus, justis- piat admonetur. Quas nos auctoritates sequi cupien-
simo et occttltissimo ejus judicio, alii diversis ho- tes, et praeceplum, quod quasi ex imperiali profertur
noribas sublimati, alii servitutis jugo depressi sunt, auctoritate, transgredi metuentes, inter duo versa-
ita tamen a servis corporale rainisterium dominis raur pericula. Si enira praeceptum illud observamus,
exhiberi 'ordinaverit, ut » interiorem horoinem ad neglectis ecclesiasticis regulis, Deum offendimus; si
imaginem suam conditum, nuUi hominum, nulli an- has sequimur,b imperatoris indignationem veremur ;
gelorum, nulli omnino creaturae, sed sifai soli volue- uiaxime cum magister infidelium Judaeorum inces-
rit esse sobjectum. Unde et in lege stia, de hac men- santcr nobis comrainelur sec missos depalatio addu-
tis servilute, quae illi tanlnm debetur, roandavit: clurum, qui pro istiusmodi rebus"nos judicent et di-
DominumDeum tuum timebis, et illi soli servks. Et stringant. Quaeres non solum nobis perturbationem
Apostolus euradem "interiorem hominem ab omni B affert; verum etiam eis qui ad fidem facile converti
sexus diversitate, ab omni conditoris et generis di- poterant, quantura ingerat irapediraentum, vestrce
stantia liberam esse demonstrans, ita docet: Exspo- est prudentiae aeslimare. Unde, Patres sanctissimi ac
liantes vos veterem hominem cum actibus ejus, et in- Deo araantissimi, haec nostra pericula quasi vestra
duentes novum, eum qui renovatur in agnitionem, se- piis animis perpendentes, intercedite apud Chrislia-
cundum imaginem ejus qui creavit eum ; ubi nonest nissimum et clementissiroum imperalorem, ut bujiis-
gentilis et Judmus, circumckio et prmputium, Barba- modi impedimentum de sancta Ecclesia auferatur,
tus et Scytha, servus et liber; sed omnia et in omni- et inter multa et maxima quae piissime et justissime
bus Christus. in tradilo et conservato sibi a Chrislo disponit im-
Cum ergo hi qui ad baptismum veniunt, per agni- perio, etjam huic rei propter amorem ipsius Christi
tionem Creatoris in interiore horoine qui ab omni misericordissima et soUla bonitate succurrat; ne
servitutis conditione liber est, renoventur; quae ralio animcc, ex quibus grex fidelium augeri poterat, et
esse potest ut id servi absque permissu dominoram pro quarum salutcin in diebus passionis Dominicae
suoram consequi prohibeantur , nec servire eis Deo ab universali Ecclesia Deo d publice supplicalur, ob-
liceat, nisi licenliam ab boroinibus impetraverint ? sistente infidelium et Deo adversantium duritia,
Certe in epistola ad Timolfaeum idem Apostolus sic C etiam dicli praeceptt occasione diabbU laqueis rema-
praecepit: Qukunque sunt sub jugo servi, dominos neant implicatce. Certe in sacris canonibtts constitu-
suos omni honore dignos arbitrentur, ne nomen Do- tum, ut si qui ex cis ad baptismum venerint, si vo-
mini et doctrina blasphemetur. Qui autem fidetes ha- lnerit episcopus, vel quilibet lideliura, redimendi eos
bent dominos, non contemnant, quia fratres sunt ; habeat poleslalem (Vide lib. de Jud. superstit.,
sed magis serviant, quia fideles sunt, et caetera (/ Tim. cap. 6). Quod nos*lil)entiss'ime facere cupiraus; hoc
yi, 1). In quibus verbis evidenter de omnibus Chri- tanturamoclo postulantes ut eis veniendi ad fidem fa-
stianis servis, sed quorum alii fidelibus, alii infide- cullas libera iribuatur. Nec hoc dicimus quod eis
libus dominis serviebant, loquitur. Et tamen infide- filios vel servos eorura violeuter auferendos esse
lium dominorum servis praecepta constituit: qui tunc sentiamus, sed ut veuientibus ad fidem ab infidelibus
utique adhuc infidelitatis vinculo tenerentur obstri- licentia non negetur.
cli, si in hac re eoram quibus serviebant arbitrium
BALUZII NOTJE,
a Inter. hom. ad imaginem suam. Agobardus ergo d Publice supptkatnr, nimirum pro Judaeis, pro
similitudinem Dei quae est in homine, constituit m Dquomm conversione singulis annis orat Ecclesia in
anima, non autem in corpore. Vide nolas ad epislo- diebus Passionis Dominicce,utaitAgobardus, id est,
lam 30 Lupi Ferrariensis el ad librum de Tribus feria quarta Majoris Hebdomadae.Exstat enim oratit»
Quaestionibus, pag. 471. Alia fuere Judseorum deli- quce tum temporis publice a sacerdotibus in Ecclesia
Tamenta, qui corpus humanum ad imaginem Dei recitatur pro hac causa. Rhabanus in libro contra
factum putabant, ut Agobardus scribit in libro de Judceos cap. i loqueus de Judaeis : < Imo et pejores
Judaicis superstitionibus, cap. 10. Quo loco Masso- hcereticis, sicut eos Ecclesia catholica esse judicat,
nus adnotavit in margine haec Judaeorum figmefita quae in diebus DominiccePassionis post hcereticos et
in Cabala quoque legi. schismaticos, et prope paganos, pro eis orat. > Item
b Magister inf. Judmorum. Evrardus. Vide supra cap. 59 : < Iirio eorum veram saiutem, pro qtta Ec-
in notis ad librum de Baplismo Judaicorum manci- clesia solemniter orare consuevit, veraciter inqui-
piorum.
« Afiwosde palatio, id est, missos dominicos. rentes, servemus erga eos ecclesiasticam sinceri,
tatem. >
&t S. AGtfcAttrMEPlSCOPl LUGDUNKNSIS 180-
A*-^-'f-'" ' " ..... -t tt..,,^,-,.^-,4*
^ i4.i..,V,....y^- ' Ti-,,.4
„--,*.-
r. .i^M^Ci, ,,!.,_* ,. .. _

EPISTOLA AD ^RtltOL^WM
EPISCOPUMN^iTOlVESSE-M; '. i
JDE QeORUMDAM mBMGN» SWNOlttJM.
11 ;" --',' "
...h- .. .-^4* -<\<tileiia^n.--"
I. fteVeteridisSifflo16 aiTtetlssIml)«nnftro et fra- A i»-^ e« ijtwil Ist« percusstones esse nonpossrint
Jrl * j1artholoi5ci*o epi&dopJj,Agtibaftiits, J>Hildigi- nfsi Deo peraittente, ftheertimimnm nulla alia vir-
sttsiet « FiOrtts,Ifi IJoittiihOJfesfcfJWistd seihpiteT- trite mhilstTantei hisi angelo pereutiente. Quisnam
nairi saiutem. COpOViffittsSOUidlame-sseprtdentiam ita stuttus est<j»i nesciat, et visibiliter et invisibi-
vestrarfi, qutroani modo accipi debeat illud quod in liter omnipotentem Deum fiagellare faoihinesad eru-
qtiodam loco cceperufit fieTi quaedani percussiones, ditionem et tonversiohefn; non solnm per homines,
ita ut cadCreiit quidam, iriodO epileplicorum, vel sed etiara per bestias, et per Hiinutissima et vilis-
^6rum qttos vulgus rfcemoniacosptitat, vel norainat. Sfma quceqtfe animantia ? nec tantum per ighitos
Qtiod etd quidam veherantfus frater signiifcavit serpentes, sed et per ranas et muscas, et sciniphas,
riobis; hiaxime > in quadam ecclesia tlM cujnsdam et locustas : nec tantum per animantia, sedperet
vettersiitttr,homine * i?1rmirii. Et ithmc inanimata, sicttt per grandinem, per ilumftia, per
stincti cstiriJttB
Jier vos COfilperittuiSadhuc etiatri alio geriere fieri, pltivias, per siCcftates. Novit utfque prurfentiave-
iit videaiitur et sentiantur in corporlbus- hoinintim stra unde loquamurj auctore sancta Scriptura. Sed
sVigftJalaexuslfoniS, quasi si sulphur arsisse ih lo- et sf diierimus leones, crahrones, brucum, erucam,
cis iflis contigisset t fiec tamen mori afiqifeiitei his aeriigiriem, devorationem, id est, maiedictionem,
atetiim est nobis, hcfecpTetnquamalia atnte infirmi-1 B (quo urio nomine multa intelligi possunt) eadem
tate ianguenterri cfirari. <Qucevidente? utriusque se- auetore erit. Si autem et addiderimus ursos, lupos,-
icflsCt diversaeaetatiShoihifies, oflerunl inlocx), attt, Bhes et cervps silvestres, Ucet facile rfe Scriptnris
Sicut rficitis, locls. krii enim et in aliis fieri virfen- inonstrari non possit, exempla t&mennon deerunt.
tur quaeclamdonaria qriceunnsquisqu<5potest, a-af II. Quamvis exoctiones istae, super quibus move-
fh auro et argento, vel pecoribus, aut 'o quibttsciifi- ttmij noil mullum rfistent a vesicis turgentibus,
qoe speciebtts, ftuiliuS exhortatione, ntiUa ratione vel( sicut aKa erfitio rficit, feruvris iEgyptiis iUatis,
admoniti, sed fTrationabill terrore perterrili: quod etMlispeTcussioHilJMfuas PhUisthceisirrogatas Sa-
hobis riiulturristttlte fieri vlrfetur; cnm nuUa sigua mueiW vohim>j8';i|aatea^a^
tiafiftatiiin, fiulta spes propitiatiohis ihirfem denfOBJ Mfitjjjocuiieiiiui^^ qfiaeenume-
iltrehtur V^riJptel1ri^ocffaeilins adveTti pdterat qtia rftta utique suat; quis est qui igriorare permittatur,
esset*.cautela eustodiendnm. Et certe sicut Verissi- ouomorfoasere patlentes aut audientes debeant, et
BALUZHNOTiE.
,» BanhblommO episeopd narbonensi pDst INibri- cnjtts partem eaid» CatelfU9,sed quorf nos habemus
isoM. Iiiterfuit atrtem concilio aprid Tplosam habito integrum ex authentico descriptum. Caeterum libri
#Bno 828, una cum Nothone Arelatensi archiepi- sive epistolae istius ad BartholoiriaeumNarbonenseiu
«copo, et Aghilfo Bituricepsi. f um circa aunum 834 G erilscopuni memffiit Ah*raloLugdutrehsis ih epistola
jsuhscripsit privilegio Aldrici Senonensfs archiepi- ad>> thec>dbOldum'Lingonerisem.
ScOplpro"mtmasteriOsanctiRemigii Sehonensis, qood Htidigitu*. Hinc constat hunc Hildigisum fuisse
exstat in lomo II Spicilegii Domni Lucae Dacherii. exclerb Lugdunensi. Et hatld dubie presbyter erat,
Postea cum Lolharins Aug. adversus Ludovicum pa- cum post iiluin •' nbrainetur
' Florus, qui diacrinus tan-
trem rebellaret, BartholomceusLolharii partes fovit; ttmfuit. , !
abeunteque Lothario in Italiam arrno 834, Bartbole- ^Florus. Diaconus ecclesiae Lugdunensis, vir,
M83us, reUcta contra saeras regulas sede sua, eum ferebat illa jetas, eruditissimus, editis etiaui
«iriitatusest.utFlorfoardus tradjtlib. IJ, cap. 20, gnantmn
lcubratfOriibUscl^irus ; dequfbtts diximus in notis
pstoriae Rhemeftsis* Mansitjergo Bartholomaeus ffa ad Lubuih Ferranensefli. Exstat aiifetn Ithetlrisejus-
italia nsqae ari «snMto &w. Tum vere curo Ludovj- demfloii de "eitMOnlbus episCbpbTtim,thji a Ma1*-
«tes Lotharii filhtS Romam perferet, mandata patris 8600 edittis"esl ail fcalcemoperunl Agobardi, queih-
•d pontmcem proMTesqoe Romanc»sperlaturus de qiie nos eamipsam ob causam prOdire voluimus curii
wdhiationibHS pontiftcafii Romanoruro, iUttc que- etsdein ohlnoul.
^ae Ludovicuro tomitetus est.JEt curo is uhctus fuis- d Quiddm verierqhdtis fratet. EpiSCOpusnimlruro
«etin regem l^gi*fl*lorttm, Bartholomaeusarrepta UcetJcerisisin"p¥iin>Narboriensi, ttt ego qriirfett ar-
ihae occasione Sergiura II pontiftcem oravii uhacnm Mror, SerfeMl auleni tum apud UcetianiEtefantus,
EbbeaeRhemensi « ut eos reconciliare ac paJUttrij ut patet ex Maniiali Duodenae.
-eisttribuere dignaretur. Quos etiam idem praesul riec » lh quadamMcktiq, in cWtate ^etiCensi sita,
«ominunioBeai inter «leHeos dignos esse suscTperen ut conslat ex Mstola Amttlonls att Thebdboldum,
dicebat, sed inter communem populum commnni- Dp. '142. . . .
candi licentiam tantummodo haberent. > tta ehiiti Fitriiihi, UceticenSfSepiscopi, qui ari. 540 et
docet auctor Gestorum PontificaUum ab Hincraaro 555 in ea cathedra sedit, cujusque meminit Arator
laudatus in capite 36 posterioris operis adversus Go- .subdiacontiS in epislola ad Partbenium a Sirmundo
thescalcura, pag. 326. Itaque dejecto Bartholomaeo, edita post notas ad Ennodium. Habemus porro nos
Berarius in ejus locum suffectus est: quem Narbone Yitam ejus, a viris eruditis laudatam, nondum taroeu
sedisse reperio an. 844, 12 Kal. Julii in praecepto editam, quara oUm Tolosce descripsimus ex perve
Caroli Calvi regis eo die dato pro ecclesiaNarbonensi, tusto codice ms, coflegUFuxensis
181 EPIST. AD BARTHOLOM^UM. 182
videntes, cum nnus sit omnium Dominus, qui flaget-.ji.nibus tractare conati sunt, quinqHsgihla niillia
lat et roedetur, percutit et sanat, ducit arf inferos, plebis percussi dicuntur a Domino, qui riihil horum
et reducit ? De quo beatus Job confitebatur dicehs : fecisse credendi Btint: qui iamen etsi minislerio
Mketemini mei, miseremini mei, saltem vos amiei angeli perculientis interfecti sunt, Tecte dicuntur
. mei, quia manus Domini teligit me, cum certe esr- a Dnniiio percussi, secundum regulam superius
dem Scriptura dieat: Petcussit eum Satan ulcere ostensam.
petsimo. Sed licet pereussor percusserit, percossO- VI. Forsitan similiter diibitet aliquls rfe duobus
rem tamen habens in potestate tetigisse dicitur, nori qainquagenariis cttm quinqtiagenis sttis ad Eliam
solum in corpore, vernm etiam in amissiene rerutB ; missis, utrum ministerio angelico siot occisi. Pro-
skut idem iterum ait: Dominus dedit, Dominus abs- pter quod Scriptura dicit ignem descendisse de
tulit, cum Dominus dixerit ipsi diabolo : Ecce quce coelo, et devorasse eos. Sed .attendat pari modo de
. habet universa, in manu tua sunl. Sed quia hane beati Job ovibus dictum : Ignis Dei cecidit de cmlo,
percussor potestalem habeie nunquara potest, nisi et tactas oves puerosque consumpsit : cum nemo dn-
, acceperit ab eo in cujus et ipse poteslate est; pro- bitet hoc minislerio Satance factum.
plerea ipsi tribuenda est potestas qui dat et retinet, VII. Alterum vero genus est, quo in qUOsdamho-
. permittit et cohibet. Talibus exempfis plence sunt ]B mlnes prcevalere videlur diabolus, non tsm ad perttt-
Scripturae, sicul et ithid quod legitur de Saule, quOd tiendum quam ad iUttdendum; de quibus multos
spiritus malus arripaeril eura. In qailms verbis ad- audivimus et cognovimus a dcemonibus, lapidibus
hiirabiliter ostendit Scriptura rfivina et potestateih et.fustibus ccesos, et in nulio laesos; aliquos lameii
Domino tribuendam esse, et raalitiam diabolo : quam et iilusos et laesos: in qttibus nulla alia causa vide-
utique non accipit, serf a seffletipso habet: quod tur qua id fiat, nisi aut inanilas fidei, aut delectatio
autem non habet accipit, id est, potestaiem. vanitatis: cujus ret exeropla facile de Scripturis
III. Sed de his noii neCesse hahemus scribere Vo- proferre non possumus : sed tamen nullus pene ho-
his, quoniam habetis multa subliraium doctorura minum est qui talia non audierit, vel viderit; cum
snbUmiter dicla. Tamen duo virfentur nobis genera plerique vano terrore aut vana admiratione attoniti,
vobis significanrfa, quse nobis et vobis parileT quse- finanescuntsensu et virtute animi. Novit enim dia-
renda putamus. Et unum quidem illud est» «pitd bolus, utaitbeatus Leo (Serm. 7 in Nativ. Dom.),
«trum correptio, an infirmitas, velpotius viftus quem moerore dejiciat, quem fallat gaudio, quem
dicenda sit, nescimus. Hoc tantutn in eadem re noS melu opprimat, quem admiratione seducat. Unde
Scire putamas, quod nnUius adversariae potestatis el Apostolus monet: Gui reiistiie foftes tti fide. Qui
ministerio jjeratur; sicnt est de beato Zacharia sa- *G semper nocendi cupidtiS est, et cuifi id SeoStendit
cerdote incedente in omriibtts mandatis et justifica- qttod est, et cum se tTansflgurat ih afigelurri lucis,
taonibus Domini sirie querela; qni quoniam incre- et veluti quacdam sanitatum signa demonstrat. Ctti
dulus fuit promissionls ei factce a Gabriele archan- utique in utroque vere resistendum est, ut nec Va-
gelo, silentio mulctatus est. Quod et vir rfesirferio- nos terrores formidemus, nec Vanis rairaculfs de-
rum beatus Daniel fatetur, dicens : Domine, tft lectemur.
visionetua dissolutre sant tompages mern : unde se "VID.Haec de dttobiis quibTisdariigeneribus inter-
dicit postea latiguisse per rfies phrrimos. Et bea- priSttimus; unum, ubi nihil admixtionis habet mi-
tos lacob laclans cum angelo, cltradns effectus nisteriura diaboli, sicut de beato Zacharia et Da-
€St. niele ac Job dixiiriuS; allertim, ubi infirmitas fidei,
IV. Neque hbc dicimus quasi diabolus in sanctos et inanitas rationis, sive exiguitas sensus, in causa
riulla accepta potestate operetur correpliones, cum est. Libet autein hic adjungere illa magna et hor-
Apostolus aperte rficat datum sibi stimulum carnis, ribilia quae Doiriinus fieri voluit ad eruditioiiem 'fi-
angelum Satanae; sed quia hae tales excipi possimt rfelium: in qttibus docemur etiam diabolum rebel-
a caeteris perCusSionibus, etiam ab flla qua Maria jp lem liiminis Deo servire, et ministrum esse divinae
soror Moysi et Aarori et Osias rex percussi sunt le- operationis, cum per illum non solum malis, sed et
pra; iUa propter peceatum detractionis, ille pro- bonis flagella et tribulaliones admoventur. Quod
pter snperbiam praesumptloriis. Si vero in his, eriim percussiones impiis et irifidelibus per malos
utrum solo Dei nutu, an ministerio angelorum bo- angelos, irrogentur, Psalraista de plagis, quibus
norum seu malorum, gesta sint, dubitatur; nesei- ^Egyptus percussa est, loquens, aperte declarat, di-
mtts utrum ita dubitari possit rfe Nadab et Abiu, ceris: Misit in eos iram indignationis sum, indigna-
de quibns scriptum est quod egressus ignis a Do- tionem, et iram, et tribulationem, immissiones per
mino interfecit eos. Cui rei simile videtur rfe Oza> angelos malos (Psal. LXXVII,49). In libro quoque
qui arcam Domini sustentare praestrmens, percus- Ecclesiastici legitur (xxxix, 33): Sunt tpirittts qui
Sus a Domino legitur, et occisus. ad vindictam creati sunt, et in furore suo confi-ma-
V. Sed quia judicia Domini semper justa, fre- verunt tormentasua. Undeet in libro Tobice(m, 8)
o^ttttler occulta sunt, occultiora adbuc nobis viden- de Sara filia Raguelis legitur quod tradita fuerat
trir Iri mbrte Bethsainitarum: ubi exceptis Lxxviris, septemviris, et dmmonium nomine Asmodmusoccide-
qui forsitau aut sacrificare aut arcam Domini ma- rat eos, tnox ut irigtejtsi juissent ttd «m. De rege
165 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSiS m
autem impio Achaz in libro Paralipomenon Scriptura A tium extollat me, dhtus ett tnihistimutuscarnismem,
testalur, dicens: Ipte per se rex Achaz immolavit angelus Satanm, qhWmecolaphizet.
diis Damasci victimas percussoribus suis,-et dixit: : X. Terrores etiam tribulationum per dceraones
Dii regum Syrim auxiliqntur. ek; quos ego placabo fieri in Ubro Sapientice legimus : ubi cttih narraret
hpstiis, et aderunt mihi: cum e contrariq ipsi fuerint Scriptura de percussionibus jEgypti, quas per malos
ruina ejns, et universo Israeli. Qui sint autem dii angelos immissas Psalraista demonstrat, ait inter
genlium, ostendft Psalmista,- cnm dicit : Omnesdii alia : Neque enim qux continebtu illos spelunca, sine
gentium damonia. Apostolus quoque ad Corinthios titnore custodkbat: quoniam sonitus descendens pet-
in Epistola prfma : Qum immolant, inquit, gentes, lurbabat illos, et personm tristes apparentes, pavorem
dmmoniis immolant, et non Deo. illis prmstabant (Sap. XVII, 4). Unde et Propheta
IX. Quod autem etiam impii et fldeles malignis proteclionem Del viro justo promittit, dicens : Scuto
interdum tradantur spirilibus adpercutiendum, hi- circumdabit te vetitas ejus. Non titnebis a timore no-
storia beati Job luce clarius manifestat: ubi et ex- cturno, a sagitta volarite per dkm, a negotio peram-
peditio Satance et Dei pepmissio aperte describitur, bulante in tenebris, ab iricvrsu et dmmoniomeridiano.
et ad extremum, post damna rerum, post funera fi- Has itaque adversarias potestates a Deo exspectare
liorum, cnm os illius et carnem Dei manu tangi ex- B et desiderare potestatem feriendi et nocendi et Do-
postulasset, et Dominus permitteret, dicens : Ecce minus "demonstrat in Evangelio, ubi ait discipulis
in tnanu tuaest: verumtamen animam illius serva, suis . Hac noete Sqtanas expetivit vos, ut ctibrqtet
dictunt de eo est: Egressus igilur Satan a faeie Do- sicut tritkum. Et Psalmista, cum dicit : In ipsa, id
mini, percussit Jeb ulcere pessimo a planta pedis est, in nocte, pertrantibunt omnes bestim silvm, ca-
usque ad vertkem ejus (Job n, 7). Infirmitates quo- tuli leonum rugkntes, ut rapiant et quwrant a Dea
qtie et Ianguores, quibus pii vel impii multo tempore escam sibi; et multis aUis locis divince Scripturae,
affiiguntur, per malos angelos inrogari Dominus . XI. Et cnm, sicut supra diximus, non semper nec
ostendit inEvangelio : qui cum de muUere, quam in omnibus diabolos accipiat potestatem, semper ta-
spiritum inflrmitatis bahentem fpse sanaverat, Ar- men habet in omnibus et per omnia omnimodamno-
chisynagogo calumnianti responderet, adjecit post cendi voluntatem, maxime in iUos inbiat quibus, ut
aliqua : Hancautem filiam Abrahm,- quam atligavil dictum est, praevalere se posse virfet, eo qnod sint
Satanas ecce octodecim annis, non-oportuit solvi a exiguae fidei et vacui pondere rationis. Et inde est
vinculoisto die sabbati?Hinc est quod beatus Pe- quod pueros, aC puellas, et hebetes quosque deji-
trus in Actibus apostolorum, cnm de mirabilibus cere videtur, et maculis exustionis notare. Quod
Domini loqueretur; ait de eo : Qui pertransivit bene- ^ utique fidelis quisque, et ratione prccditus, cum vi-
faciendo et sanando omnes oppressoia. diabola, quo- det, aut audit, cor.ad soliuB Dei timorem levat, qui
niam Deus erat cum ilto. Paulus quoque apostolus non permittit rios tentari supra id quod ferre possu-
Phllelum et Hermogenem dicit se tradidisse Satanae, mus. Sicut faciendum est etiam, cum bestiarum
ut discerent non blasphemare. De eo,autem qui uxo- dentibns aut undecunque vel ubicunque flagellamur,
rem patris sui habebat, Corinthiis ita loquitur -.Ego- vel alios tlageUari conspicimus.
XII. Quod vero illi de quibus nobis innotuistis, ad
quidemabsens corpore* prwsens autem spiritu, jam
judicavi ut prmsens eumqui sic operalus est,inno- easdem ecclesias. in quibns perculiuntur concur-
mine Domini nostri Jesu Christij congregatis vobis et runt, et quidquid possunt, donant; nos credimus
meo spiritu, cum virtute Domini Jesu, tradere hu- omnirio quorf terroribus decepti hoc faciant, perdito
jusmodi satance in ihteritum carnis, ut spiritus sal- consilio meliore. a MeUusenira facerent, si sua pau-
vut sit indie Domini Jesu. Hinc de seipso quod-jam peribus et b hospitibus erogarent, et ad presbyteros
commemoravimus ait: Et ne magnitudo revelatio- Ecclesiae currerent,c ungendi oleo, secundum prae-
:-;-"". BALuznNOT^E..'.".;'. ,":;!";'•
» Melius enim facerent.Videlm damnare eos qui D roli Calvi tit. 6, cap. 40, et„tit. 23, cap. 10. Lupum
donariis iilustrant meraorias martyrum, dum ait eos Ferrariensem ep. 11, 42, 45, 55, 71; Jonam Aure-
roelius facturos, si stia pauperibtls et hospitibus ero- Uanensem in lib. n de Institutione Laicali, cap. 29,
garent. Hi enim sunt viva Christi templa.cum Neque ta- et alios. HospitaUtatis porro encomium enarrat Hil-
irieri arbitror hinc sumpsisse Erasmum, m Col- debertus in pluribus epistolis. Vide Launoium in ca-
loquio de peregrinatione religionis ergo ait quamplu- pite« 8 iibrt mox laudati.
riroos invisere quidem divorura templa, sednihil ant Vngendi oleo,m nirairum qno ardebant lampades
quam minimum donare,- dktitanlet eam pecuniam ad sepulcra martyrum appeusae. Nam mulla miracula
recthts collocati iri egehos. Sane subveniendum est per hujusraodi oleum fieri consuevisse ex Augustino,
necessitati pauperiim, quis negat? Sed tamen inte- Theodoreto et aliis adnotat Barbriius ad aririnmChri-
rim negligenda non est rfomus Dei; uti diximns ad sti SS. Afferara tantum locum Atigustini ex cap. 8
lihrum yi Salviani de Giibernatione Dei. Vide pOrro libri xxii de Civitale Dei: i Rursum -Ibidem apud
Aritidotum Erasmi in Epitaphium Paulae ab Hiero- ,; nos Irenaei cujusdam coUectarii filius, aegritudine
nyirio conscriptiim, et Launoiiim iricap. 6 librirfe exstinclus est. Cumqoe corpus faceret exanime, at-
CurWEcclesiaepro miseris et pauperibus. quealiis gementibus et plangentibus exsequiae para-
h Mqtpitibus. Hospifalitas magno tum in usn erat rentur, amicorum ejus qnidaro ihter aliorum conso-
apud Ecclesiam. Lib. i Capitular., cap. 75 : < Et hoc lantium verba .sog^ssit nl ejusdem martyris et(Ste-
nobis compeferis et venerabile videlur, ut hospites, phani) oleo corpus perungeretur. Factum est, ra-
:: ' '': -
peregrini et pauperes susceptiones regulares et ca- vixit.» '"':
nonicas per leca diversa habeant. > Videcapitufa Ca-
1& EPISTOLA AD MATFREDUM. 186
ceptum evangelicum et aposlolicum, cum jejuuiis et A dicentem : Nunquid offeram Deo holocautomata et
orationibus; quibus sociari debet eteemosyna. Nam vitulos annkulos? Nunquid placari potest Dominus in
si essent signa sanitatum, quae Deo largiente per millibus arietum, aut in multis millibus hircorum
merita sanctorum concessa viderentur, concursus pinguium ? Nunquid dabo primogenitum meum pro
ad eadem loca consequens esset; et si aliquid obla- scelere meo, fructum ventris mei pro peccalo animte
tionum ibi daretur more ecclesiastico, et secundum mem? Et cum in his omnibus negetur, subinfertur
dispositionem Patrom, esset utique fructuosum ipso illico in quibus Dominus placari possit, cum dicit:
usu misericordice. Nunc autem quia cupiditati quo- Indkabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid Domi-
rumdam et avaritice. famulanlur, non exinde hono- nus qumrat a te. Vtique facere judkium, et diligere
ratur Deus, a nec pauperibus succurrilur. Hanc miserkordiam, et sollkitum qmbulare cum Deo tuo.
enim rem si secundura voluntatem Dei agerent, Sicut enim reprehensibile est rem pauperum non
juxta quod per omnes sanctas Scripturas eam Deus pauperibus dislribuere; sic infructuosum, si ea quce
hominibns voluit ipdicari; scirent utique quam su- deberent Ecciesiae debitam reverentiam exhibenti-
blimiter et admirabiliter hujus rei semitam Dominus bus, erogari, cupiditatis aestu anbefantibus, vel
rfemonstrare dignatus sit per Michceam prophetam avare servanda vel abutenda prodige conferantur.
BALUZHNOT^E,
a Nec pauperibtis succurritur. Existimabat ergo B conservandis nonlaborent tanquam pro ariset focis?
Agobardus jblationes quae fiunt ad memorias marty- Denique plurima loca sunt, inclyta certe per indige-
rum rera esse pauperum, neque inveutas esse ad nas advenasque, quibus non alius certior aut tucu-
alendam praepositorum avaritiam, aut luxum, vel ad ' lentior frindus est, quam qui ex oblationibus prove-
vitam commodius transeundam : ilaque eas oblalio- nit. Et laudo istorum pietatem. Sed valde optandum
nes esse convertendas in solatium pauperum, alioqui esset ut aliquam erga pauperes charitalem haberent
enim pessimum esse earum usum. At hodie quotus ii quibus colllgendarum oblationum cura committi-
quisque tandem est eoruin qui ad aras sanctorum tur, nec eas tantum ad ornanda templa mortua con-
sedent, cui persuasum non sit nihil ex oblationibus verterent.
decidere debert pauperibus, quique pro donariis illis
-— —

AD MATFREDUM PROCEREMPALATII,
DEPLORATORIADE INJUSTITHS.

Virorumpraestantissimoatque illustrissimo » Mat- C bus b ministrum imperatoris et imperii, et prae cre-


fredo Agobardus in Christo Doroino vivificatore ac teris honorificavit et ditavit, non solum exlerius,
salvalore nostro vftam et salutem aeternam. < verum etiam interius, prudentia videlicet, justitia,
Obsecro praecellentissimaro claritatem vestram ut fdrlitudine et lemperantia, quibus secundum Scri-
patienter et clementer audire dignetur quae fidelis pturas nihil utilius est in vita hominis; constituit-
suggerit servulus : quia, teste Deo qui scrutatur que vos in latere e rerum summam regentis; qua-
corda et renes, non alia intentione dico, nisi propter tenus et in dispositione aequitatis illi essetis suf-
profectum prosperitatis vestrae praesentis pariter et fragator, et in remuneratione beatitudinis parli-
futurcc. Omnipotens, sempiternus, et misericors ceps. Nunc igilur quid potissiroum expedil devo-
Deus, apud quem nihil prceteritum, nihil futurum tissimae intentioni vestrae, nisi ut omrii conaniine
est, sed omnia volumina saeculorum quae apud mor- omnique mentis adnisn, ita in disposilionero rerum
tales et temporales volvuntur, intemporaliter apud sagacissime vigiletis, ut opprimatur iniquitas, rfe- .
eum praesentia permanent, elegit vos ante mundi struatur fraus et dolus, dissipetur pravitas, conte-
constitutionem futurum nostris periculosis tempori- ratur crudelitas, erigatur justitia, consoletur humi-
BALUZHNOTiE.
» Matfredo. Vel ex solo istius epistolce titulo pa- D tanice rege ae proceribtas palatii conspiravit adversns.
tet virum fuisse magnaedignationis el auctoritatis in Ludovicum Pium, quem de regno expellere volebant.
palatio Ludovici Pii. Nam et Ludovicus ipse eurn vo- Sed huic pessimo facinori obstitit Ludovici filius'
cat virum illustrem in praeceplo pro monasterio Ludovicus. Rursum in partes Lotharii cum cceteris
Gratae in S. dioecesi Urgellensi, cujus partem* ali- perduellibus transgressus est anno 835, eumque fu-
quara anno superiore edidimus in nolis ad tpistolam gientem in Italiam secutus, illic obiit anno 835, ut
29 Lupi Ferrariensis. Sic ergo aitimperator : « Mat- tradit auctor VitceLudovici Pii. Vide Sirmundura in
fredus coroes vir illuster adiens serenitalera culminis notis ad Theodulfura, pag. 301.
nostri,.etc. >Accomitem quidemAurelianensemfuisse b Ministrum imp. et imperii, id est, ministrum pa-
constat ex.Adrevaldo Floriacensi Ub. i, cap. 20 de latii et regni : miuistrum palatii, quia non discede-
Miraculissancli Benedicti, et ex Vita Ludovici Pii ad bat a latere Principis, principemque locum apud eum
an. 829. Illo itaque tempore Jonas episcopus-Aure- obtinebat, secretorum ejus parliceps et consiliorttm;
lianensis ad eum misit libros tres de Institutione ministrum imperii siveregni, quia praeter coroilatum
LaicaU, qui a domno Luca Dacherio editi sunt in Aurelianensem, cui speciali cura mvigilare teneba-
tomo primo Spicilegii; cum antea editi fuissent Duaci tur, maxima pars curarum Ludovici in administrando
anno 1645 ex veteri codice ms. sancti Amandi iu imperio erat penes Matfredum.
Pabula, cura D. HdephonsiGoetghebueri bibliotheca- ° Rerum summam regentis, id est, Ludovici Pii
rii ejusdem monasterii. Anno dein 830 (ut in capite imperaloris, a cujus latere nou «liscedebat Matfre-
trigesimo sexto narrat Theganus) cum Pippino Aqui- rfus, uti iam diximus.
187 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 488
Blas, roboretur fides, serenetur Ecclesia? Noverit t\ dantur a correctione. Quin potius, praestantissime
riamqne prurfetitia vestra, in istis regionibus, qui- virorum, date opeifam ttt sitis murus in angmento
lras nosiricihi Bumus,in tkritam securitatem venisse felicitatum, qui noxios expngnet, innocentes ttteatur,
nhpietatem, ttt pwne htTlhis inteniatnr qui justiliam Deo congruat, ab inimico discrepet, supernara re-
at^a-Jtftirtjii^itiatTii-e recerfat, nisi cojas divina ih- muneralionem acctimulet. Et licet satis ex verbis
Ipfrltto ihefitsm terigit«tieduelt Volantateffi;ita trt praecedentitrasafiirai riostri clarescat intentio; ut ta-
iWtulttlni putettti*,uimAirifrti b*i»BiWtis Vesfigia eo*- inen absque uUa rftibitaliooe sciatis me nofi proprlas
spiciunwr. « Qnietit tiniot regiitt et legutfi itt taai- qaerelas rfeptoratfis CogftOscatprurferrs benignitas
tis; adeO ut pler%jue fn praesenti nemfpem tifiiefl- vestra, hcec a me aici non posse adversum * co-
dtira pfiteht, repiitahtes ripud Semetipsbs, etrficen- ljjfteih nostnim Bertmundum : quippe qui bene sa-
*es in COrrfihttssuis : Si <rnerelarfe me ad palatium tis habeat orrfinatum de justitiis comitatum snum;
veherit, ca*s« ad * causMicos difigetur. Illic inve- eo qood *• calem virum pro se constituerit ad haec
mam ° parentes vel aroicos plures, per quos indu- peragenda, qtti non sotnm- propter amorem et ti-
bitanter fiet «t regalein effensionem nttllam incfir- morera "»-senioris sni id strenue gerat, verum etiam,
Tam, qaia rforiumabscofiditutn exsftnguet iras, et thiod sublimius et landabilius est, propter amorem
is qui timendus est, aKis iaterposritis, non videbit iB Dei et araorem rpsifis aequitatis et justitiae, ita ut
insipientias nostras. videatur nobis in his parlibus nusquam fieri tam
TaUbus, vir eximie, occasionibus totum pene illud diligenter et attente. Sed prorsus haec orattia dici-
mlserabili aeyO hostro" vigtiit, c[udd suo tempore imis propter flderii qham sub DeO, rfomirio etiam
CWistianos quidem evasisse gloriabatut, apud paga- imperatori debemuS, etpro vestra beatitudine aeler-
»os vero vehemfintius effervescere martyr beatus na, et praesentis vitae felicitate adipiscenda. Quo-
Gypriantislugflbri nimis iJcmcefenti voce deflebat *>: hiairi, ut ipsi non ambigitis, tanta farailiaritas,
< Inter teges, inquieas, ipsas rfelinquitur, interjura quam apud dominum imperatorem obtinere vos
peccatur: innocentia nec illic ubi defenditur reser- Deus fecit, pro -magnOvobis talento spiritali ab ipso
vatrir. Quis inter haec vero subveniat ? Patronus ? «omnipotentiDomifio computabitur; et desideramus
SerfpraeTaiicatur, -et iteciptl. Jttdext Sed sententiam ttt taitt StrenUe'fllttS irapenrfaiis, ut merito audire
vendit: qni serfet crimina vindicaturus, admittit; merearaini a Domino ia jucticio ejus : Euge, setve
et ut reus innocens pereat, fit nocens judex. Nullus bone et fidelis, quia supet pauca fuisti fidelis, el cae-
de legibus metus : de quaestore, de jurfice pavor riul- tera: avertatar 'tutero a vobis iUa dura et irrevoca-
lus: quod potest redimi, non timetur admitti. €rifi- bilis improperatio, quae in negUgentes redundatura
siSiSere«peccatfsjtira, et ^ 'crjBpitHcilJJtrjBSse qirod C est, Domino dicerite-. Serve maieetpiget, sckbas
phhhcnm AQuisftfic rerhm phdor, tniaeesse p-rfs- qttin rrietb hbi 1m setriinavi, et congtego ubi non
wt mtegrifatii; ttbi qui rfaWHiaritilfiprobOs rfesuilt, sparst, et <5etl*a. ^^ rieque-nominartim personas
soii "rtbii^ttitJMhferifttrOccirrrtrnt? i Qdorfcfaesifie expT^ltrteredebeo, cjuibUs emendatione inulta opus
rjericulo dtcere heqheo, rnirTtitalithrt putatil vos esse fest, rie accusaior vfrfeaT, quod i >on est ofliciimei;
morttm inter "seet iriiperatoterii, per thiem defen- stedCupio vOs ita eSse sollicitum, sicut studiosissi-
BALuzn mt-M.
i» Quiem mm regWt. m. L-trpttBFfemtttMHS e8t ? "QtJiafle arfriTOrio?iQtier.Attat, etiaitt hoc cri-
conqueritur in epistete 116 ad tatttam lrbei-tatem fiien tioh est. Lar> QnaBdo«utetn licitum esse cce-
vitia prompisse aevo s.no, ut vkidicata impunitate pit?Quer. Men'rogas ? quasi lu nescias. Hoc est
apertis quibusque, nec Deus, nec rex, nec episco- quod nec permitli riec prolriberi potest. >
1 Cbmitetri"iiosfrum Beriwundum, Lugrfunensis
pfts timeatur. Et Victefiacesirril 6'miiihbfiOtcenostrae
ad hanc epistolam-. p^ovincise prceffecttnii,itl in ifbrb primo vocat Ni-
. J> Causiiieon id est, «os qhi causas referunt ad thardus.
principem; adeoquejn eorum potestate est provin- 8 Talem virutn^ idest, vicecomitem. Unrfe patet
cfaliiim rfeticta publicare, aut silentio tegere. vicecbmitum instiluiiouem fuisse per eas teropesta-
• Parentes, id est, consanguineos, vel affines. Et; D t«s in arbitrio coinitum.
putabam istud esse ex infima Latinitate, parentum- t Senioris tui, id est, domini, comitis Lngdu-
qtfe vocabulo rilWlpati^m lantufri matremque fuisse nerisis.
comriTehensos,ili dicthrti e>t ih riotis ad hbrum III i Non est officii mei, niminim accusatlo. Nara
Saiviani arf EcClesiani catholicam. Verum Sallustii episcopi non debenl esse accusatores. Arcadius et
aiicioritas fiuncfikcit ut aliter seritiam, apud quera Honorius AA. ad Theodorum praefectum praeiorio :
Sitlla Bocchuhi Mauritanice regem sic alloquitur: < Provinciae moderator sacerdotum et catholicce Ec-
r Deih, qubd paj-ieiites abunde habeinus : amicc- clesiae riiinistrorum, loci quoque ipsius, et rfivini
rfffn neque riobis, neqtte cuiquara omnium satis cultus injuriam capilali in convictos sive coufessos
fuit. » reos sententia noyerit vindicandum. Nec exsjjectet
d Itt epistola ad bohatiim. Sed locom ex ea epi- u't
episcopus injuriae propriae ultioiiem deposcat,
stpla yalde decuiftaVit,ui assolet, Agobardus. cuisanctitas ignoscendi soU gloriam dereliquit. >
.^.CkpU licitum esse. Eleganter Cyprianus in ea- Exstal haeciex in codice Theodosianoi, 51, De Epi-
rffttn episiola : < Madet orbis mutno sanguine; et scbpis, ac relata, deinde est in Ubrum vi Capitula-
hshiicidium eum admitlurit singuli, trimen .est; ritim, cap. 304i TheodoretuS episcopus Cyrensis in
vi^uVvocatur, cuin publice geritur. > Sic apud Pseu- epistola 42 : « Anger sane ac doleo vehementer,
dopfauturii Queroius ait licitum esse quod commune quod scribere adversus hominem cogor, cojus deli-
egt,.id estv^uod vulgo flt: < Lar. Quid de faiso di- cta propter nomen Sacerdotii occultare par erat.
c^uSjJQ^Terolus- Bem, quis autem verumdicit? Scribo tamen, ut oppressos ab eo pauperes vinr
Isturf comjauBe est, abi. Lar. Idoireo orisaen non dweaa; t
m EPIST. AD CLERICOS ET JHONACHOSLUGDUN. 190
mnm Dei ministrum, et consentaneum boni impera- A firfelis inventus, merito utriusque recompensationem
toris adjutorem, qui ab utroque Domino dignus et percipiat.

EPISTOLA AD CLERICOS ET MONACHOS LUGDUNENSES,


DE MODOREGIMINIS ECCLESIASTICI.

I. Quia novl intet aliquos, quosdam rumores «t IH. Ipseprinceps pater sponsaesuae, et frater ejus est.
suspiciones diversas, hcec subteradjecta scripsi, per Dicit enim ipsi uxori et sorori suce : Vulnerasti cor
quaecognoscere dignemini quceego in actione eccle- meum, soror measponsa,vulnerasti cormeuminunb
siastici regiminis tenenda putem, Cessetque pauco- oculorum tuorum, et in uno crine colli tui. Quam pul-
rum raurmuratio, cttm omnibus mea fuerit intentio vhrm sunt mammm tnm^ soror mea sporisa! Nec mi-
patefacta. a Unus est sponsus, qui habet sponsam; B rum si uxor soror est; quia et mammae atque ubera
qui -diligendttsest propter se, non propter alind ali- ejus turris, et ipsa murus. Sic enim rfe illa pater et
quid,.cum ipse sit pax, veritas, justitia, sanctifica-> sponsus Joquitur : Quid faciemus sOroti nostrce in
tio, el redemptio, et omne boriuih, et sine illo nttl- die quando dlloquenda est. Si murus est, mdificemus
him bonum; qui de coelo veriit, et super omnes est; iriper eum 'propugnacula argentea; ai ostium est,
qui quos eripit de terra, levat ad coelum. Arriici compingamus illud tabulis cedrinis. Et iUa respondit:
Sponsi sunt, qui se videntes et audientes aedificant Ego murus, et uberu mea turris, ex quo facta sum
iri amorem et cultum sponsi, filii veTo sponsi, et qui coram eo quasi pacem reperiens. Quid mirum si fiiu-
aedificant, et qui aedificantuT. Unus est agnus , qui rus et civitas, cum et Vinea habens viTutn? Vinea
habet sponsam, de qUa dicitur Joarini apostolo : enitri, inquit, fuit Pecifieo iri ea, qvtte habet populos.
Veni, ostendam tibi sponsam, uxoremagni: et Ostensa Tradidit eam custodibus : vir ttffert pro fructu ejus
est illi civitas sancta Hierusalem descenrfens rfe ccelo mitle argenteos. De qua ipse vir et pater statim sub-
a Deo, habens claritatem Dei. jungit, Vinea mea cofam me est. ipsa vinea vir-
H. De hac spoiisa et civitate canfatur ih coeloAl- ginis qnoque est et Conjux, de qua in carmine
kluia, quottiam regndvit Domintts Deus nosier omtfi- nuptiali canitur ipsi regi et sponsb : Stetit conjux in
i>otens.Gaudeamus el exsultemus, et deriins gloriam ^1 deMera tua, in diademate mtreo. Et ipse sponSus et
ei, quia venerunt nuptim agni, et uxor ejtts prmpara- pater ait eidem corijttgi : Audi filia et vitie. Et ipse
vitse;et datum est illi, ut coQperiat se byssino: De csKttor hujus carminis eidem dicit : Et, o filia fot-
hac uxore et civitale dicit Joahnes evangelista quod tissimi, in muneribus fatietn luam deprecabuntur di-
fpsa sit et tabernacUlum Dei. Ait enim : Et eivita- vites populi. Haecjuxta Hebraicum. Anliquior autent
tem tattctam Hietusakm vidi itovam descendentefride translatio, ut eamdem conjugem reginam et filiam
emlo, a Deo paratam, sieut spohsam ornatam viro regis ostenderet, sic ait ipsi regi: Astitit regina *
suo. Et audivi vocem magnam de throno diceritem : , dextris luis. Et post pauca : Omnis gloria ejus filim
Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit regis ab intus. Haec regina non solum vinea est, sed
cum eis. Et ipsi popnliis ejus erurit, et ipse Deus trit et hortus, et fons. Hortustoncltistossorormeasponsa,
curii eis eotum Deus, el abstefget Deus omnem tacfy- hotttts conclustts, fons sigriaius. Dicitut et riiulieri
mam ab oculis eorum; el thors uttra non erit, neque sicut 'scriptuin est : Mulkrem fortemqttis invehiel?
luctus, neque ctamor-, heque dolor erit ultra. De hac Et post aliqua : Nobilis in porth vir ejus, quando se-
fivilate et iixbre virgine getietat agnus Dei, agnus derit cum senatoribus terrm. In ejus pefsona quibtis-
f)eus, agnus omnipotens, agnus omnipotentis, agnos dafij fidelibus et Paulus scribit ; besporidi eriim vos
et oves quos b commendat beato Petro apostolo di- uni viro Virginemcastam exliibere Ghristo. Cui ipse
iefis : Pasce agttos riiebs. Et iteriifli : Pasce oves Christus Dominus loquitur : Tota pulchra es, amica
tiieas. Hic sponsus et agnus omnipotens dicit tnea, et macula non est in te. Et illa de illo : Veniat
sponsae et uxori suae : Capilli tui sicut greges ca- ditectus meus in hortum suum, et comedat fructum
frarum, qum ascenderuiti de monte Galaad. Den- pomorum suorum.
Us tui sicut grex ovium, qum ascenderunt de la- IV. Ista sponsa regina, et uxor et aircilla est. Sed
vacro, omnes gemellis felibus, et sterilis nori, est iri hoc non mirum. Mirum tamen et omni roisericordia
its. Et itertim : Duo itbera tnu Sicnt duo hinnitli ca- plenufii, quod vir ejus et dominus, etiam domina
t)recegemelli, qui pascuritur iii liliis. Haec«xor et fi- est illi, sicut Psalmisla decantat : Skut oculi an-
ua est viri sui agni etprincipis, cui ipse dicit: Quam cillm ad manum dominm sum, ila oculi nostri ad Do-
pnkhri sutst gtessus tui in ealciamentis, filia princi- minmn Deum nostrum. Quae etiam mulier dicitttr
ftsl __ habens rfragmas decem, quce, perdita ttha, accendit
BALUZHNOT^E.
,-* Vntis est spbnsus, id eSt, Christus, verus et •>Comriiendat beato Petto, ld est, episcopis, ttt
irius sanctce Ecclesiae spohsus. Vide supra in notis explicant vetefes. Vide notas ad eh. 84 Lupi Fer^
id epistolain ad Nibridium. rariensis
«4 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS Itt
lucernam, everrit domum, qucesivit, et invenit. Di- A et habitabunt in te fitii tui. Et gaudebit spontut
citur et mater, sicut ipse per Isaiam loquitur, di- super sponsam, et gaudebit super te Deus tuus. Et
cens : Quomodo si cui fnqier blanditur, ita ego eon- Apostolus aperte ostendit, dicens : Sicut enim cqrput
solabot vos. Vere enim ct mater ef domina est, unum est, et membra habet multa, omnia autem
virtus et sapfentia, fortitudo et gloria, resttrrectio et riiembra corports cumstnt multa, unum cotpus sunt,
vita, via et veritas, iUuminatio et salus, et caetera ita et Chrislus. Etenim in uno spiritu omnes nos tn
huiusmodi. unum corpus bapiizati sumus , sive Judmi, sive gen-
V. Ulurfquoque non minus mirum.quod ancillaet tiks, sive servi, sive liberi, et omnes in uno spirilu
amica etiara raater Doraini sui esse potest, illo modo potqti sumus. Quia videlicet hanc unitatem spiritus
quo Dominus ait : Quicunque enim fecerit valuntatem Chrisli facit.
Patrit mei, qui in coelisest, ipse meus frater et soror VUI. Haec sunt quae ineffabiliter jncnnrfissimam
et mater est. Quod et Apostolus de se ipso ait : Fi- praestant avocationera piae et fideli animce, et talem
lioli mei,quos iterum parturio donec formetur Chri- avocationera, qualis jn praesenti vita ex creatura-
stus invobis. rum conlemplatione nuUa esse potest, et, ut ita
VI. Hcec uiultipUcia nomina sgonsi et sponsae, dicam confidenter,, in omnibus operibus Dei visibi-
Christi et Ecelesice, non de aliquibus gestis histe- B libus et invisibilibus nnUa similis inveniri potest.
ricis (sicut est, cum Scriptura de Sara, Rebecca, De hac avocatione Dominus praecipit per Prophe-
Rachel loquitur, in quibus conjunctio Christi et tam : Loquimini ad cor lsrael, et avocate eam. De
Ecclesicc figurata cst), nec de eo locutionis genere, hac etiam vir cum quo est Dens in visione qua
quo in rebus sensibilibus signifieativa prcenunlia- erudivit eum mater sua, mystico serraone, sic prce-
tione ponuntur (sicut est monS domus Doraini, ubi cipit : Date skeram mcerentibus, et vinum his qui
mons Dominum et domus ecclesiam significat) et amqro sunt animo. Bibant, et obliviscanlur egestatis
multa hujusmodi, assumpla sunt; sed de illis locis sum, et doloris stti non recordentur amplius. De hac
ubi in iilam ordinatam narrationem geslorura Scri- et Psalmista, cum beatum diceret eum qui non
tura exsequitur, sed tantum diversis hujusmodi 110- respexit in vanitatein et insanias falsas, vel sicut in
minibus Christum et Ecclesiam indicat, et in quibus Hebraico legitur, ad superbias. pompasque men-
nullus ita insipiens est ut aliud quaerendum existi- dacii, ih quibus sunt avocationes carnaltum men-
met, nisi Christum et Ecclesiam. tinm, subjunxit : Multa fecisti, tu Domine Deut
VII. Miranda vero Conditoris benignitas ostendi- meus, mirabilia tua , et coqitalionibus tuis non est
tur; cum tanta unitate a corpns capiti adhcereat, r qui similis sit tui.
et caput corpori prsesideat, sicut Propheta decan- IX. Ergo quicunque prcedicationis officinm et > lo-
tat : Indttit me vestitnentis sqlutis, ei indumento cum regiminis suscepit, et negtigit in his summis
justitim circumdedit me quasi sponsum decqralum co- rebus, quod est summum misericordiae Dei, avocare
rona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. Et amicos fidelium, et qucerit consolationem et avo-
post aliqua : Habitabit- enim fuvenk cum virgine, cationem c in divitus, in d ornamentis melallicis,
''"''•. BALUM NOTJl. - i-. .
* Corput cajriti, id est, Christns Ecclesiae. Chri- gregati an. 829 arf Ludovicum Pium scribentes:
stus enim est caput Ecclesiae. Episcopi autem sunt < Sacerdotes partim negUgentia, partim ignorantia,
merobra corporis ChriSti, quod est Ecclesia. Sie partim cupiditate, in saecularibus negotiis et sollici-
eriim scribit Gregorius I papa ad Januarium archie- tudinibus mundi ullra quam debuerint se occupa-
piscopum'Calaritanum lib. i, epist. 60 : < Si ipse verurit. >
Dominus nosler viduarnm se maritum orphanorum- « In cittiiiijs. Dainnat divitias in episcopo, ut qui
quepatrem Scripturae sacrce profltetur lestimonio, Christi pauperis locum in Ecclesia teneat. Sed in-
nos quoque merabra corporis ejus ad imitandum telliglt, opinor, eum episcopura esse culpandum, qui
caput sumrao debemus mentis affectu intendere. » , divitiis male utitttr, ad Irixum videlicet, ad libidi-
Vide erimdem Gregorium Ub. n, epist. 37, et lib. nem, avaritiam, et caetera malarum mentium vitia.
vn, epist. 110. Nam qui pauperes nulrit, ecclesias aedilicat, mittit
b Locum regiminis sUscepit. Audiant episcopi."AitJp. qui populos in fide instruant, is vero nunquam sat
Agobardus eum qui prcedicationis ofBcium et locum dives erit, tamelsi iinmensos habeat thesauros.
d Ornamentis metallkis. Istud ipsum graviter ex-
regiminis suscepit et negligit, operamque dat vena-
tioni, aucupationi, piscalioni, caeterisque saeculi prObrat malis episcopis sanctus Bernardus abbas
obleciamentis, hnnc- episcopum non esse, sedde- Clarevallensis, ad Henricum Senonensem arcbiepi-
structorem opCrisDei, ac per hoc adjutorem Anti- scopum scribens: < Clamant vero nudi, clamant
christi. Non abhorrebat a sententia Agobardi Ar- famelici, conquerantur, et dicunt: Dicite potitifices
nulphus episcopus Aurelianensis, cura haec adver- in freno quid facit aurum ? Nunquid aarum a freno
sus episcopum Romanuro eloqueretur in synodo repellit frigus sive esuriem ? Jumenta: gradiuntur
Rhemensi adversus Arnulphum, cap. 28 : < Quid onusla gemmis, et riosflra non curalis crura nuda
huric, inquit, revererirfi Patres, in sublimi solio re- -caligulis ?AnnuIi, catenulce, tinthmabula, et ctavatae
sidentem, veste purpureafet.aurea radiantem, quid quccdam corrigise, multaque tcdia tam speciosaco-
hunc, inquam, esse censetis ? Nimirum si charitate loribus, quam ponderibus pretiosa, mulorum depen-
destituitur, solaque scietttia infiatur et exloUitur, dent cervicibus; fratrum autem laleribus nec semi-
Antichristus est m templo Dei sedens, et se osten- cinctia miserarites applroitis. > Neque ab institu-
dens tanquaro sit Dens. > Et semper visum est tore elpatre suo.dillentit Petrus ClarevaUensis in
alienuro a dignifate sacerdotaU scecularibus negotiis epistola quam stro.-fJ»Jn|tneJesu Ghristi scripsit ad
et soUicitudinibus mundi occupari. Istttd enim etiam Inriocentium VI papafii et curiam Romanam anno
,tn scipsis culpant episcopi in synodo Parisiensi con- 1353. Nam in capite 50 ita loquitur ; < Exhortamiu;
193 EPIST. AD CLERICOS ET MONACHOSLUGDUN. 194
* in venationibus, aucupationibus ac piscalionibus, A et licet in oculis humanis sacerdos esse videa-
et, quod pejus est, in b comessatiouibus, et ebrie- tur, <• in octtlis tamen Dei non est : quia veiiiente
tatibus, et sonis musicis, sicut Dominus per pro- Domino ad judicium, dividetur, et pars ejus cum
phetam rfetestatur, dicens : Vm qui consurgitis mane infidelibus ponetur, et de qualibus scriptum est :
ad ebrktatem seclandam, et potandum usque ad Vidi impios sepultos : qui etiam cum adhuc viverent,
vetperam, ut vino mstuetis. Cilhara, et lyra, et tym- in loco sancto erant, et laudabantur in civitate,
panum , et tibia, et vinum in conviviis vestris; et quasi justorum operum. Nullus ergo ex his dux po-
opus Domini non respkiiis, nec. opera manuum ejus puli Dei esse debet, ne quaerentes regna ccelestia in
consideratis. Iste talis non est adjutor Dei, sicut foveam demergat, ubi ipse judicio Dei deraersus
Paulus'ait: Dei enim sumus adjutores. Dei agri- est, sicut Dorainus ad beatunr Job demonstrat, di-
cullura estis, Dei mdificath estis. Sed est destru- cens : Si habes brachiumskut Deus ? El quibusdam
ctor operis Dei, ac per lioc adjutor Antichristi; interpositis: Absconde eos, inqui*, id est, superbos
BALUZIl[ NOT;E.
quodnon nimium sitiscurioso spectabiles equitatu, scire quo ejiciendi sttnt, Evangelium lege : In lene-
non circa vos discurrant hinntentium frendentes „ bras scilicet exteriores, ubi erit fietus el stridor
acies caballorum, non auro curiose tinganjur frena, " dentium. Annon confusio et ignominia est, Jesum
nec ex sericis lora componanlur lilis, non argento crucifixum, niagifltrum pauperum, atque esurien-
calcaria rutilent, non squarleto spectabilive pur- tem, fartis praedicare corporibus, jejuniorumque do-
pura legantur sellae, nec pretiosi pendentes eonfi- clrinam rubentes buccas eminentiaque ora pro-
bulenl zonas clavi micantes auro, nec muricis ea- ferre ? > Et Magnus ille Gregorius lib. n, epist. 14,
runidem corrigiarum oruatus soieat redolere tin- aciiter objurgat Natalem episcopum Salonitanum,
Cturam, non eboris pulchritudine obryzi vel argenti quod derelicta pastorali cura, solis se conviviis oc-
metallive pretiosi cujusvis alterius gumphis sellarum cuparet. Unde et eumdem Natatem (qui reprehen-
conclavet amictus, non micanti pecloralia legantur sionem Gregorii in jocum verterat; exempfum affe-
Ostro, nec fehrescens ex auro gestetis frenos, non rens Abrahce et lsaac, quorum unus angelos convi-
radiantibus fastuosi sonipedes onerentur gemmis, vio exceperat, alter vero satiatus benedictionem
etc. > Ex pervetusto codice nostro ms. unde frag- filio dederal), postea rursum admonuit abstinere a
nientum aliud anno superiore edituro est in notis conviviis, scripta ad eum elegantissima epistola,
ad Lupum Ferrariensem, pag. 478. quae est 37 ejusdem libri. Et patet convivia illa nou
a In venationibus. Quippe vetitum episcopis alere fuisse admodum Christiana ; cum prceter temulen-
canes, aut venationem exercere : in quatu rero val- tiam el voracitatem, etiam a Christianorum diffa-
de celeljris est canon 55 synodi Agalhensis : « Epi- matione non absMnerent, nemoque ex irrisione re-
scopis, presbyteris, rfiacouibus, canes ad vehandum, prehenderetur. Nam convivia episcoporum debent
aut accipitres, habere non liceat. Quod si quis ta- esse seria.
lium personarum in hac voluptate detectus fuerit;, [j c In oculis tamen Dei non est. Ait ergo eura qui
si episcopus est, tribus roensibus se suspendat a ad episcopatum vocatus est, si saeculi oblectamentis
communione; presbyter, duobus mensibus se abs- indulget, in oculis Dei non esse sacerdotem, tariietsi
tineat; diaconus vero, ab omni ofiicio vel commu- personaro episcopi gerat coram hominibus adeoque
nione cessabit. > Vide etiam canonem quartum episcopus esse videatur. Sic sanctus Ambrosius in
Epaonensem, etdecimum tertium canonem concilii capite tertio libri de Dignilate Sacerdotali, loquens
Matisconensis secundi. Carloroannus princeps in de malo episcopo, ait: < Pronuntiat enim episcopus
synodo cui martyr Bonifacius inlerfuit: < Nec non hujusmodi ad popufum, dicens : Pax vobis. Ocuiis
et illas venationes, et sylvalicas vagationes cum ca- quidem carnalibus videtur quasi episcopus maguus,
nUius, onroibus servis Dei interdiximus, similiter et divinis intuitibus inspicitur leprosus magnus. >
ut accipitres et falcones non habeant. > Venatio- Sic MarceUinus et Faustinus in Libello Precuro, pag.
nem enim in episcopo graviter reprehendit Nicolausl 46, aiunt quosdaro episcopos perfidiae Arianorum
apud Gratianum disl. 34, cap. Quorumdam. ltem- subscripsisse, < ut episcopal*nomen apud homines
que Nicolaus U in Decretis, cap. 6: < Ut episcopi . retinere viderenlur, quod utique jam apud Deum
et clerici arma non ferant; neque venatui neque post subscriptiones impias non habebant. > Sic Ful-
aucupio sludeant. > Itaque eos qui venatione dele- eentius Ruspensis episcopus in capite primo contra
ctantur, lubens revocaverim ad ea qucesingulis Chri- Sermonem Fastidiosi, ait eum, tametsi presbyterii
stiajjis ait Prosper in peroralione libri de Gloria bouorem in conspeclu hominum ceperit, corani Do-
Regnoque Sanctorum: < Si venandi est affectio, mino non habnisse. Eadem fuit sententia haeretico-
inquit, habes moutes altissimos, cervos velociter. v rum Albigensium, qui, ut Rogerius de Hoveden
apostolorum prophetarumque dicta percurrentes.' tradit, dicebant: < quod essent ordinandi in Eccle-
Habes et in campts petram, refugium eryciis et le- sia episcopi et presbyteri; et si tates non ordina-
poribus, quos in simplicitate cordis Cbristus Domi- bantur quales praecipiebat, non essent episcopi, nec
nus per suos canes venatur, ut spinis careant deli- presbyteri, sed lupi rapaces, hypocritae et seducto-
ctorum. > Vide Jonara AureUanensem in libro n de res. > Verum recte adnotatum est a viris eruditissi-
Ifistitutione Laicali, cap. 23. mis, eam esse constanlem Ecclesiae catholicae sen-
b Comessationibus. Mirum est tam soUicitos in tentiam, ex doctrina et traditione apostolica de-
hoc fuisse veleres, ut iiullam ocCasionempraetermi- scendentera, etiam iraprobum horainem, canonice
seriut admonendi episcopos ut a comessationibus et ordinalum, vere sacerdotem ac Dei adjutorem esse.
ebrietate abstinerent, juxta praeceptura Pauli, qui Nam si haec regula non esset cerla, horrenda con-
erfixit episcopum debere esse non vinolentum. Insi- fusio turbasset Ecclesiam, etiam in initiis Cbrislia-
gnis est Hieronymi locus ex commentario in Mi- nisroi. Nam et Judas roalus erat, qui tamen aposto-
cbaearoprophetam, relatus a Gratiano dist. 35, cap. lus Christi fuit. Et multos postea variis temporibus
4 : < Ecclesiaeprincipes, inquit, qui deliciis affluunl, malos episcopos fuisse nemo negaverit. Dcnique
et inter epulas atque lascivias pudicitiam serva- , Chrislus ait Scribas et Pharisaeos sedisse super ca-
re se credunt, propheticus sermo describit, quod thedram Moysi. llaque sic scripsisse videtur Ago-
ejiciendi sinl de spatiosis domibus, lautisque convi- bardus vehementer, ut episcopos admoneret sui
viis, et multo labore epulis conquisitis, et ejiciendi offleii, et ut intelUgerent quantum Deo displiceat
propter malas cogitationes et opera sua. Et si vis mala episcopi vita.
jjt 8. AGOBARDiEMSfJOPILU€DUNEN1MS m
et impios, in pulvtmn slmut, tt faeiet eorum imerge. 4 tem quaerit sponsce, meritoque SHScipitregimen ani-
infoteam. raarum. Omnis clericus, aut monachus, cui datus
X. Spnt alii quj, siout et isti, non apparent ho* est quantuiuscunqae serrao sapientiae, aut sermo
mbiibu* hppii, sed per simwajam justitiam fiunt seientise, et rfum loquitur, cupit audienles in pro-
im •eaMa bmiaam sapulera rfealbata; t> ocuBs prium amorem et propriara laurfem convertere et
jvtttens Dei, id est iaUis, pleni sunt ossibus mor-. iafiammare, iste se ipsum praedicat, nos sponsum;
tueram et omni spuMitia. AH beatus Paulus apa» et idefrco pettewiia est de interiori thalame, quia
gtolu» : No* emmsumut sieut plutimi, adulletantes, adulter est; fom iir atrio praesidet, nen sponsae
verbum Dei, ied ett sitictrifatt, syut ex Beo, eoram jussu, sed patientics permissu : quia sive occa-
Deo, inGhmtttt ttqtumu». Et iterura : Habentet hane sione, sfve veritate sponsus annuntietur, gauden-
mamtrationem, juxta quod mitexicordum eonseeuli dum est. FideHs enim aniraa a quocuuque aurfiat
stmus, non deficimus, sed abdieamus oceutta dede- laudes «ponsi, h> amorem sponsi accendHur, non
coris, non ambulantes in astutia, neque adulteraniet io negligenter laudantis. Nam et dUigentem lauda-
vefbtttn Dei, sed in tqauifestatwne veritotif. Sicul tojrem ajnat ut projcjnjuj», non ut SDoijsuro,ama|
eoioi adjillef upn quaerit fructum proUs, serf tan« » spoaso, non pro sponso. Ambulans in via imma-
tMMut «ucevetSMtatifaeiat «t libirfinem impieat; B cuiata, hie Domfno ministrat, non sibi; et potest
itcj omnfs quf aclmfnistratioaenj verbi suscepit, si proponj caetpri»: non ambufans^ sed jacons in igaa-
en'?inceritaici sajijtem audientU-m,et cedjficsttionem via, et qui sio- jnteislrat, sibi miuistrat, non Do-
Ecclesice. non quaerit, sed causa alterius rei, quce mino, non rfehet pneponi eaeteris. Qui custodes
minor est quam salus auditorum, verbum Dei toqui- p^bseiratiomjm arf Hbitum SJBIJP, el noij ad utili-
tujv ht »136njtmkjijjj psoprjas vf^jflaU ofeteiijpjjrfit, tatem dpijjc^icwtim,, sjbjmjjt diep»sat, «oa Do-
. adtjltee est, mino, non est firftiiisrfispensator et prurfens, quem
XI. Erga non soli haeretici adoherant verbum constituat Dominns super familiara snam. Labor
Pel, miicjjhdo feJJaicIa§sjgas. Sed ejt oncmestpii uetr slultorum affliget eos qui nescivnt in urbem sponii
sAerum mu»ii*te»iumad tonores et divitias tempo*, pergtre; et ideo noa debent fieri duees aliorum.
rales pervenire ffestinant, etianj et itfi qni ad ho- Labor sapientum sanat eos. Deducuntur eriim ab
nores et divilias sublimari non possjjrjt, et victuqj, sponso in yiam rectaro, Ut eant in civitatem habi-
auj teguroejitum qufttidianum ex sacro mUusterio, tationis; talesgue fieri debent duces eorum jjai non
arfjpisci cupiant (qnia non ideo somptus accipiuntI habent hk manentem civitatem, serf Atturara inqui-
ut prcedicent, sed ideo * prcedicant ut accfpianl; ruutingrege qui ascendit de lavacro. Et fecundce
nec toqujjjtttur ex sjnceritale sicut ex Deo, eoraroi G sunt aij)ajy|ae, e{,jileriles tplerandce; et sapi cnstor
Deo; se^anbnlant in astutia, nee ahdicant occultai rfie&dt, et jnfinai aaaaadi : <rai« efODSiiarfe ccelo
derfecoris, sed araplectantur), aduiteri snnt. OrouisI venft jruorf perterat tequirere, et quod abjectuni,
ertfO qui pi^eppnituj c*teris, sjve elericu», sjvn| e^( rpi^§,:'-ty icjuojj ccujfraciiMOaUigare, et
!JM!J*'"*huS, sj it» vidc*ur benevolus et mansuelusi tjjHodiniwun». «ooiwiidare, et piugue et forte eu-
atque affabilis, ut sHbditorum corda in sui arao- storfire.
rem et b prepriam laudera convertat, adulter est, el( IH. paec ija s-iij>jectisovjbus ita oljjiervandaftunt.
regjmejj jmUnarum suscipere nunquam debef, Qujt IB pweJatfs mbmk & pastorUwt» alia conrfitio est.
anlem it* pn-tiei», maneuetus, et suavis est, «t sci Quoniam sieut heatus est fideiis strws et prudens,
videntes et andierites "ad amorem et laudem sponsl\ qu.em coristituit Domiritts super familian\ suam, ut
convertat et accendat amicus est sponsi. castita- det iitis cibum ik temvore. oui imitalur c nastorem
BALUZTINOTiE.
rrmatcani tu aectptam. inm enim, quoa me- liregonus nomma uin r-vangeua^ M ostenaeret
rito rfamnat Agohardus, erant nonnuUi qui verbnnr esse ut poprilns Christianos alimenta susten-
Dei praedicabant quaestus causa, nontam solliciti rfe " Xm lis suppeditet prcedicatoTibus. Hoc enim, ut
eura aniraarutn, cmam de coUigenda pecunia. Et rfixi, j[nstum estf »?tprorsns aetraum, Serf quis fe-
omnino aceepiese ist* virfetur Agobarrfus a sancto raf pTatjdkatores jposflam, qni nihil nori agunt ut
papa Gregorlo, cujiis hasesunt Verfcaex lihro xuj; cathedrls.' occupeirt majoTes, et ex cjuibus liiajus
in Joh, eap. II: < Butyro pedes lavantur, dnm sari- salariura provenit. ftuasi constaret verbum Def non
ctifi pycedicatoribus debita ah audientibus stipendia vafere, nisi qutantum afcstimatur.
confepwilar, et ques fatigat injunctus( prsedicationis »>/i» propriam tattdem. Taxat alternm genus con-
la*or, ©xhibita a diseipulis pinguedo boni operis fc- cionatorjim. seqae pdiosum, eos nimirum, quibus
vet; non qaod ideo prssrficent, ut afainthr, sedideo haec uniCa eura tett^ ttt beUe cpricionari videatitur :
srfantur ui praetticent, irfesl, utpraerficare subsi- cnjtrsmodi riinrtHmmuhi sunt; atque n^inara utiili
sttttH; aon ut intcntieeem sumendi victus transeat essent! Tntri aclraoaet vitaudum id essjB.Ptaeclare
aotio prjedicationis, sect«rf tjtilitateja prtedtcationis saBCiTts irferfiGre^Tnts in homftia paulo anle lauda-
cleserviaat rainisteria 6wste«tati©ni§. Unde a bonis ta : < Qnisquisflamtfue ideo praedicat, tacnjit, ut bic
praeejcatoribus non camsa vlctus prKrficatio impen- tel lajadfs vei munerh» mereedetn redpiat, aeterna
rfitur, qeA cauta p^srf*tntio«is aecinjtar victus. > pTocuidubio ijjerj-^^seprivat. > Virferursum eunj-
Neque ivero dixer«n nihii ptwdicataribijs debere. dem wegorrom/Hejn^fi ict Ezediielem.
dari ah auditoribus. Naro rftgnus est opierarius mer- <°Pastqtem jm«/orutn, id est, Christum, quo etianj
cede soa; et justum est utqui spirkalfa nobis semi- modo eam nomhiairt ftrosper, PetrusChrysologus,
uaiit, eaiiaalia nestjia naetant, ut ad Coriirthios scri- Juiiamis Jr^merjns^aiMcins Lemovicensis, Grego-
hit Pauhis apostoluB: quem loeura attulit irfem TwSMftfacii», It%cm«*^tS, a»L Sic, (piq$ Jpi est,
197 EPIST. AD CLERICOS ET MONACHOSLUGDUN. 198
pastorum in administratione pascuae; ita e contra- j !Linquit, non tuos; et idcirco mihi, non tibi. Hoc
rio de pastoribus qui pascunt semetipsos, quod esl cerlum indicium quod me veraciter diligas, si
iufirniuro est non consolidant, et quod acgrolum agnos meos sollicite pascas, propter quod receptu-
non sanant, et qnod fractum.non alligant, et quod rus es justitice coronam. Sic-et quirfam antiquus pa-
abjectum non reducunt, quod perierat non requi- stor curaro sollicitudinis mysiicis verbfs significavit,
runt : de quoruiri ore liberet pastor pastorum oves dicens : Non est adhuc tempus ut in caulis includan-
suas, et eas pascat in pascuis uberrimis, etiam eas tur oves. Dale antea potum ovibus, et sic eas ad pa-
quaein praesenli vita semper pro se toleraot pravun) stutn reducit. Quod ubi non flt, et venit illud quod
pastorem. Et quidem pia ovis semper quaerit bonum propheta deplorat drcens r Propterea captivus ductus
pastorem. Sed si deest in bac mortalitate, non est populusmeus,quia noji habuit scknliam; et nobi-
deest ille qui animam suam posuit pro ovibus suis, ks ejtts interierunt fame, et mullitudo ejus siti exa-
Propter quod, ubi emendari non potest, ab ovibus ruit. Et alius : Parvuli petkrunt panem, et non erat
tolerandus est ut raercenarius sedens in cathedra qui frangeret eis.
Moysi. Quoniam jnssit pius sponsus, verus pastor, XIV. Hcec verba non imperita, imperjte tamen
ut quae dicunt tales , faciant oves; quae auterij fa- ab imperito ordinata, omnibus necessaria simt, a ab
ciunt,'non faciant. ]} illo qui sedet in solio, usque ad eum b qui laborat
XUI. Haec in postremo propterea dixi', ~ne quis ad molam. Ego non tam illis scribo, quibus nihii
me putet perditam existimare fidelem ovem, quce debeo nisi charitatem, sed eis qui nobis commissi
prudenter tolerat pravum pastorem; illud suramo- sunt; ita tamen ut in nomine pastorum et recto-
pere commonens, ut omnfs pastor non sibi, sed Do- rum intelligantur abbates, et prapositi, atquepres-
mino nutriat et erucliat atqtie corripiat in disciplina byteri: quos et obnixe deprecor ut toto corde in-
et limore Domini subditos : sicut et beato Petro tendant in exhortalionera et obsecrationem beali
summus pastor praeciDildicens : Pasce agnos meos, Petri apostoli, qua dicit : Seniores ergo, [qui in
BALUZII NOT^E.
aUbi Yocatur pnnceps pastorum, sacerrfos sacerdo- 27. Et Edgarus Anglice rex, qui anno 966 vivebat,
tum, pontifex pontificuin, episcopus episcoporum. pastor pastorum vocatur a synodo provfnciali Angliae
Posterioiibus tandem saeculis episcopus quoque Ro- sub Dunstano celebrala. Sic Eusebius in libro pri-
manus vocatus est episcopus episcoporum. Quod ita mo de Vita Constantini, cap. 44, Constantinuro vor
fnteiligi debet, utquia caputest oinnium Domini sa- cat communem omnium episcopum; et Clodoveum
cerdolum, et praecipuus totius oriis episcoptts, pri- regem, regionnm prmsulem, Rcmigius Rhemensis
vilegio sedis suae, intelligatur ob boc ipsum consti- episcopus : qnos tamen episcopos fuisse nemini hac-
tuijis super reliquos orbis episcopos, ideoque quo- p tenus in mentera venit. Atque irf ideo visura est adr
dara modo fit episcopus episcoporum, prcesertim potare, ut planuin omnibus fieret quonam raodo ac-
cura ad eum pertineat cura et sollicitudo universalis cipienda sint verba Tertulliani ac Cypriani. Liltcra
Ecelesiae. Neque taraen existimanrfura est hanc ap- enim occidit, spiritus vivificat.
peUaiionem fuisse tributam anticjuitus episcopo Bo> « Ab illo qui sedet in solio, id est, episcopo. Nam
mano ; tamelsi quidam ita se colligere putent ex li- is in throno sedet iu ecclesia, id est, in cathedra
bro Tertulliani de Pudieitia, et ex Cypriano in prae- sublimiore. Et cathedrara illam episcopalem solium
fatione concilii Carthaginensis. Nam, si qtiid in his quoque vocat Sulpieins Severus iri capite primo se-
rehus video, TertuUianus bic pontificem Bomanum eundi dialogi, augendam ad invirfiam. < Quemdam
satyrico sale defricat: certe palpo non percutit, Et nuper, inquit, non siue meo pudore vidi, sublimi so-
in Cypriani sensu manifeslum est eos falli. Neque lio quasi regio tribuqali, celsa sede residentem. >
enim ait Cyprianus removendara esse praesumptio- Addara vero locum celeberrimi viri Petri de Marca
nera eptscopi Romaai, qui se episcopura episcopo- archiepiscopi Parisiensis : qui exptica«s canonem
rum diceret. Sed ait: Neque enim quisquam nostrum S3 Collectionis Africanae , hcec ait: < Significat ty-
episcopum se episcoporum constituit; id est : Non phum scecularem et lumorem quorumdanj episcopo-
arbitror queroquam episcoporum, qui hic praesentes rum, qui dominatum in clero exercebant; et iu ca-
sutnus, eo praesumpiionis excedere, ut se supra om- thedram elevati, ac si esset sciliumquoddara regium,
nes collegas suos efferat, sentenliamque sui ipsius et arx velut imjperii, lyrannicam sibi doriiinalionem
unicam, ut tyranni solent, praevalere debere conten- vindicabant. > Turo statira ferrae sequitur: < Sane.
dal adversussententiampUirimoruro.prceserlim quo- caihedra episcopalis sublimior erat, et v<elutiu fa-
ties fidei causa ventitatur. Htfnc ego genuinum verbo- D stigio constituta, unde possent episcopi rfe superiori
Tum Cypriani sensuro esse arbitror. Sumptum est loco fideles monere. > Sumptum atttem istud videri
antem istud toquendi genus ex rhetorurn disciplfna. potest ex Augustino, cujus hasc sunt verba ex enarr
Alioqui enim si qui supra episcopos sunt, episcopo- rationc in psalmum cxxvi: <Ideo altipr locus positus
rum episcopi dici debent, rfubitint non esl quin pri- est episcopis, ut ipsi superintenrfant et tanquam cu-
mas Africie, nimirum cpiscopus Carlhagifiiensis, dici storiiantpopulum. » Etpaulopost: < Quoiji.odoeiunj
rfebueritepiscopnsepiscoporum. Nam si istud loquen- vinitori altior fitlocus ad custodiendam viiiearo, siC;
di genus quidpiam haberet auctoritatis, multum de- et episcopis altior locus factus est. > Vidg Heijrir
traneret de dignitate episcopi Roroani, cum quo non» cura Valesium i.n aanotetio^ibflS^d-liMPfiAnjEcclaT
nulii episcopi paria facere viderentur. Sidoniusenim siasticam Eusebii l.ib.7, cap. 5p,
libro \i, episl. 1, Lupum Trecensem episcopum vo- b Qui laborat ad molam, ld est, usque ad inferio-
cat patrem pafrum, et epkcopum episcoporum. Et ris ordinis pastores et prcepositos : ne quis pularet
Ennodius lib. i, carra. 15, Ambrosium episcopum hcecdici episcopis tantum; etpaulo post addit bcec
Mediplanensemvocal pastorem antistitum. Et tamen 'scripta esse, non solum propter epjscopos, serf eliam
nemo dixcrit pontifices Romanos, qui Lupi et Am- propter abJJatcs, prceposilos et presbyteros, quos
brosii aevo floruerunt, Lupo Amiirosioquc fuisse pastorum el rectorum uomiue in.telligi rfebere ait.
subjectos. Quin et Carolus ipse Magnus vocatur Itaque diacooos etiam cxcludit a pastoruta liiunere.
episcopusepiscoporuma monacho Sangallensi inlibro Et tamen in his quoque s.accrrf^ijm ag^vjt fjypria-»
primo de Ecclesiastica Cura ejusdem Caroli cap. nus aliique veteres.
199 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENS»4 200
tobis sunt, obsecro consenior et testis Christi pas- A.luntarte; neque dominqnies tn cleris, sed forma
tionUm, -qui et ejus qum in futuro tevelanda est. facti gregis ex antmq; et eum appaxuerii princeps
'gkririm communicator, pascite qui est in vobis gre- pastorum, percipietis tmtnarcescibilisglorim coronam.
gem Dei, providentes-&on coacte, sed spontanee se- Amen.
cunUum Deutn; neque turpis tucri gratia, sed'vo-

HRERMTRA EORBM SBfERSTITMEI

QUI PICTURIS ET IMAGiMBUS


' SANCTORUMADQRATIONIS
' ' OBSEQUIUM DEFERENDUM !
PUTANT *>

Primum praeceptum decalogi est dicente Deo: B minm, simititudinem otnnium jumentorum qum tunt
Ego Dominus Deus tuus. qui eduxi te de terra Mgy- super terram, vel avium sub ceele volantium, atque
ptt. de..domosermtutk. Non habebis deos alienos in reptilium qum moventur in terra, sive piscium quisub
conspectu meo. Non faciestibi sculptile, necsimilitu- terra morantur in aquis; ne forte ocutis elevatk ad
dinem omriiutn qum in ccelosunt desuper, el qum ver- ccelum, videas solem et omnia astra cozii, et errqre
santurinaqttissubterra. Nonadorabisea, etrion coles. deceptus adores ea et colas. In quibus verbis summo-
Ad quaeverha beatus Auguslinus brevissime subjun- pere notandum est, quia si opera manuum Dei non
git,dicens (Homil. in Exod. cap. i): < Inprimoprae- sunt adoranda et coleuda, nec m honore Dei quanto
cepto prohibelur aliqua in figmentis hominum Dei magis opera manttnra hominum non sunt adoranda
siiuilftudo; non quia non habet imaginem Deus, sed et colenda, nec in honore eorum quorum simUitudi-
quia nulla ejus ituago coU debet, nisi illa quae et nes esse dicuntur.
hoc est quod ipse, nec ipsa pro illo, sed cum iUo. > II. Ex Jibro sanctiAugustiui deCivitateDei x (cap.
jtaec dicens beatus Augustinus docet nos breviter 1) quibus modis cuitus dicatur : < Videndum ac dis-
qualHeret caelera hujusmodi praecepta iriteUigere serendum est, quantum Deus donat, iramortales
debeamus. Nam cum distincte dicaturnonfaciendam ac beatiin coelestibussedibus, dominationihus, prin-
simililudinem omnium quae in ccelo sunt, aut quaein C cipatibus, potestatibus consliluti, quos istirfeos, et
terra, nonde solis simihtudinibus alienorum deorum ex quibus quosdam vel bonos daemones, vel nobis-
inteUigitur dictum, sed et de coelestfbus creaturis, cum angelos nominant, quoraodo credendi sintvelle
aul quae in honore creatoris bumanus sensus potuit a nobis religionem pietalemque servari; hoc est, ut
excogitare. Propter quorf et aperle Moyses loquitur apertius dicam, utrum etiam sibi, an tantum Deo
arf populurii, dicens : Locutus est Dominns ad vos suo, qui etiam noster est, placeat eis ut sacrafacia-
demedio ignis. Vocem verborum ejus audistk, etfqr- mus et sacriliceraus, vel aUqua nostra, seu nos ipsos
tnam penilus nqn vidistis. Et post pauca : Custodile reiigionis ritibus consecremus. Hic est enim divini-
igitur solticite animas vestras. Non vidistis atiquam tali, vel, si expressins dicendum est, deitati debitus
simililudinem in die qualocutus est Dominus vobisin cultus; propter quem nno verbosignificandum,qiio-
Horeb de medio ignis; ne forte decepti facialis vobis niam mihi satisidoueuro nonoccumtLatinum.Grce-
sculvtam similitudinem, aut imaqinem masculi vel fe- co ubi necesse est insinuo ouidvelimdicere. Latriant
BALUZH WIM.
»invaiueral cevo Agobardi pessima superstitio, ut movertintauctorilatemcenstirce Hispanicae ac cardi-
existimarent noririttlli imaginibus sariclorum ita ut nalis Baronii. Ego crerfiderim Agobardum scripsisse
DeificceTrinitati servitium aut adorationem impen- quodomnestum inGallia,utetiama Sirinundoobser-
di debere. Quod adeo impium visum est Ecclesice vatum est, sentiebant. Saneinslituli mei non est pro-
Gatlicance, ut et episcopi m synodo Francofordiensi nuntiare de arduis hisce quaestionibus. Attamen si-
congregati damnaverint secundam synodum Nicae- lere non possum mihiralde placere decreta concilii
nam, quae adoralioriem illam imaginum videbatur Cameracensis habitianno 1565 sub Maximiliano a
imperasse, et Carolus ipse Magnus stylum quoque Bergis, archiepiscopo Cameracensi, quod sic statuit
adversus eam slrinxisse putetur. Ludovico deinde in causa iinaginum : < Imagines in templis nuUae
Pio, Garoli filio, regnante, eniicuit rursum in hoc slatuantur, nisi episcopi consensn et judicio. Si quae
argumerib ardor episcoporum Gallice: qul curo aulem erectae fuerint, ac prae se ferant quidquam
adoratioriem illam imaginum ferre riOnpossent, ni- quod non deceat, neuue prototypo congruat, tolli eas
vhil inlentatum reliquerunt quo mentes iidelium ab aut mutari jubeto. Doceatur prceterea popuJus ima-
eo:errore. revocarent. Et omnino, dum studebant ve- gini nullnm cullum deheri aut propter materiam,
ritati, videbantur facere conUrmeliam imaginibus,. aut propter elegantiam, aut propter pjcetiumoperis,
quibus crederes asseverasse nuUum ctiltum dehieri ; aUt propter quidvis aliud quod sit in artificio aut
retinendas tamen, ut ex earum aspectu fideles exci- imaginis substaritia; sed propter rem significatam,
tarentur ad imitationem sanctorum hominum. Unus ad quam hic cultus et hpnos praecipue refertur. Et
muhomm hulc operi incubuit Agobardus, sed adeo sic admonendus est animuni orantis aut venerantis
vehementer, ut propterea exislimaveritit nonnulli in reiri signatam referri, et non in signura, qnod nec
Ubrumhuncnon esseadmodum catholicum. Serf ta- audit, nec videt, nec sentit. > Vide Gulielmum Du-
men quidam pii eruditique viri, post rera istam accu- randi in libro secundo de raodo generalis concilii
rate discussam, sensernrit nihit in eoesse quodaper-
te violet fldem Ecclesiae, adeoque ab Agobafdo sum- celebrandi,cap.57.
SOI ^*^ LIBER DE iMAGlNJBUSSANC-fORUM, 204
quippe nostri, uUcnnqne sacrarum Scripturarum jA.patur, et Latme interpretatrir servitus, sed ea qua
positum est, interpretati snat servitutem. Sed ea coUmus Deum : vel quae Ofmntsi*Graece, Laline
seivitus, qnaedebetur hominibus, secnndum qnam autem religio dicitur, sed _a quae nobis est erga
prcecipitApostolusservos dominis suis subditos esse Deum ; vel quam illi 6<o<7tS<tav, nos vero non uuo
debere, aUo nomine Graece nuncupari solet. Latria verbo exprimere, sed Dei cultum possunuis appel-
vero secundum cohsuetudinem qua loculi sunt qui lare : hanc ei tanlum Deodeberi diciiims qui verus
nobis divina eloquiar condidernnt, aut semper ant est Deus, facitque suos cultorcs deos. Quiciinque igi-
tam frequenter ut pene semper, ea dicitur servitus, turjjunt in ccelestibus habitalioriibus immortales
quaepertinet ad colendum Deum. Proinde si tan- et beati, si nos non amant, nec beatos essenos vo-
tummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi limt, coleudi ulique non snnt; si autem amant ef,
videtur. Dicimur enim etiam colere homines, quos beatosesse volunt, profecto inde volunt, undeelipsi
honorifica vel recordatione vel (prcesentia frequenta- sont. >
mus, Nec solum ea quibus nos religiosa humilitate In eorfemlibro post pauca (Cap.4): < Huic nos
subjiciraus, sed qucedam etiam quae subjecta sunt servitutem, qucelatria Grcecedicitur.sive in quibus-
Bobis perhibentur coli. Nam ex hoc verbo et agri- que sacramentis, sive in nobis ipsis debemus. Hujus
colseet coloni et incolcevocantur. Et ipsos deos non B] enim templum simul omnes.el singulilempla sumus:
ob aliud appellant coelicolas,nisi quod ccelumcolant; quia et omnium concordiam, et singulos inhabitare
.non ulique venerando, sed inhabitando, tanquam dignalur; non in omnibus, quam in singulis major :
coeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni, qnoniam nec mole disteoditur, nec parlitione mintii-
qni conditionem rfebent genilali solo pfopter agri- tur. Cum ad iUum sursum esl, ejus est altare cor
culturam sub dominio possessorum, sed, sicut ait nostrum; ejus unigenito eum sacerdote placamus;
quidam Latini eloquii magnus auctor (Virg. Mn. i, ei cruentas victimas caedimus,quando usque adsan-
16): guinempro ejus veritate certamus; eum suavissimo
Urbsantiquafuit,Tyrii tenuere coloni. adolemus incensu, cum inejus conspectu piosancto-
"Ab incolendo colonos vocavit, non ab agricultura. qne amore flagramus. Ei dona ejus in nobis, nosque
Hinc et civitates a majoribus civitatibus velut popu- ipsos vovemuset reddimus; ei beneficiorum ejus so-
lorum examinibas condilae, coloniae nnncupantur. lemnitatibus fesliset diebus stalutisdicamussacram
At per hoccultum quidem non deberi nisi Deo.pro- usque memoriaro, ne volumine temporum ingrata
priaquadamnolione verbi hujus omnino verissiraum subrepat oblivio; ei sacrificamushostiamhumilitatis
est. Sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo et laudis in ara cordis igne fervidae charitatis. Ad
Latine nno verbo significari cultus Deo debitus non C hunc videndum, sicut viden poterit, eique cohaeren- .
potest. Nam et ipsa reUgio, qnamvis distincliusuon dum, ab omni peccatorum et cupiditatum malaruui
quemlibet, sedDei cultum significare videatur (unde labe mundamur, et ejus noraine consecramur. Ipse
isto nomine interpretati sunt nostri eam quaeGraece enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis appeti-
Oprxrxtiadicitur), tamen quia Latina loquendi con- tionis est finis. Hunc eligentes vel pothis religentes,
snetudine non solum imperitornm, verum etiara amiseramus enim negligentes; hunc ergoreligentes,
doctissimorum et cognationibushumanis, atque affi- unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione
nitatibus, et quibusque necessitttdinihus dicitur ex- tendimus, ut perveniendo quiescamus; ideo beati,
-
hihenda religio, noneo vocabulo vitatur ambiguum, quia iUo fine perfecti. >
cum de cultu deitatis vertitur quaestio, ut fideuter III. Quod inter Deum et homines nullus sit aUus
dicere valeamus religionem non esse nisi cultum mediator qucerendus, nisi Ule qui Deus et homo est,
Dei: < quoniam videtur hoc verbum a significaida exlib. ix sancti Auguslini in opere superius memo-
observantia propinquitatis humanae insolenter au- rato (Cap. 15) : < Multiludo quce beata est, unins
ferri. Pietas quoque proprie Dei cultus inteUigi so- Dei participatione fit beata. Cujus participationis
let, quamGraecisvaiStu» vocant. Haectamenet erga _ privatione misera multitudo malonun angeloruiu,
parentes ofticiosehaberi dicitur. More autem vulgi quce se opponit potins ad impedimentum quam in-
hoc nomen etiam in operibus misericordiaefrequen- terponit ad beatitudinis adjutorium, etiam ipsa mul-
tatur. Quod ideo arbitror evenisse, quia hcec fieri titudine obstrepit quodammodo, nepossit ad iUud
praecipuemandat Dens, eaque sihi vel pro sacrificiis unum beatilicum perveniri, ad quod ut perducere-
vel prce sacrificiis placere testatur. Ex qua loquendi mur, non multis, sed uno mediatore opus erat, et
consuetudinefactum est, ut et Dens ipse dicatur hoc eo ipso cujus participatione simus beati, hocest,
pius : quem sane Graeci nullo suo sermonis nsn Verbo Dei, non facto, sed per quod facta sunt ora-
t<xrt6tUvocant, qoamvis tvviStuv pro misericordia : nia, Nec tamen ob hoc mediator est, quia Verbum;
iilorum etiam vnlgus usurpet. Unde in quibusdam : (maxime quippe immortale et maxime beatum Ver-
Scripturarum locis, nt distinctio certior appareret, . bum longe esl a mortaUbus miseris), sed mediator
non eiaiitttc», qnodexbonocultu, sedOtoaiGtuc», quod per quod homo, eoipsoutique ostendens ad iUud
exDei cultu compositomresonat, diceremaluerunt. nori solum beatum, verum etiam beatiflcum bonum
Utramlibet autem borum nos uno verbo enuntiare non oporlere quaeri alios merfiatores per quos arbi-
non possujuus. Quae iuque W/w/n Grcece nuncu- tremur nobis oerventionis gradtis esse uioliendos !
PATROI. ClVji 7
203 s.Aco^i>iEPiBe€-»iim^i«M*« *,- m
i^tia.beat^s %|,B^H»)^^^1^ ^Aos^iM^fc^jjBis ^raa-1 Ai-..-.'^»^M» li^-i^lMlftl^^ q^iinlrii erea-
. i^tetis }iOiM®, C9jmjt}ijdwiftpcaebttit, pcwtifiijjiijjdce i^r%^eicm»AMnai*«M|!f»oi i^a*<^ jjtai et i^tsa sub-
. <^unjt^%-|Ha-i. Njejjro)}, e»jm w»? * w^tjjiitajft et [djfetp(»6 (,fop> 4.).s t f^wcnncfue rgitur immortafis
jniseria, libei;ans, arf.aji^Ios, imoioifeles. beato&qiie pt»lesta&qaaataiibet vJWttte praedita, si nos diligit
ita.perdjjcitutc^rujitpai^dpaUoneetkuij nos. im- sicmtseipc<m. crf^vstles^sijhcfitos, ut beati simus,
niortales et beati SHIJUS,serf ad iUam, Trinitat*rq, cui etifsa,ajl>dit»i»ea*a-est. Sietgononcolit Deum,
cu|us et angeUparticjLj^onfi beati sua^. Heo^uaiitap raisejM-est, quia privatur -Bteoi.Hli ehim potius dt-
, iu forma servi, ut roediator esset, infra aagelos, esse vro» sfjnteniSagisaffrdgatur, et cmeciionisviribus fa-
voluit, inforuja Dei super, angelqs mansit: irfem vet, qua serfpOurriest. Sactificans dus eradicabilur,
Ui inferiorjbus via /yjtse, quj, in, superioribus nisi' Domno fo/f.HtM, ril" alfsf nunc taceajji. quae
xite./», •; -<•,'-.-. pfii-Mneotarf;i»eli^0niS obsequium quo colitur, Deus?,
IV. Ex libro x ejusdem operts, ubi evidentissime «icriiicium CeJ^ttttlus lromiiium est qui aiirfealcli-
exemplo Doroijii 4esji Cbristi docetbeatus Augufiti- ito-^deleri, HMBloi Sfufta deriique.de cultu 4vjnio
nusi nulU creatur% sjjccijlcanrfunJi ita doQeoss(Gapp, uswpata, sijmt; qilaefionorif)us deferuntur humanis,
t9, ^) tiG^ ajjjt^iij,putaiJthcec visMi*scwmlicia sive h»Jinifitste riftfiia, sfve ao^tthitioriepestifera; ita
djjs, aJjjs cougriwjiefcstiijamo,vero Deo fanquanj invi- 9 temeatH q«itijjse»deferuntur, homines haberentui!,
sibUiiuvisibilja-et roaj>i-a(ii»j^ra^lj^iqueraeliorav cfJjidfeiJiMR-fcoteaicIiiet-vene autem multum
eis, ad>Jituji, e* arflBrancri.<Juis vero sacrificanrfum
f^cIA^esciirofclig-cit« sigoa esse illorum, sicut verba ceusuk, riisi c4cjuein amt scivft Deum, aut putavit,
"•'"
SOjjaoti»sigtiA Vi»t, reruB). Quocirca sicul ocautes aufcfiiisitk?>•
at^ue» laudajites; adr. e««jc dirigimtts sLgnificautes VI. Ex Ubro sahcri Augustini de vera Religione,
voces» cui res ipsae iu cordfi qivas siguifrcamis ofife- apui qucjs potissfrauOTDeus veras qucerendus sit
r,ioi-i&;iu, sacsiAcaiites ^ (Cap. 15): < Prius ergo sequendi sunt, inquit, qui
otjfej-esrfuiu» essftji^Vje/ittJii^quajjiilJii.csttjustini eoz» unum suniijMiBti>sc>l»«i*verUiM Beuro etsoltim colen-
djJJIJS, nostris: wjv&ibjlfesaerfflcUHUi nǤ>ipsi esse de- dum. esser cJjctmt. Sji apurf hos-veciias, non-eluxerit j
befijui». Tuuei BSbifefovauv nobisque ea»»ga*iden«, ttua. deiiHun itji^^wthH» estv Swut eniro ih ipsa re-
c^jue.atihqc i&wm WKpro suis wibus ailjavant nu& natni-a-lnaji^ om-
, nia.Tedigenlis, ee^ iru genepe humafio mttftitudiriisf
ajjij-j^qujflWT-i^^
^f^t^tPOJ^tfQr^. ^*wweis i*Mis< baec eidiiheije uUa,potenJ4a,esfei>i*Lefliii>c^tieutiti reliigione
v^ue.f-i«tU6» non Ubjjj^ aj^ipjiint; eticjimiadjJmroi- quiadiuiji» AtoiCfaiJtt «socumwajor et flde cHgnior
nes, it* «UA»jaAii,i- VJ}.eojnuij pcsksseaAi*seuitatui;,
agejjtj^mftvojtmtkSont>deU»es«9^Ja m Uy«iJi* . VJj*.Es honiiiia-'•«' sanctfe G*egorii papce super
sjujjjtis. Ruta-wuaHwidimjjdefeMftduj»* angelis tt*-. Evaagc4iajRqualitet eiaara apudi sanclos Deus quae-
nfl^,,v^Vadorai^, Yielisacr.iJ«ando<, qui debetiir reodus sit: t Quaisamtesautem noa vigiies inveniunt
l^Aet wuiii9J»W,adB¥^one ij^if^ jassKitte qui cuBtoditH»*«wlaae»; quia saict* Pafres, qui
nover.u«A.: ftecjlj>siafj. Iwnis nostrfe stjidihr
s,ijjftttbjjft oi; ctet^r^, oui usfc las; esse, stfttam, (t«8»»J<hii|a*,
i^^tjksjjjjt aij^lDs sao&tt» etjajft, sanclJ! homines i ocour*uo.t,:ii4i:Siwiiirfl;»e*bO-ve*8«riplo'nos doceant-,
Djrt NajK PaBtoSisfe Barnabaa i» Lycaonia fuctr»i quos cwftj^ultdJJini,>}«H*aMinM»,mvenimtts qnera
ciuodam miraculo sanilatis, puiaiisunt Dii, eisque c(Uig«»as»Quift.ftejtossptov nosterj «*si>humilitate
>«-*^i»v«t^Siimtoalai*e. voluetunt: qnodj a se hoiirojinterhcjjSiJiJ^»cii>ii*itate famen supra homi-
lj»milipicitcji«rJ!*^seJiWS* oia ia quem crederent nesftiit. Gwn e«fD tJWBseuntur.vi^iles, diiectus in-
ajjjiijj&ci^^JPeu^ Su> vefiiiac: ctfjiaajiHSpTophetaset>apostolbsrofra ipsum
pj^j^sij^hojc^ quia vero Deoi debei-i esse coa8pioim«s.j*ittui» qut ita*ura Deus est, supra
sciujitj.,Non.eii^: r^scera (,ut ait jTocpbyjiius, et ijoh- lwmiiJgS'COii6icJ>MiiSuS'. »
nuliipjjtaal) cmda»e*^isnijloj;fbus, sedidivinis ho- jjr flteincte seitferiiiftGtiMciCairticorom (ubf ex per-
uoribus gaurfeiijt.Gc^miterci uhlorum rocjgoamha- soe* saactm EcCtealse- cfltifur: tnvenvrunt me viyilet
b.ent,ujactique,«tslafii^iJifveUeofc ipsi sibt, poteram ' qul eu$todimtt rftiiBJtem; Num qttenr ditexit anima
ek§M^eil^^JV^tSfe d.^WA^^' ^i arroga»t spin*-,: rma^idit^?-P^ltdkmctmpetmnsissemeos,inveni
tu», npn-Quju#W<*orj>i)rB(ftjj»o, sM^ t; c/»w»»t*«at«^M>t#hWt Ff ex- pTterffcia-homitia bre-
ajijmo, djjlect^tur,, coi rfecepto;sjjlyfictofiiie dorni-: vkoy ajj^t^V nuiw **MeaiM& c^
mtereintiejjii^.ij^ %4 lijeuuj -je«tn, i». sk>: UlJi^^i^ii^aliMiBiiftii» Ja»'d#eisifthrterbis di-
nejltjjj», * GWrtjdellijliloTem'suum
hppt} UUjiS dqra,
sa,cjjifi»3i|«i-v; s#crjficaljir. cuipiam cmAWim^f^i^Sj'^
prajjter iifena. Upcle.yet*ijjij ilie.roedia^r,, i» cfuantumt: Eettesiai qutWerett, l»ji^ an«-^^praeclicatoribus
:Jftwridttnfcsurt per-
fqrjaiam,servi accipiens, mediatoi; effectjjs.es*Diei«le sp-^itJpiKS neiulti,i fjW rfKl*
mea. IUum
hQmjjjjjm,,hfamqCtaujtqs Jesus, curo(iu, lornja, Bei,. trqnetsse&.eoiti,'ihWti'quetri>dUiifltjtritriter
sf istos transire noluis-
saprifici>unjC^m,Palre8Uinat,,cum quc- et uriasi esli quippn i^wieMpairioil-pi-iseet, 1Augustinus ht
tservi saerificium maluifcesst t set. » eorisona» hufo intelleetui beatue
Deus^ta^meaiftforma
quam sumere, nevql hac.occasione qnisqnam exis- homiliaprimaEvan^Ui^GuurfttteJocrtnemlocruitur
tjmaret cuilibet sacrificandum esse creaturae. > dicens (Tract. i); *j>-ipsi8!iJWntibus esf Joanne»^
aos LiBEfr^ftrAGiiNu^ m
de quibus.paritolarite5caiitavini-als.,Dcetftes: Levmt; A nejn me vultis esse, utlbcroar coritra verilatem. Non
ocutos meos ad moniet, uride venkt auxiltum mihi. potest bomo accipere qufdquarh;, nisi datum fuerit
Ergo, fratres charissimi, si vultis inteUigere, fevate; ei de coelo. fpsi vos mihi testfmoniJtm perBibetis
oculos ad istrim montem, id est, erigite vos arf quod dixerim: Ego non sum Chrisius. Non es ttt
evangellstam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia Christus! Sed quirf si major illo, quia tu illufij ba-
montes isti pacem suscipiunt, non potest autem ptizasti ? Missus sum. Ego praeco sum, flle judex
esse ifi pace qui spem. ponit in homine; nolite sic est. Et audi testimonium multo vehemeutius, njtilto
1
erigere oculos. iri montem, ut putetis in homine expressius. Videte quid nobiscum dgitwr. Videte
spem vestram esse coUocandam, et sic rficife: £«- qtiirf ajnare debeamus. Tidete qiita aliquem homi-
vavi oculos meos in montes, uride veniet auxilium hem amare prae Christo, adulterium est. Quare hoc
mihi: ut statim subjungatis : Auxilium meum a Do- dico, attendamus vocem Joannis. Poterat in iUoer-
mino qui (ecit ccelumet tetrqm. Ergo levemus ociilos rari; poteral ipse putarf qui iion.erat: respuft a se'
iu moutes, uude veniet auxilium nobis. Ettamett; faisum honorem, ut teneat solidam verilatem. Vi-
IIQUipsi montessunl, in quibusspes nostra pohenda. dete quid dicat Christum, quid se; Qui habet spon-
est. Accipiunt enim montes quod vobis ministrent. ' sam, sponsus est. Casti estote, sporisum amale. Quidt
Unde et montes accipiunl ubi spes ponerida est, cum B autem tu es? Quid noliis dicis? Qui habet sponsam,
oculos nostros levamus ad Scripturas, quia per ho- sponsus est; amicus autem spbnsi, qui stat et audit
mines miuislratce sunt Scriplurae. Levarvimusocufos eutn, gaudio gaudel ptoptet vacem sponsi. > Et posf
noslros ad montes unde auxilium veniet. Sedlamen pauca : < Vide, iuquit, stanlem in solido: Non sum
quia ipsi homines qui scripserunl Scripluras, non dignus corrigiam calciamenti ejus solvere. Bene te
de selucebant ; ( sed illfi erat lumen illorum. qui il- humUias, merilo stas, merito non cadis, merito au-
luminat hominetri omnetn venientem in huric mun- dis,. et gaudio gaurfes propter vocem sponsi. Sic ef
dum; et moos erat iUeJoannes Baptista,, qui dixit, Apostolus amicus sponjsisielat, ef ipse non sibi, secf
Non sum ego Christus, ne quisqrfaro in monte spem sponso. Audiat vocera zelantis zelo,Dei. Vos zelo di-
pouens, caderet ab iUo qui montes illustrat. Et ipse xit, non meo, non mihi, sed zelo Dei. Ufide?Quo-
coafessus» ait: Quoniam de plenitudirie ejus omnes modo ? Quero zelas, cui zetas? Desponsavi enim vosf
accepimus.) ita debes dicere : Levavi oculbs tneos iri uni viro, virginem castam exhibereChristo. Quid ergo
montes, unde veniet auxilittm.mihi. Ne auxitium quorf times ? Quare zelas ? Timeq^inqui.i, ne sicut serpent
libivenit, moritjbus. injpules, sed sequaris ef dj- Evam seduxit astutia sua, sic et veslri sensm corrumt
cas : Auxilium meum a Domino qui fecit cmtttm et pantur a castiiate, qum est in Christo. Oronis Eccie-
lerram. Jlrgo, fratres, ad hoc isla monuerim, ut (J sia, virgo appcllata est. Diversa esse raembra Ec-
quando erexistis cor arf Scripturas, cum sonaret clesiae, di^ersispoUere donis.virfelis atque gaudetis.
EvangeUum : In principio erat Verbum, el Verbum Alji conjugali, alia- conjugatce ; alti viduati, uxores..
erat apud Deum,et Deus erat Verbum, et caetera. ultra non quaerunt;. aUaeviduatce, maritos ultra non
Qjuaelecta sunt ut intelUgatis vos levasse oculos in quaerunt; alii integritalem ab ineuute aetate conser-
montes. Nisi enim ista dicerent, unde omnino cogt- vant; aUcevirgfniiatem suam Deo voverunL Diversa
laretis, non inveniretis. Ergo ex montibus venit vobis sunt munera; sed omiies.isti> una virgo est, Ubi ista
auxilium, uthaec vel audiretis : si nondum potestis vjrginitas ? Non enim in corpore. In corpore pau-
inteUigere qttod audistis, invocate auxilium a Do- carum feminarum. Etsj dici virgiuitas in viris po-
mino qui fecit ccelumet terram, quia.monfes; sic po- test, paucorum sanctitas. lntegritas eliam corporis
tueruntloqui,ut non possint ipsi iUuminare, quia est in Ecclesia, el hosorabUius raembrum est. Alia
et ipsi illuroinali sunt audiendq. Ihde qui hcec dixit autem sunt membra in corpore: serf omnia in menta
accepit, Joannes iUe, fralres.qui discurobebat su- servanl virginitatem. Quceest vwginitas mentis ? In-
per pectus Domini, et de pectore Domini bibebat tegra fides, solida spes, siacera charitas. Hane vir-
quod nobis propinaret. Sed propinavit verba. Intel- ginitatem timebat ille qui zelabat sponso » sei-peote
lectum autero iude debes capere, upde et ipse bibe-1 ' corrumpi. Sicut eniro memhrum violatur ia
> etiara coiporis
rat, qui tibi propinavit. Istis paria hic idem quodam loco, sic seductio linguee violat
virginita-
doctorin prcedicti operis homiUa duodecimaloquitur, tem cordis, >
cum verba Joannis Baptistae tractaret, qui ad disci- VIU. Ex libro de €ivitate Dei ix (€ap. 23) sanctfi
pulos suos Joannes respondil, dicens : < Non potest Augustini: Quod licet sancli angeli atque homines
homo accipere quidquam, nisi datom fuerit ei de
noncupentur dii, nequaquam taraen possint Udem<
ccelo. Ipsi vos roihi testiroonium perhibetis qudd di- sancti angeli appellari dii deorum, id est, hominum.
xerim: Ego non sum Chrisfus. Tanquam dicens: sanctorum. Ex qua consideratione coliigitur, quia si
Quid vos fallitis 7 Vos ipsi mihi quomodo proposui- angeii sancti non possunt dici dii hominum, multo
stis istam quaestionem? Quid mihi dixistis? Rabbi, minus horoines. AU itaque idera doctor: <Verumta-
qui erat tecum trans Jotdanettt^ cui testimonium per- men cum a nobis quaeritur, si homfne* dicti sunt
hibuisti ? Noslis ergaquale lestimonium illi perhibut dii,
in dii sunt, quem per angelos veiper
niodo ? Dicturus sum non esse illum quem dixi esse quod populo
homines alloquilur Deus; quanto magis immortales
de
ego, qui aUquidaccepi coelo, aliquidut essem. Ina-
eo noroine digni suht, qui ea fruuntur beatitudiue,
SOT S. AGOBARDlEPISCOW LUGDUNENSIS 208
ad quam Deum colendo cupiunt homines peryenire; A mo de Civitate Dei (Cap. 13), ita loquens: < Nec
quid respondebimus, nisi non frustra in Scriptnris contemnenda et abjicienda corpora defunctomm ju-
sanctis expressius homines nnncopatos deos, quam slorum, quibus ianquam organis et vasis ad omnia
iUos immortales et beatos, quibus hos aequales fu- bona opera sanctus usus est Spiritus. Si eniro pa-
turos in resurrectione promittilur; ne sciUcet pro- terna vestis et ahnulus, ac si quid hujusmodi, tanto
pler illorum excellentiam aliquem eorum nobis con- charius est posteris, qtianto erga parenles niajor
stituere Deum infidelis auderet infirmitas. Quod in affectus; nnUo modo ipsa spernenda sunt corpora,
homine facile est evitare. Et evidenlius dici debue- quce utique multo familiarius atque conjunctius
runt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes quam quaelibet indumenta gestamus. Hcecenim non
fierent eum esse Deum suum, qui dictus est Deus ad ornamentum vel adjutorium quorf adhibetur
deorum. Quia etsi appeUantur dii immortales iUi, extrinsecus, sedad ipsam naturam hominis perti-
elbeaii, qtti in coelissunt, non tamen didti sunt dii nent. Unde et antiquorom justornm fhnera officiosa
deorum, id est, dii hominuin in populo Dei consti- pietate curata suut, et exsequiae celebralae, et se-
tutorum, quibus dictrim est: Ego dixi: dii estis, et pultura provisa; ipsique cum viverent, de sepelien-
filii excelsi omnes. Hinc est quod ait Apostolus : Etsi dis vel etiam transferendis suis corporibus, filiis
sunt qui dkantur dri, sive in coelo, sive in terta, B mandaverunt. Ipse quoque Dominus die tertio resur-
(sicuti sunt dii mutti, et domini multi) nobis tamen reclurus, religiosce mulieris bonam opns praedicat,
unut Deut Pater, ex quo omniq, etnot in ipso; et praedicandumque commendat, quod unguentum pre-
vntts Dominus Jetus Christut, per quem omnia, et tiosnm supra raembra ejns effuderit, atque hoc ad
nosper ipsum. > enm sepeliendnrii fecerit. El laudabiliter commemo-
IX. His ita se habentibus, est modus divince, sive rantur in Evangelio, qui corpus ejus de cruce acce-
evangelicae, vel etiam hunianae gloriae; sicnt Alchi- plum diUgenter atquc honorifice tegendum sepeUen-
mus Avitus episcopus Viennensis in Dialogo, ubi dnmqne curarunt. Verumtamen istae auctoritates
cum Gundobado rege loquitur, dicit: <IUud tamen non hoc admonent, quorf irisit ullus cadaveribus
quod ab cequalitate ccelestis gloricePatrem et Filium, sensus; sed ad Dei providentiam, cni etiam tatia
perinde nt creatnram angelicam secludentes, quaro- pietatis offlcia placent, corpora quoque mortuorum
dam mibi invidiam iUicite supernis virtutibus delali pertinere siguificarit, propter fidem resurreclionis
honoris obtenditis, dicenles : Ergo et angeUs, atque astroendam. >
archangelis, et quaecunque in excelsis snnt, gloriam Item Augustinus in lihro oclavo ejusdem operis
ferre debemus; licet minime pertineat ad causam, n (Cap. 27): <Nec tamen martyribus templa, sacer-
etiam ad praesens non omnino sic renuo, quasi crea- J dotia, sacra et sacrlffcia constituimus : quoniam
turae subliroi atque prcestanti gloriam ferre timea- non ipstr sed Doas eorum nobis est Deus. Honora-
mus. Est quippe divinae, est angelicce, est etiam mus sane memorias eorum tanquam sanctorum ho-
bumance gloriae modus, quem in multis Scriptura- minnm Dei, qui usque ad mortem corporum suorum
rum locis inveniamus et sanctorum meritis et api- pro veritate certarunt, nt innotesceret vera religio,
cibas regum sine vitio assentationis ascribi. Quae falsis fictisque convictis. Quod etiamsi qui antea
enim inter homines prima gloria, gloria baec est om- sentiebant, thaendo reprimebant. Quis autem an-
nibus sanctis ejus; et in Evangelio Dominus dicit, divit aliquando fldeiium stantem sacerdolem ad al-
quod nec Salomon in omni gloria sua sic vestitus tare, etiam super sanctum corpus marlyris ad Dei
est, sicut lilii flosculus specie naturali. > honorem cultumque constructum, dicere in preci-
X. Audiamus nunc his paria beatum Hieronymum bns: Offero tibi sacrificium, Petre, vel Paule, vel
ptaedicantero. Dicit enim in epistola quam pro a schi- Cyprianet cum apud eorttm memorias offeratur Deo,
smale Vigilantii ad Riparium presbyterum transmi- qui eos et homines et martyres fecit, et sanctis stiis'
sit: < Nos autem, non dico martyrum reliquias, sed angelis coelesti honore sociavit; nt ea celebritate et
riec solem quidem et lunam, et arigetos, et archarige- Q Deo vero illorum victoriis gratias agamus, et nos
los' nonseraphim, non cherubim, et omne nomen ad imilationem talium coronarum atqne palmanim,
qijod nominatnr in prcesenti scccnlo, et in fuluro, eodem invocato in autiliura , ex illorum memorice
eolimus et veneramur; ne serviamus creaturce po- renovatione adhortemnr. Quaecunque igitur adhi-
tius quam Crealori, qui est benedictus in saecula. bentur religiosorum obsequia in martyrum locis, or-
Honoramus autem reliquias martyrura, ut eura cu- namenta sunt memoriarum, non sacra vel sacrificia
jus sunt martyres adoreuius. Honoramus vos, ut mortuorum tanqnam rfeorum. Qnicunqne etiam epu-
honores servorum redundent ad Dominum, qui ait: las suas eo defenmt; quod quidem a Christianis
Qui vbs suscipit, me tuteipit. > melioribus non fitj et in plerisque terrarum nuUa
XI. Consonat huic beatus Augustinus in libro pri- taUs est consuetudo: tamen qnicnnque id faciunt.
BALUZII NOTiE.
* «ft acmtmaie ^eieuns esi lit^ A/\m*\n.t\
00 HAM neui **.**,
esse I.1..m eviucii tll..«iM.«a.M.«M
misaui m*^.!l iiiusirissiiuus »!n
vir DHIM,.
rtgtianm. CaiahviaAef
.Ci*A.'«Mn»«
Vimtnntit nicnorao rcims
aculeaias Hieronymiiri eum scriptiones. Et constat de Harca archiepiscopus Parisiensis in Dissertatione
hominem fuisse valde haereticum, ac merilum ut depatria Vigilantii, quam olim in publicum exire
«dversus eum excandesceret Hieronymus. Ac vulgo faciemus. Probat autem Aqnitanum fuisse.
piitant hominem fuisse Hispanum. Sed illam opinio-
209 LIBER DE IMAGINJBUSSANCTORUM. 210
quas cnm apposnerint orant et auferunt ut vescan-. iaut illo etiam quem propter se acceperunt, accepe-
tnr, vel ex eis etiam indigenlibus largiantur, sancti- runt taraen, atque ita refectos in illum ire com-
ficari ibi eas volunt per merita marlyrum in nomine peUunt, quo fruentes pariter beati siraus. Nam et
Domini martyrum. Non autem esse ista sacrificia Apostolus exclamat: Nunquid Paulus crucifixus est
martyrum novit, qui novit unura, quod etiam iliic pro vobis? Attt in nomine Pauli baptizali estis ? Et:
offertur sacrificium Christianorum. Nos itaque mar- Neque qni plantat est aliquid, neque qui rigat, ted
tyres nostros, nec divinis honoribus, nec htimanis qui incrementum dat Deus.. Et angelus hominem se
criminibus coUmns, sicut colttnt pagani deos suos; adorantem monet, ut iUum potius adoret, sub quo
nec sacrificia Ulis offerimus, neceorum probra in ei Domino etiam ipse conservus est. Cum autem
eorum sacra convertimus. > homine in Deo frneris, Deo potius quam homine
Dicit etiam in libro quem de,sex dierum opere frueris. Ulo enim frueris quo efficieris beatus; et ad
scripsit (Quaest.in Gen. lib. i, cap. 84), quod statuit eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut
Iapidem Jacob, qnem sibi arf captit posuerat, et con- venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater,
stituit eum titulum, et perfudit ttlurn oleo, non ali- inquit, ego te fruar in Domino. Quod si nori addi-
quid idoVolatriaesimile fecit. Non enim vel tunc vel disset, in Domino, et ie fruar tantum dixisset, iri eo
postea frequentavit lapidem adorando, aut ei sacri- ]$ constituisset spem beatitudinis suae. >
ticando; sed signum fuit in prophetia evidentissimo . XHI. Quoji autem sola rationaUs creatura possit
constitutum, quae pertinent ad unctionem. Unde effici beata, et hoc ipsum bonum non habeat nisi a
Christi nomen a chrismate est. Non soltim enim Deo, idem doctor testatur in Iibro de Civitate Dei xu
lapirfi sacrificandum non est, sed nec ulli corporaU (Cap. 1), ita loquens: < Non est creaturae rationalis
incorporaUve creaturae, * nec in alicujus honorem vel intellectualis bonum, quo beata sit, nisiDeus.
praeter soUns vivi Dei templum cqnstraendum. Quod Itaque quamvis non omnis beata possit esse crea-
cum in aliis, tum in disputalione quara cura Maximo tura (neque enim hoc munus adipiscuntur aut
Manichaeoincomminus habuit, probat beatus Augu- capiunt ferae, ligna, saxa, et si quid ejusmodi est),
stinns his verbis: < Si Deus Spiritus sanctus non ea tatnen qucepotest, non ex se ipsa potest, quia
esset, teraplura utique nos ipsos non haberet. Scri- ex nihilo creata est, sed ex illo, a quo creata est.
ptum est quippe in Apostolo: Nescitis quia templum Hoc enim adepto beata est, quo amisso, misera est.
Dei estk, et Spiritut Dei habitat in vobit? Et iterom: Hle vero qui non alio, sed se ipso bono beatus est,
Nescilis quia corpora vestra templum in vobisest Spi- ' ideo miser non potest esse, quia non se potest
ritus saneti, quem habetis a Deo ? Nonne si templum amitiere. Dicimus itaque immutabile bonum non
aUcui sancto angelo excellentissimo de Ugnis et la- ( t' esse, nisi unum verum beatum Deum: ea vero quae
pidibus faceremus, anatbematizaremur a veritate fecit, bona quidero esse quod abillo, verumtamen
Cbristi, et ad Ecclesia Dei, quoniam creaturcc exhi- mutabilia, quod non de illo, sed de nihilo facta sunt.
beremus eam servitulem, quae uni tantum debetnr summa uon sint quibus est Deus
Qnanqttara ergo
Deo? >
majus bonum; magna sunt taroen ea mutabilia bona
XII. Deus igilur solus est, sicut jam superins quae adhcerere possunt, ut beata sint, immutabili
multolies ostendimus, in quo spem nostrae beatitu- bono, quod usque adeo bonum eorum est, ut sine
dinis coUocaredebemus, sicut idem Pater in libro illo misera esse necesse sit. >
de Doctrina Christiana primo his verbis insinuat, . Ex libro de vera Religione (Cap. 35): < Non sit
dicens (Lib. i, cap. 32,33): < Cuj'us nos miseremur, ergo nobis religio cultus corporuin cethereorum at-
et cui consulimus, ad ejus quidem utilitatem id que ccelestium, sed ejus cujus contemplatione beati
facimus, eamque intuemur. Sed nescio quomodo sunt. Neque enim et nos videndo angelum beali su-
etiam nostra sit consequeris, cum eam misericor- nms, sed videndo veritatem, qua etiam ipsos diligi-
diam quam impendimus egenti sine mercede non mus angelos, et eis congratulamur. Nec inviderous
relinquit Deus. Haecautem merces surama est, ntT . quod eo paratiores et nullis molesliis interpedienti-
ipsO perfruamur, et omnes qui eo fruimur, nobis bus perfmunttir: sed magis eos diligimus, qnoniam
eliam invicem-tn ipso perfruamur. Nam si in nobis et nos tale aliquid sperare a communi Doraino jussi
id facimus, remanemus in via.et spem beatitudinis sumus. Quare honoraratis eos charitate, non servi-
uoslrae in homine aut in angelo coUocamns: quod tnte. Nec eis templa conslituimus. Nolunt enim se
et hoino superbus et angelus superbus arrogant sic honorari a nobiS, quia nos ipsos, cumbonisu-
sibi, atque in se aUorum spem gaudent constitui. nius, teropla summi Dei esse noverunt. >
Sanctus autem bomo et sanctus angelus etiam fes- Natu et cum exaudiunt angeli, Deus exaudit tan-
jos nos atque in se qniescere et remanere cupientes qiiam in vero nec manufacto teraplo suo, sicut in
reficiunt potius, aut eo sumptu quem propter nos, . omnibus sanctis suis, ejusqtie temporaliter fiunt-
BALUZU NOT^E.
Necinalicujus honarem. Sic ait Agobardus noa set, quo receptum est ecclesias dedicari in honore
lkere cuiquam rfedicare templum in honorem alicu- sanctortiin. Olitn ecclesiaededicabantur in honorein
Jus sancti, sed tantnm solius Dei. Sed opinor muta- Dei; -et in eis erant memoriae martyrum.
ttirum fhiise sententiam, si hqc nostro scecnlo vixis-
*H S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 212
Vssa ceterna sine lege conspecta. Nec movefe debel, h.Parddeiut hbHvmiet ad vos. Si autem abiero, mit-
-»j)i»i«um •^^ti^i*,«epe f i»5ijj*ljix*
jatribus ap- '..-tmmni adWf^rmttu s-^,^. fc-ijfM^^S^-ji^
ftmim SMlAonitvr.«itmt-eaimiKtausifuianclitm:, *eiaas*ntc^«e^J»f^^
tse-ttMitia fe «VetAte mteliiigeBtite^-astkuta, aon eat m.) <(Tmx. «ttf «fWiM»;<eapi*^':'oj Ettferfit -«ftfe
•1M*tfWi ipsn, itaj-A»jpe»jiesqua wisns «st Bens in »h«li«e forrifftSleiM«^tnt 'i vobis. AMb qtticlem
-wabira j^viStthiUrti^tltw, -Mn erat qmH ipse, •l^iitol^»*» Httm ihmisV ^ ndk>««»Hci»e
^r-Ja-tJ-mm ^ vtttAai-; IMtWmJm&mi;•m''ftMl^'-«MMeiM , semper
«cW flte t^entla 4ps» ia ^sonoTO^S*««*BT^ itnjc itmmm <Sm atf&Ms. *i tjliriierAateiftta, qmk
8B igneratantinvfsfbfem 6enth th^p^eemp&rtM, ;vO*'iI-A, r/^jMrtra-j^ero, sdUaom iribfimnon «sh-
*t}ao&ipseflon «rs», W Virfere. ttteai et%»j**at*r «elis^ « c«*i»dr iSsitrlre*«*i flei*«iW*fe,t^a«es
*«» tocfSenteMtfftos,-&*ii<Uimeu4k»&steSi tmtk Spiritus non erilis. Nam ^HH test, ® rum dtterir,
•graAammte », Mfcfttfen«"M^«rj»t«H» ^•**e»y «* mmelMt^mnmmifoi ItoT&tA We posiius,
WitHlMttt. j>^ *»»fb4«r*i«ifttere^ QtiJshOc«x*iHtf «eqoe
XSY. ftejn Attgnstintts Ijj Tfbro qointo jtap. I) tfe -ttiha*Mm!mti;'®& rnile Teee^.-Quia t£i t*go,
Tririitate dicit: < Ea qnae de natura incpmrfitftcAiTi -£t tm tmrO^-P^tltmus wbh$ent%hd i«s f tihW,
ettnvisibiB, sffromoque viveiite, etstbi IriiiRciehte, B^Afittof ^e^%i¥ftij\riv^*^^ *ssi-
dicuntur non 'eSsfeJcb"ntrafetuifihe'visftlVffilm,' '- j%m cepCTJrt
atqae -itm^m^mii^/^WtiU^^iA
^B-JAitew, et raeWiflirim,vel egeni»Tum*erew4ie- Q&^k-m&Mftmnui €*rimm^ An<itii,*etitn^
tienrfa, serf etiam in Ws, inqfiit, <e"tiam^fwe nostris '•ikin cdrWm;,;WAtyunt Jatri hdn iiomhW. i^sitm
«Orporalifeusarfjacent sensBms, vel quorf Ttos IpsS «pri^ e*rhc*"^i4s«, h^ Voca-
in wrteriore hcfflamesrimus, «cientia cOmpTehenrfere 'HK-~, 'qhi V^rbiim fi*^aTnetn ratnuin ispWt-ttBtetntMt.
M>c-Tetims,nec sufflclaittus, m» taraen nfipudeirtet Boc uimirtim -giijiiilicaTevohiit -magister bonus; cti-
jh iHa qnce soprasnwt tfivitia -et "irie&biRa pietas «ehiicr: & ehtth h^^ttbkto, Patqctttustion veriiet.
fldelis twrdescft, ntVn quam tuarum viriom inffat Sl i*irt»»nottttrt^
•jtrtegairtia, sed quam gratra fysttSfireattVris etSaV- osscenttrariexmporaffteT, iioh soitmi tjpirrtns nan-
tttttrisifiBaiiimat. Nafmqw ntelfeetn temo Deum «^'sedet Pater, iet f^Htis^miSarfroft sprri^tualiieri
«apit, q«8 ipeum iHtelleetum smrm, troo cum vrift Ac per irtfc, cJ-m)fet carnalibns «sseht Sprritates fu-
<-&p>e*e, nSndoin capit i <Siaatem feme jaril eapit, itfcr\,pr>iMo ittf Hiieiri & Vffaak et %iVitttrii «111*
aMfetiifttif-mifMfternihil ee «ssfeIn «tsa HaWra me- icAujiicap^hfti%Jr^i4aij1tofi. I
J%B, e* virfeftt •Jrtrumvideat ibi «Ka Imeamenta P jtVl. Nemo i^i^ i^ieritain ignprat, qnod horao
Jbr-mMBi»,njtores «*e*9r"UB), spatiosam franditatem, fldeHs,ut proiiciat ab eiterjoriSus, introrsus traben-
^ttiiSmrfiStentiam, ii^MClistinctionem, aliqWasper dus.est, non ab jnteriqrihus exterius projiciendus,
looorvm intervaUa rooitenes, vei quid ejusntodi. ut deficiaf. Transire eriim debst de carne ad animain,
Niha eerte istorum inveiifraus in eo qno in natura de corpore ad spiritum, de visibflibns ad invislbilia,
to«stra Qjttil meUus inveoimos, irf est, m nostro iu- demundo adDeuiri. Etistfe dicitttf profecftis, si» ad
tetkyctn, qoo sapientia« capnntjs, qoautum capaoes meUora quis transeat, non ad deteriqra. Melitisvero
mnkm. "tjBodwgo*«n itfreDJrtus in meKore itostro, fesseaiifeulfij rf^er-lifitffi coipiis, emineiitius spirituni,
non 0JT*ej*UB m iBo qsaerere quod longe «MUuS-est inninanj eaffiem, ilbvft qui ea qnaepaulo superius
meliore nostro. Ut slc irfte8igam«s Deum si -posso- Sttnt posita sancii Aiigustini verha legit et inteffigit.
-Ms, ^atituffi pejstsnnras,sine qoantitatemagnnm, Multo auteto his rfeieriora esse qriaehumana et car-
«ine slta pwesentero, sine hatis prcesttiiipitio|h|it, etiam stulificonsentiunt. In
sftte ^tirfiiJ^TitiaJJreatJjrem,
IWiitu'smritt iMnrtiBeKtein,skM loeottbiqne totum, qito genere istaBqrioque iriveniufitur, quatJ* sanCtas
sftn; leap»fD senroiteriram, «ine uila srri «Trtatiews appeHant imaglnes libn solutft sacrilegi, ex eo quofl
jUMiAfiKh fisoicntem, nihBqne patietftem. Qaisqttis diTmnln cultixmopwibtre maTnramsnartnn exhibent;
Bewii *th cojjitat, «tsi Bondora potest omtiiraocToin-. n sed et Insipientes, sanctfutem eis quae sine-anfma
TtUmttftfi^it, pie to«nencavet, qmmtum •potest,' sunt imaginmtts trtbuendo r nec hoc solnin, serf san-
AquM *nfflo sartire tqhodnon ^H.» cfiflcatfOneiiiqttoqhe, qnam perVerbom Dei fieri
"
Vf. •Quantum autetn visibifia noceafit arfInvisibl- festatur Apctftriras, eis quce ntinqatmi locuta stmt
>Ba capifififla,et qtrafitum amor corporearum rerum, siniulaCris deroehter concedendo. Derifque GecTeon,
eiliiiij boitaruro, ad spiritalia contemplanda, fpse qnl, teste amgfeiV^-f«rum folftissijjiiisexsfitit, et
Donihius rfemonstrat, dicens: %gd veritatem dico njortnus diciitir fn sehectote Tbpna, posfulavit, ut
vobit. Exveditvotnt utego vadam. 'Sienim nen abiero. namt Scripfura mvina, a soctiS de praeda inaures
-•""-' BALUZn NOtiE.
» M riteliora qtns iranteat. Sic Polycarpus apud etmerito, QJioasahCi^imagTnesajcerent, sanctitatein
Bas*urm lib. iv, cap. IS, ait: < NeqoC«riim jwhrs rebns friaifiihhfis^btfefates, tt opeftbris manroum
a melioribtis ad deteriora mntabilis mens est. P«I- Mpjprj. Nihiltamen vetatquin aliquo modo dici pos-
chrnm quidem atqtie honestum ducimus a vitiis ad sint sanctae, habitat ratione personarum quae in ta-
•AMtminmiemtm. * Ex vettic*e vSriclattssiHti bmmiW^y^^-fli'!*'^ Atq»j««k «*M «au-
BentM^aJesii. satt-«Hs-«atmm ^obft "Borfam £&Moria tiMtttoa
i>Sanctat 0^1»^ «I>J»^^. Wi|fMWAg<jb«r«las, \7tRf«iiii)|ji^ _ •
fcg* L&ERr DE 1MAGINB3US «ANCTORUM. 21*}
shrreas, et acceprt-, iecrtque ex eisEphod, et poswit A peteret ab eo ne bttmandum concederet corpns; ne
Ulud in civitate suaEphra; lomicatttsque est OHiriis forte, inquit, relmqueates illran qui cracjfixus est;
Israei m W: vt 4*actum€st-Ged<eoffi «t ©iMini
4emui Ciiristiam hunc dolere inoipiafit^ Jttdaeis maxhne
ejus In rutfiam. Licet enhn iUe boc in 'bonorenvDgi Ma mactinantihus, qiri «t nostros <intantis oculis
fecerTt, tatnen qtfia nori m ioco qneih f)oram«s ete- observaruifl, ne «om flaawnis atfcuc ardoiiiibns
gerat, sed ln sna iHud volnh po-riwe dvitate, 'qtWa' raperetrt, ignorarrtes Tniserrimi qiiia neque Christma
utique iex -vetuerat-, non, ut putavit, eleVaflSoitem itliquando possumus derehnquere, qui mortempro
consecuta exinde est domtfs ejns, sed evi-TsioneiU. totius jmindi salrite 'SHStfnuit, neque alinm quem-
£t tit fioverimttS non diis alienis iHnrf a <}erfeone quam colere, ipnppe qui verom iJenm, ei t°i solus
factom, stathn sequittrr: Postquam -atitemmbrtWui colendus sit, iioveriiHus; martyres veiro tanquam >
est Ge&eon,aversi sunt filiiisrael, et fbtrikaiiliMt rfiscipufos Domnri rfiliga»»s et veneremur, quasi
cum Baatim. TJMTornicati sunt m Epttod, hee awrsi hitegre firfem *iagjsire servaKes «t Domino, qno-
dlcuritur, ut subaudlamus a Deo; necBaafira, Vrft rtifii nos quoque in^fldo et perseverantia charitatis
AstaroThattt aliquid irfotumncmiinattrr : ttbi attfem Optaraus esse partkipes. Uhi ajrtem vidit centurio
curo diis alienis, j-Tatiindesignantirr Baalirn, qiiod ictffl Obstinatam Jndaeorum eontentfonein, posilum
apud Hehrceos plurahs ttumeri est, quod irfolasrflet B in medio ipstfm corpus exessit; «t itia hospostmo-
sfgmficafeInScfiplufa ifi^fia. Slcutetiam curiiuntrm dttra arabusta ossa, pretiosissimis gemmis cha-
vftulum popuTus erratts fecfsset in eremo, rficitini Tfora, et omni auro pFob»biJ'ioraper ignem facta^
est :Isti sunt diilui, tstael, quheeitttxeruntdeieWn cbllegimus, ac, sicut cohventebat>ex«more, condidi-
JEgypti. irnus. Quo in loco etiam nlinc praestante Domiiio
XVfi: NOn solum vero divinum deferre hcmoTetn soleranes agimns celebresqufe couvemus; fnaxime
qvfibus non licet, serf et atolyitiose-honoTare• san- quidem in die passionis ejtis. Sed ottni eofum me-
ctorum memorias ob captclfidamgloTiampopulareifi, morias, qni prins passi fneraht, ~ce1«br*mus,irfeo
reprehensibife est. Arguit "sopigrhis DominusPharri' Tacinius, ut sequehtiwn -aniirti arf prtcdecesisorura
sceos inii^vamgeno,testeheato Hierorsymo,h*rs*veT- Viam exemplis insignibas sttscitentttr; t
"
his: Vmvbbis, Sctibm et Phatismi hgpecrtlm, qui Haecdc Hislorioe Ecdesiastfcce libro quarto sum-
mdificatis sepulctd pfophetafum, et 'Otnaiis iriomr- pta, ut inter cteteras rfivincelegis vel sanctorum Pav
tnenta justorum, et dkitti.: Si fuissemus 'in;'aHebut *trum auctorftates teneant locutn. Ctrmque oroiiium
pairum ribsirorum,rion fuisseiiiufseiiieotum in 'san- 1103 sentenlia sit, cuJtum religionis soli ©eo deberi,
guine prophetarum(Matth. xxin,29,30). Dicit itaque .^* quid superest tldeiibus, nisi ut purgatis ab omni
praefatus doctor prudenfissimo syllogismo, qui af- "figmetttorumprofana «ervitrite animis, totis viribtrs
jguit eos filios esse homicidarttm, rfum ipsi opfnione ^decertemus, quatemis veraciter illud quod scriptunT
bonitatis et gloriae in populo sepulcra aeflificarrt "fesi,dicere vadeatnuS: Non enimiti errorerri iiulumt
prophetarum, quos majores eorum interfeceri-ntt, 'ttos hominum matm arth excogitalio, -nec vmbra pi-
et dicunt (ln Matth. cap. 23) : < Si fuissemusin cltttm labor sine fructu , effigies'seu%ffta>per varios
jflo tempore, nOnfecissemus ea quae fecerunt patres colores, cujus aspectusinsensatodal-concupkesntiam,
nostri. HoC autem etiam si sermone nen dicant, "et diligit mortute imaginis effigiemsine aniina. Malo-
opere Toquuntur, ex eo qtiod ambitiose et magnfflce rum amatotes suiit tflii spem in 'tdHbushebent, et qui
aedificantmetfiorias occisortrm, qnos a partribns suis "faciUrititlos, et quidiligunl,-etqui oblunt. Etitemim:
sesse*jogtda't0shon ritfgaut. > Nemo enirii sibi siiriilemitomo ffoterit %eum fingete.
XVflt. Vertim he qtais p-otet -spenienthan testi- Cuin sit enim mottalis, mottuttth fmgis -manibtrs ini-
monium «irigttloram sanctoTum, libet non uriius quis. Metior est enim ipse his quos tolit; quia ipse
lomiriis, serf unius EcClesiaehoc loco testimdntnm quidem vixit, cum estet mottalk, ilii atitem nunauam
inserere, ex quo perspfcue pateat quis afiticfufs (Sap.\y,iseqq.).
'fideUhus fuerit in divino horiore Cultus, vel quis =I^ XIX. Dicit forsitan alifftiis fion «e putare iwagini
amor erga memorias sanctorum. Denique Ecclesia quaro adorat aliquirf inesse divifium, sed tantum-
Dei, cjuae catholicis de passione Polycarpi inteT modo pro honore ejus, eujus effigies est, tali eam
csetera de feneratione sanctorum martyrum ita Io- veneratione donare. *Cuifacile respondetur, quia
quilur (Euseh. lib. iy, cap. 15) : < Sed ille semulus si imago quarii adorat, Deus non est, nequaquam
totius boni, et adversarius omnium juslorum, post-=- veoeranda est, quasi pro honore sanclorum, qtii
quam vidit quod et per martyrii gloriam et pro vitcc nequaquam divinos sibi arrogant honores, sictit
egregiae virtutibus coronatus est, et per mortem multis jam supra testhnoniis est ostensum. Illud
praemia immortaUtatis indeptus, satis agere ccepit quoque merooria dignum, quod, sicut menioratse
ut reiiquias ejus ad sepulturam nostris jfesideranti- historiae undecimus conttnet liber, destructis apud
,bus jion concederet. Instigabatur ergo Niceta Bero- Alexandriam deliibris ac simdlacrisldolorttin.tantHS ,
rrfis paleTj, frater autem Dalcce, adire judicam, ut fervor Christianitatis a ttemolrJblis ad Klhtistum
t. ....-..' . JBAtUZILJ«OTii;.
1 * Sanetorum
memoriat, id est, teapla, w o^idbijssimctonim corpejra jci^ vej Jjbj selejjmis
eorum memoria agitur.
215 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDIJNENSIS 21*
conversos inflammavit, ut imusquisque crucis Do- A usque ad, prcesens terapus sedis iUius sacerdotium
minicae signum in postibus, in ingressibus, in fene- sortiuntur. > Hactenus Eusebius.
stris, in parietibos, colutonisque depiogeret. 0 XXI.' Beda (pttK^i, Anglorum gentis homo, et
quam sincera reUgio! Crucis vexiUum uhique pin- suo tempore divinis; Utteris non mediocriter imbu-
gebatur, non ajiqua vultus humani siraUiludo; Deo ttis.cum demari quod in temploDomini a Salomone
scilicet haec mirabiliter, etiam ipsis forsitan ne- factum est pertractaret, intulit post haec verba:
scientibns, disponente. Si enim sanctorum imagines < Notandum sane quia sunt qui putant lege Dei
hi qui daemonumcultum reliquerant venerari jnbe- prohibitum, ne velhominum vel quorumlibet ani-
reiitur, puto qood videretur eis non tam idola reU- malium sive rerum sinulitudines sculpamns, aut de-
quisse, quam simulacra mutasse. pingamus in Ecclesia, vel alio quolibet loco; eo
XX. Quod autem imagihes apostolorum et ipsius. quod in Decalogolegis dixcrit: Non facies iibi scul-
Dooiini ob amorem potius et recordatiouem, quam ptile, neque omnem similitudinem qum est in ccelo
oh religionis honorem, aut aliquam venerationem desuper, etqum tn terra deorsum, nec eorum qum sunt
more gentiUum, ab anliquis exptessae vel conser- i» aquis sub terra. Qui nequaquam hoc putarent,
vatae sint, Ettsebius Caesariensis in libro septimo sl vel Salomonis opus ad memoriam revocassent,
{Cap. 18) Ecclesiasticae Historiae ostendit, inlerse- quo et in templo intus palmas fecit et cherubim,
rens hujusTtfiodinarrationem, cum de his quaeapud cum variis cxlaturis, et in columnis illius mala
Ccesaream Philippi gesta compererat aliqua per- granata et retes, int,mari quoque ceneo duodecim
strinxisset. Ait ergo : < Verum quia urbis hirjus fe- boves, et sculpturas histriatas, sed et in vasibus
ciraus mentionem, justum videtur commemorare laterum, ut in sequentibus legitur, leones cum bo-
etiam illud in ea gestum, quod historia dignum du- bus, palmas, axes et rotas, cum cherubim et vario
ximus. Mulierem quam sanguinis profluvio laborau- picturarum genere fecit; vel certe ipsius Moysi
tem a Salvatore curatam Evangelia tradideruut, opera considerassent, qui, jubente Domino, et che-
bujus urbis civem constat fuisse; domusque ejus m rubim prius in propitiatorio, et postea serpentem
ea etiara nonc.ostenditur. Pro foribns vero doraus fecit aeneum in eremo, cujus intuitu populos afe-
ipsjus basis quaedam in loco ediliori collocata mon- rarum serpentium veneno salvaretur. Si enim lice-
stratur, in qua mulieris ipsius veluti genibus pro- bat serpentem exaltari aeneum in ligno, quem aspi-
volutae palmasque suppliciter tendentis iroago aere cientes flUi Israel viverent; cur non Ucet exaltatio-
videtur expressa. Astat vero alia aere nihilominus nem Domini Salvatoris in cruce, qua raortem vicit,
frisa statua,. habitu viri, stola compte circumdati, (2 ad memoriam fidelibus depingendo rediici; vel ad
et dexleram mulieri porrigentis. Hujus ad pedeiu alia ejus miracula et sanationes, quibus de eodem
statuae, e basi herba qucedam nova specie nascitur; mortis auctore mirabiUter triumphavit; cum horura.
quae cum exorta fuerit, excrescere usque ad stolae aspeotus multum;saepe compunctionis soleat prae-
illius aerei indumenti flmbriam solet; quam cum stare contuentibus, et eis quoque qui litteras igno-
summo vertice crescens herba contigerit, vires inde rant, quasi vivam Dominiccc historiae pandere le-
ad. depellendos omnes morbos languoresque conqui- ctionem? Nam et ^ictura Graece £wypa<pix,fd est
ril; ita utqucecunque illa fuerit infirmilas cqrporis, viva scriptura vocalur. Si licuit duodecfm boves
haustu exiguo madefacti salularis graminis depella- aeneos facere, qui mare superpositum ferentes
tur, nihil omninO virium gerens, si antequam aereae quatuor raundi plagas terni respicerent; quid pro-
fimbrice summitatem crescendo conligerit, decer- hibet duodecim apostolos pingere, quomodo euntes,
patur. Hanc statuam ad similitudinem vultus Jesu ouines gentes baptirantes eos in nomine Patris et
formatam tradebant: qucepermansit ad nostra us- Fijii et Spiritus sancti, viva ut dixerira prae oculis
que tempora, sicut oculis nostris ipsi inspeximus. omnium rfesignari scfiptura? Si contra legem non
Et nihil rairum, si hi qui ex gentibus crediderarit fuit in eodem mari sculpturas bistoriatas in gyro
pro beneficiis quce a Salvatore fuerant consecuti, ]0 decem cubilorum fieri; quomodo. legi contrarium
hujusinodi velut mnnus videbanttir offerre; cum vi- putabitur, si historias sanctorum ac raarlyrum Chri-
deamus etiam nunc et aposlolorum Petri vel Pauli sti sculpamus sive pingainus in tabulis, qui per cti-
et ipsius Salvatoris imagines desigoari, tabttlasque stodiam divinae legis ad gloriam meruertint ceternae
depingi; sed et antiquas ipsorum imagines a qui- relributionis attingere? Verum si diligentius verba
busdara conservatas nos vidimus. Quod mihi videtur legis altendamus, forte patebit non interdictum
ex genlili consuetudine indifferenter observatum, imagines rerum aut aDimalium facere, sed haec iilo-
quod ita soleanl bonorare quos honore dignos duxe- lolatriae gratia facere Oranimodis' esse prohibitum.
rint: insigr.ia etenim veterum reservari ad postero- Denique diciurus in mOnle sanclo Domrous: Non
ruiu memoriam, iUorum honoris; horum vero amo- facies tibi sculptite, neque Omnem similitudinem,
. ris indicium est. Denique et Jacobi cathedra, qui prceroisit: Non habebisdeos alienoscoram me. Deinde
primiis in terris episcopus ab ipso Salvatore et ab ' subjunxit : Non facies iHri sculptile, neque omnem
apostolis in Hierosolymis est electus, queraque fra- similitudinem quee est in cmlo desuper, et qum in
trem Christi volumina designant, usque in iiodier- terra debrsum, nec eorum qum suht in aquis sub
num inibi conservatur. Ita in ea sedent onuies qui terra. Atque ita conelusit: Nonadorabk ea, neque
217 LIBER DE IMAGINU3USSArCTORUM.
coiet (Deut. v, 8,9). Quibus verbis aperte declaratur A legitur, ideo quod imagines apostolorum de sua ba-
quod Ulaesimilitadines fieri prohibentur ab homi- silica eraserat ob superstitionem vulgi eas contra
uibus, quae in venerationem deorum •alienorum fa- regulam fidei adorantis, ac non potius ratioriabili
cere solent impii, quaeque ad colendiim alque ado- auctoritate ejusmodi errorem correxit, pictura il-
randum genlUitas errabunda reperit. Caeterumsim- Icesa arf posterorum memoriam permanente.
pUciler haecfieri nuUa, ut reor, legis divinae Ultera XXIQ. Beatus vero Augustinus in libro de Civi-
vetat. Alioquin et Dominus tentantibus se Pharisceis tate Dei x (Cap. 8) dixit inter caetera : < Legimus
de tributo Caesari reddendo, in quo nomeri et ima- serpentis morsus mortiferos, ad pcenam justissimam
ginem Caesaris expressam esse dioebant, nequa-. peccatorum, in ligno exaltato atque prospecto ceneo
quam ila responderet : Reddite qum tunt Cmtark' serpenle sanatos, ut et populo subvenfretur afflicto,
Casari, et qua sunt Dei Deo. Sed potius eorum ct mors morte destructa, velut cruciflxce mortis si-
corrigeret errorem, dicens : Non licet vobis in railitudine signaretur: quem sane serpentem, pro-
percussura auri vestri imaginem facere Cccsaris, pter facti memoriam reservalum, cum poslea popu-
quia talem sculpturam lex divina prohibet. Esset lus errans tanquam idolum colere coepisset, Eze-
namque locus ut ostenso sibi numismate census hoc chias rex -religiosa pptestate Deo serviens, cum
diceret, si in eo Caesaris imago, cujus idololatrice, B roagna pietatis laude contrivit. > Idem etiam Pater
et non ad judicium magis regicepotentiae, esset for- in libro primo (Cap. 10) de Concordia Evangelista-
mata. > Hcecde praefati viri libeUo stunpsisse sufli- rum, quem contra paganos edidit, disputat de illis
ciat. qui Dominum Jesum Christum dicebant epistolari
XXII. Legimus vero a in Geslis beati Silvestri serraone librum scripsisse, et Petro ac Paulo tra'di-
papce, Constantinum imperatorem necdum fonte disse, et dicit: < Cum enim vellent tate aliquid fin.
vitae renatum, sanctorum apostolorum Petri et Pauli gere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogita-
vultus ostensis a praedicto papa tabulis, in quibus verunt ad quos polissimum scribere potuisse facile
utriusque apostoli effigies antiquitus ad memoriam crederetur, lanquain ad illos qui ei famiUarius ad-
expressa servabatur, sicut visione nocturna sibi hcesissent, quibns illud quasi secretum digne com-
ostensi fuerant,'cognovisse et illico adorasse. Sed milteretur. Et occurril eis Petrus et Paulus. Credo
nunquid hac auctorilate Constantini adorare sancti quod pluribus locis simul eos cum illo pictos vide-
aUcujus imaginem debemus, cum idem imperator rent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eum-
magis hoc ex consuetudine idololatriae pestifera dem passionis diem celebrius solemniter Roma com-
feceril, quam ex consideratione verissimae ralionis, mendat: et sic omnino errare meruerunt qui Chri-
-qnam necdum ipse cognoverat? Et ne id praesum- .p stum et apostolos ejus non in sanctis codicibus, sed
ptive astruere videamur, beati Ambrosii Mediola- in pictis parietibus qucesiverunt. > Hcec sanctus
nensis episcopi, viri doctrina et sanctitate praeci- . Augustinus. Ex quibus manifeste colligitur, quia si
pui, aucloritatem inserimus : qui in revetatione serpentem aeneum quem Deus fleri praecepit, quo-
quae ei sanctorum marlyrura Gervasii et Protasu niam errans populus tanquam idolum coiere coepit,
fuit ostensa, refert beatum Pauluni apostolura, qui Ezechias religiosus rex cum magria pietatis laudq
illis duobus tacentibus loquebatur, ex recordatione contrivit; multo religiosius sanctorum imagines
picturae ipsius agnovisse; nec tamen usqtiam scri- (ipsis quoque sanctis faventibus, qui ob sui honoreni
bit, non dicam picturam UUus, sed ne praesentem cum divinae religionis conlemptu, eas adorari roore
quidem apostolum, ac secum loquentem, ullatenus idolorum indignantissime ferunt) omni genere con-
adorasse. *>Quemdam quoque presbylcrum beatus terendce et usque ad pulveiem sunt eradendae;
Paulinus per epistolam acriter increpat, quoniam praesertim cum non illas fleri Deus jusserit, sed hu-
poposcerat ut ei suam et uxoris suce picturam manus sensus excogitaverit.
transmitleret, ut hos, quos absentes araabat, prce- XXIV. Quod autem Deus castius absque simula-
sentes eo modo semper haberet. c Forojuliensem j j cris veneretur, testis est etiam Quintus Lucilius
eliam episcopum beatus papa Gregorius arguisse Balbus gentilis philosophus; sicut praefalus doctor
BALUZII NOT^E.
» In Gesttsbealt Sylvestrt. Huncquoque locum lau- cro itaque te per visccra eharitatis, quaeamoris veri
dat Carolns Magnus in Capitulari rfenon adorandis solatia de inanibus foripis petis ? > Verum istud
imaginibuslib. n,cap. 13, itemque synodusParisien- nihil facit adversus adoratores imaginura. Nam Se-
sis iiabita anno 824, et Walafridus Straboin capite verus imagines Paulini et Therasice postulaverat,
octavo libri de rebus ad Ecclesiaro pertinentibus. non tanquain adoraturus, sed ut quos absentes
Verum Carolus Magnus censet librum illiim Actuum amabat, prccsentes eo modo semper haberet ut etiam
beali Silveslri, nbi de imaginibus Constanlino im- agnoscit Agobardus. Neque vero puto quemquara
peratori delatis scribilur, nullius esse auctoritatis, velle culpare hunc affectum.
eo quod inter calbolicos libros recensitus non sit in <•Forojulknsem episcopum. Puto memoria lapsum
Decretali Gelasii. Agobardum, proque Sereno Massiliensi episcopo,
, b Quemdam presbyterum. Snlpitium Severum Pri- quem variis epistolis objurgavit Gregorius ob ffac-
mnliacensem presbyterum , ut patet ex epistola oc- tas imagines, Forojuliensem episcopum dixisse. Vide
tava Paulini arf Severum, in qua sic scriptum est: S. lib. vn, indictioneS, epist. 109, et lib.
< Quid enim tibi de illa petitione respondeaui, qua ix, Gregorium
indict. i, epist. 9.
iuiagines nostras pingi libi raittique jussisti ? Obse-
»19 S. AfrOMRDI CTISCOHlUGDUiNEim 28©
iji quarto 3e Q-cdtateTbeilibro (Cap. 30) eum dispu- A vefa Religione, ad percipiendam «^erftjrtanTHha
tantem insefit his verbis : < Videtisne igitur ut a niagis 'irrrpedire,-qtts(rovitato HWrfiuirfecfitem,et*M-
pijysicis rebus befie atque utiiiter inventis ratio si*t sas imagmathmcS-ferum^ermbilT^
tracta ad commentftios «t fictos deos ? Quaeres ge- hoc «ensibiii intmrfbper corpns impressae varias opi-
liujt falsas opiniones, erforesque tufbulentos, et su- riiotreSerrOTesque^eaeratrt; ttec errerem «Hnn «t
perslitioiies pene aniles. lEt Jbrmae enim nobis deo- rtligtcme esse potttisse, si anhria pro Deo stto non
rngx, et aetas, et veslitus, ornatusqtie rioti sunt; coleret anhBam, tmt «erptts, -mt phantasnrata sua,
genera praeterea, conjugia, cognationes, omrijaque quc* nihil sufit atthJrf,quam rfe^pecie-coTpoTis-cor-
traduota ad siiiulirudinero imbecillitatis humanae. poteo sensn trtiracta jlgraeirta. ISon «rgo «reatm1»
Sam et perturbalis ammis inducuntur. Accepimus potrus quarm crtatoTi 'sm*iamtts, ifec «vanescsrmHs
etiam deorum cupiditates, cegritudines, iracundias. in cogitrrtSonit)os«osJTfs. riaec perfecta reiigio est.
Nec vero, utiabulce ferunt, dii heUis praeliisque ca- Aft etiam (Cafp.25). < Ctrroenim 'Eccie^iacatbolica
rueiairit. Wec solum, ut Apud Homerura, cum duos per ttrtum OTbemaltittsa atque fondaia sit, nec mi-
exercitus cootrarios alji dii ex alia parle defende- racuia iBa in nOstra ttmpora chirarepenfiissa snnt,
rent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus v rieaiiima seinpet fisMHa iquaereret, e*teoTumcon-
sua propria ieUa jjessenrot. flccc et <]icuntur et «re- B sjretntfmefrigesceret genus htrmanmfi, quortrm uo-
duntur atoitisaime, «t plena suut vamtatis, summae- 'fftaftetlagravrt. Vl»em ibi (€ap. 35,154):- < Anrmus
que Jevitatis. "Ecceraterira «juae confiteiiiur qui de- petverse j*nrficat*ci!iiad comemplanaam sifmmam
fendunt deos gentium. Deinde cnm Jiaec Jtd snper- pulchritudinem mens non oculus factus est. nie vult
stitJonempertiDeredicat, ad reiigiouera vero quam metttenr converferfe ^d corpora, ocritosad itenm.
jpse secundum Stoicos videtur dicere. Non eniai phi- QiiSBriteiihn intefhjjere tMjrnaKa, t!t "videTespitila-
tosophi solum, inqjtit, veriim etiam majores noslri Ha": quod fieri hon potest. 1}uare feta pervershas
saperstitionem a Beligioite separaverunt. Nam qui corrfgentla est, quia nisf fecerit qnod sursutn-est
tot^daes|irecabantijr, inquit, etimmolabaDt, ut sui deorsum, et qtibtl deofsum est sursctm, regne coeio»
sibi Jiberi tsuperstftes eesenl, superstitiosi siintap- ruro apttis nofi eTfl. "Nonergo^snmroaquaeranros )n
peJIalL Quisnon intelfigat eum conari, dum coii- rtrthiiis, nec ipsfs inflmfs inhterearaus. Judicemus
suctudjnemcivitatis -tia»et, reiigionem laudare majo- ea, ne cum ipsis Jndfcennir; id est, tafttnm «is tri-
rwn, earaque a superstitioue «c^ungere velte, sed buamus, quantijin-species merrtur extrema; necttm
quomodo irfpossk BOBinvenire ? Si enim a majori- ifi ncrvissimis"pfftfia qucerimtis, a prrmrs inter no-
hu* HU sont appellali superstitiesi, jjui totos dies ^_ VissimantrmeTeJinir.> Ttem ipse (Cap. 55): < Non
pre<«Ban«ur«timsnelabanl, nunquid etilliquiin- sft TiobfsTelfgio,ctiitris hoiranniTijHortuoTum:
qnia
Stitueruitf craodiste reprehendit, deorum simuJacra sS-pie Vij3etttnt, non istc hahentor ut tates quaerant
diversa tetate et veste distincla, deorum genera, lronores; sefl IBum a tiohis coU \-olai-ft,qtto fllumi-
oonjugia, coguationes? Haec utique cum tanquam narrtelcelrflitfrrmeriti Sui nos esse consortes. Hono-
Sttperslitiosa culpantur, implicat ista culpa maiores fanrfi ergo stmt pTbpter imftatfonem, non adorandi
Jalinra simulc*cr#«im jnstitutores atque cuttores.» ptoptet Tefigionetn. Non sit nobis teligio iramano-
Et post pauca (Cap. 31): * Dicit etiam, ioquk, idera rum operuin culws. MetieTesenim stmt ipsi artifices,
iMietorlOeutfssimusalque .«'octissknus,.quod ii soli ei 'qoi talia ra-bTicantttt, qnos tsroeh colere non dete-
vjrfeantar «niajjrfventisse qiiid «sset Deus, ^jui cce- mus. 'Nonsit noifis religfo in phantasmatis nostris.
didenukt -eumiesseasiinara motu ac raticwe mnndwn "MefiiiSest eriifn ^ttalecttfiqiie verura, quam omne
fgekea»9tem.; ac $et soc etsimondum teoebatjjuod quidquid pro ritbitrio firigipotest. Et tameri animam
veritas habet (Deus enjra .veros, >nonaaima, sed lpsain, quamvis ariima vera sit, cum falsa imagina-
aflimaequoque est eflector, et conditor), tamen si fur, colere non debemus. MeUor est vera stipula,
COBtrapi^udicia «jMsoetndfnis liber esse posaet, quam lux inani eogitatione pro siispicantis voluritate
«iMun Deum «olendam fateretur, atque suaderet, jj forroata. Et tamen stipuTamquam sentimus et tan-
motn ac ratione mundum gubernantem, ut ea cnm gimus, dementis est credere Colendam. > Idem iri
iUode hac re quaestioremaneret, quod eum diceret •epistoia ad Consentium dicit (Epist. 85): < Cogita-
esseiasu-juin, non jpptius et aninun creatorem. Dkit tionis carnaiis conjpotiitioitemvairomqoe%nientunt
etisim tffltiqnes Remanos phis quam- aanos centuj» libi veneratio labefactare iacipit, cantiiMioifto iutus
et serrtuagrnta rfeos «hie simnlaero coluisse. Quofl fjdjuvante atque ffluminaiite qui cum lUlihus idotis
siadhnc remansisset, castius rfii observarentur. Cu- in corrfe iiostrohafeitere non vtttt, itt ista corrfrin-
jus seirtentice <suaetestera adhiberet jnler caeXera gere atque a fifle noslra qcrorfaroraodo excntere festi-
etiam gentem Judaeam. 9teeirftiMtatlewmiocura irta nemus, nt ne >)-»wv#wi»» jToiden»«Bura talium phau-
conchtdere, ut rficat qtvi primi silinitacra deorura tasmatara ilJi*«B«ne*e pati«mir. >
poptdk jfmoeniot, eos civitatibuS «>iismeUim arfe- XXVI. Quod vjjfae temeritatis oflensam incotrat,
inisse, m «rrotem •>J^#dfese;fTJtrfBnter >2-xMtMaansqui ah<jJiJ4cV-opijJB|n saja-ilegosrites «surpat, te-
rfeos 'ftciie pbs!» th *s-mitn^crc«imatdBtSaitt con- strtur -Wm irfoc*^>i8-^swia vA Hmuawm, fn &-
temni. • ce^sjlEpist. V£%ttTj».^ : < Qui ile p»Jgiriise*an-
XXV. Dicit etiam beatus Augustinus in libeUo de gelicis sorteslegtint, etsi opt^chim est rit hiefc po>
ga LTMR I»E isaciWRn?; SANCTORTJM. a-2
"jius fac&nt,-q&am *»J daeij-^ia consrijcada concur- Atuum signa manifesta, et aniws sol cofickideret, et
rant, tamen etiam ista mihi displicet consnetudo, menses lima tenovaret. Qoarto namqne, ot legimus,
-sid negotw i5»otilaTiaet arf vitce hujus vatiitatem «Uerfixit Deus: Fiattt Ivminaria m firmamenio <eAi,
.^cipter attaitt vttain Joqneatia oraciila rfjvtriaveHe nfbueeant superterrum, >etdividttnt tnfer^diemetno-
^onverterB. i Sic iconstmUe qoirf beatus Hierony- <ctem, et sint in signa et tempom, etin dkt et in an-
an toqmtnr, csm verba Domini iHa tractaret, quce •nos,et sint in fkmamonto cmti, tt txeettnt mper ter-
it« Behabent- < Dilataht enim phylacteria sua, et ram. Expergiscere, ohomo, et^itjnitjaeiri Ittte »gno-
-
«agtuficauit fimbrias. Pittaciola, inquit, illa deca- sce naturae. Recordare te ifaotumad ima^wem Bei:
»y>gi pbylacteria vocabaot; quod (Joictmque habuis- qnae etsi in Adam jconrnpta, in Cbristo WiBen«st te-
&et ea, quasi Wbeustorfiani et muramentum sui ha- fonuata. lltere qnoworfo otendom est Visibitlbus
-"beoet; mm jj»4eljigehtil*w5fharisaeis quod htec ia «reaturis, sicnt-ctterfetem.jiiaTi, ccefo, aere, fi»h-
<a>rrfe!p<»taiids sit-rt.iton in corpore: alioquin et ar- libus, atijne fiumiiiibus; etquidquid in «is puJchrum
jBWffia -etarete hahent rlibros, et Dej notitiam non Jw- atque mirabile est, refer ad laudein «t gtoriam con-
J>e&t.Hoc apud nos«uperstitios*S mulierculse in psn-- .-ditoris. Noli esse deditus ei Iuroini, quo volucres et
^suUs ewwgetiis, to crncisiigno, etie istiitsmodi re- .serpentes, quo bestiae et pecudes, quo muscaedele-
ims i(quj habeot jjuidem «elum Dei, serfiBOfijtffita Bctantur, et vermes. Lucem eorpoteawi 'sensn tange
jsclc«ijam) asque hodie factitaiit. # '...'. corporeo; et loto roentis atfeclu illud verum inraeu
: - 3LX¥lfc < fie talibus institutis (ot beati quoqoe ampleclere quod iUutninatJjmnem hominem <venien-
JLeonjs pt»paevecto pOMariitts[*erra. Jin Nat.fiom.]) tem in hunc Tmmdirm, et irfe quo dictt tPropheta :
etiain iUa genersrtur impieias, ui «ol iBchoatiorte Accedile ad eum, et iflumiriamini,et mttusvestri non
4iur«ja5m(*ji> esswgens,« quihusdtHninsipiejrtiorihus .erubescent. Si enim templura J3ei«unws, et 'spiili-
4e teis *i*»>ineati<jdbusadOTeiitr: qued jnoDnuUi -ius Dei habitat in «obis; ptus <est»JW«»1 ildelis qsis-
<tiam Chrifitiani «deo se i-etigiose facere putant, ut que in suo hahet anima, quam quorf •mjratur in
jffitfjqua» arf beati Petri apostoH basilicam, iquse ctelo. Non itaque Vobls, dileotiesimii,hee atrt indioi-
•vri JDeevew et vivo derficata est, pervenfant, snpe- Ymu6, aut suadomos, «t rfespiciatis opetafiei, «vtt
atafytgradibus, qujlws «i suggestum arae stq»raoris contrarium aliquid ti&&mtrae in his -quaeSeus hc-
-aacMtJfcMiT, cdi«vmo«*«rjN&re ad «aacentem seaalem inus bonacondidii sestimetis; serf irt onHH-creatura-
s*eJtfectaiit>4tt ttwvalis derviejbus in honorera «e jum specie et UDivers©arunrfi IKIJUS «r«atu Taftioha-
^ptodirfi »toto inoHnettt: quodfieri partim iguoran- -bititer et "temperanteTutamini. iQmmtentin vteentttr,
Jtt« j-jtia, partiui paganilatis apiltjtu, jnaiiam tabe- .sieut ait ApostOlos,temporttiiatuttt; qute^antemn6n
«CMtHset ifcteiaufe. <Quia«etsiqoiaam foriecreafco- C videntur, jeterna sunt. dmie quia ad prteseirtia su-
irem jjatnts ipuleina iBmirris, quam ipsum himen, ,mus nati, ad ffttura autem renaW; tiori tefiiporalibus
«mod est cpeatara, 'venerantur ; abstinendnm tamen honis dediti, sed cetetnis sirmis itrteoti. Etutspem
estab Spsaopsat hujusufficii; qttara tcsm in nostris -uostram possimns -ptapius iirtueri, in ipso sacra-
invenitquideonMnooltam relicmit^TioDnehancsecum menlo natalis Doroini cogitemus<qmtl«ati>t9enostrae
»p*«tem»3pijriOT'«vetUf5t8e laaqoam probabilem reten- gratia divina conlulerit. Audiamus Apostolura dicen-
tabit, quamChristianis etiropiis viderit esse commu- iem : Morlui enim estis, et vita vestra abscondita est
•jnem?Atjiciatw ergo a consoetiirfine fldeliura jlam- eum Christo in Deo. Cum Christus apparvit vita ve-
•nanna pervCTsftas,nec honor tmi Deo debitus, eorum 'stra, ttinc et ws apparebitis vum ipso in gloria. >
rotibus, quicreatuiis serviuat, misceatur. Dicit-enim XXVIII.In quibus beati papceet orthodoxi doctoris
IScriplura divina : Dominum Deum tuum mdembis verbis suntmopere peiisandum est, quia si «opera
W IHi10H servies. -Et heatus M>, liomo sine querela, ^manmrmDei non sunt adorarida «t cotenda, nec in
trt ait Dominus, etcOnfinens se ab omni reriiala: jjonorem Deo; quanto jnasjis opm maiiuum homi-
'Nunquid vtdia inquit, solem, cum fulgetet, et Utnam Jium non sunt arforanda «t colenrfa,tiec in heno-
ineedentem ctare, et tmtatum est in absoowditooev rem eorum quoTuhJ similitudines esse dicuntuT?
rrieum, etmcutatus summanum meam, quodest ini- " Nam si ulla iroago esset adoranda vel crilenda, crea-
guitas tnawima, et negatio contra Deum altksimum. toris potius esset qnam creaturae. Nempe hommem
Qoid-est aotem soi, vel quirf est luna, nisi vSsibQis fecit Deus arf imaginem et simifiturfinem Bei. Ho-
creartnra et c^rporefe lucis ejtanenta, qtrornm «0116 mo autem faoere non potest qufdcruam, in qvo sit
inajoris claritatis, aliud minoris est luminis? Sicut fimililudo hominis in mente ratione. Nam si expri-
cniaiaik diurna, ahanocturna snnt tempora, ita mnitutcunque sculpenrfo vel pingencto aliquam simi-
"fiversara in ftHnhiaribrjs quafitateni Creator justi- litudinem corporis arit raembrorum; hoc utique
ttrft; cum tamen prius quara fccec llerent, et dies expriroit quod minimuiri est in homme, non quod
sine saiis oflicio, etjioctes sioeJuine ministerio prae- jnaximum. Certe si adorandi fuissent J»s«aines, vi-
cessfesent. Serf condebaiitur ista ad faciendaiB bo- <vi'magfe qnam picti, id est, nM sirailtrjirfinem ha-
liriiirsulflitaiem, ut rationale animal, nec in c&lin- bentDei, nonubi pecorum, vel, quorf verius est,
clione measium, nec in recursu aanojrum, aec iu lapidum sive Ugnorum, vita, Bensu «t «at*»»e ca-
»JinuuteTai3cme *e«>p»-«jmfallereter; «umpeT hne- reniittm. Dkrit rfehis "beatus Augastimis hec moio
qualium t»ra»nra nnpaTes raoras, trt drssitmlrum or- in libro de veta Religione (Cap. "5) : t ShistiHttmtt
323 S. AGOBARDlEPISCOPl LUGDUNENSIS m
homiues, et in uno DeOhabentes omnia gaudia sua, A tnr ipsis, quia hoc sunt et ipsi. > Hactenns beatus
quando per eorum facta Deus benedicitur, congra- Augustinus.
tulantur laudantibus. Cum vero ipsi tanquam ipsi XXX. Haec est sincera reUgio, hic riios cathoU-
laudantur, corrigunt errantes quos possunt; quos cus, haec antiqua Patrnm traditio, sicnt etiam ex
autem non possunt, non eis congratulantur, et ab a Libro Sacraroientornm, quem Romana lenel Eccle-
illo vitio corrigi volunt. Quibus similes vel etiam sia, facile coroprobatur. Hunc venerationis modum
mundiores- atque sanctiores si sunt boni angeli, et qui supergreditur, aut relinquit, conteranit disci-
omnia sancta Dei ministeria, quid metuimus ne ali- plinam Patfis sui, dimittitque legem matris suae.
quem Ulorum offendamus, si noa superstitiosi fueri- Ideo nec gratfcVcapiti ejus addetur, hectorques
mus, cum ipsis adjuvantibus ad unum Deum tenden- eoUo. Tenealur itaque via regia. Hanc docuerunt
tes, et ei uni religantes animas nostras, unde religio apostoli, Ecclesice magistri; hanc tennerunt arie-
diclacreditur.omni superstitione careamus? > Etqui- tes gregis. Dei ovis enira relinquens pastorem,
busdam interposilis: < Religet ergo, inquit, «os reli- aberrans a via qua praeceditaries, haeret in sentibus,
gio uni omnipotenti Deo : quia inter mentem no- devoratur a lupis. SoU Doraino offcramus gloriam
slram, qua illura intelligimus Patrem et veritatem, et honorem, nec cum simulacris fornicemur, his
irf est, lucem interiorem, et illum, nuUa interposita B effecti similes de quibns Deus dicit: Ego quqque
creatura est. » contrivi cbr eorum fomkans et recedens a me, et
XXIX. Inlibro xxn (Cap. 10) rfe Civitate Dei: oculosper res t)aria*fornica»tf«j.EtapostolusPetrus:
< Faeiunt autem mirabiiia martyres, vel potius Deus Oculoshabentet plenoiadulterii, etincessabilisdelkti.
aut cooperantibns aut orantibus eis, ut iides illa Hierusalem auoque fornicata dicitur cum fiUisChal-
proficiat, qua eos, non deos nostros esse, sed unum daeorum, virfensillos in pariete depictos. Adoretur,
Deum nobiscum habere credamus. Denicjuepagani colatur, veueretur a fldelibus Dens; iHi soU sacrifi-
diis stris et templa staiuerunt, et cedificaverunt aras, eetur, vel mysterio corporis et sanguiois, quo su-
et saeetdotes instituerunt, et sacrificia fecerunt. mus redempli; vel in sacrificio cordis eontriti et
Nos autem martyribus nostris non templa sicut diis, humiliati. Angeli vel homines sancti amentut, hono-
sed memorias sicut hominibus mortuis, quoruni rentur, charitate, non servitute. Non eis corpus
apud Deum vivunt spiritus, fabricamus. Nec ibi Christi offeratur, cum slnt hoc et ipsi. i>Non pona-
erigimus altaria, in quibus sacrificemus martyribus, mus spem nostram in homine, sedinDeo; ne forte
sed uni Deo et martyrum et noslri sacrificium im- redundet innos jUnd propheticum: Maledictus homo
molaraus; ad quod sacrificium, sicut homines Dei, qui confiditinhomine,elponitcarnembrachium suum,
qui mundum in ejus confessione vicerunt, suo loco C et a Dominorecedkqor ejus. Quod catholici doctores
et ordine nominantur; non tamen a sacerdote, Ecclesiceetiara in iltos redundasse confirmant, qui
qui sacrificat, invocantur. Deo quippe, non ipsis, Dominum Jesum Christum purum hominem fuisse
sacrificat, quamvis in memoria sacrificet eorura; credebant, non etiam Deum, et idcirco erant coun-
quia Dei sacerdos est, non illorum. lpsum vero dentes in homine, ac per hoc maledicti.
sacrificium, corpus est Christi, quod non offer- XXXI. Nemo se faUat, nemo se seducat, nemo
BALUZ![I NOTJE.
» Libro Sacramemorum. InteUigit Librum Sacra- to Gelasio papa Romano, emendatus et breviatus a
menlorum sancti Gregorii, cujus exemplum habe- bealo Gregorio papa sedis apostolicae. > Vide praefa-
mus in iUoqtiem vir clariss. Hugo Menardus mona- tionem Menardi in enm quem diximns LibrumSacra-
chus Benedictinus edidit in hacurbe Parisiensi an-; jnentorum. Sacrainentarium vocatur in libro VH,
te hos viginti annos. Et ipse quidem exislimavit esse, Capitular. cap. 305.
ipsum Librum Sacramentorum sancti Gregorii. SecJ t>Non ponamusspetn n. in hom. Quid? An damnat
nobis IOngealiud persuasnm est. Nam in omcio feriaa invocationem sanclorum ? Non arbilror. Tum enim
quarice post Palmas, exstat mentio diserta imperii persuasum omnibus erat invocari debere sauctos,
Francorum quod evincit hunc codicem esse scrip- j) eos vero plurimom posse pro nobis apnd Deum :
tum post annum 800, atque adeo non esse librum quod et ipse Agobardus scribit in capite sequenti.
sancti Gregorii. Quodfugisse miror Menardum, qui Intelligit ergo sanctos non esse adorandos, cum et
in praefatione sua hinc quoque auctoritatem conci- Ipsi homines sint; exemplo baud dubie Petri app-
Uare conatur huic codici, quod scriptus sit, ut ipse stoli, ad cujtts pedes cum Cornelius procidisset, eum
ait, anle Caroli Magni imperium, cum in illo nulla adoraturns, incanduit Petrus, et dixit: Surge : nam
sit impetatoris mentio. Libri istius Sjjcramentorum et ego homo sum. Quem locum addoxit etiam Hiero-
vetus jara erat nsus in Ecclesia Romana, adeoque nyraus adversus capilalem martyrum hostem Vigi-
in Gallicana. Nam Gelasius papa hujusceraodi li- Iantium', dicens: < Quis enim , o insanum caput,
brum scripserat, in epitomen poslea redactum a aliquando martyres adoravil ? Qttis hominem putavit
Gregorio Magno, ut docet Joannes Diaconus in Vita Deum? Nonne Patilus et Barnabas, cum Lycaonibus
ejusdem Gregorii, prout ritalur a Bernone Augiensi Jupiter et Mercurius potarentur, el eis vellenl hostias
in cap. primo libri De qu husdam rebus ad missam ' immolare, sciderunt vestimenta sua, et se homines
spectantibus, < Sed et Gelasianum codicem de Mis- esse dixerunt ? non quod meUores non essent olira
sarum soleraniis, inquit Joannes, multa subtrahens, mortuis hominibus Jove atque Mercurio, sed quod
conyertens, nonnulla superadjiciens, in unius sub gentilitatis errore honor eis Deo debitus defer
pauca volumine
libelU coarctavit: quod volumen Librutn retur. Qtiod et de Petro legimus; qui CorneJiumso
Sacramentorum prcetitulavit. » Sed.et in veteri co- adorare cupicjjitemmafiu sublevavit et dixit: Surge:
dice ms. monasterii RiyipuUensisin Catalonia sic nam et ego hothq sum. > Vide Hincmarum in epistola
legitur : <Incipit Liber Sacramentorum, editus a sanc- secunda ad Carolum Calvum regem, cap. 8.
m LftER DE IMAGINIBUSSANCTOB.UM, 226
*e drcttmveniat. Quicunque aliquam picturam, vel iA apostolos, martyres tormenta patientes, nullum ab
fusilem sive ductilem adorat statuam, non exhibet imaginibus quas aspicirnus auxilium sperare debe-
eriltum Deo; nori honorat angelos vel homines' mus; quia nec male possunt facere, riec bene. Recte
sanctos, sed simulatra veneratur. Agit hoc nimi- nimirum, ob hujusmodi evacuandam superstitionem,
rum versntus et calUdus humani generis inimicus, ab <-orthodoxis patribus deflnitum est picturas in
ut suh.praetextu honoris sanctorum rursus idofa in- Ecclesia fieri non debere : Ne quod colitur et ado-
troducat, rursus per diversas efligies adoretur; ut ratur, in parietibus depingatur.
avertat nos ab spiritaUbus, ad carnalia vero demer- XXXIV. lUud vero qtta prcesumptione fit, ut sine
gat; ac per omnia simus digni ab Apostolo audire : basilica, sine altari, absque scinclorum' reliquiis,
Oinsensati, quis vos fatcinavit? Et: Sic stttlti estis, super hujusmodi figmenta missce celebrentur; cum
ut cum tpiritu cmperitk, nunc carne consummemi- sancli Patres in concilio Carthaginensi slatuerint
ni? Iia enimSatanas, sicut dicitidem Apostolus, (Cod. Canon., Eccl. Afric, lit. 83): < Ut altaria
trantfigurat ie in angelum lucis. Denique comessa- quaepassim per agros aut vias tanquam menioriae
tiones et ebrietates introducil sub nomine charitatis, marlyrum construuntttr, in quibus nullum corpus
superbiam et duritiam inflexibilem conslantiam im- aut reliquiae martyrum conditce probanlur, ab epi-
perturbati animi esse simulat, ccecumquefurorem ]B scopis qui iisdem Iocis prcesunt, si fleri potest, ever-
zeU rectitudinem vocat, Ideo dicit Joannes aposjo- tantur. Si autem hoc per tumultus populares non
lus : NolUeomni spiritui credere, sed probate spf- sinitur, plebes tamen admoneantur, neilla loca fre.-
ritut, utrum ex Deo tint. Aspiciamus picturam quenlent; ut qui recte sapiuht, nulla sibi supersti tione
quasi picturam, vita, sensu, et ratione carentem. devicti teneantur; et omnino nuUa memoria mar-
Pascatur hac visione oculus. Deum vero veneretur tyrum probabiliter acceptetur, nisi ubi corpus aul
animus, qui et sanctis suis victorice coronam, et no- aliqucereliquiae sunt, aut origo alicujns habilationis,
bis inlercessionis eorum tribuit adjutoria. vel possessionis, vel passionis fidelissima origine
XXXU. Habnernnt namque et antiqui sanctorum tradilur. Nam quaeper somnia et inanes quasi reve-
imagiries vel pictas, vel scutptas, sicul eliam supe- lationes quorumlibet horainum ubicunque coristituun-
rius est ostensum; sed cansa bistoriae, ad recordan- tur altaria, omniraodo iraprobentur. > Fuerunt illis
dum, non ad colendum; ut, verbi gratia, * gesta diebus sufficientia hcecstatuta. Necdum enim error
synodaha, ubi pingebantur catholici veritate fiiiti emerserat, quo nune de carbonibus, minioque, vel
et victores, haeretici aulem pravi dogmatis raen- sinopide figuratae effigies, saoctae imagines voca-
daciis detectis Convictiet expulsi, ob recordationem rentnr, et adorandae praedicarentttr.
flrmitatis cajholicae fldei, juxta morem beUorum " XXXV. Nec iterum ad sua latibuht fraudulenla
tum extemorum cum civilium ad memoriam rei recurrat astutia, ut' dicat se non imagines sancto-
gestae; sicut et in multis locis videmus. Sed nulltis nnn adorare, serfsanctos. Clamat eriira Deus : Glo-
antiquorum catholicorum unquam eas colendas vel riam meam alteri non dabo, nec laudem meam scul-
adorandas fore existimavit. ptilibus. Et Apostolus rfe Doraino nostro mediatore
XXXIII. Nunc autem error invalescendo tam . Dei et hominuro homine Christo Jestt : Propter quod
perspicous factus est, nt idololatriaevel b Anthropo- et Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen, quod est'
morphitarum haeresi propinquom aut simile sil ado- super omne nomen. Quale vero hoc nomen sit, con-'
rare figmenta, et spem in eis habere. At quce hu- sequenter expottit: Dt in nomine . esu omne genu
jus erroris causa ? Fides de cerde ablata, tota fi- fkctalur, cmlestium, terrestriitm, et infernorum, et
ducia in rebns visibilibus coUocata. Sicut autem. omnis lingua confiteatur quia Dominus Jesus Chrklus
videntes pictos armatos viros, vel agriculturce in- in yloria est Dei Patris. Hanc potestatem, laudem,
tentos, sive metentes, vel vindemiantes, seu stan- dominationem, hoc nbmen quod est super omne
tes in navibns piscatores, et retia jaculantes, nec nomen, nuUus sanctus angelus, nullus sanctus homo
nonvenatores venabulis extensis, cum canibus ca-j r. sibi usurpat. Angelus enim qui usurpavit, vel homo
preas cervosquepersequentes, nec augmentum exer- quem usurpare suasit, uterque corruit. Si autem
citus, nec adjntorium annui operis, vel acervos aliquis homo adoratur, vel angelus, prceter eum qui
tritici, seu rivulos musti, nec pisces, capreas et et Deus et homo et sommi esse consilii angelus, Pro-
sues ab iUis nos accepluros speramus; ita quoque, pheta testante, perhibetur, non est aUud nomen
si videriirins pennatos angelos pictos, prcedicantes auod sit vel super.hoc nomen quod est super omne
BALUZITNOTJE.
* Gesta synodatia. Rinc discimus, illic solitos olia i Pascha, raore Jndaeorum, lyna xiv celebrari debere
pingi consessus episcoporum, ubi habita ftterant con aiebant, Ejus seclae auctor Audaeus e Mesopotamia,
eiUa, ut tantcerei memoria inhaereret animis raorta- \vir plane sanctus, ac prisci moris, ut constat ex
Ihiiii, fidemqne faceret errqris proStrati. . eodem Epiphanio. Vide Prcedestinalum, Iibro i,
i»Anthropomorphit.hwresi. Hos Epiphanius in hce- cap. 50..
resi LXXAudianos yocans, non inter haereticos re- « Orthodoxis.Patribus, episcopis in syoodo Elibe-
censel, serf inter schismaticos, dans yeniam rustici-• ritana congregatis circa anatttn 305, qai picturas
tati. Nam eortimerror hic erat, ut Deum sibi fln- decreverunt in Ecclesia esse non debere : < Ne quod
gerent humana specie, secunrfum quam creaverilt colitur et adoratur, in parielibus depingatur; > qui
ioiniuera ad imaginem et similitudinem suam. Tumi canon mire torsit ingenia hominum erudilorum,
m- S. ACliBARW EPIS£i>PI LtJGJJlkNOSfe ^-
noinc^»nJjaeci»j^ij^S»-^tjjuia nuUij^Deo ceqjualis,:A.supjjr omne noraea; ne. si4te4 iVfi&IjiWl"^
nuliusaljwetJSC^Ariil»» J^JJS, idest* S^valOB, exi- btjiinus, aljeni juclicetaiura Deo^^ cjijnittamiiJ: se-
stit, «aieciamuaApoatelO, eedamus divinae auctori- cuiJdimdesideria (*OJ;dis i^rii «e, JD. adjpvcmtw-
ia nomio&solius Jesti, quod est tubus nostris.
tati; tJectiaittnseeBUi
Finit eh ftetarit Agobardu* episaapm.

LIJBER

L S^&nintjavitiriihi fidelis ac veneranda dilectfo lftatlbus crmiinissortmTsibr pj>p-tfferuiri,pefveTift atf


lua, cruod clari et honorati viri per » Septltoaniara subUmiorem iriqniiitittfejn pi^c^
et >>Pfovinciam consistentes, rfe me incessanter ciipiens scUicet itivettite, craalitet con^eri-flssfmai
obtrectajido Ioqjiantur; quariquam nec cceteris profectiijn doctrince, et aboirttoTierariegfig;entiarijiii-
parcant,, djrentes roovisse nos, ac prcccipjtreme, " sacerdotibtfs et cunctts fttnioiratnj strrs-cjbmlcoemlatef
inaurfilam coritentiooem atque dlscordiam, pro ec- potuisset; attorj utique laudabUTter fnspifaTi.te Det
clesiasticis rebus; idque iriter eos, non solum de- gratia quatWvif, ete^aritef foveriit, flrfeltter ore sujf
traheiido, sed et commiriando, et versutiaruhi insi- annufttJavit. f^W ci*mcta" nunc rehlicare rimiispro-
diasmachinandb,omnibus modisacsirie iritermissio- lixum est; quia et triric * rfisiinctis capitulls cora*;
ne. agitari. Ais etiam nuilam eos satisfactionem prehensa surit, etqraiiibus nota esse deljerif.
veT excusalionem, velle recipere: sed si* qua ihjs IH. UanC igitoT reiri cum iriiris tutjc laudibus ad-
rationabilTter, saiTsfaciendi gratia, a quolibefop- huc inchoatam rfjagistn nostri etterrent, et praecipue
posita fuerint, sera hcec et nuper adinventa cafunj- venerandus senex e Arfalarrfus, qui etjaifi dicebat se
niari. Cujus «ei quoniam vult fraternitas tua puram nunqriam Sttbliifiitfs*<eT glbriosius' causam nrofectus*
cpgnoscere vefitatejn, crualiler videUcet motqnx publici moveri eX,Cogitari vidisse f a lempore regis
asseveratunique fuer.it, maxime de rae, quanlum vel Pippihi usque a.d dTem ilTum; lantuto ne respooden-
qualiter jatali dispehsatione inierfuerim, audierim, tium et oliedientftifflnegngenti.a luJmitlareraT, arfdi-
vel suggesserim, scribo, haec tibi. veraciter, prput dit i^se et caeteri;ptflnofes, rficem*s oiniii concilio :'
vis a m.e- Ac primuni ipse scire pples, me nun- Quidqaiffatiiepbroerffrepe ad
quaju inter majpres nostros et meliores nobis tarili. cavendit peccata^acf vitantfk perfcula, arf erlVjencia-»*
loci vel hoeoris. fuisse,ut aut inceulor discordiae,.C religionem, arf ilrostfaiidam doctrmam, dtl corrobo-
aut pacis concUiator esse potuerim, Quippe. qui^ randam " - - arf excoiendrim studium
M - . • fTderii, - -' sanctitatis: ,
uj insnetus et timidus, iuter tates ac tanlos racq cofifldenter edicite, et a* explenda patittrrtim Dect
loqui yafeam, Tamen, inqqantiim recOrdari queo, dominum imperatorem minime rfuBttetTs.Q"ni(qttb^
de. quibus ingtifris, ut h)se uovj, iaciam e.t.te sitnjli-, irtam, nt ScripturtJJ sacfae crocent, pe«?ata contra-
tef nbsse., , huinr foiltciteiis; p^ ctfjcfes!et sterift»
H. Ih ilfis diebus, qhagdo- sacej et rejigjosiis tatei tk pd^sj%^ $«^tijirj^yciiTs«, nt iSona
dorairius npster imperator evocato conventu c ia quirfemstatuendfq, niaia vero rfeStruenxfo,. ohfineat
Aftihiaco acebat, strenue nrovidens de omnibus mi- uria vobiscuro anud Dominum.ut remotis adversi»
...-. BALtZ» NOT.E. ';"/_
a \epttmantam. bephroajjiaenorotne hic, ut et apurf lllustnssirai vln fetn de Marca , fuse lpse exsecutus
Jonam Aurelianenserri, intelligi puto, non sorara Cst m libro primo )im^ Hispariicae.
pPMjjaraj I^bcMieBsem, serf Urgellefisemquocpiedtee- •x Provmeum,:^tatSt, seeunda Naphonenaisv qasa
ceijtm, ^ase tuB*sub nfcislrotjolHano NarhoneBsi erat. i^nunc quoque Pi>o*>^«i% diGitup»vulgftPrcwiwe. Et
Njmm JJJ*«'^pli&Lutiavici Pii et Caroli Calvi, ec- •^exepistola6TCyiJ»?anj fortassis tejiia.ri posset jam'
cfesiaeet mOnasteria ilrius tractus accensentttr Sepli- turo sic dictaiwffiisse.
raanice; ut alibi rfictum est a nobis. Et constat Fefi- " ln>Atiiriiaeo: S^otjM' iltem fliisse cetebrataiB
c«a c^i«<*^ptMB Bi^Jtensem, virnm sanctissim» anito ^mew»i.itagtjsj» tjiadte Fgirtiwdij^itetwi-^w
vto^.matjjs lahoj-assq pjc? ewjchenili*m «era fide, auctot Yil* i^d<>vi4 PhV
utputabat^plebjbus sjbj suhjectjs, qujMncayeris po-- & Distihctis caviiulist numero. 281 editis TriAttt-
piilts Gafffe NarboiletiSis. Et tainen fonas tn libro riiaco, qucfe-n«iitVi^qtie exsttfnt. 4sseriffor eriin-i
primo de Cultu Imaginum ait: < Felix, cum rauit». Sifiihonclo,qui de his capiluUs hic agi pulat.
apud Septimaj»iaro. e.umd.efahaustumpestiferuro pro- « AdoJ.ardus,abb.ajR.Cj9rb£i»»6is-.. Je cmo vjde qjiae
proaverit, eum wraen Ga^LaeGermaniceque, quautum dixirous ad;ttbtua d» B5piisrao J^TcJtXani roamoir
in. il|6. twjt, prbpfnaje voluif.» Pooro, Septiraaniae piorum.
sfcr»ji
vocafeijjirtvrei*:e*rj|,.ej; nijni-kiro pqst ' A NMitih,hojijs, aoJa edii-
i^pertttriJ\ tetnfon *e§t:m0qu
pulsos a Gritnis Romanos, rioh a Biterra SepttJ-jiano- catus eat Arf4larc»w^iiitsjipta rfiwrous,.Unde constat
rum sumpsit originerjrj,ut plerique putant, sed. ab ea yerissJjAiint qssfi quOrf ait Agobardus , Acfalarduuj
SepCemPfOvJnciarumporlione qiiaeGolhjs cesserat tuttC fitisse valrfe senetri ciim syitoius ilta habila est
jrjre beftir quairi Sidonius, hujus vocis auctor, ob apudAtliniacum. Nam eura:vocat venerandumsenem:
hocipsmyocatSeuitoaiijamGolhorum. Sednovam quod epj.th£toiivulgo upn tribjuUjr senibus, riist qui
hanc de S^tjjjaaijice.VQcabuloopjnionem, quaeesl| ajyj sunt longajvi. t?ujjjinjis po«» rex mortuus est
atnUO708.
t^ LIBEB DE 1>ISPEN*AT10M". EGCL. RERU.M. 230
casibus, regnum. sibi con-unissiucaprjjspere,De.o fjan4 adversus Deum, et. adversus ejjis universalem Eccje-
venle, valeat guberaare. siam;. neque sensum est unquama quibusque firfe-
IV. Haecet his-sirnUia cum primores nostri ju-. libus, ut talia statuta absque periculo refigionis vio-
cundissirae loquerentur, ego, ut scilicet humUIimus larentur. Quod ergo Deo auctore slatutunj est, nova
omnium ei extremus, ccepi quodamraorfo pedelen- neeessitate, qucelunc teroporis non accidit, excusabi-
tira, ut pote Biagnis viris, ita suggerere. Ecce ora- lem facere non potest violatorem: quia omnipotenti
nipotens Beus praeparavit animos domini imperato- Deo oronia teropora omniaque volumina sceculorum
ris, ut soUicitevelit agnoscere temporis vires, con- prcesentia sunt, et stantia; neque aliquid praeteriti
souas vel dissonas cequitati. Expedit vero, ut ea quae potest reco*?dari, nec futurutn aliquid exspectare.
dissona sunt» si possihiUtas suppetit, emendentur ;• Quamobrera ° istae, quas nunc homines praetetidunt
ki quantum autem possihtlitas non suffragalur, cum. necessitates, et quarttro causa se impune putant res
tjmote Bef tolerentur: quatenus dum illicitura quirf- sacras in usus coramunes yertjere, licet ttinc horaini-
piaro e» necessitate agitur quod declinari non po- bus futurce essent, Deo tainen prceseutes erant;
test, timor saJtem laciat excusabUem quem exsecu- qiiodque Spirilu suo statuit Ecclesia, tenendura cun-
tio-noa constituh absolutmn. Necesse est ergo ut ve- ctis diebus usque in flnem sceculi voluit custodiri.
stra industria magnanimitati ejus suggerat pericula J*Sedquoniamquoddesacris r-ebus in laicales usus
* de rebus eeclesiasticis, quas coiilra vetitura eb iUiciletranslatis dicimus, non fecit iste dpminus im-
contra canones tractant et in usus proprios expen- perator sedd praecessoreseuis, et propterea isti im-
dttnt homines laici. PoStquam enim diffusa est Ec- possibile est omnia emendare quae antecedentes
clesia Bei toto orbe lerrarum, et ecepit exallari ac male usurpata dimiserunt; snltem admonentibus vo-
magtiificari per omnes regiones et nationes, ccepe- bis cogitare dignetur periculuro, quod licet et vitare
runtque terapla erigi ahdelibus imperatoribus ac re- nequeat, lamen dum pensat, timet ac dolet, apud
gibus atque.ephscopi», e>eceteris potentibus, dilaii- niisericordem Dominum fiat per haec excusabilis. Et
qne rebus, et thesauris ordinari, fuit etiam conse- yos communicate pondus periculi, sublevateque por-
quens, ut principuin providentia Iegespromulgaren-. tantera,in quaulum fieripotesi; uLduro,vosiIli com<
tur, et episcoporum sollicitudine canones statueren-. . municanles inpericulis, et ille vobis corapatiens ex-
fiir rfe rebus sanctiDcatis, id est, sacris locis deptu- stiterit in tristthus, ac defensor in persttasionibus,.
tatis; quaKter luerentur ab improbis, tuerentur a. duinque unum sapilis,tantumque periculura com-
gubernatoribus, velexpedirenlur. Convenerunt epi< muniter toleralis, avertalur ab Ulo necnon etavo-
scopi, viri sancli, quibus Uinc abundaLat Ecclesia. bis hujuscemodi praevaricalioois vindicta. Cum hcec
Stalueruni **ittibatos con^ervari debere sacros ca- igitur a me dicerentur, responder.unt pie reverentis-
uones, qut' ftrinali suJjt Spiritu Dei, consensu toUus. sjmi-viti Adalaxdus et Helisacar abbales. Utrura
wundi, obedientia principum.consonantia Scripturarj vero audita retulerint, doraino iiuperatori, nescio.
jMim,Ex quo temgoco-accepium et receptum est V. Sequenti autera anno, curo adessent jussie in
uou.ahud esse agerecuiquam adversus cauoues cpam; Cempendio palalio.et de his inter eos sermo habe-
BALUZH WIM.
-De-rebnsEccles. Hcec oroniutn per eas tempe- syiiodi,. in quibtis.etiam Romani pontitTcesprceside-
states. querela, quam graviter in hoc libro iticujcat banl, conslituerunt, quae observala non fuere etianr
Agobardus, res ecclesiasticas injuste possideri a ab iis ipsis quorum sevocoiislituta ftiere; ut alibi
laicis, cum id vetuerint canones. Respicit autem, adnotatum est a nobis. Et quoad sccculum Agobar-
opiriov, praater Gallicanos caaones, ad synodum dicuin, constat eos solos Gallicanos canones fuisse
Rotnanam sub papa Symuiacho; quae distractionem ebservatos, qui principibus placueraot, cceteros non
bonorum ecclesiasticorumi prohibuit, edixjtque no adroissos : id quod vel unico synodi Meldensis, quce
laicis haderentur. sub Carolo Calvo babita est, exemplo probari posse
i>tttibatos cons, deb. eanoneswAgnosco vehemens nemo negaverit.
studium antiquitatis in Agobardov Cuncta enim re- c hlm necessitates. Aiebant enim principes se
vocari cupit ad normam priorum regularum. El pa- •Bittecessilatequadam adactos tribuere laicis res ecclc-
tet hominem tuisse peritum canooura ac dfscfpUnc» siaslicas, ut his bonis adjuti, facilius niorari possent
ecctesiastiCae. Nulii autera. magis cupiuot illibatos iri servitio pruicipum, id est, militare offieium exer-
servari canones, quom qui studium operaraque suara cere : de qua re paucis diximus in notis ad Lupum
ponont in sacirefom canonum discendis sententiis. Eerrariensem. Vide librum v CapiXuTaTium, cap. 181;
Gravissknam perro. rationeiu affert Agobardus, cur Capitula Garoli Calvi titujo 25, cap. 7; Lupum Fer-
canones-debeaut esse=intemer-ati etiltibati. < Qui», rariensem epist, 71; et Flodoardum lih. m, cap. £,.
inquit, flrroati sunt SpiritJc»Dei, consensu totiu* HistoriceRliemensis.
mundi, obedienlia principam;, eonsonantia Scriptai- d-Pmcessorm ejus, idest, Garolus Martcllus, novi
rarum. > Unde discimus quxnam palribus nostiist bujusce jnris. repertor» tJim Pippinus^ et Carolus
mens faerit per illa8 tempestates, quoad tegitimam Magnus.
coneiUoTumauctoritatero. Pnimura.necesse erat ear e In Compendiopalatio* Aiwo.itaqiie sequenii post
nonesdecerni, ea moderatione servata, ut nihil ia oenventura Attiniaceitsem,.id.est, anno 823, habita
eis sanciretut quod sacrce Scripturae contj-ariuu*es^ estsynodus apudCompeudium, m quaiHir«iin actum
set. Beinrfe necessarius erat lidelium consensus, ek est de rebus sacris il.licite usis-: quam synodum
prmcipura auctoritas, (quam modestiore vocabttla miror a nemine hactenus agnitam fuisse. Certe
obecfientiamvocat Agobardus) ut rerurti rfefinitarum: eonventns habiti m Compendio palatio anjio/ S23
exsecutio sequeretur. Nam in causis discipiinae,ma- mense Noverabri, ut eJicHira fuerat in oonvenlu
gni ponderis seraper visa est auctoritas principum Francofordiensi, Htentionem facit Egkiharclus , iu
et nopulorutn consensus. Denique multa posteriore» eoque legatos papce Paschalis audilos fuisse, Cujusj
S. AGOBAttDI EPlSCOtl LTJGDUNENSis 23i
retttrf ad hunc motwm, post mutta, cOUoquitf, in A de hoc audiamus et loqnamur, recte, ut puto, tibi,-
quantum «gd^mteUexi^KtTocinia sunt perducla, ut T&atercharissime, visum est ut de sacris libris et ca-
priraum quidem intelfectibus omninm inculcarentur honibus anctoritateui srimentes, pariterque exempla
deliola de ^febus sacris illicite usis, post vero cum sanctorum ad medium deducentes, humanos errores,
Dei tiraore in illis quas habent laici cautiores effe- qui sumhloperevitaiidTsunt, caveamus, etveriiatera
cti, eliam m his quae remanserunt Ecclesiis fldelio- Dei, a qua qui recesserit in lenebris maneat necesse
res atque clementiores^exsisterent; ita ul et suis ad- est, teneamus. Sane cum nos ad banc roborandam
biberent pietatem, ut el Ecclesiis defensionem/fle- de Testamento Veteri plura sumpserimus, erunt for-
retque compatienti concordia remediahfe ac venia- tassequidicantaliarum rerum figurasesse, nec per
bilis, offe*nsioquecomitante pietate de indulgentia haec Contentionem posse finiri. Hujusmodi ergo ho-
quoque esset seciira. mines, si qui erunt ,^ videtur mihi ut interrogare
VI. Hanc rem cum dominns imperator audiret at- studeas, unde Patres doceant non posse quemquam
que perpenderet, volens eanj ducere ad tranquillita- ad sacerdotium promoveri, b si viduam, vel repudia-
tem pacis, quae admodicum turbata fuerat,quanlntn tano, sive meretricera, et, ut compendiosius dicam,
in se fuit, fecit uniri episcopos etcomites in cori- non virgihem in conjugium sumpserit; eliamsi se-
serisum et pacera. Ex hoc itaque putavi ego, quod B cundom Apostolura unius uxofis vir esse doceatur.
eodem mode quo dominus imperator pensavit atque Cumque hoc in Novo non potuerint demonstrare, fa-
intellexit tationem, sopirique fecit dissensionera, teantur ucfcesse est <"decreto veteri eonlineri : ne-
Omnesetiam comites vel honorati ejus intellexissent que hbc solum, sed et multa forsan hujusmodi. Tum
atque voluissent. Sed e cnntrario , ut audio, isti de consequens erit, afbitror, ut et istas ratiocinaliones
quibus nobis sermo est inchoatam discordiam ma- inchoatas in Veteri Testamento, ex ipso etiam fir-
gniflcant, et de discordia in conspectu domini impe- mitalem oblinere posse et debere concedant; prae-
ratoris nihil se attdisse vel intellexisse dicunt. Ve- sertimcum etlitteris evangeliciset aposloUcis con-
rum quia in his neminera iUorum aut mitigare pos- finnetnr qnod ubicunque lex mortalitatem docet, ita
snmtts, aut exasperare voluimus, a dimittamus cau- ut dicit#inteUigenda sit ac tenenda. Videtur mihi
sam Deo, qui omnia rfisperisat, et ei cui commissa praeterea,ttt quoniam omnia testimonia quae ad prae-
sunt ad regendum, ut faciat quod Deo inspirante sentis quceslionis absolutionem inde sumuntur, et
eventus rerum tulerit. Et quod ad nos non pertiuet omni omnino parte nen conveniunt eis rebus quibus
omittentes, transeamus ad ea quce ad omnes fideles, defendendis aptctntur, tam breviter a nobis perstrin-
qualiter credenda, vel inteUigenda sint, pertinent; gantur, ut piis quidem suflicientia videantur, illis
ac juxla qifod exiguitas sensus npstri attmgit, ex ^ veto qui qucestionibus magis quam aedificationi in-
auctoritate Scripturarum vel canonnm nostris ocu- Servire parati sunt, laboriosarii loquacitatem proprio
lis considerarida proponamus, ut petfsli. lihitu reservent.
Vn. Licet indignum ducatur nos melioribus insi- - VIII. Notum est cunctis Scripturas legentibus, ab
nuate quid sentiendtun sit de dispensatione ecclesia- initio humani generis sacerrfotes fuisse etaltaua,
sticarum rerum, neque a talibus quales nos sumus, victimas et sacrificia; nec solum haec Deo oblata,
id potentes sceculiinquirendura putent; tamen quia sed et dechnas volas et sacerdotibus redditas, ipsis
inter tales conversamur ut velimus nolimus, crebro denuo sacefdotibusprimitias diligenter datas, caete-
BALUZH N0T4:.
rei meminit etiam auctor VitaeLudovici Pii, itemque panlur, non potest esse episcopus, aut presbyter,
auctor Annalium S. Bertini. Ne quis verp causetur aut diaconns, aut ex ed numero qui ministerio sacto
conventum fuisse mere polilicum, non autem eccle- deserviunt. > Innocenllus I in epistola ad Victricium
siasticum, adeoque nec synodum, testis est Agobar- episcopumRothomagensem :<Utviduam clericusnon
dus in capite sequenti, ei conventui interfuisse eliara dticat uxorem; quia scriptum est. Sacerdos nxofem
episcopos. Vigebat autem hic mos per eas-tempesta- virginem accipiat^ non viduam, non ejectam. Ulique
tes, ut episcopi in conventibns illls regiis tractarent D qui ad sacerdotium labore suo et vitce probitate
de rebus sacris et ad religionem pertinentibus, seor- contendit, caveredehet, ne hoc praejudkio impeditus
sttmalaicis, si res esset mere spiritualis;_ simul pervenire non possit. > Hilarus papa in synodo Ro-
vero, si res ad discipUnamecclesiasticam pertineret. mana: < Cavendum ergo in primis esl ne ad sacros
Quo fiebat ut decreta dein in pubhcom ederenlur, grados, sicnt gestis pnoribus ante praescriplum est,
quce concUii episcopalis anctoritate ei rfhjnitate erant quisquam, qui uxorem non viriritiem duxit, aspiret. >
instructa, ut pluribus ostendit Marca m libro vi De Gregorius Magnus lib. n, epist. 25: < Pracipimus
Concordia, cap. 25. Quare dubium non est quin hic autera, ne unquam illicitas ordinationes facias, ne
Compendiensis conventus; in qno actum docet Ago- bigamum, aut qoi virginem non est sortitus uxo- '
bardus de rebus sacris ilticite usis, referri debeat rem. >
inter synodos ecclesiasticas, non secus ac aliae quse ': o Decreto veteri, id est, in Veteri Testamenlo, ubi
saeculoHlo celebratcetfrierunt. ista prcecepta sunt, nflfi in Novo..Levitici cap. xxi:
:» Dimiltamtis causamDeo, id est: Quoniam illi Virgtnem ducet uxorem, nimirnm sacerdos. Yiduam
cedefe nolunt veritati, cedamus nos tempori. Deus aulem, etrepttdiattiShetSordidam. atque mereiricem
porrp, cui oiunia nota sunt, veritatem patefaciet, hon aceipkt, sed uuellam de populo tuo. Ezechielis
cum itatebus httmanis expedire viderit. cap. LXIV:Et viduam et repudiatam non accipient
»>Si viduam. Sumptum lslud ex canone XVIIIapo- uxoret, sed vitginetde setnine domus Israel. Nam in
Stolico, in quo sic scriptum. est: < Si quis viduara Novo Testament^nihil afiud praescriptura est, nisi
et ejectara acceperit, aift meretricem, aut ancillam, ut episcopus sit vir unius uxoris, ut recte notatutu
ydaKqttam de his quce publicis spectaculis raanci- est ab Agobardo.
233 LIB\ DE DISPENSATJONEECCL. RERUM. 354
risque minislris ab omni populo cunctarum rerum & /^ secrari sibi homines, animalia, vel agros, aut do-
decimas tributas, qui etiam acceptis ex ipsis decimis mos nollet, nunquam hoc vel in Veleri prceciperet
decimas persolverent sacerdolibus. Ulud quoque raa- vel in Novo lieri permitteret Teslamento.
nifestum est, quod prceter eas quas rainistris, id est XI. Quanta autem reverentia consecrala Dominode- -
Levitis, populus exsolvebat, jussi sunt a Domino beant custodiri, ex mullis Scriplurce Iocis potest col-
alias rerum suarum in terlio anno decimas sumere; ligi,exinnumerabilibus divincedefensionisultionibus,
et non in quibuscunque locis, sed in sacris, id est, qucc ab universo roundo unquam scribi potueriut;
juxta altare Domini, viduis, pupillis, orphanis, et sicut raagnopere atque evidenter in verbis Dominicis
Levitis comederc. Jussiletiam Dominus ut sacerdo- per prophelas denuntiatis prudens lector valeat intel-
tibus et Levitis darentur ab omnibus filiis lsrael ur- ligere : quale esl illudquod per Jeremiam, sicuti mos
bes ad habitandum. Et datce sunt quadraginta duae, est per simililudinem eorum quae magis nota sunt
et-sex confugii, id est, simul quadraginta et octo occulla significari, proverbialiter dicitur : Sanctus
civilates; pariterque in circuilu uniuscujusque civi- Israel Domino,primitim frugum ejus. Omnes qui de-
tatis spatium cubitorum duum millium ad pastum vorant eum delinquunt: tnala venientsuper eos, dicit
pecorum. Permansitque hoc inconvulsura omni tem- Dominus. Quorum verborum, ut bealus Hieronymus
pore judicum et regum; ila ut nec impius Achab, B 3 ait, hic sensus est: < Quomodoquiprimitias devorant
nec sceleratus Manasses , nec filius ejus Ammon , nequaquam de genere sacerdotali, sceleris rei sunt;
temerare ausi sint. Sed postquam separatus est sic qui contaminanl Israel, malis subjicientur. > Ma-
Isi-aela domo David per Jeroboam, qui peccare fecit lachias quoqtte sub exhortatione deciraarum retri-
Israel;tunc primum ej'ecti sunt sacerdotes Domini, butionem et vindictara diligentibus pariter ac negli-
sicut ipsi Jeroboam iroproperatur per Abiam regem genlibus ex verbis Domini proponens quasi interro-
Jurfa. ganlibus Deum, et dicentibus, In quo confiaimuste?
IX. Post mortem Moysi, tulit Josue oranem mul- respondit dicens : In decimiset primilivk. In penuria
titudinem fifioruroIsrael, et venit in Galgala. Cum- vos maledicti eslis, et me vos configitisgens tota. In-
que circumdedisseiit urbem Jericho, dixit Josue ad ferle omnem decimam in horreum, et sit cibusin do-
omnera Israel: Tradidit vqbis Dominus civitatem , mo mea; et probate me super hoc, dkit Dominus, si
sitque civitas hmc anathema, et omnia qum in ea sunt, non aperiero vobiscataraclas cceli, et effudero vobis
Domino. Et post pauca: Cavete ne de his qum prm- benedictionem usque ad abundanliam, et caetera. His
cepta sunt contingatis, et sitk prmvaricationisrei, et similiain libro Iegnntur Esdrce. Aitenim : Staluemus
omnia castra Israel sub peccatosint, atque tttrbentttr. supet nos prmcepla, ut demus teniam partem skli per
^
Quidquid autem auri et argenti fuerit, et vasorum annum ad opus domus Dei nostri, et panes proposi-
mneorumac ferri, Domino consecrelur, reposilum in tionis, et ad sacrificium sempiternum. El iterum:
thesauris ejus. Et iterura : Urbem et omnia qum in Sorles misimus super oblatione lignorum inter sacer-
ea inventa sunt succendetunt absque argento, et auro,. dotes et Levitas et populum, tit inferantur in domum
et vasis mnek, ac ferro,- qum in mrarium Domini Dei nostri per domos palrum nostrorum, per lemvora,
consecrarunt. Mirumque in modum, cum unus homo a lemporibus anni usque ad annum; ut arderent super
hoc prcevaricatus fuisset, omnes dicuntur prrevari- altare Dei nostri, sicut scriptum estin legeMoysi; et ut
cati esse et usurpasse de analbemate - Domfnusque afferremus primogenita terrm noslrm, et primitiva uni-
iratus refertur contra fllios Israel. versi fructus omnis ligni, ab anno in annum in do-
X. Praeceptum est a Doraino per Moysenut ani- mum Domini, et primitiva filiorttm nostrurum , et
mal quod iinmolari potest Domino, si quis voverit, pecorum nostrorum, sicut scriptum est in lege; el
sanctum sit, et mutari non possit, id est, nec melius primiliva boum nostrorum , et ovium nostrarum , ut
malo, nec pejus booo : quod si mulalum fuerit, et offerantur in domo Dei nostri sacerdotibus qui mini-
ipsum, ait, quod mulatum est, et illud pro quo mufa- slranl in domoDei nostri; el primitiva ciborumnostro-
tum est, consecralumerit Domino. Itemque de domi- rum,et libaminum,el pomaomnis ligni, vindemimquo-
buset agris dicitur: Homo si voverit domum suam,' que,et olei, afferamus sacerdotibus ad gazophytacium
et sanctificaveritDomino, considerabit eam sacerdos, Dei nostri, et decimam parlem terrai nostrmLevitk.
et juxla prelium quodab eo fuerit constitutum venun- Ipsi Levitcedecimas accipient ex omnibus civitatibus
dabitur. Sin autem itle qui voverat, voluerit eam re- operum nosirorum. Eril anlem sr.cerdos filius Aaron
dimere, dabil quintam parlem ceslimationissupra. Si- cum Lcvitis in decimis Lcvilarum, et Levitc. offerent
militer quoque jubetur ct de agro; qucm si is qui decimam partem decimaisucu in domo Dei nostri ad
vovit noiuit redimere, sed clleri fuerit venundatus , .. gaxophylaciumin domo thesatiri. A:l gaiophtjlcci:im
"
ttltra eum qui voveral redimere non poterit; qtiia cnhn deportabunt fiiii Isracl ct filii Levipriwilivs fru-
ctimjubilmi veneril dies, sanclificalus erit Domino, el tnenli, vini ei olei; et ibi erum vasa sanetificala , et
possessioconsecrata, ad ejus perlinet sacerdolem. Et sacerdotes, el cantores, et jtmitores, el minislri, et
post pauca : Omne quod Domino consecratur , sive non dimittemus domum Dei nostri. In quibus vcrbis
homo erit, sive animal, sive ager, non venundubilur, evidenter apparet, quanta illius populi cura et dili-
nee redimi poterit. Quidquid semel fuerit consecra- genlia esset erga domum Dei, et cuncti generis sa-
tum, sanctumerit Domino. Si omnipotens Deus con- criflcia vel donaria: qui non solum deciinas, ac
PiTROL. CIV. 8
235 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS gg?
priraitias, sed etiam tertiam partera sicli orani sttt- iA runt, et suos utiqne, non alienos, nomen Dommi
dio religionis ferventes curabant exsolvere; adim- commaculasse dicuntuf, et ob boc gravissima ullione
plentes procul dubio prccceplum Iegis , quce dicit: plecluntur; fideliter religiosus quisque consideret,
Cum voveris votum Domino Deo tuo, non tardabis quanto irremediabiliori furore digni sunt, qui non
teddete; quia tequiret illum Domintis Deus tuus, et sotura proprios olim servos a se vel a parentibus suis
si moratus fueris, reputabitnr tibi in peccalum. libertate donatos » in servitium revocaut, verum
XII. Quaeverba idcirco hic ponenda pulavi, ut re- etiam ab aUis libertos factos, et a liberatoribus suis
ligiose fldelis quisque consideret, quia si itli qui vo- patrocinii et defensionis causa Ecclesice delegatos, '
vet et tarde rerfdit, tarditas ipsa in peccatum repu- contra fas raultipliciter affligunl, oranique servitute
tabitur, multo utique majoris crirainis retts est, qui deprimtrat, nulla Ecclesicevel sacerdotibus relicta
nec tarde quod vovit exsolvit. Si vero is qui propria potestate, qui eos palronorum vice lueri debueraut.
vota non reddit, irifldelisesse convincitur, juxta Ec- Vehementer prorsus nomen Domini a talibus com-
clesiastera, qui dicit displicere Deo infidelemel slul- maculatur; domusque ejus, quaeest Ecclesia, vio-
tam promissionem, et omnium melius esse non vo- lenter praedatur, et mater fidelium exhonoratur;
vere quam post vota, promissa non reddere; quanto btrius injuria, procul dubio et Dei est. Et de hac
majoris impietatis reus est, qui ea qttaealii voverunt' B quidem senlentia, absque aliorum laesione, lorsan
ac reddideront usurpat, invadit, diripit, ct diripien- loqui non possumus. Si cui tamen Ubeat considerare
da concedit, perversequej'udicando, vel fallaciter te- palienter, valet inspicere quanto haec tempora sint
stificando, atque impie perjurando, a domo Dei alie- pejora, quam fuerunt antea etiam illa quae sub in-
nare festinat. ubi ab aliis vota et reddita ac delegata fideUbus transiertmt. UU namque diis suis, qui non
sjtint 1 erant dii, sed opera manuum eorum, honorem exhi-
XHI. Legimus in Libris Regum, quod non raoclo bebant, nec eorum sacra ausi erant violare. Nunc
laudabiles, verum etiam reprehensibiles reges, ea aulem hi quibns dictum est, Honora Dominum de
qucepatres illorum voverant nec reddiderant, ipsi tua substantia, versa vice exhonorant Dominum de
intulerunt in domom Domini, et in thcsauros ejus. sua; cum non solom ecclesiasticaefamiUaeabutuntur
Si ergo laudatur pietas filiorum paterna vota rerf- servitiis, seci et Hbertos ejus miserabiK deprimunt
rfentium, e contrario omni est exsecratione dignis- servitute.
simim si patris votum fiUus subtrahat, quodque itle . XV. PorroqnodignOrantesDeumverum.falsosque
contulit, hieauferre non metnat. Legitur in volumine eolentes, dihgentins deferant sacris ac sacerdotibus
Jeremiae prophelae, quod tempore Ulo principes et s uis, quaronun c plerique, in sacra historia manifeslis-
*Ssime demonstran»: quce
universns populus inierunt pactum, nt dimitteret narratbeatumJoseph totam
terram jEgypttsuftjecissePharaoni, praeler terram sa-
unusquisqne scrvum suum, Hebraeum videUcet et
Hebraeam, qui taraen in sequentibns amici et proximi cerdotnm, qnce aregeeistradfta fuerat; quitusetsta-
ac fratres dictratur, et nltra eis non dominarentur, tuta cibaria exborrefs pubfidspraebebantur, et idcirco
conversique deiriceps retraxerint servos et ancillas nonsuntcompuJsivejidereposseSsionessuas. Quainre
suas, quos dimiserant Ifberos, et subjugaverint in pensandumest, quanta diligentia sacerdoles suosvene-
famulos ac famulas. Quam ob causam graviter ad- rarentur, quibus non sohim donaria sacra ministra-
versum eos Dei ira succensa, tali iUos perculit com- bant, sedet commnnes cihos tam selUcileprcebebant,
minationnm procella : Vos, inquiens, revetsi estis, et ut nec comparare eos paterenlur. At nunc in quibus-
commaculasth nomen meum, et reduxistis unusquis- rfam tocis, nuUusorcrehorainum, sive sint Jiberi, sive
que servumsuum et ancillam, quol dimiseratis ut es- servi, de habitatitone sna tam infldus est ut sacer-
sent liberi, et subjugastis eos. Propterea hmc dicit dotes; ut pote qni nuUo modo securi esse possint,
Bominus : Vos non audistis me, ut prmdkaretis nec scire qnot drebus Ecclesiam vel habitaculum
tibettatem unusquisquefratri et amico suo. Ecce ego suum eis habere slt licitum. Certe cum populus Ju-
prmdko libertatem, ait Dominus, ad gladium, et j> rfaicus in templo Domini, praeter res sacras, eliam
pettem , et famem, et dabo vot in eommotionem communes ageret, atque in sacratis atriis venaUa
eunctis tegnis terrm. Et post panca infert : Et erit diversa coUocaret; quanquam et ipsum licile sacro-
tnorticinium eorum in escam volatilibus cceli, et be- rum causa fieri putaretur, ut oblaturi sacrificia, nec
ttUt terrm. de suo habentes, facile comparanda invenirent;
XIV. Itaque si ilti qui servos Hebraeos dimissos tamen Dominns, ut domus suceet patris ctiram se
juxta tegem liberos, iterum in servitium retraxe- habere monstraret, quod nuUo alio in loco fecisse
BALUZUNOT^E,
»JR semttum revocant. Vetitum Ulud. Servum repetitns est in condlio Arelateosi secundo.
enim libertate donatum revocare in servitutem non Sostea lanumissum porto in Ecdesia, a domino non po-
Ucet, uisi titulo ingrati. Verum nuUo modo posse tuisse ad servitutem revocari, etiam tilulo ingrati,
revocafi eos qui Ecclcsice delegati sunt, decrevit docet nos canon 34 ejusdem concilii Arelatensis.
synodus Arausicana prima can. 7: < In Ecclesia ma- Impium enim est, ut quod in Ecclesia Dei considera-
nmnissos, vet per lesiamenlum Ecclesiae corameu- tione a vifiCHtoservilulis absoivhur, irritum bahea-
datos, s> quis in servilutem, vel obsequium, vel ad tur; ut taquMur canon 7 coocilii v Aurelianensis.
coionar.ictracondilionem iroprimere tentaverit, ani- Vide ejjjamcojjc^jjjiu Matisx-qaensesccunduru.
raaaversione ecclesiastica coefcealur; > qui canon
237 LIB. DE DISPENSATIONE ECCL. RERUM. 258
legitur, flagellis taUa agentes eliminavit de tem- A dm. Nunquid tempus vobk est ut habitetk in domibns
plo. Penset igitur cui placet ex factis et verbis Do- laqueatis , et domus ista deserta ? Et nunc /i<rcdicit
mini, si in ejus domoaliud aliquid vendere non licet, Dominus exerciluum : Ponile corda vestra supcr vias
quanlo magis ipsam domum facere nefas est vena- veslras. Seminasiis mnltum, et intulktk parum; co-
lem. Sacerdotes iEgypliorum, tempore famis , ita medislk, et non eslis saliati; bibislis, et non eslis ine-
alunlur stipe.publica, ut possessiones suas vendere briati; operuistis vos, et non estkcalefacti; et qui
tjon compellantur. Nunc non solum possessiones ec- tnercedescongregavil, misit eas in sacculum perlusum.
clesiaslicae, sed ipsae etiaro a Ecclesiaecuro posses- Hmc dicit Dominus exercilttum : Ponite corda vestfa
sionibus venundantur. Nec de iUis quam maxime super vias vestras, ascendite in montem, portate li-
audemus dicere, quorum proavi aut abavi constru- gnum, ct mdificate domum; et acceptabilis mihi erit,
xerunt ecclesias, ac ditaverunt, et testamentis scri- el glorificabor, dicit Dominus. Respexislis ad amplius,
ptis alque firraatis nullos se habituros hceredes nisi el ecce factum esl minus : et inlutklis in dornuth, et
ecclesiam et rectores ejus denuntiaverunt; et nunc exsufflavi illud. Quam ob causam ? dicit Dominus
ipsi contra pietatem raajorum, si parietes sibi vendi- exercituum. Quia domus mea deserta est, el vos festi-
care potuerint, non tantum ea quce a constructo- natisunusquisque in domum suam. Propter hoc super
ribus coUalasunt, sed et multa quceplerique ttdelium B votprohibiti sunt cmli ne darent rorem, el terra pro-
i pro sepulturis aut qualibet devotione alia ibidem hibila est ne darel germen suum; el vocavisiccitatem
sacraverunt, cum ipsis ecclesiis vendere licitum pu- super lerram, et super monles, et super tritkum, et
lant, nullo prohibente. super vinum, et stiper oleum, et qttwctmqtte profert
XVI. Verum quia ex domo Domini, quae fuit in humus, et super homines, et superjtimenta, et super
Hierusalem, occasio nobis sumpta videtur ut ista tmnem laborem manuum. Et post aliqua : Ponite
de Ecclesiis diceremus, ne forte aliquis putet ea corda veslra ex die isla, et in futurum, a die vtcesima
quae de Ula referuntur non pertinere ad dpmos basi- et quarta noni mensis , a die qua fundamenta jucta
Ucarum , intelligat, cui talis subrepserit cogitatio, stint templi Domini, ponile super cor vestrum. Nun-
ea causa fieri ecclesias, qua et ipsa domus facta quid semen in germine est, et adhtic vinea, et ficus,
est, ad laudandum videlicet Deum, ad deprecan- et malogranatum, et lignum olivm non ftoruit ? Ex
dum , ad sacrificandum; sicut ipse Salomon cedifi-1 dk ista benedicam. Si filii Israel, nuper de captivi-
calor et dedicator ejusdera templi in oratione conse- tate regressi, quia negligunt reslaurare teuiplum
crationis suaeait Domino : Si coelum et cmli ccelotum Domini, tanta sterilitale feriuntur, itemque funda-
non te capiunt, quanto magis domas ista qtiam rndifi,- mcntis jactis, mox omni benedictione cunctaruroque
cavi ? Sed ad hoc lantum facta est ttt respicias oratio- G rerum fecunditate ctimulantur, constat profecto ma-
nem servi tui, et obsecrationem ejus, Domine Deus ximum religionis esse divincedomui diUgentiam adhi-
tneus; ut aperias oculos tuos supet domum istam d.e- bere; eamque negligere, causam miseriae atque infe-
but ac noctibut. Exaudi preces famuli tui et populi licitatis existere.
ttti Israel, quicunque oraverit te in loco isto. Qua- XVII. Sed et illnd attentius considerandnm quod
propter omni fide omniqne ratione quidquid in illa a in hac prophetia legiiur; Et suscilavii Deut ipiritum
cultoribus vel contemptoribus licitum sive ilUcilum Zorobabel duck, et spiritum Jestt sacerdolis, et spiri-
gestum est, et quidquid de iUa, tain ad diligentiam tum reliquorum de omtti populo. Ut ex hoc perspicue
exstruentium, quam ad negligentiam cessantium, mtelligatur, obseqnentem quemlibet et amatorem
seu ad maUtiam destruentium, pertinens, memora- templi Dei, doraum esse Spiritns sancti; cum mani-
tur, aedificatarum basiUcarum exempla, auctorilates, fesle appareat, non solum fideliura spintum susci-
et cultus esse tenendum est. Consequens ergo erit tasse tuncDeum, ut cum oinni laetitia omnique ala-
ttt reUgiose perpendamus, qualiter Dominus erga critate doroura Dei cuperent instaurare, sed et infi-
restaurationem ejusdem templi, et negligentes dam- deliuro regura, Cyri videUcet, ac Darii, et Artaxer-
net, et devotos remuneret, ex verbis quce per Ag- xis : qui non tantttm licentiam aedlficandidederunt,
"
gaeum prophetam loquitur, dicens : Populut iste verum et adjutorium prcebuerunt Ugnorum, frumenti,
dieit:Nondumventttempus domus Domini wdifican- et tini, et olei, at saUs, et pecorum, et dona auri, at-
BALUZHNOTJE.
, » Eeektke eum postett. venundantur. Origo raali dterunt possessiones, ktifondia, 61 agri, ex quibus
istius petenda est ex concessione rerum ecdesiasi» tHtata et aroplificata est Ecciesia. Existiraabant enim
caruiH, qtiaeviris scecularibus facta fuerat. Nam iffi fldeles meUus sibi friturum poithanc vitam, si viro-
ecdesias sibi datas cura possessionibns retinebant, rum ecclesiasticorum precibaS adjuvareutut. Atque
et ad hceredes stios transferebanl; ut patet ex lib. i ut id apud eos obtinerent, curabant ih priniis cor-
Capitularium, cap. 110, et Ubro v, cap. 44. Recepto pera saa sepeliri ad ecclesias, qua transire solebatt
autem semel hoc jare,datoiom non init quin, sicnt in- viri ecclesiastici, ut defunctorttrii memoria quotidie
ter haeredesrfividipeteranl, distrahi quoque et vendi iri eorum mentibus renovaretur. Interim res suas
possent, si res ita ferret. Quorf hodie quoque in delegabant Ecclesiae,.ut vel ex hac teraporaM retri-
Galba obtioet qtroad decimas quas vocant infeoda- bntione facilius homines excitarentur ad imploran-
tas. Eas enim posseBsores transmittunt ad hseredeS dam Dei misericOrdlam ptoiHis qtti dederant, quique
suos, aut aliis vendunt, prout animns tulerit. defuncti eraiit. Vide Hbram vr Capitulariuro,
b Pro sepulttttis. Ex hoc fonte ut plurimum pro- jam
cap. 285,293, 322, et librum vn, cap. 199.
239 S. AGOBARDIEPISCOPl LUGDUNENSIS 24»
que argenti, cum principibus suis. In Hbris eliam A Jesus Christus, qui Ecclesicc suae formam et instru-
Machabaeorum,nonnulli regeserga templum Dei mu- ctionem praemisit faclis et dictis, sicut scriptum est; ,
nifici fuisse memorantur, in quibus et vindiclce Dei Qum ccepilJesus facere et docere; prcevidens futu-
pariter leguntur in eos qui diripuerunt vel diripere rura esse ut in Ecclesiis thesauri fideliter a fidelibus
conati sunt vasa sacra; sicut de Antiocho rege, et ac laudabiliter a religiosis conderenlur, alque custo-
Heliodoro, qui a Seleuco missus fuerat, in promplu direntur, et perniciosissime a furibus fraudarentur
est meminisse. Ecce fllii Israel, fttndamentis lempli (Fures generatiter dico, sicut in Apostolo accipimus,
jactis, confestim inomnibus benedicuntur; differen- ubiait : Qui furabalur, jam non furetur, de omni
tes opus, acriter pro negligentia flagellantur; rfire- scilicet inhoneslo qucestu),volttit in hac re prcefigere,
ptores sacrorum, irrevocabili sententia daronantur. ut dixi, formam Ecclesiae suce, ad qnos usus habe-
Cum ergo nobis non suflicit ad exemplum, cum tam rentur, et qua flde tractarentur, vel qua damnatione
niultipliciler per totas Scripturas legamus et cogno- digni essent fraudantes, cum tali fine Judas abierit
scamus domum Dei diligere, religiosum esse, negli- in locum suum. In qna disputalione praediclus Paler
gere, irreligiosum; diripere, impiura; omnesque sua tres, nisi fallor, differentias furtorum et furum facit,
recepisse merita, et omnes principes eorrim qui dixe- de privatis videlicet, publicis, ac divinis rebus. Nam
runt: Hmreditate possideamussanctuarium Dei, posi- B cum alicui homini de proprio thesauro aliquid furari
tos aut ponendos ut rolam et sicut stipulara ante fa- procul dubio reatus sit, multo major de publico, quod
ciera venti? et« Ieges sceculi sacrilegium vocaverunt. Jam vero
XVIU. Sed forsitan aliquis hcecin Veteri Testa- de Dorainicis, id est, ecclesiasticis thesauris, frau-
menlo fieri oporluisse contendat, in Novo autem non dare aliquid (quod apud nos specialiler b sacrilegii
tantopere servanda. Meminerit, quisquis ille est, nomine censetur), adeo immane scelus esse mani-
Dominici exempli, qttod ex verbis evangelicis sancti festum est, ut qui istum coramiltant, in sorlera Ju-
intellexere Patres. Refertnamqueevangelista mulie- dce deputandi minime dubitentur. Cum ergo haec
rem quaradam accessisse ad Dorainum , pedesque ita se habeant, cumque de praefatis rebus illicile
ejus unxisse: pro qua re murmurans proditor Judas, aliquid in dando , accipiendo, vel retinendo usur-
ait : Vt quid perdilio hac nngucnti? Polttit enim pare, furari sit;' penset pia mens, quanta cautela res
venundari multo, et dari pauperibus. Ad quod sub- egeat.
jnrgens cvangeiista : Hwc, inquit, dkebat, nonquia XIX. Quaesitum est etiam, vel quaeri potuit, cur
de egenis pertinebat ad eum, sed quia fur erat, et lo- Dominus exactoribus publicis, qui dixerunt Petro,
tulos habens, ea qum mitlebanlur, exportabat. Quid Magkter vesternon solvil didrachma de loculis, non
autero Dominus de loculis faceret, ostenditur ex parte G dederit stateram, sed Petrum a mare direxit, ut de
ex eo quod cum Judce egredienti a se, et ingresso jam orepiscis tolleret? Responsumque est a doctoribus
Satanain se, dixisset, Quod facis, fac citius, audientes Ecclesiac, quia Dorainiciloculi in pauperes et in dies
•discipuli putaverunt quod juberet illi ut emeret ne- festos expentlebantur; et cum exegisset necessitas
cessaria addiein festum, aut ut egenis aliquid daret: in alimenta discipulorum Domini (sicut scriptum
quod utique non putarent, nisi antea fieri vidissent. est : Discipuli autem abierunt in civitatemut cibos
Vernra quia qucesitum est,; curDominns, qui disci- emerent), noiuisse Dominum rem pauperura in ptibli-
• pntis dixerat: Nolite portare aurum, neque argen- eam exactionem miltere, sed
omnipotenti virtute,
tttm, neque msin xonis vestris, nec permisit eos quod utiqtte pauperum non erat, de mari lollere et
ferre aliud in via, nisi virgam tantum, ipse in Iocu- fisco reddere voluisse, ut formam daret discipufis,
Us thesauros habuerit; disputat dehis, in quan- qnain Ecclesice commendarent. Juxta quam for-
tum recordari valeo, beatns Augiistiiius (In Joan. mam statuerunt • sacri canones modura res eccle-
Tracl.L cap. 12); dicitque quod Domitius noster siasticas disnensandi: scilicet ut in alendis M»»IUV
BALUZn NOT^E.
"
*Leges smculi, io est, leges civiles. Exstatautem D nuntur in foro qualiscunque furti et peculatus, (Pe-
Jiaec lexin Lbris Pandectarum, l. 9, I). ad l. Juliam Culatus enim rficitur furtum de re publica, el non sic
vecttl.,. ubi haec verba Pauli jurisconsulii referuntur judicatur furtum rei privalae quo modo publicae)
ex Tibro singulari de Judiciis PubUcis. < Sacrilegi quanto vehemeutius jurficandus est sacrilegus fur,
capite puniuntur. Sunt autem sacrilcgi, qui publica non undecunque tollere, sed de Ecclesia lollere. >
saera compilaverunt. At qui privata sacra, vel aedi- Laudatur hic locus hi Ubro vi Capitularium.
culas incustoditas tentaverunt, amplius quara fures, cap. 302.
minus quam sacriiegi raerentur. Quare quod sacrum, o Sactitegii nomine censetur. Exstat.enim ea rfe
quodve admissum m sacrilegii crimen cadat, diU- re lex in libro vi Capitularium, cap. 323 : < Scien-
genter considerandtuii est. Labeo trigesirao octavo dum est omnibos quorf sacrilegium sit res Ecclesiae
posteriorum peculatum deflnit pecuriiaepublicaeaut quocunqne morfo injuste ab Ecclesiis quibus jure
sacrae furtum, nou ab eo factum cujus periculo fuit, debenlur auferri, et in aUudtransferri. » Vide libro
et ideo aeilituum in his quae ei tradita sunt pecula- eod,. cap. 285 et 305.
tum non arfmittere. > Ad hunc locum respexisse vi- c Sacri canones. veteri Ecclesice consuetu-
Quippe
detur Augustinus in Traclatu quinquagesimo in dine, quae et a concilhs et a Romanis pontificibus
Joannem. < Ecce inter sanctos est Judas, inquit, confirmala est, res Ecclesiamm quadrifariam divisce
ecce fur est Judas; et, ne contemnas, fur sacrilegus, eraut, ut hic quoque notat Agobardns. Harum por-
jiou qualiscunque ftir; fur loculorum, sed Domimco- tionum prima pertinebat ad episcopum, altera ad
rura; loculorum, sed sacrorum. Si crimina discer- clericos, tertia ad alendos pauperes, quarla demum
241 LIB. DE DISPENSATIONEECCL. RERUM. Ul
in sustentandis clericis, in reparandis fabricis, at-. \. ponerent, legati Roraani sive imperaloris non ad-
que 'n rectorum supplendis necessitatibus expende- erant. Melius mihi sentire videntur, qui secundum
rentur : prout sanctorum exempla commendanl, et Domini dictum, ubi duo vel tres in nomine Doraint
usque ad proxima tempora custodilum esse non du- congregatos agnoscunt, Dorainum qttoque inter eos
bium est. Ex laicis deuique non solum possessores affuisse non dubitant, et eum qui Ecclesiam non
sacrarum rerum, a sed nec dispeusatores fieri per- audierit, sicut elhnicum et publicanura habendum
mittunt: quin potius h ceconomos de proprio clero credunl. Ubicunque enim catholici Ecclesiarum
y
eligi praecipiuntur, et agros, vineas, atque mancipia rectores pro Ecclesiarum utililatibus cum Dei tirao-'
ad usum tribui, non nisi clericis, monachis, peregri- re in ejus noraine et honore conveniunt, quidquid
nisque concedunt. De qua re si quis diligentius vult 4 consonanler sanctis Scripluris staluunt, nulli pro-
agnoscere quid vel in quibus conciliis dicatur, legen- cul dubio spernenda , imo veneranda omnibus esse
do et revolvendo cognoscat. debent: quod illa quara maxime auctoritate fulcitur,
XX. Verum quia sunl qui c Gallicanos canones quia bina per annos singulos concilia fieri et Ronia>
aut aliarum regionum putent non recipiendos, eo ni ponliflces decreverunt, et magna concilia sollicite
quod legati Romani, seu imperatoris, in eorum con- commendarunt. Rectius profecto facere videtur, qui
stitulione non inlerfuerint, reslat ut etiam sancto- I ' ubicunque magnarum synodorum statuta deflciunt, --^
rum clarissiniorum Patrum doclrinas, et expositio- propter insuetas eraergentes causas antiquorum sta-
nes, diversosque tractatus, ut sunt Cypriani, Alha- tuta, quaemeritoreprehendenda non sunt, sequcnda
nasii, Hilarii, Hieronyrai, Augustini, doceant non deliberat, quain qui ea quae ipse sentit, • eorum ,
esse recipiendos : quia cum haec tractarent, vel ex- sensibus antepouit. Firmissime omuino teneo quod
BALUZH NOT^C.
expendebalur au reparationem ecctesiarum. lit naec tione locutus est ae amsione uoiiectionis suae in
quidem sunt notissima. Sed taroen si quis ea probari tres libros, deraum haec addil: < In quibus si quis-
velit, habet quem consulat librum clarissimi viri quam aliquid invenil de tatibus conciliis qua; aul
Joannis Launoii theologi Parisiensis de Cura Eccle- despicienda aut non recipienda judicat, ignoscat
siae pro miseris et pauperibus. paupertati sensus nostri. Nos lanien dignum dcpula-
a Sed nec dispensatores. Libro vi Capilular., cap. mus, plurimorum sententiam, singulorum suspicio-
294: < Laicis quamvis religiosis nulla de ecclesia- nibus praeferendam, et in quibuscunque rebus geue-
sticis facultatibus aliquid disponendi legitur unquam ralium conciliorum auctoritatem non habemus, ma-
attributa facultas. > gis carum synodorum, quaeper singulas provincias
b JEconomosde proprio ctero. Sumptum istud ex factae sunt, quam proprium nostrum sensum se-
canone 26 concilii Chalcedonensis: qui canon postea ,r. quendum. Denique ipsa sacra el generalia canonura
conflrmatus est ab imperatoribus, usuque per onines clecrela prcecipiunt, ut bis in anno per singulas pro-
ubique provincias receptus; ut Marca osleiidil iu li- vincias episcoporum celebretur concilium, et pleua-
bro octavo de Concordta, capite 18. riam synodura dicunt esse ubi cum suis dioecesanis
' Gallkanos canones. Jam antea adnotaviraus ad metropolitanus fuerit episcopus. Cum ergo ita spe-
librum adversus Legem Gundobadi, magnam anti- cialia concilia ex generalium auctoritate flunt, con-
quitus fuisse reverentiam canonum Gallicanorura; stat nullum posse de eoruro aliquid improbare sla-
neque mrac ea repeti est opus. Ulud in praesenUa- lutis, nisi eum qui aperlis indiciis pnluerit convin-
rum admonuisse sutBciat, ex hoc Agobardi loco con- cere eos aliqua contra fidem aut mores bouos con-
stare non credidisse majores noslros necessariam stituisse. > Hactenus vetus ille collector : quem si
fuisse praesentiam Iegatorum ponlilicis Romani in Agobardi coaeianeura fttisse dixero, fortassis non
concitiis regionalibus aul provincialibus, canones- aberrabo. Nam nuUos canones cilat, quam eos ipsos
que in eis decretos perinde valuisse, ac si illi inter- quos laudare poluit Agobardus, id est, canones et
fuissent. Unde confirmatur interprelatio quam ver- clecreta pontificuro quae tum exstabant in Codice
bis Benedicti Levitae adhibet Marca in lib. sexto de Canonum EcclesiceGallicance.Quod autem Agobar-
Concordia, cap. 27. Benedictus ejiim in praefatione dus et collector iste vetus, ut regionalibus et pro-
Ubri quinti Capiluiarium ex eo quoque valde se vincialibus conciliis auctorilatem addant, aiunt eo-
commendare pulat hcec capitula, quod et in synodis rum celebrationem esse imperatam a magnis el ge-
a Bonifacio Mogtratitiosedis apostoliccelegato cele- neralibus conciliis, ut bis in anno babeantur, sum-
bratis condita fuerint, adeoque apostolica auctori-. pturo est ex canone 5 Nicaeno,20 Ariliocheno, et 19
tale. firmata, et quod sequentia eliara capitula sinl-' * Chalcedonensi- Addit vetus collector aliam ratio-
maxiroa ex parte roborata eadem auctoritate. ld nem, nempe synodum illam esse plenariam cui me-
enim inteiligendum est de tribus postremis Capilu- tropolitanus episcopus interfuerit cum suis dicecesa-
larium lihris, ttt ipsemet Benediclus docet in libro nis. Islud vero suroptum est ex canone 16 Antio-
vu, cap. 377: < Maxime trium ultimorura capitula cheno, in quo sic scriptura est : t Perfectum vero
istorum Iibrorum aposlolica sunt cuncta auctoritate concilium illud est, ubi interfueril metropolitanus
roborata, quia his cudendis raaxime apostolica in- anlistes: >cujtts etiara mentionem facit Ferranilus in
terfuit legatio. > Breviatione til. 144; itemque Gratianus,
» Consonantersanctis Scripluris. Itaque sic per- Burchardus, Canonum,Ivo, alii. Ut valde mirum sit id non
suasum erat, nullius momenti esse regulas ecclesia- animadversum a R. P. Ludovico Cellotio, qui in
sticas, etiam in synodis editas, nisi consonarent notis ad caput 25 concilii Duziacensis reprehendit
sanctis Scripturis. Quo flebat, ut quoties Romani Hincmarum scepiuscule, ut ipse ait, proferentem
pontifices ad synodos n iiterent epistolas in causa hunc canonem Antiochenum, cum lamen conceplis
fidei, episcopi congregati examinarent an epislolae verbis non exstet in synodo Antiochena. Mulla qui-
illcc congruerent sacris Scripturis; ut fuse ostendit dem de metropolitanorum dignitate, juribusque,
Marca in libro v de Concordia. variis canonibus decrevisse syriodum
e Eorum sensibus anteponit. Agobardo consenlit sapientissime
illam Antiochenam, sed nusquam pronuntiare, per-
vetus auclor Collectionis canonum, haclenus inedi- fectttm illud esse concilium, cui metropolilanus in-
tus, quem apud rae habeo : qui, poslquara in prcefa- terfuerit. Hactenus Cellotius. Unde constat res quo»
243 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 244
ouiiies orthodoxi rectores quibusconque locis vel A j Certe lex non vetult subjectos aut vinum bibere, aut
temporibus de rebus ecclesiasticis tractandis con- in domibus habitare. Et tamen Jonadab, filius Re-
servandisque aliquid statueront, antecessorum Sta- cab, filiis suis exhortando interdixit utrnmqtte.
tutls et divinarura litterarum auctoritati magnopere Qui post multa annorum ctirricula compulsi ab ho-
studuerint consonare. Jam vero de donandis rebus stibos ingredi civitatem ad manendum, nullatenus
et ordinandis ecclesiis nihil unquam in synodfs coh- eompelll potuerunt, ne a propbeta quidem, ad bi-
Stittjtum est, nihil a sanctis Patribus publice prae- bendum vinurri; etidcirco laudati sunt a Domino pro
dicatum. Nulla enim compulit necessitas, fervente e-bedtentia, promittente etiam quorf nori esset defe-
ubique religiosa devotiOhe, et amore filustrandi ec- ettjrus vir stlrpis Jonadab de coospectu Domini. Si
6leslas nltro sestuante. Quem non ad haee accender qttod timis horao jjrcecepit posteris, tam attente tam
ret Dominicum iUud faclum et dictum, quod Evan- feligiose custocKtum est ttsque in longinquum, ut
geliura refert, sedisse Dominnm contra gazopbyla- laude etiam dignutn Dei haberelur; (quod utiqrie
eitim, et aspexisse quomodo lurba j'actaret aes in non ex legis sanctiohe, sed ex religionis fervore prae-
gazophylacium, pauperemque viduam super oranes ceperat) qttid de nostri temporis hominibus aesti-
laudasse, quce duo tantum minuta jactaverat? Ecce mandtim est, quibus «mnipoteris Deus et generalis
sedens Dominus aspicit offerentes, ut beneplacitutfi 1B Ecclesia sub noraine patris ac matris prcecipere non
sibi demOnstret munus firfelium. Satis vero conse- desinit, nisi ut eorurri comparatione objurgemur,
quensest, rit aspiciens offerentes, despiciat auferen- sicut et Judaicus populus, Domino dicente : Prmva-
tes, laucians "totum danteifi, vituperet riori dantem, luerunt sermones Jonadab serritonibus meis, et cae-
imo quidpiam fratidantem, sive aliquid rapientem. tefa? E contrario atitem credencfum est qtiorf in
XXI. Sed et illud quod jubet et reddere quce sunt regiminejjraelatus quilibet, sine datnfto inobedien-
Ccesaris Caesari, et quae Dei Deo, tanto quisque at-. tice, pTcecipiens, coritemni non potest; sicut aper-
tentlus penset, quanto devotins curat. QuOdvere> tissime apparet iri geslis SauUs» Nam cura tilius ejus
praeceptum et Apostolus commendat implendum di-. Jonathas, fide ac virtute protectoris armatus, perre-
eens: Reddite omnibut debita; cui ttibutum tribu-. iisset ad stationem j?hiUstinqrum, castraque eorum
tum, cui veetigal vectigal, cui timorem iimqrem, cwii turbarentur; videns ilie cura sociis insecutus est
hbnqrem honorem. Neque enim timorem debemuss inimicos, persCquens atque prosternens; cernensque
hominibus, cum praecipiatur nobis per Prophetam : quod res prospere cederet, contestatus est populura,
ltotite timere opprobrium kominum, et btasphemiasj dicens: Maledktus qui comederit pauem hodie, do-
. eqrurii rie metuatis. Itemque scriptura sit: Qui timett n riec ukiscar de inimicts- meis : quod ignorans Jona-
hominem, eito corruet.Et: Nolite limere eot qui oc-. thas, sumpto riielle gustavit paululutn : quanj ob
eidmntcorpus. Sed timorem ntique debeaaus Deo,; causara Domraus iodignatua est, ita ittt respondere
honorem autem Deo, ac domui, omnibusque mem-. nollet quod populusagere deberet; ac nisi erim trans •
bris ejusj-sicut Scriplura, quis sit justus demon- acta bona eripuissent, forte deprehensus absque
strans, dirit: Ad ttibitum dedttctus est in conspectu i retractaticuie moreretur. Qua ia re cum omni ti-
ejus malighus,. timehtes autem Dominus glorificat. raoTe considerandum est, quod cum ignorantia ex-
Et exhibendus ergo est Deo limor, neoffendatur r cttsare non potuerit, nec tantce fidei virtus indigna-
moribus; et exbibendus honor, <jt glorificetur oWa» , tiouej» -divioatn avertk, quousque ad horam mo-
tionibus. Sic nerape a Patrihns inteJlijritur quorf d£i Fieerfi ventum est; ubi adhnc inirari possemus, nisi
ctuni est: Reddite quee sunt Ctesaris Cwsari, id est,, afiqrii vidererit, quod mel comedit, non panem. Ve-
tributa.ac vectigalia. Quwautem sunt Dei Deq, idest,, ruraquia, mote sacri eloquii, in pane, quidquid
decimas, primitias, caeteraque donaria, tam vota qttaraa comedi potest, accipitur, pensandum esl quam at-
spontanea. N*j&et assertio Judaica idcirco putabatt tente DominuS custodiri velit quidqnid non irreli-
ilticitum esse'. ttibutum solvere Caesati, quia snpra-- giose praelatus qujsque praeceperit, cum Saulis jussa
cficta Deo soivere jussi erant. ConJmendat autemn —a nescienle transgressa, sine aliqaa viurficta iransire
Dominus haec facienda, rilji ait: Ym vobis Scribm ett non passns sit. Quls esthorfie qui se culpce obno-
. PhQfismi hypocritte: qui decinuttk mntam, «t aue-, xium esse crederet, si praecipieo^i injunc ta non au-
thtm, et cuminum,et omne olut; el retinquitk qum e diret i Et bunen ex iaterna regnla jurficiorum Dei
fftttiota sttnt tegis, judkium, et miserkordiam, ett videraus peccata subtHins et acerbius inquiri, qnam
fSietn; cum illico subjuiigit : Hmc ovorluil facere,, nos praecavere aut formidare valeamus. '
et iUa nonemiUere. XXIH. Hcec dicta sint, ut prudentius ofleratur
XXH. Oportet ergp, et semper oportebit, quodi oeeasio diiigentius considerandi, si tam fructuose
Dominus oportuisse teslatur, neque parvipenden- unus audttttir a iritiltis tam noxius omnibus, unus
dam fuit aut erit unquam quod Dominus vel fieri-i inobediens efikitur inscius, quanto merito retribu-
jassit, vel factum facientis devotione commendavit.t. tionis boni vel maU oberfiens, ant contemptor effi-
BALUZH NOTiE.
tptro UNWUI.«»B<IU49 aiiwtuuiu c&viucrccuaiu 11113qui retegere. ca causa tuit erranai. rtam leroina
se sapientes putant. Nam legendi tantum erant. synodi canonis 16 haec tantum habet apud Dionysium: De
cajtones Autjocheni. Sed quia tum Cellotius erat' vacantibus episeopu.MMl de peffeelo concUio.
oecupatissimns, satis habuit titulos canonum ilUus
245 - LIB. DE DISPENSATIONE ECCL. RERUM. 246
cittlr consonanter prcectpientibus plttnmis; maxime A £ bus si ea qucescripta sunt, studiosus aliquis in uiiura
cum non solis apostolis, sed oranibus his qui docen- congregare voluisset, aut valuisset, enOrmia volu-
di ministerium in Ecclesia Sortiutttur, dixisse Domi-> mina confecisset. Quanto magis ea quce facta sunt,
nus inteUigatnr : Qui vos audit, me dudit; qul vot et divulgata, ac tradita, nec tamen scripta, eo quod
spernit, me spernii. Dlud quoque Ananiaeet Sapbiraj fuerint nimia?
facttim occultum , tam sublimiter inventum, tam XXV. Haec idcirco dicimus, non quod divinam
atrociter vindicatum, qnis digne exaggerare prceva- percussionem omnibtts temerantfbns temporaliter
leat, nnde contractum est tara immane crimen, ut coraminemur, sed magis ut ad curam Dei earum cu-
tentasse Spiritum sanctum, et mentiri Deo convicti stodiam atque diligentiam pertinere monstremus:
sint, cuta tantum de pretio agri, quod adhuc in il- qui tantis miraculis per tot tempora terruit impro-
loruin erat potestate, servare sibi maluisse referan- bos, non solum incredulos", sed et credentes, ne fa-
tur? Certe necdum fuerat ante pedes aposlolorum cile adversus sacra loca, illicita aurferent perpetra-
positum, necdum in communionem fraternitatis re- re; et ut eos saltem percussio tanquam bruta ani-
rfactum. Qua severitate judicaretur, si qui de locu- niatia cohiberet a prccsumptione, quos ratio vel
lis apostolicis et omni Ecclesice jam oblatis aliquid exsecutio divinorum mandatorum nequidqtiam velut
persumpsisset, si sic judicatus est qui prcesumpsit ex B homines compescebat. Debuerant etenim nosse, nt
his quaeadhuc erant offerenda? Si cuicunque homini pote rationales a Deo condili, quia si non licet con-
de rebus humanis furatus aliquid fuisset, prcecepto, cupiscere rem proximi, multo magis Domini
legis dupli aut quadrupli rcstitutione multaretur. XXVI. Nec hoc ita dictum sit, quasi charismatum
Quia vero de sacris rebus, sanctis praedicatoribus divinorum largitio, vel remissio peccatorum, ac
sanclisque pauperibus deputatis, velpotius deputan- donum regni coelestis non sint concupiscenda; quae
dis, fraudavit, morte multatus est, quam mortera utique res Domini sunt. Sed quopiam nobis de sacris
non intulit gladius, non exercuerunt oflicialium ma- . rebus Ecclesiarum sermo est, secundum illud nunc
nus, sed sacri sermonis virtus inflixit. Sic fraus loquimur quod Dominus in lege praecepit, dicens :
prima ifi Ecclesia de rebns ecclesiasticis perpetrata ! iVon loquaris conlra proximum tunm falsum testi-
punita est. Tali pcenitentia daronatus Adam in pa- monium. Non concupisces uxorem ptoximi tui, non
radiso, vetitum contingenrfo morti obnoxius, et ha-. *c.. domum, non agrum, non servum, non ancillcm, non
bitalione paradisi indignus effectus est, Ananias cumi fj bovem, non asinum, et universa quw illius Sunt. In
uxore stta fratidem in Ecclesia faciendo, et societate, 5 quibus verbis summopere est considerafidum, quia
ecclesiastica et habitatione mundana privatus est. „/ si contra quemlibet proxiraum, ob quamcunque rem,
Dixerat Dominus : Si vis perfectus esse, vade, vende falsum exsislere vel adhibere testem non oportet;
omnia qum habes, et da pauperibus. Hinc perfectio-. |'. multo minus licet contra Dominum, ob illius Eccle-
nem arripientes, et vendentes omnia qucehabebant, sice facultates ejus noraini consecratas. Siniili quo-
rerum suarum pretia non afiispauperibus quam san-, .> qtte modo, si domus, aut ager, servus, aut an-
ctis credentibus disirilv.^bant, raaximeque prcerfica- cilla, et ccetera quce sunt proximi,
concupisci nor
torihus sanctis distribuenda pauperibus offerebant. debent; multoitaque magis ea quae ad sustentatio-
Tales enim pauperes in verbis Domini intellexerant. nem pauperum Doraifio sunt tradita, non sunt con-
Sic et beatus Paulus , cum dextras sibi et Barnabae. cupiscenda.
caeteri darent, ut illi in circumcisione, ipsi vero int XXVII. Apparet autem in hujuscemodi rebus
gentibus evangelizarent, testatur seetiam hujus quo-. multitudo miserationum Dei, qui gratanter ab ho-
que ministerii curam suscepisse, dicens : Tantum ut: mine dignatur recipere quce ipse dedit. Hinc deni-
pauperum memoresessemus. que est quod ei David fldeliter confitetur dicens :
XXIV. His ergo sacri canones concrirdantes, resj Tua sunt enim omnia; et qum de manu tua
accepi-
ecdesiasticas , res eliam pauperum esse voliierunt. mus, dedimus tibi. Nequaquara igitur consecrata
Nam etDominus ordinavit ut hi qui i D Deo concupisci vel auferri debent, quin potitts tali
evangelium]
annuiitiant, de evangelio vivant. Ex his itaque inter> mente pensari, atque ita illibata et ab omni usu
fideles coeptus est sacratissimus et laudabilis , communi seposita custodiri, ut ipse Dominus in
usus,
ut ecclesiae ditarentur : quatenus ipsa ecclesia dei Deuteronomio
insinuat, ita dicens : Loqueris in con-
suo pascat prcedicatores suos, et choros ministro-
spectu Domini Dei tui: attuli quod tarietifieatum est
rum , ttirbasqne pauperum, ac multitudinem con- de domo
mea, et dedi illud Levitm, et advenm, et
fiuentium peregrinorum. Erga qttas res
quanta re- pupillo, et vidum, sicut jusskti mihi. Non pmterivi
verentia, quantaque fldes, et cuslodia adhibenda sit,, mandata tua, nec sum oblitus imperii. Non comedi
demonstravit voluntas Dei per multitudinem mira- ex eis in luctu
meo, nec separavi in qualibet im-
cutorttm qncegesta sunt in universo mundo per sin- munditia mea, nec
expendi ex his quidquam in re
gulas regiones, loca, atque ecclesias; cum jam noni funebri. Obedivi voci Domini Dei mei, et feci omnia
uuus Ananias cum Saphira uxore propter fraudemi skut
pracepisli mihi. Respice de sanctuario tuo, et de
iu rebus sacris perpetratam morte multati sunt, sedI excelsocmlorum habitaculo, et benedic populo tuo, et
iiinuraerabiles et pene miUe alii, qui infirmitate per- terrm quam dedistis riobis. Tali itaque, ut dictum est,
cussi, daemonibusvexati, caecitate damnati : de qui-. nobis cordis devotione primitivce vel decimceconsi-
447 S. AS&BARDI EPISGOPI 248
LUGDUNEN|^
derandse sunt, tanta veneratione intactae servandce,. A ralione utentibus, quanta ex his reprehensibiliter
et cum hujusmedi confessionis puritate-Domino «$ minus decenter agantur ab his etiam quos sacer
offerendce, qualenus Dei de excelso ccelprum respe- ordo ad ecclesiasticum regimen admitlit. Quibus
ctus, et populi *acterrae benedictio possint facilius profecto omni attentione pensanda et expavescenda
promereri. esset illa sententia, qua ex eorum persona beatus
XXVUI. Huic confessioni a Doraino injunctae flde- Job loquitur, dicens : Si adversum me terra mea cla-
libus, iUa quoque Apostoli sententia congruenter mat, et cum ipsa snlci ejus deflent; .si fructus ejus
yalet adjungi, qua fideli discipulo prcecepit, dicens: comedi absque pecunia, el animam agricolarum ejus
Si quis fidelis, » vel si qua fidelis, habet viduas, sub- afflixi; pro frumenlo orialur mihi tribulus-, et pro
minktret iltis, et non gravetur Ecclesia, ut his qum hordeo spina. ln quibns verbis quamvis et alius in-
vere vidum sunt, sufficiat. Qui bene prmsunt presby- veoiatur intellectus, pertinens ad murmtirationem
teri, duplki honore digni habeantur, maxime qui la- subditae plebis, cum merito conqueritur adversus
borant in verbo et doctrina. Dieit enim Scriptura : pasterem ob negligentiara praedicationis, velimpe-
Non infrenabis os bovi trituranti. Et: Digmis est dimenta exemplorum malorum, potest taraen et ad
operarius mercede sua. In quibus verbis id praecipue personam ecclesiasticae familiae non inconvenienter
arbitror considerandum, quia si vidua cujuslibet g aptari: quam cum inique perversus pastoi oppri-
fidelis, ab iUo est sustentanda, ne gravetur Ecclesia, mit, et indigne rebns Deo sacratis abutitur, cumque
multc magis aUunde snbminislrandum estb canibus statum et ilUcitos appetitus suos ac suorum ad ji-
et cavallis, caeterisque tam hominuin quam animan- ctantiam pompasque menrfacii exornat, imo detur-
*,ium ministris, quae vel ad delicias, vel ad pompas, pat, non sola Ecclesia, cui ipse praeest, sed st omnes
tarpesque jocos, a dMtibus possidentur. Et hoc qui morum illius feditatem cognoscunt, ad murmu-
ideo, ne Ecclesiam Dei non solum gravent, verum rationem derogatioriemque contra ejusmodi rectorem
etiam vastent, funditusque praedentur. Id namque excitanlur. e Hic talis, etiamsi praedicationis eroget
nimis esse iUicitum non hac sola sententia ostendi- pecuniam, ob carnales tamen libitus et indeceiites
tur, sed multifarie in tolo Scripturae divinae cor- aclus non polest statutam evadere puenam, quin pro
pore demonstratur : ubi non solum praevarican- rfeleclationibus vitcepraesentis, aeternarum pcenarum
tium poenae, sed remunerationes lideliter traclan- illi punctiones oriantur.
tium res Domino consecratas, multis modis descri- XXX. Nec tamen hcec sententia soios pravos epi-
buntor. scopos, presbyteros, vel abbates percutil, et laicos
XXIX. Quicunque autem opus hoc lectione et indebite ecclesiasticis rebus utentes securos relin-
consideratione dignum duxerit, noverit omnino non C quit. Quibus illud summopere hoc loco pensandum
hisec nos de solis laicis dicere, « sed etiam de epi- est; quia si is quem utcrinque ordo acceptus vel lm-
scopis, abbatibus, d sive quibusdam cfericis, qui pensa praedicatio coroitantur, propter lasciviain et
aliud faciunt de sceperfictissacris rebus, qttam quod turpis lttcri appetitum malo suo easdem res in com-
faciendum est, aut aliter eas quam a Deo et sanctis munes usus expendit; ille qui nec ministerium ec-
patribus ac rectoribus constitutum est, tractant. De clesiasticum sortitur vel exsequilur, nec pecuniam
quarenon estnecesse, ad multa dicendum, nobis verbi erogat, sed insuper quidquid aa pompam per-
plurimum laborare. Quoniamliquidopatethominibus tinet, sive lasciviam, quasi licentios properat, sacris
BALUZHNOT^:.
» retst qua fiaeiis. naec non exstant apud Fau- sticis, quantum ei atenao opus est. yuod ldeo dico,
lum. Itaque existimo peccatum esse librarii : qui ne quis ad invidiam trahat ea quce superius dicta
cum divinare non posset quidnam polius legendum sunt.
esset, Si 'quis fidelk, vel si qua fidelis, utrumque d Sive quibusdam clerkk- Nam clericorum nomine
posuit, leclori j'udicium integrura relinquens. Id coniprehenduntur quotquot in clerum ascripti sunt,
enira frequenter accidisse veteribus Iibrariis admo- etiam presbyteri, et diaconi. Gregorius Magnus lib.
nuimus ad Salvianum et Lupum Ferrariensem. D xi, indict. 6, epist. 54 : < Ne vero objicialur, quia
**Canibus et cavallis. Hinc patet laicos, qui res ecce de eodem clerico loquitur, non de presbytero,
ecclesiasticas possidebanl, iis usos esse ad luxum, sciendum est quia itt eadem constitulione capitulol9
non ad necessitatem: haud dubie extra conscientiam legitur in appellatione clericorura et presbyteros
principum; alioqui non erant laturi. et diaconos contineri. > Tum affert verba Novellce
e Sed etiam de episcopis. Taxat episcopos et se- 123 imperatpris Justiniani, in qua haec leguntur
quenles prtelatos, qui rebus ecclesiasticis utuntur cap. 19: < Presbyteros aulem, et diaconos, et sub-
ad luxura, neque consideratil quid de rebus Deo diaconos, cantores, el lectores, quos oranes clericos
dicatis statutum sit a patribus. Neque solos praelatos appellamus. > Diu tamen post hcec tempora dnbita-
percelUt, sed etiam clericos in universura. Unde tum est apud Ruscinones, Gallice Narbonensis po-
intelligere debemus, quotquot in sortera Domini pulos, an clerieorum noinine intelUgerentur episcopi,
ascripti sumus, nobis quidem creditam a Domino abbates, et caeteri gradus ecclesiastici: quara dubi-
et ab ECdesia curam proveniuum ecclesiaslicorum, tationem edila constiltltione sustulit Gttido episcopus
sed ut iis utamur quemadraodum lex jubet, non iu Helenensis in synodo' sua diceeesana habita anno
vanis sceculi pompis aut oblectamentis, sed in alen- 1339 die octava mensis Apriiis.
dis egenis, reparandis ecclesiis, libris quoque qui ad e Hic talk. Ait episcopum, tamelsi doclus sit,
comparandam pietatem et eruditionem necessarii ac populum diligenler inslruat, aeternis pcenis adrfi-
aut utiles sunt eroendis. aliisque id genus. In primis clurii iri, si poropis scccrili deditus sit, et sacris re-
tamen ea roens Ecclesiae semper tuit, ut clericus btts abutatur,
ante omnia tantum sumat de reditibus ccclesia-
r' :*.: *». • "-
"
849 LIBER CONTRA JUDTCIUMD^. *S50
rebus utitur, quanto majori malo suo convivia splen- 4,rent, vel a tineis vestimenta comederentur; inio
rfida rfe sacris rebus, quibus gementes et moerenles sicut pro avaritia, sic et pro epulis, et pro lu-
in tribulatione paupertatis debuerant consolari, epu* xuriis, praesenlU sententiae comminatione fe-
latur cum divitibos epulantibus, gaudens, ridens- riuntur.
que, et opns Domini non recipiens, et quasi ageris XXXI. Si autera haec dicta sunt illis qui talia
quae Deo placeant jucundatur, satiat praeterea et forsilait de propriis rebns agebant, multo magis
ijiehriat hislriones, mimos, lurpissiniosque et va- quibusdam praesentis temporis divitibus dici potest:
nissimos <»joculares, curo pauperes Ecclesiae fame Ululate in miseriis advenientibus ; quoniam epulan-
rfiscruciati inlereant. Quam rera considerandam tibus vobis de rebus non vestris, et thesaurizanli-
pradentibus offerimus, non autem exponendo aperi- bus de his quae ad sustenlationem pauperum Eccle-
mus, quoniam etsi diclum est rfivitibus : Agite nune, siaetradita sunt, ipsi pauperes et ecclesiastica famir
divites, plorate ululantes in miseriis, qum advenient Iia fame cruciantur; et qui ex eis fraudalus a vobis
vobis: divitim vestrm pulrefactm sunt, et vestimenta est vet oppressus, clamat, et clamor eorum in au-
vestra a tineis comesta sunt, aurum et argentum ve- res Domirii Sabaoth introiit, qui dixit:Nbn negabis
strum mruginavit, et mrugo eorum testimonium erit mercedem indigentis el pauperis; sed eadem die red-
vobis, et manaucavit vestras carnes, skut ignis; B des ei pretium laboris sui ante solis occasum, ne cla-
thesaurizatis in novissimis dkbus. Et iterum : Epu- met contra te ad Dominuni, et fiat tibi in peccalum.
lati estk super terram, et in delkiis enutritis corda Et multa hujusmodi, quce de hac re, et de om-
vestra. Non tamen praeceplum est eis ut epulis quo- nibus quae superius comprehensa sunt, in divi-
tidianis vacarent, et pretiosissimis fnduerentur vestf- nis fibris dicunlur, nec ab ullo prorsus hominum
bus, ne forle vel eorum divitice putrefaclae remane- absque sui sravissimo damno negliguntur
BALUZII NOT.E.
• Jocttiares. Histrionum genus, tihiis prceterea Jongleurs. Dicti autem joculares a j'ocis ol ludis
fidibusque aut aliis instrumentis canenles. Hos se- . quos populo faciebant.
quens aetas GaUico tum recepto vocabulo vocavit

LIBER

DE DIVIMS SENTENTIIS DIGESTUS,


CUMBREVISSIMISADNOTATIONIBUS, CONTRADAMNABILEM , <*WVINI
OPINIONEMPUTANTIUM
JUDICII VERITATEMIGNE, VEL AQUIS, VEL CONFLICTUARMORDMPATEFIERI.

I. In nomine Domini Dei et Salvatoris noslri Jest i C lioni generis humani, ac reconciliatori Christo,
Christi qui est pax nostra, quique fecit utraque unum, pugnae domesticce et conflictus fraterni, putantitim
et medium parietem macerim solvens inimkitiam iris rerum labentium dubia et occulta posse patefieri, et
carne sua, legem mandatorum decretis evacuans, ut per res contrarias veritati veritatem latentem raon-
duos condat in semetipsumin uno novo homine, facial strari. Nam si omnipotens Deus, muodi conditor et
pacem, et reconciliet ambosin uno corpore Deo per rector, judicii veritatem in rebus latentibus per mu-
"crucem, interficiens tnimicilias in semetipso, et ve- tuas caedes inveniri voluisset, aut permisisset, nec
niens evangelizavit pacem vobis, qui longe fuislis, et judices aul b magistros per singulas urbes constitui
pacem his qui prope. Qtioniam per ipsum habemus prcecepisset, nec testibus inficiantes convinci, nec
accessum ambo iri uno spiritu ad Patrem (Ephes. n, ubi testes desunt, conlroversiam per jusjurandum
14-18). Incipiunt teslimonia divina de litleris evan- finiri. Sed nec illam legem inter virum et uxorem,
geUcis, et apostolicis, atque propheticis, quibus si spiritus zelotypice virum concitaverit, daret, ut
luce clarius demonstratur contraria esse reconcilia- perauuas amarissimasc probaretur mulier adultera
BALUZH NOTJE.
» ^gre ferens Agobardus miquitatem legis Gun- D in codice Operura Agobardi. Quo factum est ut araa-
dobadae, quae causis finem imponi praecipiebat sin- nuensis, quo Massonus ulebalur, cum.non intellige-
gulari certamine sive duello, quod slulle prorsus. ret ad quem quceque adnotatio locum esset refe-
ac perperam vocabant Judkium Dei, cougerit in renda, omnia turbaverit. Nos sua quaeque locis re-
hoc libro sententias ex utroque Testamento, ut stituimus.
ostendat legem illam esse impiaro, valdeque contra- *>Magistros, id est, raagistratus : qua etiam signi-'
riam pietati ac simplidtati Christiance. Et omnino. ficalione usurpatur infra in capite sexlo hujus libri.
eruditus est hic liber, et Agobardo dignus. Porro, • Probarelur mulier adultera, nimiritm per judi--
duos ex isto libro fecerat Massonus; sententiasque cium aquae frigidae : quod tamen judicium a Carolo
dislinxerat ab hoc libello contra fldeni tituli, con- Magno vetilum est, ut patet ex Capftulari edito
traque testimonium Agobardi. Nos, quod res po- :>nno16. Meminit autem hujus legis Hincmarus in ;
stolabat, rursura conjtuiximus. Sed el illud te mo- opusculo de Divortio Lotharii et Tetbergae, itemque >
nendum existimavi, lector, Agobardi adnotationes' inepistola 39 ad Hildegariura epi"«»tj||iiifiij;Metdeii-'
nucerespondent senlentiis, in margine positas esse sero, in qua ex professo tractat de judicio aquaj
H-"'•: ji*'
25L & &GOBARDIEPISCOPI LUGDCNEKPS 252
esse, aut innocens. Yel etiam de ravento cadavere A.videhcet agelli, an* si contentio luent de brutis ani-
bominis occisi juberet propinquioris civitatis princi- mantibus, cavallhsporcisve, vel undecunque liliga-
<•
pes convenire, et lavare manus, ac protestantes co- verint homines cupiditate permOti, quod ulique
rara Deo dicere qood manus eoram non effuderint fbrensium est, non religiosorum), invocatus Dominus
sanguinem innocentem. Neque sanctus et innocens Ostendit justitiam temporaiem, vel potius vilissi-
<rirDatid persecutori suo Saul diceret: St Deus te inam; quoe neC proprie~diciturjustitia, quia nullus
iacitat tontra me, oderetur sacrificio, et caetera. Sed inde flt justus; et cum stat unusadversus altemm,vir
potius diceret: Mitte uiram de tuis qui congrediatur scilicet adversus proximtim suum, quem eerte sicut
mecum singulari eertamine, et probet roe reum tibi seipsum diligere debet, agenteDomino corruat unus
esse, sl occiderit, aut certe: Jube ferrum vel aquas coram altero, et quem per sanctam legem diligijus-
ealefieri, quas roanibus illsesus attrectem, aut: serat, per legem cupidita.is occidi aut prosierni a
* Cpnstitue cruces, ad quas slans immobilis perseve- proximo facial. Nempe Apostolus ostenditesse legeiu
tem. peccati, et legem carnis, et legera mortis, ex quibus
n. Cum autem nihil tale lex divioa vel etiam hu- isla sunt coiltraria legi spiritus, et legi vitae. Nam
mana sanxerit, et vani homines nominent ista b judi- hi qui spiritu Dei aguntur, et idcirco sunt filii Dei,
cium Dei; unde probari potest judicium esse Dei, B audiunt Apostolum docentem : Jam quidem omnino
quod Deus nunquam praecepit, nunquam voluit, dellctum ett quod judicia habetis inter vos. Quare
f
nunquam denique sanctorum et quorumlihet fide- non magis injuriam aceipitis Quarenon magls (rau-
Uuai exemplis introductum monstratur. Quasi om- iem patimini? ,
nipotens Deus animositatibus velc adinventionibus 10. Neque hoc dicimus quasi judicia inler homi-
homidum servire debeat, aut ipse sibi contraria nes necessaria non sint. Non solum autem necessaria,
agat; ut qui inlege et in Evangelioprsecepit ut dili- verutn etiam bona sunt; sed illa de quibus Dominus
gat homo proximum suum sicut seipsum, iterum, Salomoni loquitur: Quia postulasti, inquit, tibi sa-
ac si voluntate mutala, cum cojperint homines con- pientiam ad diseernendum judieium, ecce feci tibi
tendere inter se de rebus insensibilibus (de parte tecundum termones tuos, et dedi tibi cor tapiens, et
BALUZII NOTJE.
'Jigidse. Yide virum cl. Franciscum Juretum in nolis possat areus jacere sine mersione delata consedit
ad epistolam 74 Ivonis Carnutensis, ubi multa vide- OreaiS, unde sui cum gaudio reportaverunt libera-
bis de examine aquce frigidae vel calida:. Nos vero tam ad propria. Igitur autem ad laudem et glo-
hic tibi exhibemus illnstre exemplum hujus judicii iQ riam Uberatricis au», pannum operosum conficiens,
edilum, non in vili parsona, (ul putabat Juretus ipsuniper abbatem G.Bupis-Amatorismisit ad eccle-
istiustnodi judicia usurpari tantum solita in vulgares siain. i
personas) sed in fcmina principe, quie
plebeiasqueabortus » Constitue crucet. fijec etiam est una ex vulgari-
proeuratl calumniam purgavit rudi hoc bus purgationibus quae lurri in usu erant. Yocatur
quaerendaeveritatis experimento. Hiijus rei memo- autCmJudicium crucis in Charla divisionis in perii
riam debemus auctori libri de niiraculis beatae Ma- Franeorum quam Carolus Magnus fecii. < Volumus
ria3 Bupis-Aroatoris apud Cadurcos, cui se femina ut ad declaralionem rei dubiae, judicio crucis, Dei
voverat in hoc titae famseque psriculo. Exstat hic volunias et rerum veriias inquiratur. > Lib. i Capi-
tiher Parisiis in bibbotheca S. Germani de Pratis, tnlarium, cap. 408: < Sancitum est ut nollus dein-
quem mecum pro siogulari humanitale sua commu- ceps quamlibet examinationem crucis facere praesu-
njeavit domnus Lucas Dacherius ejusdem monasterii mat; ne Christi passio, quae est glorificatio, cujusli-
>
biWwthecarius. Slc ergo loquftur hic auctor in li- bet temeritate contemntui habeatur. Libro v, cap.
bro i, cap. 56 : t Post deoessum Guastonis de HS : <De eo qui perjurium fecerit, ut nullam re-
Baerne, quaeejus fuerat uxor, soror regis Navarrise, demptiotiem solvat, sed manum perdat. Quod ai ac-
Leofoas nomine, gravida. remansit; sed non multo cusator contendere voluerit de inso perjurio, stet
post obltum viri. abortivum emisit. Nobiles, igno- ad crucem. El si jurator vicerit, fegem suam accu-
biles, omneque promiscui sexus vulgus planctura sator emendet. >
nimium super mm fecerunt, et quasi jam factam, b Judicium Bei. Sic etiam vocatur apud Grego-
fuluram populi stragem, ecclesiarum destructionem, D rium Turonensem lib. vn, cap. 14 : < To, o rex piis-
totius denique regionis desolationem praenuntiabant. sime, ponens hoc in Dei judicio, ut ille discernat
Et sicut exilus probavit acta, conjectura falsa, falso cum nos iu unius campi planitie viderit dimicare. >
reulierem rex PampilouiaeSancius et regis consilium Sed res adeo nota est, ut non egeat testimoniis.
in causam vocanles, pueri anle tempus natale e lili Adversus impiam iliam ac parricidalem consuetudi-
imponebant crimen. Quare diverso tormento afiici, nem fortiter hic disputat Agobardus.
vef igne cremari, vel sub undis ligatam mergi de- c Adinventionibus hominum. Purgationum illud
creverunt. Illa vero prO morte instanti, ab hoc im- genus adinventionem quoque superstitiosam vocat
muais fecinore, Virginem nestram Dominam Bupis- Stephanus V papa ad Lambertum episcopum Mo-
Amatoris, ut in auxilium suum intenderet, exora- gnntlnum scribens : < Quod sanctorum Patrum do-
hat. Nec petitioni ejos defuit. Enimvero in modum cumento sancilum non est, superstitiosa adinven-
subiturae judicium aquae ligaU, ab altissimo ponte tione non est praesumendura. >
castri Salvaterra nomine projecta est in profundum d Quod Utiqueforensium ett. Non puto hic intelligi
torrentem. Ac spectaculum illud doloris, imo imma- eos qui in foro liiigant, sed eos qui foris Ecclesiain
nitatis, plusquam tria milUa virorum ac mulierum, sunt, id est, non Christianos. Nam forenses opponit
noufragium non naufragamis praestolantium, conve- religiosis, id est, Chrisiianis. Et his non interdicit
nerant, alii insultando, alii compatiendo Dominum lilis comestationem, modo fiat coram judicibus et
pro ea precajwntur. Ula vero super undas profnn- magistralihus. Ac dicet paulo post judicia inter ho-
uiMimi torrentis miseratione Domini et ejusdem ralnes esse necessaria.
PMtris gloriosissiaue subventione, plusquam ter
253 LIBER CONTRAJUDICIUMDEL 254
intelligens. Et in alio loco: Multitudo sapientium, A.fiat in mundo, nisi Deo aut dispensante, aut permit-
sanitas est orbis terrarum; et rex sapiens, popuH tente; cum et capilli capitis fidelium omnes nume-
ttabUimentum esl. Et ilerum : Melior est sapietttia rati sint, et unus ex duobus aut quinque passeribus
quam rires, et rir prudens magis quam fortis: Audite non cadat in terram sine Deo, et sicut quidam sau-
ergo, reges, etintelligite, discite,judices, finium terrm. ctorum ait (Aug. in Matih. serm. 6): t Nec folium
Itemque : Habebo propter hane (haud dubium quin de arbore sine nutu Dei deeidat. > Tamen quia no-
propter sapientiam) claritatem ad turbas, et honerem tissiraum est bonos a malis interflci, nunquam autem
apud seniores jutenis, et acutus inveniar injudki». malos a bonis, nisi in bellis publicis et legalibus ju-
De quo beatus quoque Job fatetur dicens : Si con± diciis, pertinet boc ad occulta judicia Dei, quae sunt
tempsi subire judieium cum servo meo, et aneitla sicut abyssus multa, nec est datura hominibus nosse
mea, eum iiseeptarent adversum me, Neque enitt enr omnipotens ita permittat fleri. Soiere autem
sanctus Job cum servis ancillisque gladiis ant fusti- justos ab iniquis interfici testatur et David, super
bus confligebat; cum sciret aequitatera non caedi- Abner interitu, dicens : Nequaquam ut mori solent
bns, sed sapienlia et misericordia componendam, ignavi, mortuus est Abner; sed skut solent cadere co-
quseper seipsam loquitur dicens: Meum est eonsi- ' ram filiis iniquitatis, eorruit. Sed, nt diximus, nulli
lium, et aequitas, ntea est prndenlia, mea est forti- B haec investigare concessum est, quando et ipse Pau-
tudo. Per me reget regnant, et legum eonditcfes lus, ad tertium coslum raptus, et iterum in para-
justa decernunt. Per me prineipes imperant, et po- diso adrairans, exclamet, dicens incomprebensibilia
tentes dieeernunt justitiam. Hinc aulem eeterna Dei esse judicia Dei et investigabiles vias ejus. Quis enim
sapientia indubitanti fide quaerenda est, precibus et eognovit sensum Domini? aul quis consiUarius ejus
-lectiooibus assiduis obtinenda est, Apestolo Jacobo fuit?
protestante: Si quis, inquit, vestrum indiget sttpien- VI. Bsec pie humiliterque considerantibus appa-
tia, postulet a Deo qui dat omnibus a$uenter, et non ret non posse caedibus, ferro vei aqua, occultas et
improperat,et dabiturei. Postulet autemin fide nihil latentes res inveniri. Nam si possent, ubi essent oc-
tuesHans. Quod vero inslanti lectione sit eadem sa- culta Dei judicia? Deberet ergo inter cathoiicos et
pientia perquirenda, ita Dominus Josue contestan» haerelicos tali examine veritas iinlagari, skuJ quidam
ostendit: Confortare igitur, et esto robustut valde, superbus ac stultus a haereticus Gnndobadus Bur-
ul custodias et faeias omnem legem auam pr&cepit gundionum rex tentahat expetere a beato ivito,
tibi Moyset tervus meus. Ne declines ab ea ad dexte- egregio et orthodoxo praedicatore, qui«jus vesaniam
ram,. vel ad sinhtram, ut intelligas euncta qute sapientissime laudabiliterque repressit atqne redar-
agis. Non recedat volumen legis hujus de ore tuo : | u guit. Quod si talibus adinventionibus, ut saepe dixi-
sed meditaberis in eo diebus ae noctibnt, ut cu- mus, valerent latenles oulpaeinveniri, nec sapientia,
stodias et facias omnia quoeseripta tunt m ea. neo sapienles, neque judices, neque magistri essent
IV. Neque patandmn est quod aut in istis beflis necessarii. Sed quia verissimum est quod de Deo
domeslicis, aut in insidiis latfonnm, aut quibusUtet dicftur : Apud ipsum est fortiludo et sapientia, ipse
rixis civilibus sive domesticis eadat bomo, nisi Deo novit et decipientemet eum qui deeipkur; ab ipso et
iradeote in manus proxirai sui, sicut ipse per Pro- secundum ipsum quaerenda estrerum et judiciorum
phetam adversum malos pastores loquitur, dicens s veritas. Jam nnnc b ponendse snnt ipsae divinaesen-
Et pastoret eorum non parcebant eis, et ego non par~ tentke, et perspiciendum in eis quales auctor earum
eam uitra super habitmtes terram, dkit Dominus. velit esse, vel quid aut qualiter agere debeant recon-
Ecce ego tradam homnes, unumquemque in mmm ciliati populus acquisitionis, filii resurrectionis, oves
proximi sui, et in manu regis sui, et concident terram, summi pastoris, et erga se invioem et erga lupos ac
et non eruam de manu eorum, et pascant peeus ecci- bestias insidiantes.
tionis propter hoe, opauperes gregis. Sed et illud in
bac sententia notandtun est quod electi dicantur pe- SEQUUNTUR SENTENTLE.
cora oceisionis, sieut et Aposlolus de psalmo sumens 3D Ghria in excelsit Deo, et i» terra pax hmimbus
testimonium dieit: Quia prepter te tnortificamur h>ta bonm voluntatis.
die, eestimatisumut ut ovesoccisionis.Et in legepw&» . Quando stant duo altrinsecus parali ad mutuam
«eptum est: Qui percusserit hominem, volent oeri- caedem, non est eis haec bona vohmtas; et ideo
•ere, morte moriatur. Qui autem non est insidiatus, angeli pacis non adsunt illis seterna gaudia offe-
ted Deusiliumtradidit inmanuejus; coustituam tibi rentes.
locum quo fugere debeat. Pax multa diligeatibus legm tmm, tt non est illu
V. Tota namque fide credere debemus quod nibjl scandalum.
BALUZII NOTJT.
• Hmretkut Gundobadus. Vide supra in libro ad- hinc et illinc e Scriptura, de pate, de tedandit tordis
versus legem Gundobadi cap. 13. affectibus, el apprime de tota ethica Christittna, de
b Ponendce tunt sententia!. Vel unicus hic locus Anlkhristo, de inferis, de persecutionibus. Nam in
ostendit sedtenlias quae sequuntur non esse dividen- codice veteri nihil legitur isliusmodi, nec opus erat.
das ab hoc libro : quod lamen fecit Massonus, qui Nos tamen ut viam lectori complanaremus, hk ad-
hunc titutum de suo adjecit; Agqbardi expositione» didimus haecverba, S^«tin««r Sententue.
g$5 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSlS 256
A quibus pax multa scandalum non excludit, nec- A j ut faciant iiobis homines, et vos *acite eis. Hmc ett
dum habent plenitudinem legis, quae charitas est. enim lex et prophelw.
Bealimites, quoniam ipsi possidebuntterram. Nullo modo quis potest filius Dei esse, nisi imi-
Forsitati dicturi sunt contenliosi, ad possidendam tetur. Qui ergo non imitando, a tanta nobilitate
terrara vivenlium mansueludinera esse necessariam; degenerat, non veraciter sed falso dicit: Pater no-
ad defendendam aulem terram morientium, frater- ster, quies in cmlis. Et ideo non tantum crudeli-
nam congressionem? Sed audiant Apostolum dicen- tate, sed et falsilate damnatur. Si non intrabimus
tem : Nos talem consuetudinem non habemus, neque in regnum coelorum, nisi abundaveril justitia no-
Ecclesim Christi. Stra plusquam Scribarum et Pharisaeorum : quanto
Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam magis nisi abundaverit plusquam publicanorum et
tonsequentur. Beati pacifici, quoniam filii Dei voca- ethnicorum?
buntur. Qui perfectionem remunerat, nihil corruptioni
Non offertur aeternamisericordia et honor filiorum nisi damnationem reservat. Considera, o ainator
Bei immisericordibus, et pacem disrumuenlibus, sed rerum periturarum, et negleclor tui, quia alii in
facienlibus. te peccanti potes dimittere, tibimetipsi non potes.
Audistis quia dktum est antiquis : Non occides. B ] Et quia ad tam grave malum nullum majus re-
Qui autem oceiderit, reus erit judicio. Ego autem dko medium invenitur, quam ut dimittas quae potes, ut
vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit dimittantur tibi quue committere vales, delere non
judkio. Qui autem dixerit fratri suo Racha, feus erit potes.
consilii. Qui autem dixerit Fatue, re«* erit gehennce Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non
ignis, etc. Audistis quia dklum est : Oculum pro est me dignus; et qui amat filium aut filiam super
oculo, et dentem pro dente. Ego autem dico vobisnon me, non est me dignus.
resistere maio; sed si quis te percusserit in dextera Si ille qui patrem matremve plus amat quam
maxilla tua, prmbe illi et alteram. Et ei qui vult tecum Deum, non eo est dignus, quanto magis est indi-
judicio contendere, et tunicam luam tollere, dimitle ei gnus, si plus amaverit terram vel porcum? Amplius
et pallium, et reliqua. enim haec amare convincitur, qui pro talibus chari-
Anliquo populo praeceptum ut quaiem quis alteri tatem, quae Deus esl, offendere non verelur.
maculam inflixisset, talem sustinere compellerelur; Amen dico vobis: Nisi conversi fueritis ei effi-
novo autem, nullum malum inferre, sed illatum ciamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cmlo-
sequanimiter tolerare. Qui ergo non solum non re- rum.
sistit, sed eliam modum talionis supergrediens ex- C ' Hujus praecepti negligentiam cruciatus irremedia-
cedit, nec ad antiquum populum pertinet, nec ad bilis et infinitus sequetur. Porta regoi coelestis
novum. Quosjubemur diligere, non permittimur no- angusla est: quae parvulos capit, sed enormes exclu-
centes laedere. dit. Qui ergo slat paratus ad caedem, dum non sim-
Tribus modis peccatur, cogitalione", locutione et plicitate parvulorum humilis, sed gigantea ostenta-
actione. Patet ergo in cogitatione radicem esse ma- lione vult videri terribilis, ab hujus ingressu omnino
lorum, fructus autem in operatione. Et consequenter rejicitur.
veleri populo fructus malorum vetantur, in novo Festina implere, dum manus et pedes solutos ha-
vero radices exstirpare jubemur : ideoque apud illos bes, quia venient dies de quibus dices : Non mihi
homicidium in reatu erat; apud nos autem ira placent; ubi ligatis pedibus et manibus mitleris in
occulta et sermo injuriosus. Quapropter qui men- tenebras exleriores, id est, fugiendi operandique
tem non purgat a furore, nec manus compescit a licentia subtrahetur.
caede, nec cum antiquis legi subdilus est, nec cum Domine, quolks peccaverit in me frater meus, et
novis evangelicaegratiae libertate donatus. dimitlam ei ? usque septies? Dkit illi Jesus: Non
Audislis quia dictum est: Diliges proxinium tuum,. dko tibi usque septies, sed usque septuagies tepties. ~
et odies inimkum luum. Ego autem dico vobis : Dili-' Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam
gite inimkos vestios, benefacite his qui oderunt vos, et rogasti me, usque: Sic et Pater meus cmlestisfaciet
brate pro persequentibuset calumniantibus vos, ut sitis vobis, si non remkeriHs unusquisque ftatri suo de
filii Patris vestri, qui in cdetis est, qui solem suum eordibus vestris. Comerte gladium tuum in locum
oriri facit super bonoset malos, et pluit super justos et suum. Omnes enim qui acceperint giadium, gladio
injustos. Si enim dttigitis eos qui vos diligunt, quam peribunt. Habete inter vos salem, et pacem habete
mercedem habebitis? Nonne et pubticani hoc faciunt ? inter vos.
Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid am- Quoniam grave malum est peccanti fratri de corde
plius facitis ? Nonne ethnici hoc faciunt ? Estote ergo non ignoscere. Quo n> nt olim per pcenitenliam di-
vos perfecti, skut el Patervester coetestisperfectus est. missa peccata revocentur ad vindictaro.
Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet Quahto melior est anima corpore, tanlo pejor est
et vobis Pater vester cmlestis delkta vestra. Si au- gladius, quo anima in aelemum perimitur, quam
tem non dimiserilis hominibus,. nec Pater vester.di- quo corpus ad tempus occidiiur,
mittet veccata vestra, Omnia ergo quwcunque vultis Sicul pulmentum quodlibel absque sale non est
257 LIBER CONTRA JUDICIUM DEI. 258
aptumetutile; sic omnis virtus, etiam ipsa fides, A skut dilexi tios, ut et vos diligatis invkem. In hoc
non valet ad salutem hominis sine pace. cognoscenl omnes quia mei discipuli eslis, si dilectio-
Quis horum trium videtur tibi proximus fuisse illi nem habueriiis ad invicem.
qui incidit in latrones? Et ille dixit: Qui fecit miseri- Non pro his autem rogo tantum, sed pro eis qui
cordiam in illum. Si filii AbrahWestis, opera Abrahm credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes
facite. Nunc autem qumrilis me interficere, hominem, unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, ut et
qui vera locutus sum vobis, qum audivi a Deo. Hoc ipsi in nobis unum sint, ut mundus credat quia lu
Abraham non fecit. Vos facitis opera patris vestri. me misisti. Sit autem omnis homo velox ad audien-
Ovesmemvocem meam audiunt, et ego cognosco eas, dum, lardus autem ad loquendum, et tardus ad
et sequuntur me. iram. Ira enim viri justitiam Dei non operatur.
Si sacerdos et Ievita, qui vulnerato a latronibus Si dilectione cognoscuntur discipuli Domini, rixis
plagas non imposuerunt, sed quia non profuerunt, et contentionibus cognoscuntnr discipuli diaboli.
proximi non fuerunt, quanto magis illi qui plagas in- Si unitas trabit mundum ad fidem, dissensio im-
fligunt, proximi non sunl? Qui ergo non impertiendo ' pellit mundum ad perfidiam.
misericordiam a proximitate se alienum facit, alie- . Quod si zelum amarum habetis, et contentionesin
nus est et a medicamento quod vulnerato jacenti B cordibus vestris, nolite gloriari et mendacesesse adver-
ccelestis Samaritanus clementer infudit. sus verilatem. Non est ista sapienlia desursum descen-
Qui domesticum fidei occidere quaerit, non est dens, sed terrena, animalis, diabolka. Vbi enim zelus
filius Abrahae, quia hoc Abrabam nori fecit. Facit et contentio, ibi inconstantia el omne opus pravum.
autem opera patris, id est, diaboli, qui ab initio Et Paulus apostolus ait: Noli verbis contendere,
homicida erat. Qui summe bonum pastorem sequun- ad nihil enim utile est, nisi ad subversionemaudien-
tur, oves sunt; qui autem in membris suis illum tium, de hac sapientia, quae non est desursum, sed
insequuntur, lupi sunt. terrena atque diabolica sit. Et illud beatus Paulus
Si quis mihi ministrat, me sequalur: et ubi sum insinuat, dicens : Profana autem et inania loqui de-
ego, itiic et minister meus erit. vita. Multum enim proficiunt ad impktatem, et sermo
Si qui ministrat, sequitur; qui adversatur, inse- eorum ul cancer serpit.
quilur. Si ergo contenlio cordium mendaces ostendit ad-
a Mandalum novum do vobis, ut diligatis invicem, versus veritatem, et contentio verborum subvertit
BALUZII NOTJE.
» Manaatum novumao voais. iNuiiasententia mihi C concordiam traternnaus pene lnienecerunt. Jit naec
videtur aptior aut opporlnnior ad commendandam quidem fervente Chrislianismo, cum adhuc Ecclesia
mutuam inlerChristianos coucordiam et dilectionem, iunocens vagiebat in cunis, cum grex adhuc esset
quam suprema illa Cbrisli Domini verba quae Iiic de- pusillus, cum gloriae ducebatur pro nomine Christi
scribit Agobardus. Res autem tanti momenti visa est contumeliam pati. At postca quam fascias ablegavit
Christo, ut etiam velut supremae voluntalis tabulis Ecclesia, positaque puerili praetexta, jam facta robu-
eam aposiolis ac discipulis suis voluerit esse coin- stior, adolescentiam ingressa est, excidit paulatim a
mendataro; idque non ob aliud toties repetierit atque •cordihusChristianorum araor fralernitalis, irrepsit-
inculcaverit, nisi ut ostenderet sibi roaxirae in votis que pervicax nocendi fallendique invicem sludium.
esse.ut apostoli et discipuli (in quibus omnes Eccle- Hinc ortae liies, hinc jurgia, hinc bell.i, et caedes, et
siarum praesules docebantur, ut in epislola quarta ait quidquid exitiabile esse potest concordiaeChristiano-
sanctus Leo) vivant concorditer, cxemploque suo po- rum. Ex eo fonle piodiit lex Guudobada, quoe lites
pulum stimulent ad mutuam dileclionem. Praesagie- certamine singulari praecepil finiri, ubi aliaeproba-
bat enim divinus ille animus, quod non obscure prae- tiones desunt; adversus quam acriler, ut res postu-
dixit apud evangelistas, fulurum ut cum ipse reli- labat, invehitur Agobardus, tanquam ClirLslianae
quisset terras, iniraico hominis superseminante pietati ac simplicitati valde conlrariam. Et tamen,
zizania, controversiae rixaeque orirentur inter Chri- quse est rerum huraanarum vicjssitudo, recepla est
slianos, et non solura in populo, sed etiam inter postea haec lex per omnes ubique provineias; adeo
ministros. Quidni, quandoquidein et ipsi aposloli, ut eliam causoeecclesiarum ac monasteriorum, quae
viri spiritu illo Christi pieni, et adhuc a Chrislo ca- j\ obscurae erant, duello singulari finirentur, dalis ab
Iidi, quique exemplo Douiini nibil aliud spirabant ac utraque parte campionibus : sic enira vocabant bel-
praedicabantquam pacem et concordiam, usque adeo latores. Tandera Dei providentia faclum est ut pes-
retrorsum abierunt, ut invicem quasdam velut ini- sima haec lex aboleretur edictis principum, et cano-
micitias miscerent? Neque vero dico aliquem de nibus conciliorum. Sed ut mala magis vincunt, reli-
plebe apostolorum, absit verbo invidia; sed duos netur bodie, non quidem ad finiendas lites, sed ad
illos apostoicmm principes, Petrura et Paulum, quo- finienda jurgia et rixas. Ac licet severissima adver-
rum hic se rairum in modum gloriatur esse imitato- sus immanem consuetudinem edicla prodierint, ac
rem Christi. Et hic tamen Christi imitator, hic ipse nuperrime sapientissimus regura Ludovicus XIV ea
Paulus nos docet, se, cum venisset Petrus Antio- renovaverit, durat lamen pertinax islhaec et insupe-
chiam, atque id quiiiem post acceptum Spiritum rabiiis rabies pugnandi, nemoque unus cedit legibus.
sanctum, ei restitisse in faciem, quia reprehensihilis Quod si monitionibus el horlationibus revocari pos-
•rat. Nunquid etiam inter Paulum et Barnabam, sent horaines ab ea feritate, admonendi essenl mul-
Aniiochia; quoque, eo usque incanduil certamen, ut tura (.hristo cordi esse fralernam concordiam, ac
desineret in divortium? Et Corinthii, novellaeadhuc sinceram minimeque fucatam dilectionem, illumque
Cbristi plantae, nonne redarguuntur a Paulo, quod praecepisse suis sectatoribus ut quemadmodum ipse
inter ipsos jam tum essent dissidia, disseusiones, illos dilexerat, ita ipsi invicem diligerent. Hanc
acmulatio, et contenliones? Exortae deinde sunt hae- enim esse veram notam discipulorum Domini, si di-
reses, exorta schismata, quae tunicam illara incon- lectionem habeant adinvicem. Hoc fuit novum et ul-
sutilem Iacerarunt, pacem Ecclesiae turbarunt, et tiroum mandatum Christi Domini.
<2S9 S. AGOMrit)! EPISCOPI LUGDtJNENSIS , 2S0
audientes; quanto magis contentio manuum et ar-, A Hmc enim omnia si vobhcum adsint et superent,
morum? nm vacuos nec sine fruclu vos constituent in Domini
Non unum opus pravum, aut pars operum, sed nostri Jesu Christi cognitionem. Cui enim non prmsto
omne opus, sicut et Paulus ostendit: His autem qui sunt hmc, ccecusett, et manu tentans, oblivionemae-
ex contentione, et qui non acquiescunt veriiati, credunt cipkns, purgationem veterum suorum delictorum. /»
autem iniquitati, ira et indignalio, tribulatio et angii- hoc manifesii sunt fiiii Dei et filii diaboli. Omnis qui
stia in omnem animam hominis operantis malum. npn est juslus, non est de Deo; et qui non diligit fra-
Quceautem desursum est sapientia, primum quidem trem suum : quoniam hcec est annuntiatio, quam au-
pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilk, bonts dislis ab inilio, ul diligamus alterutrum. Non sicut
conseniiens, plena miserkordim, et fructibus bonis, Cain, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum.
judicans sine simulatione. Fructus autem jusiitice in Et propter qutd ocddit eum? Quoniam opeta ejus
pace semmatur fackntibus pacem. matigna erant; ftatris autem ejus justa. Nolite mi-
Perpende, o judex, quia illa sapientia qusejudicat rari, fratres, si odit vos mundut. Nos scimus quoniam
sine simulatione, dolo et fraude, paciika est et transtati sumits de morie ih vitdm, quoniam diligimus
plena misericordiae. fratres. Qui non diligit fratrem suum, homkida est.
Unde beii* et lites t» vobist Nonne hinc ? ex con- B Et scttis quoniam omnis homkida non habet viiam
mternamin se mahentem. In Iwc cognovimuscharita-
cUphcentiis vestris, qum militatH in membris vestris?
tem Dei, quoniamille pro nobis animam suam posuit,
Concupiscitis, et non habetit : occiditis, et zelatk;
non potestis adipkci: Htigatis, et belligeratis, et non el nos debemus pro fratribus ponere.
habetis, propter quod non pestula.uis. Petkis, et ncn Aperte nic oslendit Apostolus quia cui hae virkites
aceipiiis; eo quod male pelatis ; ut in concupiscentiis adsunt, non est infructuosus, et vacuus; cui vero
ttttti* insumatis. Adutteri, neseitit quia amkitia hu- non adsunt, caecus est, et in tenebris ambulans.
jusmedi, inimka est Bei? Benedkite perseqnenlibus vot; benediate, et nolite
Unde sint befla et Ktes, aperte bie ostenditur. maledkere. Gaudete cum gaudentibut, ftete cum flenti-
Qukunque ergo voluerit amieus esse tmculi hujus, but. Id ipsum invicem sentkntes, non atta sapientes,
inimicus Dei eonstifuitur. Agite nunc, divites, pteratt sed humilibus cphsenlientes. Nolite esse prudentes
utulanlet in mtter&t qum advenient vobis. apud vOsutetipsjtts,nulli malum pro malo reddentes;
Cum non dicat, Qukunque est, sed Quicunque vo~ providentes bona, non tanlum coram Deo, sed eliam
It&eritawicu» esse smculi hujus, patenter ostendit . coram omnibus homnibus si fieri potest, qued ex vobis
quia eodem modo quo Dominus adulterum esse pro- eit, eum ommbus homimbus pacem habenlet: non
uunliat in Evangelio, qui viderit tnulierem ad concu- C vosmetiptos defendentes, charktkni, ted date locum
piicendum eam, jam mceehatut est eam in corde suo, irm. Scriptum etl enim : Mihi vindktam; ego retri-
etiamsi ad expletionem operis nefarii non perveae- budm, dkit Domittus, Sed si esurtertt inimkut tuus,
rit, qnicunque vutt amieus esse sseculi hujus, jam aba itfttm .' St tkit, potum da Uii. Boc enim faciens,
adulter esl, etiamsi non pervenerit ad honores et di- catbones ignis congeTessuper caput ejus. tfoli vincia
vitias sawsali,sicut et apostolus Paulus uon Qui fiunt, malo, ted.vince in bono malum. Ditiges proximum
"mquit, Sed Qui vottmt dhites fieri,-incidunt in tenta- tuum tanquuto tttjkum. DUectioproxhni malum non
tionem et laqueum diaboli,zc per hjttcemciuntur ini- oyeratur. PleWudi ertfo legis est dtlectio.
mkiDei. Non soium persequi persequentes non debemus,
Melius est entm oenefacientes{ti velitvotuntus Dei) sed neque maiedicCre, sed e contrario, ex corde be-
pati, fuam tmkfaekntes. nedicete ,
Haecrsententta demonstrat et benefacientes mala Vae mnndo ab scandalis! Magna caecitas et pro-
h.uju6saeeuli pati, non autem. ut plerique aestimant, funda miseria! Nondum cognovimus prpximum no-
solos mafa facKSrtes. bis maluro feeisse; et nostro maio conamur eum qui
Estote kaque prudenies et vigilate in otationibus. Dforteinflocens est maJefactoremostendere. .
Ante. onmia, mutuam i» tobismetipsh charitatem Non sohiDi flentes fecere non debemus; sed e eon-
conttnuam habentes: qtria charitas operit rnultitudi- tratio, quosettftquftilfentesviderimns, flere cum eis
nem pe&eatorum*Tos autem curam onmem subinfe- et ij»si debemus
reniei, nthtktrate tn fide vestra virtutem, in virtuU- Debemus autemhvt firtmores imbeciltitdtemtnfir-
autem- stienttdm, ht sctenikt antem abstinenHam, in
in autem motum-sustinere,, il uon nobis placere, Gnusquisaue
absttnetttia mtetn patfentiam, patientia pk-
ametem in atnore proximo suo jtbkwat m benum nd cedaficationem.Et-
totcni, in,pktaU autetu fraternitatk, ehimChrismMh tfbiplacuit; sed sieitt tcriptum est;
autem fraternUatkChartoMem. tibi cecidetunt super me.
Improperxa imprafeTHfiiimn
ITOnhabet continuam charitatem qtri adversus prb-
Qntecvmqttemim eeripta tunt, adnosttam doctrinam
ximura consnrgit ad congrediendum. Sed et hoc no-
patientidm et consolationem Seri-
tandu» friftiii charitas operit multitudiaem peccato- scriptasuht; Utpet
rixse et «ontentiones cumulant pturarum spem habeamus.
Tum, copiam flagitio-
rum. Non tisei iftbontrmplaeere, coBtrti q«em «tserto
m LIBER CONTRA JUDICIUM DEI. 26*,*
bmhio gladium vibrans, aut * matarum tenens, stas A occidendo, aut caedibns proSJernendO, CUivivit, sibi,.
paratus ad caedendum tara atrociter, ut omni virtute an diabolo, cum certum sil eum Christo non vivere.
nudatns in terram prosternatur, et se reum fateatur, Fratres, gaudete, perfecti estote, exhortamini, idem -..
etiarasi non sit. pacem habete; et Deus diteelionis et pacis erit
' sapite,
Deus autem patkntite et solatii det vobk idipsutn vobiscum. Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, et
sapere in alterulrum secundum Jesum Christum, ut clamor, el blasphemia tollaiut avobis, cum orhni ma-
unanhnes uno ote honorificetk Deum et Patrem Do- litia. Estote autem invkem benignx,misericordes, do-
mini nostri Jesu Christi. Proptef quod suscipite invi- nantes invicem, skut et Deus dohavit hobis.
cem, sicut et Christus suscepit vos in honorem Dei. Perfectorum est idem, id est unum, nori diversa
Ubi contraria sibi homines ore, id est verbis, op- et adversa sapcre, et idcirco pacemhabere. Qui au-
ponunt eontentionibus, ibi unanimitas animorum tem contraria agunt rlxando et litigarido, perpen-
esse non potest, ao per hoe a talibus non honoriflca- dant utrum Deus pacis cum illis sit. Et cum certum
tur Deus, sed semper inhonoratur. sit Deum ndn habentem, qui vita eit animarum,
Charilas patkns est, benigna est. Charitas hon mortutim esse; procul duMo coIBgituPmortuorum'
mmulatur, non agit perperam, non inflalur, nonest esse mortificare, proximum velle non Vivere.
ambitiota, non qumrk qum sua sunt, non irritutur, B Estote ergo imitatores-Del, skut fitti charissM; et
non cegitat matum, non gaudet super iniquitatem, ambulate in dileclione, sicut Christus dilexit not. Non
congaudet autem veritati, omnia suffert, omnia ctedit, est nobis contuctatio adversus carnem ei sanguinem,
omnia sperat^omnia suslinet, charitat nunquam ex- sed adversus printipes et potestates, adversus nxundi
cidit. rectores tenebtarum harum, contra spiritalia nequitice
Si nrgente charitate Christi congruenles ct con- f» ccetestibus.
temperati esse debemus proximis, pensandum est Hsec sentenlia regula est Christianorum, et tam
tjui surget ad rixas et dissensiones. Servum certe Do- aperta, ut quilibet in ea velut in speculo se valeat
mini non oportet litigare, sed mansuetum esse ad om- considerare.
tm, docibitem,patientem, cum modestia Corripienlem Eratres, qumcunque sUnt vera, qumcunquepudica,
eos qui tesistunt. qumcunque justa , qumcunque sdncta, qumcunque
Patieos est etbenigna, quia quos per patientiam amabilia, quwcunque bonm famce, si qua virtus, si
tolerat, per benignitatem amat. Et si is qui tolerat, aua laus disciplinm, hmc eogitate. Quce et didkktis,
nec tamen diligit, *non exercet opus charitatis; et Kccepistis,et audistk, et vidistk in itie, hmc agile;
quanto magis qui nec toterat? Si charitas non irri- ef beus pacis erii vobiscum.
tat, ad irascendum non concitatur, neque gaudet C Quicunque vult Deum pacis secum habere, tem-
snper iniquitate; pensandum omnino est, quam plum videlicet ejus esse, ista agat quae haec sententia
longe a charitate sint, qui se adversus invkero pro- docet, ut glorificet et portet Deum in corpore. suo.
vocantes, pro terrena cupiditate confligunt. Charitas Quia qui Deum rion portat ad vitam suam, portabit
non excidit: quia semper est in profectu, nunquam inimicum velit nolit ad mortera suam.
aotem venit in defectu. Rogamus vos, fratres, corripite inquietos, consola-
Sive enim mente excedimus, Deo; sive sobrii sU- mini pusillanimes, suscipile infirmos, patientes estote
tntts, vobis. Charitas enim Christi urget nos; msti- ad omnes. Videte ne quis malum pro malo alieui red-
mantes hoc, quoniam st unus pro omnibus mortuus dat; sed sempcr quod bonumest sectamini tn invicem,
ett, ergo omnes morlui suht; et pro omnibus mortuus et in omnes. Semper gmdete. Sine intemksione orate.
est; ul etqui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui In omnibus gratias agile. Hmc enim volunlas Dei est
pro ipsis mortuus est et resurrexil. in Christo Jesu in ommbus vobis.
Ii pro quibus Christus mortuus est, noh sibi de- Et hsec sententia reguk est Cnristianitatis. Sed
bent vivere, sed Christo. Qui autem Christo vivit, valde notandum quod b jubct homineui palientem
nullo modo vult laedere proximum. Quapropter quae- Q esse ad omnes» uoo ad amicos tantum. Patientia.
rendum est, iile qui paratur ad laedendumproximum, enim maxime ad inimicos est necessaria.
BALUZHNQ.TJE.
a Matarum teneas. Amanuensis quo Massonus ute- Ut ioteHigereoous omnes, quanto studk quantaque
batur, non intellexit quid esset matarus. Itaque vo- cura devorare debeamus injurias, ac malorum ho-
cem illam peregrinam vel polius corruptam putavit: niinum perpeti contumelias, cum et ipse Dominus
quae causa fuit ut pro matarum tenens, ediderit ma- et Deus noster inimicos suos reliquerit inultos. Prae-
mun tenens. Matarus est teli genus, rainus lancea, id clare admodura. Cyprianus in epistoia 65 loquens de
quod missile vocatur in Vita Ludovici Pii. caUimniis quas Cfiristus pertuiit a sacerdotibus Ju-
am hodieque Vascones, aut saltem Basculi Vasco- daeorum, ait: < Quae oronia ab eo ideo facta sunt
S)inor
num portio, hujusmodi tela gestant in itinere, ac humiliter atque paiienter, ut nos humititatis ac pa-
aHbi. tientiae haberetnus exemplum. > Sic nos videlicct
b Jubet hominempatientem, ad exemplum Christi efformabat ad pacein, et ad tenendam in cahumais
videlicet, cujus imitalores esse debemus, si veri et contradiciionibus patientiam; quae bonum Christi
illius discipuli videri volumus. Dedit enim ille pro- est, ut idem Cyprianus ait in libro de Bono palien-
fecto grande palientiae documentum, cum nihil ad tke. Unde et TertuUianas in libro de Patiefttia Cnri-
maleficia et injjurias reponeret, nec in quemqnam sium-vocat dowiau» ptti^i% tg g^eittciWk.
maous jntentari Voluerlt ob vindicanda opprobria.
S63 S. AGOBARDIEPISCOPI LUGDUNENSIS 204
Vidi subtus aliare animas interfeclorum prepter j \_esto gloriosus, et speciosis induere oestib . Dispergi '
verbum Dei, et propter teslimonium quod habebant, et superbos in furore tuo, et respkkns omn m arrogan-
clamabant voce magnadkentes : Vsquequo,Dominus tem humilia. Respice cunctos superbos, et confunde
sanctus et verus, non judicas ei vindkas sanguinem eos, et contete impios in toco suo. Absconde eos tn
nostfumdehk qui habitanl super terram? Et datm pulvetem simul, et faeies eorum demerge in foveam. *«
suni ek singulm stoU%0bm, et dictum est illis ut re- Et ego cqnfitebor quod satvare te possit dextera tua, t
quiescerent adhuc.usodkum tempus, donec impteantur Qui conflictibus et congressionibus inerita homi-
conservi eorum, et fratret eorum, qui intetfickndi num se putant posse invenire, habeant brachium
tunt, sicut et illi. sicut Deus, et in voce simili tonent, circumdent sibi
Haecsententia docet tempus vindictae fideliura non decorem, et in sublime erigantur, sintque gloriosi,
esse in praesenti, Nam si sjancti pro fide passi quae- et tunc polerunt sibiipsi esse salvatores; impiorum
runt vindictam de persecutoribus, de quibus ulique autem et superborum dispersores, hurailiatores, con-
vindicandi sunt, et non impetrant; quomodo isti, de tritores, et in foveara demersores.
quibus agityus, quotiescunque irascuntur proximis, Non enim in arcu meo confidam, neque gladius
et ad contenlionem manuum prosiliunt, putant sibi tneus salvabit. me; quia salvasti nos de haslibus no-
Deuin famulari, et amarissiinis suis motibus deser- .B stris, et eos qui oderunt nos confudisli. In Deo lauda-
yir^ bimut iota die, et nomen tuum confilebitut in mlet-
Vm, civitas illa magna Babylon, civitas illa fottis, num. Vetumtamen lu confudkli et ptojecisti nos, et
quoniam una hota venitjudkium tuum! non egtedieris in exetcilibus nostris. Vertkti terga
Si una bora venturum est judicium Babylonis, nostra hosti, et qui odetunt nos diripuerunt sibi. De-
quoniodo cives ejus tam frequenler pro se Deum distinos quasi gregem ad vorandum, et in gentibus
aestimant judicare? Haec senlentia demonstrat oc- dispersisti hos.
culta esse judicia Dei et impenetrabilia. Unde con- Ista sentenlia insinuat neminem salvum fleri, aut
stat stultam et superbam esse praesumptionem eo- justum vel innocentem demonstrari per armaturam
rum qui putant impenetrabilia judicia Dei beilis et corpoream, ipsnm autem Deum non semper in hac
caedibus liquido publicari. vila bonis retribuere merita justitiae. Unde et Pau-
Sanguinem enim animarxm.vestrarum requiram de lus, qui bonum certamen certavit, cursum consum-
manu cunctatum bestiarum, et de manu hominis : de mavit, fldem servavit, repositam sibi dicit coro-
manu viri et fratris ejus requiram animam hominit. nani juslitiae, non receptara. Nara in praesenli quin-
Qukunque effuderit humanum sanguinem, fundetur quies quadragenas una minus accepit, ter virgis
C
tanguit illiut; ad imaqinem quippe Dei faclus est caesus, semel lapidatus est, ter naufragium fecit,
homo. et omnia illa pericula quae ipse enumerat, susti-
' •
Haec prima Iex, a Deo data hominibus, proliibet nuit.
attentissime humanum sanguinem fundere. Deus, venerunf genles in hmreditatem tuam, pollue-
Non omnis qui hominem occiderit, corporaliter runi temptum sanctum luum, posuetunt Hkrusalem
occidelur. Sed secundum illud accipiendum est quod in acervum lapidum. Dederunt cadavera servorum
Dominus iu Evangelio dicit: Omnis enim qui gla- tuorum eseam avium cmtorum, carnes sanctorum tuo-
dium acceperit, petibit. Et Apostolus ait : Quoniam rum bestik terrm. Effuderunt sanguinem eorum aua-
omnis homkida non habet vitam mtetnam in se ma- si aquam in circuitu Hktusalem, et non etat qui se-
nentem. Quare autem hunc reatum)' tanta pcena se- pelitet. Facli sumus bpprobrium vkinis nostris, sub-
quatur, haec causa est, quoniam ad<imaginem Dei tannatio et deritio his qui tn circuitu nostto sunt.
factus est homo. Haecsentenlia eadem ipsa demonstrat quae et su-
Abundant tabernacula prccdonum, et audacter pro- perior.
vocant Deum, cum ipse dederit omnia ihmanu eorum. Quis ascendet in monlemDomini? aut quis stabit
Quare ergo impii vivunt, sublimati sunt confortatique in loco sancto ejus ? Innocens manibus et mundo
divitik ? Semen eotum petmanet coram ek, propin- corde, qui ingreditut sine maeula, et operatur justi-
quorum tutba et nepotum in conspectu eotum. Domus tiam, loquitnr veritatem in corde, suo, qui non est
eorum securm sunt, et pacatm, et non est virga Dei facilk in lingua sua, neque fecit amko suo malum,
tuper eos. Bos eotum concepit, et non abortivit; vacca et opprobriuth non sustinuit super vkinum suum.
peperit, et non esl privata fetu suo. Egrediuntur quasi Qui negligit damnum, propter amicum suum, juslus
greges parvuli eorum, et infantes eorum exsultant lu- est; iter autem impiorum decipiet eos. Melior est
tibut. Tenent tgmpanum, et citharam, et gaudent ad patiehs viro forti; et qui dominatur animo suo,
sonitum organi. Ducunt