Vous êtes sur la page 1sur 813

Raban Maur (0780-0856?). Soeculum IX. B. Rabani Mauri,...

Opera omnia, juxta editionem Georgii Colvenerii anno 1617 Coloniae Agrippinae datam, mendis quibus scatebat
innumeris cura qua par erat expurgatam, novissime ad prelum revocata et novo ordi.... 1852.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

©MNIUM SS. PATMM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QDI
AB iEVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
PLORUERUHT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATUOLICJETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESliE SJECULA, . -
JUXTAEDITIONES ACCURATISSIMAS , INTERSE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA J
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA;
CMNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU/ETRIBUS NOVISSIMIS SJECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA J
INDICIBUSTARTICULARIBUS ANALKTICIS, SIVE
SINGULOS TOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA,
CAPITULISINTRA IPSUMTEXTUM RITEDISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM HARGINEM SUPERIOREM
DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; ^
OPERIBUSCUMDUBHS TUMAPOCRVPIUS, ALIQUA VEROAUCTORITATE INORDINE ADTRADITIONEM^fo^^^r
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA, /' '•'\
DUOBU3 INDICIBUSGENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUOCONSULTO, QXIIDQUID
UNUSQUISQUEPATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO j
SCRIPTUR4L SACRJE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES -
ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRIPTURJE TEXTUS COMMENTATI SINT.
H&ITIOACCURATISSIMA,C/ETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA , SI PERPENDANTUR : CHARACTERUM NFHfitXAS
CIIART.EQUALITAS, 1NTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM BliCUSORUM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE INTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTER
61M1LIS,PRETIIEXIGUITAS,PR/ESERTIHQUE ISTACOLLECTIO, UNA,METHODICA ETCIIRONOLOGlUfr ,
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM/vflf/l,
PRIMUM AUTEMIN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES <ETATES, fZ^S/f
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. * PV'^\5'v
SERIES SECUNDA, \ % \ ^
IN OUAPRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUE ECCLESliELATINiE ~J\ ~^> YJ*
A GREGORIO MAGNO AD INNOCENTIUM I II. \~A -i- / \ -
Slccutante 3.^. SKtgne, V
V\*^.
BIBLIOTHECE CZ.EIII DNIVIRIS, ^"LJ
SIVK £
CURSOUM COMPI.ETORUM 1NSINGULOSSCIENTI^ ECCLESIASTICfiRAMOSRDITORE.

PATROLOGIABINA EDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRJECO-LATINA.—


VENEUNTMILLE FRANCISDUCENTAVOLUMINAEDITIONISLATINiE; OCTINGENTIS ET
— MERELATINAUNIVERSOSAUCTORESTUMOCCIDENTALES,
MILLE TRECENTAGRJECO-LATIN.E. T&M
ORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUR.

PATROLOGI^ TOMUS CXl.


B. RABANI MAURI
TOMUSQUINTUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


lNVIA:DICTAZ)'AiVfiO/S£,PR0PEP0RTAMLUTETt^;PARISI0RUMYl]LG0i),£iVFJE/{N0MINATAM,J
SEU PETIT-MONTUOUGE.
18a2
SiECULUM IX.

B. RABANI MAURI

FULDENSIS ABBATIS ET MOGUNTIM ARGHIEPISGOPI

OPERA OMNIA

JUXTA EDfTIONEMGEORGII COLVENERHANNO 1617 COLONI*i AGRIPP1N.EDATAM, MENDIS


QUIBUSSCATEBATINNUMERISCURA QUAPAR ERATEXPURGATAM,
NOVIS&IMEAD PRELUMREVOCATAET NOVOORDINE,CHRONOLOGICO
SCILICET,DIGESTAJ

VARIIS PRJETEREA MONUMENTIS

QVM SUPPEDITARUNT

MABILLONII, MARTENII ET DACHERIICOLLECTIONES


MEMORATISSIMi^
AUCTAET ILLUSTRATA.

ACCURANTEJ.-P. MIGNE,
CLEBI UNIVERSK,
BIBMOTHECiE
SIVE
CURSUUMCOMPLETORUM SCIENTIiEECCLESIASTICJE
IN SINGULOS RAMOSEDITOUE.

TOMUS QUINTUS.

VENEUNT6 VOLUMINA
42 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAVAMBOISE, PROPEPORTAMLUTETI/E PARISIORUMVULGODENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.
1852
ELENGHUS

OPERUM QUffi m HOC TOMO C» COflTINSNTUR.

De Universo libri viginti duo. Col. 9


Excerptio de Arte grammatica Prisciani 614
Expositio in Proverbia Salomonis. 679
Commentaria in Jeremiam. 793
Enarrationes in Epistolas B. Pauli. 1273

Col, 623 et 624, in opusculo de Grammalica, omissa; sunt notula?quoedam lonica?, nempe - u v, vocalibus
imponendoe; sed liunc delectum, quem in subsequenlibus edilionibus tollere curabimus, hoc loci facile
«upplebit lector erudilus.

Ex lypls MIONG,au Petit-Monlrouge.


BEATI RABANI UIAURI

FULDENSIS ARRATIS ET MOGUNTINIARCIIIEPISCOPI

DE UNIVERSO

LIBRI VIGINTI DUO ( SCRIPTI CIRCA ANNUM 8W).

PR.EFATIO

AD LUDOVICUMREGEM INVICTISSIMUMFRANCLE.

Doinino excellentissimo, et omni honore dignis- A j omnia qum in eis sunt (Psal. cxx). Sic ergo primuni
simo LUDOVICO regi, RABANUS, vilissimus servorum de ipso sumino bono et vero conditore noslro, hoc
Dei servus, oelernoebealitudinis in Christo oplal sa- est, Patre, et Filio, et Spiritu sancto, uno et solo
lulem. omnipotente Deo, juxta parvitatem ingenii mei,
Audita bona opinione veslra, quoc proedicatur per quc.ilum divina gratia me posse concessit, scri-
totas provincias Germanioeatque Gallioe,et pene in bcndo ali jua disserui. Postea vero de coelestibus et
cimctis partibus Europoe crebris laudibus intonat, . terrestribus creaturis, non solum de natura, sed
satis exsullo, et Domini misericordiam imploro; qua- etiam de vi et effectibus earum, sermonem hahere
lenus hoc cum bono augmento ad salubrem finem institui: ut leclor diligens in hoc opere et naturoe
peivemre concedat. Ob hoc quippe laboris mei opus- proprietatem juxla historiam, et spiritualem signi-
cula, quse in servilium Christi, ipsius Iargiente ficalionem juxla mysiicum sensura simul posita in-
gialia, sacras Scripturas exponendo, prout potui, venirel. Et quia de sanctis hominibus qui in Veteri
expendi, non sine vestra communione habere volui: et Novo Testamenlo commemorantur, eorumque ac-
sed aliquos tractatus atque commentarios, in divi- tionibus myslicis, nec non et de locis in quibus
nos libros conscriptos, vestroe veneralioni direxi. habilabant, silere me non convenit: nomina ipso-
Nuper quoque quia vos, quando in proesentia vestra g] rum simul el locorum ex Hebraica Iingua in Lati-
fui, compertum vos habere dixistis aliquod opuscu- nam transferre placuit, ut inde facilius mysticam
IUJIIme noviter confecisse de sermonum proprietale significationem explanare possem. Addidi quoque
et niystica rerum signiflcatione; quod eliam a mea in praseli opusculo non pauca de fide catholica
parvitale postulastis vobis dirigi : feci libenter quod el religione Chrisliana : et e contrario de gentiliuin
pctislis, et ipsum opus vobis, in viginti duobus li- superslitione, et haereticorum errore, de philosopliis
bris terminalum, transmisi : ut, si Serenitati Ye- et magis atque falsis diis, de linguis gentium, de
stroe placuerit, coram vobis relegi illud faciatis; et regnis et militum civiumque vocabulis atque adini-
si aliquid in eo dignum emendatione repertum fue- tatibus; de homine et partibus ejus, et reliquis ani-
rit, cum vestris sagacissimis lectoribus, proul ratio mantibus : de lapidibus, lignis et herbis, quoe in
dictal, illud emendare curetis. Sunt enim in eo lerra gignuntur : de variis ariibus atque arliflciis et
plura exposita de rerum naturis, et verborum pro- aliis mullis : quoeomnia in prooemioenumerari Ion-
prielatibus, nec non etiam de myslica rerum signi- gum esl. Proinde quod de his posui, nunc sullicial :
flcalione. Quod idcirco ila ordinandum eeslimavi, capternin autem in capitulis singulorum librorum di-
ut lector prudens continualim positam inveniret ligentius ea numerari curavi. Decrevi enim hoc to-
liistoricam et myslicam singularum rerurn explana- p tum opus (ut supra dixi) in viginti duos libros dis-
lionem : et sic satisfacere quo:]ammo;io possei suo pertiri: sub quo numero Vetus Testamentum legis
desidcrio, in quo el hislorioe et allegoiias inveniiet divinoe interpres beatus Hieronymus complexum
manifeslalionem. Unde mihi non melius aliud vi- se asseruit: ex cujus interpretatione et expositione
debatur liUjiisoperis sumere initium, quam ab ipso) quoedamobscura in hoc opere elucidavi. Tu
autem,
condilore nostro, qui omnium rerum est capul ett electe domine et regum charissime,
acceptis his quse
principium : quia quidquid naturaliier subsistil, aut tibi transmisi, utere eis ut decet: et tam tibi, quam
auctor et creator omnium est, aut ab eo condilai illis qui sub tuo regimine sunt constituti, ea ulilia
creatura. Quia ex ipso et per ipsum el in ipso sunt! esse permitte : quatenus tuum bonum studium mul-
omnia (liom. xi); qui fecil eoslumet terram, mare eti tis provenial ad
spiritalem profectum, et fiat laiu
PATROL, CXI. 1
ri R. RABANIMAURI ARCIHEP. MOGUNT.OPERUM PAHS II. 12
tibi quam illis spiritale cxereitium atque eoeleslis; A minus Salomoni: Quia puslidasli verbum hoc, et iton
gaudii increinentum. Imitare illius sapienlis viii petisti dies tnultos, nec divilius animascjueinimicorum
(•remplum, qui de sapientioe laude protulit tale pr:e- tttorum, sed postulasii libi sapienliam ad discernen-
coniuin, dieens : InvocSVi,et venit in me spiritus sa- dum judicium : ecce feci tibi secundum sermones
pienlim : et prmposui illatn regnis el sedibus; et di- tuos, et dedi tibi cor sapiens et inleliigens, in tanlum,
vi:ias nihil esse duxi in comparaiione illius. Nec com- ut nullus ante te similis tui fuerit, nec post le surre-
paravi illi lapidem pretiosum, quoniam omne aurum; , clurus sit. Sed et hmc qum non postulasli, dcdi tibi,
in comparalione illius arena est exigua, et tanauam divilias scilicel el gloriam, ul nemo fuerit similis tui
lutum mstimabilur argentum in conspecluillius. Super in regibus cunctis retro dicbus. Si autein ambulaveris
salutem et speciem dilexi illam, el proposui pro luce: in viis meis, et custodieris prmcepta mea, el mauduta
liabere illam, quoniam inexslinguibile est lumen illius. mea, sicut ambulavit David pater luus, loncjos[aciam
Yenerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa, dies tuos (III Reg. m). Unde manifestum cst quod
et innumerabilis konestas per manus illius. Et Imtalus quicunque verus est amator sapientioe, et diligens
sum in omnibus, quoniam anlecedebat nie ista sapien- custos mandalorum Dei, et fidelis exsecutor volun-
tia. Quam sine fictione didici, et sine invidia commu- lalis ipsius usque in finem, hic habct eum protccto-
nico, et honestalem illius non abscondo. Infinitus enim n rem, in futura vero vita fidelissimum boni sludii re-
thesaurus est hominibus : quo qui usi sunt, panicipes muneratorem et gaudii oeterni largitorem. Idcirco,
facti sunt amicitim Dei, quoniam ipse sapienlim dux doinine mi rex, ante omnia semper studium sit tibi
est et sapientium emendator. In manu enim illius sunt ad disccndam sapiontiani divinain, snbjectosque tibi
el nos, et sermones nostri, et omnis sapientia, et ope- idipsum agere proecipias : quaienus merilo rcx no •
rum scienlia et disciplina. Ipse enim tnilii dedit horum minari possis, qui temctipsum et omnes libi obe-
qum sunt scientiam veram, ul sciam disposilionem dientes secundum volunlatcm Dei regeie el in viam
orbis terrarum, et virtutem elemenlorum, initiuni et verilalis ducere conaris : sicque fict ut cum appa-
consummationem, et medietatem temporum, vicissi- ruerit Rex regum, el Dominus dominorum sedeiil in
ludinum permutationes, el consummationes tempo- sede majestatis suoe, et congregala; fuerint anle eum
rum, morum mulaliones, et divisiones temporum, anni • omnes genles, ut rccipianl omnes, juxta meritorum
cursus, el steltarum disposiliones,naiuras animatium, qualilatoin, aut proemium aut pcenam, lunc lu cum
et iras bestiarum, vhn venlorum, cogitali n s homi- tuis a dexlris ejus slans, auiiias illam amabilem sen-
num, differemias arboruin, el virtutes r cum, et tenliam Domini, quam ad omnes electos suos pro-
qumcunquesunt absconsael improvisa didici: mnium laturus est, dicens : Venite, benedicli Putris mei,
enim artifex docuit me sapienlia (Sap. vni. Unde possidele vobis paralum regnum ab origine mundi
cliam in libro gcntium et Regum legilur D uiinus C (Matth. xxv). Sicque inserlus sanclorum cceliUis
probasse petitionem Salomonis, qui petiit a> ipso ibis cum eo in vitam aeternam, ubi simul cum san-
sibi dari cor docibile, ut judicare posset populum clis angelis loelaberisin conspectu glorias ipsius fe
suum, et discernere inter bonum el malum; ubi ila liciler usque in finem. Majeslas omnipotentis Deidiu
scriptum est: Ptacuit sermo coram Domino, quod vos hic servet incolumes, et postea in coelestis regni
Salomon rem hujuscemodi poslulasset. Et dixit Do- gaudio bealificct sempiterno.

PRJEFATIO ALTERA.
AD HEHMO.NEM[IIAYMONEM]EPISCOPUM.

Domino reverendissimo , et cum omni cliaritalis D commemoralionem in paucis breviler adnotatum


officio merilo venerando atque colendo Patri HEM- quod ante in multorum codicum ampliludine et fa-
MONI episcopo, RABANUS, inulilis servorum Dei ser- cunda oratorum loculione diseitum copiose Icgisti.
vus , in Christo aeternam oplat salulem. Neque enim mihi ignotum est qiialcm infestationem
Memorhoni studii tui, sancte Pater, quod habuisli habeas, non solum a paganis qui libi conlines sunt,
in puerili alque juvenili relate in littcrarum exerci- sed eliam a populorum lurbis, quoe per insolenliam
tio et sacrarum Scripturarum meditatione, quando et improbitalem morum TuocPalernilali non parvam
mccum legebas non solum divinos libros el sanclo- molesliam ingcrunt, et ob hoc frequenti oralioni at-
rutn Patrum super cos expositiones, sed eliam hujus que assiiiua; leclioni te vacare non permittunl. Hoec
inuiidi sapicnlium de rcrum naliuis solertcs inquisi- cnim oninia mibi sollicile traclanti venit in mentem
liones, quas in liberalium artium descriptione et cic- ut juxla morein antiquorum qui de rerum naturis et
lerarum rerum investigatione eomposuerunt. Post- r.ominum atque verborum eiymologiis plura con-
quam me divina providenlia ab exleriorum negotio- scripsere, ipse libi aliquod opuscuhim condcrcm in
rum cnra absolvit, leque in pasloralis curoeofficimn quo habcrcs scriptum non solum de rerum naturis et
siibliiuavit,cogitabaiii, qiiidTuaeSanctitaligralum et verborum proprietatibus , scd eliani de mystica ea-
utile in scribemlo conficere possem: quo haberes ob rumdem rcrum significaliouc ul coiitiniialim posi-
r, DE UNIVERSOLIBRI XXU. — LIB. I. 14
tam invenires historicani ct myslicam singularum (Vtamen nullo modo Aposlolus conseniit, qui ait:
mililans Deo implicet se negotiissmcularibus,
exposilionein. Tu. autem , eleete domine et episco- Nemo
cui se probavil. Nam qui cerlal in agone,
porum charissime, acceptis his quae libi transmisi, ul ei placeal
utere eis nt decet, et tam tibi quam illis qui sub tuo noh coronalur nisi kgitime certaverit (II Tim. n).
regiminesunt constiluli, ulileesse permitte; quale- Ilem alibi ait : Si qum contemplibilcshabetis, hos
nus tuum bonum studium multis proveniat ad spiri- constituile ad iudicandum smcularia negolia (I Cor.
lalem profectum, et fial tam tibi quam illis spiritale vi). Multo melins esl cnim laborare cpiscopum in
exercitiuin atque ccelestis gaudii incrementum. Imi- doctrina verbi Dei ob salutem animarum sibi com -
tare iliius sapientis viri exemplum, qui de sapientiae missarum, quam in disponendis et definiendis civi-
laude tale prolulit prasconium, dicens • Invocavi, et libus quaeslionibus; et variis hominum contenlioni-
venit in me spirilus sapieniim; et prmposui illam re- bus vacare, qui propier terrenam cupiditatem lites
gnis et sedibus, ct divitias nihil esseduxi in compara- et rixas incessanter movent, et unusquisque in his
lione iliius. Nec comparavi illi lapidempretiosum,quo- alterum superare contendit. Nusquam enim in Scri-
niam omtie aurum in comparalione illius arena esi pluris sacris legitur ipse Salvator, aut discipuli ejus,
exigua, et lanquam lulum mstimabitur argenlum h hoc egisse sive docuisse. Invenilur tamen in Evan-
conspeclu illius. Super salutem et speciemdilexi itlam. B gelio scriptum quod quidam homo rogaverit ipsum
£t proposui pro luce habere illam, quoniam inexstin- Mediatorem nostrum quod fratri suo juberel ut divi-
guibile est lumen illius. Venerunt aulem tnihi omnia deret secum hsereditatem suam. Cui ille respondil:
bona pariter cum illa (Sap. vn). Nam el apostolus 0 homo, quis constituit me judicem aut divisoremin-
Paulus scribens ad Timotheum de doctrina sapien- ler vos et reliquos ? (Liw. xn.) ln quo probavil se
tiae divinoc, ad hoc ipsum exhortatus est eum, dicens nolle doctores Evangelii curis et rixis soecularium
(/ Tim. iv) : Hmc proponensfralribus, bonusmiuislei occupari vel interesse. Non enim idem offlciumest
eris Christi Jesu, enulritus verbis fidei, et bonm do- Evangelium Christi in pulpito ecclesioepopulo prae-
clrinm, quam asseculuses. Prmcipe hmcet doce. Neim dicare, et in placilo siccularium lites forenses intcr
udolescenliam luam contemnat ; sed exemplum estc rixantes dec.ernere. H:ec ergo cum scribanlur, mi
fidelium in verbo, in conversalione, in charilale, it domine, nolo ut eestimesme novam legem vivendi
fide, in castitale. Hmc meditare, ut profeclus luui tibi constituere, sed olim a sanclis viris prolatam ob
manifestus sit omnibus. Attende tibi et doclrinm : in commemoralionem breviter commemorare. CreJo
sta in illis. Hoc enim faciens, el teipsum salvum fa- enim lc magis velle inlerno conspectui condiloris tui
cies, et eos qui le audiunt. Unde decet le nihil aliuc salubriter placere, quam favoribus humanis forin-
prseponere medilationi divinoelegis, et doclrinae verb C secus inanitcr extolli. Ideo quod bene in senilio Dei
Dei : nec ullo modo debes ea deserere propter mun- agere ccepisli, hoc melius ac melius semper ope-
danam curam et saecularia negotia : quia hsec maxi- rando usque in finem perficere satagas : ut in pri-
nium impedimenlum faciunt operi divino apud eoi mis el in ultimis conversationis tuaa temporibus Dei
qui liis abuluiitur. Nam, proh dolor! mulli hrve servitium perfecte agens, ad coelestispraemiipleni-
nitinttir hujus lemporis viri in ecclesiasticis personii tudinem feliciler pervenire valeas ; qualenus libi in
qui, reliclo praedicandi offlcioet spiritali conversa extrenio judicio ipse summus paterfamilias cum cae-
lione, iu co se magnos oestimant, si terrenis negolii teriselectis dicat : Euge, serve bone et fidelis, quia
proeponanlur, et disceplalionibus soeculariumsoepi super pauca (uisli fidelis, super multa le constiluam.
intersint: ita ut in eorum conventibus quasi arbitre Intra in gaudium domini lui (Slatth. xxv).
proesideant, et eorum conflictuum iudices fiant. Ouoi

LIBER PRIMUS.

CAPUT PRIMUM. D perlicens ad Palrem, et Filium, et Spiritum san-


De Deo. ctum. Ad quam Trinitatem eliam reliqua, quae in
Prinrom apud HebroeosDei nomen Ileli dicitur : Deo infra sunt posita, vocabula referuntur. Quar-
quod alii Deum, alii, elymologiam ejus exponentes, tum nomen est Sabaoth , qtiod verlitur in Latinum,
sctjros, id est fortem, interpretati sunt; ideo quod exercituum sive virttUum. De quo in psalmo ab an-
nulla infirmilate opprimitur, sed fortis est et siiffl- gelis dicitur : Quis est isle Rexglfirim, Dominusvir-
ciens ad omnia perpetranda. Secundum nomcn, tutum ? (Psal. xxin.) Sunt autem in hujusmodi or-
Eloim ; tcrtium, Eloe : quod utrumque in Latinum dinatione.virtutes multoe,ut angeli,archangeli, prin-
Deus dicitur. Quod nomen in Latinum est ex Groeca cipalus et potestales, cunctique coelestis mililiac or-
appellatione iranslalum : nam Deus Groece theos dines: qiiorum lamen ille Dominus est, omnes eniin
[Fone, Mo;] febor [yoS'.?]dicilur, id est timor. Unde sub ipso sunt ejusque dominalui subjacent. Quinlum
tracltim cst nomen Dei, quod eum colenlibus sit nomcn est Elion, quod inlerpretalurin Lalinum ex-
tiinor. Dcus anlcm proprie noinen esl Trinilatis, celsus, q'ii super ccelosest, sictit scriptum esl de eo :
15 B. RABANTMAURl ARCIHEP. MOGUiYT.OPERUMPARS II. 16
hxcelsus Dominus, et super ccelosgloria ejus (Psal.. A est. yElernus est, quia sine tempore est: non enim
c.xn). Excelsus aulem dictus pro valde celsus. £ac habet initium neque fmero. Hinc el sempiternus, eo
enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi vatde: quod sit semper aelernus. A quibusdam aulem
eminens. Sextum, Ieie, id esl qui est. Deus enim so- aeternus ab oethere creditur dictus , quomodo coelum
lus, quia aelernus est, hoc csl, quia exordium noni sedes ejus habetttr. Unde est iilud: Coelumcwli Do-
habet, essenlioe noinen lenct. Hoc enim nomen adI mino (Psal. cxm). Et haecisla qualuor unum signi-
sanetum Moysen.per angelumesl delalura. Quoerenli i ficant. Nam una eademque res dicitur sive dicatur
eniin quod essct nomen ejus qui euin pergere praeci- aeternus Deus, sivc immortalis, sive incorruptibilis,
piebat ad populum ex jEgyplo Hberandum, respon- sive immulabilis. Nam invisibilis Deus dicitur, quia
dil : Ego sum, qui sum: el dices filiis Israel : Qui nunquam per subslanliam stiam apparuit oculis mor-
est, misit me ad vos (Exod. m); lanquam in ejusi talium Trinitas, nisi.per speciem subjccloecreaturae,
.comparationequi vere est, quia incommutabilis est, ejusdemque corporeae. Nam nemo polest ipsam ma-
ea quaecommutabilia sunt quasi non sinl. Quod enim nifestalionem essenlioeDoi videre ct vivere, sicut et
dicitur, fuit, non est; el quod dicitur, erit, nondum diclum est Moysi. Unde et Dominus in Evangclio
est. Dcus autcin tantum esse novit: fuisse et fulu- ail: Deum nemo vidit unquam (Joan. i). Invisibilis
rnm esse nou novit. Solus autem Pater cuin Filio et " enim res est, ideoque non oculo, sed corJe quaeren-
Spirilu sanclo veraciier est: cujus essenlioe com- dus est. lmpassibilis, quod nullis pcrturbalionibus
paratiNiiessc nostrum non csse est. Unde et in col- aflicitur, quibus fragililas humana succumbit. Non
loquio diGimus: Vivit Deus, qui essenlia vivit quam enim altingunl enm ulhe passiones, ut libido, ira-
niors non habet. Septimum, Adonai, quod generali- cundia, cupidilas, timor, moeror, invidia, etc.qui-
ter interpretalur, Dominus; quo dominetur creaturae hus mens humana lurbalur. Sed cum dicitur Deus
cunciae, vel quod crealura omnis dominalui ejus de- irasci, aut zolare, aut dolcre, noslro usu dicitur.
serviat. Dominus ergo ct Dcus vel quod dominetur Apud Deum enim est perturbalio nulla, apud qucm
omnibus, vel quod timealur a cunclis. Octavum, ia, tranquillitassummacsl. Simplex autcm dicilur, sive
quod-in Dco tanlum ponilur : qtiod etiam in alleluia non amiltendo quod habet, seu qttia non aliud est
in novissiina syllaba sonat. Nonum, letragramma- ipse, et aliud quod in ipso est: sicul in honiine, cu
ton, hoc esl quatuor litlerarum, quod propiie apud jus aliud est esse, et aliud sapere ; nam el esse po
Ilebroeos -in Deo ponilur : iod, he, vau, lie, id est tesl, et sapiens non esse. Deus habci essenliam, ha-
duabus ia : quae duplicata incffabile illud ct glorio- bet el sapientiam : sed quod habel, hoc csl; et om-
sum nomen Dei efliciunt. Dicilur autem ineffabilis, nia unus, ac proinde simplex est, quia non in eo
nDiiquia dici non polest, sed quia fuiiri scnsu ct ^ aliquid accedere potesi. Sed el quod est, el quod in
inleileclu humano nullalcnus potest: et ideo quia de ipso est, essentialiter est; exceplo quod relative ad
eo nihil digne dici polest, inelfabilis est. Decimum, quamcunque personam est. Sunnne bonus, quia in-
Saddai, id est, omnipolens. Vocalur autcm omnipo- conunutabilis est. Creatura vero bonum, scd non
tens eo quod omuia polesl; scd et a faciendo quod suinnium est, quia mutabilis est; el dum sil quidem
vult, uon a paticndo quod non vult. Quod si ei ac- bonura, non tamen esse potesl et summum. Incor-
cedcret, nequaquam oinnipoiens essel. Facit eiiiiu poreus autem vel incorporalis ideo dicitur Deus, ut
quod vult, cl indc omnipotcns. Item omnipotens, spirilus credatur vcl intelligatur esse, non corpus :
quod ipsiussunlomnia qux ubique sunt. Solus enini nain dum dicilur spiritus, ejus significatur substan-
lolius imindi habet imperitim. Dicunlur autein et tia. Immensus, quod cuncta concludat, et ipse a nul-
alia quocdamin Deum substanlialiler nomina, ut im- lo coucludalur, sed omiiia inlra ejus omnipolcntiam
niortalis, inconuplibilis, incommutabilis, et oeter- coarctenlur. Perfecttis dicitur, quia nihil ei potest
nus. Unde el merilo cuncloe pioeponilur creaturae. adjici. Et tamen de consummatione alicujus facti
Iinmorlalis, sicul de co scriptum est: Qui solusha- perfectio dicitur : Deus aulem, qui non est factus,
bet iinmortalitatem (I Tim. vi) ; quia in ejus natura quomodo est perfcclus ? sed hoc vocabulum de usu
nulla est commulatio. Nam omnis mutabilitas non noslro sumpsit humana inopia, sicut el reliqua
iiiconvenienier mortalilas dicitur : secundum quod verba, quatcnus id quod ineffabile est ulcunquc dici
<;lanitna dicilur mori, non quia in corpus vel in ali- possit: quomodo Dco nihil digne humanus sermo
quam alleram subslaiitiam mutalur ct vcrlitur, sed dicit, sicul sunl el alia. Creaior dictus pro lolius
iu ipsa sua subslanlia, quidquid alio modo ntiiic est mundi rcbus ab ipsa crcalis : nibil cnim est quod
aul fuit secundum id quod dcslitit essc, quod erat non originem a Dco traxeril. Ipse el unus, quia di-
inorlalis ulique deprehenditur. Ac per hoc Deus so- vidi non polest, vel quia nihil aliud esse potesl quod
ltis dicilur immorlalis, quia solus inconiinulabilis iu- tanlumdcm capiat potestatis. Ihec igilur, quoe de
corr-uptibilisquc appellatur, quia cornimpict dissolvi Deodicta sunl, ad totain pertinciit Trinitatcm, pro-
non potest nec dividi. Quidquid enim capil divisio- pter unain et coaeternam subslaiitiam, sive in Patre,
iiem et interitum capit. Hle nec dividi potest, nec sive in Filio cjus unigcnito : in forma autcm Dei,
interire : inde incorruplibilis esl. Incommutabilis sive in Spiritu sanclo, qui unus csl Spiritus Dei Pa-
esl, quia semper manel et mulari nescit: nec per- tris, et Filii cjus unigeniti. Suiit et quoedamvoca-
•iicil, quia perfectus est j ncc deficit, quia oeternus bula ex usu nostro ad Deum, sumpla de membris
17 DE UNIVERSO LlBRl XXII. — LIB: I. iS
nostris, sive de iiiferioribus : qui in propria nalura A cor tneum verbum bonum (Psal. XLIV).Brachium' Do-
fnvisibilis et incorporeus est, pro efficientibus lamen mini, Filius, per quem omnia operalus est, ut in
causarum in ipso, rerum species ascribunlur, ut prophela Isaia.: Et brachtum Domini cui revelatum
niore locutionis nostra; facilius seipsum insinuet: est (Isa. LIII). Dextra Dei,..id est Filius, ut inpsal-
ut quia omnia videt, dicatur oculus-; et propler mo: Dexlcra Domini. fecit virtutem (Psal. cxvn).
quod audil omnia, dicatur atiris ; pro eo.autem quod Ilcm dextera Domini, gloria, sive beatitudo perpetna,
averlitur, ambulat : pra eo quod exspeclal, stat. sicut in Evaugclio de Filio dicilur : Sedat ad dexle-
Sic in cieleris horum similibus ab humanis mcnlibus ram Dei (Marc. xvi). Rursum dextera Dei, elecli
traliitur simililudo ad Deum, sicut est obliviscens et omnes, ut in Deuleronomio : In dexlera ejus-ignea
memorans. Hine esL quod prophela dicil: Juravil lex (Deut. xxxm). Aloe Domim, proleclio divina, ut
Dominus exerciluum per animam suam (Isa. xiv); in psalmo : In umbra alarum tuarum sperabo (Psal.
non quod Deus animam habeal, sed quod noslro nar- LVI). Scapulac Domiui divina patientia, qua portare
rat affectu. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis dignalur infirmos, ut in Deuteronomio ; Suscepit eos,
uou earo, scd divina cognitio inlelligitur, eadem ra- el supposuil scapulis suis (Deut. xxxn). Manus Do-
tione qua per faciem conspeclam quisque cognosci- niini, divina operatio, ut in prophelia: Nonue manus
lur. Hoc enim in oratione dicitur Deo : Ostendenobis H mem fecerunt hmc omuia? (Isa. LXVI.)Digitus Domini,
faciem tuam (Psat. LXVIH) ;.a,c si dicerelur : Da no- Spiriius sanctus, cujus operatione Uibula; legis iu
bis cognilionem tuam. Sic et vesligia Dei dicuntnr, Exodo scripUe referunlur ; et in Evangelio : Si in
quod nunc Deus per spe.cuuuncognoscitur. Ad per- djgito Dei ejicio dmmonia. Digiti Doinini, legislator,
fcctuin vero omnipotens repericlur, dum in futuro Moyses, sive prophetae, ui in psalmo : Videbocozlos,
facic ad faciem quibusque electis praeseniabilur, ul hoc est, legislibros et prophetaruni,opei« digitorum
ipsam speciem conlemplentur, cujus nunc vesiigia luorum (P.sal. vm). Sapienlia, Dei Filius, in Ap.o-
comprehendere conanlur, hoc est, queni videre per slolo ' Christus Dei virtus et Dei .sapienlia(I. Cor. i).;
speculum dicuntur. Nam et silus, et habitus, et lo- el.in Salomone: Sapienlia Domini attiugit a fine
cus, et tempits in Deo non proprie, sed per siinili- usque ad finem forliler (Sap. vin). Ulerus Domini,
tudinem translate dicunlur. Sedere quippe super secrelum divinitalis, ex quo Filium prolulit, ut iu
cherubin dicilur, quod cst ad silum ;.et abysso tan- psalmo : Ex utero ante luciferumgenui te (Psal. cix).
quam veslimento ainictus, quod est ad habiiuni ; el: Pedes Domiui, stabilitas aelernilalis, ut in psalmo :
Anni tui nou deficienl (Psal. ci); quod ad teniptis Et cafigo sub.pedibusejus (Psal. xvn). Thronus Do-
pertiuet; et: Si ascendero in ccelurn*lu illic es (Psal. niini, angeli, sive sancli, vel ipsa regnandi potestas,
cxxxvm) ;..quod ad locum manet. Nam el in pro- C ut in psalmo : Tkronus luus, Deus, in smculumswculi.
pbela platistri porlanlis fenum species ad Dciim /Psal. cxvin). Sedes Domini, id esl, quod supra,
ducilur: etha-coiimia per figtiram dicunlur Deus, quod angcli vel sancti, quod in his Douiinus scdeat; ut in
nihil horuni ad proprietalem substanlioe ejus perlinet. psalmo: D.eus.sedet super sedemsanclam suam(Psal.
Et quia, sicut diximus, membra humana et habi- XLVI).Desceusus DoniinL,visilalio cjus ad homines,
tus atque afleclus humaiii per figuram Deo ascri- sicut in Michaea: Ecce Dominus egredielur de loco
bunlur, brevilcr ea quae de his scripla rccolimus, suo, el descendelconculcans extrema terrm (Mich.i);
adnotamus. Cap.ul Doinini ipsa divinitas, eo quod itcmiii malam partem, ut in Genesi : DescenditDo-
principium. el crealor sit omnium reruui. Capilli minus ut viderel lurrim (Gen. xi). Ascensus Domini,
autem Domini candidi in propheta Daniele scribun- elevalio hominis assumpti a lerra ad coelos,ut est in
lur, eo quod anliqiuis sil dierum (Dan. vu). Oculi psalmo : Qui ascendit super ccelosccelorumad orien-
Deum [Domini] inspcclio divina, eo quod oinnia vi- lem (Psal. xxxiv). Slare Domini, patientia Divini-
deat,.ut,estillud in Aposlolo (Heb. iv) : Omnia enim tatis, per quam peccatores ad pcenilentiam sustinel,
nuda et aperta sunt ocutis ejus. Palpebroe Deum sieut.iu Habacuc: Stelit et inensusest terram (Habac.
[Doniini] occulla et spiritualia in diviuis proeceptis u m); etin Evaivgelio: Stelil Jesus,.et jussit eum vo-
mysleria, ut est in pgalmo : Palpebrm ejus interro- care ad se (Marc. x), hoc est, coelum. Transilus Do-
gant filios hominum (Psal. x), hoe est, probanl filios niini, caruis assumptio, per quam nascendo, nio-
hominum. Odoralus Doniini, delectatio ejus in mo- riendo, resurgeudo, in ccelos ascendendo, quemdam
ribus.sive operibus sauctoruin, ut in Genesi : OdoT transitum fecit: in Cantico canticorum : Ecce iste
ratusque est Dominus odorem, suavitalis (Gen. viii). venit saliens in montibus, transiliens.coltes (Cant. n).
OsDomini, Filius ejus vel sermo ad homines, ut in Gressus Domiiii,. advenlus vcl visitalio ejus. ViaeDo-
psalmo : Os Domini locutum esl (Isa. i) ; et alibi : mini, operalio Divinitalis, sicut in Job pro diabolo :
Os-Domini ad iracundiam provocaverunt(Thren. 1). Ipse est principium viarum Dei (Job. XL); item viae
• Domini,
Lingua Domini, Spirilus ejus sanctus, ut in psalmo praecepta Domini, ut in Osce : Quomodo re-
Lingua mea calamus (Psal. xuv). Facies Domini, ctmvim Domini,et jusli ambulanl in eis (Ose. xiv).
ostensio cjus per Filium ejus ad homines, ul Lu Vesligia Domini, operum secreloruni signa, ut in
Exodo : Facies mea prmcedet te (Exod. xxxm); psalmo : Et vestigia tua non cognoscenlur (Psal.
ct in psalnio : Facies Domini dimisit eos. Ver- LXXVI).Cognilio Domini, quod cognoscentes nos fa-
l)Um Domiiii , Filius , ul in psalmo : Eructavu cial; unde dicit ad Abrahain : Nunc cognovi quoi
19 B. RABANI MAURl ARCHIEP. MOGUNT. OPERUMPARS II. "20
limeas Deum (Gen.«x«i), hoc est, cognoscere te feci. A subslanlia enim vel esseulia Graeccusia dicitur ; ho-
Nescire Deum, reprobare est, ut in Evangelio: Nescio mos, unum. Ulrumque enim conjunclum sonat una
vos (Matth. vn). Recordatio Domini, misericordia substantia. Principium eo quod ab ipso sunt omnia,
ejus, per quam respicit el miscretur cui vult; sicut et quia ante eum nihil est. Finis, vel quia dignalus
in Genesi: Recordatus est Dominus Noe (Gen. vm); est in fine seeculorum humiliter in carne nasci et
et alibi • Recordalus est Dominus populi sui (Psal. mori ; -velquia quidquid agimus, ad illum referimus :
LXXVII). Poenitentia Domini rerum mutalio, sicut in ct cum ad illum perveneiimus, ullra, quotl quacro,-
libro Regum : Pomitet tne quod constituerim Saut mus, non habemus. OsDei cst, quia verbum est cjus.
regem (I Reg. v). Ita et furor Domini, ultio Divini- Nam sicut pro verbis quoe per liuguam fiunt, srcpe
talis in peccatores, secundum vindictam palientis, dicimus illa vel illa lingiia r ila pro Dei verbo poni-
non secundum sequilatemjudicantis ; ut in psalmo : lur os, quia mos est ul ore verba formenlur. Vcr-
In ira sua el in fnrore suo conturbabit eos (Psal. n). bum autem ideo dicitur, quia per eum omnia Palcr
Dormire Domini esl, dum in quorumdam hominum condiditsive jussit; veritas, quia non fallil, sed tri-
cordibus fides ejus miniine vigil.il, ut in psalmo : buitquod promisit; vita, quia oinnia vivificat; imago
Exsurge, quare obdormis, Domine? (Psal. XLIII.)VI- dicitur propter parem simililudinem Palris ; figura,
gilia Domini, in electorum suorum cuslodia per proe- B quod suscipiens formam servi per operum virlutum-
scienliam Divinitalis semper adesse, ut in psalmo : que simililudinem Patris in se imaginem atque im-
Ecce non dormitabit neque obdormiet (Psal. cxx). Se- mensam magnitudinem designavit; manus Dei est,.
dere Dominum, regnare esl, ut in psalmo : Deus quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera,
sedet super sedemsanctam suam (Psul. XLVI).Scabel- propler effectum operis lolius creaturoe quoe pcr
lum Domini, homo assumplus a Verbo, vel sancti ipsum formata cst; brachium, quod ab ipso omnia
ejus a quibusdam putanlur, ul in psalnio : Adorate conlinentur ; virtus, quod oninem Patris potestalem
scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est (Psal. in semetipso habeat, et omnia polest; sapientia,
XCVIII) ; item scabellum est humilialorum subjectio, quod ipse revelet mysteria scientioeet arcana sapicn-
ut in psalmo : Donec ponam inimicos luos scabellum tiac; splendor, propter quod manifeslal; lumen,
pedum tuorum (Psal. cix). Ambulatio Domini, decla- quia illuminal; lux, quia ad verilatem contemplan-
ralio Divinitatis in operibus electorum suorum, ut dam cordis oculos reserat; sol, quia illustrator ;
n prophela : Et inambulabo in illis, et ero illorum oriens, quia luminis fons, et quod oriri nos faciat
Dominus (Lev. xxvi). Tuba Dei, vox manifesta, ut in ad vilam aeternam ; fons, quia rerum origo est, vel
Apostolo : In jussu et in voce archangeli, el in tuba quod faciat silientes. Ipse qnoque « et w, quia inilium
Dei descendel de etelo (I Thess. iv). et fmis. Paraclitus, id cst advocatus, quia pro nobis
CAPUT II. interccdit apud Patrem, et ad culpas nostras remo-
De Filio Dei. vendas curam gerit; sponsus, quia de ccelo descen-
Mullis etiam modis Christus in Scripturis inve- dens adhacsilEeclesiae, ut essent duo in carne una.
nilur divinis. Nam ipse Dei Palris unigenitus est Angelus dicitur propter annunliationem palernae ac
Filius, qui dum esset aequalis Patri, propter saltitem suoevoluntalis ; unde et apud prophetam magni con-
nostram formam servi accepit. Proinde quaedam no- silii angetus legitur, dum sil Deus et Dominus ange-
niina in ilk) ex divinilatis subslantia, quaedam ex lorum. Missus dicitur, qu;a Verbum caro factum
dispensatione susceptae humanitalis assumpla sunt. est. Homo dicitur, quia incarnatus est; mediator,
Christus namque Graccca chrismate appellatus est, quia de morte ad vitam nos perduxit; prophela,
hoc est unctus. Sacerdotes ergo et reges apud Jti- quod futura revelavit; sacerdos., quod pro nobis ho-
doeossacra unctione in Veteri Testamenlo ungeban- sliam se oblulit; pastor, quia custos est; magisier,
tur, et ideo Chrislus unctus appellatur, qui rex et quia ostensor ; Nazaraeusvero a loco Nazarelh ; a
sacerdos est; qui non oleo maleriali, sed oleo loeti- merito, id est, sanctus, sive mundus, quia peccatum
liae, hoc est Spiritu sancto, est unctus proe oninibns n non feeit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus
participibus suis. Christus vero Hebraice Messias di- nominum species ad se trahit Christus, ut facilius
citur. Jesus Hebraeum, Graece soter, Latinc saluta- intelligalur. Dicitur autem panis, quia caro ; vitis,
ris, vel salvator interpretatur, pro eo quod cunctis quia cx sanguine ipsius redempti sumus; flos, quia
gentibus salutifer venit. Emmanuel ex Hebraio in electus; via, qnia per ipsum ad Deum imus; oslium,
Latinum significat nobiscum Deus, scilicet quod per quia per ipsum ad Deum ingredimur; mons, quia
Virginem natus Deus hominibus in carne morlali ap- forlis; pelra, quia firmilas est crcdentium ; lapis
paruit. Deus dicilur propter unitam cum Palrc stib- angularis, vel quia duos parictes e diverso, id est de
stantiam ; Dominus, propter servienlem sibi crealu- circumcisione et proeputio, in unam fabricam Ecclc-
ram : Deus autem et homo, qnia Verbum et caro. sifojungit: vcl quod pacem angelis et hominibus in
Unigenilus autem vocatur per divinitalis excellen- se facil; lapis offensionis, quia vcniens humilis, of-
tiam, quia sihe fratribus : primogenitus, pcr susce- fcnderunt in eum increduli homines, et factus cst
ptionem hominis, in qua per adoptionem graliae ha- pelra scandali. Fundamentum autem ideo vocalur,
bere fratres dignalus est, quibus esset primogenitus. quia fides in eo fundala cst, vcl quia super eiun ca
Homoi.sios Palri ab unitate subslanlioe appcllatur : tbolica Ecelcsia constructa cst. Agnus dieiliir pro-
21 DE UNIVERSO LIBIU XXII. — LIR. I. 22
pter innocenliam ; ovis, propter mansuetudinem; A divina, comparaiuur. Denlcs Christi apostoii sunt
aries, propter principatum ; haedus, propter simili- et praedicatores Novi Teslamenti ; unde scriplum
ludiuciu carnis peccali; et vilulus, pro eo quod pro esl: Dentes ejus lacte candidiores (Gen. XLIX).Qui
nobis est immolatus ; Ieo pro regno et forlitudine; praecidunt ab crroribus homines, et eos quasi co-
serpens pro morle et sapienlia. Idem et vermis, quia medendo in Chrisli corpus transferunt. Nomine au-
resurrexil; aquila, pro eo quod post resurrectionem tem lactis doctrina legis significatur. Lingua Cbristi
ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significa- evangclicus sermo est: Lingua mea adhmsit faucibus
tionibtis figurelur, qni usque ad nostrarum passio- meis (Psal. xxi). Fauces Christi praedicalores sunt
num scu carnis contumelias descendisse cognoscitur, Evangelii. Nam de gutlure illius ila legitur in Can-
qui dum sit Dei Palris coaeternus ante sseculaFilius, lico caiiticorttm : Guttur illius suavissimum est
postquam venit plenitudo lemporis, propler salulem (Cant. v). In giillure interna dulcedo verborum
.iiostiam forinam servi accepit, et faclus est Filius illius memoratur : quam qui sapit, non esurit.
Dei fdiits hominis. Unde quaedam de illo in Scri- Labia Chrisli, annuntiatores verbi, ut in Canlico
pturis secundum formam Dei, quoedam secundum canticorum : Labia illius dislillantia mijrrham pri-
formam servi dicimlur. Quorum exempli gralia duo mam(Cant.\). Barba Christi, homo assumplus a
quoedam commemorantur, ut singula ad singula refe- B Verbo, vel perfecli omnes, ut est in psalmo : Sicttt
ra.itur. Sccundum formam enim Dei de seipso dicit: unguenlum in capile, quod descenditin barbam Aaron
Ego et Pater nnum sumus (Joan. x); secundum for- (Psal. cxxxn). Manus Chrisli, operarii jnstiliae, ad
niam hominis dicit : Pater major me esl (Joan. xm). omne opus bonum parali, ul est illud in Cantico
ilomines autcm, miiius inlelligenles quid et ad quid canlicortim : Manus ejus tornatiles aurem. Digiti mei
liicanlur ea quae propler fonnam servi dicla sunt, pleni sunt mtjrrha (Cant. v). In manibus cuim opera,
volunt transferre ad formam Dei; et rursus ea quoe in digitis discretio designalur : in myrrha conlinen-
dicla sunt ad formam Dei, ut ad se invicem personoe lia et passiones, quae tunc probatissiina est, cum
referanlur, volunt nomina esse naturoe atque sub- solummodo pro charitate Dei et proximi, vel con
stanliae, ct faciunt errorem iu fide. Sic enim Dei tinenlia vel passiones fiunt. Dextera Domini, Testa-
Filio conjuncta esl humana nalura, ut ex duabus mcnt.um Novum ; sinistra , Vetus. Item dexlera ,
substantiis fieret una persona. Solus igitur homo bealitudo perpetua; sinistra, vita proesens; sicut in
perlulit crucem, sed propler unilatem pcrsonoe et Cantico canticorum Ecclesia dicit : Lmva ejus sub
Deus dicilur peilulisse. Hinc esl quod scribilur : Si capite meo, et dexiera ejus amplexabilur me (Canl. n).
eniin cognovissent,nunquam Deum glorim crucifixis- Item dextera, electi; sinistra, reprobi omnes, ut
senl (I Cor. n). Filium enim Dei crticifixum fatemur, C in Evangelio : Slaluet oves a dextris, hados autem
non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate huma- a sinislris (Matlh. xxv). Ubera Chrisli, evangelica
nitatis : non ex suoe naturae permansione, sed ex doctrina; ut in Cantico canticorum : Meliora sunt
nostrae susceptione. ubera tua vino (Cant. i). MamillaeDomini, duo Te-
Inveniunlur ergo membra corporalia ipso Filio slamenta ; unde legitur in Apocalypsi : Et zona
Dei ascribi, necnon et hahilus corporis, de quo jam mrea circa tnamillas (Apoc. r). Yenter Christi, la-
supra aliqua posuimus, et adhuc alia subjiciemns. vacrum regeneralionis , ex quo electos suos per
Nam caput Chrisli Deus esse in Apostolo legitur, et adoptionis gratiam in filios generat. Hiuc in Canlico
capul Ecclesiae Christus, ut esl illud : Nam caput canlicoruin dicitur : Ventertuus ebumeus (Cant. v.).
mulicris est vir: cnpul autein viri Christus, caput vero Intestina Domini, secretum divinilatis, sive in sacra
Chrisii esl Deus (I Cor. xi). Corpus quidem Cbrisli Scriplura occulta sacramenta; liinc in Exodoscii-
sancta esl Ecclesia, sicut etiam idcm Aposlolus os- pUim est: Caput cum pedibttsel intestinis vorabisis
tendit. Capilli namque Christi candidi muliiludinem (Exod. xn). Crura ejus , apostoli vel coeteri pnc-
sanctorum dealbalorum in Apocalypsiexprimunt, ubi dicatores, lotum Ecclesioe corpus sustinentes ; de
scriplum est: Caput aulem ejus el capilli erani can- qno in Cantico canlicorum dicitur : Crura ejus sicut
didi lanquam lana alba et lanquam nix (Apoc.i). D columnm marmorem (Cant. v). Pedes Domini, as-
Antiquitas et immortalitas majestatis in capilis can- sumptus homo a Verbo, vel sancli apostoli; de qtio
dore oslendilur. Cui praecipuejusti quique veiul ca- iu Deuleronomio scriptum est : Qui appropinquant
pilli adhaerentes, propter oves ad dexteram futuras pedibus ejus, accipienl de doctrina iltius(Deut.xx\ui);
instar lanae, el propter dealbatorum innumerabilem et in psalmo : Adorabimus in loco ubi steterunt
turbam ct electorum e ccelo datorum, instar nivis pedes ejus (Psal. cxxxi). Ossa Christi, fortes in Ec-
effulgent. Oculi Chrisli preecepta sunl evangelica; clesia, quse est corpus ejus ; de quo in psalmo
unde in Genesi legitur : Pulchriores sunt oculi ejus scriplum est: Dispersa sunl omnia ossa mea (Psal.
vino (Gen. XLIX), hoc esi, veteris legis doctrinis. xxi). Carnes Christi infirmi in Ecclesia; de quo
Item oculi Christi doctores sunt, per quos Ecclesia dicitur in psalmo : Dum appropinquant super me
vidct quoe recla sunt, ut est illttd in Cantico canti- nocentes, ut cdanl cames meas (Psal. xxvi). Yestl-
corum : Ocuti ejus, sicut columbmsuper rivulosaqua- menta Domini, caro assumpta; unde in Ezechiele
rum (Cant. v). Qui bene, columboe, propter simpli- propheta scriplum est : Ecce vir vestitus lineis
citatcm , et rivulis aquarum , propler charisniala (Ezech. ix), id cst, carnc muuda. Ilcm vcslimcnla
23 B. RABANI MAURI ARCIIIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 2i
Christi, clecti omnes, ut in Job : Circumda libi A Et hoec Trinrtas unus est Deus, solus bonus, ma-
decorem tuum, et speciosis induere vestibus(Jobxt). gnus, leternus, omnipotcns. Ipse sibi unitas, divi-
Tunica Chrisli, ejus Ecclesia, cujus figurani tunica nitas, magnitudo, bonitas, omnipotentia, et quid-
illa habuit de qua in Evangelio scribitur : Non scin- quid ad se subslantialiter dicitur. Non ita in re-
damus illam, sortiamur de illa cujus sit (Joan. xix). lativis vocabnlis intelligendum est vel dicendum,
Slola Christi, caro assumpla, passionis vino mun- quia dici non potest, Patcr sibi Paler, vel Filius
dala ; hinc in Genesi scriptum est : Lavabil vino stbi Filius, vel Spiritus sanctus sibi Spiritus san-
stolam suam (Gen. XLIX).Unde pallium Christi, san- ctns : scd haeerelaliva vocabuta ad aliam pcrsonam
cla Ecclesia, ejus aspersa cruore; unde et supra : referuntur. Nam et hoc nomen quod Spirilus di-
In sanguine uvm pallium suum (Ibid.). Lumbare citur, non semper secundum id quod refertur atl
Domini, populus Judaeorum, superbiae vitio pulre- aliquid, sed secundum id quod aliquam naturam
facluin ; de quo in Jeremia scriplum est: Sicul significat, inlelligilur. Omnis enim incorporea na-
lumbare adhmrel corpori, sic appcltavi populttm istum tura spiiilus in Scripturis sacris appellatur. Unde-
ad me, dicit Dominus (Jer.yu). Cingulum Clirisli, non tanlum Patri et Filio el Spiritui sancto, sed
juslitia sive fides ejus. Hinc in Isaiu legitur : Justilia omni rationali creaturoe et animoc hoc vocabnlum
cingutum tumborum ejus, el fides cinctorium renum B congruit. Spiritus sanctus ideo non dicitur genitus,
ejus (Isa. xi). Calceamenla Domini, mysterium in- ne duo in Trinitate filii suspicarenlur. Ideo non
carnationis, de quo Joannes Baptisla in Evangelio praedicatur ingenilus, ne duo patres in ipsa Trinitate
ait: Cujus non sum dignus procumbenssolvere corri- credantur. Procedens autem dicitur, (eslimonio
giam calceamenti ejus (Luc. iu). Domini dicenlis : Cum autem veneril paraclilus ,
CAPUT III. quem ego miltam vobis a Palre, Spiritum veritalis,
De Spiritu sanclo. qui a Patre procedil, ille lestimonium perhibebit de
Spiritus S3nclus ideo praedicatur Deus, quia ex me (Joan. xv); ct rarsiim : Ille, inquit, clarificabit,
Patre Filioque proeedit, et siibslaiiliam cjus habet. quia de meo accipiet el annunliabil vobis. Ilic au-
Neque enim aliud de Patre procedere potuit, quam tem iion solum natura procedit , sed semper ad
quod ipse est Pater. Spiritus sanctus aulem dictus peragenda opera Trinitalis indcsinenter procedit.
est secundum id quod ad aliquid refertur. Sicut Hoc interest inler nascentem Filium et proceden-
cnim relalive Pater et Filius dicuntur, ita et Spi- tem Spiritum sanclum, quod Filius ex uno nascitur,
ritus sanclus ad Patrem et Filiuin quodammodo re- Spiritus sanctus ex utroque procedit. Et ideo dicit
lalive dicilur, quia Patris ct Filii Spiritus est: sed Apostolus : Qui autem Spiritum Christi non habct,
ipsa relatio Spiritus sancli non ita rcciprocalione C hic non est ejus (Rom. vin). Nam Pater nunquam
converli polerit, sicut Palcr et Filius. Nam Pater Iegitur missus, Spiiitus vero missus; ut est illud
Filii Pater dicilur, el Filius Patris [Filius] dicilur: Dominicum: Paraelilus, inquit, Spiritus sanclus,
Spiritus sanclus vero uniformiler dicilur ad Patrem qucm mittel Paler in nomine meo, ille vos doccbit
el Filiuin, quia Palris el Filii Spiritus est. Dicimus omnia et suggeret vobisomnia (Joan. xiv). Paraclitus
enim Spirilum sauctum, Spiritum Patris, scd non enim Graece,Laline inlerprelatur consolator, a con-
vicissim dicimus Palrcni Spirilus sancti, ne Filius solatione; paraclisis enim consolalio interpretalur.
ejus iulelligatur Spiritus sanctus. Ilem dicimus Spi- Christus enim eum liigenlibus misit, postquam ah
1'ilum sanctum , Spirilum Filii, scd non dicimus eoriim oculis ipse in coelum asccndil. Consolator
Filium Spiritus sancti, ne Paler ejus inlelligalur cnim tristibus inillitur, sccundum illam ejusdcm
Spirilus sanclus. Dicitur et idem Spirilus donum Domini sentenliam : Beali lugenles, qnoniam ipsi
Dei, quia Deus donalor doni sui est. In quibus consolabunlur (Mallh. v). Ipse eliam dicil: Tunc
nominibtis circumferri polest vicissim relationis Ittgebunlfilii sponsi, cum ab eis ablalus fueril sponsus
regula, ut sic dicatur donalor doni et donuin do- (Malih. ix). Ilem paraclitus, pro eo quod consola-
natoris; quia in his vocabulis potuit inveniri usi- lionem praeslal animis qui gaudium temporale amit-
lala huic calegorioe, quoe dicitur ad aliquid, cir- ^ liint. Alii paraclilum Latine oralorem vel advoca-
ciunlalio. Ergo hoc donum Dci, id cst Spirilus luni inlerprelanlur. Ipse enim Spirilus sanclus dicil:
sanclus, qui de Patre el Filio aequaliler procedit, Ipse docet; per ipsum dalur sermo sapientiae; ab
ineffabilis quaedam Patris Filiique communio est: ipso sancta Scriptnra inspirata est. Ideo Spirilus
et ideo forlasse sic appellatur, quia Patri el Filio sanclus septiformis nuncupatur, propter dona quae
polest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse de divinitalis ejus plenitudine particulaliin quique,
proprie dicitur, quod illi communiler dicunlur : ut digni sunt, conscqui promerentur. Ipse cnim
quia et Pater Spiritns ct Filius Spiritus, ct Paler spiritus sapientioe et intellectus, spirilus consilii et
sanctus, el Filius sanctus recle dicitur. Ergo ul foilitudinis, spiritus scienliae ct pielalis, spiritus ti-
nominibus junctis , quoe separatim utriusque per- moris Domini dicilur (Isa. xi). Spiritus autem priii-
sonae conveniunt, utriusque communio propiic si- cipalis in psalmo quinquagesimo legilur. Ubi quia
giiificetur, vocalur Spirilus sancius : quia cst lerlia lertio spiritus repelitur, nonnulli Tiiiiilalem intel-
in sancta Trinitate persona , Palri et Filio per lexerunt, ideo qtiia scriptum est: Deus Spiritus est
oiimia acmialis, qua cooeternus et consubstantialis. (Joan. iv). Quod cnim non estcorpus, ct lamen est,
25 DE UNTVERSOLIBRl XXII. — LIB. I. 2S
viaeiur restare ut spirilus sit. lnlelligunt enim A ut quanti ad eum, quanti ad crinem purpurei spleti-
ibi nonnulli Trinitalem significari: in Spirilu prin- doris aspexerint, tantis visum suoelucis imperliat,
cipali Palrem, in Spirilu reclo Filium, in Spiritu tantis mysterium sui 'muneris tribuat, et ipse in sua
sanclo Spiritum sanclum. Spiritus sanclus ideo do- nihilominus integritate permaneat. Spiritus sanctus ,
num Dei dicitur, eo quod dalur. A dando enim do- nomine aqueeappellatur in Evangelio, Domino cli-
nura est nuncupalum. Notissimum est enim Domi- mante et dicente : Si quis silit, veniat ad me, et bibat.
num Jesum Christum, cum post ejus resurrectionem Qui credit in me, flumina aquw vivmfluent de venlre
a mortuis ascendit in coelum, dedisse Spiritum ejus (Joan. vn). Evangelista aulem exposuil unde
sanctum : quo credentes impleti, linguis omnium diceret; secutus enim ait: Hoc enim dicebat de
gentiiim loquebantur. In tantum donum Dei est in Spirilu quem acceptnri erant credentesin eum(Ibid.).
quantum datur cis qtti per eum diligunt Deum. Apud Sed alind esl aqua sacramenli, aliud aqua quoesigni-
se aulein Deus esl, apud nos donum est, sed sempiier- fa-at Spiriluni Dei. Aqua enim sacramenli visibilis
ne Spiritus sanctus donum est, distribuens singulis est, aqua Spiritus invisibilis csl. lsta abluit corptts.
prout vult, graliarum dona (1 Cor. xn). Nam el pro- et significat quod fit in anima: pcr illum autcui
phetis , quibus vull, impartil; et peccala, quibus Spiritum sanclum ipsa anima mundalur et saginaiur.
vult, dimitlit: nam peccala nostra sine SpiriUi san- B Spiritus sanctus ideo unctio dicilur, Joanne apostolo
clo non donantur. Spiritus sanclus inde charitas leslanle (/ Joan. n); quia sieut oleum naturali pon-
proprie nuncupalur : vel quia naturaliter eos a qui- dere superferlur omni liquore, ita in principio super-
Lus procedit, conjungit et se unum cum eis esse ferebalur Spirilus sanclusaquis. Undeel Doininusoleo
ostendit; vel quia in nobis id agit, ut in Deo ma- exsultalionis, hoc esl Spiritu sancto, legilur fuisse
neamus, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nihil unetus. Et Joannes aposlolus Spiritum sanctum un-
inajus esl charitate, et nullum est majus donnm Dei etionem vocat, dicens (Ibid.): Et vos unclionem [Et
quam Spiritus sanctus. Ipse est et gratia : quaequia unctio], quam aceepistis ab eo, permaneal in vobis.Et
non pro merilis nostris, sed voluntate divina gralis nccesse non habelis ut aliquis doceat vos, sed sicut
datur, inde gratia nuncupatur. Sicut unicum Dei unclio ejns docelvos de omni re. Ipse est cuim Spiri-
Verbum proprie vocamus nomine sapieniiae, cum tus sanelus unclio invisibilis.
sil Pater, et Filius, el Spiritus sanctus universaliter CAPUT IV.
sapienlia : ita Spiritus sanclus proprie nuncupalur De eadem Trinitate
vocabulo charilalis, cum sit Paler et Filius univer- Trinitas appeliata quod fial totum uniim ex quilius,-
saliler charitas. Spirilus sanclus digitus Dei esse, dam tribus, quasi trinilas : ut memoria, inlelligenti»
in libris Evangelii apertissime declaralur. Cum enim C et volimlas, in qnibus mens habet in se qiiamilain
unus evangelista dixisscl: In digito Dei ejicio dw- imaginem divinoe Trinitalis. Nam dum tria sint,
monia(Luc.~x.i),alius hoc idem ita dixit: In Spiritu unum sunt; quia el singula in se manent, etonmia
Dei ejicio dmmonia (Matlh. xn). Unde et digito Dei in omnibus.
scripla lex est, data die quinquagesima ab occisione Omnis itaque Scriplura Vcleris ac Novi Teslamenti
agni: el die quinquagesima venit Spiritus sancttis divinitus inspirata, si catholice inlelligitur, hoc in-
a passione Domini noslri Jesu Chrisli. Ideo autein sinuat quod Pater, et Filius, et Spirilus sanclus,
digitus Dei dicilur, ut ejus operaloria virlus cum uiius sil Deus, ejusdemque suhslanliae, uniusque es-
Patre et Filio significelur. Unde et Paulus ail: Hmc sentioe atque inseparabilis indivinilatis [divinitalis]
autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, di- unitate : ideoque non sunl tres dii, sed unus : Pater,
videns singuhs prout vull (I Cor. xn). Sicut autem et Filius, et Spirilus sanclus : quamvis Paler Filiuin
per baptismum in Christo morimur et renascimur, genuerit, et ideo Filius non sit qui Pater est, Filius-
ila Spiritu signamur, qui est digitus Dei et spiritale que a Palre sit genilus, ct ideo Paler non sit qui
signaculum. Spirilus sanctus idcirco in columbae Filius est: Spiritus sanctus nec Pater sit, nec Filius,
specie venisse scribitur, ut natura ejus per avem scd tanlum Patris et Filii Spirilus , Palri et Filio
simplicitalis el innocentiaedeclaretur. Uude et Do- eliam ipse cooequaliset ad Trinitatis perlinens uni-
niinus : Eslole, inquit, simptices sicut columbm tatem. Et ha?cTrinilas nnus csl Deus, ex quo omnia,
(Matth. x). Hoecenim avis corporaliter ipso felle per quem omnia, et in quo omnia, bealo Paulo at-
caret, habens lantum innocentiam et amorem. testante, ubi ait: Quomodo [Qnoniam] ex ipso, et
Spirilus sanctus inde nomine ignis appellalur pro per ipsum, et in ipso sunt omnia : ipsi gloria in swcula
eo quod in apostolorum Aclibus pcr divisionem smculorum.Amen (Rom.xi). Igitur firmissimc crcdi-
linguarum ut ignis apparuit: qui et insedit super iniis, Patrem, et Filium, et Spirilum sanctum, iinum
iinumquemqueeorum (Act. n). Propterea autem di- csse naturaliler Deum : neque tamen ipsum Palrem
versarum linguarum gratiam apostolis dedit, ul esse qui Filius est, nec Filium ipsum esse qui Pater
idonei efficerentur fidelium erudilione populorum. est, nec Spirilum sanctum ipsum esse qui Pater aut
Quod vero supra singulos sedisse memoralur, id Filius est. Una est enim Palris, et Filii, et Spirilus
causae est ut inlelligatur per plures non fuisse divi- sancti essenlia : in qua non est aliud Pater, aliud
sus, sed mansisse in singulis totus, sicut fcre ignibus Filius, aliud Spiritus sanctus : quamvis personaliter
mos csl. Hanc cniiii habct naluram ignis acccnsus, sit alius Palcr, alius Filius, alius Spiritus sanclus.
27 B. RABANl MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUMPARS II. 2S
Quod nobis maxime in ipso sanctarum Scripturarum A CAPUT V.
demonstralur initio, ubi Deus dicit: Faciamus ho- De angelis.
minem ad imaginem et simililudinemnoslram (Gen. i). Angeli Groecevocantur, Hebraice malaoth, Latine
Cum enim singulari numero dixit imaginem, osten- vero nuntii interpretanlur, ab eo quod Domini vo-
dit unam naturam esse ad cujus imaginem homo lunlatem populis nuntient. Angelorum autem voca-
fiebat; cum vero dicit pluraliter nostram , ostendit bulum offlcii nomen est, non naturoe. Semper enim
Deum, ad cujus imaginem homo fiebat, non unam sunt spiritus, sed cum mittuntur, vocantur angeli.
esse personam. Si enim illa una essentia Patris, et Quibus ideo pictorum licentia pennas facif, nt cele-
Filii, et Spiritus sancii una esset persona, non dice- rem eorum in cuncla discursum significent : sicut
retur, ad imaginem nosiram, sed, ad imaginemtneam; eljuxta fabulas poetarum venti pennas habere dicun-
nec dixisset, faciamus, sed, faciam. Si vero in illis lur, propter velocitatem scilicet. Unde et sacra Scri-
tribus personis tresessent intelligendaevel credendoe plura dicit : Qni ambulat super pennas ventorttm
substantiae, non diceretur,ad imaginem nostram, sed, (Psal. cni). Novem aulem esse ordines angelorum
ad imagines nostras. Sed ad unam imaginem unius sacrae Scripturoe lestantur, id est, angeli, archan-
Dei homo factus dicitur, ut una sanclae Trinitatis geli, throni, dominationes, virtutes, potestates, prin-
essentialiter divinitas intimetur: Hanc quoque trini- Bcipatus, cherubin et seraphim. Quorum officiorum
tatem personarum alque unitatem naturae propheta vocabula cur ita sint dicta, inlerpretando exsequi-
lsaias revelatam sibi non tacuit, cum se dicit au- mur. Angeti vocantur propter quod de ccelis ad an-
disse seraphin clamantia r Sanctus, sanctus, sanctus mmliandum hominibns miltunlur. Angelus enim
Dominus Deus sabaoth (Isa. vi). Ubi prorsus in eo Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Graeca
quod dicitur tertio, sanclus, personarum Trinitatem; lingua summi nuntii interprelantur. Qui enim parva
in eo vero quod semel dicitur, Dcminus Deus sa- vel minima annunliant, angeli; qui vero summa,
baoth, divinaenatnrse cognoscimus unitatem. Plane archangeli nuncupanlur. Archangeli dicti eo quod
absque omni dubitalione credendum est, Patrem , pritnalum teneanl inter angelos; archos enim Graece,
et Filium, et Spiritum sanctum , unum esse Deum Latine princeps inlerpretatur. Sunt enim el duces
Patrem omnipotentem, aeternum, incommutabilem : principes, sub quorum ordine unicuique angelorum
et singuli horum Deus, et simul omnes unus Deus: oflicia deputata sunt. Nam quia arehangeli angelis
et singulis quisque horum , plena et perfecta et proesunt, Zacharias prophcta testatur dicens : Ecce
aeterna subslantia : et simul omnes, una substantia : angelus , qui loquebatur in me, egrediebalur : el alius
quia quidquid est Pater, quo Deus est, quo sub- angelus egrediebalur in occursum ejus, el dixil ad
stantia est, quo aeternitas est, hoc Filius, hoc Spi- C eum : Curre, loquere ad puerum istum, dicens : Abs-
ritus sanclus est. Ita etiam et Filius, eo quo est que muro habitabitur Jerusalem (Zach. n). Si enim
Deus, quo subslanlia est, quo aeternitas 'est, hoc in ipsis ofliciis angelorum nequaquam potestales su-
Pater est el Filius. Una in tribus divinitas, una periores inferiores disponerent, nullo modo hoc quod
cssenlia , una omnipotenlia. Et quidquid subslan- homini diceret angelus, ab angelo cognovisset. Qiti-
lialiter de Deo dici potest, si forte de Patre solo in- dam aulem archangelorum privalis nominibus ap-
terrogatus fueris, qttid sil Paler, respoude, Deus est. pellanlur, ut per vocabula ipsa in opere quid valeant
Interrogatus de Filio, responde, Deus. Interrogatus designetur. Gabriel Hebraice, in lingua nosira verti-
de Spiritu sancto, responde, Deus. Si interrogatus tur forliludo Dei. Ubi enim potcnlia vel forliludo
fueris simul de Palre, el Filio, et Spirilu sancto, non manifestalur, Gabriel mittitur. Unde et eo tempore
deos, sed Deum responde unum, omnipotentem, in- quo eral Dominus nascilurus et Iriumphalurus de
commutabilem. Sciendum est quod quoedamde Deo niiindo, Gabriel venitad Mariam, ut illum annunlia-
subslantialiler dicuulur, ul est, Deus, magnus, om- rei, qui ad debellandas aerias polestates humilis ve-
nipotens : et quidquid ad se diciUir, id esl, substan- nire dignatus est. Michacl interpretatur quis sicut
tiam divinilalis significans : quaedam itaque [vero] Deus? Quando enim aliquid in mundo mirae virlutis
relalive dicuntur: ut Paler ad Filium, Filius ad " fit, hic archangelus iniltitur : et ex ipso opere no-
Palrem, et Spiritus sanclus relalive ad Patrern et nten est ejus, quia nemo valet facere quod facere
Filium; ad se autem sive Pater, sive Filius, siie potest Deus. Raphael interprelatur curalio vel medi-
Spirilus sanctus, Deus dicitur. Ilaque Pater eo cinu Dei. Ubicunque enim curandi opus necessariiim
quo est Deus, hoc ipso stibslantia est: quia ejusdem cst, hic archangelus a DeomilliUir, el inde medicina
substanliae Filius , procul dubio et Filius Dcus , Dei vocatur. Undc et ad Tobiam idem archaiigelus
et Spiritus sanctus Deus. At vero Deus, eo quo missus, oculis ejus curationem adhibuit, et caeci-
Pater est, relativc dicitur, qttia non subslanliae no- late detersa visum restituit. Nominis enim interpre-
men est, sed refertur ad Filium. Non sic dicimus latione et angeli officiumdesignatur. Uriel inlerpre-
Filium Palrem esse, quomodo dicimus Filium tatur ignis Dei, sicul legimus apparuisse ignem in
Deum esse : nec ita dicimus Palrem Filium esse, rubo. Legimus eliani ignem niissuni desuper, et im-
sicut dicimus Dcum esse; quia Deus substantialitcr plesse quod praeceplum est. Tlironi aulem, el domi-
dicitur, Paler, ct Filius, et Spiritus sanclus relative nalioncs, et principatus, et polcstates, et virtutes,
dicunltir. ijnibtis eunctam coelcslcmsocielalem Apostolus com-
<>-) DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB, I. SO
ruinam au-
pleclitur, ordines angelorum et dignitai.es intelligun- A (Gen. i); nimirmn oslendens quod post
tur. Et pro hac ipsa dislributione ofliciorum, alii gelorum malorum hi qni permanserunt, firmitalem
throni, alii dominationes, alii priiicipalus, alii pote- eeternoeperseveranlioeconseculi sunl, nullo jam lapsu
states dicuntur, pro cerlis dignitaiibus quibus invi- aversi, nulla superbia cadentes : sed lirmiter in Dei
cem distinguuntur. Virtutes angelica quoedam mini- amore el conlemplat.ione manentes nihil aliud dulce
steria perhibentur, per quas signa et miracula in habent, uisi eum a quo creati sunt. Quod autem duo
mundo fiunt, propter quod et virtules diciinitir. Po- seraphim in Isaia leguntur, figuraliter Yeteris et Novi
teslates sunt quibus virtules adversoe subjectse siint, Testamenti significationem ostendunt. Ideo vero fa-
et inde potestaluin nomine nuncupantur, quia mali- ciem et pedes Dei operiunt, quia proelerila ante
gni Spiritus eorum potestale coercenlur, ne tanluin mundum, el futura post mundum scire non possu-
noceant quanlum cupiunt. Pineipatus sunt hi qui an- mus, §ed; me<!ia tantum eorum testimonio conlem-
gclorum agminibus proesunt : qui pro eo quod sub- plamur. Singuli scnas alas habent, quia de fabrica
ditos angelos ad explendum mysterium divinum dis- tantum mundi, quae in sex diebus facta sunt, in
ponunt, principatus vocabulum aeeeperunl. Nam alii praesenti saeculo novimus. Quod clamant ter, San-
sunt qui administrant, alii qui assistunt sicut et per ctus, alter ad alterum, Trinitatis in una divinilate
Danielcm dicitur : Millia millium ministrabant ei, el B demonstrat myslerium. Sed quid prodest nos de an-
decies centena millia assistebant illi (Dan. vn). Do- gelicis spirilibus isla perstringere, si non studcamus
minationes sunt hi qui etiam virlulibus et principati- lioec eliam ad nostros profectus congrua considera-
bus praeeminent; qui pro eoquod coeleris angelorum lione derivare? Quia enim superna illa civitas ex an-
agminibus dominantur, dominationes vocantur. Thro- gelis et hominibus constat : ad quam tanlum credi-
ni sunt agmina angelorum qui Lalino eloquio sedes mus humanum genus aseendere, quantos illic conti-
dicuntur; et vocali throni,quia illis prasidet condi- gitelectos angelos remansisse; sicul scriptum esl •-
tor, el per cos judicia sua disponit. Cherubim autem Slalnit lerminos genlium secnndum numerum angelo-
et ipsi sublimes ccelorum poieslales et angelica mi- rum Dei; debemus el nos aliquid ex illis distinctioni-
nisteria esse perhibentur,qui ex Ilebraico in linguam bus supernorum civium ad usum nostrae conversa-
nostram Lnterpretantur, scienlim muliitudo. Sunt lionis trahere, nosque ipsos ad incrementa virtulum
enim sublimiora agmina angelorum; qui pro eo quod, bonis studiis inflammare. Quia enim illuc ascen-
vicinius positi, divina scientia coelcris amplius plena sura creditur tanta multiludo hominum, quanla
sunt, Chcrubim, id est plenitudo scientim, appellan- niultiludo remansit angelorum, superest ut ipsi quo-
tur. Ipsa sunt illa duo animalia super propiliatorium que honiines qni ad coelestem palriam redeunt, ex
arcoe facla ex metallo , propler significandam ange- eis agminibus aliquid, illuc reverientes, imitentes
lorum proesenliam.in quorum medioostenditurDcus. [Forte imitentiir]. Dislincte namque conversationes
Seraphim quoque similiter multitudo est angelorum, hominum singulorum agminum ordinibus eongruunt,
qui ex Hebroeo in Laiinum ardentes vel incendentes et in eorum sortem per conversationis similitudinem
iiilerpretanlur. Qui idcireo ardentes vocanlur, quod deputantur. Nam sunt plerique qui parva capfunt,
inter eos et Deum nulli alii angeli consislunt; et ideo sed lamen hocc cadcm parva pie annuntiare fralri-
quantum vicinius coram eo consistunt, lanlo magis bus non desistunt : isti ilaquc in angelorum nuine-
claritate divini luminis inflammanlur. Hoeeigitur vo- rum currunt. Et sunt nonnulli qui, divinaelargitalis
cabula agminum angelorum ita sunt specialia ordini munere refecti, secrelorum cceleslium summa et ca-
singulorum , ut tamen sint ex parte communia om- pere pravalcnt el nuntiare : quo [ Forle quomodo
nium. Nam [licet] throni, Dei sedes, in quorumdara hk et infra] ergo isti non Lnter arehangeloruui rru-
'
angelorum ordine specialiler designenlur, tamen di- merum deputanlur? Et sunl qui niira faciunt, signa
citur per Psalmistam : Qui sedes super cherubim valenter operantur : quo igitur isli, nisi ad superna-
(Psal. LXXIX).Sed ideo isli ordines angelorum pri- rum virtutum sortemetnumerum congrmwt?Et sunt
valis nominibus appellantur, quia hoc ipsum oflicium n nonnulli qni etiam de obsessis corporibus malignos
in proprio ordine plenius acceperunl: et cum sint spiritus fugant, cosque virtute orationis et vi accc-
omnibus oflicia communia, propric lamen el nomina plae polestalis ejiciunt : quo itaque isti merituii'
stiis ordinibus deputantur. Unicuique enim, sicul suum, nisi inlcr potestates [polestatum] ccelestium
proediclum est, propria oflicia sunt injuncta, quae numerum sortiuntur? Et sunt nonnulli qui accepti"
promeruisse eos in mundi conslat exordio. Nam quia virtutibus etiam electorum hominum merita trans
angeli et locis et hominibus praesunt, prophetae tc- ccndunt; cumquc el bonis meliorcs sunl, eleclis quo
slaiur angelus dicens : Princeps regni Persarum re- quc fralribus principanlur : quo ergo isti sorletr-
siilit mihi (Dan. x). Unde apparet millum esse locum suam, nisi intcr principatuum numeriira , accepe
cui angeli non proesunt. Ilic cst ordo vel distinclio runt? Et sunt nonnulli qui sic in semetipsis cunclic
angelorum, qui post lapsum malorum in ccelesti ju- vitiis omnibusque desideriis dominantur, ut ipso jur
gore [Forle vigare] perstiterunt. Nam postquam apo- munditioe dii inter homines vocenlur; unde et fd
statoe angeli cecklerunt, hi perseverantia oeternoe Moyscn dicitur : Ecce constilui te Deum Pharaonk
bcatiludinis solidali sunt. Undc et post cceli crea- (Exod. vn) : quo ergo isli, nisi inter numeros do-
tioncm in principio repelitur : Fiai firmamenlum ininaluum, currunl? Et sunt nonniilli qui, duni sib»
51 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUMPARS II. 32
melipsis vtgilanli cura dominaiitur, dum se sollicita A gnoscit, eique adlutc voedelerius imminct, sed pri-
intenlione disciilimit, divino timori semper inhac- vatam se donis inlctligil et nequaquam gemil. Qliis-
rentes, hoc in muncre virtulis accipiunt ul judicare quis ergo lalis est, fratres mei, gemendus est valde,
rccte ct alios possint : quorum profecto mentibus quia non gemit. Penseinus igitur accepta electorum
(luni divina eontemplatio praesto est, in his, veliit in niunera, et virtute qua possumus , ad amorem tan-
throno suo, Dominus proesidens, aliorum facla cxa- toe sorlis anhelcmus. Qui in se donorum graliam mi-
minat, et cuncla mirabililer de sua sede dispensat. nime recognoscit, gemat; qui vero mihora in se
Qui ergo isli, nisi conditoris sui throni sunt? Vel quo cognoscil",majora aliis non invideat. Angelorum enim
nisi ad supernarum sedium numeros ascrihuntur ? nomine poteslales supernae, ut supra ostendimus,
Per quos duni sancta Ecclesia regitur, plerumqne de designanlur, ut in psalmo : Qui facit angetos snos spi-
quibusdam suis infirmis actibus eliam ejecli judi- rilus (Psal. cin). Aiigelus aulem lypice DominusJesus
caulur. Et sunt nonnulli qui lanta Dci ac proximi Chrislus nuncupalur, id esl, nuntius paternae vollin-
dileclione pleui sunt, ut jure cheriibim nominentur. latis. Unde propheta ait : Venit ad templum siium
Quia enim, nt proefa:i sumus, cherubim plenitudo domilialorem,quem vos vultis, et angelus lestamenli^
scienliae dieitur, ei Paulo dicenle didicinuts : Quia quem vos desideratis. Angelus Joannes proecursor iu
pleniludo legis charitas (Rom. xin); omnes qui Dei B Malachia vocatur, ut esl illud : Ecce mitto angelum
el proximi eharilate ca:tcris aniplitis pleni sunt, me- tneum ante faciem luatn (Malucli. m). Simili quoquc
rilorum suorum sorlem inter cherubim numero per- motlo et in Apocalypsi, ubi proelia desciibunlur, ita
ceperunt. El sunt nonuulli qui, supernoe contempla- legitur : Virfi angelum Dei forlem volantem per inc-
tionis amore accensi, in solo conditoris sui desiderio dium ccelum(Apoc. xiv). Angeli sancli proedicalio-
anhelanl, niljam in hoc mundo eupiniU, solo ceter- nes vocaijtur",de quibus Domiuus ad Jbb pro diaboio
nilatis amore pascunlur, terrena quoeque-abjiciunt, ioquens ail : Cum sttblalus fuerit, timebunt angeli, ct
cuncta lemporalia meiue Iransccndunl, amanl et ar- territi purgabunlur (Job. xi.i). El alihi : Angelipacis
dent : atque in suo ipso ardore requieseuiU, amando amare ftebitnl (lsa. xxxm). El in Aposlolo : Appa-
ardeiil, loquendo et atios accendunt; el qnos verbo ruil angelis (I Tim. m). Quod noinen non per nattt-
tangunl, ardere prolinus in Dci amore faciunl. Quid ram, sed pcr officiujn niinislrationis sortiti sunl.
ergo istos, nisi seiaphim, dixerim, quorum cor in Angelus diabolus in Apostolo nuncupatur, ubi ait :
ignem conversum lucet el urit : quia et menlium Eliam si angeltts de ctelo evangetizaveril vobis prmler
oculos ad supcrna illumiuant, et compiingendo ih quod evangelhavitnus, anathema sil (Gal. i). Simililcr
fletibus viliorum rubiginem piirgant : qtiia ergo ila cl angeli immundi spirilus niincupanlur, ubi idem
ad amorem sui conditoris inllammali sunt, quo isli, Aposlotus ail : Nescilis quia angelos judicabimus ?~
nisi inter seraphiu nitnicrum, sm'lem suoevocalionis qttunlo magis sircularia! (I Cor. vi.) His vero exein-
acccperunl ? Voe aulem anima; quoe in sc de his pta similia,. qui Scripluras legil, inveuire poterit.
honis quoe enuiiieravinius , miiiime aliquid reco-

LIBER SECUNDUS.

CAPUT UNICUM. Cain inlerpretatur possessto. Unde elyniologiani


BEHOMINIBUS QUIQUODAM FB/ESAGIO NOMI.NA UECEfE- ipsius pater exprimens ait : Cain, id est, possedi lio-
RUKT. minem per Deum (Gen. IV). Idem el lamenlaiio, eo.
I. quod pro interfecto Abel inlerfectus sit., cl poenaui
De Adam et posteris ejus usque ad palriarchas. sui sceleris dederit. Hic aulcm frater, qui aetalenia-
Adam, siculbeatus llieronymus iradidit, homoscu jor eumdem Abel occidit in campo, populum prio-
terrcnus, sive terra rubra inlerpretatur; ex terra cnim D rem significat, qui interficit Christum in Calvaria;
facta est caro, et humus hominis faciendi maieries loco.
fuil. Hic ftguram Christi geslavit. Nam sicut sexta Abet cnim interpretatur Jiirfus : quo nominc prae-
die forinatus est ad imaginem Dei, ila sexla mundi figtirabaliir occidendus. Idem et vanitas, quia cito
ailale Filius Dei formam carnis induil, ul reformaret soliitus est alque suhlractus. Hic paslor ovitim Chri-
hominem ad simililudinem DcL sti tenuit typnm, qui est verns paslorel reclor fide-
Eva inlerprclatur vita, sivc calamitas, sive vm. llnm populorum : unde et animam suam posuit pro
Vila, quia origo fuit nascendi; calamitas et voe,quia ovibus suis.
pcr proevaricaiioneni causa exslilit inoricndi. A cu- Selh, qui intcrpretatur resnrrectio vel positio, co
dendo enim nomen assumpsil calamitas. Alii aulem qno per inierfectionem fralris natus quasi resurre-
dicunl quod ob hoc Eva vita cl calatnilas sit appel- ctio illius apposiltis sit. Hic dcmonslrat Cliristum Jc-
lala , quia soepcniulier viro causa salutis esl, saepe sum, in quo cst vcra rcsurrcclio et vila fulclium.
calamilalis el morlis, quod csl vte. Desiguat aulem Enos juxla propriae lingiiae varietatem liomo \ei
Ecclesiam sponsam Christi factam per lavacri mini- vir dicilur, cl congrue hoc vocabiilum habuit; dc co
sterium, quod dc lalere nioiientis Christi profluxit. enim scjiplum cst : Tunc iitilittm fttit invocando no-
33 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. II. 51
men Domini (Gen. iv), licct plerique Hebraeorumar- A miiis sum ct humilis corde, el invenietis requiem ani-
bitrentur quod lunc primum in nomine Doniiniet in mabus vestris (Matth. xi). Solus jiislns invenilur Noe
similitudine ejus fabricata sunt idota. Declarat Ec- :n illa gcnte, cui seplcm homines donanlur proptcr
clesiam in spe viventem, quandiu ad bealitudinein justiliam suam. Solus justus est atque perfectus, cui
proniissoe felicilatis perveniat. septem eccleske, propter sepleinplicein Spiritmn il-
Enoch, filius Cain, dedkatio interpretatur. In ipsius liimiuanlem, in unam Ecclesiam condonanlur. Noe
eiiim nomine civitalem postea aediflcavit Cain. Si- ergo arcam conslruxit dc lignis impulribilibus; sic
gnilicaiauteni iinpios in hac vita lanlum esse fuu- Chrislus fabricavit Eccicsiam ex hominibus victuris
<latos. 'mocternum.Ligna arcoeconglulinata eranl bilumine;
•Cainan latnentalio vel possessio eorum interpreta- sic et Ecclesioemembra juncta sunt eompagine uni-
lur. Sicut enim Cain possessio, ila derivatum nomen, lalis et tolerantia charitatis. Sicut Noe cum suis per
•quod est Cainan, facit possessio eorum. Significat aquam et lignum salvatus cst, sic familia Christi per
autem appelitores carnalium voluptalura, qui tantum baptismum et crucis passionem est sanata. Arca enim
de proesenlisvitae deliciis sollicitudinem gerunt. ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluclibus
Chus -Hcbraice Mthiaps interpretatur, {ex] posle- inundi hujus, et Christo gubernante ad littus aeternse
rilate sui generis nomen sortitus. Ab ipso<;niin sunt B quielis tendit. Jam vero illud, qtiod post diluvium
primogenili JClhiopes. In -cujiis tcrra dicitur beatus de vinea quam planlavit inebriatus Noe ct nudatns
Job babitasse cum in<:apile tibri illius ita scriptum cst in donio sua , cui non appareat Christi esse figu-
est : Vir erat in terra Cltus iwmine Job (Job. i). Id- . ram, qui inebriatus est dum passus est, nudaUisest
circo sanclus vir ubi habilaverit dicilur, ul ejus me- dum crucifixus est? ln domo sua , id est, in gente
rilum virtutis exprimalur. Clius namque quis nesciat sua; et in domeslicis sangninis sui, utique Judaeis.
quod sit lerra genlilium ? Genlilitas autem obligata Tunc enim nudala est mortaiitas caniis ejus. Quam
vitiis exslitit, quoniam cognitionem sui Conditoris nuditalem, id est, passionem Christi videns Cliam
ignoravit. Dicatur itaque ubi habitaveriu, nt hoc ejus derisit; ct JudoeiChrisli morlcm videntes subsanna-
Jaudibus proficiat quod bonus inter malos fuit. Neque verunt. Sem vero et Japhet, lanquam duo poptili ex
valde est laudabile bonum esse cum bonis, sed bo- circumcisione el praeputio credcnles, cognita nudi-
niun esse cum malis. tale patris, <]ua significahatiir passio Salvalovis, su-
Enoch aulem, filius Jared, interpretatur dedicalio, menles veslimenluni posuerunl super dorsa sua, et
sicut et superior. Ipse genuit Mathusaiam, ambula- intranies aversi operuerunt nndilatem palris, nec vi-
titqtie cum Deo, et non apparuit : quia tulit illum deriint, quod verenda palris texerunt. Quodani enim
Deus (Gen. iv). Hic sepiimus ab Adam-translatus est, C modo passionem Chrisli velamento tegimus, id est,
el significat septimam requiem futuroe resurrectio- sacramento honorainus, ejusque mysterii ralionem
nis, quando transferentur sancti in vitam perpetuoe reddenles, Judacorumdetractionem oj>eriinus. Vesti-
iinmortalitalis, et dedicabunlur habitaculum Dei in mentiim enim significat sacramcntuni, dorsa memo-
-Spirilu sancto. riam praeleritorum : quia passiouem Christi trans»
Mathusalam interpretalur mortuas. Est evidensely- actam celebral Ecclesia, non adhuc prospectal futu-
niologia nominis. Quidam enim eum cum patre trans- ram.
lalum fuisse, et diluvium praelerisse putaverunl. Ob Sem dicilur nominatus : quod nomen ex praesagio
hoc signanlcr Iransferlur morluus est, ul oslendere- posterit.itis accepil. Ex ipso enim palriarcluc , pro-
tur non vixisse eum posl diliivium, sed in eodem ca- phelae, et aposloli, et populus Dei; ex ipsius quoque
laclysmo fuisse defunclum, Soli enim octo hominesi siirpe cl Christus, cnjus ab ortu solis usque ad oc-
in arca diluvium evaserunt. Significat autem idem casum magnum est noinen in gcntibus.
Matlmsalain eos qui huic mundo tantum dediti sunt, Cham culidus interprelatur. El ipse ex proesagio
el fuluram vitain non quoerunt. Hi enim licel lon- fuiuri cognoniinatus. Posterilas enini ejus eam terne
goevifuerinl super lerram, lamen veraciter moritin- partem possedit, quoevicino sole calenlior est. Unde
lur,quia oelernaevitoe participes existere non me- et yEgyplus usque hodie jEgypliorum lingua Cliain
renliir. dicitur. Iiic Judoeorum dcsigrial imagincm, qui Chri-
Lamech aittcm percuiiens inlcrpretalur. Iste cnimi sti carnem atque mortein derident.
pcrculieus interfecil Cain. Quod etiam ipse posleai Japhcl laiitudo interprelalur. Ex eo enim poputus
se perpctrasse nxoriiius confitelur. Hic sceculihttjusi gentium nascilur. Et quia lata esl ex gentibtis mul-
liguram tenet, cujus peccalum Chrislus per sanguinis> tiludo cretlenlium, ab eadcm lalitudine Japhet dicliis
sui effusionempost septuaginta seplem mundi gcne- esl, qui convcrsatur in ecclesiis Israelitarum. In his
raliones absolvit, iuxta quod eas evangelisla Lucas> ergo tribus filiis Noe sccunda origo sa;culi surrcxit,
scribit. ul ties partes mundi a trium gcneratione impleren-
Noe vcro requies interprelatur. Ab eo igitur quodI lur. Porro Sem in filiis suis Asiam, et Cham Libyam,
sub illo omnia retro quieverint per diluvium, appel- et Japhet Europam posscderunt. In quibus eliain Ec-
latus est requies. Significat aulein Noe per omnesi clesia Chrisli,sancla; Triuitatis fide planlanda, prae-
actus suos Chrislum. Noe enim, ut diximus, requies; monslrabalur.
inlcrprciatitr, et Dominus dicit : Dhcite a me quiai Chanaan, filius Cham, intcrprelatur motus eorum.
35 B. RABANIMAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. W$
Quod quld est aliud, nisi opus eorum? Pro motu A In iribus autem viris qui verierunt ad illum Doniini
enim patris, id est, pro opere ejus malediclus est. noslri Jesu Christi pronunliatur adventus. Cum quo
Unde de sedibus suis ejeclus, filiis fratrum suorum duo angeli comilabantur, quos plerique Moysen et
lerram possessionis suoe rehquit, posterilatem indi- Eliam accipiunt: unum, priscoe Iegislalorem, qui pes"
cans Judaeorum, qui in passione Domini damnalionis eamdem legem adventum Domini indicavit; alium,
sententiam exceperunt, clamantes : Sanguis ejus su- qui in fine mundi venlurus esse denuntiaiur, et se-
pernoset super filios nostros (Matth. xxvn). Ob quod a cundum advenlum Chrisli alque ejus Evangelium
patria quasi ingrati per Romanos in ullionem sangui- Judocisproedicaluriis. Unde ei in nionte, dum Domi-
nis Christi expulsi, locum sanctoe Ecclcsioedederunt, nus fuisset transfiguratus, hi duo Moyses et Elias
in qua verus cullus unius Dei perseverat in oeter- cum eo ab aposlolis.visi suiit. Quod vero Abrabam
num. ires videns, unum adoravit, Dominum scilicet Salva-
Nenwod interprelatur tyrannus. Isle cnim prior torem oslendit, cujus jam advenlus esl praestolatus :
arripuit insuelam in populos tyrannidem, et ipse ag- juxla quod ct jam Dominus in Evangelio ait: Abra-
gressus est adversus Deum impietatis aedificare lur- ham qumsivilvidere diem meum : vidit et gavisus csl
rim. Unde diabolum cxpressit, qui superbiaeappelitu (Joan. vm). Duas aulem uxores, quas habuit Abra-
culmen divinaecclsiludinis appelivit, diccns : Ascen-B ham, id est, liberam et ancillam, Aposlolo docente,
<tamsuper altitudinemuubium, et ero similis Altissimo duo esse testamenta didicimus, ex quibus duo populi,
(Isai. xiv). hoc est, Judoeorumet Ecclesiaenali sunt.
Lotli inlerprelatur declinans. Factis enim Sodo-
Heber interpretatur transitus. Elymologia ejus my-
morum non consensit, sed eorum illicila carnis in-
siica est, quod ab ejus stirpe transiret Deus, nc per-
cendia declinavit. Ipse igitur Loth frater Abraham,
severaret in eis translala in gentibus gratia. Ex ipso
exorli sunl Hebraei. Unde Ileber, in cujus domo pro- et justus et liospilalis in Sodomis, qui ex illo inccn-
remansil, coeteris linguis dispersis, Re- dio, quod erat similitudo fuluri judicii, meruit salv.is
pria loquela
demptorem nosirum insinual, in cujus Ecclesia uni- evadere, typum figurabat corporis Chrisli, quod in
omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque impios
tas fidei sine schismate perseverat
gemit, quorum factis non consentit, et a quorum
Faleg inlerpretalur divisio. Cui pater propterea permistione in soeculifine liberabitur, illis damriatis
lale nomen imposnit, quod lunc natus est quando per
enim supplicio ignis oeterni.
linguas terra divisa est. Propter superbiam Uxor autern Loth corum tcnuit typum , qui per
filiorum Adam, quoe semper inimica esl simplicitati Dei vocaii, poslmodum rciro respiciunt, ct
divisio facta et graliam
atque unitali, linguarum esl; piopter C ad ea quaereliquerani, redire conleudunl. De
quibus
hunsililalem el mansuetudinem Christi et apostolo-
est. ipse Doininus : Nemo, inquil, ponens manum suam
rum cjus linguarum diversitas coadunala
super aratrum, et resiiciens retro, aptus est regno Dei
Melchisedech interpretalur rex juslus. Rex , quia
eo discer- (Luc. ix). Consequcnter ipselegis geslavit personam,
postea imperavil Salem; juslus pro quod de qua infidelitalis opera pariunt, qui etiam carnali
nens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum intellectu iiumiur.
victiinas, sed ohlaiionem panis et calicis in sacrifi- Filiac ejus duoe Samariam siguificant Jerusalem-
cium oblulit. Hic ergo in oblalione sua regnum que, qiuc fornicantur in lege per adulterium illicitoe
Chrisli vel saccrdolium figuravit, cnjus corporis et doctrina;.
sanguinis sacramenluiu, id est oblalio panis ac vini, Moab inlerpretatur ex patre, et totum nomen ely-
in tolo orbe offerlur. babet. Concepit enim eum primogcnila
moiogiam
II. filia de palre. Significat autem Moab sapienliam sa>
De patriarchis el cwleris ejusdem mlaiis hominibus. cularem , de qua Dominus loquitur per prophelam :
Abram piimo vocatus pater videns poputum, pro- Perdain sapienliam sapientium, el prudentiam pru-
pter Israel sciliecl lanluni, poslea appellalus est deiiliuin reprobabo (Isa. xxix). Quae auctorem sui
Abraham, quod transfertur, paler multarum gcnliiun, " seiisum habet, qui ex Dei condilione generalur. Vi-
quod erat adhuc per fidcin fuiuruin. Geniium aulein delur quidcm nasci de patre, quod interpretatur
non habetur in nomine, sed subauditur juxta illud : Moab; sed quia adulter csi et adversarius populi Dei,
Erit nomen tuutn Abraham, quia palrem mullarum de incestu et spelunca ac noctc generalur.
gentium posui te (Gen. xvn). Abraham qui; pe habct Animon, cujtis catisa nomen reddilur filius populi
triplicem significalionem in semetipso. Primam Sal- mei, sic derivalur, ut ex patrc ipse sit sermo. Am-
valoris, quando relicla cognalione sua venil in hunc mon enim a quo dicii sunt Ammonilae, vocatur po-
mundum; alleram Palris, quando immolavit uiiicum putits metts. Possumus juxla tropologiam filiosAm-
Filium; terliam vero quod figuram geslat sanctorum mon inlelligere, qui de Loth in spclunca geuerati
qui adventum Christi cum gaudio susceperunt. Ta- sunt scmine, et generali in ebrictalc et incestu, om-
bernaculum enim illnd Abrahae ipsam Jerusalem ha- nes hauvlicos : dc quibus dicit et apostolus Joannes :
huit, ubi pro tempore propheloe et aposloli habita- Ex nobis exierunt, sed non fuerunl ex nobis. Si enint
verunt, ubi et Doininus primum adveniens a creden- fuisscnt ex nobis, permansissent ulique nobiscum (I
fiiiiis ssisceptus, ah iiuredulis in ligno suspensus est. Joan. n). lsti in declinatione orti smit : hoc enim
37 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. II. 58
Lolh in linguam noslram verlitur : quia omnes simul.A Esau autcm trinomius cst, ct ex proprns causis
inutiles facti sunt : non esl qui faciat bonum, non est varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufus,
usque ad unum (Psal. xm). ob coclionem scilicet rufoe lcntis ita appellalus, cu-
Sarai interpretalur princeps mea, eo quod essct jus cdulio priniogenita perdidit. Edoni autem ob
unius tanlummodo domus materfamilias. Postea ruborem corporis dictus esl, quod Latine sanguineus
causa nominis immulati, ablala i liltera , dicitur diciiur. Seir vero quod fuerit htspidus et pilosus.
Sara, id est princeps. Omnium quippe genlium fu- Quando enim natus cst, tolus sicul pellis pilosus
lura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fue- erat; alque idco tribus nomiiiibus appellatur : Esau,
rat ad Abraham : Dabo tibi ex Sara filium, el bene- id est rufus; Edom, id est sanguineus; Seir, id est
dicam ei, et eril in gentein magnam, sed et reges po- pilosus, quia non habuit lenilalem. Hic significal po-
pulorum erunt ex eo (Gen. xvn). puliim Judoeorum in Chrislmii et prophetas impia
Agar interpretalur advena vel conversa.Fuit cnim persecutione sanguiiieumctrufum elpilosuni, tegmine
.<Egyptiacomplexui Abrahoeadvena, causa generandi peccatorum horribilem.
data; quae post contemptum , angelo increpante, Jacob autem, qui interpretalur supplanlator, sivc
conversa esl ad Saram. Uxores autcrn Abraham, ' quod in ortu plaiUatur [plantain] nascenlis fratris
Sarai et Agar, secundum Apostoluin, duorum lesta- B apprehenderit, sivc quod postea fratrem arle dece-
mentorum, ut supra diximus, geslaiit figuram. Qua- perit. Unde et Esau dixil : Juste vocatum est nomen
rum una, hoc est Sarai libera, Ecclesiam significans, ejus Jacob: supplantavit enim me in altcra vice
genuit populum Christianum, qui sccundum carnem (Gen. xxvu). Istc quidem Israel, vir videns Deum
jion est, sed in Iiberlalem voeatus cst: qua liberlate dicilur. Tunc enim hoc nomen accepit, quando lola
liberavit eum Chrislus. Allera autem, hoc estAgar nocte luetalus vicit in certamine angelum, et oriente
ancilla maler Ismaelis , qui inlerprelatur audiiio lucifero beneiliclus est. Inile propter visionem Dei
Dei, Synagogain exprimit, quoe populum Judawum Israel appellatus est, sicut elipseail: Vidi Domi-
in servitutem generans non nieruit hoeredilatem ac- num, et satva facla est anima mea (Gen. xxxu). Hic
cipere ctim iilio liberoe, scd projectus cum matre in aulem Christum demonslrat, sive populum genlium,
deserto istius saeculioberrat. qui Dei Patris bcnediclione praelatus csl priori po-
Isaac ex risu nomen acccpit. Riserat enim piter pulo Judaeoruin. Isli autem duo filii Rebeccoeduos
quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit populos, ut diximus, significant, Synagogoe el Ec-
et mater, quoniam per itlos tres virospromissus est, clesioe.Et quomodo populus Judaeorum lempore ma-
«lubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen ac- jor servit minori populo Cbristianorum , sic quidem
C
cepit. Isaac enim inlerprctalur risns. Quis eigo in el in singulis nobis dici polest quod duoegentes et
Abraham, ut preediclum est, per immolalionem filii duo populi intra nos sinl, viliorum scilicel alquc
siii figurabalur, nisi Pater excelsus? Qnis in lsaac, virtutum. Sed iste minor esl, ille major. Semper
nisi Christus? Nam sicut Abraham unicum filium et enim plures sunl niali quam boni, ct vitia numero-
tSlectum Deo victimam obtulit, ila Dominus unigeiti- siora sunt virtutibus; sed lamen et in nobis gratia
lum siuim pro nobisomnibus tradidit; et sicutlsaac Dei populus populum superat, et major servit mi-
ipse sibi ligna porlavit, quibus eral imponendus,ila nori. Servil elenim caro spirilui, et vitia virtulibus
ct Cliristus in humeris lignum crucis suae, in quo ccdunt. Isaac ergo portal imaginem Dei Palris, Re-
erat crucifigendus. Duo aulem servi illi diinissi, et hecca Spirilus sancli, Esau populi prioris el diaboii,
non perducli ad locum sacrificii, Judaeos signilica- Jacob Eccleske el Cliristi. Senuisse Isaac consum-
bant, qui cum servililer viverent el carnaliter sape- malionem orbis oslcudit; oculi illius caliginasse, fi-
rent, non intelligebant humililatem vel passionem dem perisse de iiiimdo, et religionis lumeii anleeum
Christi. Ideo quia non intelligebant passionem Cbri- negleclum esse significal. Quod filius major voca-
sti, nnn pervenerunt ad locum sacrificii; sed illud, lur, acceptatio lcgis csl Judicoruin. Quod escas cjus
quod figuratum cst in Isaac, transgeslum cst ad r. atque capturani diligit pater, homines stint ab errore
arielem, quia Chrislus ovis. Ipse enim filius, ipse salvali, quos per doclrinam justus quisque venatur.
aries, agnus : filius, quia nalus; aries, quia iiniuo- Quod Isaac de majoris filii sui venalione vesci con-
latus. Sed quid est quod vepribus hoerebat aries illj cupiscit, significal quod oiunipotens Deus Judaici
cornibus, nisi quod Chrislus a Judocis spiuis est co- populi bona operalione pasci desideravit. Sed illo
ronaiiis, ct ad extremiim in ligno crucis est confi- tardante minorem Rebecca supposuit, quia dum Ju-
xus ? De quo scriptum est: Cornua sunl in manibus daicus populus bona opera foris quaerit, gentilem
ejus (Hab. m). Huic per servum Abralue despon- populuin maler gralia introduxil, ul omnipotens Pa-
sala cst Rcbecca, quoeinterpretatur, paiientia , sive ter cibum boni operis oflerrel, et bencdiclioiiem ma-
qum inullitm acceperil: quia per priscam legem, joris fralris acciperel. Qui eosdem cibos ex domc-
quam ipse servus designat , propbetarum oraculis sticis animalibus praebuit, quia gentilis populus pla-
Domino nostro Jesu Chrislo sponsa Ecclesia proepa- cere Deo exlerioribus sacrificiis non quaerens p r
rala est, quoe copiosam Spiritus sancti graliam ac- vocem Prophelae dicit: In me sunt, Deus, vota lua,
cipiens, patienler promissa futuroe Ecclesiae cxspc- qum reddam laudationes libi ? (Psal. LV).Quod idem
<el;:l..llujus filii fuerunl Esau ei Jacob. Jacob manus ac brachia et collum hoedinis pellibus
39 B. RABANIMAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUMPARS II. 40
lexit, hoc est, gentilis populus, dum sc peccatorem A esl a carne usquc ad spiritum, quia in illo carnales
confiteri non erubescil, carnis in se peccata macta- proficiendo, velut ascendendo , spiritales fiunt : ad
vit. Quod veslimenlis majoris fratris induitur , hoc quos lacle nutriendos etiam ipsi spiritales descen-
est, quod sacrae Scripluroe proeceplis, quae majori dunt quodammodo,eum eis non possunt loqui quasi
populo dala fueral, in bona operatione vestitus est, spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipseest sursum iu
et eis minor in domo ulitnr; quoemajor foras exiens capite suo, ipse deorsum in corpore suo, id est, Ec-
intus reliquit, quoeille Judaicus populus habere non clesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse di-
potuit, dum solam in eis littcram atlcndit. Quod xit: Ego sum via (Joan. xiv). Ad ipsum ergo ascen-
Isaac cumdem filium nescit, qucm bcnedicit, hoc dilur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum de-
est, quod de gentili populo Dominus per Psalmistam sccndilur, ut imbribus suis parvulus nutrialur; et
dicit: Populus, quem non cognovi, serviet mihi per illum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent;
(Psal. xvn). Quod praesentemnon vidit, el tamen per ipsum se etiara humiliant, ut eum sublimiter ac
quae ei in fuluro eveniant vidit, significat quod om- temperanler anntinlient. Nunc aulem quid iterum
nipolens Deus per prophetas suos proedicaretgenti- signiOcaverintquatuor uxores Jacob, quarum duoe
lilati gratiam praerogandain,quam ei in praesentiper liberae, duaeancilloefuerunt, est dicendum. Vidimus
speciem non ostendit, quia tunc eam in errore reli- B enim Apostolum in libera et in ancilla quashabebat
quit; et tamen quia hanc quandoque colleclurus Abraham, duo Testamenta inlelligere; sed ibi in una
crat, per benedictionem gratiam praevidit. Igitur et una facilius appareret quod dicitur : hic autem
Esau, post benediclioneni patris invidiae slimulis duoesunl et duae; deinde ibi ancillae filius exhoere-
concilalus, necem fratri suo Jacob fraudulenter ex« datur; hic vero ancillarum filii simul cum filiis li-
cogitat. Hoc nimirum el Judaicus populus in Chri- berarum lerram promissionis accipiunt. Uude hic
slo praemedilalus, non solum Doininumpatibulo cru- procul dubio aliquid sighificalur. Quanquam euim
cis Iradidit, verum etiam credentes in illo usque ad duoe liheraeuxores Jacob ad Novum Testamenluin,
efliisionem sanguinis persecutus esl. Jacob atttem quod in libcrtale vocali sumus, existimentur perti-
dolos fugiens, fratris, relicla domo palria vel paren- nere; non lamen frustra duoesunt,nisi quia duoevi-
tibus, vadit in regionem longinquam, ut acciperet lae nobis in Chrisli corpore proedicanlur, una tem-
sibi uxorem. Nonaliler Christus rclictis parenlibus poralis, in qua laboramus; alia aetcrna, in qua di-
secundum carnem, id esl, populo Israe. et palria, id leclionem Dei conlemplabimur. Lia namque inler-
cst Jerosolyma el omnibus regionibus Judoeoe, abiit pretatur laborans, Rachel aulem visus, sive princi-
in gentes, accipiens inde sibi Ecclesiam, ut implere- pium, sive verbum.Aclio ergo hujus vitae, in qua
tur quod diclum est : Vocabo non plebem meam, C vivimus ex fide, laboriosa est in operibus et iucerta;
ptebem meam, et non dilectam , dilectam: el eril in quo cxilu perveniat ad utilitalem eorum quibus
loco, ubi diclum est, Non plebs mea vos, ibi voca- consulere volumus. Ipsa est Lia, prior uxor Jacob,
bitntur filii Dei vivi (Ose. n). Pergenle autem Jacob ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoralur.
in jVfesopolamiaro,\enit in locum ubi nunc Bethel Cogiiationes enim mortalium timidm, et incertm pro-
vocatur, el posuit scrbcapite suo lapidem magnum, videntimnoslrm (Sap. IX). Spes vero selernoecon-
el dormiens vidit scalam subnixam imiiieiilem ccelo, templationis Dei, habens certam inlelligenliam ve-
el angelos Dei ascendeules el descendentes. Hoc rilalis, ipsa esl Racliel. Unde eliam dicilur: Bona
viso evigilavit unxitque lapidem, dicens : Vere Itic facie el pulchra specie (Gen. xxix). Hanc enim amat
domns Dei est et porla coeli(Gen. xxvm); el liis di- omnis pie studiosus, et propler hanc scrvii graliac
ctis discessit. Somnus isle Jacob mors sive passio Dei, quia peccata nostra et si fuerinl sicut phoenicium,
est Chrisli. Lapis ad caput cjus qui nominalim lainjuatn nix deatbabuniur (Isa. i). Laban quoque in-
quodammodo lapis dictus est, eliam unctus Cbrisius tcrpreiatur dealbalio . cui servivit Jacob propter
significatur : Caput enim viri Christus esl (I Cor. xi). Rachel. Neque enim se quisque converlit sub gra-
Quis enim nescit Christum ab unctione appcllalum? lia remissionis peccatorum servire justilioe, nisi ut
Domus aulem Dci, quia ibi natus est Cbristus in quiete vivat in verbo , ex quo videtur principium
Bethleem. Porta verocoeli, quia ibi in lerram de- quod csl Dcus.
sccndit, ibi iterum ad coelum conscendit. Erectio Bala, ancilla Rachel, interpretatur invelerata. De
autem lapidis, resurreclio Christi esl. Porro scala veleri quippe vita, carnalibus sensibus dedita, cor-
Christus est qui dixit : Ego sum via (Joan. xiv). Per poreoe cogitanlur imagines, etiam cum atiquid de
liiinc ascendebant et descendebanl angeli: in qui- spiritali et incommutabili substantia divinitatis au-
bus significali sunt Evangclici praedicatoresChristi, ditur.
ascendentes uliquc cum ad inlelligendam ejus su- Suscipil et Lia de ancilla sua filiosamore habendi
peremincnlissimam divinitatem excedunt universam nuinerosioris prolis accensa. Invenimus autem Zel-
creaturam, ut eum inveniaut in principio Verbum pham, ancillam ejus , interprelari os dicens. Qua-
Domini, per quem facta sunl omnia; descendenles propter haecancilla illos figurat quorum in praedica-
aulem, ut eum inveniaiil /VrCu»!ex muliere, factum tionc fidei evangelicoeos erat, et cor non erat. Dr
sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret (Gal. iv). quibus scriptum esl: Populus hic labiis me honoral,
ln ill» enim scala a terra usque ad coelum erecta, id cor autem eoruin longr esl a me (Isa. xxix). Dc qui
U DE UNIVERSO LIBRl X/.i. — LIB. II. 42
bus Apostolus dicit: Qui prmdicas non furandum, A tenlioe appetcre, sicut scriptum cst: Surgite, post-
furaris (Rom. n). Verumtamen ut etiam per hanc quam sederitis (Psal. cxxvi). Rachel ergo idola se-
conditionem libera illa uxor Jacob laborans filios dendo operuit, quia sancta Ecclesia Christum se-
haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Qum quens vitium terrente concupiscenliee.per humili-
dicunt, facite : qum autem faciunt, facere nolile latem poenitentiaecooperuit. De hac cooperationc
(Matth. xxm). Unde et Apostolus : Sive, inquit, oc- vitiorum per Prophetam dicitur : Beati quorum re-
casione, sive veritale Chrislus annuntietur: et in hoc missmsunt iniquitates , et quorum tecta sunt peccala
gaudeo, sed et gaudebo (Phil. i): tanquam et an- (Psal. xxxi).
cilla pariente de prole numerosiore loetatur. Sumpsit aulem Jacob lapidem , el constituit euni
Servitus itaquc ipsa Jacob septem annorum pro litulum, etc. Mystice autem inter fideles tam Ju-
duabus uxoribus hujus vitse praesentis tempus signi- daeosquam gentes testis est lapis eminens in similitu-
ficat, quia per septem cvolvitur; in qua Dominus dinem Christi, et acervus lapidum, qui est multitudo
formam servi accepit, factus obediens paternae vo- credentium. Vir enim, qui cum Jacob luctatus est,
luntati usque ad morlem. Ille enim pro ovibus ser- typum Christi evidentissime gesserat. Cui tamen
vivit; et Dominus noster ait: Non venit Filius homi- ideo prsevaluit Jacob, utique volenti, ut mysterium
nisministrari, sed ministrare (Matth. xx). Ille pavit B figuraret passionis Domini. Ubi visus est Jacob in
oves; et Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pa- Judaeorum typo, hoc est, in corporis sui sobole proe-
stor bonus (Joan. x). llle mercedis lucro varium sibi valuisse Deo , et quasi cum infirmo, ita cum carnc
pecus abstulit; Christus diversarum gentium varie- ejus luctamen inire, et invalescere in passione ejus,
tatem sibimct congregavit. Ille tres virgas amputatis sicut scriptum est cum dicerent: Crucifige. Et la-
corticibus in alveis aquarum opposuit, ut in earum men Jacob ab eodem angelo benedictionem, quem
contemplatione multiplicarentur ejus oves; et Do- victor superaverat, impetravit. Cujus nominis im-
niinus noster in aqua baptismatis tria personamm positio utique benediclio fuit. Interpretatur autem
nomina, Patris, et Filii, ct Spiritus sancti, populo Israel, vidensDeum: quod erit in fine praemiumsan-
fideli proposuit, ut quisquis hoc pleno corde perspe- ctorum omnium. Tetigit illi porro idem angelus la-
xerit, efficiatur ovis Dei. titudinem femoris, et claudum reddidit; sicque erat
Post longam igilur servitutem, quam Jacob apud unus atque idem Jacob benedictus et claudus : be •
socerum suum pro uxoribus vel pro mercede susti- nedictus in his qui in Christum ex eodem populo
nuit, praacepit ei Deus ut reverterelur ad patriam crediderunt; atque in infidelibus claudus. Nam in
suam. Tunc, ignorante socerosuo,cumuxoribus suis femoris nervo valeludo generis et multitudo est.
properavit. Laban aulem consecutus est eum in Plures quippe sunt in stirpe, qui degenerantes a lide
moiite Galaad cum furore, atque idola, quae Rachel patrum, et a praeceptis sui auctoris deviantes, in er-
furaverat, apud eum requisivit, nec reperit. Quid rore sui seminis claudicant; de quibus prophelice
ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit, videndum. prsedictum cst : Et claudicaverunl a semitis suis
Dum enim Laban superius aliam gerat personam, (Psal. xvu). Qui tamen populus post tactis sibi viri-
nunc tamen diaboli typum figurat. bus non solum claudicat, sed et torpescit, ne ultra
Laban quippe interpretatur dealbatio. Dealbatio jam generare filios possit. Denique quod adjecit idem
autem diabolus non inconvenienler accipitur, quia patriarcha vidisse se Deum facie ad faciem, cum
cum sit tenebrosus ex inerito , transfigurat se velut superius virum secum narrat fuisse luctatum, id si-
angelum lucis (II Cor. xi). Huic servivit Jacob, id gnificat quia idem Deushomo erat futurus, qui cum
est, ex parte reproborum Judaicus populus, ex cu- Jacob populo luctaretur.
jus carne incarnatus Dominus venit. Potest etiam l Dina, quae transferlur in causam ; jurgii enim in
per Laban mundus hic exprimi. Qui cum furore Ja- Sichimis causa exstitit. Hoecquippe, ut mulieres vi-
cob sequitur, quia electos quosque, qui Redemptoris deret extraneae regionis, egreditur, quando unaquoe-
nostri membra sunt, persequendo opprimere cona- p. que mens, sua studia negligens, actiones alienas
tur. Hujus filiam, id est, seu mundi, sive diaboli, curans, extra habitum atque extra ordinem pro-
Jacob abstulit, cum Christus sibi Ecclesiam conjun- prium evagatur. Quam Sichem princeps lerrae oppri-
xit. Quam et de domo Patris abstulit, quia ei per mit, quia videlicet intcntam curis exterioribus dia-
Prophetam dicitur : Obliviscerepopulumluum,et do- bolus corrumpit. Et agglutinata est anima ejus cum
tnum patris tui (Psat. XLIV).Quid vero in idolis, nisi ea (Gen. xxxiv), quia unitam sibi per iniquitatem re-
avaritia designatur? Unde et per Paulum dicitur : spuit; et quia cum mens a culpa resipiscit, afflci-
Et avaritia, quw est idolorum servitus (Col. m). La- citur; atque admissum flere conatur, tristem blandi-
ban ergo veniens apud Jacob idolum non invenit, tiis falsoespei delinit. Zelus quem habuerunt filii Ja-
quia ostensis mundi thesauris diabolus in Redem- cob in ulciscendo stupro sororis suae, moraliter
plore nostro vestigia concupiscentioeterrenae non re- commonet pastores fidelium, quatenus habeant cu-
perit; sed quaeJacob non habuit, ea Rachel sedendc ramanimarum sibi commissarum, ne violenter aut
cooperuit. corporali delicto, aut fornicatione spiritali polluan-
Per Rachel quippe, quae ovis Dei dicitur , Eccle- tur ; paratique sint ipsi semper, secundum Apo-
sia figuratur. Sedere autem, est humilitatem poeni- stolum, ulcisci omncm inobedientiam resislentem
PATROL. CXI. 2
43 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 44
veritati, atque excommunicalionis gladio ferianl A quia mandragoris filii sui Ruben introitum viri, qui
Blupratorem , ne pro tanto coniroisso* impunitus Racheli debebatur, ad se emerat Lia. Unde et dum
evadat. natus esset, dixit Lia : Dedit Deus mercedemmeam
Ruben, primogenitus Israelis, qui interpretatui (Gen. xxx). Huhc pater Jacob in benedictione sua
risioms /Sfi«s;sicehim quando eum peperit Lia, vo- «sinum fortem nUncupavit (Gen. XLIX),suppohentem
cavit nomeh ejus Ruben, dicens : Quia vidil Deui humerum suurh ad portandiim, quia in labore terrae
humilitatem metim (Gen. xxix), populum significat et vehendis admare quoeiu finibus suisnascebantur,
Judaeorum, qui Deum quodammodo vidit, hoc est, plurimum laboravit. Significat autem ecclesiam de
agnovR per acceptionem legis; sed violavit cubile gentibus, quae subjecit humerum suum ad crucis onus
Dei Patris, quando carnem, quam sibi Christus asci- portandum, et ad implendurn mandata Ohristi, qui
verat, cOnfixit in patibulo crucis. Aliter significal dixit: Jngum emmmeumsuuve,etotiusmeum tcve
eleclum populum ex Judaeis, cui divina miseratio est (Matth. si).
contutit ut qui Deum negando et crucifigendo Zabulon, qui interpretfltur habitdculum, proptcrea
oeternaemorti seipsum addixerat, compunctus ad qitia Lia jam secura de cohabitalione Jacob dixit :
prsedicationem sanctorum apostolorum, erroris sui Habitavit vir tmus mecum (Gen. xxx). flic eamdern
poenitentiam ageret et ex fide viveret. " Eodesiam significat, quae secus fluctus hujus vitee in-
Simeon inlerpretatur audilio ; sic eniin dixit Lia, habitans, omnes tenlafiohes et turbines saeculi sus-
quando peperit eum : Quia exaudivit me Deus tinet et in doeloribus sriis aa-rtrentes virtulum [el]
(Gen. xxix). Hic seribas designat Judaeorum, qui laudes Doniino referendas convocat populos omnium
acceperunt quidem vocem Dei, <praeceptalegis sibi genlium.
tradentem, sed in furore suo occiderunt prophelas, Nephtalim quoque iirterpretatur convertit me, vel
et indoloresuosuffoderuntfixuris clavorum Christum dilatavit me, vel certe impticuit the. Be cottversionc
firmissimum murum, in quo credentes stabili robore sive eoriiparalione causa nomiriis ejus est. Unde et
communiuntur. dicit Rachel, cum eum peperisset ancilla ejus
Levi, qui interpretalur additus, aucior et figura Lia [Borla]: Comparavit me -Deusetetnsorore mea,
est principum sacerdolum qui Dominum crucilixe- etinvalui (Gen. xxx). Cui dixit paterih benedictione
runt. AJiter Levi significat chorum apostolicum et sua : Nephtatim xervus emissus, datts eloquia pui-
universum martyrum exercitum, necnon etmarty- chritudinis (Gen. xi.ra). Sive, Neplitalim ager irri-
rum caput; omnique ordini perfectorum ista dicun- guus. Utrumque enirh significat Hebroeum verbuin
tur, qui perfeclionem charitatis morientes pro Do- •ttita. Significat -atttem quod aquae -Tjalidoein ipsa
mino impleverunt; et abrenuntiantes omnibus cul- ^ nascuntur tribtt'; sive quod siiper lacum Genesar
men doctrinee evangelicse asseculi sunt, tanquam fluento Jordanis esset irriguus. Hebrsei autem vo-
veri Levitaenon habentes partem in terra, sed cum 'lunt propler Tiberiadem, quae 'legis videbatur ha-
Propheta dicentes : Dominus pars hmreditatis mem bere nolitiam, agrum irriguum et eloquia pulchri-
(Psal. xv). Unde Moyses in benedictione Levi ad tudinis prophetari. Cervus autem emrssus tempora-
Dominum ait: Perfeclio tua et doclrina tua virosancto neas fruges et velocitatem terrse HberiorisoStendit;
tuo, quemprobasii in tentalione, et judicasii ad aquas sed melius, si ad doctrinam Salvatoris cuncta re^
conlradiclionis (Deut. xxxni). Tentalus est enim vir ferimns, quod- ibi vel maxime docuerit Salvator :
iste sanetus, ut Apostolus ait, per omnia [pro] quod in Evangelio qaoque scripttim cst. Aliter
similitudine, exceptopecculo(Heb. lv). Sed maxiinam autem exprimlt omnes sanctos praedicaiores, qui
ci tunc diabolus tentationem intulit, cum in ejus ne- instar cervorum transiKentes, ad superria se eri-
cem Judaeorum animos tanta obstinationeexcitav.it, ut g«nt, cunclisque credentibus doctrinse eloquia con-
omnes una voce dicerent: Sanguis ejus super «oscef ferunt.
super filios nostros (Matth. xxvn). Aquaeenim contra- Dan interptietatnr judicium. Bala eniiri euin cuni
diclioois populi sunt JudoBorum,qui inundatione per= peperisset, dixit Rachel domina ejus : JudiCatit me
secutionum contra Christum et sanctos ejus surre- Dominus, vt exaMiens dedit mihi filhtm: causam
xerunt. nominis expressit. Hic juxta prophetiam Jacob,
Juda confessio djeitur, quia quando eum peperit cohuberin t)ia, cerastes in semita esse dicitur {Gen.
Lia, laudem Domino retulit, dicens : Nunc super hoc XLIX).Dicunt quidam Antichristum per lioec Verba
confitebor Domino (Gen. xxix), id est, gratias ago. proedicide istatribu futurum, pro eo quod hoc loco
Hic siguificat Christuin, qui in cubili sepulcri, Dan et coluber asseritur et mordens ; et uhde inter
quasi leo securus, quodam eorporis somiio quievit, tribuslsrael primusDan ad aquilonemcastrametatus
devietoque inorlis imperio, post triduum surrexit; est.significansillumquiseinlateribusaquilonissedere
qui contra adversarias poteslates in cruce con- dicit; et de quo figuraliter propheta dicit: A Dan
fligens, sanclam Ecclesiam , quam de gentibus auditus est fremit-us equorum (Jer. vtir). Qui non
universis ad se vitem veram colligens vino. san- solum cotuber, sed etiam cerastes vocatur. Cerata
guinis sui lavavit, cunctis hostibus superiorem enim Gra;ce cornua dicuntur. Serpens ille cornutus
fecit. esse perhibetur, per quem digne Antichristus asse-
Isachar, qui interpretatur merces. Hoc autem idco ritur qui contra vitam fidelium cum morsu pesti-
45 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. II. iQ
feree proedicationis armabitur ctiam cornibus pote- A pheta praedixerat : Ab ortu enim solis usque ad oc-
statis. Quis autem nesciat semitam angustiorem esse casum magnum esl nomen tneum et horribile in gen-
quam viam ? Fit ergo coluber in via, quod in prae- tibus (Malaclt. r). Quia vero perhumilitatem passio-
sentig vitoe latitudine eos ambulare provocat, qui- nis ad tantam excrevit gloriam celsitudinis, apte
bus quasi parcendo blanditur; sed mordet, quod de ejus morte subjungitur : Quasi leo requievit: ce-
eos quibus ljbertalem tribuit, erroris sui veneno pilque brachium et verlicem, etc. (Deut. xxxm). In
consumit. Fit itaquc iterum cerastes in semita, quia requiclione enim leonis, potestas exprimitur ipsius
quos fideles reperit, et sese inter angusta ilinera Salvaloris, qui brachio fortitudinis suae potestates
proecepti coelestis constringere videt, non solum mundanas religioni suoe inelinavit. Subjc«tis quippe
nequitia callida persuasioois impetit, verum etiam sibi regnis et gentibus uriiversis principalus ejus po-
terrore potestatis perimit in persecutionis angore. tentia claruit. Ipse enim apostolis, principibus scili-
Post beneficia fictaedulcedinis exercet cornua pote- cet populi Dei, toto orbe Evangelium praedicantibus
statis. In quo loco cqui nomine hunc mundum insi- adjutor et cooperator ubique fuit, dicente evangeli-
nuat, quod per elationem suam in cursu labentium sta : llli aulem profecti prwdicaveruntubique,Domino
tempprum spumat; et quod Anlichristus extrema cooperante et sermonemconfirmantesequentibussignis
mundi apprehendere nititur, Cerastes iste equi an- B (Marc. xvi).
gulas niordere perhibetur. Ungulam quippe equi Aser, qui interpretalur beatus; quia dum eum
mordere, est extrema seeculi feriendo contingere, peperisset Zelpha, dixil Lia : Beata ego, et beatificant
ut cadat ascensor ejus retro : quia quisquis in ini- me mulieres (Gen. xxx). Hic demonstrat Dominum
quitalibus digniiate mundi extollitur, retro cadere Jesum Chrislum, cujus panis pinguis est in ore cre-
dicitur. Dicit enim Moyses in benedictione : Dan ca- dentium, quia et delicias preebel regibus, hoc est,
lulus leonisfluit largiter de Basan (Deut. xxxm). Leo corporis sui et sanguinis sacramenta dat sanctis,
enim per fortitudinera Christi figuram gerit; e con- qui rite reges dicuntur, quoniam bene semetipsos
trario vero per ferocitatem significat diabolum. An- vel sibi subditos regunt. Hic secundum prophetiam
tichristus ergo filius est ferocis diaboli. Hic largiter Moysi est benedictus in filiis, et placens fratribus
ftuit de Basan, quia plenus est confusione. Basan suis, cum credentes in eum ct per ejus gratiam rc-
enim interpretatur confusio, sive pinguedo, vel bru- nascentes universum orbem in similitudine replevc-
chus. Pinguedo enim nimietatem significat suae ava- runt; et fratribus, hoc est, apostolis et sanctis gra-
rilioe atque luxuriae. Bruclii autem similitudinem ha- tiam sueedilectionis ita tribuit, ut legis coercmonias
bet in hoc, quod sicul bruchus herbae, ita ipse virtu- spernerent, et suscepta evangelica vcrilate gaude-
tum devastat formositatcm. C rent et exSullarent, quoniam digni habili sunt pro
Gad ab eventuseu procinclu vocalus est. Quando nomine ejus contumeliam pati, cunctisque fidelibus
enim peperit eum Zelpha, dixit domina ejus Lia : In- praedicarent, diccntes : Omne gaudium existimale,
fortunata, idem quod dicilur, in pmcinctu vel eventu. cum in tentaliones varias inciderilis (Jac. i). Unde
Dicit enim de ijlo in beuedictione pater Jacob: Gad aulem tanta in eis sit abundantia charitatis Ghristi,
accinctus prmliabitur ante eum, et ipse accingetur re- exponilur figurate, dum subditur : Tinguit in oleo
trorsum (Gen. XLIX).Totum autem illud est, quod pedem suum (Deut. xxxin). Ascendens quippe in
ante Ruben et dimidiam tribum Manasse ad filios ccelum caput nostrum Dominus Chrislus chorum
quos trans Jordanem in possessione diviserat, post apostolicum, cujus consona pra:dicatione universum
quatuordecim annos revertens, praelium adversum mundum erat peragralurus, quasi pedem in terra
eos gentium vicinarum grande reperit, ct victis adlmc consistentem oleo Spiritus sancti copiosissime
hostibus fortiter dimicaret [dimicavit]. Lege librum unxit; ex quo concepta virtute nullo labore defi-
Jesu Nave et Paralipomenon. De quo Moyses ait : ceret, sed immarcescibilis semper gaudii alacritate
Benedictus in tatitudine Gad : quasi leo requievit, ce- polleret, cui etiam incorruptibilis calciamenti prae-
pitque brachium el verlicem; et vidit principatum " stitit munimentum, de quo sequitur : Ferrum et ws
suum, quod in parte sua repositus doctor esset; qui calciamentum ejus. Cujus dies juventutis ita fiunt,
fuit cum principibus populi, et fecitjuslilias Domini, ut senectutis; quia corpus ejus, quod est Ecclesia,
et judicium suum Israel (Deut. xxxui). In benedi- in primordio fidei floruil virlutibus, sapientia viguit,
ctione Gad videtur Moysespraedicere secundum hi- miraculis coruscavit. Sic et in fine saeculiin electis
storiam, potentiam virorum fortium vel judicum, perseverat vigor fidei, et ardor charilatis usque in
qui de illa tribu fuerunt : sicut fuit Jephte inler finem. Hic rectissimus est ascensor coeli, quia su-
caeteros judices valde clarus et nobilis actu. Secun- per omnes virtutes ccelestes et potestates angelicas
dum allegorias vero Gad inlerpretatur accinclus, postresurrectionem suam ascenditetsedet ad dexte-
figuram Domini Jesu Christi, qui adversus nequilias ram Patris (Eph. i). Magnificentiaejus discurrunt nu-
spirituales pugnaturus, in infirmitate carn.is nostree bes (Deut. xxxin). Doctores videlicet et praedicatores
virtute divinitatis suae preecinctus apparuit; qui in Evangelii in tolo orbe disseminanl verbum Dei. Cu-
lalihidiu.ebenediGtus est, cum non solum ex Judaeis, jus suntbrachia sempilerna (Ibid.): quia cunctis ho-
sed ex oronibus etiam nationibus amplissimum a stibus vicloria ejus fit perpeUia. Qui ejiciet a fa-
Patrc toto orbe regnuin accepil, impleto quod Pro- cie sua inimicum diabolum, et dicit : Contere,
47 (B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUMPARS II. 4g
quando novissima inimica deslructur mors, et A centis deorsum, ut omnibus angclis el hominibus
electi omnes immortalitate et incorruptionc ve- dominarelur. Benedictionibus uberum, id cst, sive
stiti triumphantes in regnum intrabunt aeternum. duorum testamentorum, quorum altero nuntialus
Joseph ab eo quod sibi aliud additamenlum op- est, altero demonslratur ; sive bcnedictionibus ube-
taverat mater, vocavit augmentum. Hunc Pharao runi Mariae,quee vere benedicta erant, quia iisdem
Sephanelh appellavit, quod Hebraice absconditorum sancta virgo de se potum laclis Domino immulsit.
reperlorem sonat, pro eo quod obscura somnia re- Unde et illa mulier in Evangelio ait: Beatus venter
velavit, eique sterilitatem praedixit. Tamen quia hoc qui te portavit, et ubera quw suxisti (Luc. xi). Bene-
nomen ab iEgyptio ponitur, ipsius linguae debet ha- dictionibus uberum et vulvm. Etiam hic benedicitur
bere ralionem. Interpretatur ergo Sephanelh JE%y- et vulva ejusdem matris; illa utique virginalis,
plio sermone Salvator mundi, eo quod orbem terroe quae nobis Christum Dominum edidit. De qua per
ab imminente famis excidio liberaret. Quod autem prophelam Jeremiam dicilur : Priusquam te forma-
Joseph a fratribus venditus in jEgypto sublimatur, rem in utero, novi te ; et antequam exires de vulva,
Redemptorem nostrum significata populo Judaeorum sanclificavi te (Jerem. i). Benedictiones palris lui
in manibus persequentium traditum, et nunc in confortatm sunt in te benedictionibuspatrum tuorum.
gentibus exaitatum. Cui pater in benediclione sua B Benedictiones, inquit, Patris tui coeleslis, quae data;
ait: Filius accrescens et decorus aspeclu. Filiw dis- sunttibi,a summo cceli et abyssi confortatoe sunt,
cnrrerunt super murum, sed exasperaverunt eum, id est, praevaluerunt benedictionibus patrum tuo-
etjurgati sunl, invideruntque illi, habentes jacula, rum. Ultra omne enim sanctnrum meritum patriar-
elc. (Gen. XLIX).Haecprophetia post passionem Do- charum convaluit benedictio omnipotentis Patris in
mini patemae vocis imaginem prsetulit, quia redeun- Filio, ita ut ei nullus sanctorum aequetur. Donec ve-
tcm in ccelum post victoriam Chrisli Pater alloqui- niret desiderium collium wternorum. Colles isti
lur, dicens : Filius accrescens Joseph. Filius accre- sancti sunt, qui Christi adventum prophetantes ma-
sccns ulique in gentibus, quia cum ob incredulila- gno desiderio incarnationem ejus exspectaverunt.
tem Synagogae populum reliquisset, innumeram Dc quibus Dominus dicit: Quia multi justi et pro-
sibi plebem Ecclesiae ex omnibus gentibus amplia- phetw cupierunt videre qum videlis (Luc. x). Hi ergo
vil. Quod ct David cecinit, dicens : Reminiscentur sancti dicti sunt, colles propter excellentiam san-
et converlenlur ad Dominum universi fines lerras clitatis. Qui eliain oeterni vocantur, quia vitam con-
(Psal. xxi). Filius accrescens et decorus aspectu. sequuntur oeternam, nec intereunt cum mundo,
Omnes enim superal illius pulchritudo, juxta quod sed esse creduntur oelerni. Fiant in capite Joseph.
de ipso in psalmis canitur : Speciosus forma prm C Omnes benedictiones istee super caput Christi po-
filiis hominum (Psal. XLIV).Filim discurrerunt super nuntur, quas incarnalus accepit. Et super verlicem
murum, id est ecclesioe,quae crediderunt in Chri- Nazarwi, de quo scriptum est : Quoniam Nazarwus
slum. Hae super soliditatem fidci, quasi super mu- vocabitur(Malach. n), id est, sanctusDei. Interfra-
rum, amore pulchritudinis Christi accensae discur- tres suos, quia ipse est caput omnium eminens, uni-
rerunt, ut verum sponsum per contemplationem as- versorum videlicet sanctorum; ouos etiam et fratres
piciant, et osculo charitatis illi copulentur atque vocat in psalmis.
adheereant. Sed objurgati sunt eum, quando falsis
testimoniis calumnianles sanctum Deum opprimere estBenjamin, qui interpretatur filius dexlerw, quod
virtutis. Nam mater ejus moriens vocaverat no-
Synagogsepopuli cogilaverunt. Inviderunt itti haben-
men ejus Benoni, id est filius doloris mei; pater au-
tesjacula. Neque enim quisquam in Joseph conjecit tem hoc mutavit,
filium dexterw nominans. Benjamin
sagittas, vel aliquod vulneris telum, sed hoc spe- autem Pauli
cialiter evenit in Christitm. Sedet in forti arcus aposloli imaginem praetulit, quia el mi-
nimus apostolorum fuit, et de tribuejus ascendit. Isle
ejus. Christus enim arcum suum et arma posuit cst
in Deo, qui fortis est propugnator. Cujus virtute lupus rapax, mane perseculor diripiens, vespere
concidetur omnis nequitia perfidorum. Et dissoluta jv doctor pascens. Quod autem dixit Moyses in bcne-
sunt vincula brachiorum ejus, quibus fratres eum dictione Benjamin: Amanlissimus Domini habitabit
in in thalamo tota die morabi-
vinctum ad Pilatum duxerunt, vel quibus eum confidenter; eoquasi
in tur, et inter humeros iltius requiescet (Deut. xxxm),
suspensum ligno crucifixerunt. Rescissa sunl enim videlur quidem secundum historiam tangere, quod
per manum omnipolentisJacob, hoc est, per manum
Dci Bcnjamin a patriarcha simul et propheta spirilu Dei
omnipotentis Jacob, ex cujus femore ipse Do- pleno videlicet patre suo Jacob amarelur; et quod
minus bonus pastor egressus est, lapis et firmilas
credentium in Israel. Deus patris tui erit adjutor pcr dispensationem Dei locus ille, in quo cullus
maxime futurus erat, tribui eidem decerneretur, hoc
tuus. Quis adjuvit Filium, nisi solus Deus Paler, est Jerusalem, ubi templum et altare Dei construe-
qui dixit : Jacob puer meus, suscipiat eum anitna
batur; atque ideo subjungitur : Quasi in thalamo
mea; et omnipotens benedicet libi benedictionibus tota die morabitur? quia Jerusalem fuit eo tempore
cwli desuper, benedictionibusabyssi jacentis deorsum.
locus, quem elegit Dominus, ut esset nomen ejus ibi.
Universa enim subjecit ei, coelestia per benedictio-
Allegorice autem Dominus noster Jesus Christus ipse
nem coeli, et lerrena pcr benedictionem abyssi ja- ainanlissimus est Dci
Patris, de quo dixit; Hic ett
49 DE UNIVERSO LIBRI XXli. — LIB. II. 50
Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui A juslificavit; et quos justificavit, illos et glorificavit
(Matlh. m). Hic in virtute Palris permancl, quia in (Rom. vm). Sed heec, ut dixi, in occulto, ubi fit ct
dexlera virlutis sedet, et regnavit [regnat] in excel- conceptio sanctae ubertatis. Mittitur autem hsedus
sis. Sed ct de humilitate ejus intclligi potest, promissus tanquain meretrici (Gen. xxxvm). Haedus
quia in ea (divinitas habitat confidenlcr, quam exprobratio, peccati per eumdem Odollamitem, tan-
sihi conjunxit in unitate personae. Quod autem tn quam increpanteni et dicenlem: Generatio viperarum
thatamo morabitur, et inter humeros illius requiescet, (Matth. m). Sed non eam invenit peccati exprobratio,
significat quod in utero Virginis ccelesti sponso con- quam mutavit confessionis amaritudo. Post vero jam
juncta est Ecclesia, quae in forludine polentiae Chri- publicis signis annuli et monilis, et virgae, vicit te-
sti, et in operibus ejus maximam fiduciamac requiem mere judicantes Judaeos, quorum jam personam ipse
meiilis habel. Judas gestabati; qui hodieque dicunt, non hunc po-
Manasses dictus est ab eo quod sit patcr ejus obli- puhimesse Christi, nec habere nos semen Abrahae.
tus laborum suorum. lta Hebraice vocatur oblivio; Sed prolatis certissimis documenlis nostreevocationis
gestat autem figuram prioris populi. juslificalionisque et glorificationis, erubescunt sine
Ephraim, qui interprelatur frugifer, sive augmen- dubio et confunduntur, et nos magis quam se juslifi-
lum; eo quod auxerit eum Deus. Hic autem gen- B catos esse fatebuntur.Pignora enim refert habere se-
tium significat populum, qui per benedictionem cumEcclesia. Accusatur enim a Judoeisquasi adulle-
patriarchaj praepositus est majori populo Judaeo- ratrix Iegis; sed ostendit virgam signum passionis, et
rum. monile legis legilimae,etannulum pignus immortalita-
Thamar interprelatur amaritudo pro viris mortuis. tis. Quod autem Scriptura dicit parientem Thamar et
Eadem et commutans; mutavit enim se in habitum duos in utero geminos habentem-,quoruin scilicet pri-
meretricis, quando cum socero suo concubuit. mus, qui dicitur Zara, misit manum suam, et obsle-
Phares inlerprelalur divisio, ab eo quod diviserit trix ligavit coccinum; et dehinc illo manum intrinsc-
membranula secundarum; divisoris inde, id est cus retrahenle posterior, qui Phares vocatur, por-
Phares, sortilus est nomen. Unde et Pharisaei, qui rexit manum, et nascendo processit : figuraliter
sequasijustos a populo separabant, divisi appella- congruil quod extenderil Israel in legis opera manum
banlur. suam, et eam prophelarum et ipsius Salvatoris pol-
Zara, fraler ejus, in cujus manu coccinum, inter- lutam cruore contraxerit; postea vero prior aperit
pretatur oriens; sive quia primus apparuit, sive quod populus, genliuin scilicet, ut fuluri essent novissimi
plurimi ex eo justi nati sunt, ut in libro Paralipoine- qui erant primi, et primi fuluri essent qui erant no-
non continetur. Thamar habitum mulat, mutat et no- C vissimi.
men: et fit de Synagoga Ecclesia. Sed in ea prorsusi Job autem, ut quidam suspicantur, in libro Gene-
nomen amaritudinis manet; non illius amariludinis, seos Johab nominalur, et de stirpe Esau generatione
in qua Domino ministravit, sed illius in qua Petrus ; quarta natus credilur. E contra Hebraei asserunt eum
amare flevit. Nam et Judas Latine confessioest. Con- de Nachor stirpe esse generatum. Nam Eliphaz, qui
fessioni ergo amaritudo miscealur, ut vera pceni- unus de iribus amicis Job esse legitur, in libro He-
tentia prsesignetur: hac poenitentia fecundatur Ec- braicarum Quaestionum scriptum reperi, quod ipse
clesia in omnibus gentibus constituta. Oporlebat: fuerit filius Esau ex Ada uxore sua. In Lalinum quo-
enim Chrislum pati et resurgere terlia die; et prwdi- que vertitur Job, dolens. Et recte dolens, propler
cari in nomine ejus pamitentiam et remissionem pec- percussionem carnis et passiones dolorum ; calami-
calorumper omnes gentes incipientibus ab Hierusalem tates cnim suas nominis elymologia figuravit. Hic
(Luc. xxiv). Nam et ipse habilus merelricis confes- ergo in factis dictisque suis personam exprimit
sio peccatorum est. Typum quippe Ecclesiee gerit Redemptoris, de quo scriplum est : Ipse dolores no-
Thamar ex gentibus evocatoe, sedens cum hoc habi- stros tulit et wgrotalionesportavit (Isa. LIII).
lu ad portam Enan vel Enachin, quod interpretatur Uxor quippe ipsius Job, quae euin ad maledicen-
fons. Cucurrit enim velut cervus ad fonles aquarum " dum provocavit, pravitatem carnalium designat.
pervenire ad semen Abrahae. lllo enim nou cogno- Tres vero amici illius typum tenent haeretico-
scenteferatur (sic),quia de illopreedictum est:Popu- rum , qui sub specie consulendi studium gerunt se-
lus quem non cognovi,serviet mihi (Psat. XLIV).AC- ducendi.
cepit in occulto annulum et monile et virgam (Gen. Eliud vero, qui contra eum superbe locutus est,
XXXVIII), quia vocatione signatur, juslificatione de- doctorem superbum et arrogantem demonstrat, qui
.coratur, glorificatione exaltatur. Quos enim prwde- durius increpatione sua fidelium intra sanctam Eccle-
\ stinavit, Uloset vocavit; quos autem vocavit, illos et: siam arguit el increpat lurbam,
§1 B. RABANTMAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 52

LIBER TERTIUS.

CAPUT PRIMUM. A Filia Pharaunis, quoeexposrtum Moysenad fipam


De alits tfitibusdamviris sive feminis, quorum nomina fluminis collegit (Exod. u), Ecelesia gentium est,
in Veteri Testamento scripta legunlur. quae Chrislum ad flumen sdotarisTavacri reperit.
Pharao nomen est non hominis, sed honoris, sicut Jamnes inlerpretatur marinus, sive ubi est signum.
npud nos Augusti appellantur reges, cum propriis Coram enim signis Moysi cessit, et defecit signum
nominibuscenseantur. Exprimitur autem in Latinum ejus. Unde et dixerunt magi : Hie digitus Dei esl
Pharao, denegans eutn, utique DeUm, sive dissipans, (Exod. VIH).
seu discooperiens,scilicet populum Dei, cujus fuit af- Mambres interpretatur mare pelliceum, sive mare
flictor. Hic ergo figuram diaboli habuit, qui in hujus in capite.
sseculi captivitate populum Dei perdere et terrenis Moyses'interpretatur sumptus ex aqua. Invenit
viliorum operibus praegravare tentavit. Cujus eunu- eum ad ripam fJiiminis expositum filia Pharaonis.
chus Puliphar, qui inferpretatur os inclinans ad dis- Quem colligens adoptavit sibi, voeavitque nomen
cenduin, emit Joseph,veridentibus fratribus suis. Sic ejus Moyses, eoquod de aqua sumpsit eum. Hic ly-
ct castus in disciplinis evangelicus populus prctio pum Christi gestavit; qui populaffi Dei fl jugo diabo-
fideiemil Christum, vendentibus eum Judoeisproxi- licoeservilutis eripuit, et ipsum diabolum in oelerna
missanguinis sui. Qui merito os inclinans ad discen- B poena damnavit.QuidecemplagispercussitjEgyptum,
dtim dicitur, quia subdit se doctoribus ad discendam et decem prseceptis erudivit pOpulumDei in deserto;
sapientiam divinam. Pharao ergosomniumvidil, quod quia Christus in mandalis Evangelii, quibus in de-
interpretalus est Joseph, quia mysterium incarna- serlo istius mundi nutrit credentes, arguit ac dam-
tionis Dominicae,quod ignorabat diabolus , Christus nat incredulos. Hic virga percutiens petram foiitem
gentibus manifestavit. Nam septcm anni ubertatis, viventis aquam produxit: sic et Christus per passio-
qui in septem spicis plenis, seu in seplem vaccis pin- iiem crucis mortem degustans, sanguinem et aquam
guibus ostendebanlur, septem charismatum spirita- de lalere suo produxit, quibus duobus sacramentis
lium dona, quibus uberlas fidei larga pielate redun- sancta induitur Ecclesia. Moyscs populum per de-
dat, significabant. At contra septem steriles ct tetiues sertum duxit, sed tamen nltra Jordaneffl in terram
famem verilatis et juslilioe novissimis temporibus fi- repromissionis hon introduxit : quia Vetus Testa-
gurabant. Joseph autem, qui typum induerat Christi, mentum licet futuram in ccelis patriam in scriplis
currum meruit et preeconiavit ante eum, et consti- suis promiserit, lameh non, nisi per Jesu Christi
luit illum PhaTao super universain tefrafti jEgypti : ducatum, aditum regni coelestis ulhjs adeptus est.
el Dominusnoster postquamest distractus a Juda, ut Hic quoque per fiuenta baptismatis populum suum
Joseph a frairibus, et de infernorurh carcere resur- *-"in terram Ecclesise inlroducens, vitae aeternseclectis
rexit, ascendit currum regni coelestis : de quo scri- suis dedil promissionem, et terrigenas fecit esse coe-
ptum est: CurrusDei decemmitlia(Psal. xcvn); et ac- licolas. Accepit ergo Moyses unam de septem filia-
cepil potestatem a Patre praedicandi et judicandi, bus Raguel, qui intcrpretatur paslio Dei, sive amicus
sicut apostolus Paulus ait: Et dedit ei nomen quod ejus Deus, nomine Sephoram, quoe interpretatuf
esl super omne nomen, ul in nomine Jesu omne genu pulchritudo, sive placens. Qusegenuit ei filiuin, quem
flectalur cwlestium,terrestriumetinfernorum (Phil. n). vocavit Gersan, quod interpretatur advena. Pcperit
Accepit quoque et annulum, pontificatum scilicet el alterum, qui vocatus est Eliezer, et intefpretatur
fidei, quo credentium animae salutis signo signanlur Deus meus adjutor, cum Redemplor de gentilipopulo
frontibus et cordibus. Per signum crucis figura oeterni Ecclesiam septiformem spiritali cottjugio srbi Copu-
regis exprimitur. Indiiiturque stola byssina, id est, lavit, quae licet munere sancti Spiritus septiformis
sancta carnebysso candidiore, et stola immortalita- sit, tamen una est in fide catholica : de qua in
tis. Accepitquoque torquem auream, id est, intelle- Canlico canticorum dicit: Vnttest eotumba mea ele-
ctum bonum. Praeco ante euni prsecedit, id est, aul cla genitricisuw (Cant. vi). HsecunUrrigeriuit filium,
Joannes Baptista, qui iter ejus praecedensprseconia- qui vocalur advena, et alterum qui voCattir Dei
bal dicens: ParateviamDomino (Matth. III). Habebitet " adjutorium. Quse nomina bone coftveniufrt populo
alium praecohem,tubam angeli, quiaipse venietin tuba Christiano ex circumcisione et praeputio convocato.
angeli (I Thess. iv). Dixit quoque rex ad Joseph : Advenseenim sunt, quia in incolatu istius mundi a
Ego sum Pharao. Absque tuo imperio non movebit ccelesli palria modo peregrinailtur; sed tamen Dei
quisquam manum aut pedem in omni lerra Mgypti. adjulorio nunquam carebunt.
Verlitque nomen illius, et vocavit eum tingua Mgy- Aaron mons fortitudinis interpretatur; propter
ptiaca salvatoremmundi (Gen.XLi).Quid manifestius quod thuribulum accipiens in medio superstitum
de Christo, quando sub figura Joseph Salvator osten- et interemplorum obviam sletit; et ruinam morlis,
dilur, non tantuufunius terroe Jigypli, scd etiam to- quasi quidam mons fortis, exclusit. Hic sacerdolio
tius mundi? suo Cliristi exprimit sacerdolium, quia sicut ille
55 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. III. 54
cruorc victimarura populinn expiabat, ita et Chri-. A L Duodecim exploralores scribarum ac Pharisaeo-
stus sacrificio sanguinis sui peecata diiuit mundi. rum imaginem tenuerunt, qui Israelilieum populum
Nam virga Aaron abscissa refloruit ac fructus pro- averteruut, ne confiderent gratiam divinae repro-
sulit : sic et arbor crucis Christi aeternaeviriditatis missionis adipisci posse per Chrislum.
ct fruclum vitoe perpeluoe per passionem Cliristi Duo portitores , qui de terra repromissionis bo-
nniverso protulit mundo, demonstravilqoe Christi trum in ligno humeris geslaverunt, duorum populo-
sacertiotlum perpetuo esse mansurum, et credenti- rum significationem expresserunt. Quorum prior
hns in eum esse proficuum. Judaicus gradiens adversus Christium dat terga;
Maria soror Aaron Synagogaespeciem pTcetuIit. poslerior Christianus eum, post quem vehit, Inspicit
Uxor Moysi jEtniopissa figuravit Ecclesiam ex et sequitur Christum.
geniilibus Chrislo conjunctam, cujus ob causam zelo Josue enim, qui inlerprelatur salvator, ipse in fi-
Synagoga obtrectans adversus Christum illico con- guram Chrisli populum a deserto salvavit, et in ter-
tagione lepraeperfunditur. rain repromissionis indaxit. Iste Jesus mittil duos
Eleazar interpretatur Deus meus adjutor, sive Dei exploralores ad Jericho urbem , qui suscipiuntur a
adjuiorium. Hic typum tenet sanctorum doclorum , merelrice Raab. Jesus ille dux populi in semetipso
qui verbo el exemplo sanctam adjuvant Ecclesiam; B Dominum Christuin et vocabulo oslendil et facto.
quorum unus ait : Dei sumus adjulores, Dei agricul- Jericho autem civitas mundus est, ad quem Do-
tura estis, Dei wdificatioestis (I Cor. m). minus Christus ad perscrutandos mores hominum
Amalec, qui interpretatur populus lambens, sive duo teslamenia direxit. Nam in eo ut credenlium
lingens cum exercitu suo. Qui humanam semper de- fidem aut rebellium pervicaciam plenius comproba-
siderat perdilionem, ct per doli machinationem po- rel, ante adventum judicii sui, quasi exploratores
pulum Dei decipere gestit, diabolum signilicat. Hic duos, Legem et Evangelium destinavit. Raab vero ,
obvius Dei populo resislens, ad signum crucis evin- quae interprelatur latitudo, vel fames, sive impetus ,
cilur. lypum tenet Ecclesioe,quae de extraneis atque alienis
Seon quoque rex Amorrhoeorum, qui in Lalinum gentibus congregata est; quae antea vivens in desi-
tentalio vertitur oculorum, euiudem diabolum signi- deriis carnis fornicabatur in idolis. De qualibus ait
ficat, qui mendacio fallendi se veltil angelum trans- Dominusad Judsos, quod proecederent in regno coe-
figuravit. lorum. Ilcec igitur tesfamenta Domini sola suscipit,
Og rex Basan, qui interprelatur conclusio. Hic in- et ea fuieliter conservat; inimicis omnino non tra-
tercludere molitur diffieullale vitiorum viam fidei dit, ipsa periclitari optans, dummodo illaesaac salva
nostrae, ne pateat nobis transitus ad regnum pro- C servarct. Hoeccasurum mundum, sicut illa civitalem
missum vitse eetemae. firmiter credidit. Haecpro se ac suoruro salute om-
Sepluaginta viri seniores, super quos cecidit spi- nium paclum cum testamentis Domini fecit; haec
ritus Dei, septuaginta gcnerationuin linguas in hoc in domo sua coccum , id est, signum sanguinis po-
mundo diffusas ostendit, ex quibus multi credentes suit; exlra hanc si quis fuerit inventus , ruinam
graliam Spiritus sancti acceperunt. saeculialque incendium mundi nulla ratione vitabit.
Dathan ct Abiron , et caeteri qui se a Moyse et Achan, qui de Jerieho anathemate concupivit,
Aaron segregantes, sacrificium usurpare conatisuiU, significat nequam Christianum, qui post perceptam
haerelicorum pravitatem designant, pernicicmque, fidem soecularesmores vel mundi iltecebras appetit.
eorum qui se a sacerdotibus Christi et socielate, Caleb vero, qui interpretatur quasi cor, aut canis,
Ecclesioedividunt, et sacrificia profana accipiunt. significat doctorem catholicum sapicntem corde el
Balaam qui interpretatur vanus populus, et cadensi forlem ac strenuum in exercitlo virlutum. Isle de-
apertos habuit oculos, lypum eorum tenuit, qui per poscil sibi a Josue permitli facultatem ut congre-
fidem cognitionem Dei habenl, sed obscurali operi- dialur cum dialecticis soecuii, cum his qui pro veris
bus corruunt. n falsa confirmant, ut eos confulet et superet, et sub-
Phinees ori parcens intrepretalur. Transfixit cumi verlet omnia quse illis falsis assertionibus construxe-
pugione Zambri cum scorto Madianitide; id est, , runt. Ideo denique videns alacritatem ejus Jesus,
Domini furorem placavit, ut parceret. Nam iste; benedixit, inquit, eum scilicet, quod talia deposcat
Phinees, qui Zambri et scortum in adulterio conver- et audiat. Sed et lu si vis dare operam studiis, et
santes taliter inferemit, figuram tenuit sanctorumi legern prudenter meditari, et eifici cordatus in lege
docforum qui Judaeoset haereticos spirilali mucrone; Dei, potes istas magnificas et munftas urbes, id est,
verbi Dei in amplexu falsse doclrinoe et concubitui assertiones subvertere falsilatis , ut et tu merearis
inlerfccerunt. benedici ab Jcsu, et accipere Hebron. Interpretalur
Zauibri interpretaturstellalacescens velamarlcans. autem Hebron conjunctio, Vd conjugium. Per quod
Proprie enim nomen ab amaritudine liguratum,, fortasse potest illud ostendi, quod spelunca duplex
quod peccando amaricaverit populum. comparata ab Abraham patriarcha in ea esl, in qua
Ille quoque, qui sabbato ligua collegit, significatt patrum reliquiaejacent, idest, Abraham cutii Sara,
eum quem cum peccato judicii dies invenerit, unde3 Isaac cum Rebecca, Jacob cum Lia. Ipse ergo in me-
jeterni sabbati requiem non meretur accipere moriis patrum haereditatem capit prudens et sapiens
55 B. RABANI MAURI ARCIIIEP. MOGUNT. OPERUMPARS II. 56
Caleb; ipsi Jesus Enachitarum gentium mclropolim A pervenit in sexcenlos , mundi hujus liguram tenet,
tribuit Hebron, et efflcitur ei sors usque in hodier- qui in sex diebus dicitur consummalus. Sexcentos
num diem. ergo in aratro dicilur percussisse ille cui per crueem
Othoniel, qui inlerpretatur tempus ejus Deus, vel Christi crucifixus est mundus.
responsio Dei. Iste significat rectores ecclesiarum ac Debora, quse interpretatur apis, significat prophe-
judices, quibus per Spiritus sancti gratiam judicium tiae suavitatem, et coelestis doctrinae dulcedineni.
non solum rerum gestarum datum est, sed et ani- Hsec habitabat sub palma inier Rama et Bethel.
marum. Nam scriptum est de ipso Othoniel : Et Rama interpretalur excelsa, Bethel domus Dei. Sub
factus est spiritus Domini super eum, et judicavil palma sedem habet prophetia, quia justus ut patma
Israel, et exiit ad bellum, et tradidit Dominus in ma- florebit (Psal. xci), inter excelsa videlicet et do-
nus ejus Chusar Sathon regem. Quare hoc ? quia spi- mum Dei; quia nihil vile habet prophetia, nec docet
ritus Domini in eo, et confortata est manus ejus nos quse sunt super lerrara quaerere , sed quse in
super Chusar Sathon. Et hoec dicit : Quia quievit coelis sunt et in excelsis. Hoec ergo primo vocavit
lerra sub eo judice quadraginta annis (Jud. v). Vides ad se Baruth , qui inlerpretalur coruscalio. Corus-
quam larga est divina clemenlia. Octo annis filii catio vero quae habel quidem lucem, sed non per-
Israel servierunt pro mullorum delictis; quadraginla B manentem; ad modicum enim temporis resplendel,
annis pro unius justilia in pace perdurant. et desinit. Unde Barach mihi videtur formam ge-
Adonibezec, qui interpretatur dominus fulminis , rere prioris populi, qui primo omnium per prophe-
significat diabolum, de quo Apostolus ait: Ipse enim tiam vocatus est, et legis splendore coruscavit, sed
Satanas transfigurat se in angelum lucis (Tl Cor. xi). non permansit. Cum ergo dixisset Debora elBarach,
Tola autem ejus potentia atque potestas vanitas est. id est, prophctia, ad priorem populum : Tibi prwce-
Quem filii Juda, hoc est, filii confessionis, ac filii Si- pit Dominus Deus Israel: et tu ascende in monlem
meon, id est, filii exaudilionis debellant, cum fideles Thabor, et accipe decemmillia viros, et reliqua quse
quique scuto fidei atque armis virtutum contra eum scripta sunt (Judic. iv); quid respondit Barach ex
dimicant; comprehendentesque eum , caedunt sum- persona populi ad prophetiam, audiamus. Non, in-
mitates manuum ac pedum ejus, cum primordia male quit, ascendam, nisi et tu ascenderis mecum, quia
operationis atque pravi exempli abscidere viriliter nescio diem in qua misit Dominus angelum suum me-
contendunt, quatenus malignse fraudis efficaciam cum. De excusatione quidem verum est, sed de repro-
repentinoe deceptionis non inveniant, cum vigor illi missione falsum est. Quod enim ascenderint in mon-
nocendi spiritali dimicatione aufertur. tem Dei, certum est; quod aulem pollicentur se
^ ascensuros esse cum
Eglon ergo rex Moabilarum , qui interpretatur prophetia, falsum est. Non
rolatus, vel orbitas, typum tenet diaboli, qui fatigat enim secuti sunt propheliam, ut crederent ei, de quo
populum Dei, et proplcr peccata sua sub scrvitutc omnis prophetia praescripta est, Christo. Propterea
constiluit. Hunc Aod judex , qui interpretatur glo- ergo dicit ad eum Debora : Ibo tecum; verumtamen
riosus, el est ambidexter habens gladium ancipitem, scito, quia non erit primatus luus in via hac qua in-
interfecit. Sic doclor calhoiicus rolantem diabolum cedis, sed in manu mulieris tradet Dominus Sisa-
in argumentis philosophorum sermone evangelico ram. Evidenter ostendit quia non erit apud illum
atque prophetico concludit, et exstinguit omnem pravi populum primatus, nec permanebit apud eum victo-
dogmatis et crassae inlelligentiae sensum, qui se ex- rise palma, sed in manus mulieris, cui nomen Jael,
tollit et erigit adversumspiritalemscienliam Christi. iradetur Sisara. Jael quoque interpretatur uscensio,
Possunt et angeli salutares in Othonielis vel Jacob et significat Ecclesiam, qua ascenditur in coeium ;
specie designari, quia, sicut saepe ostendimus , non cui traditur Sisara, qui interpretatur visio equi, hoc
solum a contrariis virtutibus impugnamur, sed et est, diabolus superbus et incentor carnalium vitio-
divinacbonaequevirtutes ad auxilium nostrum mil- rum. Quod autem Jael ligno tempora Sisaroe trans-
tuntur a Domino. Mittit etiam nobis Dominus vir- ,» fodit, Ecclesiae triumphum expressit, quae vexillo
lutem suam coelestem, per quam liberemur a jugo crucis diaboli imperium interfecit.
servitutis diabolicae; quae virtus omnia pro nobis Gedeon interpretatur experimentum iniquitatis eo-
agat, dextera et prospera; quse ducit in perditionem, rum. Frequentibus enim documenlis informatus est,
ei revocet nos ad illam veram viam, qui dicit: Ego quasi prsesagio contra hostes futuram victoriain
sum via, veritas et vita (Joan. xiv), Jesum Christum , expediret: ex quo futuro experimento etymologiam
Dominuin nostrum. nominis sumpsit. Gedeon ergo iste, qui cum trecen-
Samgar, qui inlerpretatur nomen advenm, sive ibi tis perrexit ad prsehum, typum Chrisli gestavit, qui
colonus,el qui sexcentos viros de Philisthiim vomere in signo crucis de mundo victoriam reporlavit. Tre-
enim numerus Tau Iittera conlinetur, quoe
percussit, ct defendit lsrael, ipse significat doctores centorum
ex genlibus , qui colunl agrum Dominicum, ct non speciem crucis ostendit.
Abimelech interpretatur pater meus rex. Videlur
semper gladio districti examinis contra adversarios
utuntur, sed aliquando agresli et simplici commo- crgo Gedeon Christi imaginem habuisse; scpluaginla
nilionc dc animis auditorum vitia et pcccala pro- vcro filii scpluaginta linguacvel naliones; qui crc-
Namqiie senarius numcrus, qui multiplicalus (lcntcs pcr scciindaiii rcgeiteialionem filii Dei esse
pellunl.
57 - DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. III. 58
meruerunt. Abimelcch vero filius ancillae typuin An- A eflccta est, Ecclesiae Christi lypum tenet, quse prius
tichristi portassc inlcUigilur, qui congrcgalis perdi- in gcntibus erat sterilis, nunc. largiter pollet per
tis nationibus regnum sibi improbe usurpabit, om- universam terram prole innumerosse fccundilatis.
nesque sanctos vi et persecutione, omnique crude- Heli interpretatur Deus meus. Hic sacerdos repro-
ptate trucidabit. Jonathan verb junior figura sanclo- batus abjectionem saccrdotii veteris testamenti prse-
jium fuit. Sicut enim Jonathan per fugam recessit, figuravit; quia licet illud a Deo per Moysen secun-
. el reliqui interfecti sunt fratres, sic nemo evadere dum tempus ordinatuin fuissel, tamen non perman-
poterit perseculionem Antichristi,nisi qui per fugam sit, quia aliud melius futurum erat ut in oelernum
recesseril, et in montem benedictionis ascenderit. pcrmaneret: Domini videlicet noslri Jesu Christi, de
Hic est mons , quem sancti circumdabunt, quem et quo scriptum est: Tu es sacerdos in wlernum secun-
sanctus Moyses in benedictionibus, sicut jam supe- dum ordinem Melchisedech(Psal. cix).
rius diclum cst, in Deuteronomio posuit. Ophni, discalciatus, filius enim Heli fuit, electus
Thola, qui interpretatur vermiculum,vel coccinum, in ministerium sacerdotii; cujus amissionem suo
significat eos qui geminse charitatis ardore accensi cxpressit vocabulo. Aposlolus enim ait : Catciali
bene ducalum populi Christiani gerunt. pedes in prwparalione Evangelii pacis (Eph. i). Et
Jair, qui interprelatur illuminans , hic signifrcat B Prophcta : Quum speciosi pedes, qui annunlianl
Redemptorem nostrum, qui dux ct rex est populi pacem ! (Isai. LH.) Iste ergo discalceatus inlerprc-
Chrisliani. Quod bene ipsa demonstrant nomina. tatur, ut ejus nomine veteris testamenti sacerdo-
Jair enim intcrprelalur illuminans, ctGalaad acervus tium a veteri populo significaretur ablatum.
lestimonii. Illuminans bene dicitur Dominus noster , Phinees super Ophni os mutum interpretatur;
de quo scriptum est in Evangelio : Erat lux vera , quo significatur sacerdotii veteris et doctrinae silen-
qum illumimt omnem hominem venientem in hunc tium. Hi ergo sacerdotes, qui capta ex gentibus arca
tnundum (Joan. i); et ad quem in psalmis Propheta perempti sunt, signant posleritatem sacerdotii prio-
ait: Illuminans lu mirabiliter a monlibus wternis ris fuisse exstinctam, et legis teslamentum esse
(Psul. LXXV).Hic ergo ex Galaad est, quia ex Scri- translatum ad cultum gentium.
pturis sacris cjus notitia percipitur : quem qui ibi Saniuel interpretatur nomen ejus Deus. Hic re-
corde credulo quoerit, sine dubio invenit. probato Ileli in ministerio sacerdolali successit.
Jephte qui inlerpretatur aperiens, vel apertum est. Novi sacerdotii successionem abjeclo veteri sacer-
Hic post victoriam filiam immolavil, Redemptoris dolio praenunliavit.
ostendens figuram, qui a facie fratrum suorum, id Isai, qui interpretatur insulw sacrificium, vel in-
est, Judoeorumabscedens , in gentibus principatum C censum, populum significat priorera, qui per mare
accepit; qui omnia humanaesalutis sacramenta lan- . Rubrum per Moysen translatus, sacrilicium secun-
quam juralus explevit, et quasi filiam , ita carnem dum legcm Deo exhibuit in deserto. De quo secun-
propriam pro salule Israel Domino obtulit. Jurasse dum carnera nalus cst David noster, Dominus vide-
Patri unigenitum legimus psalmo dicente : Sicut ju- licet Jesus Chrislus, qui est Rex regum et Dominus
ravit Domino, votum vovit Deo Jacob (Psal. cxxxi); dominantium.
scilicet ut sacramentum religionis in carnis suoepas- Saul petitio interpretatur. Notum est enim quod
sione pro salute generis humani cxpleret. Hebraeorurapopulus eum sibi regem peteret et acce-
Samson interpretatur sol eorum, vel solis fortitudo. pit, non secundum Deum, sed secundum suam vo-
Fuit enim virtutc clarus, el liberavit Israel de hosli- luntatem. Hic rex Judaici populi insinuat reproba-
bus : Salvatoris nostri mortein et vidoriam figura- tionem , sive ejusdem populi semulalionem , qui
vit, sive quia de faucibus diaboli gentes quasi favum David, id est, Christum injusto judicio conatus est
ab ore preecepli leonis abslraxil, sive quia post mor- perdere.
tem plures lucratur, plurimosque moriens quam David interpretatur fortis manu, utique quia for-
vivus exstinxit. lissiraus in prseliis fuil, ipse et desiderabilis in slirpe
Dalila, quae interpretalur paupercula, vel situta, et scilicet sua , de qua praedixerat propheta : Veniet
Samson verlicem decalvavit, Synagogam significat, desideralus cunctis gentibus (Agg. n). Hic Salvatoris
quoeChristum in Ioco Calvariae crucifixit. noslri expressit imaginem, sive quod in sectatione
Booz , qui inlerpretatur in fortitudine, sive in quo Judaeorum injustam perseculionem sustinuit, sive
robur, Christum verum Ecclesise sponsum expressit. quod manu fortis fortem vicit diabolum alque alli-
Ruth inlerpretatur feslinans. Alienigena enim erat gavit, ejusque spolia in tolo orbe distribuit.
ex gentili populo; quse , relicta patria, festinavit Goliath designat diabolum; cujus superbiam Chri-
transilire in terram Israel, dicens socrui suae: Quo- sti prostravit humilitas.
cunqueperrexeris pergum(Rulh. i). Hsec alienigena , Jonathan interpretalur columba;donum. Significat
quac Israelitico viro nupsit, Ecclesiam ad Chrislum eos , qui per gratiam Spiritus sancli verae fidei do-
venientem ostendit. num et devotionem crga David nostrum percipiunt.
Anna grutiu ejus iiilerpretalur. Quae dmn prius Urias interpretatur lux mea Dei est. Significat
esset sterilis natura, postremo Dei gratia fecuiidala diabolum , qui se per ficlionem in angelum lucis
est. Haec quse fuii sterilis , cl poslmodum fecunda transtulit. Cujus conjugio prius erat copulala Eccle-
59 B. RABANI MAURI ARCIIIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 60
sia, quam Christus concupivit lavantem, id est, sc- A fuit, lypum lenet scribarum ct Pharisoeorum, qui
metipsam a sordibus saeculiper lavacri undara pu- videbantur regere Judaicum populum, sed paterni-
rificantem. tatem ac dignitatem nominis sui perdiderunt. Cum
Absalon patris pax interpretatur per antiphrasirn, traditionibus suis violaverunt legem : sic Abia, capta
eo quod bellum adversus patrem gessisset, sive Belhel, idola Israeli in scandalum reservavit, ut
quod in ipso bello David pacalum fuisse legitur Hebroei asserunt, et ideo percussus a Domino mor-
filio, adeo ut eliam magno cum dolore exstinctum tuus est.
plangeret. Hic typum tenet Judoeorumvel Judae pro- Asa, qui interpretalur tollens, sive sustollens, hic
ditoris qui seditioncm levaverunt contra verum Da- in principio regni sui restauravit cultura divinum,
vid, rnvidenles ei, et principatui ejus insidias mo- et fecit quod bonum et beneplacitumeral in conspeclu
lientes. Domini, subvertitque altaria idolorum, et confregit
Salomon tribus nominibus fuisse perhibetur. Pri- simulacra (III Reg. xv). Unde graliam Domini pro-
mum vocabulum ejus Salomon, id est vacificus, eo meruit, ita ut pugnans contra iElhiopes victoriam
quod in regno ejus pax fuerit. Secundum nomen caperet, et cos usque ad internecionem coederel,
est Idida, eo quod fuerit dileclus et amabilis Domino. quia Domino pro eo pugnante et exercitum ejus ad-
Terlium Coelelh, q.uod Groeceappcllatur ecclesiasles, B juvante contriti sunt; sed postea in deterius rela-
Latine concionator, quod ad populum Ioqueretur. bens, cum auxilium Assyriorum conlra Basa regcm
Haeeergo Christi praenuntiant figuram, qui sedifica- Israel quoesisset; ct Anani prophelam ad se a Do-
vil domum Domino in coelesti Hierusalem, non de mino missum, ut eum inde corriperet, et in vincula
lighis et lapidibus, sed de sanclis hominibus. Ad misisset, graviter inde Dominum offendit. Unde ju-
ste sibi Deo retribuente incidit in languorem gravis-
cujus sapientiam audiendam regina venit ^thiopiae,
hoe est, Ecclesia de gentibus. Iloecergo ad pacifi- simum, et pedum dolorem vehementissimum: in
cum nostrum et amabilem Domino, de quo Pater quo et obiit. Nec et [in] infirmitate sua quoesivitDo-
ait : Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene minum, sed magis in niedicorum artem confidens
complacui (Matth. m), ut audiret sapientiam ejus, delusus esl. Is itaque eos figurat typice, qui bono
venit de ultimis terroe finibus, ct audito eo, visisque inchoant initio, sed malo finiunt termino; qui post
ministeriis ejus, in laudem ipsius prorupit dicens: abdicalionem idololatriae, et spretam servitutem
Beati viri tui, et beali servi lui, qui stant coram le doemoniorum, percepta gratia baptismatis et chri-
semper, et audiunt sapientiam luam. Sit Dominus smatis sacri unclione, slalim in primordio suaevitae
Deus tuus benediclus, cui placuisti, et posuit le su- pitlalis arripiunt opera ; sed fortiore oetate, ac juxta
**
per throKum Israel: eo quod dilexerit Dominus Is- proesentis vilee terminum, quando virtutibus operam
rael in sempiternum, et constiluit te regem, ut face- dare debuerant, ad vitia rebellabuntur [relabunlur],
resjudicium et jusliliam, etc. (III Reg. x). . et in pravis delecianlur actibus.
Roboam interprelatur latiludo populi, et ipsum Josaphat, qui interpretalur Deus judicium. Hic
per antiphrasin, eo quod decem tribubus ab eo se- ergo rex typum praefert populi credenliuni de gen-
paratis, duoe tantum ei relictoe sint. Hic ergo Ro- tibus, qui ad Redemptorem nostrum, relicto paren-
boam filius Salomonis et Jeroboam servus, sub qui- tum errore, convenit; sacro baptismate ablutus, ct
bus Israel in duas partes divisus est, designant dis- sancii chrismalis unctione linitus, a Chrislo Chri-
sensionem illani in Domini adventu factam, in qua slianum nomen et regiam dignitatem accepit: cui
pars credentium ex>Judseis regnat cum Chrislo, qui Petrus apostolus in Epistola sua ait: Vosestis genus
David genere ortus; pars vero secuta esl Antichri- electum, regale sacerdolium, gens sancta, populus
slum, cujus cultui nefandae servitulis errore con- acquiskionis (I Pelr. n). Quod nominis ipsius inter-
stricti sunt. Aliter autem Roboam significat malos pretatio bene confirmat. Inlerpretatur autem juxta
reclores in Ecclesia, qui lerrenis cupiditalibus de- quosdain Josaphat Domini dos, sive qui est dotatus,
dili negligunt curam habere subditorum, et dele- Ecclesia gcntium ergo pretio sanguinis Christi com
ctantur in multitudine sibi obsequentium nec ta- parata, et Spiritus sancti pignore dolata, consorlium
men condignam habent sollicitudinem sibi commis- sponsi coeleslis et societalem regni promeruit. Cui
sorum. factae sunt infinitae divitise, sive in convenlu diver-
Jeroboam interpretatur judicalio, sive causa po- sarum nationum ad fidem, seu in acquisitione varia-
pnli, vel, utquidam aiunt, divisio, eo quod in regno rum virtulum, et multa gloria spiritalis sapien-
ejug divisus sit populus Israel, et praecisus a regno lise.
Slirpis David; divisionis enim populi causa iste Achab autem impius, qui in Samaria regnabat,
exstilit. Significat haereticos, qui dissensionem Iiseresiarchas exprimit, qui perditorum turbam per
amant, et unitatem fidei catholicse haeresibus sein- errorem devia ducunt, et in perpetuum mortis prse-
-dunt, acsic cullui malignorum spirituum sibi [se] cipilium mergunt. Quod autem Josaphat aflinitate
©bsequentes tradunt. Interprelatur autem Jeroboam conjuncltis est Achab, descenditque ad eum in Sa-
dijudicans populum. Nam haerelici dijudicare popu- inariam, contra hosles praebens ei auxilium, illos
Jum videntur, cum erroris sui sequacem faciunl. figuraliter demonstrat qui de catholicis ad hseretico-
Abia, qui interpretalur paler Dominus, vel pater 1'uin amiciliam se inclinant; qui licct a rectse fidei
61 DE UNIVERSOLIBRI XXII.-—LIB. III. 62
tramite non recedant, tamen errantium societatem A Amasias, qui interpretatur populum lollcns, signi-
atqus communionem perfecle non devitant. Quod fical malos rectores, qui populum Dei noxio errore
nullo modo sine culpa esse poterit, maxime cura sive pravis exemplis suis tollunt a vera religione,
PauluS ait apostolus hserelicum homincm post unam et inducunt in errorem atque pravam conversatio-
et secuidam correptionem devitandum (Tit. m). nem; qui videlicet, sicut Amasias, simulant in ali-
Jorain, qui interpretatur quis est excelsus, et de quibus bonos se esse, sed tamen non sunt, quia per-
religioso palre Josaphat genitus ad perfidiam decli- fectum cor non habent in cultu Dei, sed nutanlcs
navit, et fornicari fecit filiosJuda, imitatus fornicatio- atque vacillantes semper instabiles fiunt, et magis
nemdomus Achab, eospotest significare qui catholica diabolo quam Deo servire probantur.
fideimlmti, acChristiano baptismale regenerati, Ec- Ozias, qui interpretatur forliludo Domini, diony-
desiae instituebantur sacramentis; sed relinquentes mus erat; quia qui in Paralipomenon Ozias, idem
fidei veritatem, errores sequuntur hoereticorum, el in libro Regum Azarias nominatur. Ozias iuterpre-
non solum ipsi a Iramite sani dogmatis exorbitant, talur virius Domini, et Azarias auxilium Domini.
imo alios secum per errorum devia ducere certant. Et recte virtus Domini vel auxilium Domini vocatur,
Unde illos Elias, hoc est, sermo propheticus redar- quia quandiu recta egil, divina ope adjutus, plu-
guit, quia omnis divinorum librorum sanclio tales B rima eommisit feliciter bella, et ubique de hoslibus
reprehendit, ac merito suoeperversitatis gravissimis triumphavit. Sed postquam per superbiam illicila
testationibus increpat. tentabat, lcpra percussus, et nominis et honoris si-
Achazias, qui interpretatur apprehendens Domi- mul fuscavit dignitatem. Hic rex, qui ob meritum
num, significat scribas et Pharisoeos doctores legis scelerum suorum in fronte contagio Ieproe perfundi-
veteris, qui tenentes Scripturam, legem Domini non lur, regnum indical Judeeorum, qui dcdecus et ma-
tamen servaverunt. Idcirco Jehu quem Dominus per culas perfidioe in fronle gerunt, ubi signum crucis
Elisoeum prophetam ad exstirpandam domum Achah portare noluerunt.
et sacerdotes Baal interficiendos misit, percussit Jo- Joathan, qui interpretatur consummatus vel perfe-
ram regem Israel, et Achaziam regem Juda, et Je- ctus, secutus est pulchram etymologiam nominis.
zabel impiissimam reginam de palatio in Jezrael Fecit enim rec.lum in conspectu Domini, et portara
praecipitare fecit. Jehu cnim typice designare potest templi oedificavitexcelsam. Juxla mysticum sensum,
gentium principatum, quem Dominus ac Redemptoi quem melius rex iste Joathan, cujus vita et opera
noster destinavit, ut in sacrilega civitate, queepro- laudantur, quam Rederaptorem nostrum ? de quo
phetas et ipsum Dominum prophetarum occidit, el Psalmista ail : Quoniam tnagnus Dominus et landa-
apostolos ejus persecuta est, judicia exerceret, et " bilis nimis et terribilis esl super omnes deos (Psal.
eam ultione jusla perimeret, atque sacerdotium va- xcv). Cujus persecutionem nomen ipsum Joathan
num, quod post Christi adventum inaniter habuerat, exprimit. Interpretaturenim consummatus, sive per-
destrueret, templumque subverteret, nec non et im- fectus. Et de Domino Salvalore Paulus ad Hebroeos
piam synagogam quae sanguinem sanctorum sempev scribens ait : Et quidem cum esset Filins Dei, didi-
sitiebal, de regni culmine preecipilaret, ac rectores cit ex his, qum passus est, obedienliam, et consum-
ipsius interficeret. tnalus faclus est omnibus obtemperantibus sibi causa
Alhalia igitur hacc, quaesemen David exslinguerc salutis mternw (Heb. v). Ipse oedificavitportam do-
moliebalur et regiam stirpem delere, bene impieta- mus Domini cxcelsam, quia per ipsum introitus pa-
tem exprimit Synagogae, quse per nequitiam menlis tet fidclibus regni coeleslis : Ego sytm, inquil,
seminis David, hoc est Christi, insidiatrix erat, el ostium : per me si quis ingredielur, salvabitur (Joan.
odium contra eum semper in corde gerebat, quia x). Et recte hsec excelsa porta vocatur, quia de hac
omnes gentes
aliquando regnare videbalur, cum legis caeremonias eadem Psalmista ait: Excelsus super
lemporaliter observabat. Interpretalur Athalia tem- est Dominus, super cmlos gloria ejus (Psal. cxn).
eorum
poralis Domini. Sed Josabeth slrehuitate, quoein- Dicuntur et sancti doctores portoe, quia per
sicut et
terpretatur saturitas Domini, id est Ecclesiae, in qua praedicationem vitoe discimus introitum ;
veraesunt deliciae, servalur Joas, qui interpretalui portoe inferi diciintur baeretici, qui contra Ecclesiam
memoria Domini, Chrislus videlicet, in quo memo- super petram xdificatam, ipsius Domini atteslatione
ria est nominis Domini, ne per credulitatem sae- praevalere non possunt.
vientis hostis inlerimatur in cordibus electorum. Achas inlerprelatur apprehendens. Denique Achas
et scelus ido-
magisque nutriatur in domo Joiadoe ponlificis, qu: qui ex justo patre editus in perfidiam
dilectus Domini interpretatur. De quo Patris vos lolatrioe delapsus est, significat haereticos, qui ex
ait: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bent calholicis patribus sacramento fidei imbuti sunt,
complacui (Matth. m). Cujus domus sancta Ecclesit sed ad apostasiam declinantes cullum divinum si-
est, ubi in fide electorum manens quotidie facit au- mulacris errorum suorum praebere non timent; qui
hoc est, effectum pravae medita-
gmenlum corporis sui, donec lempore judicii sce- fructum uteri sui,
ptrum regni et potentiam adversus eos extollat qu tiouis in igne zeli daemoniis immolant; quia sicut
et interfectricem sanctorurr Achas, spoliala domo Dominiet domo regum et prin-
deprimere cogitabant,
«ternis deputaverit poenis. cipum, dedil regi Assyriorum munera, et tamen
65 B. RABANlMAURIARCIIIEP. MOGUNT.OPERUM PARS H. 64
nihil ci profuit, ita isti aurum sagacis ingcnii et,A consentienles vitiis suis persouas ehgunt; quos
argenlum cloquentiae conflant in cullum idoloruin, Pharao in Rcblata vinxit, et in ^Egyplum duxit,
ut inlereant. jfigyplum invocant et Assyrios adeunl, cum diabolus per muitiiudinem adulalorum ener-
cum a potestatibus islius mundi protegi quaerunt; vans decipit corda prselatorum. Reblata enim, mul-
sed in transitu eorum capti atque occisi sunt, quia titudo inlcrpretatur; sicque in spiritali iEgypto
maledictus est homo qui confidit in hominem,et po- vinctos catenis in peccatorum tenebrosum mergit
nit carnem brachium suum, el a Domino recedil cor abyssum.
ejus (Jerem. xvn). Joachim idem est qui et Eliachin. Nam Joachim
Ezechias intcrpretatur apprehendens Dominum, inlerpretatur ubi esl prmparatio, et Eliachin, Dei re-
vel fortitudo Domini; et non tantum per se suosque surrectio. Significat deviantes pastores fidelium, qui
opus Dei strenue gessit, imo per nuntios ad simile sunt scienlia apparali atque ornali, et poteslate su-
studium alios provocavit, typum gerit DominiSalva- blimali; sed magis per hsec dona diabolo scrvire
toris, in quo habilat omnis pleniludo divinitatis cor- probantur quam Deo, et variis viliis subduntur.
poraliter, et esl caput omnis principalus et polestatis Sciendum autcm, quod cum semel quis cuilibet se
(Col. n); Dominus .fortis et potens in prmlio (Psal. manciparit vitio, non uno sed rnullis dominis obno-
xxm). Hic transgressiones patrum, et omnes prae- B ' xius erit. Unde Joachim, quein Pharao ante cen-
varicationes, quae fuerunt sub lege, sanguine suo sum sibi dare coegit, nunc Nabuchodonosor, rex Ba-
diluit, et cultum pietalis in Ecclesia plene instaura- bylonis, sibi tribus annis servire compeliit. Quid
vit. Ipse Iegatos suos ad convocandas gentes ad fi- est ergo aliud regis Babylonis servum esse, quam
dem, hoc est, primum prophetas, deinde apostolos persuasionis delectatione atque consensu antiquc
misit, non solum de Judeea, sed et de aliis nationi- hosti subdilum fore, et in cogilando, loquendo at-
bus, plurimos ad catholicam fidem, et ad veram re- que in agendo, tolum vitiis deditum quasi libere ab
ligionem post proedicationemEvangelii sui conduxit. eo possideri ?
Quod autem Ezechiae pro bono opere adjiciuntur Joachim sive Jechonias, qui cum matre ductus
quindecim anni, significat omnes sanctos quibus ob est in Babylonera simul el thesauro templi Domini,
sequcndam vitam selernam quinque libri legis Moysi significat lapsura atque ruinam pastorum atque re-
cum decem verbis Decalogi dati sunt, ul per com- ctorum Ecclesise, qui veri Nabuchodonosor, hoc
plementum legis et praeceptorum regni coelestisple- est, diaboli arte delusi, in confusionem abducuntur
nitudinem consequantur. crrorum atque vitiorum, et qui per Domini gratiam
Manasses aulem, qui interprelatur obliviosus(per ac studium bonum alios sermone doctrinseet bonis
1 exemplis ad veram religionem suscitare debuerant,
multa enim scelera et sacrilegia reliquerat el oblilus C
fuerat Deum), exemplar est veraciler pcenitenlium ipsi variis vitiis trucidali, morle absorpti sunt pec-
et in Domini misericordiam confitentiuin. Docet catorum. Hoc enim nomen Joachim, qui restscilans,
enim nos quod post commissa scelera nullus debet vel qui est consurgens, interpretatur, significat. Cum
de Dei misericordia desperare, sed magis per pceni- quosimul pretiosissima vasaDomini in captivitatcm
tentiam congruam spem haberc vcnise, si eam rite asporlabantur, quia illi qui in regni culmine excel-
perfecerit. lcbant, vel morum honcstate fulgebant, malorum
Ammon interpretatur fidelis vel honestus. Quod deprawti exemplis simul cum ipsis iii prsedam ces-
magis de eo per anliphrasin dicluin intclligi potest, serc diaboli.
quam secundum veritalem, quia cum idololatra es- Sedecias, qui inlerpretatur justus Doniini. Hujus
set, quomodo fidelis esse poluit ? Typum enim ipse oculos in Reblatha rex Babylonis evulsit. Reblalha
tenet hsereticorum, qui licet fingant se esse bonos verlilur iii Latinum multa hmc, ideoque significabat
ct Dei cultores, tamen erranles, et in errorem lnit- eos, qui in hujus mundi malitia aclione involvun-
tentes, magis diabolo quam Deo servire compro- tur, atquc a diabolo captivati, intelligentiae oculos
bantur. . • perdunt.
Josias rex, qui interpretatur ubi est incensumDo- Jeroboam, qui interpretatur dijudicans populum,
mini (haecenim estpropria etymologia nominis ejus), ct decem tribus a domo David et a templo Dei se-
eo quod Deo incensum sacroe oralionis et bonorum parans ad idololalriam perduxit, significat hsereticos,
operum sacrificium offerens, simulacra quae fece- qui dissensionem araant, et unitatem fidei calho-
runt anteriores reges combussit, et celebravit Pa- licaehoeresibussciudunt, ac sic cultui malignorum
scha legitimum, et de templo Domini idola multa spiriluum sibi obsequentes tradunt.
depulit. Significat eniin in hoc Chrislum, qui pas- Achab, qui interpretalur fraler patris, et rex fuit
sionem suscepit, atque omnia exsccrabilia genlium injuslus, et iniquam habuit uxorem, significatper-
de templis corporis noslri dejiciens, igne virtutis secutores Christianorum, et maxime Judseorum po-
suaeexusla comminuit, alque in hujus sseculitor- pulum synagogse cohabitalorem, qui persecutus est
rentem projecit. prophetas et sanclos Dei, qui ad eum missi sunl in-
Joachas, qui interpretatur retenlus, significal pra- dicare voluntalem Dei, et docere praecepta ipsius
vos rcctores, quos populus terrae, carnales videlicct legis: de quo etiam Christus carnem assumere digna-
terrense cupiditati dedili, sccunduin morcs suos tus est. Concupivit crgo Achab vineam Nabothi qui
'
RK DE UNIVERSO LIBRI XXII. '-i LIB. III. 66
inlerpretatur perspicuus, sive confessio : Jezrahe- A ster; babel proprie Babyloncm consonat: et eiucilur
litse, hoc cst, honestalis Dei, sive seminis Dei, Domini nomen Zorobabel, hoc est, iste magister de Babylo.ne.
videlicet nostri Jesu Christi, veri Filii Dei, cujus vi- In Babylone enim ortus est, ubi princeps gentis Ju-
nea plebs est Israelitica. De qua Isaias ait: Vinea dseseexstitit.
Domini Sabaolh domus Israel est (Isa. v). Ut fecisset Judilh interpretatur laudans vel confitens.
in eam hortum olerum, hoc est, ut ubi vinum gratise Esther interpretatur absconsa. Hae quoque mulie-
spiritalis germinare debuit, ibi fragilia quaeque do- res, quae typum gestant Ecclesise, hostes 'fidei pu-
gmata perPharisaicam superstitionem transplantaret. niunt, ac populum ab interitu eruunt.
Sed Nabolhhancvineam dare nolenti, id est, Chrislo Susanna interpretatur lilia vel gratia ejus. Haec
Pharisoeorum superslitionibus non consentienti, im- figuravit Ecclesiam, quam falsitale Judaei quasi ad-
pia uxor Jezabel, hoc est, Synagoga Judseorum, ma- ulteram accusant.
chinata est mortem. Interpretatur enim Jezabel co- Tobias priscse legis imaginem tenet; cujusoculos
habitatrix, sive fluxus vanus: quod bene convenit Sy- Judaici passeres obcsecant, dum eos luminis sacra-
nagogse, quse habitare videbatur in domo Domini, mentum male intelligentes obcsecant.
sed per varia desideria vanitatis defluebat. Misit Tobias filius ejus Domini nostri Jesu Christi ima-
ergo Jezabel litteras ad majores natu et ad optima- B ginem habuit, qui velut absconditam et obcsecatam
tes qui erant in civitate, ut, subintroductis falsis te- figuram caligine legis, claritate suoe virtutis illumi-
stibus, testimonium falsum contra Naboth ponerent nat.
quodbenedixissetDeum et regem, et sic eductum Machabaeiseptem, qui sub Antiocho acerbissima
de civitate lapidarent, ut moreretur, cum Synagoga perpessi tornienta gloriosissime coronati sunt, signi-
per pontifices, scribas et Pharisaeos meditata est ficant Ecclesiam sepliformem, quse ab inimicis Chri-
mortem Christi. Hic ergo Achab, veros prophetas sti multam martyrum stragem pertulit, et glorise coe-
Dei spernens, falsos prophetas audivit, el sic delu- Iestis coronam accepit.
sus a diabolo, gladio hostis interiit. Sic et populus
Judseorum spernendo doctores Evangelii, et sequendo CAPUT II.
praecursores Antichristi, necnon et ipsum caput -ini- De prophetis.
quorum, in mortem corruet sempiternam. Quos gentihtas vates appellat, hos nostri prophe-
Ochosias, qui interpretatur apprehendens Deum, tas vocant: quasi prwfatores, quod porro fantur,
fiUuserat Achab, ct persequebatur prophetas Dei, et et de futuris vera proedicunt. Qui autem a nobis
maxime Eliam, significat populum Judaeorum, et ma- prophetm, in Veteri Testamento videntes appellaban-
xime principesSynagogae, qui peccatis et vitiis dediti, C tur : quia videbant ea quee caeteri non videbant, et
et veritatem a se repellebant, imo persequebantur. praespiciebant ea quse in ministerio [mysterio] abs-
Unde legitur in Evangelio quod miserunt principes et condita erant. Hinc est quod scriptum est in Sa-
Pharismi ministros, «t apprehenderent Jesum. Domus muele : Eamus ad videntem (I Reg. ix). Hinc Isaias :
ergo OchozioeSynagoga est Judaeorum, qua; legali- Vidi, inquit, Dominum sedentem super thronum ex-
bus praeceptis quasi cancellis ccenaculi undique cir- celsum et elevatum (Isai. vi). Ezechieli aperti sunt
cumdata erat; sed sicut Ochozias per cancellos, qui- cceli, et vidit visiones Dei. Quorumdam autem pro-
bus tueri debuit, ruens segritudinem nimiam incur- phetarum etymologise nominum annolandae sunt.
rit, ita et populus Judseorum, legis cuslodiam exce- Vocabula enim eorum satis ostendunt, quid in futu-
dens, in languorem desperabilem peccatorum cecidit, ris factis dictisque suis pronuntiassent.
ubi quia divina prsesidia dereliquit, salutis remedia Elias interpretatur Dominus Deus. Ex futuri igi-
invenire non meruit. tur praesagio sic vocatus. Nam cum altercaretur ia
Nabuchodonosor, qui intcrpretatur propheiia la- sacrificio cum quadringentis sacerdotibus Baal, in-
gunculm angustm, sive prophetans islius modi sigr.um, vocato nomine Domini, descendit ignis de ccelosuper
pro somnio scilicet futurorum, quod vidisse narra- " holocauslum. Quod cum vidisset omnis populus, ceci-
tur et Daniel interprelatus est; sive sessioin agni- dit in faciem suam et ait: Dominus ipse est Deus
tione anguslim, pro his qui in captivitatem ab eo (III Reg. xvm). Ex hac igitur causa tale prius no-
ducti sunt: lypum lenet diaboli, qui haereticorum men aecepit, pro eo quod per eum postea cogno-
plebem erroris captivitate devictam ab Hierusalem, verit populus Dominum Deum. Idem et fortis Domi-
hoc est, ab Ecclesia in Babyloniam, id est, ignoran- nus inlerpretatur, vel propter quod interfecit eosdem
tiae confusionem abduxit. sacerdotes, vel propter quod Achab adversitatem
Princeps coquorum, qui muros Hierusalem sub- toleravit. Hic Christum demonslrat, quia sicut hic
vertit, hoc significat, quia omnes qui ventris deside- igneo curru ad superna sublatus est, ita Christus
rio serviunt, virtutes animaedestruunt. . carnem suam, in qua natus est et passus et resur-
Jesus, sacerdos magnus, figuram gerebat Christi, rexit, assumpsit in ccelum.
per quem ex peregrinatione sseculi hujus ad coelestem Vidua, ad quam miltitur Elias pascendus, Ecclesia
Hierusalem nobis fuisse regressus oslenditur. est, ad quam per fidem venisse Christus legitur. Cu-
Zorobabel apud Hebrseos ex tribus integris nomi- jus farinaevel farina et oleuin benedicitur et non de-
liibus traditur jjssecompositus. Zo, iste ; ro, magi- fecit, id est, gralia Chrisli corporis, et unctio chrt-
«7 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 68
smatis, quae toto"mundo quolidie impenditur et nun- A trise prophetasset, domui Judaesalutem praenuntiavit.
quam minuitur. Propter quod Ezechias rex Judav sublatis idolis,
Septem millia virorum, de quibus dictum est quos [quae]prsecedentes reges consecraverant, tem-
Eliae qui non curvaverunt genu ante Baal, significant plum Domini purgasse ac purificasse demonslralur.
numerum sanctorum qui, Spiritu septiformis gratioe Hic Christi demonstravk iiguram, qui ex fornica-
tione gentium assumpsit in eorpore suo Ecciesiam.
impleti, diabolo renuntiaverunt.
Elisoeus Domini satus interpretatur. Vocabulum Joel inlerpretatur Dominus Deus, sive incipiens
autem et idem ex futuri proesagio suscepit. Denique Deo, \e\ fuit Dei. Hoc enim ejus vocabulum resonat
et multas virtutes fecit, ct famem pellens populum etymologia incerta. Hic indicat typice eos qui per
a morte salvavit. Hic eumdem Redemptorem Domi- fidei ostium divuwescientiae incipiunt.cognoscere sa-
num figuravit, qui de montis altitudine, id est, cce- cramentum.
lorum descendens sublimitate, humiliavit seipsum a Amos iaterpretatur populus amisus. Prophelia
forma Dei usque ad formam hominis, ac mortuis enim ejus ad populum fuit Israel, qui jam avulsus
membris sua membra composuit, et nostrse morta- erat a DoBaioo,et aureis vituKs servivit, sive avul-
litali sui corporis medieinam aptavit. sus a regno stirpis David. Hic ergo pastor et rusti-
Pueri qui insultantes Elisaeo,elamabant: Ascende, B cus Christi est typus, qui ,ab ofiicio pastorali peco>
calve, ascende, calve (IV Reg. n), et invasi a bestiis rtiui, id est, ab Hebrseorum regimine translatus,
in
perierunt, indicant populurn Judaicum, qui puerili nunc alios greges pascit gentibus.
stultilia irriserunt Christum in toco Calvarise cruci- Abdias interpretalur servus Domini. Sicut enira
fixum; et capti a duobus ursis, hoc est Tito et Ve- Moyses famulus Domini, «t Apos^&Jusservus Christi,
ita iste Iegatus ad gentes raissus videt et prsedicat
spasiano, interierunt.
Puer Elisaei, qui cum baculo ad resuscitandum quoe prophetali digna sunt minielerio et servituti:
mulieris csl filium missus, typum priscse legis oslen- inde servus Domini vocatur. Hic quidem in Samaria
dit: quoc generi humano transmissa nihil procstilit, centum pavit prcphelos, et significat omnes fidei
nisi quod in virga solam austcritalem servitutis mon- prsedicatores, qui in hoc mundo alimentis sancta-
stravit. Suuamitis filius morluus humani generis fi- rum Scripturarum omnes credentes reficiunt.
guram tenet,.super quem Christus oscitans Spiritum Jonas, qui interpretatur eolumba, sive dolens.
septiformis sjratiae spiritaliter aspirat, per quem a Columba pro geraitu, quoniam in ventre ceti Iriduo
morte peccator reviviscat. fuit; dolens autem vei propler trislitiam, quam ha-
Naaman Syrus significat ex gcntibus populum buit de salute Ninivitarum, vei propter hederam su-
congregatum, maculis delictorum pollutum, alque a C bilo arescentcm, cujus umbraculo tegebatur conlra
Christo per sacramenta baptismalis purificatum. solis ardorem. fpse est filius Amathi, idem cum hoc
Isaias interpretatur satus Domini, et merito. Sal- Sarepianse viduce fiiiiis, ut Judsei aflirmant, quem
vatorem enim universarum gentium, ejusque sacra- resuscitavit Elias, malre poslea ad eum dicente:
menta amplius quam Caeleri praedical. Hic quoque Nunc cognoviquod vir Dei es lu, et verbum veritalis
formam evangelistarnm ct apostolorum expressit, in ore tuo cst (III Reg. xvii). Ob hanc causam ipsum
qui uwiversa sacraftventa Christi non quasi per figu- puerum Amathi vocitatum. Amatlii enim ex Hebrseo
ram, sed velut praesentia, prsedicavit. in Latinam Iinguam veritas dicitur, et ex eo quod
Jeremias interpretatur excelsus Domini, pro eo verum Elias loculus est, ille qui suscitatus est, fi-
quod diclum est ei : Constitui te sttper genles et re- lius nuncupatus est veritatis. Jonas quoque tam ser-
gna (Jer. 1) Hic autem in verbo et passionibus suis mone quam naufragio suo passionem Christi, mor-
mortem et passionem figuravit Domini Salvatoris. temque et resurreclionem figural: sive quod de navi
Ezechiel interpretattir fortitudo Dei. Hic quoque ad mare, tanquam de cruce ad terram projectus est;
imaginem Ghristi gestavit, qui positum in hac ter- sive quod in ventre ceti exceptus est, lanquam in
rena peregriuatione populum salutaribus prseceptis sepultura terrse, Iribus diebus et tfibus noctibus re-
" condilus est, et quod per figuram Niniven poeniten-
instigat.
Daniel interpretatur judicium Dei, sive quod in tiam rnundi praedixit. ln sequentibus typum gerit
presbyterorum judicio sententiam divinae examina- Judseorum, qui salutem gentium non tantum adve-
tionis exhibuit, dum reperta eorum falsitate Susan- nire noluerunl, sed cum venit, invisi sunt. Ninive
nam ab inleritu liberavit, sive quod visiones et som- quoque gentium significat speciem, Jonas vero in
nia.quibus per singula qusedamsenigmata futura mon- loco Judoeorum. Nam quemadmodum Ninivitarum
slrabantur, sagaci mente discernens aperuit (Dan. ix). salus ad semulalionemprovocavit Jonara, ita redem-
Hic desideriorum vir appellatus est, quia panem de- ptio gentium scandalum exstitit Judseorum. Merito
siderii non manducavit, et vinum concupiscentiae et contra orientem civitatis sedisse legitur sub urii-
non bibit. Idem vitam caelibemtenuit [tenendo] simi- bra hederse (Jon. IV); ita eadem plebs separans se a
litudinem habuit continentise eorum qui sunt in otio salute Ecclesise dolore tabida contra Christum, id
sanclo, et non terrenis rerum copiis abutnntur. est, orientem linguam suam movere nititur sedens
Osee interpretatur salvalor, aut salvans. Dum sub umbra legis. Quae umbra verme arefacta est,
enim iram Dei in populum Isracl ob criraen idolola- quia advenicnte Christo vetera transierunt : et ecce
Rn DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. III. . 70
aulcm A plietse (iguram gcstaverunt sanctorum, qui in nobis
facla sunt omnia nova (IlCgr. v). Prophetavit
sub Ozia rege Juda, quando et Osee et Amos et hujus pcregrinalionis vita fulurum tempus liberatio-
Isaias prophetaverunt. nis decantant.
Micheas, qui interpretalur quis hic, vel quis iste, Malachias interpretatur angelus Domini, id est,
aut humilitas, signilieat illum qui in Evangelio ait: nuntius. Quidquid enim loquebatur, quasi a Domino
Discite utfie quia milis sum et humilis corde (Matth. essent mandata, ita credebantur : et inde ita nomea
xi), el de quo Propheta dixit : Generalionem atitem ejus Septuaginta interpretes transtuierunt, dicentes :
ejus quis enarrabit (Isai. LIII)? ad quem verbum Dei Assumptio verbi Domini super Israel in manu angeti
factum est, quia Verbum caro faclum est, et habita- ejus. Iste enim typum Salvatoris nostri tenuit, qui
vit in mbis iSoan. i); per cujus dispensationem pri- angelus magni consilii dicitur.
mum prophetoe et postea apostftli ad prsedicandum Esdras interpretalur adjutor.
verbum Dei missi sunt. Qiianlum ergo ad historiam Nehemias interprelatur consolatora Domino. Quo-
perlihet secundum ordinem captivitalis, quia pri- dam enim praesagio futurorum nomina ista sortita
mum est capla Samaria melropolis Israel, postea sunt. Fuerunt enim in adjutorium et consolationem
Hierusalem urbs Judae, prophetise titulus ponitur pri- omni illi populo redeunti ad patriam. Nam et tem-
mum de Samaria, sccundo de Hierusalem. Quantum B plum Domini iidem resedificaverant, et inurorum et
vero ad mysticos inlellectus, quia Samaria semper turrium opus ipsi restauraveruut. Typiiui ergo isti
in haereslbus accipitur. Hlerusalem in typo Ecclesiae, habent et apostolorum et prsedicatorum Evangelii
dicimus verbum Domini fieri ad humilem et cohse- Christi, qui spiritale oedificiumDei post exitum fide-
redem Uihristi de diversis dogmatibus Ecclesise, qtiia lium de Babylone istius mundi, atque regressum in
forte peccatum commiserat, et totius ordinis volu- terram repromissionis, verbis et exemplis quotidie
men contexerat. instaurando reoedificant, ut quoeprius per negligen-
Nahum interpretatur germen, sive consolator. In- tiam vel desidiam pristinorum habitatorum corrue-
crepat enim civilatem smnguinum,et post evcrsionem rant, ipsi instanti nisu et studio perfecto cum co-
iltitts consolslur Sion, dicens : Ecce super montes pe- operatoribus devotis recuperent.
des evangdtizantisel annuntiantis pacem (Nah. i). Hic; Ananias interpretatur gratia Dei. Idem et Sidrach
quoque sanclorum praedicatorum typum lenet, qui lingua Chaldaica, quod interpretatur deeorus meus.
civitatem sangiiinum, hoc est, Babylonem spirilalemi Azarias interpretatur auxilium Bomini. ldem et
increpantes arguunt, germen fidei et bonorum ope- Abdenago, quod in Lalinum vertitur serviens taceo.
rum ab eis expetentes; si poeriilenlram cgerint de Misael quia populus Domini. Ipse et Misaac, qui
peccatis suis, consolatioiiem venioe illis promittunt. C interpretatur risus vel gaudium. Hi tres pueri figu-
Habactlc mterpretatur amplexans. Quia vel ex eo ram praetulerunt sanctorum, qui corpus suum in
quod amabili* Domini fuit, vocatur amplexatio, vcl[ persecutione obtulerunt.
quod in certamine cum Deo congreditur amplexantis, Asaph interpretatur sgnagoga : significans Gongrc-
id est, luctanlis sortitus est nomen. Nullus eriim tam! gationem quae creJidit, non quoe obstinata perman-
audaci voce ausus est Deum ad disceptationem ju-. .-sil. Nam post resurrectionem Domini confessa le-
stitiae provocare, cur in rebus humanis et mundii g4mus multa millia Judaeorum, sicut inler alia te-
islius tanta rerum versetur iniquitas. Significat enimi stantur Acta apostolorum.
fidelem populum qui, super excelsa elevatus, in[ Ethan interpretatur robustus. Elhan autem isle
cruce Dominum contemplatur, [diceus : Cornua ini sicut et Eman de cantoribus David rtegis est, quos
manibus ejus, illic confirmala est virtus glorimejus! Verba Dierum narrant; filius videlicet Chusi, filii
(Hab. iii). Abdi, de congregatione Merari filii Levi; vel de illis
Sophonias speculum, vel arcanum Domini inter- sapientibus, quibus in Iibro Regum Salomonis sa-
pretatur, quod utrumque ad prophetas convenit. Ipsii pientia preefertur : Sapientior, inquit, Ethan Ezrahe-
enim sciunt mysteria Dei. Unde et Ezechieli dicitur : lita et Eman (III Reg. iv). Tantse igitur scientiae
Speculatorem te posui (Ezech. iu). Et alibi: Non fa- hoc carmen est, ut sapientissimi illius nomine me-
ciet Dominus quidquam, nisi revelaverit servis suis> reantur ascribi.
prophetis (Amos.m). Iste enim significat eos qui peif Eman filius fuit Johel, filii Samuel, de familia
contemplationis arcanum ad profectum veniunt meri-- Gaath filii Levi, unus de cantoribus quos David in
torum. collatione arcee praefecit reliquis ad canendum.
Aggaeusinterpretalur in Latinum festivus et tmtus; Enian interpretatur frater ejus. Quo vocabulo
resonat. Destructum enim lemplum aedificandumpro-• Dominus Cairislus appellat eos, qui ejus praeccptis
phetat, et post luctum captivitatis regressionis laeti- operibusque devoti sunt, sicut ait in Evangelio:
tiam pracdicat. Ite, dicite fratribus meis (Matik. xn). Israelitae, id
Zacharias interpretatur memoria Domini. Septua-• est, Deum videntes; quod utique illis accidere mani-
gesimo enim anno desolationis templi completo, Za-- festum est, qui per obedieritiae ministerium sancta
charia praedicante, memoratus est Dominus populii Domini luce radiantur.
sui, jussuque Cyri reversus est Dei populus , elt Idithun inlerpretatur transiliens eos : significans
resedificatumest urbs et templum. Isti enim duo pro- eum qui mente terrena transcendit
iransilitquc eos
71 B. RABANIMAURl ARCHIEP. MOGUNT. OPERUMPARS II. 72
qui inhserentes humo, et incurvati in terra, ca A (Gen. xxn); ct ad Saulum in via : Saule, Saule, cjuid
quae ima sunt cogitant alque in excelso mentis me persequeris ? (Act. ix.)
habitant, de virtute Dei libero carmine philoso- Sextum genus accepta parabola; sicut apud Sa-
phatur. lomonem in Proverbiis : et apud Ralaam cum evoca-
Filii Chore, sicut et Eman, Echan, Asaph ct Idi- retur ad Balac (Num. xxn).
thun, non psalmographi, sed cantores fuere a David Septimum genus repletioSpirilus sancti; sicut peno
quidem ob psalmodiam electi; sed ob significantiam apud omnes prophelas.
nomiuum litulis psalmorum congruenter affixi. Alii tria genera visionum essc dixerunt. Unum,
Ghore ergo dicilur calvaria. In cujus noininis loco secundum oculos corporis ; sicut vidit Abraham
Dominus est crucifixus; et ideo filii Chore merito tres viros sub ilice Mambre; et Moyses ignem in
dicunlur, qui passionis illius sacramento tota de- rubo; et discipuli tranfiguralum Dominum in raonte
volione famulantur. inter Moysen et Eliam; et caetcra hujusmodi. Alte-
Zacharias interpretatur memoria Domini, ob hoc rum, secundum spiritum, quo imaginamur ea quae
quod canit memorari lestamenti sancti sui. per corpus sentimus; sicut vidit Petrus discum
Joannes Baptista interpretatur Domini gratia, eo illum submitti de ccelo cum variis animalibus; et
quod sil limes prophetiae, praenuntius gratise, sive B sicut Isaias Dominum in sede altissima non cor-
inilium baptismatis, per quod gratia minislratur. poraliter, sed spiritaliter vidit. Non cnim Deum
Hi sunt prophetae veteris testamenti novique, quo- forma corporea circumterminat, sed quemadmodum
rum finis Christus, cui dicitur a Patre: Et Pro- figurate non proprie dicuntur multa, ila etiam figu-
phetam in gentibus posui le (Isai. LX). rate multa monstrantur. Terlium autem genus est
Quot sunt genera prophetiae? Prophetiae autem visionis quod neque corporcis sensibus, neque ulla
animse qua corporaliua. rerum imagines ca-
genera septem sunt. Primum genus, extasis, quod parte
cst mentis excessus; sicut videtur Petrus vas illud piuntur, sed per intuitum menlis, quo intellecta con-
submissum in stupore mentis(Acr. x). spicitur veritas; sicut Daniel praedilus mente vidit
Secundum genus visio; sicut apud Isaiam legitur: quod Balthasar viderat corpore : sine quo genere
Vidi Dominum sedentemsuper solium excelsum cum illa duo vel infrucluosa sunt, vel etiam in errorem
variis animalibus (Isa. vi). mittunt.
Tertium genus somnium; sicut Jacob subnixam Omnia tamen hsec genera Spirilus sanctus modc-
in coelo scalam dormiens vidit (Gen. XXVIII). ratur. Habere autem prophetiam non solum bonus,
Quartum genus per nubes; sicut ad Moysen et ad sed etiam malus potest. Nam invenimus Saulem
Job post plagam loquitur Deus. C regem prophetasse. Persequebatur enim sanctum
Quintum genus vox de cwlo; sicut ad Abraham David, et impletus spiritu, prophelare incsepit.
sonuit, dicens : Ne injicias manum luum in puerum

LIBER QUARTUS.

CAPUTPRIMUM. rotae, de quibus idem propheta narrat, quod cssent


Dehispersonisquw ad Novum Testamentum pertinent. juxta animalia, et per quatuor partes irent, et non
In primis igitur nolandum est, quodquatuor evan- reverterentur, cum ambulareni, eamdem significa-
gelistaeDominumnostrum Jesum Chrislum sub qua- tionem habent. Nec non et qualuor facies, de quibus
luor animalium vullibus figuraliter exprimunt. Mat- scriptum est, quod esset una facies cherub, et alia
thoeus .enim eumdem Redemptorem natum et pas- facies hominis, et tertia facies leonis,et quartafacies
sum annuntians, in similitudinem hominis comparat. aquilae, idem demonstrat. Quatuor autem sunt
Marcus a solitudine exorsus leonis figuram induit, et D plagae orbis; et quatuor vicissitudines temporum
Chrisli regnum invictum, potentiamque proclamat. annuos fructus hominibus praebent: sic et sancta
Lucas quoque per viluli mysticum vultum Chri- Ecclesia Christi in quatuor partibus mundi dilata
slum pro nobis praedicatimmolandum. Joannes autemi per totum tempus hujus sseculidoctrina evangelica
per figuram aquilaeeumdem Christum post resurre- nutritur et roboratur. Unde sancti doclores, qui per
ctionem carnis demonslrat revolasse in coelos. Hos' quatuor Evangelia totum orbem illuminant, quatuor
ergo qualuor evangelistas, sive quatuor, quse con- prsecipue virtutes, hoc est prudentiam, justiliaui
scripsere Evangelia per figuram expresserunt qua- fortitudinem, temperantiam nobis commendant, ut in
tuor paradisi fluminade uno fonte prodeuntia, qusEi his conversantes, Deo placitam exhibeamus servitu-
irrigant omnem superficiem terrse. Similiter et qua- tem. Item quatuor millia satiala ex septem panibus
tuor animalia, quaeEzechiel propheta in libro suci leguntur in Evangelio a Domino; et paraly ticus a
commemorat, dicens : Quatuor facies erant uni, et' qttatuor viris ad sanandum Christo offertur. Prseter
qualuor pennw uni, et manus hominis sub pennis eo- hsec quoque in aliis plurimis locis sanctse Scri-
rum (Ezech. i), in quatuor partibus per significatio- plurac quaternarius numerus horum figuram nobis
nem eosdem demonslrabat. Sic quoquc ct qualuoi iiisinuat, ct supcrfluuinest dchisomnibus hicnarrare.
75 DE UNIVERSOLlBRl XXII. — LIB. IV. 74
Apostoli quoque omnes totius Ecclesise portant A stolorum tenuere figuram, qui in sacro baptisinale
typum, quia iidem in dimiltendis peccatis similem oflicii sui tropaeafixerunt, et pnedicalionis suae cre-
acceperunt potestalem. Habent quidem formam pa- dentibus insignia reUquerunt. Hi tantum duodecim
triarcharum, quia per verbum preedicationis in tolo viri ad prsedicandum testimonium sempiternum, id
or-beterrarum populum Dei spiritaliter genuerunt. est Evangelium regni Dei, omnibus per orbem terrae
Proinde considerandum est ipse mysticus numerus nationibus missi sunt, qui etiam in sancta Ecclesia
duodecira apostolorum, quibus figuris in Scriptura omnibus sunt credenlibus missi in testimonium, quia
sacra insignis constet. Nam sicut Deus Pater per quisquis ad seternse vitae gaudia pervenire voluerit,
unigenitum Filium suum in virtute Spiritus sancti eorum praedicationemet doctrinam in omnibus se-
primam mundi creationem sex dierum operatione qui necesse esl; quorumque successores nunc in
complevit, ita eliamduplicatoeodemsenarionumero, sancta Ecclesia sunt omnes veritatis praedicalores
unde duodecim eflrciuntur, mundum perditum, etiam aniiuntiantes et prsedicanles verbum salutis aeternse
prope deletum, DominusJesus Christuspersuos duo- in Christo Jesu Dominonostro. Nam rex Salomon,
decim renovavit apostolos. Et sicut duodecim men- qui pacificus inlerpretatur, mare seneum, id est, lu-
sibus in circulo anni diversis temperamenlis mundi terem super duodecim boves seneos posuit ante tem-
fruclus ad usum humani generis per Dei largitatem B plum, ubi sacerdotes et ministri altaris lavabanl
omnipotentis renovalur, ita per duodecim aposlolo- manus, cum ingrederentur sauctuarium Domini: ila
rum doctrinam frucluiu bonorum operum Deoafferre Christus mare aeneum, id est, confessionem verae
humanum genus fideliter inchoavit. Hicest verus fidci vel eliam confessionem delicti, sive sacrse
Mazarolh, id est, signifer, per quem sol justitiee Scripturse doctrinam super humeros duodecim po-
Christus omui tempore totum illuminat orbem. Et suit apostolorum, quorum doctrina oranes iinbuli fi-
sicul dies duodecim horis ab ortu solis usque ad oc- deles per confessionem verse fidei et poenitentiam
casum volvitur, ita dies verus Christus per duode- delictorum ab oranibus mundentur sordibus, et di-
cim apostolos suos ad inchoationem rectaeconversa- gni efficianlur ad seterna sancta Domini sui inlroire
lionis, quod per ortum solis intelligitur, suos illu- et regni coelestisgaudia possidere. Duodecim nani-
strat fideles; inquaqui usque ad occasum, id est, que portae sanctse eranl in civitate Hierusalem, per
usque adfinemvitaeperseveraverit, in oeternumsalvus quas introibant et egrediebantur omnes manenlcs
erit. Et sicul Jacob, qui supplantator dicitur, duode- et venientes in eam. Hsec duodecim aposloloruui
cim filiosgcnuit ad possidendam repromissionis ter- figuram expresserunt, qui vere portoe sunl spirilalis
ram, ita Christus, qui supplantavit diabolum, duode- Hierusalem : per quorum proedicationem et doctri-
cim elegit apostolos, quibus terram repromissionis, ^ nam oinnibus undique venieutibus in sanctam Ec-
id esl regni ccelestis benedictionem, tradidit, et po- clesiam patefactse sunt portoe regni ccelestis, qui-
lestatem eis tribuit calcandi super scorpiones et scr- bus etiam data est potestas et successoribus eorum
pentes, et super omnem virtutem inimici. Itera sicut in Ecclesia ligandi et solvendi in coelo et in tcrra,
Moysesundique ex orani parte, id est, ab oriente et ut quoscunque per culpam ligaverint in terra, ligali
occideiite, ab aquilone et auslro per duodecim tri- sintiu oeterna tormenta, quoscunque auteiii solveriiil
bus melalurcastracirca labernaculum Dei, ita Chri- confiteiiies et poenilentespeccata sua, soluli sint in
slus per duodecim apostolos quaternum Evangelium coelo, omnimn hic remissione peccatorum perccpta
per qualuor orbis parles.annuntians, ad aeterna la- ad ;eternaebeatiludinis gaudia eorum precibus ad-
bernacula omnes sibi credentes invitavit, dicens : juti per Dei gratiam pervenire mereanlur. Haec de
Venitead me, omnesqui laboralis et onerali estis, et apostolis Christi generaliter rnodo dicta sufficiant,
ego reficiam vos (Matlh. xi), et recipiam in aelernoe quorum quid specialiter significent nomina, paulo
vitae tabernacula. Et sicut duodecim fontes in Celim, post in sequentibus dicemus.
unde lassatus valde valida siti populus polatus est, Septuaginla duo discipuli significant illustrationem
ila per duodecim apostolosoninis turba fidelium sa- tolius orbis per Evangeliuin trinitatis; viginti qua-
croefidei doctrina potatur, et ad aeternsevitae gaudia tuor enim horis mundus omnis peragitur. Qui nu-
sancta praedicationevocalur. Josue quoque, qui fi- merus triplicatus propter eamdem trinitatera in sep-
guram Chrisli et nomine el actu expressit, duode- pluaginta duo deducitur. Idcirco autem mittuntur
cim exploratores misit ad explorandum terram re- bini propter prsedicandum Dei araorem et proximi,
promissionis, quam DeusAbrahaedilecto suo &lsemi- ve! mysterium gemini testamenti.
ni ejus daturum promisil : sic et Christus duodecim Zacharias, ut supra dictum est, interpretalur
misit apostolos inter numerositatem omnium gen- memoria Domini.
tium evangelizare regnum Dei, ut de illis Psalmista Elisabelh Dei mei saturitas, vel Dei mei jura-
ait : In omnemterram exivit sonus eorum, et in fi- mtnlum inlerpretatur. Elisabeth typum lenet ve-
nes orbislerrw verba eorum (Psal. xvm). Viri quo- leris legis seu prophetiae; sicut Zacharias marilus
que duodecim ex duodecim tribubus Israel siccis ejus veteris legis sacerdotii. Unde sicut Zacharias
pedibus Jordanera transeuntes, duodecim lapides mutus Joannis scribendo nomen edidit; sicut vetus
elevantes, prosigno ihidem posuerunt in testimo» sacerdotium sub typo sacerdotium Christi et gratiam
nium sempiternum posteris suis. Hi duodccim apo- novi testamcnli expressit; et sicut Elisabeth Mariuj
PATROL. CXI.
7S B. RABANI MAURl ARCIUEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 76
salutationem audiens, quando infans in utero ejus A num sequebatur, significat eos qui Christi fidem non
exsultavit, Spiritu sancto replela, beatam et bene- propter Dominum, sed propter lucrum saeculi appe-
dictam esse matrem Domini proedicavit: sic spiri- tunt.
;as in littera advenieuti Christo laetatus est, et tota Dsemoniacus, quem Dominus in regione Gerase-
series veleris testamenti Spiritu sancto feta be- norum a legione curavit, significat gentilem popu-
nedictam ac salubrem Salvatovis incarnationem uni- ltim multorum cullibus dsemoniorum obnoxium.
verso mundo proeconiata est. Pastores porcorum fugienles, qui ea quoe gcsta
Joannes formam habuit legis, quse Christum an- sunt nuntiant in civitate, significant principes iru-
nuntiavit, et remissionem peccatorum per lavacri piorum, qui dum fidem Christi fugiunt, virtutes ta-
gralianr proedicavit. men cjus stupenles mirantur et praedicant. Paralyti-
foseph sponsus, qui custos virginitatis ejus fuit, cus jacens in lectulo, anima est, vila dissoluta in
significat Chrislum sponsum Ecclesioe, cujus virgi- corpore suo. Quaedum fuerit gratia Chrisli pev re-
nitas in fide vera ab ipso usque in finem conservatur. missionem peccatorum sanata, confestim pristino
Maria illuminalrix, sive slella maris, interpreta- robore recepto resurgit, et lectum carnis suae, in
tur. Genuit enim lumen mundi. Sernione autens quo debilis jacebat, ad domum virluturo reportal ut
"
Syro Maria, Domina nuncupatur; et pulchre, quia se intra conscientiaesuoesecreta constringat, et ne-
Dominum genuit cceliet terrae et universae creaturoe. quaquam in exterioribus uitra voluptatibus dissolula
Mystice autem Ecclesioe figuram gestal et speciem, discurrat.
quoe, cum sit desponsata Christo, virgo perseverat. Archisynagogi filia, ad quam curandam Dominus
Magi figuravcrunt gentium populos, lucem fidei dum pergeret, prius tamen antequam ad eam ve-
cognituros, indicantes sacramentorum numero, Chri- niret, tetigit euin a tergo miilier, quoe profluvio san-
sUim per thura esse Deum, per rnyrrham lionii- guinis laborabat, et curata est, archisynagogi qui-
nem passum, per aurum rcgem omnium saeculorum. dem filia Judoeae typum tenuit; hoec autem, quae
Herodes, qui infantibus necem intulit, diaboli profluvio sanguinis laborabat, figuram habuit Ec-
formam expressit; vel gentium, quoe cupientes 110- clesia; ex gentibus. Quoedum post proedicationem ct
men Christi exstinguere de muudo, in neceni rnarty- post passionem ac post ascensionem Christi credidit,
rum saevierunt. quasi a lergo Dominuni tetigit: et ante accipere
Muti qui in Evangelio curantur, significant eos salutem quam synagoga promeruil.
qui fidem Christi confitentur. Duo coecijuxta viam sedentes, significant ulrosinie.
Caeci significant eos qui non intellexerunt fidera n
populos Judaeorum et gentitim per fidein Christo
quain crediderunt. appropinquanles, qui dixit: Ego sum via (Joan. xiv).
Surdi siguLficant eos qui non obediunt praecepris
Docmonium habens coecuset mut,v,s,qui scribitur
Dei. Claudi, qui non recie in semita luamlatorura a Salvatore
curatus, indicat eos qui ex idololatria
Dei gradientes, implere proaccpta sahiiai-Lanegligunt.
ad fideiu Dominicam convertunlur. Quibus
Homo prudens, qui aedificavit uonium S';am supva gentium
iamen expulso a corde dacmonum eultu, dunt pristi-
petram, significat doclorem fideleiii, qui in Cliri- nain lucem perceperunt fidei, postea ad laudandum
sto ponil doctrinae sua; ac vilae stabilimcntum. ISe
Dominuin eorttm lingua resolvitur, ut coufitcantur
vero qui aedificayil domum suam super areniiiu,
eum quem antea negaverunt.
haereticorum dogmata designai, qui sic oedilicaiU,
ut ruiuain faciant magnain. Homo manum aridam babens significat animam
misericorduB operibns infructuosam, cui cum dici-
Irieprosus, quem Christus- desceudens de monic
tur : Exlende manum tuam (Luc. vi), admonet sem-
primum curavit, indicat humaiuun genus delicto-
rura contagio uiaculosum : hoc Redeinplor dum de per porrigeudam eleemosynam pauperibus.
coelorum aUiludin.c quasi de monte dcscenderet a Homo, de quo immundus spiritus exivit, et riir-
vario doemonimi cullu inundavit, atque in unita- sumeum occupavit, significat hominem poenitentem,
1 cui per subsecutam
tem fidei reparavit. negligentiam acrius m.enlcm
Centurio fule .1 genlium signiiicat. Puer autein et occupat carnis voluptas, adjunctis secum scplein
fiUa Chananaioeniulicris, quos Chrislus non veniens spiriiibus viliorum, iil esl, iracundia, invidia, alque
ad eos salvat, casdem geiitcs ostondunl, quas Do- ventris ingluvie, inani gloria, acsupcrhia.
minus non corporali pr;vseiil.i,i visiiavil, scif per Palcrfamilias proferens ile thesauro suo nova cl
fidem verbi salvavil. Ipsa quoquc niuliei' Chananica vctera , Christus est, profercns de imp.cnetrabili
Ecclesia; gentium gerebat iigurain, qua; lanquam scienlia sua geinina Tcstamenta : Vetus, in quo fe-
canis quserit micas dc mensa doiniiioriini, id cst, licilas tcrrena proiuittitur; Novuni, per quod re-
saturari doctrinis apostolorum cl prophetaruin. guum coeloruinsperaiur
Socrus Pelri febricitaus significat synagogam Homo qui scminavit in agro suo granum sinapis,
sestu carnalium dcsideriorum. accensam. Cujus filia Christus esl, qui seminavit fidem in mundo , in
est pars. illa credentiunr, quae data esl Petro re- qua volucres cieli, id est spiritales animae, requie-
genda. scunt.
Scriba repudiatus, qui propier quaesluni Domi- Muiier, qutc fermentum abscondit in satis tribus,
77 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. IV. 78
j perceperunt; qui vero ullima hora, illi sunt qui jam
significat scientiam spirituaHs doctrinoe ferventem in A
Trinitatis amore. decrepiti et in extremo vitoe suae tempore vocati ad
Homo qni absconditum thesaurum in agro reperit, Christuin veneruiu : qui tamen pfioribus parem
illeest qui in isto mundo, venditis omnibus, Christum mercedem aeternae beatitudinis accipiunt, in illis
vitamque oeternam aequirit. conservans Chrislus jusiitiam, qui a prima hora na-
Quinque mitlia viropum, qui quinque panibus et tivitatisoperati sunt, in islis impendens misericor-
duobus piscibus pasti sunt, ecclesiastici sunt populi, diam, qui una vitoehora laboravcrunt.
qui per quinque sensus corporis alimento legis spi- Duo filii missi ad operandam vineara duorum po-
rilalis a Christo reficiuntur, et duplici Testamento, pulorum typum demonstrant. Primus enim missus
quasi gemellis piscibus, saturantur. vocatur gentium populus per naturae intelligeruiam
Quatuor aulem millia virorum qui aliis septem ad operis diviui culturam : qui tamen spernens con-
panibus aluntur, eadem Ecclesia gentium est, quae tumax exstitit et sese iturum negavit. AdVeniente
in quatuor partibus mundi diffundilur atque uber- autem Domino, priorem contumaciam sequenti
tate septiformis gratiae recreatur. eraendavit obedientia. Secuudus autem filius rais-
IUe qui saepenunc in ignem, nunc in aquam cade- sus Judoeus per legis cognilionem respondit: Omnia
bat, mundum significat. Ignis autem iram inflam- B 1 quKCunquedixerit nobis Dominus , faciemtls (Exod.
manlem, aqua carnis voluptatem demonstrat, in xxiv). Sed idcirco damnalur, quia non solum in
quibus semper arreptus quotidiano lapsu praecrpi- confessione legis proevaricatus est, sed in ipsum Do-
tatur. minum vinese parricidales manus extendit.
Moyses et Elias, qui apparuerunt cum Domino in Homo qui vineam plantavit, Dei portat figuram,
monte, lex el prophelse intelliguntur, quorum voci- qui condidit Hierusalem. In qua aedificavit turrim,
bus passio et resurrectio et gloria Domini decla- et torcular fodit, altare videlicet et templum, et
ratur. sepem circumdedit, id est, angelorum rnunilione
Homo habens centum oves, et reliclis illis ovem vallavit. Coloni autem, quibus vineam locat, po-
perditam quserit, ac repertam humeris revehit, fi- pulus est Israel, qui sub divino cultu possedit Hie-
guram Christi expressit qtti, relictis nonaginta no- rusalem.
vem agminibus angelorum in ccelis, ovem quoe pe- Servi autem qui tempore fructuum missi inter-
rierat in Adam, ut bonus pastor, quaesitam in gen- fecti sunt a colonis, prophetoe intelliguntur qtiorum
tibus, reperit, atque crucis suae humeris paradiso sanguis eutisus est a Judoeis, dum ab eis quoorerent
reportavit. juslitiae fructum et legis.
Mulier quae perditam reperit dragmam, Ecclesia C ( Filius autem novissime missus, quem ejectum co-
est, quae animam diaboli laqueis abstractam dum loni extra vineam occiderunt, Christus est, quem
inveneritperpoenilenliam, et angelorumet hoininum crucifixerunt Jud;ei, ejicientes euin exlra portas
facit fsetitiam. Hierusalem. Coloni auteni quos Dominus vineseper-
Debitor decem talentorum significat homines qui didit, iidem populi Juda;orum intelliguntur, qui olim,
Deo sunt obnoxii per transgressionem decem proe- ut videniur, dispersi sunt atque perempti. Illi au-
ceptorum. Sed sicut nobis posccntibus a Domino tem agricolee, ad quos vinea transfcrri praecipilur,
peccata relaxantur, ita unusquisquo nostrum dimit- significant apostolos vel successores apostolorum.
lere debel exemplo Domini ne, dum ininima debita Rex qui fecit nuplias filio suo, Deus Pater intel-
in nobis peccantibus non concedimus, majora nostra ligitur : qui copulavit, ex
virgine carnein Christo.
exsolvere cum usuris poenarum cogamur. Servi vero qui missisuntvocare invitatos,apostoli
Dives qui caiuelo comparatur, personam indicat sunt atque prophctoe , qui Judoeos
per Legem et
Judaeorum, qui de legis potentia gloriantur; quam Evangelium provocaverunt. Sed illi modo terrenis
quia propler terreua colunt, non babent regnurn tempestatibus, modo carnis et legis onere pressi,
coelorum : ibique facilius gentium populus crimini- solemnitatem adventus Domini contempserunt; viiae
bus tortuosus et sarcinis peccatorum gravatus in- " oeternaegaudia gentes introisse manifestum est.
greditur, quasi per foramen acus, per angustias pas- Rex iratus qui misit exercitus suos, et perdidit in-
sionum ac labores. lerfectores illos, et civitafem incendit, Deus Pater
Paterfamiiias qui operarios ad vineam conduxit est, qui suscitavit Vespasianum Coesarem Romano-
et denarii mercedem promittit, Christus est, qui vocat rum, qui et
populum gladio vastavit, et civitatem
omnes ad cultmu fidei, promitlens eis proemiumper- Hierusalem fundiius cum suis universis evertit, ita
fectoebeatitudinis. ut ulterius belligerare non posset.
Operarii qui hora prima conducti sunt, hi sunt Hominem auteni non habentem vestem nuptialeni
qui a rudinientisinfanliaecaltumfideiconseciiti sunt; in accubitu , qui loquente rege obmutuit, quein
qui aulem hora tertia, hi sunt qui in adolescentia jubct servis suis ablatum mitli in tenebras extcrio-
adfidem accesserunt; qui vero hora sexta conducti rcs, illc est qni in fide quidem cum caeteris requie-
sunt, hi sunt qui in juventutis lelale crediderunt; scit; sed si invenlus fuerit in die judicu vestem ca>'-
qui autem hora nona accesserunt, illi sunt qui a ju- nis opcribus habere pollutam, confestim jubetur ab
venlute iu senectutem declinantes, Christi gratiam angelis tolli ac mergi in gehennam ignis aeterni.
79 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. ftn
Duo debitores, ex quibus unus debebat feneratori A Homo qui descendebat ab Hierusalem in Jericbo
denarios quingentos, alter quinquaginla, significavil etincidit in latrones, ipse Adam figuratur in genere
populum Judaeorum et gentium, ex quibus ille, qui suo, qui dum descenderet de paradiso ccelesti in
quinquaginta denarios debuit, Judseorum typum ha- mundum, incidit in angelos tenebrarum.
buit; ille vero qui quingentos, gentium expressit fi- Samaritanus descendens, qui vulnera ejus curavit,
guram, qui ab initio mundi debitor semper exislens Christus est custos nosler, qui de coelo descendit,
chirographum peccati per poenitentiam non exsolvit. et genus humanum a vulneribus peccatorum cu-
Adveniente itaque Christo, tandem credidit, atque ravit.
uberiorem misericordiae fructum accepit. Unde quia Stabularius apostoli sunt, vel successores eorum ,
plus illi concessum est a Christo, amplius diligit qui infinnitatem nostram proedicatione evangelica
Christum, sicut scriplum est : Cui plus dimiltilur, recreant.
plus diiigit (Luc. vn). Martha, quae excepit Christum in domo sua et
Septem fratres, qui unam mulierem habuerunt, ministrabat, significat Ecclesiam in hac vita Chri-
et sine filiis mortui sunt, homines infideles intelli- stum in corde suo excipientem et opere jusliliae la-
guntur, qui in proesentivita, quoeper septem dierum borantem.
circulum decurrit, totam vitam suam sine fructu B Maria, soror ejus, quoe sedebat secus Christi pedcs
justitiae consuinpserunt. et audiebat verbum, demonstrat eamdem Eccle-
Duo in lecto, illi significantur qui remoti a turbis siam in futuro seeculoab omni opere cessantein , et
in otio quodamvitae vacare videntur. in sola contemplatione sapientise Christi requiescen-
Duee molentes in mola, qui negotiis temporalium tem.
rerum circumferuntur. Homo qui ineaia nocte postulaoat an amico suo
Duo in agro, qui in ministerio Ecclesiae lanquam tres panes, similitudinem exprimit cujusque in me-
in agro Dominico operantur : ex quibus, adveniente dia tribulationeposlulantisDominum, ut det eiscien-
saeculi adversitate, id est nocte, quidam permanent tiam Trinitalis.
in fide, et assumuntur ad vitam, quidam decedunt, Dives cujus uberes fructus ager attulit, significat
et relinquuntur ad poenam. hominem luxuriis deditum, et abundanlem peccatis,
Quinque virgines sapientes, omnes animae sanctae quem immoderato fluxu amplius peccare desideran-
intelligunlur; quae quoniam per quinque sensus cor- tem arguit Dominus, dicens : Stulte, hac nocte aufe-
poris nullam admittunt cordis corruptionem, idcirco retura te anima lua : et quw prmparasti, cujus erunl ?
quiuario numero computaulur. Quinque virgines fa- (Luc. xn).
tuae, quae non habent in vasis suis oleum, illse ani- C Quinque illi in domo una, id est, pater, raater,
rnse sunt quse habent quidem integrilatem corporum, filius, filia, nurus, quibus, duo in tres, et tres in duo
sed non servant intra conscientiam boni operis te- «lividuntur, significant humanum genus fide et reli-
stimonium, dum in facie gloriantur apud homines, gione ah invicem separatum, partim in discissione
et non in corde apud Deum : ideo quod quia in schismatis, quod duo significanl, partim in numero
vasis pectorum suorum mentis splendorem non ge- Trinitatis, quod tria demonstrant. Divisusenim filius
runt, adveniente Domino a regni ejus gaudio reclu- est adversus patrem suum, id est, populus ex genli-
duntur. bus venicns adversus diabolum, cum quo ante fue-
Homo peregre proficiscens, qui tradidit bona sua rat sociatus. Divisa est et filia adversus matrem
servis suis, Christus est, qui post resurrectionem suam, id est, plebs ex Judoeis credens, adversus im-
suam ad ccelos regrediens, tradidit evangelicam gra- piam synagogam. Divisa est et nurus adversus so-
tiam evangeUcis negotiatoribus fenerandam. Sed crum suam, Ecclesia scilicet ex genlibus adversus
primus servus in quinque talentis sibi datis quinque matrem sponsi sui, synagogam, de qua secundum
libros legis accepit, quos doclrina vel opere decem carnem Christus fuerat procreatus. Qui omnes se-
prseceptorum ampliavit. Alter in duobus talentis duo parantur, sibi invicem renuntiantes, alii terrenam,
testamenta promeruit, eaque morali ac mystico " alii ccelestem gloriam appetentes.
sensu pie dispensando duplicavit. Tertius sub figura Galiloeidecern et novem, super quos cecidit lurris
unius talenti gratise donum acceptum in terrenis vo- in Siloa, et occidit eos, inieritum plebis Judseoriim
luptatibus obscuravit, ideoque projectus est in in- insinuant. Decem et novem enim apud Grsecos ex
fernum, quia nullum inde operatus est fructum. Alii iota et theta litteris exprimuntur : quibus figuris no-
in prirao servo quinque sensus cordis et corporis men Jesu scribitur : in quem illi credere nolentes
acceptos, in secundo intelligenliam et opus , in uno pariter a Romanis cum sua urbe prostrati sunl
rationem intellexerunt. Homo qui arborem fici in vinea sua plantavit,
Juvenis filius viduse, quem Dominus mortuum Christus est, qui synagogam Judaico populo condi-
exlra portas urbis suscitavit, significat eum qui pa- dit. Quam cumDominus quasi inutilem jussisset abs-
lam quodlibet inorliferum crimen admittil, et audito cidi, fit illi a colonis apostolis fossa humilitalis.
verbo Domiui a morte peccati rcsurgit, et pcr peeni- Adhibetur et stercus, id est, confessio peccatorum :
tentiam in Chrislo vivere incipit, rcddiiurquc vidua; sicque in novissimo credendo commulabilur in me-
niatri suae, id esl, conrinunioniEcclcsia:. lius, dabilquc frtictus juslilise copiososi
81 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. IV. 82
Mulier quae decem et octo annos infirmitatis ha- jA superbiendo recessit non justificatus , alter lmmilia-
bens a Dominoerecta est, Ecclesiae typus est, quae tns confitendo appropinquari meruit exaltatus.
in fine temporum salutem fidei consecuta est. Sex Csecus sedens secus viam, populum demonstrat
enim setatibus mundus iste completur, cujus tamen gentilem, qui per Christi gratiam fidei meruit cla-
tempus habet tripertitam discretionem, unam ante ritatem.
legem, alteram in lege, tertiam sub gralia. Sexies Zachoeus,qui interpretaturjusrws, swejustificatus,
ergo terni decem et octo efliciunt. Quo numero tem- aut justificundus, gentilis est populus , gratia meri-
pus hoc nostrae salutis insinuatur, quando a Satanae torum pusillus, qui tamcn a terrenis actibus suble-
vinculis, quibus curvabamur erecti, donum salutis vatus per lignum Dominicae crucis Christi myste-
et spem supernaecontemplationis accipimus. rium contemplatur.
Hydropicus, quem Dominus curavit, demonstrat Homo nobilis, qui in longinquam abiit regionem ,
eos quos fluxus carnalium voluptatum exuberans ag- accipere sibi regnum, Redemptorem nostrum signi-
gravat. ficat, qui usque ad fines terrae pervenit accipcre
Homo habens duos filios, Deus est intelligendus, rcgnum in populis gentium.
habens duos populos : quorum major figuram te- Cives , qui noluerunt eum regnare , Judaei inlelli-
nuit Judaici populi qui permansit in Dei cultu ; alter T>T guntur, qui Christum regem spreverunt.
minor genlium,qui, Conditore deserlo, servus factus Servus vero qui mnam unam accipiens decem
est idolorum, quem per egestatem fidei revertenlem acquisivit, significat doclores , qui, accepta gratia
clementer suscipit Deus Pater , el pro conversione Evangelii, in decem verborum praedicamentis bene-
ejus sub vituli typo Filium immolat unicum; tribuit dicti sunt, et docendo multos in fide acquisiverunt;
etiam annulum fidei, et stola immortalitalis induit idcirco advenienle Domino Christo laudantur, quia
eum. Quanquam Judaeus frater livoris torqueatur lucrati sunt. Qui vero ex una quinque acquisivit,
invidia, pro salute tamen ejus gaudio concinit ange- illos demonstrat, qui mandata Dei servantes, conse-
lorum symphonia. quunlur scientiam legis in quinque libris Moysi
Dispensator prodigus , quem dominus a villicalu scriptam , eamque edocendo ad usum salutis neces-
amoveri praecepit, et fraudem faciens domino suo sariara fenerant. Qui vero mnam unam ipsam in
relaxavit debitoribus suis partem , ut haberet unde sudario conservavit, ostendit eum qui creditum
in posterum viveret, haec comparalio ad exemplum sibi gratise donum delicate otioseque tractavit. Unde
nostri proposita est. Nam si ille a domino suo lau- et recle amittet collatam gratiam , qui per negligen-
dari promeruit, qui fraudem ei faciens in posterum tiam proedicare contempsit, ut ei augeatur qui inde
sibi de alienis rebus providit, quanto magis Christo (/i laboravit.
placere possumus, si ex rebus nostris misericordiam Vidua quae in gazophylacium duo minuta jecit,
indigentibus faciamus , a quibus recipi in taberna- animam fidelem demonstrat, quae in thesauro cordis
cula seterna possimus ? fructum dilectionis Dei et proximi servat.
Dives, qui induebatur purpura, signilicat Judseo- Sponsus Chrislus est, cujus nuptiae cum Ecclesia
rum superbiam florentem quondam imperii claritate celebrantur; in cujus conjunctione aqua in vinum
vel honoris excellentia. mutatur, quia credentes per lavacri gratiam trans-
Mendicus ulcerosus demonstrat gentilem populum eunl ad passionis coronam.
confessionibus peccalorum humiliatum. Quinqut Architriclinus , Moyses intelligiiur , qui miratur
fratres divitis illius, qui apud inferos torquebatur , meUorem el sanctiorem populum per Jesum in Evarr-
Judaei inlelliguntur, qui sub quinque libris legis po- gelio congregatum, quam illum priorem ab ^Egypto
sili sunt. eductum. Finitum enim vinum ostendit sublatam
Decem leprosi qui mundantur a Domino , hoereti- esse gratiam Spiritus sancti a Judaeis, et per aposlo-
cos significant,qui in varietate colorum diversitatem los in gentibus contributam.
habent schismatum; qui ideo ad sacerdotem mit- Mulier Samarilana mystice intelligitur Synagoga,
tuntur ut, detonsa omni varietate errorum, unitatis j) j quinque libris legis, quasi quinque viris, secundum
percipiant sacramentum. sensum carnis subjecta ; quam misericorditer Do-
Judex iniquus, qui Dominum non timebat, assi- minus provocat haurire aquam vivam, lavacri sci-
due tamen deprecantem viduam exaudivit, simili- licet percipere gratiam , vel secretam legis intelli-
tudo est qua demonstratur quantam spem habere gentiam.
debet qui Deum indesinenter exposcit, cum eliam Mulier adultera , quse offertur Domino a Judseis
apud aures injusti judicis valoerit frequens instantia lapidanda, Ecclesia est; quse prius, relicto Deo, in
viduee deprecantis. Ipsa aulem vidua significare idolis fuerat fornicata, quam volebat Synagoga zelans
potest Ecclesiam perseveranter sui petentem ultio- interficere : Christus salvat per remissionem delicli,
nem de inimicis suis , hoc esl, diabolo et heereticis. nec sinit eam perire, qui novit veniara condonare
Pharisoeus orans in templo, Judoeorum est popu- peccantibus.
lus, qui ex juslificationibus legis extollit merita sua. Simon leprosus gentilis est populus, qui est a Re-
Puhlicanus vero gentilis est populus , qui longe a demptore mundatus.
Deo positus confiletur peccata sua : quorum unus Mulier quse unguento caput Domini unxit, Ec-
83 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT,OPERtJM PARS R. M
clesia cst, qua; frnctnm sui «peris, frdeique odorem A suerunt, populus genlilitatis iiile»igriur, qai pete-
ad laudem Dtriel Chrisli .gloriara refert. Angelusille grinus in lege obediens efficitur evangelio cructs:
«A-cujirsdesoensum movebatur aqua rquinque porti- ipse Christi victor et fidei bajulus firctus. Duo latro-
cibus riiieta, Christus esl, in cujus adventu tufbatus nes popuium exprimunt Judseorum ac igerilium,quo-
csl Judaeorum populus quinque libris legis conclusus. rum unus incre<Mus MaspherMt Ohristum in «ruee
Descendente enim angelo commovebatur aqua, et pendentem, alter fldelis Judseos inerepat blasphe^-
sanabatiir infirmus; descendente de crelis Christo , mantes.
commotus est in passioneejusidempopuius, et sa- Qaatuor milites, qui quatuor partes sibi de Jefsu
natus est mundus. veslrmenlis fecerunt, preefiguraveruntqttatmorpartes
Caecusa nativitate , queni Dominus unctis oculis muudi,- •quse diviseriuU sibi «loqwiaChfisli, «icirt
ad piscinanr Siloe wrisit iavandum, significat genus scriptum -esl : Lmtabor ego super eloqnialuu; skut
humanum a nativitate , id est, a primo homine er- qui invenit spolia muha (Psttl, cxvm).
rore [erronrm] tenebris viliatum. Cujus oculos Do- Sanctoe liuiliercs, quae secutoe sunt Jesum a 'Ga-
minus de sputo et luto linivit, quia Verbuin caro fa- lilsea , «unistrantes « de substantiis suis, quae etfani
ctuin est (Joan. i); «Tlavafi eetflosiu piscina jussil , ifltepfuernnt in passione ejus astantes, «t post <se-
ut baptizatus in Chrislo acciperet lucem fidei, ct R pulturam ejus , cocteris recedentibus, remawebani
crederet in eum qui Visibriiieriii mundo apparuit. sedentes contra sepiilcrum : hoc est, Maria Msgda-
Lazarus, qui inlerprelatur ndjuius , quem Do- lene , et Maria maler J«c«bi el Joseph, qnse 'etiam
minus quadriduanum fetentem 6e monumento strs- soi'or fnit Marisenialris Domini, et ittatcr #Morom
ciiavit, significat mundum, quem gravissima pec- Zel>edoei, <quam Mareus «ppellat SAlome (Mai-c.
cati consiieludo corruperat. Qui tamen quarto *die xvi), et alise raulieres > quas m coeleris «vjtti^reliiB
mortis suscitalur. Prima enim dies morlis <esttracla legimns; hoe videlicet figuram habent IwimUtem
de Adara propago mortis. Altera dies monis cst animarum *c devotaruiw Domiwo: qlrseiquo majore
transgressio legis naluralis. Tertia dies mortis, prae- sibi conscicntia fragilitalis perlimescmit, eo trrajore
varicalio datoe legis. Quarla dies mortis est ton- Saivatoris amore ferventes passionis «jus %-eBtigiis
templus «vangelica; pr&dicalionis, in ijua die Domi- in hoc sseculo, quo requies est proeparandaifatura ,
nus sumn opus respicieirs misericordiver snscitarc diligentcr obsequuntur; et si fortc valeant imitari
dignatus est. pia curiosilate , qno ordine sit eadem passio com-
Servus principis sacetilotiim , cujUs dextera aun- plela, perpendunt.
cula ampulatiir, Israclilicns est populus , qui in in- Muliercs quaeapostolis Domini resuffectioriern an-
credulitate servus effoctus esi. Hic dexteram aurem «uritiant, lex et prophetia iiHeHiguiUur, quse gto-
amiltit, dum ad sinistmm intellectum litierre trans- riain resurrectionis Ciiristi, antequam reveiaretur ,
ivit. €ui Dominus in his qni crcdunl aumtum re- quasi praecursores prsedicaverunt.
staurat fulei, et obedienlem Evangelii feclt mandatis. Maria ergo Magdalene ipsa est «oror Lazari et
Caiphas investigator , aul sagax, aul vomensore, in- Martbse, ile qua Domiuus ejecit septem daemoriia.
terpretatur. Iniquc enim ore stvo justum condernria- Ipsa est autem non aiia , quae quonrfam, ut Lucns
vii, quamvis boc myslerio prophelali aimuiuinssel; scribit, peccalrix adliuc , veniciis pcdes Domini la*
nain iilem princcps sacerdotum, qui scidit vesli- cryuiis poeniteutiaerigavit, et ungento piae confes-
mentum suum in Donrini passionc, indicat Hebneo- sionis linivit; et quia multum dilexit, multoriim ve-
rum populum nudatum sacerdotio et evaCiiatum iiiara a pio judice proraeruit(£/U<;. vii). Ead>*mvicina
regno scisso. Barabbas, qui Judais ditnitlilur, signi- passioue ejus juslificata, et fomiUaris effecta Dorni-
lical Aiiiichristttm, quem illi erranles suscipere iiie- no, non tantum pedes ejus , ut idein Joannes narrai,
rucrunt pro Cinisto. Barabbas eiiim inlerpreialur verum etiam caput, ul MatlhseusMarcusque perbi-
filins magistri, coriini absqtic dubio Judseoruin ina- bent, oleo sancto perfudit. Hcec a loco Magdalo
gister, qui cst diabolus , homicidiorum auctor , qui „ Magdalene dicitur. Iulerpretalur enim Magdalene
usque hodic damnalur in eis. Herotles et Pilatus , utrris. Myslice autem significat fidem ac pietalem
qui cum esscnt discordcs, in passione Domini anil- sanctse Ecclesioe,quoe odorem nolitise Chrisli prx-
ciiia focderuiuur, indicaiit pliiniini divisos ftiisse dicando in universo spargit mundo.
utrosque populos , ciieunicisionis et gentium ; qui Sic et Martha, quaeirritans vel provocansinterpre-
lanicii per passionem Domini in lide conoordave- tatur, typum tenet Ecclesiee : quoe bonis operibus
ruiit. (juotidie insudans irrilat diabolum et membra ejus ,
Herodcs iutcrpretaliir pcllicius. Versipellemsigni- et provocat piis actiouibus ac verbis ad fldem electos
fical Aiilichrisluni; ct Pontius Pilatus declinans con- Dei.
silium, utiqtie Judoeorum. Accepta eiiim aqua lavil Septem discipuli, cura quibus Dominus post re-
manus suas, dicens : Innocens ego sttin a sanguine surrectionem convivasse describitur, septimain i'i-
justi hujus (Matth. xxvn). Naui Pilatus inierpreialur dicant rcsurrecliouis requiem, in qua oiniies sancti
os matleatoris : significat diabolum, qui esl malleus per Christuin seternae beatitudinis refeciione saUi*
uuiversaelerra:, rabuntur.
Simon Cyrenaeus, cni gestaudain crucciu impo- Principes saccrdotum qui, ab custodibus sepulcri
85 DE UNIVERSO LlBRI XXII. - LIB. IV. 86
veraciter coinperta resurrectione Doraini, dederunt A SCriptorum vitio depravatum , ut pro bar Joanna ,
ipsis pecrihiairi copiosain, ut mehtifentur diceiites hoc esi filio Joahriis, bar Jona scripttirri sit, una
corpus Domini a discipulis ejus furatum , preefigu- detrafctasyllaba (Joanna iiitefprelatur Dominigratia);
rabant ette ijui ptopter avaritiaih tcrreham Vetidunt et Petrum fuissc trinomitim, Petfiis, Cephas , et
veritatetn , etrierites ihiquilateih. Sed et btnnes , qui Simbn Barjona. Simon autem interpretatur He-
stipe tempti, tet his quaecbnreriinlur ad usiim Ec- braice audiens, et obediens. Petriis autem {SersO-
clesiae, abutuntur in aliis febus, quibris suara ex- riain gestat Ecclesi* , quae habet potestatem dirriit-
plearit voiuptatetti, Similes Sunt scribafuni et sacef- tetidi peccata atqiie reducendi ab inferis hoiriineSad
doitiih fetiimeiitilihi metidaciurir prrj sariguine Sal- cbelbstiaregria.
vatbris. Saulirs Ilebrseo sei-mohe tentatio dicttis est, eo
Quod autteni tiridecini discipulis Salvator post quod ^fius in kenlationeEcclesioesit versatus. Per-
rcsurrtecltoheiri sudm iri Galila;ain monte apparuit, seculor enimerat; indc nomen habebat istiid, quia
non vacat a nlysterio, sed significat quia corpus, persequebathr Chrisiianos. Postea mulato nomine dc
quod de comriiuiii bumani gcticfis terra hascendo Saulo facltiS cst Paulus, quod interpretafur niirn-
susccperat, resurgendo jam super terrena omnia sub- bilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa
levatum, cceltestivirlute induerit. ] fecit; vel qiiia ab Oriente usque ad Occasura Evan-
B
lii niohte appiiruit, ut admoneret fideles, si illic gelium Christi in oiiinibus genlibus proedicavit.
celsitudinem resurrectionis ejus cupiunt videre, hic Elteclus, sicitt itr Actibus apostolorum Spirilus san-
ab iiifimi5 cttpiditatibus ad supefna studcant dtesi- ctus dicit: Scgregale mihi Barnabam et Paulum ad
deria transife. Noriiehvero Galiloeoetrdnsmigratio , opus ad quod elegi eos (Act. xtii). Latino autem ser-
vel i-evelallo Ittterprctatlir. Ttmc enihi fevelata fa- mone Paulus a modico dictus est. Unde et ipse ait :
cie, sicut ApbSloltlsleStalur, gloriarri Domini specu- Ego sum minimus aposlo\dritin(I Cor. xv). Qtiando
lantes, in eamdem imaginem iransFormabimur qiii- enim Saultis , superbus , elatus; qttandb Paiiliis ,
ctinque modo revelanius ad elirli viam nostram , humilis et modicus. Ideo sic loqtiiniur : Puuio posi
ejusque vesligia seqiiimur fule noii ficta (II Cor. ni). videbo te, id 6sl, posl tnodicum. Nam quia pOStnio-
Apostoli eliiniChristi, quid intefpretalione nonii- dicus factus est, ipse dicit : Ego eniiii sum novissi-
niiin suorum vel operum gestu significenl, jam di- mus apbslolorum, el minimus omniitm Sancioruin
cendum est; Dehitrue apostoli rnissi inlerpretaiitur. , (Ibid.).
Hoc enirii eOrum iromeii indicat. Naiii sicut Gfaece'. Ccphas autcnr et Saulus ideo mutalo nomine sunl
angeli, Latine nuntii ntliiciiparitur, ita Graeceapostoti, vocali, ut essent etiam ipso nomine riovi, Sicul
Latine missi appellahthr. Ipsos enitn misit Chrisliis; 'G Abrabam et Sara. Significat autem Paulus convor-
evangelitare per itniversum muhdum, ita ut quidarni sionem Ecclesiaede gentibus ad Christi fidem, cujus
eoruhl PefSaS Indosqiieperitetrafeilt, dodehtes gehtes,, ipse apbstolus et magistter fuil; quoniam sicut Pau-
et fitcientes iii noriiiiieCliristi niagria tet hicrtedibiiiat lus primiim rebcllis in incredulitate consislens fuit ,
miracula, ut, allestaiitibus sigliis et pfodigiis, cre- et postfca per baptismi gfatiarii ablutusetfideChristi
derelur illis in his quae dicebant. Habent autem1 imbtitus, huhiilis ac deVOWS permansit: sic et gcn-
pleriqrie eorum ex iiis causam suorum vocabu- tilitas primuni Chrislianis perstecutioriemiiilulit ante
lorum. perceplionem videlicet Evangelii Christi; postca
Pctrus a petra nomen accepit, hoc est, a Gliristo). vefo devota Deo existens etiatri sanguiiiem suum
super querh est fundata Ecdesia. Non a Petfo petra,, pro eo fundere non dubilavit.
sed Petrus a petra nomen sortitus est: sicut nonI Andreas, frater Petri, cafne et cohaeres gratiae se-
ChiTstusa Christiano , sed Christianus a Christo vo- cunduhi Hebraam Etyiiiologiam interpretatur de-
catur; ideoque ail Donlirius : Ttt es Petrus , et superr corus sive respotidens. Sermonteautem Graecoa viro
hanc petram mdificaboEcclcsiam meam (Matth. xvi). virilis appellalur. Hic expfhhit populum Ecclesia-
Quia dixerat Petrus : Tu es Cltristus Filius Dei vivi : sticura, qui decorus est in pulchritudine rectae fidei,
deinde Dominus ei : Siiper hanc, inqtlit, petram,, D (;t respondet bonis operibus; qiiia quod corde credit,
quam confessus cs, mdifttaboEcclesiamiheam. Petrai operibus exercel; viriliier quoque ipse in Dei mau-
enim Christns erat, super quod fundamteiilumeliami dalis agit, et operalur juslitiarii, ut acceptus et
ipse oedificatusest Petrus. placitus fiat Conditori suo.
Cephas dictus eo qubd in capite sit constituluss Joannes quodath vaticinio ex merito nomen acCe-
aposlolbrum; Cephale Grsece capht dicitur, et ipsitini pit. Interpretatur ehinrini/uo est gratia, vel Domini
noinen in Petro situin esl. gratia. Amplius enim eum caeteris apostolis dilexit
Siiiron Barjona iii iinguahi nostram sonat ftlius eo- Jesus. Hic eorum lypum tenet qui contemplationis
tumbm. Est et nomeh SyrUm paritef et HehraeUm. gratia sublimati sedulo suo adhaerent Conditori: nec
Bar quippe Syrii lingua filius : jtina Hebraice co-- aliquid charius ipso ducunt: quicum Psalmista dicere
lumba : utroque Sermohe dicitur Barjbna. Alii sim- possunt: Mihi aulem adhmrere Deo bonum est: po-
pllciter accipiunt, quod SiKion, rd est, Pelrus , nere in DominoDeo spem meam: ut annuntiem omnes
filius esset Joannis; juxla illain interrogalionem: : luudes ejus in portis filim Sion (Psal. xxvu). Notan-
SimoH foahnis , diligis Mie? (Joan. xxi) et voluntt dum tamen, quod in expositione Evangelica, ubi Pt-
87 B. RABANl MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 88
trus et Joannes post resurrectionem Christi ad mo- A nia : quia beneplacitum est Domino super timentes
numentum cucurrerunt, quod Joannes porro venit. eum, et in omnes qui sperant in misericordia ejus
sed tamen non introivit, Petrus autem posterius ve- (Psal. CXLVI).
niens statim introivit el invenil linteamina posita, etc. Simon Cananseus ad distinctionem Simonis Petrf
(Joan. xx), quae ibi narrantur. Ibi ergo Joannes po- de vieo Galilsese,Cana : ubi aquas Dominus mutavit
puli Judaici typum tenet: qui porro per notitiam le- in vinum. Ipse enim est, qui in alio Evangelista scri-
gis ad Dominum venit : sicut Joannes ad monumen- bitur zelotes. Cana quippe, zelus, interpretatur:
tum : sed non intravit: quia legis quidem mandata oslendens, quod quisquis praedicationis officium per
percepit per prophetas, de incarnatione Domini, ac dispensationem Dei accipit, zelum jiistitise habere
passione ejus audivit: et per sacree Scripturoe testi- debet: quia nemo miltens manum suam in aratrum,
monia de eo multa antea diu longe lateque prophe- et respiciensretro, aptus esl regno Dei (Luc. ix).
tavit: sed cum praesentem vidit, renuit, et hominem Judas Jacobi, qui alibi appellatur Lebbseus, figu-
esse despexit, eumque mortalem factum credere no- raturn nomen habet a corde : quod nos diminutive
luit : sicut porro venit ad monumentum : ita vacuus corculum possumus appellare. Ipse in Evangelio alio
et oliosus slelit. Sed secutus poslerior Petrus intra- Thalhaeus scribitur. Et bene est, ut cujus nomen a
vii, per quem Ecclesia gentium designatur: quae sta- B corde figuratur, totam intentionem mentis ad Deum
tim ut audivit de Christo mediatore Dei et hominum, vertat, ut ei per omnia placeat, cujus ministrum se
eum , quem cognovit mortuum , viventem credidit esse probavit.
Deum. Tunc ergo introivit et ille alius discipulus, qui Judas Scariothis a vico, in quo ortus est: vel ex
venerat prior ad monumentum (lbid.): quia in fine tribu Isachar vocabulum sumpsit quodam praesagio
mimdi ad fidem Domini nostri etiam Judeea colligi- futuri in condemnationem sui. Isachar enim inter-
lur, Paulo attestante, qui ait: Donecpienitudo gentium pretatur merces : ut significaretur pretium prodito-
intraverit, tunc omnis Israel salvus erit (Rom. xi). ris, quo vendidit Dominum : sicut scriplum est. Ac-
Jacobus Zebedaeia patre cognominatur, quem re- ceperunt mercedemmeam, triginta argenteos, prelium,
linquens cum Joanne verum patrem secutus est. Hi quod appretialus sum ab eis (Zach.xi), quia per pro-
sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitale ditionem magistrr aeternaeperditionis sibi memoriam
et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Jacobus, ascivit.
filius Zebedoei, frater Joannis, qui post ascensionem Matlhias, qui inter apostolos sine cognomine solus
Doniini ab Herode manifestatur occisus. habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur, pro
Jacobus Alphoeiob distinctionem prioris cognomi- Juda. Iste enim in locum ejus electus est ab aposlo-
natus : quia sicut ille dicitur filius Zebedoei, sic iste G lis, cum pro duobus sors mitteretur.
filius Alphoei. Cognomenlum igitur ambo a patre Aliter Mattbias parvus interpretatur, et Joseph,
sumpserunl. Isle est Jacobus minor, qui in Evangelio qui cum eo sub sorte statutus est, vocatur Barsaba,
frater Domini nominalui': q\iia Maria, uxor Alphaei, hoc est, filius quielis. De quihus duobus Arator in
soror-fuit Mariae, Matris Domini, quam Maria Cleo- metrico opere suo ita lusit, dicens :
phae Joannes Evangelista cognominat a patre : sive Coustituereduos, Joseph cognomineJustum,
a gentilitate familrae, aut quacunque alia causa ei Miilibiamque,Dei parvumquod nonien, utainnt,
nomen imponens. Hebrseosermouesonat, bumilemquevocaudo
Comprobat.0 quantumdislant humanasupernis
Alphaeus autem Heoraeo sermone in Latinum ex- Judiciisl Parvimerito transcenditur ille,
primitur, millesimus sive doctus. Laudehominumqui justus erat. Duodenarefulgenl
Signachori,terrisque jubar jaculatur Olympi.
Philippus, os lampadarum vel manuum.
Thomas, ubyssus, vel geminus, unde et Grsece Di- Et notandum, quod Clemens Alexandrinae Ecciesiee
vir per omnia dbctissimus, ambos hos qui
dymus appellatur. Hi ambo prsedicatorum typum presbyter,
tenent, qui abyssum sanctarum Scripturarum. pene- ad sortem apostolatus staluti sunt, de numero fuisse
trantes, lumen praedicationis per ora sua ad iUumi- septuaginta discipulorum refert.
nandas gentes proferunl. Marcus, excelsus mandato, utique propter Evange-
Bartholomseus, filius suspendentis aquas, vel filius lium Altissimi, quod prsedicavit.
suspendentis me : Syrum est, non Hebrseum. Iste si- Lucas, ipse consurgens, seu ipse elevans. Hi duo
militer doctores sanctos significat: qui aquas, hoc Evangelistae, hoc esl, Marcus et Lucas, unus ex Ju-
est populos, proedicatione sua suspendunt intenlione daeis, alter ex nalionibus electus, signiflcant duos
ad supernum Patrem, cujus ipsi filii sunt. ordines prsedicatorum, hoc est, ununr ex Judseis,
Matthseus in Hehrseo , donatus, exprimitur : idem alterum cx genlibus ad praedicandum Evangelium in
et appellatur Levi ex tribu ex qua ortus fuil: in La- toto orbe directos. Qui etiam principem apostolorum
tino autem ex opere publicani nomen accepit: quia et magistrum gentium secuti sunt: videlicet Marcus
ex publicanis fuit electus et in apostolatum transla- Petrum, cui apostolalus delegatus est circumcisionis:
tus. Hic in Evangelii conscriplione quantum donum et Lucas Paulum , qui doctor et magister genlium
fuit: ita ut uterque magistri sui rite secutus vestigia,
gratise post conversionem promeruit, ostendit, exem-
tribuens omnibus qni poenitentiam dignam ministerii sui digne explerel officium.
plum vel filius consolalionis,
peccatis suis gerunt: ut nemo desperet de ve- Barnabas, filius prophetiw,
pro
"
89 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. IV. 90
interpretatur. Iste simui cum Paulo Spiritus sancti A_vocet. Catholica, universalis : apo to Catholico, id
judicio ab apostolis segregatus est ad preedicandum est, secundum totum. Non enim sicut conventicula
Evangelium in gentibus, ut illis prophelia? donum haereticorum, aliquibus regionum parlibus coarctatur:
revelaret, et eeterneeconsolationi opportunuin dictis sedpertolum terrarum orbem dilatata diffunditur.
et factis prseberet- Quod etiam Apostolus approbat ad Romanos dicens
Nicodemus, qui venerat ad Dominum nocte, et (Rom. r) : Gratias ago Deo meo pro omnibus vobis:
mysterium ab eo didicit secundse nativitatis, signifi- quia fides vestra annuntialur in universo mundo. Hinc
cat eos, qui devoto corde veniunt ad magistros Ec- et universilas ab uno cognominata est, propter quod
clesise, ut discant ab eis veram sapientiam : sed ad- in unitate colligitur. Unde Dominus in Evangelio ait:
huc in tenebris ignorantiae positi dubilant, donec Qui mecum non coltigit, spargit (Luc.xi). Cur autem,
gratia Spiritus sancti, cujus potentiam Jesus expo- Ecclesia cum una sit, a Joanne septem scribuntur?
suit ipsi Nicodemo, illustrentur. Nam fertur in Evan- (Apoc. i) nisi ut una Catholica septiformi plena Spi-
gelio, quod idern Nicodemus venerit in passione Do- ritu designetur : sicut et de Domino novimus dixisse
mini, ferens misturam myrrhse et aloes, quasi libras Salomonem : Sapientia wdificavit sibi domum, excidit
centum, ut cum Joseph, qui fuit ab Arimathia, sepe- columnas septem (Prov. rx). Quse tamen septern una
liret simul corpus Domini • sed non hoc etiam a B esse non ambigitur, dicente Apostolo : Ecclesia Dei
myslerio vacat: quiailli, qui vere discipulatui Sal- vivi, quw esl columna et firmamenlum veritatis (I Tim.
valoris adhserent, mortis ejus ac resurrectionis me- rn). Inchoavit autem Ecclesia a loco ubi venit de
moriam cum aromatibus sacrarum virtutum in cor- coelo Spiritus sanctus : et implevit uno loco sedentes
dis sui recondunt secreto, juste et pie vivendo ex- cxx. Pro peregrinatione aulem prsesenti Ecclesia
spectantes diem resurreclionis, et adventum glorise Syott dicitur : eo quod ab hujus peregrinationis lon-
magni Dei ct Salvatoris noslri Jesu Christi, qui dedil gitudine posita promissionem rerum ccelestium spe-
semetipsumpro nobis, ut mundaret sibi populum ac- culetur : et idcirco Syon, id est, speculutio, nomen
ceplabilem, sectatorem bonorum operum (Tit. n). accepit: pro futurae vero patriae pace Hierusalem vo-
Nathanael, donum Dei, interpretatur : quia dolus, catur. Nam Hierusalem , pucis visio, interpretatur.
id est, simulatio dono Dei in eo non fuit. Cujus imi- Ibi enim abolita omni adversitate pacem, quaeest
lalores sunt quique electi, qui simplici devotione ad Christus, prsesenti possidebit ohtutu.
Dominum veniunt, et mandata ejus custodiunt. SynagogaGraece, Latine, congregalio, dicilur.Quod
CAPUT II. proprium nomen Judaeorum populus tenuit. Ipsorum
De martyribus. enim congregatio proprie synagoga dici solet: quam-
Martyres Graeca lingua, Latine testes dicuntur. C vis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nun-
Unde et testimonia Grsece martyria nuncupanlur. quam synagogam dixerunt, sed semper ecclesiam:
Testes autem ideo vocati sunt: quod propter testi- sive discernendi causa : sive quod inler congregalio-
monium Christi passiones sustinuerunt, et usque ad nem, unde synagoga, et convocationem, unde Eccle-
mortem pro veritate certaverunt. Quod vero non sia nomen accepit, distet aliquid : quod scilicet con-
testes (quodLatine utique possumus dicere) sed Grsece gregari et pecora solent, quorum et greges proprie
martyres appellamus : familiarius Ecclesiae auribus dicimus coifgrcgari: convocari autem homines so-
hoc verbum Graecum sonat: sicut et multa Graeca lemus dicere. '
nomina, quae pro Latinis utimur. Martyrum primus CAPUT IV.
in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebroeo De religione et fide.
sermone interpretatur norma, quod prior fueril Dogma a putando philosophi nominaverunt: idest,
in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem el hocputo esse bonum : hocputo esse verum. Religio
Grseco sermone in Latinum vertitur, coronatus: appellata, quod per eam uni Deo religamus animas
et hoc prophetice : ut quod sequeretur in re, vatici- nostras ad cultum divinum vinculo serviendi. Quod
nio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. verbum compositum est a religendo, id est, eligen-
Passus est enim, et quod vocabatur, accepit. Ste- do : ut itaLatinum videatur, religio, sicut eligio. Tria
phanus enim, corona, dicitur : humiliter lapidatus ; sunt autem, quae in religionis cultu ad colendum
sed sublimiter coronatus. Duo autem sunt martyri Deum in hominibus perquiruntur : id est, Fides,
genera : unum in aperta passione, alterum in occul Spes, Charitas. In fide quid credendum : in spe quid
la animi virtute. Nam multi hostis insidias diabol sperandum: in charilate quid sit amandum. Fides
tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resisten- est, qua veraciter credimus quod nequaquam videre
les, per hoc, quod se omnipotenti Deo in corde ma- valemus. Nam credere jam non possumus quod vi-
ctaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt demus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum,
qui etiam, si persecutionis tempus existeret, marty- si omnino fial quod dictum est, aut promissum : et
res fieri possent. inde fides vocata ab eo, quod fiat illud quod inter
CAPUT III. utrosque placilum est: quasi inter Deura et homi-
De Ecclesia et Synagoga. nem. Hinc et foedus. Spes vocata, quod sil pes pro-
Ecclesia Graecum est, quod in Latinum vertitur. grediendi,quasi,esf pes. Unde econtrario desperatio.
convocatio: propter [propterea] quod omnes a se con- Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas
31 B. RABANIMAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 9-
est; qiiia diirtaquiSque pecCatumamat, futuram glo- >-A ostendit. Aritea auteni pontifices etreges erant. Nam
riarii hoh sperat. Chafitas Grsece, Latihe ditectio o majorum erat hoec consuetudo, ut rex csset etiam
ihterpretatuf, qhbd dubs iii se liget. Nam dileelio a sacerdos vel pontifex. Unde et romani imperatores
duobits iricipit: qtiod esl amor Dei el proximi. De e ponlifices dicebantur.
qua Apostolus [Rom. XIII): Plenitudo, inquit, tegis s Vates a vi mcntis appellati. Cujus significafio
est dil'ecii%.Majof auterh Cst heecoihiiibus : quia quiii mnltiplex est. Nam modo sacerdotem, modo pfo-
diligil, et cfedit et sperat, qui autem non diligil; ; phetam significat, modo poetam significat.
quamvis iniilia dilectio cafrialis nbii faciat bbria, fru- Anlistes sacerdos dictus ab eo, quod ante stat.
stra laborat. Ghltiis aritem dilectio, sed hiagis ariiorr Primus est enim in ordiue ecclesiae, et supra se nul-
dici solet. Dileclibnis autem noiiien tantum in melio-- ltim habet.
ribus rebus accipl solet. Snb Ecclesiae autem voca- Sacerdosautemiibmen habet compoSitumex Graeco
bulb dislirictio quaedam reperilur : ita Ut in sacfiss et Latinb, qnasi sacrum dans. Sicut enim rex a re-
bfdinibus et iii quibiistlani pfofessionibus frdeltesab3 geridd, ita sacefdos a sanctifrcahdo vocatus est.
ihvicem dislenl. Cohseclat enini et sanctifical. Sacerdotes autem
CAPUT V. gentiliuni flaiiiiiitesdicebatitur. II iri capite habebanl
De clericis. J piletiin, in quo erat brevis Virga dtesupcr liabens
B
Cleri et clerici hinc appellali , quia Matthias> lanae aliquid. Quod fcumper aeslum ferre non pos-
sorte electns est, quem priniiim pef aposlolos legi- sent : filo tantiliri capita religafe cceperunt. Nam
mus esse ordinatum. Cterosenim Groece,sors vel hw- niulis penilus eos capilibus itrcedere hefas erat.
reditas dicitur. Prbpielea ergo dicli clerici, qiiia des Uridea filo, qtio utebanlur, ftamines dlfctisunt, quasi
sorte sunt Domini: vel qhbd Domini partem habcrit. fildmines. Verutn festls diehhs fllo depositb pileum
Generalitef auiem clerici hlinciipantur bnines;qui i imponebant pfo sacerdotii eminentia.
in Ecclesia Cbristi desefviunt. Qubrum grailus bt; Presbytet Groece,Latine senior, ihterpretatur: non
noniina ha;c sunt : osliatius, psalmisla, leclof, pro oelatevel decrepita senectute : sed propter ho-
exorcista, acolythus, subdiaeoritls. Diaconus, pre- norera et dignitatem, quam accepefiint, presbyteri
sbyter, episcbpus. Ordo episcopbfum qtiadripartiuis nominantur. Unde et apud velefes iitleih et episcopi
est, id est, in patriarchis, arcliiepiscopis, metfopo- et presbyteri fuerunt: quia illhfl iiomen dignitatis
litanis, alque episfcbpis. Patriarclia gfoeca iingria, est, hoc setatis. Ideo auterii preshyteri sacerdotes
summus patrum, iniefpretaliir : tvuia prirhtini; id vocantur, quod sacrum darit, sicut et episcopi, qui
est, apbstolibtim retihet lochm : et ideo, quod summb licet sint sacerdotes, tamen poiilificatus apicem non
honbre frihgitur, tali nomine eehsetur : sicirt Roriia- ^ habent : qiiia nec chrismate frontem signant, hec
ntts, Antiochehus, et Alexaiidriiius. paraclituin Spirilura daiil : quod sblis episcopis de
ArchiepiscopiiS Graeco vbcabhlo dicilur, qubd sil beri leclio Actus Apostolorum demohslrat. Unde et
summiis episcopbriini: teneteriim vicem apostolortirii, apud Veteres iidem episcopi et presbyleri fuerunt :
.et phcsidet taiii hielropolitanis quahi cpiscopis coete- quia illud esl (ut mox diximus) nbmen dignilatis :
ris. feihguliseiiim prbvineiis prdeininet, qiiorum au- eelaiis.
clorilali et dbctrih;e coeteri sacerdoles subjecti srint, LeViteeex nomine auctoris vocati. A Levi autem
sine quilius reliquis episcopis nibil agere licet. Sbllt- Levitsecxorti stinl, a quibus in templb Dei mystici
ciludo enim totius prbvihria; ipsis commissa est. sacramenli hiihisteria explebantur. li Graece dia-
Oinnes autem superiils designati oniines uno eoilem- contes,Laline riiihistri dicuntur : quod sicut in sa-
que vocabulo cpiscopi hbitoihantlir; sed idco pfivato cerdbte consecralio, ita in diacono niinisterii dispen-
noiiiine quidani utiinltif jiropter distinctionem pbie- satib habelur.
siatiiril, qltain siligiilarllef acceperunt. HypodiaconeSGrsece, quos nos subdiacones dici-
Patriarcha bAter pfincipum. Archon enim prin- mus: qui idteoSifcappellantur, qtiia suhjaceni prse-
el officiisLevitarum. Oblationes enim in tem-
ceps. JJ ceplis
^.
Aivhiepiscopus piinpteps episCoporhhi, sicut me- plo Del a fidelibns ipsi suscipiuilt, et Levitis snper-
iropolitahus a mensura civitatuni. pohendas altarihus deferunt. Hii apud HaebroeosNa-
Episcopnliis aitteni vocabuluni inde dictum, quod thinnei vocanlur.
ille qiii supereflicitiir, stiperinteiitlat, cnrnitl scilicct Lcctores a legendo, psalmistae a psalmis canendis
subdiioiiini gerens. Scopin enini Latine iniendere vocali. llli eninl pncdicant populis, quid seqiiantur :
dicilur. Episcopi auteiii Groece, Laline speaiiatores isti cahtint, ut excitent ad Complinclioncm animos
inlcrprclaulur. Nam speculator est praepositiisiii Ec- aiiilientiiim.Licet et qtiidairi lectores ita miseranier
clesia dicius : eo qubd spcculeluf atque pr;cs|iiciat prbhiliilieiit, ut quosdam ad luctum lamentalionem-
populorum infra se posiloriim morcs ct vit.lih. que compellaiit. lidehi etiam el pronuntialores vo-
Ponlirex princeps sacerdotum est, quasi via Se- cantur, quod porro annuutient. Tanta ehihi et tam
quentium : ipse et sunimus sacbrdos, ipse ponlifex clara eorum esl vox, ut quainvis longe positorum
niaximus nuncupalur : ipse tenimeflicii sacefdoles aures adimpleaht.
alquc Levilas : ipse omnes ordines ecclesiasticbs Ciihlor fllitem vocatiis, quod voce modulatur in
duo dictihtur ih arte musica •
:
disponit ipse, quid unusquisque facere debeat, cahtu. Hujus getiefa
S5 DE UNIVERSOLJBRI XXll. — LiB. IV. 94
sicut ea dbcrt homincs Latiric dicere potucrunt, A i Non se autem glorielur Christiariilin, qui nomen
prwcetitoretsuccentor. Proecehlor scrlicet, qui vocem habel, ct facta hoh habet. Ubi autem liomen sectt-
priemiltVtrfi eatrtu : succervtbratilem qtvisubsequen- tum fuerit opus : certissime ille est Christiarius,
tei' caneitdb respbndet. Cohcenlor autem dicitur qui quia se factis osteivdit Christianum : amhulans,
consonat : qui aulera non consonal, non cbhcinit, sicut et ille ambiiiavit, a qiib et nonieh traxit.
nec concentor eril. tatholieus , universalis, siVe geheralis, interpi'eta-
Acolyli Grrcee, Latine 'ceroferafii dieuritur a depor- tur. Nani Gneci univcrsalc catkdlic&nVocant.
landis cereis, quando legendum est evangelium atit brlhodoxus est recte credens : et ut credit, iecle
sacrifrcium offercndum : tunc cniin accenduntur lu- viveris. Orthos enim Greece, recle, ilicililr : doxa
minaria ab 'cis, et deportantur : non ad effugaridas gloria, lioc est vir rcctae glbriae. Qtio nomirie rion
lenebras, dmri sol eodem teriipore rutilet, sed ad polest vocari, qui alitcr vivil quarii cretlit.
signum laelitia; dcriroiistVandum.:ul sub typo lumi- Neophytus Grace, Latirie ndvelhts et Yudisfidelis,
niscorpoi-alis illa lu.v.oslendatur, de qua in Evangelio vel nuper renatus, intcrprclari potest.
legitur : Erat lux vera, qutv itluminat oinnein ho- Calcchumeiius prb eo, quod adhuc dbctririam
minem veniehtein 'iii niundum (Joan. i). _ fidci audit, neccluiii baplismuiri percepit. Nam cate-
Exorcisloo ex Graecb, in Laliuum adjurantes sive " chumenus Groece,Latineaurfi(o)',Velinslriicior, inler-
increpantes vocantur. Invocanl eniiri sirper caiechu- prelatur.
menos, vel snper eos qui liabciit spiritum iinmun- Compctens vocalur, quia pbst instructioneiri fidei
dum, nomen Domini Jesu, adjuranles per eum, ut compelit gratiarii Chrisli. Inde et a iVeteridOcoiiipe-
egredialur ab eis. teiites vocati.
Ostiarii iideni et jaiiitbfes : qui in Veteri Testa- Laiciis, poprilaris. Laos ehtm Ghefce pbpuliis di-
mehlo electi siint ad custodiam templi, m non in- citiii'.
grcdereUir in eilm immilridusin biiini fe. Dicti aulem Pfoselytus, id est, advcna, et eirctuficisus, qui
osliarii : quod proesfnt bsliis tenipli. Tpsi enim le- iriiscebatuf populo Dei, Groecumest.
nentes clavcm, omnia iritus ex utraque pafte custo- CAPUT VIII.
diunt: atqne inlef bonos et nialos habentes judieium, De hmrcsi et scltismate.
fhlcles recipiunt: rcspiiurit infidelcs. HdereSisGrseceali electibne vbcattlr, qiibil; sfcilicet
CAPUT VI. unusquisque id sibi de hoeresi et schismate elSgat,
Dc Monacltis. qubtt meliris illi esSe videtur, ui pliilbsophi peripa-
Moirachus'Gfteca clymtilbgia vocatus, eb qiiod sit r tetici, Academici, et Epicureei, et slttiti: vel siqui
singulafis, lriorias cnim Groeccsingularitas dicilur. alii, qui perversum dogina excOgitantes arbitrio
Ergo si solilarius intcfprelatur vocabulum monachi : suo de ecclesia recesseruht. Ihde ergb hilefesisdicta
qiiid faeit in turba, qril soliiSeSt ? Plura. sriiil eriim Groeca voce ex intefpretatibne electionis, qno
genefa monachoririn. quisque arbitrio suo ad iustituenda sive ad Slisci-
Coenobitoe,qnbs nris iii cbriiniiiiii viventcs poSsu- pierida queelibet ipSe sibi elegit. Nobis vero trihil ex
nttis appellafc. Cticriobiuirienlih plnfiniorilni csl. nostro arbilrio inducere licet : sed nec eligere, quod
Anaclloritoe srint, qni proptef coehobialeni vilam aliquis de arbitrio sito induxerit. ApOSlolosDei ha-
deserla pettint, et sbli liabitant pef deserla : ct ab benius aUctores, quia hec ipsi qnidrjtiam ex sho
eo, qiiod procul ab hoihinibus rcccsSertiht, tali ho- arliitrio, quod indnccrcnl, elfcgerunl : sed accepiam
mine nuncupanliir. Scd anachoritoe Heliam el Joan- a Cbrislo dlsciplinain fideliter rlalionibus assignaVe-
nem, coenohiloeapostolos imitahlur. ruiit. Itaque etiam si angclfts <!ecwlis aHter evange-
Efcmilae ii siiht qui et anachoritse, ab honiihnm tizaveril, anathema vocabiliir (Galal. i).
consr>eetiiremoii, crehium cl desertas solitiidines Seeta a Scctandoet tenenllb nominata.Namsecias
appeientes. Nam ereiniiiri dicitur quasi renioUtm. dicimus hahilus animorum, ac insliiula circa disci-
Ahba aiilcrii, syrUrii iibmcri, signiiicat in laliriiiiu j) plinain lldcliler, Velpfoposilhm qhem [qilod] tenen-
paler. Qhoil Parillis Romanis scrihens cxpositit ili- do seqiiunlur, longe alia in feligibhis cullu opi-
cens : In qtto ctamaimis, abba Pater (Rom. VIII): nanles, qtiam coeieri.
duabus ustis lingnis. Dicit cnim abba Syro noniinc Scbisnia ab scissura animorum vbcata. Eodem
pairem, et ruvsus Laiihc nominat, id est, palrem. eiiiin cului schismaticus, eodemque rilu credit, ut
CAPUT VII. caeleri : solo congregationis delectatur dlscidio. Fil
De tmferis fidelibtts. autem scbisma, cum dicurit libmineS : Nos sarietifi-
Chrisiianiis autem, quanliim inlerprelalio oslen- eaimis immundos, ct caetera similia.
dil, ilc iinctlunc ilcducitur, Sivede nomlne auctoris, Superstitio dicta eo, quod sit superllila aut suptei-
Cl crcaloris. A Christo enim Christiani sunt cogno- stitula obserVatio. Alii diciint a senibus, qui mullis
miiiali : sic a Juda Juda;i. De magistri quippc no- annis siipefstiles Jier aelaletn deliraril et effant Sti-
minc cognomen sectatorihtis datum est. Chrisliani perslilione qttadam, nescienteS quae veteres colurrt,
auteni olim a Judoeis, quasi ob opprobriuin, Naza- aut quoevetentm ignari asciscatit. LUcfetius autem
rchi vneabantur : pro eo quod Doininus nosler atqiie sliperstilibhemdicitsiiperstahliam fefum,id est coe-
SalValor a vico GalilseoeNaiareims sit appcllatus. iestiuhi et divinorum, qtioe super nos Starit : sed
95 B. RABANI MAURIARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 96
mate dicit. Hsereticorum autem dogmata ut facile A ratus doctor, in diflinitionibus suis ecclesiastica
possint agnosci, causas eorum, vel nomina demon- dogmata enumerans, quid credendum, quidve ca-
strari oportet. vendnm sit, lucide descripsit : omisso hsereticorum
CAPUT IX. * catalogo, fidei catholicaejura inhoc opere inserenda
De hwresibusJudmorum. censemus.
Sunt enim hsereses Judseorum, quas quidam eorum CAPUT X.
contra fidem Christi reperientes, pravi dogmatis au- De diffinitionibus rectw fidei et ecclesiasticorum
ctores exstiterunt, quorum haecsunt noinina : I Ef- dogmalum.
neei, 2 Galileei, 5 Marbonoei,& Gcnistse, 5 Meristoe, Credimus unum Deum esse Patrem et Filium et
C Sadduceei, 7 Pharissei, 8 Herodiani, 9 Samaritse, Spiritum sanctum. Palrem eo, quod habeat filiuni :
10 Hemerobaptistoe. Filium eo, quod habeat patrem : Spiritum sanctuui
Efnaei dicurrt Christum docuisse illos omnem eo quod ex Patre et Filio procedat. Pater ergo
abstinentiam. principium Deitatis : qui sicut nunquam fuit non
Galilaei et ipsi dicunt Christum venisse et do- Deus, ita nunquam non fuitnon Pater. A quo Filius
cuisse eos, ne dicerent Domiuum Csesarem, neve natus : a quo Spiritus sanclus non natus, quia non
ejus monitis nterentur. B eslFilius : neque ingenitus, quia non est Pater : nec
Marbonsei dicunt, ipsum esse Christum, qui do- factus Spiritus sanctus, quia non est ex nihilo : sed
cuit illos in omni re baptizare. ex Deo Palre, et Deo Filio Deus procedens. Pater
Genistse praesumunt, quoniam de genere Abrahse aeternus eo, quod habeat Filium aeternum, cujus
sunt. Nam cum in Babylonem venissel populus Dei, oeternus sit Paler. Filius eeternus eo, quod sit Patri
plerique relinquentes uxores suas, Babyloniis mu- et Spiritui sanclo cooeternus. Spiritus sanclus aeter-
licribus adhaeserunt. Quidam aulem Israeliticis nus eo, quod sit Patri et Filio coaeternus : non con-
conjugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi tusa in una persona Trinilas, ut Sabellius dicit :
essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo, neque separata aut divisa in natura divinitas, ut
et assumpserunt sibi nomen jactantiee. Arius blasphemat: sed alter in persona Pater, alter
Merislaeseparant scripturas, non credenles omni- in persona Filius, alter in persona Spiritus sanctus:
bus prophetis; dicentes, aliis et aliis spirilibus illos unus in natura in sancta Trinitate Deus Pater, et
prophetasse. Filius, et Spiritus sanctus. Non Pater carnem as-
Sadducsei interpretantur, justi: vendicant enim sumpsit neque Spiritus sanctus : sed Filius lantum,
sibi, quod non sunt : negant resurrectionem, di- ut qui erat in divinitate Patris Dei Filius, ipse fieret
centes : dictuin est in Gencsi Adae: De terra es, et in homine hominis filius : ne filii nomen ad alterum
in terram ibis (Gen. m). Hi quinque lantura libros transiret qui non esset nativiiate filius. Dei ergo
legis recipiunt : prophetarum aiilem vaticinia re- fdius, horninis factus est ftlius : rralus secundum
spuunt. veritatem naturae ex Deo Dei frlius el secundum ve-
Pharisaei negant Christum venisse, nec ulla in re ritatem naturee ex homine hominis frlius : ut verilas
supra dictis eommunicant. Pharisaei quidem et Sad- geniti non adoptione, non appellatione : sed in utra-
duceei inter se conlrarii sunt. Nam Pharisoei ex He- que nalivitate filii nomen nascendo haberet, el esset
braeo in Latinum interpretanlur, divisi: eo quod tra- verus Deus et verus homo, unus filius. Norr ergo
diticnum et observationum, quas illi deuterosios duos Chrislos, neque duos filios : sed Deum et ho-
vocanl, justitiam praeferant: unde et divisi vocantur minem unum frlium, quem propterea et unigcnitum
a populo quasi per justiliam. dicimus inanentem in duabus substantiis : sicut ei
Herodiani. Temporibus Salvatoris haec haeresis naturee verilas conlulit, non coufusis naluris neque
surrexit. Hi Herodem magnificabant, dicentes ipsum immislis, siculi Timochiani volunt : sed societate
esse Christum. unitis. Deus ergo hominem assumpsit : homo in
Samarilse quoque, cuslodes, interprelantur, qui in ,n Deum transivit, non naturae versibilitate, sicut Apol-
locum Israel, jam captivo et transducto in Babylo- linaristoe dicunt : sed Dei dignatione, ut nec Deus
niam populo, translati sunt in terram (ieccm tri- mutarelur in humanam substantiam, assumendo lro-
biuim : et ex parte sine lege Israelifaruni consue- minenr : nec homo in divinam, gloriiicatus in Deum :
utdinem obtinent. Isti prophelas non recipiunt, qtiia mutalio vel versibilitas natura?et diminutionem
atque in observationibus suis a Judaeisomnibus se- ct abolitioneni subslantise facit. Creditur a nobis sine
parantur : quorum superstilio procul dubio omnibus confusione conjuncla Trinitas, sine separatione dis-
nola est. tincta. Natus est ergo Dei filius ex homine, et non
Hemerohaptistse dicti, eo quod quotidie vesti- per homines, id est, non ex viri coitu (sicul Hebion
menta sua et corpora lavent. Praeterea plurcs hae- dicit) : sed carnem ex virginis corpore trahens et
resum species inveniuntur, quaein temporibus Clrri- non de coelo secum afferens (sicut Marcaon, Orige-
stianis exortae,'per inventores et sequaces eorum nes, et Eutyches affirmant), neque in phanlasia, id
fidem catholicam impugnare solitae sunl, quas etiam est, absque verilate (sicul Valentinus scilicet dicit)
Pater Augustinus ad Quodvulldeum diaconum scri- neque doleysi [Sox»i<Tst], id est putative imaginatum :
bens, satis manifesle declarat. Sed quia memo- sed corpus verum, non tantum carnem ex carne (sic-
97 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. IV. 9»
ut Marcianus) sed verus Deus ex divinitate, et ve- A inveniendi sunt, et hoc eis reputari pro resurre-
rus homo ex carne : unus filius in divinitate, Ver- ctione ex mortuis, quod mortalitatem immulatione
bum Patris, etDeus in homine, anima et caro. Ani- deponant, non morte: quolibetquisacquiescat modo,
ma non absque sensu et ratione, ut Apollinaris ; ne- non est haBreticus,nisi contentione haereticusfiat. Suf-
que caro absque anima, ut Anomocus : sed anima frcit enim in Ecclesiee lege, carnis resurrectionera
cum ratione sua : et caro cum sensibus suis : per credere futuram de morte. Quodautem dicimus in
quos sensus veros in passione et ante passionem symbolo, in adventuDomini vivos ac mortuos judi-
carnis suae dolores sustinuit. Neque sic est nalus ex candos, non justos et peccatores judicare, sicut Dio-
virgine, ut deitatis initium homo nascendo accepe- dorus significare putat; vivos eos, qui in carne
rit : quasi, antequam ex virgine nasceretur, Deus inveniendi sunt, dicit, qui adhuc morituri credun-
non fuerit, sicut Artemon et Berillus et Marcellus tur, vel immutandi, sicut alii volunt, ut suscitali
docuerunt: sed aeternusDeus homo ex virgine natus continuo vel reforraali cum ante mortuis judi-
est. Nihil creatum aut serviens in Trinitate creden- centur.
(Ittm, ut vult Dionysius fons Arii : nihil inaequale,ut Post resurrectionem et judicium non credamus
Eunoiuius : nihil gralia aequale, ut vult Elhius : nihil restitutionem fuluram, qua Origenes delirat, ut doe-
anterius posteriusve, aut minus, ut Arius : nihil B I mones vel impii homines post tormenta, quasi sup-
extraneum aut officiale alteri, utMacedonius : nihil pliciis expurgali, vel illi irr angelicam redeant, qua
persuasione aut surreptione insertum, ut Mani- creati sunt, dignitatem ; vel isli justorum socielate
clia;us : nihil corporeum, ut Melitoet Tertullianus : donentur, eo quod hoc divinae conveniat pietati, ne
nihil corporaliter effigiatum, ut Anthropoformus et quid ex rationalibus pereat creaturis, sed quolibet
Vadianus : nihil sibi invisibile, ut Origenes : nihil modo salventur. Sed nos credamus ipsi judici ora-
crealuris visibile, ut Fortunatus : nihil moribus vel nium et retributori justo, qui dixit: Ibunt impii in
voluntate diversum, ut Marcion : nihil Trinitatis supplicium wlernum, justi autem in vitam wternam
essentia ad creaturarum naturam deductum, ut Pla- (Matth. xxv), ut percipiant fructum"operum suo-
to et Tertullianus : nihil officio singulare, nec al- rum.
teri communicabile, ut Origenes : nihil confusum, In principio creuvit Deus cwlum et terram (Gen.
ut Sabellius : sed unum perfectum, quia totum ex 1) et aquam ex nihilo. Et cum adhuc tenebree ipsam
uno, et unum, non tamen solitarium, ut praesumunt aquam occultarent, et aqua terram absconderet, fa-
Sylvanus et praxetos penthapolitana damnabilis illa cti sunt angeli et onrnes coelestes virlutes ut 11011
doctrina. otiosa Dei bonitas, sed haberet in quibus per multa
Omousion ergo est in divinitate Patris Filius. G C anle spatia bonitatem suam ostenderet; et ila hic
Omousion Patri et Filio Spiritus sanctus. Omousion visibilis mundus ex materia quae a Deo creata fue-
Deo et homini, unus filius manens Deus in homine rat, factus est et ornatus. Nihil incorporeum et in-
suo in gloria palris, desiderabilis videri ab angelis, visibile in natura credendum, nisi solum Deum, id
sicut Pater et Spirilus sanctus adoratur ab angelis; est, Patrem, el Filium, et Spirituin sanctum, qui ex
et ab omni creatura : non homo praeter Deum : vel[ eo incorporeus credilur, quia ubique est, 'et omnia
Christus cum Deo, sicut Nestorius blasphemat: sedl implet atque constringit; ideo invisibilis omnibus
homo in Deo et in homine Deus. creaturis, quia incorporeus est. Creatura omnis cor-
Erit resurrectio mortuorum hominum, sed una ett porea, angeli et omnes ccelestes virtutes corporeae,
semel, non prima justorura, et secunda peccatorum,, licet non carne subsistant. Ex eo autem corporeas
ut fabula sornniatur : sed una omnium : et si id re- esse credimus intellectuales naturas, quod localiter
surgere dicitur, quod cadit: caro ergo nostra in ve- circumscribuntur : sicut et anima humana quae
ritate resurgit, sicut in veritate cadit: et non se- carne clauditur : et daemones qui per substanliam
cundum Origenem immutatio corporum erit, id est,, angelicae nalurse sunt. Immortales credimus intelle-
aliud novum corpus pro carne : sed eadem caro cor- ctuales naturas quse carne carent, nec habent quo
ruptibilis tam justorum quam injustorum caro in-- D ] cadant, ut resurrectione egeant post ruiiiam. Inde
corruptibilis resurgit: ut vel poenam sufferre possitt necessario animas hominum non esse ab initio inter
pro peccatis, vel in gloria eeterna manere pro me- cseteras intellectuales naturas, nec simul creatas,
ritis. Omnium enim hominum erit resurrectio. Sii sicut Origenesfingit; neque cum corporibus per coi-
omnium erit, ergo omnes moriunlur, ut mors ab1 tum seminanlur, sicut Luciferiani, et Cyrillus et
Adara ducta omnibus frliis ejus dominetur, et ma- aliqui Latinorum prsesumptores aflirmarrt, quasi na-
net illud privilegium irr Domino, quod de eo specia- turae consequentia serviente, sed dicimus corpus
liler dicitur : Non dabis sanctum tuum videre corru- tantum per conjugii copulam seminari.
ptionem (Psal. xv), et caro ejus non vidit corruptio- Creationem vero animse solum creatorem nosse,
nem. Hanc ralionem, maxima patrum turba tra- Dei vero judicio coagulari, et compingi atque
dente, suscepimus. Verum quia sunt et alii aeque e formari: ac formalo jam corpore animam creari et
eatholici et eruditi viri, qui credunt anima in(i infundi, ut vivat in utero homb ex anima constans et
corpore maneiue immutandos ad incorruptionem1 corpore, et egrediatur vivus ex utero, plenus hu-
fctimmorlalitatem eos, qui in advenlu Domini vivii mana substamia : neque duas animas esse dicimus
99, B. RARANI MAURIARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 100
in una homine, sicul Jacobus et alii Syrorum scri- A etccelestis pariter adjutorii: ut raDamur, potestatis
bunt: unam animalem, qua animatur corpus, et im- nostrse est et ignaviae.
niista sit sanguine : et alteram spirilalem, quae ra- Baptisma unum est, sed in ecclesia, ubi una fides
limtem ministret: sed dicimus unam eamdemque est ubi in nomine Patris et Filii et Spiritus sancli da-
esse animam in homine, quae et corpus sua socie- tur. Et ideo siqui apud illos haercticos baptizali sunt,
late vivificet, et semetipsam sua ratione disponat: qui in sanctoeTrinilatis confessione baplizant, et ve-
habejftsin se libertatem arbitrii, ut in sine subslan- niunt ad nos : recipiantur quideni, quasi baptizali,
tiae legat cogilalione, quod vult. Solum hominein ne sanctaeTrinitatis iuvocatio vel confessio annulle-
cvedimus habere animam substantialem, quae et tur ; sed doceantur ante et instruantur: quo sensu
exuta corpore vivit, et sensus suos atque ingenia sanclseTrinitatis mysterium in ecclesia leneatur. Et
vivaciter tenet : neque cum corpore moritur , ut srcut senliunt credcre, vel acquiescunt confiteri: pur-
Arabs asserit: neque postniodum inieriturani, sicut gati jam lidei integrilate conlirinenlur manus impo-
Zenon dicit: quia substanlialiter vivit. Anirnalium sitione. Sivero parvuli suiii vel hcbetcs, qui doctri-
vero animsenou sunt substantise: sed cunr earne ipsa nam non capianl: respoirdeanl pro illis, qui illos
carnis vivacitale nascuiuur : et cum carnis morle otferunt juxta moreut bapiizandi: et manus imposi-
finiuntur: et ideo nec ratione reguntur, sicut P'lato B lione et chrismale communiti, Eucliarisliae mysteriis
et Alexander putant: sed ad oiniiia scilicet nalureein- admiltanlui'. IUosautem qui non in sanctoeTrinitatis
citamenta dicuntur [ducunlur]. Anima huinana non invocatione apud hicrelicos baplizali sunl, et venitint
cum carne moritur, quia nec cum carne (ut superius ad nos, bapiizari debere pronunliamus, non rebapti-
diximus) seminatur : sed formato in ventre matris zari. Neque enim credendum est, eos fuisse bapti-
corpore, Dei judicio creari et infundi, iit vivat horiio zalos, qui non in noniine Patris et Filii et Spirilus
iiilus in utero, et sic procedat nattvitate in niun- sancti juxla regulam a Doniino positam lincti sunt, ut
dum. sunt Paulianistoc, Prociianiboriue, vcl.Spurisilbri,
Duabus substantiis constat homo, anima tantum ct FotiHiaru. qui nunc vocanlur Bonosiani, Montani, et
carne : anima cum ratione sua : et carne cum sen- Maniehaei,variata inipietalisgeriniria: vel caiteri islo-
sihus suis, quos tamen sensus absque anima; so- ruur originis sive ordinis peslrsque, qui duo princi-
cietate non nrovet caro : anima vero et sine carne pia sibi iguota introrlucunt, ut Cerdo et Marcion : vcl
rationale suum teuet. Non est tertius in substantia contraria, ut Manichaeus:vel tria et barbara, ut Se-
hominis spiritus, ut Drdymus contendit : sed spiri- cianus et Theodocus : vel niulta, ut Valeminus : vel
tus ipsa est anima pro spirilali natura, vel pro eo Chrisluiu hoinineni fuisse absque Deo, ul Ceiiiillius
C etHebion etllarithemon et Fotinus. Ex istis (inqttam)
quod spirel in corpore spiritus appellatur : animani
vero ex eo vocari, quod datur ad vivendum, vel ad siqui ad nos vcnerinl, non requirenduin ab iis, ui-
vivificandum animet corpus. Tertium vero quoniam rum baplizali sint, an non : sed hoc tanluin, si cre-
ab Apostolo cum anima et corpore inducitur, spiri- dant in ecclesiee fidein, et bapiizentur ecclesiastico
tum gratiam Spiritus sancli esse intelligamus, quam baptismale.
orat Apostolus, ut inlegra peisevcret in nobis : nec QuoiidioEucharislioeconiniunioriem percipere, nec
nostro vitio aut niinualur aut fugiatur a nobis : quia laudo nec vitupero : omnibus lanien Doininicisdiebus
Spiritus sanctus efliigiet fictum. couimunicandum hortor: si tanieii incns in alfcctu
peccandi non sit. Nam habentem adhuc voliintatein
Liberl,ati arbitrii sui conanj.iss.usest horuo statiui peccandi, gravarimagisdicoEucharislioeperceplione,
in prirjua,niundi cond,it,ione: ut, satva vigilantia men-
quam purificari. Et ideo quamvis quis peccato nioi-
tis adnitenl,e, ctiam proecepti cuslodia perseveraret: dcatur, peccandi de caeteronon habeat voluntatem, ct
si veUt in id, quod crealus fuerat, pcriu.au.ere.Post- communicaiurus satisfaciat
lacrymis et oraiionibus,
quam vero, seditione[seductione] scrpcntis perEvam et confidens de Domini misericordia, qui pcccala
cecidit, naturoe bouuiu perdidit pariier el vigoreui piaeconfessioni donare consuevil: accedal ad Eucha-
„ arbitrii, noii mruen eleei.ioiiem: n.e.iipu ess.etsuum risiiam
; (juod emendaretpeccatuin : uec meriio intrepidus et securus. Sed hoc de illo dico,
indulgeretur, quem capitalia et mortalia peccata non gravant.
quod non arbitrio doluisset. Nam qtiein mortalia criinina post baplismum com-
' Manet
ilaque ad quaerendam salutem arbitrii liber- missa prcurunt, horlor prius publica poenitcntia sa-
tas, id est rationaUs voluntas : sed admoneute prius lisfacere, et ita sacerdolis judicio rcconciliatum,
Deo,eti.nvitanteadsalutem: utveleligalvel sequatur communioni sociari , si vult : lion ad judicium ct
vel agaioccasionesalulis, hoc esl, inspiratione Dei : condemnationem sui Eucharisliain percipere Sed et
ut autem conscqualur, quod eligit, vel qtiod sequitur secreta salislaciione solvi niortalia crimiiia non ne-
velquod occasione agit: Dei esse lihere confiteiiiiir. «amus: ned iiiulatoprius seculari babitu: eteoiifesso
IniU,umsaluMsnostrae, Deo miserantc, hahemus: ut religionis studio per vit;e correetionem, ct jugi, imo
acquiescanius saiutari uispirationi, nostraj potestatis perpetuo luclu, niisciante Deo : ita duulaxal, ut
est:, u.1,adipiscamur, quod ad acquiescendum ad- contraria pro iis, quic poenitet agat, et Euchari-
mpnition.e.cupimus,divini est muneris : ut nonlaba- stiain omnibus Dominicis supplex ct sununissus us-
tiiur adepto.salutisuuuiere, sollicitudinis nostne est, que ad mortem percipiat.
101 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. IV. 102
Poenitentia veraest, poenitendanon admittere, et jA turam vincit et pugnam. Nam naturam corporis in-
adnrissadeflere. Satisfactiopoenitentiaeestcausaspec- tegritate, pugnam castimoniae pace.
catorum excludere : nec earum suggestionibus ad- Bonum est in cibG eum graliarum actione sumere
itum induigere. qnidquid Deus edendura proecepit; abslinere autem
n. divinis repromissionibus nihil terrenum vel aliquibus, non quasi a malis, sed quasi non neces-
transitorium expectemus, sicut Meliciani sperant : sariis, non est malum.
non nuptiarum copulam, sicut Cerinthus et Mareion Moderari vero carnium tisum pro necessitate et
delirant : non quod ad cibum vel polum pertinet, ternpore, proprie Cliristianorum est. Malas dicere
sicut Papia auctore Terrenus et Tertullianus et La- nuplias, vel fornicaiioni comparandas, aut stupro;
ctantius acquiescunt: neque per mille annos post cibos vero credere malos, vel mali causa creari
resurrectionem regnum Christi in terra futurum, et percipienlibus, non est Christianorum, sed proprie
sanctos cum illo in deliciis regnaturos speremus, sic- Enerachitarum [Encratitarum] el Manichseorum.
ul Nepos docuit qui primam justorum, et secundam Sacratic Deo virginitati nuptias cooequari, et pro
impiorum resurrectionem confinxit: et inter has amore castigandi corporis abstinentibus a vino vel
duas mortuorum resurrectiones gentes ignorantes carnibus, irihil credere mcriti accrescere, non est
Deum in angulis terrarum in carne reservandas: B ] hoc Christiani, sed Joviniani.
quaepost mille annos regni in terra justoruin insti- Integra fide credendum est beatam Mariam Dei
gante diabolo movendoesunt ad pugnam eontra ju- Chrisii matrem et virginem genuissc, et post par-
stos regnantes et Dpminp pro justis pugnante , im- tuiii virginem permansisse : nec in hoc blasphemiae
bre igneo compescendas : alque ita mortuas cum Helvidii acquiescendum, qui dixit: Virgo unte par-
coeteris in impietate mortuis ad terrena supplicia in lum : non virgo post parlum.
corruptibili carne resuseitandas. Elementa, id est, coelum et terram, non credamus
Nullum credimus ad salutem, nisi Deo invitante, abolenda per ignem, sed in melius commutanda :
venire : nullum invitatum sabtlem suanr, nisi Deo figurara mundi, id est, imaginem non substaiuiam,
auxiliante, operari; nullum, nisi orantem, auxilium transiluram.
Bonum est facultales cum dispensatiorie pauperi-
promereri, nullurn voluritate Deiperire : sed permissu,
pro electione arbitrii, ne ingenuitas polestatis, semel bus erogare : melius est pro intentione sequendi
hominibus attributa, ad servilem cpgatur necessita- Dominum insimul donare, et absolulum sollicitu-
lcm. dine egere cum Christo.
Malum yel malitia.ni.non esse a Deo cfeatam : sed Maritum duarurn post baplismum maironarum,
a diabolp,inyeiUam, cjui et ip.se bonus a.Deo creatus C ' clericum non ordinandum ; neque eum qui unam
cst: sed quia libero arbitrio, ut puta rationabilis quidem, sed concubinani, non matronam habuit;
illum qui viduam et repudialam, vel meretri-
creatura, conr.m.issusest, et cogilandi aeceperat fa- nec
ccm in matrimonio sumpsit; nec eum qui semet-
cultatem ; scientiam boni vertit ad maluai, et multa
ipsura abscidit quolibet corporis sui membro indi-
cpgitando fiictus est inventor mali, etj quod in se
i n, nec solus gnatione aliqua, vel justo injustove timore supera-
perdider;at invidi,!, aliis; cpriteirtus per- tus truncaverit;
ire suasit, aliis, ut qui esset, suae malitiae iuveuior, neque illum qui usuras accepisse
convincilur aut in scena lusisse noscitur; neque
fierpt et aliorurn auctor, et ex eo maJunj vel malitia eum qui publica paenitenlia mortalia deflet; nec
percurreril. inler; cselei;a,s ra,t,ipn;a,Lules c reaturas. iliunr qui alrquando in furiam verstrs insanivit, vel
Unde cognoscimus Luhil ps.se ii,Aluj'airnmutabile,
afllatione diaboli vexatus est; neque eum qui per
nisi spiijLmDfium,Patrem, et Filium, et Spiritum ambitionem ad imitationem Simonis magi pecuniam
sauctum, qui mut,a,ri nop potesl a, bpuo, quia natura offert.
ppssidet bpn.p,ui,; nec pptest aliud, esse quam bo- Sanctorum corpora, et praecipue beatorum mar-
nus.
in - tyrum reliquias ac si Christi membra, sincerissinie
Angeli yero, qui LUa,q,ua crea.li sunt, bea.titu- D honoranda, et basiiicas eorum iioniinibus
dijne peijseveraut, non nalura pps.sident bonum ut' appclla-
tas, velut loca divino cultui
nou muta,rentur cum, coeteris, sed arbitrii servanles simo et dcvotione fidelissimamancipata, affectu piis-
adeundas. Si quis con-
bonam volui^liem,, bonum cppditionis el fidem sci- tra hanc senleniiani venit, non Christianus, sed Eu-
iicet servaverunt Djprnino suo. Unde et merito ab nomianus et
Vigilantianus credilur.
ipso Domino sancti angeli vocanlur, quod lcnuerunt Baplizruis tantuin iter esse salulis. Nullum cale-
arbitrii sanclitatem, nec sociorum exemplo devia-
clrtimentim, quamvis i;i bonis operibus defunctum,
verunt a bono. vitam scternam babere credamus, excepto marty-
Bonse nuptise sunt, sed causa filiorum, npn con-
rio, ubi tota baptismi sacramenta complentur.
cupiscentise fornicationis obtentu. Melior est conti- Raptizandus confrtetur fidem suam coram sacer-
nenlia, sed non sibi suflicit ad beatiludinem, si pro dote, et iriterrogatus respondil. Hoc ct martyr co-
solo amore pudicitise retinetur ; sed si cum hoc af- ram persecutore facit qui et confitetur frdern, et in-
fectu causavacandi Domino eligitur, alioquin divor-
terrogatus respondit. Ille post confessionem vel
tium magis conjugii videbitur esse quam castitas.
aspergitur aqua, vel tinguilur : et hic vel aspergi-
Virguritas utroque bono pretiosior esl, quia el na- lur sanguine, vcl tinguitur igne. Ille manus imposi*
103 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS H. 104
tione pontificis accipit Spiritum sarrctum : hic ha- A tempus conceditur, sive supplici confessione, si cou-
bitaculum eflrcitur Spirilus sancti, dum non est ipse linuo vita exceditur, venia peccatorum fideliter prse-
qui loquitur : sed spiritus Patris, qui in iUo loquitur. sumatnr ab illo, qui non vult nrortem peccatoris :
Ille communicavit Eucharistise in commemoratione sed ut converlalur a perditione poenitendo, et salva-
mortis Domini; hic ipsi Christo commoritur : ille tus miseratione Dominivivat. Si quis aliter de juslis-
confitetur se mundi actibus renuntiaturum : hic ipsi sima Dei pietate sentit, non Christianus, sed Nova-
renuntiat vitse. IIU peccala omnia remitluntur ; in tianus est.
isto exstinguunlur. Internas animse cogitationes diabolum non videre,
In Eucbaristia non debel aqua pura offerri, ut certi sumus: sed motibus eas corporis ab illo, et
quidam sobrietatis imagine falluntur : sed vinum et affectionum indiciis colligi et experinreuto, didi-
aqua mistum, quia el vinum fuit in redemptionis cimus : secreta autem cordis solus ille novit ,
noslrae mysterio, cum dicit: Non bibam amodo ex ad quem dicitur : Tu solus nosti corda filiorum homi-
hoc genimine vitis (Matth. xxvr). Et aqua eral mi- num.
slum quod post ccenam dabatur. Sed et de latere Nonomnes cogitaliones nostrse malae semper dia-
cjus quod lancea perfossum est, aqua cum sanguine boli instinctu excitantur : sed aliquoties ex noslri
egressa, vinum de vera carnis ejus vite cum aqua " arbitrii nrotu enrergmrt : bonse aulem cogitationes
expressum ostenditur. seiuper a Deosunt.
Bona est caro nostra et valde bona : utpote a solo Daemonesper energiam non credimus substantiali-
ctborro Deo condita, et non est mala, ut volunt Se- ter illabi anirase : sed applicatione et oppressione
thianus et Opinianus et Patricianus : nec mali causa, uniri. Illabi autem menti illi soli possibile est, qui
ut docuit Florinus : nec ex malo et bono compacta, creavit: qui nalura subsistens incorporeus capabilis
ut Manichaeus blasphemat : sed cum sit creatione est suaefacturae.
bona, arbilrio animse efflcilur nobis vel bona vel Signa et prodigia et sanitates etiam peccatores in
mala, non immutatione substantiae, sed exsecutionis nomine Domimfacere ab ipso Deo didicimus : et cuur
mercede. Ipsa enim est, quee slatuitur ante tribunal alios hac praesumplionejuvent, sibi per ambitionem
Christi : in qua perferat anima corporis prout ges- humanse gloriaenocent : qui gloriantur 111dato falso,
sit, sive bonum, sive raalum. non meritis debito.
In resurrectione ex mortuis sexus forma non nru- Signis et prodigiis ciarumposse fieri Christianum,
labitur : sed vif morluus resurget in forma viri : et nou tamen sanclum, si intemperatis etasperis niori-
femina in forma feminoenon carens sexu, sed tamen bus agai: temperatisautemetplacidismoribus, eiiani
hujus vitse tantum conditione, specie naturali : ne absque signorum efficaciaet sanctum et perfectum Dei
non sit vera resurrectio : si non id resurgit, quod hominem fieri, recte credimus.
cadit. Nullus sanctus et justus caret peccato, nec lauieu
Ante resurrectionem Domini omnes sanctorum ex hoc desinit esse justus vel sanctus, cum affectu
animae in inferno sub debito praevaricationis Adee leneat sanctitatem. Non eninr naturse viribus, sed
lenebantur, donec auctoritate Domini per indebitain propositi adjuvameuto per Dei gratiam acquirimus
ejus mortem de servili conditione liberarentur. Post sanctitalem : et ideo veraciter se omnes sancti pro-
ascensionem Domini ad ccelos, omniura sanctorum nuntianl peccatores, quia in veritate habent, quod
animaecum Christo sunt : et exeuntes de corpore ad plangant, et si rrorrreprehensione conscienlioe, cerlc
Christum vadunt, exspectantes resurrectionem corpo- mobililate praevaricatricis naturse.
ris sui : ut ad integram et perpetuam bealiludinem Pascha, id est, DominicseResurrectionis solemni-
cum ipso pariter immulentur : sicut et peccatorum tas, ante transgressum vernalis aequinoctii, et sextae
anirnaein inferno sub timore positaeexspectant resur- decimse lunse inilium non potest celebrari : eodem
rectionem sui corporis, ut cum ipso ad poenam co«- tamen mense natse.
vertantur seternam.
j. Propter novellos legislatores, qui ideo animanr
Pcenitentiam abolere peccala, indubilanter credi- tanlum ad inraginem Dei creatam dicunt : ul
mus, etiam si in ultimo vitse spirilu admissorum pce- quia Deus incorporeus recle creditur, etiam anima
niteat: et publica vel supplici laraentalione peccata incorporea esse credatur : libere confitemiir, ima-
prodantur : quia propositum Dei, quo decrevit sal- ginem in seternitate : simililudinem in moribus invc-
vare, quod perierat, stat immobile : ct ideo quia vo- nire. *
luntas ejus non mutatur, sive emendatione vilse, si

LIBER OUINTUS.

CAPUT PRIMUM. novo cessavit. Dequo Aposlolus meminit (II Cor. v):
De sanctis Scripturis, hoc esl Veteri el Novo Testa- Vetera transierunt: et ecce facta sunt omnia nova.
menlo. Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia
. Vetus Testanicnluni ideo dicitur, quia venicnle innovat. Non enim illtid discunl, nisi renovati homi
105 DE UNIVERSO LIBRl XXII. — LIB. V.: 106
nes ex vetustate per gratiam, et pertinentes jam ad A j sunt: Isaias, Jeremias, Ezechiel el Daniel libri sin-
Teslainentum Novum, quod est regnum ccelorum. guli : duodecim quoque prophetarum libri singuli,
Hebrsei enim Velus Testamentum, Esdra auctore, el haec quidera Prophetica sunt. Post haec ver-
juxta numerum litterarum suarum, in 22 libros suum octo libri habentur, qui diverso apud He-
accipiunt, dividentes eos in tres ordines, Legis sci- braeos rnelro scribuntur, id est Job liber, et liber
licet et Prophelarum atqtie Hagiographorum. Primus Psalmorum, el Proverbiorum, et Ecclesiastes, et
ordo legis in quinque libris [Moysis] accipitur, quo- Canlica canticorum, sive Sapientiw et Ecclesiaslicus,
rum primus est bresith, qui est Genesis. Secundus Lamenlationesque Jeremim. Sic quoque complentur
ellesmoth, qui est Exodus. Terlius vaiecra, qui est libri Veteris Testamenti quadraginta quinque. Novi
Leviticus. Quartus vaiedaber, qui cst Numerus. autem Testamenti primum quatuor Evangelia sunl:
Quintus helleaddabarim, qui est Deuteronomium. Mattheei,Marci, Lucseet Joannis. Hos quatuordecim
Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebrsei thorath, Pauli apostoli sequuntur, quibus subjunctae sunt
latini legem appellant. Proprie autem lex appellatur, septem canonicae Epistolae Jacobi, Petri, Joannis et
quaeper Moysen dala est. Secundus ordo Propheta- Judse. Actus quoque duodecim apostolorum, quorum
rum, in quo continentur libri octo, quorum primus, omnium signaculum est Apocalypsis Joannis, quod
Josum bennum, qui latine Jesus Nave dicitur. Secun- B I est revelatio Jesu Christi, qui omnes libros et tem-
dus Sobthim, qui est Judicum. Tertius Samuel, qui pore et ordine.... Hi sunt libri canonici septuaginta
est Regum primus. Quartus Malachim, qui est Re- duo et obhocMoyses septuaginta elegit presbyteros,
gum secundus. Quintus Isaias. Sexlus Jeremias. . quiprophetarent. Ob hoc et Jesus Dominus noster
Septimus Ezechiel. Octavus Tharistra, qui dici- septuaginta duos discipulos praedicare mandavit. Et
lur 12 Prophetarum, quilibri quia sibi prse brevitale quomodo septuaginta duoe linguae in hoc mundo
adjuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo erant diffusee,congrue providit Spiritus sanctus, ut
Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo, tot libri essent, quot nationes, quibus populi et gen-
sunt libri novem, quorum primus Job. Secundus tes ad percipiendam fidei gratiam sedificarentur. Haec
Psallerium, qui in quinque incisionibus dividilur. surrtnovaetvetera,quaedethesauro Dei proferuntur,
Tertius Maslolh, qui est Proverbium Salomonis. et quibus cuncta sacramentorum raysteria revelantur.
Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sira- Hi sunt duo Seraphin, qui in confessionem sanetse
sirim, qui est Cantica canticorum. Sextus, Daniel. Trinilatis jugiter decantant hagios, et dicentes hym-
Septimus Dabretamin, qui est Verba dierum, id est! num erumpunt. Hae litterae sacrse, hi libri integro
Paralipomenon, qui et Chronicon. Octavus est Esdras, numero et auctoritate. Aliud cum istis nihil est com-
qui in duos libros dividitur apud Grsecos et Latinos. C ( parandum : quidquid extra hos fuerit, inter sancta
Nonus Hesler. Qui simul omnes quinque, oclo et no- et divina nullatenus est recipiendum : haec duo tesla-
vem fiunt viginti duo, sicut superius comprehensii menta in rnullis locis scripturae sacrae praefigurata
sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, qui Latine dici- sunl. Nam illi duo molares lapides sunl, quos lex pro-
tur Lamentatio Jeremiw, Hagiographis addiciunt, ett hibet dividere atque in loco pignoris tollere : qiria
viginli quatuor volumina Testamenli Veteris faciunt,, neutrum testamer;tum auferendum est ab altero,
juxta viginti quatuor seniores, qui ante conspectumi quando utraque necessaria sunt ad panem ccelestem
Dei assistunt. Quarlus est apud nos ordo Veterisi conficiendum, ut animarum pastura prseparent. Item
Testamenti eorum librorum, qui in canone He- duo Cherubin juxta arcam posita signifrcant duo
braico non sunt: quorum primus Sapientise liberr testamenta ecclesiam Dei protegentia. IlemAbacuc
est; secundus, Ecclesiasticus ; tertius, Tobias ; Propheta duo describit animalia, in quorum medio
quartus, Judith; quintus et sextus, Machabmorum: Deus innotescilur. Summa autem utriusque lesta-
quos licet Judsci intra apocrypha separent, Ecclesiai menli trifarie distinguitur, id est, in historia, in mo-
tamen Christi eos inter divinos libros honorat et prse- ribus, in allegoria. Rursus ista tria mullifarie divi-
dicat. In Novo autem Testamento duo sunt ordines : dunlur, id est, quid a Deo, quid ab Angelis vel ab
primus, evangelicus, in quo sunt : Matthaeus, Mar-- D hominibus gestum dictumque sit, quid a Prophetis
cus, Lucas, Joannes; secundus, apostolicus, in quoj . nuntiatum de Chrislo et corpore ejus , quid de
sunt in quatuordecim Epistolis : Petrus in duabus,, diaboloetmembris ejus.quidde veteri et novopopulo,
Joannes in tribus , Jacobus et Judas in singu- quid de prsesenti saeculoet futuro regno atque judicio.
lis, Aclus apostolorum et Apocalypsis Joannis. CAPUT II.
Alii autem Vetus et Novum Testamentum ini De auctoribus eorumdem librorum.
septuaginta duos libros distinguunt: ita ut primiii Veteris Testamenti secundum Hebrseorum tradi-
legis Moysi libri quinque sint, hoc est, Genesis,i, tionem hi perhibentur auclores. Primus Moyses di-
Exodus, Leviticus, Numerus, Deuteronomium. Hoss vinaehistorise cosmographiam in quinque volumini-
sequuntur historici libri sedecim, Jesu Nave scili-i- bus edidit, quod Pentaticum nominalur. Pentaticus
cet et Judicum libri singuli, sive Ruth; Reguma autem sive pentateuchus a quinque voluminibus
eliarn libri quatuor. Paralipomenon duo. Tobi quo-i- dicitur. Penle enim Graece quinque, teuchus volumen
que et Hester, atque singuli Esrae duo : et duo Ma- i- vocalur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exor-
chabaeoium. Super hos prophetici libri sedecim n dium mundi, el generalio sacculiin co conlineatur.
PATROL, CXI. k
107 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 108
Exodus vero exitum ab /Egypto, egressumque po A autcm psalmi apud Hebroeos metrico carmine con-
puli Israel digerit, et ca causa nomen acccpit. Levi stant essc compositi. Nam in morem Romani Flacci
ticus appellatus, eo quod Levitarum ministeria e ct GroeciPindari nunc iambico currunt, nunc alcaico
diversitatem victimarum exequitur, totusque in e personant, nunc safico tonant, trimetro vel tetrame-
orclo Leviticus annotatttr. Numerorum liber vocatu tro pede incedentes. Salomonfilius David regis lsrael
eo, quod in eo egressae de jEgypto tribus dinume juxta numerum vocabulorum suorum tria volumina
rantur, et quadraginla duaruni per eremum man edidit. Quorum primus est Masloth quem GroeciPa-
sionum in eo descriptio continetur. Deuteronomiun rabolas, Latini Proverbia nominant : eo quod in ipso
Graecosermoneappellatur, quodLatincinterpretatur srrb comparativa similitudine figuras verborum et
secunda lex, id est, repetitio, el evangelicse legi imagines veritalis oslendit, ipsam aulem verilatem
proefiguratio : qui sic ea habet, quae priora sunt, u ad intelligendum legentibtis reservavit. Secundum
tamen nova sint omnia, quoein eo repenuntur. Josu. librum Coelelh vocavit, qui GroeceEcclesiastes dici-
liber nomen accepit a Jesu frlio Navc, cujus histo tur, Laline Concionator : eo quod sernio ejus non
riam continet: scriptorem vero ejusdem Josue essi specialiterad unum, sieutinProverbiis, sed in adver-
Hebroeiasserunl. In cujus textu post Jordanis transi sos generaliter dirigatur, docens omnia quoein mundo
ttim regna hoslium subvertunlur, lerra populo divi B cernimus, caducaesseetbrevia etobhoc mininre ap-
ditur, et per singulas urbes, viculos, montcs atqui petenda. Tertium librum Sirasirim proenotavit, quod
confinia et ecclesioe coelestisque Jerusalem spiritali; in Latinam linguam vcrtitur, Canticum canticorum :
prsefigurantur. Judicum nominalur a principibu: ubi per epithalamium carmen conjunclionem Christi
populi, qui proefuerunt in Israelpost MoysenetJosue et Ecclesise mystice canit. Dictunr autem Canticum
antequam Saul et David et coeteri reges exislerent canticorum : eo quotl omnibus canticis preeferatur,
Iliiiic librum edidisse creditur Samuel. Liber Samue quse in Scripluris sacris habentur : sicut quaedamin
cjusdem Samuelis nativitateni et sacerdotium e lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancla
gesta describit : idcirco et ab eo nomen accepit sanctorum. Horum auiem trium librorum carmina
Et quamvis hic liber Saul et David hisloriam conti iiexametris et pentametris versibus apud suos com-
neat : tamen ad Samuel refertur, quia ipse unxi posita perhibentur, ul Josephus et Hieronymus
Saul in regnum, ipse David in regem fnturum. Cu- scribunt. Isaias Evangelista potius quam Propheta
jus libri primam partem conscripsit Samucl, sequen edidil librum suum, cujus omnis texlus eloquentia;
tia vero ejus usqtie ad calcem scripsit David. Mala prosa incedit : Canticum vero hexametro et penta-
chim tiber proinde appellalur, eo quod reges Judae el metro versu discurrit. Hieremias similiter edidit
Israeliticee genlis gestaque eorum per ordinem dige- C librum suum cura Threnis, quod nos Lamenta voca-
rat temporum. Matoch enim Hebraice, Latine regum mus, eo quod in trislioribus rebus funeribusquc
interprelatur. Hunc tibrum Jeremias primus in unun: adhibeantur : in quibus quadruplex diverso metro
volumen coegil. Nam antea sparsus erat per siugu- composuit alphabetum, quorum duo prima quasi
lorum regum hislorias. Paralipomenon Grsece dici- safico melro scripta sunt : qui tres versiculos qui
tur, quod nos prwtermissorum vel reliquorum dicere sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt,
possumus : quomodo ea, quoein Samuele velRegum heroicutn comma concludit. Tertium alphabetum
libris vel omissa vel non plene relata sunt, in istc trimelro scriptumest, et a trinis lilteris, id est, trini
summatim ac breviter explicantur. Librum Job qui- versus incipiunl. Quartum alphabetum simile primo
dam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex et secundo habelur. Ezechiel et Daniel a viris qui-
Prophetis, nonnulli vero eumdem Job post plagam busdam sapientibus scripti esse perhibentur. Quo-
suoe passionis scriptorem ejus fuisse exislimant, rum Ezechiel principia et finis mullis habentur ob-
arbilrantes ut qui cerlamina spiritalis pugnae su- scuritatibusinvoluta. Daniel syro sermone regna orbis
stinuit, ipse narraret, quas viclorias expetivit. pronuntiat et tempus adventus Christi manifestis-
Principia autem et finis libri Job apud Hebraeosprosa sima praedicaliorre annotal. Hi sunt qualuor Prophe-
oratione texla sunt: media autem ipsius ab eo loco, quo lee, qui Majores vocanlur, quia prolixa volumina
ait: Pereat dies, in qua natus sum (Job. m); usque ad condidcrunt. Liber duodecim Prophetarumauctorum
eum locum, ubi dicil : Idcirco ipse me reprehendo, suorum nominibus prpenotatur, qui proplerea dicun-
et ago pwnitentiam (Job. XLII); omnia heroico metro tur Minores, quia sermones eorum breves sunt.
discurrit. Psalmorum libri Graece Psallerium, He- Unde et connexi sibimet invicem in uno volumine
braice Nabta, Laline Organum dicitur. Vocatus au- continentur. Quorum nomina sunt : Osee, Johel,
tem Psalmorum Iiber, quod uno Prophela canente Amos, Abdias, Jonas, Micheas, Naum, Abacuc, So-
ad Psalterium chorus concinendo responderet. Ti- phonias, Aggoeus,Zacharias et Malachias.
tulus autem in psalmis hebraicus ila est : isphr. Esdree liber auctoris sui titulo prsenotatur. In cu-
tha. blm. quod interpretatur, volumen hymnorum. jus textu ejusdem Esdrae Neeraiseque sermones pa-
Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: riter continentur. Nec qtiemquam moveat, quod unus
Moyses scilicet, et David et Salomon, Asaph, Ethan, Esdrae dicitur liber : quia secundus, tertius et quar-
et Idithun, el filii Chore, Eman Ezrahelita, et rcli- tus non habenlur apud llebrseos, sed inter apocryphos
qui quos Esdras uno volumine comprehendit. Omnes depulantur.
109 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. V. 110
Esther librum Esdrse credilur conscripsissc, in A est. Animalia autera dicta surit, quomodo propter
quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum animam hominis praedicatur Evangelium Christi.
a servitute et morte eripuisse scribitur, atque inter- Nam et oculis plena erant inlus et foris, quomodo
feclo Aman, qui interpretatur, iniquitas, diei celebri- preevidenl Evangelia, quoe dicta sunt a prophetis, et
tas in posteros initur. quse promiserat in prioribus. Crura autem eorum
Liber sapientiae apud Hebreeosnusquam est. Unde recta, quia nilril pravum evangeliis est. Et alas ha-
et ipse titulus Groecam magis eloquentiam redolet. bebant senas tegentes crura et facies suas : revelata
Hunc Judeei Filionis [Philonis] esse afflrmant, qui sunt enim, queetegebantur, in adventu Christi.
proinde Sapientise nominatur: quia in eo Christi Evangelium autem inlerpretatur, bona annunliatio.
adventus, qui est sapientia Patris, et passio ejus evi- Graece enim eu bonum, Angelum annuntiatio dici-
denter exponilur. tur. Iride et Angelus, nuntius, interpretatur. Paulus
Librum autem Ecelesiasticum certissime Jesus, apostolus suas scripsit epistolas quatuordecim, ex
filius Sirach, Jerosolymita, nepos Jesu sacerdotis quibus novem septem Ecclesiis scripsit : reliquas
magni composuit. Qui liber apud Lalinos propter discipulis suis, Timollreo Tito et Philemoni. Ad He-
eloquii parilitatem Salomonis titulo proerrolatur. Di- braeos autem epistola apud plerosque Latinos cjus
ctvrs autem Ecclcsiasticus, eo quod de totins Eccle- B esse, incertum est propter dissonantiam sermonis,
siae doctrina et religiosa conversatione magna ctira eamdemque alii Barnabam scripsisse, alii a Clemente
el ratione sit edilus. Hic et apud Hebraeosreperitur, scriptam fuisse suspicanlur. Petrus scripsit duas
sed inter apocryphos habetur. Judith vero et Tobi nominis sui epistolas, qure catholicae ideo nominan-
atque Machabmorumlibri quibus auctoribus scripti tur : quia non uni tantum populo vel civitati, sed
sint, minime constat: habent autem vocabula ex eo- universis gentibus generaliter scriptae sunt.
rum nominibus, quorum gesta scribunt. Jacobus et Joannes et Judas suas scripserunt epi-
Quatuor libros Evangeliorum quatuor Evangelistae stolas. Actus apostolorum primordia fidei Christianee
singulariter conscripserunt. Primus Mattheeuscon- in gentibus, et nascentis Ecclesioehistoriam digerit.
scripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus, Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse constat
in Judaea miltans [initians] evangelizare ab humana evangelistam, in qno opere nascentis Ecclesiae infan-
Christi nativitate, dicens : Liber generationis Jesu tia texitur, et apostolorum historia retinetur : unde
Christi, fitii David, filii Abraham (Matth. r); signi- et Actus apostolorum dicitur. Apocalypsin librum
ficans descendisse corporaliter ex semine patriarcha- Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo pro
nim Christum, sicut promissum erat in prophetis Evangelii preedicatione in Pathmos traditur relega-
^
per Spiritum sanclum. Secundus Marcus, plerrus tus. Apocalypsis autem ex Grsecoin Latinum revela-
Spiritu sancto, scripsit Evangelium Christi, eloquio tio interpretatur. Revelalio enim dicitur manifestatio
Graeco : in Italia secutus est Petrum, ut discipulus. eorura quse abscondita erant, juxla quod et ipse
Is initiurri ab spiritu prophetali fecit, dicens : Vox Joannes dicit: Apocatypsis Jesu Chrisli, quam dedit
clamantis in deserto, parale viam Domino (Marc. r) : illi Deus palam facere servis suis (Apoc. i). Hi sunt
ut ostenderet Christum post assumptionem carnis scriptores sacrorum librorum, qui per Spiritum san-
Evangelium praedicasse in mundo. Ipse enim Christus ctuin loquentes, ad eruditionem nostram et prsecepla
et propheta diclus est, sicrrt scriptum est: Et prophe- vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Prseter
tam in gentibus posui te. Tertius Lucas inter omnes hsec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocry-
evangelistas Graeci sermorris eruditissimus, quippe pha autem dicta, id est secreta, quia in dubium ve-
ul medicus in Graecia Evangelium scripsit Theophilo niunt. Est enim occulla origo : nec patet patribus,
episcopo, initians a sacerdotali spiritu, dicens : Fuit e quibus usque ad nos aucloritas veracium scriplu-
in diebus Herodis Judwm sacerdos Zacharids : Chri- rarum certissima et notissima successione pervene-
stum post nativitatem carnis et proedieationem Evan- rit. In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas,
gelii hostiam fuisse effectum pro salttte mundi. Ipse tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica
est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis : " auctoritas. Quse recte a prudentibus judicantur non
Tu es sacerdos in wternum secundum ordinem Mel- esse eorum credenda,quibus ascribuntur. Nammulla
chisedech (Psal. cix). Ubi enim Christus advenit, et sub nominibus prophetarum, et recentiora sub
sacerdotium Judaeorum obmittunt [obmutuit], lex el nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur,
prophetia cessavit. Quartus Joannes scripsit Evan- quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate
gelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut osten- canonica, diligenti examinalione, remota sunt.
deret eumdem Salvatorem, qui pro nobis dignalus
est nasci et pati,ipsum ante saeculaDei Verbum esse, CAPUT III.
ipsum e ccelo venisse, et post mortem ad coelum Brevis annotatio, qum indicat quid in sanctis canoni
iterum remeasse. Hi sunt quatuor evangelistoe,quos cis libris conlineatur,
per Ezechielem Spiritus sanctus significavit irr qua- De disputatione igitur Veteris et Novi Teslamentt,
tuor animalibus. Propterea autem quatuor animalia ordine librorum, et numero cursim breviterque parva
dicuntur : quia per quatuor mundi partes frdes Clrri- procemia narrationum subjiciam. Genesis juxta frdem
stianae religionis eorum pracdicatione disseminats historiae descripsit fabricam mundi, et hominis con-
411 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 112
ditionem, cataclysmum, et divisionem tcrrae, confu- A Paralipomenon apud Hebrseossub unius libri vo-
sionemque linguarum, gesta .patriarcharum usque ad lumine continelur, appellalurque ab cis Dabrejamin,
ingressionem Israel in iEgyptum. id est Verba dierum : apud nos autem propter pro-
Exodus continel Hebroeorumservitutem, ex Mgy- lixitatem sui in duabus decisus esl partibus. Hsec
pto egressum populi, nubem prolegentem, transitum autem hisloria ordinem generationura et lemporum
etiam Rubri maris, mersumque cum curribus Pharao- continens, in qua scilicet non parva sanctarum Scri-
nem, et glorise decantationem, congressusque eremi, pturarum eruditio continetur. Nam quse in historia
cibum mannse, et fluenla in dulcedinem versa, man- Veteris Testainenti in locis suis aut omnino omissa
data etiam Decalogi, pugnam Amalech, et arcam te- sunt, aut fortasse non plene digesta, in isla summa-
stamenli, dedicationemque tabernaculi et oblatio- tim ac breviler expleta sunt. Cujus quidem series a
nem. latere regum sive regnorum ducta, perveniens ad
In Levitico autem lex sacrificiorum, historiarum- illud usque tempus, quo et regnorum textus fini-
que diversitas, indumentaque pontificum, et mini- tur.
steria describuntur, ciborum etiam et diversitas pec- Job libcr continet ejusdem sancti viri damna fu-
catorum, purgalionesque vel hostise ordinantur. nestavelflagella, et contumeliosa consolantium dicta,
B lamenta quoque ejus in quibus totius mundi deplo-
In Numeris vero egressse de ^Egyplo tribus enu-
et duarum ere- rat miseriam : consolationes etiam Dei ad eum per
merantur, quadraginta quoque per
mum mansionum sacramerrta signantur. turbinem, ejusque duplicem bonorum in fine remu-
nerationem. Hic eliam ex suis passionibus et verbis
In Deuteronomio autem, quseest lex secunda, nar- Christi expressit : conjux vero ejus carna-
et et iraaginem
ranlur ea quoe inter Pharan Asseroth, usque lium typum designat, qui intra Ecclesiam
positi vi-
ad Cadesbarne fuerint populo dicla a Moysemandata tam spiritalium moribus suis scandalizant. Amici
videlicet atque promissa, maledictiones peccatorum, vero ejus speciem tenent hserelicorum ac
beatiludines : ubi canticum ca- figuram
promissiones, Moyses
filiis Israel: terra perversorum dogmatum. Porro Helvi, qui adversus Job
nit, ubi dicit benedictiones ibique, gravi exprobratione innititur, significat eos qui mtra
repromissionis respecta, morilur alque sepelitur. Ecclesiam praedicant et arroganter, et per tumorerm
Nonnulli Hebrseorum quatuor libros tantum compu- cordis, ac scientiae fastum
quidquid proferunt, su-
tarrt legis, id est Genesim, Exodnm, Leviticum, Nu-
autem eorum- perbiaeexemplis ostendunt.
merum, Deuteronomium repelilionem Liber Psalmorum quanquam uno includatur volu-
dem, et quasi quoddarn legis meditatorium, ea dun-
mine, non est tamen editus uno eodemque auctore.
taxat ralione, quod illi quatuor proprias causas rerum ^1 Decem enim
aulemomnium iterando pene prophetae sunt, qui eos diverso
gestarumconlinent,iste quasi
duce tempore scripserunt, id est Moyses, David, Salomon,
continet. In Jesu quoque libro filii Israel, Jesu,
sub- Asaph, Ethan, Eman, Idithun, et frlii Chore, Asiret
Jordanem transeunt, ac-sseculocircumciduntur: Aahab sive Esdra : nonnulli etiam Aggei, Zachariae
versisque dehinc Chananaeorum genlibus divisionem esse existimantur. De his autem, qui sine titulis
terrae haereditatis sorte suscipiunt. In libro Judicum sunt, traditio veterum talis est: ut
continentur peccala et servitules Israel, exclama- cujus auctoris
Dei. Liber Ruth pracscriptio prsecesserit, cseleri, qui sine titulo se-
tionesque et miserationes ejusdem
familia quuntur, ipsius esse credantur. Est autem hic liber
Moabitidis texit historiam, de cujus stirpis
allegoricis ac sacramentis signalus: specia-
descendit David. Hunc Hebrsei libellum ad Judictim liter aulem, typicis
librum subjungunt, quoniam eo lempore gesta esse rexit Christus : vere hoc qtiod
quod natus, passus, quod resur-
• omne psalmorum resonat
memorantur, quse in eo scripta sunt: at contra La
organum. Sciendum tamen, quod apud Hebraeosom-
tini pro eo, quod genus regium David rctexit, ortum nes fuerint et inordinati, quos qui-
ex eadem Rutli Moabithide, ad corpus libri Regno- dcm psalmi permixti
prinrus Esdras in unum volumen coegit, et in
rum veracius eum pertinere contendunt. ordinem numerumque disposuit, ac per occultum
lj
Liber Regum quanquam apud Latinos propler pro- sacramenti myslerium aliis alios prsctulit ordine,
lixitatem sui in qualuor partibus sit desertus [dige- dum posteriores videantur in tempore. Nam secun-
stus], apud Hebraeos tamen in duobus divisus est dum historise cursnm lertius psalmus quinquagesimo
voluminibus, quorum primus Samuel scribit arcam poslerior, sed propter mysterium in ordine prior
Doraini a Judaeis transisse ad genics, Helique sacer- cst. Sic eninr habenlur et caeteri, quia Spiritus san-
dotium myslice in Samneleni fuisse translalrim, in ctus cos proeordinavit ut voluit. Salomon Iria volu-
David Saulis regis imperium. mina edidit. Primus ex his Proverbiorum liber. Se-
Malachim vero reges Judaeaeet lsraeliiicae genlis, cundrrs, qui appellatur Ecclesiasles. Tertius, cujus
gcstaque eorum per ordinem digerit lemporum: titulus est, Canticum canticorum. In quibus quidem
ipsumque Israel ob errorem idolofatriaeenarrat in tribus libris trium generum disciplinas composuit,
Assyrios transmigratum : ad extremum edocet ve- quibus ad rerum scientiam pervenitur. fo primis
nisse Nabuchodonosor Jerusalem, captumque duxisse namque Ethicam, id est moralem : post hsec physi-
principem ac populum, et subverlisse urbem et lem- cam, qtise qualilatem naturse comprehendit, ad ulti-
plum mum theoriam, id est contcmplalivam. InProverbiis
115 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. V. 1U
enim moralia docens per communem quemdam lo- A j\. lem Jerusalem , ruinam Rahyloniae comminatur ,
quendi usum aliiorem intelligentiam edidit, conser- deinde nec est [Forte, necem]Philistiim,vastationem
vationemque mandatorura, et doctrinse cceleslis insli- Moab, cxterminiuin Damasci.yEgypti commolionem,
tutionem succinctis verbis, brevibusque sentenliis et solitudinem maris deserli, obsidionem quoque
coaptavit. Sunt aulem Proverbia sub verbis aliis res Edom, fugam et interitum Arabiae, excidium vallis
alias explicantia, quae aliter, quam dicuntur, inlelli- Sion, subversionem etiam Tyri sive quadrupedum :
guntur : plus in virtute sententiarum quam in sono sed figuraliter in visione Judseaesynagoga projicitur,.
verborum, quae Graeci parathimia [Paraemias] vo- et Ecclesia Domino copulatur : in ruina Babyloniae
cant. confusio totius mundi, superbiaque arguitur, et finis
Ecclesiastes rerum naturam discutiens, cuncta in monstratur : in vaslatione Moab error scientiaesae-
mundo caduca et vana esse reprehendit, rerum om- cularis in silentium luctumque mutatur : in ever-
nium fragilitate conspecla renuntiari mundo admo- sione jEgypti totius mundi idololatrise destruuutur,
nuit. lemplique Domini aedificatio prsedicatur : in contri-
In Canticis autem canticorum supergressus visi- tione Philistiim luclus eorum monstratur, qui abji-
bilia, atque contemplans ea quae sunt coelestia vel ciuntjugum Chrisli, et elevant se contra scientiam
divina sub specie sponsi et sponsoeChristi Ecclesiee- "J Dei. Porro per Damascum proedicalio genlium, et
que unitatem declarat, atque animam ad amorem ruina ostenditur populi Judoeorum : per onus maris
coelesliumexcitans perveniendum ad consortium Dei deserti, hujus saeculi temptatio declaratur, et quae
provocat. Illud vero non est omittendum, quod a do- illi ventura sunt, ostendunlur. Per Idumseam orilur
ctoribus nostris traditur, apud Hebraeos hanc fuisse sol juslitiee gentium, et lenebrae auferuntur populis
observationem, rre cuiquam hunc librum legere per- Judoeorum; per Arabiam praedicatur aqua haptisma-
mitterent, nisi viro jam perfectae scientiae et robo- tis, prsebenda his, qui fugerint gcnlium errores vel
ratae fidei: ne fortc per imbecillilatem infantiae et eorum blasphemias. Per valleiu Sion perdilio prae-
fidei imperitiam non tarn erudiret cognilio lubricas dicatur Jerusalem et haerelicortim,qui de sublimitale
mentes, quam potius ad concupiscentias corporales Ecclesia; ceciderunt. Per Tyruin gentibus praedi-
converteret. Omnes scripturas tradi pueris a docto- catur.ut scilicet errore deposilo ad Christum Do-
ribus eorum solitum est, eliam et eas quas deuteres minum convertantur : reliqua vero ejus vel dc Chri-
evocant, quatuor tanlum ista ad ultimum reservare, sto vel de Ecclesia gentium sunt, sive de consuni-
id est principium Geneseos de mundi crealione, Eze- matione mundi. Prophelavit anuorum ferme seplua-
chielisque principia, in quibus de cherubim scripsit: ginta sub regibus quatuor Judoeoeordine atque gc-
et finem ejus, in quo templi descriptio corrlinetur, et. ^ nere sibimet succedentibus, id esl, Ozia, Malhan,
Cantica canticorum. Achach, ad ultimum Ezechia, sub quo pars magna
Liber Sapienliae, qui vocatur panarethon, Christii voluminis ejus usque ad calcem texitur prophetiae.
advenlum, qui est sapienlia Dei Patris, passionemqHe• Jeremias interpretatur, propheta excelsus Domini,
ejus aperta manifestatione denuntiat. simplex loquendo, et ad intelligendum facilis, qui in
Ecclesiasticus vero morum pene omnium discipli- omnibus diclis et passionibus suis, Redemploris no-
nam, et sanctae religionis conversalionem affatim co- stri imaginem proetulit. Hic postquam in lypo Chrisli
piose descripsit. Dictus aulem Ecclesiaslicus pro eo,> regna destruxit diaboli, justiliseque vel fidei sedi-
quod in medio coelu populi, id est coram Ecclesiai ficavit imperium : jubetur praedicare per omnes
fuerat habitus. Hic enim propter nimiam scnsus si- gentes, ^Egyptum videlicet, el Philislum, Moab et
mililudinem et cloquii parilitatem Salomonis titulo» Ammon, Edom et Damascum et Cedar, et super
proenolatur. Constat autem hunc librum sub Jesui regna Assur, nec non super Elam et Babyloniam.
filio Sirach edilum fuisse, et inter rcliquos sancla- Hic autcm vidit virgam vigilantem divinaecorreptio-
rum Scripluraruin libros pari habitum venera- nis et poteslatis, ollam quoquo succensam, id est
lione. , Judaicam plebeni igne carnalium desideriorum ar-
lsaias propheta, qui interpretatur sulus Domini,, denlem aspicit, et duos colinos ficorum in praefigu-
postquam de altari missus calculus labia ejus pur- ralione duorum populorum, descendit in domum
gavit, ut dignus efficerelur sancti Spiritus pro- figuli, el videt diminutionem vasis prioris et novi
phetia, speculatur duo cherubim in aenigmate duo- instaurationem ad designandum defectum prioris
runr testamenlorum cum duodecim alis, id est apo- populi, et successionem futuri. Sumit etianr calicem
stolis, qui prsedicatione sua volucri celeritate discur- supplicii, atque universis gentihus porrigit. Accipit
rerunt, tegenles faciem et pedcs sedentis in throno) et lumbare sub excmplo populi Judeeorum, putre-
Dei, id est occullanles ea, sive quae ante saeculifue- factum in desperalione projicit illud trans flu-
rurit exordia, sive quse post transactam hujus mundii mina genlium : ostendit etcalicemaureuniBabylonis
liguram futura sunt. Hic lamen posl visionem Judse; per quem inebrialus est mundus, leliferum idolbla-
el Jerusalem adversus cseteras gentes, quse in cir- triae vase, jubetur projicere in Euphralem volumen
cuitu ejus sunt, prophetioe converlit sermonem, ett Iapidi alligalum ad demonslrandum iuteritum Baby-
juxla qualitatem locorum, et viloe diversitatem, quae e lonis, vcl figuraliter tolius mundi : increpat etiam
esseni eis mala vcnlura, denuntiat. Post caplivita- hic delinqiicntes, ct ad conversionem provocat: ad
11« B. RABAINlMAURI ARCUIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 116
ultimtini plangil ruiiiam Jerusalem, lemplique cxci- A btis pronrittit. De Antichristo qtioque ostendit, quod
diiim, et dispersionem gentis. Exorsus autem duo- ipse sit cornu pusillum, id est, parvo lempore regna-
(iccimo anno Josiae regis Judeeee,prophetiaque ejus turus; de consummatione Israel vcl mundi plura con-
per quatuor reges extensa est stib Josia et Eliachim, scripsit, sive de die judicii, regno sanctorum. In fine
ct Joachim, et Sedechia quo eversa est Jerusalem. autem voluminis prophetiae suee, Susannae historiam
Septuaginta duobus annis et quatuor nrensibus pro- et Belis Draconisque fabulam ponit. Hic autem liber
phetavit, excepto illo tempore quo post eversam Je- apud HcbroeosHebraicis qiiidemlilleris, sedChaldaica
rnsalem in jEgyplo cum populo fuit. lingua scriptus est. Prophetavit autem in Babylone,
Ezechiel, qid interprelatur fortiiudo Dei, frgu- quando et Ezecbicl.
rans tropice Christum, slat juxla fluvium T.hobar Osee propheta, qui interpretatur, salvans, in duo-
scilicet, ct praeclara conlinens niysieria.ceriiit simi- decim primus csl, profundior reliquis in sententiis,
liludinem glorioeDei, et quatuor animalia in simili- et operosior inlellectu. Iste ad eas tribus, quae el
ttidine quatuor Evangeliorum, et rotas se invicem Saniaria, et domus Joseph, et Israel vocabanlur,
continentcs in typo dtrorum testamcntorum : videt loquilur : sed per Ephroen boereticos arguit, qui re-
aurigam, id est, Christum deorsum igne judicii, sur- cedentes qualicttnque ex causa ab Ecclesiae unitate,
sum eleclri, id est, divinitalis fulgore rutilanlem. g paiticipcsfacti sunt idolorum : per Samariam autem
Comedit quoque Iibrum divinaelegis, in quo scripttim eorumdcm hierclicorum demonstrat eirorem, qni
est lamentum poenilenlinm, et carmcn jtistorum, ei , proeccplorum Dci custodes esse se mentitintur, et
vra eorum, qui post peccaluin pccniicnliam non ege- sub proctexlu vcrilalis mcndacium colunl. Hic histo-
liint. Dehirrcaccepit laterem, in quo obsessoeJerusa- rialiter Judoeosin Cliristum tempore ullinro creditu-
lcm pictnra describilur : vcl quod sub typo Christi ros pronunliavil: lertium quoque resurrectionis do-
cjusdem Jcrusalem, id cst, tolius Ecclesioe,quoe est minicoedicm pracdixit. Prophetavit autem in diebus
a [e] latere Christi formata, mysteria describuiitur. Ozioeregis Judoea;, quando et Isaias.
Capit etiam et hic prophela soinuum sinistri lateris Johcl inlerprelatur, incipiens : iste ad Judam tarr-
in typum morlis peccalorum , qui ad "loevampositi tum et Jerusalem vaticinium proferens in principio
octerna supplicia sustinebunt. Ac dcmum a sinistro sui voluminis post voluptuosa convivia ad luctum
in dexlro dormirc jubetur propler spcm eoruni qui provocat Jerusalem, excidium quoqne proiiuntiat,
pro emendationc mortinr resiirrectionis gloriam ob- proedicat quoque vocalionem gentitim, et super con-
tinebunt. Aspicit in terra et duas virgas sibimet co- gregatos credenles siipervenlurrim Spiritum san-
pulantes in simililudinem rircumcisionis el genlium, cuini. Prophetat sub Joathan regc Juda, quando et
sive aquilam sub Nabuchodonosor volantem, Chrisli G Michaias.
figuram, magnis alis et volucri celeritate loliiismundi Amos, qui inlerprelalur, onus, vaticinavit in Sa-
imperium occupanlcm. Plangit pr;etcrea sub specie maria et Jerusalem, tria el quatuor scelera genlium
principis Tyri bealitiulincm diaboli, quam amisit, el su!r tolius mundi ligura describens. Prinium itaque
ruinam ejtis magnam eum lamentatione deploral.Ad scelus, quia omnes in Adam peccaverunt. Securi-
uitimum arundinem vel fumeuluin gcstans melitur dum, quia in slatu naluroe lcgem immemores ra-
siib specie sancloruni mystice Jerusalem. Inter haec tionis noii inlellexerunt. Tertium quoaue eorum,
mystica subjacent quecdain moralia. Falsis comnri- qui dalsc legi non obedierunt. Quartum inexpiabile
nalur prophetis, alque speculatoribus praecipit, ne eorttm qui in Christum non crediderunt. Pro qtii-
reliccant malitiam : quatuor etiam ultionum poenas bus sccleribus intonal Donrinus se ignem, id csl,
peccatoribus praedicat, animasque redire ad corpora sentenliam aeternijudicii illalurum. Hic autern ad-
sua prophetat: ostendit quoque unumquemque pro ventunr Christi sub dominica veritate praedicat, di-
se rationem Domino redditurura, nec progeniei san- cens : Ego firmans tonitruum , et creans spiritum, et
ctae ullra nocere labem palerni delicti : objurgat annunlians hominibus Chrislum suum (Amos iv).
intra haec sub Oola et Ooliba omnem lurpitudinem Reliqua autem, qua; de Anrasia et Jeroboam sive
Sanrariaeet Jerusalenr, nativilalemque conlumelio-1D Israel retulit, tropice ad hoereticos referenda sunl.
sam objicit : saepe etiarn ad poenilcnliam captivos Prophetavit autem sub rege Ozia eo lempore, quo et
provocat, et post praevaricationemadmonel populum Osee et Isaias.
redire conversum. Hic autem trigcsimo quinto ;ctatis Abdias, qtti interpretatur, sm'iis Domini, inter
suoe anno, et caplivitalis quinto in Chaldaeacxsulans omnes Prophetas brevior est numero verborum :
prophetavit, ibique vaticinium suum consummavit. sed gratia mysteriorum oequalis.Isteconlra Idumaeam
Daniel interpretatur, judiciuin Dei, quique etiani dc loqucns, increpans mystice superbiam Edom prioris,
Christo cunctis manifestior est prophetis : quia non videlicet audaciam, quod Jacob fralrem suum, id
solum proedicavit, ut caeteri, sed etiam et teinpus est, Christum occiderit in monte Sion, id est, Jeru-
incarnationis et passionis per ordinem regum et salenr, futuram salutem, et sanctum, qui est Domi-
numerum diffinivit annorum, ita ut non potius vidca- nus, annunliat, alqtie in nronte, per quem figuraliter
lur futura prsedicare, sed quasi transacta iiarrare. [frguralur] Ecclesia geritium,futurum intonat Domino
Hic autem qualuor rcgnorum cernit freqtientius vi- regnum. Prophetavit sub Josia rege Judsese,quando
siones, eoruirique differcnliam sub diversis imagini- et Michaeas.
H7 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. V. 11«
Jonas, qui interpretatur, columbu, lam sermorre tA viruni sedentem super equum rufum in figura cor -
quam naufragio suo passionem Christi, mortemque poris Christi roseum sanguinem passionis sive nre-
ct resurrectionem frgurat: sive quod de trave ad rita poptili gentium significantem. Aspicit et qualuor
mare, tanquam de cruce ad terram, projectus est : cornua sive fabros in figura gentium, quae Judam et
feivequodinvenire [in ventre] cceti exceplusest, tan- Israel dispergentcs gravi pondere depresserunt. In-
quam irr sepultura terrae, tribus diebus et tribus no- tuetur siiuiliter et Jesurri sordibus carnis ct mor-
clibtis reconditus est : et quod pcr liguram Ninives talitate veslitum per figuram sacerdolis : quibus
poeaitentiam mundi prsedixit, in scquentibus lypum ablalis, inuuluni iinmortalitate et gloria cerrrit, et
gerit Judaeorum qui salulcm gentium non tanlum lapidcin, qui esl Chrislus, seplem oculos habentem,
advenire noluerunt : sed curn venit, invisi sunt. id esl, septiformis spiritus plenitudinem. Inter haec
isinive quoque genlium significat speciem, Jonas vcro intuetur etturrim et litionem exstincluni, id est, dia-
in lroc loco Judaeorum. Narn quemadmodum Nirrivi- boluiii, candelabrunr videlicet in figuram Clirisli cum
tarurn salus ad aemulationem provocavit Jonanr : ita lucernis septem, quae sunt septeni dona Spiritus :
redemptio gentium scandalum exstitit Judoeorum. ncc non et duas olivas ad dexteram et ad sinislranr
Merito et conlra Oricntem civilatis scdisse legitur candelabri positas, duoiunr testaineiitorum lypuiri
hcderae sub umbra : ila eadenr plcbs separans se a B i figurantes. Assuinitquoque idem duasvirgas fitniculi
saltile Ecclesioe,dolore tabida, conlra Christuin, id et decoris in typo Jrtdaiorum el gentium. Aspicit
cst, Orientem ecclesiae,linguam suammovere nititur, deindc duas mulieres, id est, Judeeorum cl genliunr
sedens sub umbra legis, quoe umbra ferme arefucla plebes in alias levantes arnphoram,id est, diabolicam
est quia, adveniente Cbristo, vetera transierunt, et doctrinam. Massam quoque plunrbi, quod cst pondus
ecce facta sunt omnia nova (11 Cor. v). Prophctavit pcccati gravissimum, sive volumen volans, in quo
autem sub Ozia rcge Juda, quando et Osee et Amos peccata hominuin et supplicia ascribunlur. Vidct
et Isaias prophelaverunt. et quadrigas qualuor uno praedicalionis Evangelicae
Miehoeas,id est, quis hic ? vcl quis isle? vel huini- jugo currentes. Post haec aspicit equos missos ad
litas. Michoeaspropheta comminalur Samariae iranr proedicationem nrundi. Primum rufum martyrii pas-
Domini ob causam siniulacrorum, interitumque po- sione. Secundum nigrum squalore pcenitentioe. Ter-
puli lsrael venlurum denuntiat, locuin etiam, in quo tium album candore baptismi. Quartum vaiium va-
Christus irasceretur, demonstrat. Prophetavit sub rietale virlutum. Cernit quoque el tubas sanclorum,
Ozia, quando et Sophonias. geslantes figuram, per quos Dorninus niundo canit
Naum, qui inlerpretatur, consolalor , simulacra sua proecepta : atque Angelum, in quo duo ex ad-
gentium exterminanda denuntiat, nec rron et urbem ^' verso populijunguntur, sive paxillum figiiralilerChri-
sanguinum Jerusalem : post cujus interitrrrn pedes slum infixum cordibus populorum describit, et pa-
annunlianlis pacem, id est, adventunr Salvatoris pro- storum antichristi optrs et intentionem in sinistris
clamat. habentem : equum quoque in figuram plebis lraere-
Abacuc, amptexans, sive luctator fortis, in princi- ticorum, et ascensorem ejus diabolum : praedicat
pio voluminis sui describit diabolum cum membris ctiam fontem in domo veri David patentem in lava-
ac moribus suis : in fine vero pronuntiat advenium cro regencrationis. Alia, queecurique scripsit, aut dc
passionemque Salvatoris. adventu Domini narrant, aut de passione ejus, et de
Sophonhs, speculalormysleriorumDei, cernilcapti- saeculi fine, et de judicio suo. Prophetavil autem an-
vitatem Jerusalem urbis a Romanis futuram, per nis duobus Darii regis Medorum, iisdem temporibus
vocem clamons a porta piscium, et per collium con- quibus Aggieits,anno septuagesimo dissolutionistem-
tritionem, id est montis Sion, qui est collis Jerusa- pli et captivilatis populi.
lem, nec non aliarum gentium eversionem proedicat, Malacliias, qtii interpretalur, Angelus Domini, in
terroremque divini judicii intonat. Loquitur etiam principio voluminis sui demonstrat odium Judoeorum
contra Moab et Ammon, sed per ipsos tanquam fini- in Esau el dilectionem junioris populi in Jacob. In,
tum [finitimos] populi Dei, proximi catholicis sacra- D sequentibus autem veteres Judoeaevictimas repro-
mentis haeretici arguuntur. Hic lertium diem resur- bal, et sacrificium transferri ad Gentes, in fine vero
rectionis Christi prophetat, atquein adventu Christi adventum Dominr annuntiat. Diem quoque judicii,
sub uno jugo Domini totum mundum serviturum an- justorumque praemia, et impiorum poerras, Joannem
nuntiat. Prophetavit sub Josia, ut Jeremias. etiam praedicat ante adventum primum Domini mis-
Aggseus,qui interpretatur, solemnis. Hic in vati- sum, et Eliam ante seeundum advenlum annuntiat
cinii sui textu templum Domini instaurandum prae- esse mittendum. Inler hsec nonnulla moralia et di-
cepit, contritionemproedicat gentium,vel commotio- sciplinis congruentia explicat, in quibus corripit po-
nem tolius mundi praedicit, ac sub figura Zorobabel pulum sive sacerdotes despicientes nonren Rei, atquc
Cbristi adventum vaticinatur : septuagesimo autera ejus Sacramenta pollutis oblationibus et sacrificiis
anno caplivitatis populi prophelavit, duobus taiitum violantes, qui monet etiam episcopos doctos et sine
reensibus Zachariam valicinio suo proecedens. macrrlaesse debere, etc, personarumsineacceptione
Zacharias, qui nominatur, memoria Domini, post- popnlos verilatem iiistrriere : discordes quoque ar-
quam iram Dpmini in patribus prophetavit: vidil et guit, decimas et primitias reddendas populis Eccle-
419 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUMPARS II. 120
sise prsecipit : objurgat et eos qui conjugcs suas \ menti, proptcr sepliformem Spirilus sancti effica-
despiciunt, et aliarum amore nituntur : simililer et ciam. Scripsit autem ad Romanos, ad Corinthios, ad
illos qui, miseriam suam dolentes.felicitatem Iaudent Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalo-
eorum qui hujus mundi prosperis perfruuntur. Pro- nicenses, ad Colossenses, ad Hebraeos: reliquas vero
phetavit autem novissimus in Babylone, quando Ag- postmodum singularibus edidit personis, ut rursus
gaeuset Zacharias. illum septenarium nunrerum ad Sacramentum unita-
Esdras scribit populum Dei, expleto captivitatis tis converteret. Argumenta autem earumdem Epislo-
tempore, imperante Cyro rege Persarum, in" Jeru- larum haec sunt. Imprimis Romaneeplebis fidem col-
salem fuisse reversum, ac sub Zorobabel et Jesu et laudat : Corinthios gemina doctrina castigat: apud
Josedech,Filio sacerdotis, sive Neemia, muros Jeru- Galalas per gratiam fidei excludit opera legis : Ephe-
salem, templum et altare novatum, jus quoque sacer- sios magnificat in fide, quam acceperunt : laudat
dolum restitutuin; et sanclae religionis cultum, mul- Colossenses: pro eo [quod] in fide steterunt; Philip-
tisque operibus gentium principumquc Persarum penses, Evangelium custodisse gratulatur: Thessa-
muneribus adornatum. lonicensesinprima epistola frdecrevisse etoperibus,
Machabseorumlibri licet non habeantur m canone in secnndapersecutioncs lolerasse fortiter gloriatur.
Hebroeorum : lamen ab Ecclesia inter divinorum B Instruit per Timotheum et Titum Ecclesias : Phile-
voluminum historias annumeranlur. Praenotant au- monem de emendalo servo Onesimo rogat. Ad ulti-
tem prselia inter Hebrseorum duces, gentesque Per- mum Hebroeos, qui in Christo crediderunt, et
sarum, pugnamque sabbatorum, et nobiles Macha- postmodum persecutionibus Judaicis territi a fide
bseorum triumphos, fcedus quoque amicitiarum cum recesserant, conforlat atque ad gratiam Evangelii
populo Romanorum atque legationum. revocat.
ltem prcefationis Novi Testamenti Evangeliorum Petrus scripsit duas epistolas, quse Catholicaenun-
proedicalio, quamvis quadrifaria sit, una est tamem: cupantur. Scripsit autem eas his qui ex circum-
quia ex uno eodemque ore Trinitatis processit. Haec cisione credentes in dispersione gentium erant: quae
sunt enimquatuor flumina de uno fonte paradisi ma- quidem quibusdam videntur esse planiores, dum tam
nantia, queeque dupliciter uno ore decurrunt ac per profundis plense sint sensibus, ut per eas, qui possint
totum mundum coelestis ministrantes fluenta gratise perscrutari divinae scientiaesensum quasi per breve
ac fidei verbis infundunt. Hsec est illa in Zacharia quoddamreceplaculum, magna sibi mysteria rcvelari
quadriga Domini, in qua per omnem evectus mun- contueantur.
dum leni jugo colla sibi cunctarum genliuni subigit. Jacobus fraler Domini scripsit unam Epistolam ad
Hi sunt etiam, quos sub qualuor animalium specie C sedificationemEcclesiaepertinentem : cujus sentenlia
visio Prophetalis scribit, id est, hominis, leonis, vi- immensam scientiae claritatem legentibus videtur
tuli et aquilae. Namque primus, ut homo, ordinem infundere.
humanae nativitatis designat. Secundus ad inslar Joannes Apostolus scripsit epistolas tres : quarum
rugientis leonis statim in principio sui sermonis di- prima oflrciumcharitatis commendans, tota in amore
vinae potestatis fortitudinem intimat. Tertius victi- Dei et fraterna dilectione versatur. Secunda quoque,
mam sacerdotis prsemittens, quasi vituli mortem in- quae Eleclae scribitur, dilectionis hortalur studium,
sinuat. Quartus more aquilae assectans coeliim et denolat etiam seduclores, et ab hsereticis admonet
terram avidus transvolat, atque nativitatem Verbi declinandum. Tertiam autcm Gaio scripsit, in qua
occulta mysleria [mysterii] inleUigentia penetrat. collaudat eum in studio verilatis et opere misericor-
Sed ex his tria illa animalia, quse in terra gradiun- dise : deinde denotat proterviam cujusdam Diotrepis,
lur, actualem vitam sequentes, ea tantummodo pro- et Demetrio teslimonium perhibet veritatis.
seculi sunt, quse homo Christus in terris temporali- Judae Epistola increpat blasphemanles in Christo
ter gessit. Quartum animal contemplationis acie et quosdam impudicos sub exemplo impiorum, qui
ccelestia inspicit, et paulatim operum plurima divi- _ [ob] superbiara et luxuriam sempiternis ardoribus
nilalis Sacramenta digessit. Ex his primus et ulli- traditi sunt, pro quibus admonet Ecclesiam, ut eos
mus ea praedicaverunt, quee ex ore Christi audie- arguat et ad poenitentiam cohortetur.
runt: vel quaeab iUo iacla vel gesta viderunt, reli- Actuum apostolorum historia nascentis Ecclesise
qui medii duo ea tantummodo, quse ab Apostolis fidem opusque describit,cujus quidem scriptor Lucas
cognoverunt. Quorum quidem MatlhseusEvangelium Evangelista est: continet autem ea quse in Judaea
in Judsea scripsit: deinde Marcus in Italia, tertius vel in Gentibus per graliam Spiritus sancli tam a
Lucas in Achaia : ultimus Joaunes in Asia : ex qui- Petro quam ab aliis Apostolis gesta sunt.
bus solus lantum Maithaeuspraedicationis historiam Apocalypsis Joannis postquam scribere septem
Hebraico perstrinxit stylo, reliqui vero Greeci ser- jubet Ecclesiis aspicit Filium hominis sedentem in
monis eloquio cdiderunt. throno, et 24 seniores, et qualuor animalia proci-
Epistolas Paulus qualuordecim praedicationis suae dcnlia ante llrronum : in dextera quoque sedentis
perstrinxit stylo, ex quibus aliquas propter lypum librum septem sigillis signatum, in quo bellum et
scpliformis ecclesiae septem scripsit ecclesiis, con- cgestas, mors, clamor inlerfectorum, finis quoque
servans potius, quam exccdens nuincruiii Sacra- mundi notaUir. Scribil deindc duodena milliascrvo-
121 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. V. 122
rum Dei, qui signanlur in frontibus : ibi septem An- A onrnia per Spirilum sanctum interpretali sunt, ut
geli tubis canunt, sequente grandine et igne cum nihil in alicujus eorum codice inventuni esset, quod
sanguine in terram : tertia quoque pars terrse ibi in [a] caeteris vel in verborum ordine discreparet.
igne comburitur : tertia pars maris sarrguiseflicitur: Ftterunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in
astraque ipsa rutilantia tertiam fulgoris partem amit- Grsecam sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila,
tunt: ibi de putei fumo Iocustse producuntur daemo- Symmachus et Theodotion : sicut etiam est vulgaris
niorum, accipientes potestalem loedendieos qui non illa interpretatio cujus auctor non apparet, et ob hoc
sunt agnicruore signati. Proelerea comedit Evange- sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur.
lista iibrum testamcnti, oris praedicatione suavissi- Praeterea sextam et seplimam edilionem Origenes
mum, etoperis diflrcultateamarum : melitur cceleste miro labore reperit, et cum caeteriseditionibus com-
templum : describitque verba 24 seniorum, et arcam paravit. Presbyterque Hieronymus trium linguarum
testarnenti, ac mulierem amictam sole, pugnamque pariler ex Hebraeo in Lalinum eloquium easdem
Michaeliscum dracone, ruinam draconis. Conspicit scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Ctijus
praclerea figuram antichristi, habentern capita regni interpretatio mcrito caeteris antefertur : nam est et
septem, et cornua potestatis, et nurnerum hominis. verborum tenacior, et perspicuitate sententiae cla-
Narrat inter haecCanticum testamenti novum, spe- B rior.
culalurque Angelos gestantes stateras, cernitque CAPUT V.
simililcr inleritura beslioe, et beatiiudinem eorum De opusculorum diversitate.
qui veslimenta sui corporis, hoc est, absque carnis Opusculorum constat esse tria genera. Primum
voluptate servaverunt: exsequilur deinde et interi- genus Excerpla sunt, quae Grsece schotia nuncupan-
tum merelricis Babyloniae,etnuptias agni, etadven- tur, in quibusea, quseviderunt obscura vel diflicilia,
tum judicii, et interitum Anlichristi, et aeternam summatim ac breviter perslringuntur. Secundum
punilionem diaboli, et ultimam memorat resur- genus Homiliw sunt, quas Latini verbum appellant,
reclionem mortuorum, coelique novitatem et terrae, quseproferuntur in populis. Tertium Tomi, quos nos
descripiionemque Jerusalem : flumenetiam Baptismi libros vel volumina nuncupamus. Homiliseautem ad
mundum, et lignum vitae Dominum rrostrum Jesum vulgum loquuntur : Tomi vero, id est, libri majoris
Christum. sunt disputalionis. Dialogus est collatio duorum vel
CAPUT IV. pluriraorum, quem Latini sermonesdicunt. Nam quos
De bibliolheca. Grseci dialogos vocant, nos sermones vocamus. Ser-
Bibliotheca a Graeconomen accepit: eo quod ibi mo autem dictus, quia inler ulrumque seritur. Unde
recondantur libri. Nam biblion librorum, theca repo-' C in Virgilio : Multa inter se serebanl. Tractatus est
sitio interpretatur. Bibliolhecam Veteris Tcstamenli unius rei mulliplex expositio, eo quod tractat sensum
Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis,dum in multa sentiendi contrectando secum. Differt aulem
Judsei regressi fuissent in Jerusalem, divino aflktus sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget
Spiritu reparavit, cunctaque legis ac prophetarum persona. Traclulus specialiler ad seipsum est. Ver-
volumina, queefuerant a Gentibus corrupta, correxit, bum autem ad omnes. Unde et dicitur : Verbumfecit
lotnmque Vetus Testamentum in viginti duos libros ad populum. Commentaria dicta quasi commenta.
conslituit: ut tot libri essent in lege, quot habeban- Sunt enim interpretationes, ut commenta juris, com-
tur et litlerae. Apud Grsecosautem bibliothecam menta evangelii. Apologeticus est excusatio, in quo
primus instituisse Pisistratus creditur tyrannus, solent-quidam accusantibus respondere, in defensione
quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes enim aut negalione sola positus est, et est nomen
incensis Athenis evexit in Persas, longoque post Grsecum. Panegyricumest licentiosum el lasciviosum
tempore Seleucus Nicanorrursus in Grseciamrelulit. genus dicendi irr laudibus regum : in cujus composi-
Hinc studium regibus urbibusque ceeteris natum est tione homines mullis mendaciis adulantur. Quod ma-
comparandi volumina diversarum gentium, et per lum a Graecisexortum est; quorum levitas instructa
interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc •D dicendi facultate et copia incredibili multas menda-
Magnus Alexander, vel successores eorum instruen- ciorum nebulas suscitavit.
dis omnium librorum bibliothecis animum intende- Fastorum libri sunt, in quibus reges ac consules
runt, maxirae Plolomoeus,cognomentoPhiladelphus, scribuntur, a fascibus dicti, id est, a potestatibus.
omnislitleraturoesagacissimus, cum studio bibliothe- Unde et Ovidii libri Fasiorum^ dicuntur, quia de
carum Pisistratum eemularetuf; non solum Gentium regibus et consulibus editi sunt.
scripturas, sed eliam et divinas litteras in hibliothe- Prooemiumest inilium dicendi. Sunt enim procs-
cam suam coutulit. Nam septuaginta millia librorum mia principialibrorum, quoeante causaenarralionem
hujus lemporibus Alexandrieeinventa sunt. Hic etiam ad inslruendas audienlium aures coaplantur. Cujus
et ab Eleazaro ponlificepetens, scripturas Veteris nomen plerique latinitalis periti sine translatione
Testamenli in Groecamvocem ex Hehraea lingua per posuerunl. Hoc aulein vocabulum apud nos inter-
septuaginla inlerpreles transferre curavit, quas in pretatum prsefatio nuncupatur, quasi prselocutio.
Alexandrina bibliolheca habuit. Siquidem singuli in Prsecepta sunt, quse, aut quid faciendum, aut quid
singulis cellulis (ut quidam asserunl) separati ila non faciendum sit, doccnt : quid faciendum, ut;
125 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 124
Dilige Dominum Deum tuum (Deut. vi); et: llonom A bebant antiqui, sicut aralur tcrra. A sinislra enim
patrem tuum el matrem luam(Exod. xx); quid non ad dexteram primuin deducebant slylunr, deinde
faciendum, ut: Non mwchaberis; non furtum facics convcrlebanlur ab inferiori, et rursus ad dexteram
(Ibid.). Similiter et genlilium proecepta vel jubcnt versns, quos hodieque rustici vocant versus. Scheda
vel vetant : jubent faciendum, ut : Nudus aras, sere est, quod adlruc emendatur, et necdiim in libris re-
nudus : vetant, ut, Neveinter vites corilum sere, neve daclunr est : et est nomen Grsecum sicut el tomus.
flagella Summa pete. Primtis aulenr apud Hebrocos CAPUT VI.
prsecepta Moyses scripsit : apud Latinos Marcius De canonibus Evungeliorum.
vates primus preecepta composuit, ex quibus cst Canones Evangeliorum Ammonius primus excogi-
illud : Poslremus dicas, primus tactas [agas]. Para- tavit Alexandriic, quos postea Eusebius Coesariensis
bola et problemata nominibus snis indicanl, altius se seculiis plenitis composuil. Qui ideo facti sunt, ut
perscrutari oportere. Parabola quippc alicujus rei per eos invenire et scire possiraus , qui reliquorum
similitudinem per [prae] se gerit. Quod licet sit voca- Evangelistarum similia aut propria dixerint. Sunt
bulum Grsecum. jam lamen pro Lalino usurpatur : et atitcm nuniero decem, quorum primus continetnu-
notum est, quod in parabolis, quoc dicuntur rerum meros, inqtiibiisquatuoreadem dixerunt: Matthaeus,
similitudines, rebus, de quibus agitur, comparant. " Marcus, Lncas, Joannes. Secundus, in quibns tres:
Problemata autem, quoeLatine appellantttr proposi- Matlhoeus, Marcus, Lucas. Tertitis, in quibus tres :
tiones, quoestionessunt, habentes aliquid, quod dispu- Matthaeus,Lucas, Joannes. Quartus, in quibus tres:
tatione solvendum sit. Quaestioautem est, cum quaa- Mattboeus,Marctis, Joannes. QuirUus in quibus duo :
ritur, an quid sit, aut quale sit. Argumentum autem Matlheeus, Lucas. Sextusin quibus duo : Matlhoeus,
dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inven- Marcus. Seplimus, in quibus duo : Matlhaeus,Joan-
tum ad comprobandas res. Epislolam proprie Greeci nes. Octavus, in quibus duo : Lucas, Marcus. Nonus,
vocant, quee interpretatur Latine, missa. Styla eniin in quibus duo : Lucas, Joannes. Decirnus, inquibus
seu styli, missa vel missi ante membranarum usurrr singuli eorum quaedam propria dixerunt. Qtiorum
in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia expositio hoec est. Per singulos enim Evangelislas
scribebantur : urrde portitores earum tabellarios vn- numerus quidam capitulis affixus adjacet : quibus
caverunt. Codex multorum libroruin est, liber unius numeris subjecta est area qtieedam minio nolata,
voluminis, et diclus codex per translationem a co- quae indicat, in quoto canone positus sit numertis,
dicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex cui subjecla est area. Verbi gratia: si est area prima,
se multitudinem librorum, quasi Romanorum, con- in primo canone : si secunda, in secundo : si tertia,
tineat. Volumen Iiber est a volvendo dictus, sicui' ^1in tertio. Et sic per ordinem usque ad decimum per-
apud Hebrseos volumina legis, volumina Propheta- venies. Si igitur aperto quolibet Evangelio placuerit
rum. Liber est interior lurrica corticis, quae ligno scire, qui reliquorum Evangclislarum sirailia dixe-
cohseret, de quo Virgilius sic: Alla tiber hmretin ulmo. rint: assumes adjacentem numerum capituli, et quoe-
Unde et liber dicitur, in quo scribimus : quia anle res ipsum numerum in suo canone, quem indicat,
usum chartae vel membranarumde libris arborum vo- ibique invenies, qui et quid dixerunt : et ita demum
lumina fiebant et compaginabantur. Unde et scripto- in corpore inquisita loca, quse ex ipsis numcris di-
res a libris arhorura librarios vocaverunt. Librarii cantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse in-
anlea bibliopolse dicti. Librum enim Grseci biblum venies.
vocant. Librarii autera, id est, antiquarii vocantur : CAPUT VII.
sed librarii sunt, qui et nova scribunt et vetera : De canonibus conciliorum.
anliquarii, qui lanlummodo vetera : unde et rromen Canon aulem Graece, Latine regula nuncupatur.
sumpserunt. Ascribendo aulem scriba nomen accc- Regula autem dicla, quod recteducit, nec aliquando
pit, otlicium exprinrens vocabuli qualitate. Inslru- aliorsum trahil. Alii dixerunt, regulam dictam, vel
menta scribaecalamus et penna : ex his enim verba '„ quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat,
paginis inflguntur : sed calainus arboris est : penna vel quod dislortum, pravumque quid corrigat. Cano-
avis, cujus cacumen in duo dividitur, in toto corpore nes autem generalium conciliorum a temporibus
unitale servata credo, propter mysterium, ut in duo- Constantini cceperunt. In praecedentibusnamque an-
bus apicibus Vetus et Novum Testamentum signare- nis, persecutione fervente, docendarum plebiummi-
tur : quibus exprimitur verbi Sacrainenttim sanguine nimc dabatur facultas. Inde Chrislianitas in diversas
passionis effusum. Dictus autem calamus, quod li- heereses scissa est : quia non erat licentia episcopis
quorenr ponat. Unde el apud nautas calare, ponere in unum convenire,nisi tempore praedictiimperatoris
dicitur. Penna autern a pendendo vocala, id est vo- supra dicti. Ipse enim dedit facultatem Christianis U-
lando. Est enim (ut diximus) avium. Folia autem bere congregari.Sub hocetiam sancli patres in concilio
librorum appellata, sive ex similitudine fohorum ar- Nicoenode omni urbe terrarum convenientes, juxta fi-
borum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, dem Evangelicam el Apostolicamsymbolum postapc-
qui de occisispecutiibusdetrahi solenl : cujus parles stolostradiderunl. Inter cseteraaulenr concilia qualuor
paginae dicuntur, eo quod sibi invicem coinpaginan- suni venerabiles synodi, quae lotam principaliter fi-
Vir. Versus autem inde vulgo vocali, quia sic scri- dem compleciuntur, quasi qualuor evangelia vel toti-
125 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. V. 120
dem Paradisi flumina. Harum prima Nicaenasynodus A summa brevitate nolavit. Cyclurn autem vocatum eo
trecentorumdecem et oclo Episcoporum, Conslantino quod in orbe digeslus sit, et quasi in circulo dispo-
Augusto imperanle, peracta est : in qua Arianae silunr ordinem complet annorum sine varietate et
perfidiae condemnala blasphemia de inaequalitate sine ulla arte. Unde factum est, ut cuique materiae
sanclae Trinitatis, id est, » Arius asserebat consub- carmina, simpliciformitate (sic)facta, cyclica vocaren-
stantialem Deo Patri Deum Filium, eadera sancta lur. Hinc et laterculum diclunr, quod ordinem habeat
synodus per symbolura definivit. Secunda synodus tractuum annorura. Post cujus explelionem ad pri-
centum quinquaginta patrum sub Theodosio seniore mum exordium reverlendum. Antiquitus Ecclesia
Constantinopolim congregata est, quae Macedonium pasclra quartadecima luna cum Judseis celchrabat,
Episcopum, negantem Deum esse Spiritum sanctum, quocunque die occurrerel : quem ritum sancti pa-
haerelicum condemnans, consubslantialem Patri et tres in Nicaena synodo prohibucrunt, constiluenles
Filio Spiritum sanctum demonslravit : dans symboli non solum Iiinam pasclralem (el inde sequitur inqui-
formam, quam tota Graecorumet Latinorum confes- rere), sed etiam et diem resurreclionis dominicaeob-
sio in Ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina servare : et ob hoc pascha a quinla decima luna
prima ducentorum Episcoporum sub juniore Theo- usque in vicesimam primam extenderunt, ut dies
dosio Augusto edila, quae Nestoriunr duas personas B Dominicus non onritlerelur. Pascha aulem vocabu-
in Christo asserentem, justo anathemate condemna- lum non Gracum, sed Hebrseumest: rrec a passione
vit, ostendens manere in duabus naluris unam Do- (quoniam pascimin [Paschin] Graecediciturpati), sed
hiini Jesu Christi personam. Quarta synodus Chalce- a transitu Hebreeovcrbo pascha appellata est: eo
donensis DCXXX sacerdolnm sub Marciano principe quod tunc populus Dei ex jEgyplo transierit. Unde et
babita est, in qua Eutychen Constantinopolitanum in Evangelio (Joan. xm), cum vidisset, inquit, Jesus
abbatem, Verbi Dei et carnis unam naturam pro- quia venit hora ejus, ut transiret de mundo ad patretn.
nuntiantem, et ejus defcnsorem Dioscorum, quon- Cujus nox ideo pervigil ducitur, propter adventum
dam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursus Ne- regis ac Dei nostri: ut tempus resurrectionis ejus
storium cum reliquis hoerelicis una patrum senten- non nos dormientes, sed vigilantes inveniat. Cujns
lia praedamnavit : prsedicans eadcm synodus, Chri- noctis duplex ratio est: sive quod in eadem tunc vi-
stum Deumsic natum de Virgine, ul in eo substan- tam recepit, cum passus est: sive quod postea hora,
lianr divinae et humanae confiteaniur naturae. Hoe qna resurrexit, ad judicandum venturus est. Eo au-
sunt quatuor synodi principalcs fidci doctrinam ple- lem modo agimus pascha, ut non solum mortem ct
nissime proedicantes. Sed et si qua sunt alia conci- resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed
lia, quse sancti Patres Spirilu Dei pleni sanxerunt, C eliam caelera, quae circa eum atlestantur ad sacra-
posl istorum quatuor auctoritatem, omnium manent mentorum significalioncm, inspiciamus. Propter ini-
stabilita vigore : quorum gesta irr lroc opere condita tium enim novae vitee, et propter novum hominem,
continenlur. Synodum novimus ex Grseco interpre- quem jubemur induere , et exuere veterem, expur-
tari comitatumvel cwtum. Concilii vero rronren tra- gantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio :
ctum ex more Romano. Tempore errim quo causoe quoniam pascha nostrum immolatus est Ckristus
agebantur, conveniebant omnes in unum, commu- (I Cor. v); propter banc ergo vitaenovitatem primus
nique intenlione tractabant. Unde el concilium a mensis novorum in anni mensibus celebrationi pas-
communi intenlione diclum, quasi communicilium. chali mystice attributus est. Quod vero tertiee hebdo-
Narn cilia oculorum sunt. Unde et considium consi- madsedie pascha celebratur, id est, qui dies occur-
lium dicitur, d. in. 1.litleram transeunte. Ccelus rit a quinta decima usque in vicesimam primam : hoe
vero convenlus est vel congregatio a coeundo, id est, signifrcat: quia in loto tempore saeculi,qui septena-
conveniendo in unum. Unde et conventus est nun- rio dierum numero agitur, nunc tertium tempus hoc
cupatus, sicut conventus coetusvel concilium a so- sacramentum aperuit. Primum enim tempus est anle
cietale multorum in unuin. legem : secimdum sub lege : tertium sub gratia, ubi
CAPUT VIII. "jam manifeslalum est sacramentttm prius occultum
De cyclopuschu». in prophetico oenigmate.Ideo et propter haectria see-
Paschalem cyelum Hippolylus episcopus tempori- culi tcmpora resurrectio Domini triduana est. Quod
bus Alexandri imperatoris primus conscripsit: post vero a uinta decima luna usque ad vicesimam pri-
quem probatissimi auctores Eusebius Caesariensis, mam per dies septem paschalis dies quserilur [fit]:
Thcophilus Alexandrinus, Prosper quoque natione propter ipsum numerum septenarium, quo universi-
Aquitanus atque Victofinus, amplifrcalis ejusdem tatis significatio saepefiguratur, qui etiam ipsi Ec-
festivitalis rationibus, multiplices circulos ediderunt. clesiee tribuitur propter instar universitatis. Unde et
Cujus quidem rationem bealissirhus Cyrillus Alexan- Joannes apostolus in Apocalypsi (Apoc. i) ad septem
drinse ufbis episcopus in honaginla quinque annos scripsit ecclesias. Ecclesia vero adhuc in ista' morta-
per quinquies decem novies calculans, quoto kalen- litate carnis constituta, propter ipsam mutabiiita-
dario vel luna debeat paschalis solemnitas celebrari, tem, lunae nomine, in scripturis significalur. Varia
a Locus corruptissimus sic videtur reslituendus : Deum Filium : cujus coiilrarium sancla synodus
per
Arius asserebat consubstantialemDeo Palri non esse symbolumdeftnivit.
127 B. RARANI MAURI ARCHIEP.MOGUNT. OPERUM PARS II. 128
autem observantia opinionum paschalis feslivitatiss A circulus nonus decimus: jam sequenti anno non ad-
inlerdum errorem gignit. Latini namque a terlio) des super viginti novem undecim ut decem annun-
Nonas Martii usque in tertium Nonas Aprilis primii ties, sed detractis triginta inde reverlaris, utundecim
mensis lunam inquirunt : et si quinta decima lunai pronunties.
die Dominico pervenerit, in alio die Dominico paschai CAPUT IX.
prolrahunt. Greeci primi mensis lunara ab octavo) De o/ficiis canonicis, et de his qum in Ecctesia le-
Idus Martii usque in diem Nonarum Aprilis obser- guntur atque canuntur.
vant: et si quinta decima luna die Dominico incurre~ Officiorumplurima genera esse constat: sed prae-
rit, sanctum pascha celebrant. Hujusmodi ergo dis- cipium illud, quod in sacris divinisque rebus habe-
sensio inter utrosque paschalem regulam turbat. tur. Officiumabefliciendo dictum, quasi efliciutn; pro-
Communis annus dicilur, qui duodecim tantumi pler decorem sermonis, una mutata liltera, vel certe
lunas, hoc est, dies trecentos quinquaginta quatuor utquisque illaagat, quoenulli oflrcianl, sedprosint
habet. Dictus aulem communis, quia soepe duo ilai omnibus. Vespertinu^i offlciumest in initio noctis, vo-
conjuncti incedunt, ut invicem se in paschali solem- catum ab stella Vespere, quee surgit oriente nocte. De
nitate sequantur. Nam embolismalis annus semper qtio officioPsalmisla commemorat dicens : Elevatio
solus est. " manuum mearum sacrificium vespertinum (Psal. cxi).
Embolismus annus est, qui tredecim menses lu- Elevatio manuum operam piam, quaeaut eleemosynis
nares, id est, CCCLXXXIV dies habere monstratur. exercetur, aut in aliqua probabili conversatione per-
Ipse est annus sancto Moysi divinilus revelatus, in agitur. Sacrificium vero vespertinum illam oblatio-
quo jubentur lri, qui longius habitabant, in secundo nem fortasse significat, quam in fine vitaeDomino so-
mense pascha celebrare. Embolismus autem nomen IGIofferre religiosa devotio, cum poenilentiam geri-
grsecum est quod inlerpretatur latine, superaugmen- mus, et humili nos supplicatione purgamus : sicut
tum : eo quod expleat numerum annorum coramu- in quinquagesimo psalmo dictum est : Sacrificium
nium, quibus undecim lunares dies deesse cernun- DeoSpirituscontribulalus. Vesperanostraest, quando
tur. Embolismi autem anni et communes sic inve- istam lucem morte veniente deserimus. Unde necesse
niunlur. Si enim a quartadecima luna paschee prae- est, ut frequenter adraoneamus neminem debere
cedentis usque ad quartam decimam sequentis desperare : sed ultima sua potius lacrymarum fonte
CCCLXXXHI dies fuerint: embolismus annus est : si detergat. Matutinum vero officium esl in lucis initio
CCCLIV communis. ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante
Bissextus est per annos quatuor, unus dies adje- mane, de quo Psalmista ait : In maiulinis meditabor
ctus: crescit enim per singulos annos quarta pars C in te (Psal. Lxn).Redit enim ad illud quod superius
assis. At ubi quarto anno assem compleverit, bis- dixit : Ad te de luce vigilo (Ibid.). Recte siquidem
sexlum annum facit. Dictus autem bissextus, quod fidelis in matulinis vigilat, quoniam nec inter pro-
bis sexies ductus assem facit, quod est unus dies, spera sua oblivisci poterat lucis auclorem. His
sicut et quadrans propter quatuor ductum, quod Apostolus dicit: Vos estis filii lucis et filii diei (I
est bissexlus, quem sub dierum cursu in annum sol Thess. v). Quorum duorum temporum significatione
facit. Intercalares autem dies idcirco vocantur, qttod ostenditur, ut die ac nocte semper Deus laudetur.
interponuntur, ut ratio lunee solisque conveniat. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni
Calare enim ponere dicitur. Intercalare, inlerponere foras mitluntur, clamante Levita : Si quis catechu-
sive (ut alii volurit) calare, vocare dicitur. Nam ver- menus remansit, exeat foras, et inde missa, quia Sa-
bum caloGraecum est, id est, voco. Dicunt enim quod cramentis altaris interesse non possunt, qui nondum
poritifex, Kalala, id est, vocata in Capilolium plebe regenerati noscuntur. Clrorus est multitudo in sa-
juxta curiam calabrariam, quae casaeRomuli proxima cris collecta, et dictus chorus, quod in initio in
est, quot dies a Kalendis ad Nonas supercssent, pro- modum coronae circum aras starent. Alii chorurn
nuntiabat: et quintanas quidem diclo quinquies verbo ,•p.dixerunt a concordia, quse in charitate consistit:
Kalo, seplimanas repelito septies praedicabat.Epaclas quia si charitatem non habeal, respondere conve-
Gracci vocant, Latini adjectiones annuas lunares, nienter non polest. Cum autem unus canit Grsece
quae per undenarium numerum usque ad tricena- monodia, latine sicinium dicitur : cum vero duo
rium in se revolvuntur, quas ideo jfigyptii adjiciunt, canunt, bicinium appellatur : cum multi, chorus.
ul lunaris emensio rationi solis aquetur. Luna enim Chorus cst plurimarum vocum ad suavitalis modum
juxta cursum suum viginti novem semis dies lucere temperala collectio de quo et Psalmista ait : Lau-
dignoscitur, et fiuntin annolunari dies cccnv, rema- dent nomen ejus in choro, in tympano et psallerio
nent ad cursum anni solaris dies undecim, quos psallant ei (Psal. CXLIX).Nunc dicit, in choro no-
'
jEgyptii adjiciunt unde et adjectiones vocanttir. men Dominiesse laudandum. In choro utique, qui
Absque his non invenies lunam, quota sit in quolibet jam nullam patilur dispersionem, nullum tsedium,
anno et mense et die. Istae epactae semper undecimo nullum scandalum: sed meritorumprobitate collectus
Kal. Aprilis reperiuntur in eadem luna, quecfuerit eo charissima semper unitale consislit. Sed qualis quan-
die. Continenttir autem circulo decennovenali : sed tusque sit iste chorus, alius psalmus exponit : A
cuin ad viginti novcm cpaclas pervenerinl, qui cst solis ortu usque ad occasum laudate nomen Domini
129 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. V. 130
(Psn.. cxn). Antiphona ex Grsecointerpretalur, uo.i A rius linguaeinterpretatione in toto transire "non po-
reciproca, duobus scilicet choris alternalim psallen- tcsl. Osi enim satvifica interpretatur : anna interjec-
tibus ordine commulalo, sive de uno ad unum tio est motum animi significans sub deprecantis
quod genus psallendi Grsecos invenisse tradunt affectu. Osi annu autem integre dicitur, quod nos
Responsoria Itali tradiderunt, quse inde respon corrupta media vocali littera et elisa dicimus osanna:
soria canentes vocant, quod alio desinente, id altei . sicut fit in versibus, cum scandimus.Litteraenim pri-
respondeat. Inter responsoria autem et antiphonai ma sequenlis verbiextremampriorisverbiveniensex-
hoc' differt, quod in responsoriis unus versun cludit, et dicitur Hebraice osanna, quod interpreta-
dicit : in anliphonis aulem versibus alternam tur salvifica, subaudiendo vel populum tuum vel to-
chori. Lectio dicitur, quia non canitur, ul psal lum mundum.
mus vel hymnus : sed legitur tarrtum. IUic enim mo- Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fer-
dulalio, hic sola prorruntiatio quaeritur. Canticum esi lum enim dicitur oblatio, quaealtari offertur et sacri-
vox canlanlis in leelitia. Psalmus autem dicitur, qu; ficatur a pontificibus. A quo offertorium nominatur,
cantatur ad psalterium , quo usum esse David pro- qnasi propter fertur. Oblatio vocalur, quia offertur.
phetam in magno mysterio prodithistoria. Hsecauleni Dona proprie dicuntur divina munera, hominum mu-
duo in quibusdam psalmorum titulis juxta musicam B nera. Nam dicunturobsequia,'quae pauperes divilibus
artem alternatim sibi opponuntur. Nam canticum loco munerum solvunt. Itaque rnunus horaini da-
psalmi est, cum id, quod organum modulalur', vox tur, donum Deo. Unde etiam in templis donaria dici-
postea cantantis eloquitur. Psalmi vero canticum. mus. Munera autem vocantur, quse animabus acci-
quod humana vox praeloquitur, ars organi modulan- piuntur vel dantur. Duo sunt, quse offeruntur : do-
tis imitatur. Psalraus autem ex psalterio dicitur. num et sacrificium. Donum dicilur, quidquid auro
Urrdenec mos est, ex alio operc eum componi. Tres argentoque aut qualibet alia specie efficitur. Sacrifi-
autem gradus sunt in canlando. Primus succentoris. cium autem est victima, et quaecunque in ara cre-
Secundus incenloris. Tertius accentoris. Diapsalma mantur seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur,
quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo sigiiifica- aut dedicatur aut consecratur. Quod dedicatur, di-
tur semper idem : quod illa, quibus hoc interponitur, cendo datur, unde et appellatur. Undeeterrant quse
sempiterna esse confirmet. Quidam vero Grsecum consecralionem dedicatione putant significari. Im.no-
verbum existimant, quo significaturintervallum psal- latio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris po-
lendi: ut psalma sit, quod psallitur, diapsalma veroin- sita victima csedcretur. Unde et mactatio post imnro-
terpositum in psallendo silentium : utquemadmodum lationem est: nunc autem imraolatio panis et calicis
in psalmo ducitur vocum copulatio in cantando ; ita ^1 convenit. Libatio autem tantummodo calicis oblalio
diapsalma disjunctio earum, ubi quaedamrequies di- est. Hinc est illud : Et libabit de sanguine uvw
stinctoe continuationis ostendilur. Unde et illud pro- (Gen. XLIX).Sic et ssecularium quidam poetarum,
babile est, non conjungendas sententias in psallendo, nunc, inquit, pateras libate Jovi. Libare ergo proprie
ubi diapsalma inlerpositum fuerit : quia ideo inler- fundere est: sumptumque nomen a Libero quodam,
ponitur, ul couversio sensuum vel personarum esse qui in Graeciausum reperit vitis
noscatur. Hymnus est canticum laudanlium, quod CAPUT X.
de Graecoin Lalinum laus interpretatur, pro eo quod De hostiis holocaustis atque sucrificiis, et quod eorum
sit carmen lsetiliae et laudis. Proprie aulem hymni speciessingulmsignificent.
sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus, et non Hostiseapud veteres dicebanlur sacrificia, quse fie-
sit Dei: non est hymnus : si ergo [vero] est, et in lau- bant, anlequam ad hostes pergerent. Viclimse vero
dem Dei dicitur et canlatur : lunc est hymnus. Cui sacrificia, quoe post victoriam de victis hostibus im-
contrarium est threnum, quod carmen esl lamenti molabant, et erant victimse majora sacrificia, quam
et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio, hostise. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu
hoc est, laus Dei: et est Hebrseum.Ia unum est de •p.percussa cadebat : vel quia junclaad aras duceba-
decem nomifribus, quibus apud Hebrseos Deusvoca- tur. Holocaustum illud est, ubi totum igne consu-
tur. Amen significat vere sive fideliler : quod et ip- mitur, quod offcrtur. Antiqui enim cum magna sa-
sum Hebraurm est. Quaeduoverba, amcn et alleluia, crificia administrarent, solebant totas hostias in
nec Graecis, nec Lalinis, nec barbaris licet in suam sacrorum consumere fiamma, et ipsa erant holocau-
linguain omnino transferre, vel alia lingua annun- stomala. Holorrenim graece dicitur lotum, causis
tiare. Nam quamvis interpretari possint, propter incensio : et holocauslum , tolum incensum. Ceri-
sanctiorem tamcn auctoritalem servata est ab Apo- monise apud Lalinos dicuntur sacra omnia,'quse apud
slolis in bis propriae linguae anliquitas. Tanlo cnim Greecosorgia vocantur. Proprie autem visum est
sacra sunt nomina, ut etiam Joannes in Apocalypsi docloribus a carendo appellari cerimonias, quasi
sua referat se Spiritu revelanle vidisse et audisse carimonias, eo quod ea, quae in sacris divinis offe-
vocem coelestis exercitus, tanquam vocem aquarura runtur, in suo usu idcarerent homines. Quod nomen
raultarum et tonilruum validorum dicenlium amen et ctiam in usu est litterarum sanctarum. Alii cerimo-
alleluia (Apoc. xix), ac per hoc sic oportet in terris nias proprie in observationibus Judaeorum credunt,
utraquc dici, sicut in ccelo resonat. Osanna in alte- abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum
151 B. RABANIMAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 132
veterem legem, eo quod observantes ea carcant his A gmentum saiutis suse percipitur : vel EcclesiaeCa-
rebus, quibus se abstinuerunt. Sacrificium diclunr, tholicse, quse mystice corpus Chrisli est, figuram
quasi sacrumfactum : quia prece mystica conse- exprimit, et gralia abundal spirilali. Haec ex con
cratur in menroriam pro rrobis DomiiiiceePassionis. venienlibus mcmbris quasi simila ex multis creden-
Unde hoc, eo jubente, corpus Christi et sanguinem tium granis collecta esl et legis et Evangeliorum
dicimus. Quod dum frt ex fructibus terrae, sanctifr- mola inler litleram separala, per aquam etiam bap-
catur et lit Sacramentum, operante invisibiliter tismalis adunata, chrismatis oleo peruncta, sancti
Spirilu Dei. Cujus panis et calicis Sacraurentum Spiritus igne solidata, per humilitatem Spiritus Deo
Graeci Eucharisliam dicunt, quod latine bona gratia hoslia placens effecta est. Similiter eadem ex mul-
interpretatur. Et quid melius corpore et sanguine tis personis, velut acinis botri, coadunala, et prselo
Christi? Quinque autem species oblationum in lege passionis atque tentalionum conquassata, vinum
ad immolandum jubebantur afferri: hoc est, boum, effundit spiritale/ Legitur enim in scripturis Domi-
oviuur, caprarum, avium, similseet libamentorum. num victimas pecudum et hostias legales reprobasse,
Sic et ibi hostiae, victimae, holocausta, sacrificia et et sacrificiura spirilale expetisse. Unde est illud: Non
libamina oblata commemorantur. Boves aulemvaccae accipium, inquit, de domo tua vilulos, neque de gre-
et vituli aut DominicaeIncarnationis operaliones sivc B gibus luishircos (Psal. XLIX).EIitem: Nunquidman-
agri Dominici cultores, hoc est, doclores, aut lega- ducubo, ait, carnes taurorum aul sauguinemhircorum
lium mandatorum operatores significant. Oves autem polabo. Immola Deo sacrificium laudis, et redde At-
ct agni, aut ipsum salvalorem, qui, secundum tissimovola tua (Ibid.). Sacrificium laudis honorifi-
Isaiam, lanquam ovis, ad viclimam ductus est (Isa. cabit me : et illic tunc est, in quo oslendam illi sa-
LIU), et a Joanne Agnus Dei, qui tollit peccata mundi lutare Dei. El alibi: Circuiboet itnmolabo in laber-
(Joan. i) omnibus demonstralur : aut simplices quos- naculo ejus hosliam jubilationis, cantabo et psalmum
que; el innocentes in Ecclesia significant. Caprse dicatn Domino (Psal. cxv). Unde in psalmo sancla
autem vel haedi in hostiam oblati aut carnem Sal- Ecclesia totam se Deo dedicans dicit: Holocausia
vatoris , quae absque peccato erat, et tamcn pio medutluta offeram libi cum incensu (Psul. LXV),et
peccatis huraani generis Deo Palri oblata cst : ut reliqua. Quod autem absque fermenlo jubetur Dei
per ejusmortem auctor peccatiDiabolusjugularetur; esse oblalio, et sine melle : indicat apud Deum nihil
aut poenitentes pro peccatis suis significant, qui se voluptuosum, nihil suave hujus mundi placere, nihil-
per afllictionem carnis maclanl Deo. Aves autem que, quod non habeat mordacis aliquid veritalis.
aul Christi humanilatem significant : sicul pcr tur- Unde ct pascha cum amaritudinibus manducalur.
lurem et columbam Christi caro spirilui sociala de- " E contrario misceri in omnibus sacrificiis saljuhetur,
monstratur in mysterio passionis per sacrificiunr scilicet ut omnia, quse ad Chrisli honorem offeri-
Dco in odorem suavitatis oblata : aut sanctorum nrus, sal rationis ac discretionis semper accipiant.
perfeclionis contcmplationem designat. Volalilia enirn Quod vero in sacrificium oleum offerebatur, signi-
homines sunl conlemplalioni vacantes, tcrrenis om- ficat, ut quidquid ad cullum Christi et devolionem
nino se non miscentes negotiis. Quod et si forte ne- sanclorum impendimus , lotum cum hilaritate fa-
cessitas exegcrit, mox revolant ad sublimia illo ciamus : Nihil (ut ait Apostolus) ex trislitia aut ex
Evangelii juvante leslimonio, quo Dominus ait: necessilate: hilarem enim datorem diligii Deus (II Cor.
Considerale volatilia cali, quia non seminant neque IX). Unde quoque moraliter nos vitulum offerimus
melunt: et Pater vestet cmlestispascil illa(Matih.yi). Deo, cum carnis superbiam vincimus : agnum, cum
Contemplationi ergo vacans et in superiorum corr- irrationabiles molus corrigimus: heedum, cum la-
sideratione perfectus homo (hoc enim quae praedicta sciviam superamus : columham, cum siroplicitatem
sunt docuefuiit), $i conversationem sive vitam suam cuslodimus : turlurem, cum caslitatem servamus:
oblationerit offerl de lurturibus, aul de columbis of- hoc autem genus aviura dicitur unum el castum
ferat munus 6uum, id est, in scienlia et mansuetu- „ servarc conjugiuin. Siinilam el panes azyrnos offeri-
dine spiritali. Haecenim opus habet ul non excedat mus, cum sine malitia el nequilia hanc vilam prae-
legis consideratio in vani6 occupata. Turtur siqui- sentem gerimus. Offert (verbi gratia) simUam, qui
dem quia cognitionem habet: ita ut ejus exemplo in agri cullura aul navigando aut in aliquibus com-
Judseorum exprobraretur populus, Jeremias pro- munis vitse usibus posiiam offert conversationem,
bat. Ait enim : Turlur et hirundo et ciconia custo- oleo tainen conspersam: quia omnis anima eget
dierunt tempus advenlus sui: populus aulem meus oleo divinse misericordiae, nec prsesentem vitam
non cognovit judicium Domini (Jer. vtri). Columba evadere quispiam potest, nisi ei oleum cceleslis mi-
autem munda et simplex, annuntiatrixquc praesen- seralionis affueril. Nec non et illud intimandum,
tiae sancli Spiritus esl: quales oportet esse eos qui quotl juxla morlalitalem per clibauum tentationum
circa contemplandas scripturas habent studium. pondus exprimilur : per ^sartaginem constantia
Unde Ezechias ait : Meditabor ut columba (Isa. auimi et robur mentis : per craticulam mulliple?.
xxxvin). Simila autem est libamcnlorum sacrifi- impugnatio non incongrue significatur.
cium, aut sacramenlum corporis Christi et sangui-
liis, quod in altari consecralur et a fidelihus ad au-
135 DE UNIVERSO LIBltl XXII. — LIB. V. 134
CAPUT XI. A tcmpus respicit', quando Apostoli et coeteri fideles
De sacramentis divinis : ubi quid in his hoinini geren- illius temporis baptizati sunt aqua in remissionem
dum sit, demonstratur. peccatorum per gratiam Spiritus sancti donatara
bacramenlum est in aliqua celebratione, cum res sibi a Domino : verura etiam quando, miltente ipso
gesta ita fit, ut aliquid significare intelligalur, quod Domino, plenius ejusdem dona accepere Spiritus
sancte accipiendum est. Sunt autem Sacramenta, sancti de ccelis : sed et nunc quicunque Baptisma
baptismus et chrisma, corpus et sanguis Domini; quse in remissionem peccatorum accipiunt, ulique in
ob id Sacramenta dicuntur, quod sub legunrento Spiritu sancto baptizantur , per cujus donum et a
corporalium rerum virtus divina secrelitis salutem peccatis abluunlur omnibus, et in bonis proficere
eorumdem Sacramentorum operatur. Unde et a actibusadjuvantur. Itemlegitur SalvatorinEvangelio
secrelis virlutibus vel sacris Sacramenta dicuntur. de sedixisse : Baptismumhabeobaplizari, et coarctor,
Quaeideo frucluose penes Ecclesiam frunt:quia san- donec perficiatur (Luc. xn); in quo videlicet passio-
ctus in ea manens Spiritus eumdem Sacramentorum nis sueeinnuit Sacramenlum: quoniam corpussuum,
latenter operatur effeclum. Unde seu per bonos seu hoc est, sanctam Ecclesiam per effusionemsanguinis
per malos minislros inlra Dei Ecclesiam dispensen- sui lavavit a sordibus omnium peccatorum. Unde
tur : tamen quia Spirilus sanctus myslice illa vivifi- B scriptunr esl : Qui dilexit nos, et lavil nos a peccatis
cat, qui quondam apostolico in tempore visibiliter nostris in sanguine suo (Apoc. i). llinc quoque mar-
apparebat; operibus nec bonorum meritis dispcnsa- tyrium, quod pro Christi nomine patiuntur fideles,
torum amplificanlur haec dona, nec malorum atte- creditur esse purgatio omnium peccatorum: sicut
nuantur : Quia neque qui plantat aliquid est, neque dicit Petrus apostolus : Christus passus est pro vobis,
qui rigat, sed qui incremenlum dat Deus (I Cor. m). vobis retinquens exemplum, ut sequatnini vestigia ejus
Unde et grsece mysterium dicitur, quod reconditam (1Peir. n). De quo ipsa Veritas lestatur, dicens: Qui
habeat dispensalionem. Baptismus graece, latine tin- sequitur me, non ambttlabit in lenebris, sed habebil
clio interpretatur. Quseidcirco tinctio dicitur, quia ibi Ittmen vitw (Joan. vni). Et iterum : Qui vult, inquit,
homo Spiritu gratise in melius immutatur, et longe post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem
aliud, quam erat, efficitur. Prius enim foedi eramus suam, et sequatur me. Nam qui perdiderit animam
deformitate peccatorum : in ipsa tinctione reddimur suam propter me in vitam wternam custodiet eain
pulchri de albalione virtutum. Unde et in Canlicis (Mallh. xvi). Praeterea sunt el aliae species munda-
scribitur canlicorum : Qum esl ista, qum ascendit, tionum, quibus animee purgantur a delictis atqire
quasi dealbuta? (Cant. rri.) Cujus mysterium non peccatis. Nanr creduntur animsesolvi a peccalorum
aliter, nisi sub Trinitalis designatione, id est, Palris C vinculis per confessionem et per poenitentiam verarn
et Filii et Spiritus sancli cognominatione, comple- cum lacrymarum compunctione. Unde est illud
lur, dicenle Domino ad Apostolos : Ile, doceleomnes Jacobi tcslimonium : Confiteminialterutrum peccata
gentes, baptizantes eos in notnine Palris et Filii et veslra, et orate pro invicem, ut salvemini (Jac. v).
Spirilus sancti (Matth. xxvm). Sicut enim in tribus Hinc et Psalmista ad Dominum ait : Deticlutn tneum
teslibus slat omne verbum (Deut. x), ita sacramenlum coynilum libi feci, et injuslitias meas tton operui :
confirmat ternarius rrumerus nominum divinorura. dixi, pronunliabo adversum me injuslitias meas Do-
Quod autem per aquam Baptismus datur, haec ratio mino, et tu remisisli impielatem cordis mei (Psal.
cst. Voluit enim Dominus, ut res illa invisibilis per xxxr); et alibi: lavabo, inquit, per singulas noctes
congruentiam, scilicet per conlrectabile et visibile teclnm meum, lacrymis meis statum meum rigabo
impenderelur elementum, super quod etiam in (Psal. vi). Ubi leclum delectalionem corporis intel-
principio ferebatur Spirilus sanctus (Gen. r). Nam ligimus, quam potesl homo lacrymis, quamvis pau-
sicut aqua purgat exterius corpus : ita lalenter ejus cis, lavare, si eum contingat ccelesli inspiralione
ministerio per Spirilum sanctum purificalur et ani- deffere. Stratum autenr signifreat curaulum peccalo-
mus. Cujus sanctificatio ita est. Invocato enim Deode- rum, quemrigare jubemur, hocest, uberius lavare,ut
scendil Spiritus sanctus de coelis, et medicalis aquis simus ex peccalore justi.ex lugente laeti, et exsegro-
sanctificat eas de semetipso, et accipiunl vim pur- lo sanissimi. Quod autera verapoenitenlia expurget
gationis, ul in cis et caro et anima delictis inqui- hominem, et ad cceleste regnum perdueat, ostendit
natse mundentur. Hoc quoque sciendum, quod Dominus, dicens : Pwnitentiam agite, appropinquabit
quamvis apostolica doctrina (Ephes. iv) prsedicet enim regnum cwlorum (Matlh. rv). Item per bona
unam esse fidem et unum Baplisma : tamen sunt opera et per eleemosynas purgalur homo a sordibus
plura genera baptismatis, quae purgant hominem a animae. Unde est illud Psalmislae : Lavabo inler in-
deliclis, ac profectum conferunt sanctitatis. Nam nocentes manus meas (Psal. xxv). Inler innocentes
legitur in Actibus apostolorum, Dominum ascen- enim lavat manus suas, quisquis facta propria stu-
surum in ccelum discipulis dixisse : Joannes quidem dio bonae conversationis emundat. Hinc et Salvator
baptizavit uqua: vos autem baplizabimini Spirilu in Evangelio ait : Date eleemosynam,et ecce omnia
sancto non post mullos hos dies (Act. i). Ubi no- mundu sunt vobis (Luc. xr). Et alibi scriptum est:
tandum, quod Baptisma Donrini in Spiritu sancto, Sicttl aquaexstinguit ignem: ita eleemosynaexslinguit
de quopisedixeral Joarrnes, nonad illud soiunimodo peccatum (Tob. IV). Adjuvat ctiam hominem adsa-
155 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 156
lutem percipiendam seternam oratio pura. Adjuvat A vi). Hujus rei sacramentum, id est, unitatis corpo-
et proedicatioverbi divini. Adjuvat et dilectio pura ris et sanguinis Christi, de mensa Dominica assu-
verse charitatis. Undc est illud Jacobi: Oratio fidei mitur quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium.
salvabit infirmum, et si in peccatis est, dimittenlur Res vero ipsa omni lromini ad vitam, nulli ad exi-
ei (Jac. v). Et iterum : Qui converli, inquit, fecerit tium , quicunque ejus particeps fuerit, idern Chri-
peccatorem ab errore vimsuw, salvabit animam ejus sto capiti membrum associatur in regno ccelesti:
a morte et operit multitudinem peccatorum (Ibid.). quia aliud est sacramentum, aliud virtus sacramen-
Denique Salvator, quod dilectio remissionem pecca- ti. Sacramentum enim ore percipitur, virtute sa-
torum pariat, in Evaugelio ad Simonem loquendo cramenti interiorhomo satiatur. Ergo quiapaniscor-
de muliere peccatrice, quoe pedes ejus lacrymis pus confirmat, ideo ille corpus Christi congruenter
rigavit, et capillis tersit, etunguento unxit: ostendit, nuncupatur: vinum autem, quia sanguinemoperaturin
dicens : Amendico tibi, remitluntur ei peccata multa: carne, ideoadsanguinemChristi refertur. Heecautem
quoniam dilexit multum (Luc. vn). Hinc et alibi scri- dum suntvisibilia,sanclifrcata tuncper Spirrtumsan-
plum est: Charilas operil multiludinem peccatorum : ctum, in sacramentum divini corporis transeunt.
et: Vniversa delicta operil charitas(Prov. x). Chrisma CAPUT XII.
graece, latine unctio nominatur: ex cujus nomine B De exorcismo.
et Christus dicitur, et lromo post lavacrum sancti- Exorcismus Grsece, Latine conjuralio sive sermo
ficatur. Nam sicut in baptismo peccatorum remis- increpationis est adversum Diabolum ut discedat :
sio datur : ita per unctionem sanctificatio Spiritus sicpt est illud in Zacharia : Et ostendit mihi Jesutn
adlribetur : et hoc de pristina disciplina, qua ungi sacerdotem magnum stuntem coram angelo Dei, et
in sacerdotium et in regnum solebant : ex quo Sulan slabat a dexlris ejus, ut adversaretur ei. Et
et Aaron a Moyse unctus est. Quod dum carnali- dixit Dominus ad Salan : Increpet Dominus in le,
ter fit, spiritualiler proficit: quomodo et in ipsa Salan, el increpet Dominusin te, qui elegit Jerusalem
baptismi gratia visibilis actus est, quod in aqua (Zach. tn). Hoc est exorcismo increpare et con-
mergimur : sed spiritalis effectus, quod a delictis jurare adversus Diabolum. Unde sciendum quod,
mundamur. Hoc significat et illud unguentum, quod non creatura Dei in in infantibus exorcizatur aut
peccatrix super caput Jesu fudisse scribitur. Impo- exsufflatur : sed ille, sub quo sunt omnes, qui cum
silio ideo fit, ut per manus impositionem advocatus peccato nascuntur. Est enim princeps peccatorum.
invitetur Spiritus sanclus. Tunc enim ille paraclitus CAPUT xni.
post mundata et benedicta corporalibens a Patre de- De symbolo.
scendit: etquasi super baplismi aquam, tanquam su- 'J Symbolum per linguam Grsecam signum vel cogni-
per pristinam sedem, recognoscens quiescit. Namle- tio interprelatur. Discessuri enim Aposloli ad evan-
gitur quod in principio aquis superferebalur Spiritus gelizandum in genlibus hoc sibi praedicationis signura
sanctus (Gen. i). De residuis quoque duobus sacra- vel indiciuin posuerunt. Conlinet autem confessio-
mentis, hoc est corpore et sanguine Domini, queeri nem Trinitatis et Unitatis, et unitatem Ecclesiae,
potest, cttr inter omnes fructus terroepolissimuni ad et omne Christiani dogmatis sacramentum. Quod
hoc elegerit frumentum alque vinum , quasi ipsa symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in
cunctos fructus terroe dignitate praecellant et pre- charlaet atramento, sed inlabulis cordis carnalibus.
tiosiores omnibus fiant. Quod videlicet ita solvi CAPUT XIV.
posse credimus. ;Maluit euim Dominus corporis et De oratione el jejunio.
sanguinis sui sacramenta fidelium ore percipi, et in Oratio petitio dicitur. Nam orare est petere : sic-
paslum eorum redigi, ut per visibile opus invisibilis ut exorare impetrare. Conslat autem oratio loco
ostenderetur effeclus. Sicut enim cibus materialis et tempore. Loco, quia non ubique : cum prohibea-
forinsecusnutritcorpus'et vegetat: ita etiam yerbum mur a Christo in publico orare : sed ubi opportuni-
Dei intus animam nulrit et roborat: quia non solo tas dederit, aut necessitas importaverit. Neque enim
in pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit contra prseceptum reputalur ab Apostolis faclum,
de ore Dei (Mutth. iv); et : Verbum caro factum est qui in carcere, audientibus custodibus, orabant et
et habitavit in nobis (Joan. i). Ait enim ipsa Veritas: canebant Deo. De tempore vero dictum est : Sine
Caro enim mea vere cibus esl, et sanguis meus vere intermissione orate (I Thess. v). Sed hoc in singulari-
est polus (Joan. vr). Vere scilicet caro Chrisli est bus. Nam estobservatio quarumdam horarum commu-
cibus, quia vere pascit etad eeternam vitamhominem nium, quse diei interspatia signant: tertia, sexta et
nulrit : et sanguis ejus vere est potus, quia esu- nona : similiter et noclis. Sed ideo hse orandi horoe
rientem animam et sitientem justitiam in seternum diviseesunt, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti,
veraciter satiat. Temporalem quippe vitam sineisto ipsum nos ad officium tempus admoneat. Quae tem-
cibo et polu habere possunt homines, seternam om- pora in Scripturis inveniuntur. Primum enim Spiri-
nino non possunt : quia iste cibus et potus aeternam tus sanctus congregatis discipulis hora tertia infu-
societatem capitis membrorumque suorum signi- sus est (Act. II ); el Petrus qua die visionem con>
ficat. Qui manducat, inquit, meam carnem, et bibit municationis in hoc vasculo expertus, sexta hora
eanguinemtneuin, ipse in me manet, et ego in eo (Joan. orandi gratia ascenderat (Act, x). Idem ctiam cum.
137 nr. IINIVRRSOLISiRIXXII. — LIB. VI. I5S
Joaiine hora nona lenrplum adiit (Acl. ui), quando A cujus altuin justumquc judicitim nulltis contcmpior
paralyticum sanitali pristinoc rcformavit. Sed cl Da- evadct. Perfecla est autetn pocnileiuia, praeteriia
ntelem Iegimus hoec tempora in oratione observasse. deflere, et futura non admillere. Ilsec sccunda in
Et ulique ex Israelis disciplina docemur, ut ne mi- sinrrlitudrne fonlis est : ut si forte, impugriante dia-
nus, quam ler, in die adoremus. Debitorcs enim bolo, aliquod peecatum irrepscrit, hujus satisfactione
sumus trium, Patris et Filii ct Spirilus sancli. Ex- purgetur. Satisfactio aulem est causas peccatorum
ceptis ulique el*aliis lcgitinris oiaiionibiis, quoesine et suggestiones excludere et ullra pcccatum uon ile-
ulla admonitione debenlur in ingressu lucis ac noctis rare. Reconciliatio vero est, quod post complemcn-
sivc vigiliarum : sed et cibum non prius sumere, tum poenitenliaeadhibetur. Nam sicut conciliamur
quanr intraposita oralione. Prioraeninrhabenda sunt Deo, quando primum a gentiliiate convertimur : ita
Spiritusrefrigeria quam terrena. Qui aulemvult ora- reconciliamur, quando post peccatum pcenitendo
tiouemsuamadDominumvolare, faciatillidttasalas: regredimur. Exomologcsis graeco vocabulo dicitur,
jejunium el eleemosynam : et ascendit celeriter ct quod Laline confessio inlerprelatur. Cujus nominis
cxauditur. Jejunium est parcimonia victus, absti- duplex significalio est. Aut enim in laudc intclligi-
nenliaque ciborum, cui nomen inditum ex quadam tur confessio, sicut est: Confileor libi, Pater, Do-
parle viscerum lenui semper et vacua, quod vulgo B ininecmtiel terrm (Matth. xi) : aut dum quisque con-
jcjunum vocatur. Unde jejuniuin nomen creditur filetursua peccataabeoindu!genda,cujus indeficiens
derivalum, quod sui incdia viscera vacua et exinanita esl misericordia. Ex hoc igilur gracco vocabulp ex-
cxislant. Jejunium autem cl statio dicilur. Stalio atr- prinrilur et frequentatur exomologesis, quod de-
lem de mililari exemplo norncn accepit pro eo, quod liclum noslrum Domino confitemur, non quidem, ut
nulla laelitia obveniens castris slationem militum ignaro,cujus agnitioni nihiloccultumest: scdconfessio
rescindit. Nam lentius hetitia, tristitia sollicitius ad- cst rei scilicet ejus, queeignoratur, professa cognitio.
niinislral disciplinam. Unde et milites nunquam Utile enim sibi ac jucundum quisquam esse existi-
iiiiniemores Sacramenti magis stationibus parent. maverat rapere, adulterare, furari : sed ubi hacc
Discernurit autenr qnidam inter jejunium et sjatio- seternoedamnationi obnoxia esse cognovit, cognitis
nem. Nam jcjunium cst indiflerenler cujuslibet (Jiei his confileturerrorem. Confessioautenr erroris, con-
abslinentia non secundum legem, sed secundum fessio est dcsinendi. Desinendum ergo a peccatis
propriam voluntatem. Statio autem est observatio est, dum confessioest. Confessio antecedit, remissio
stalutorum vel temporum vel dierum, ut quarla feria sequitur. Coelerum extra veniam est, qui peccatum
el sexta feria jejuniunr ex veteri lege praeceplum : cognoscit, nec cognitum confitelur. Itaque exomo-
de qua stalione in Evangelio dixit ille : Jejuno bis in C logcsis proslernendi vel humile faciendi hominihus
sabbato (Luc. xvni), id cst quarla et sexla sabbali. disciplina esl, habitu atque victu sacco ct cincra
Temporum aulem, quaclegalibus ac prophclicis irrsti- incurvare corpus, sordibus obscurare, animum moe-
tulionibus lcrminalis temporibus instituta sunt : ut roribus dcjicere, illa, quae peccant trisli tractalione
jejiiiiium quarli, quinli, septimi ac decimi: vel, sicut mutare. Lilaniae autem groeco nomine appellantur,
iu Evangclio, dies illi, in quibtis ablatus esl sponsus quae Laline dicunlur rogationes. Inter lilanias vero
(Malth. rx): vcl sicut observatio quadragesimae,quae et exomologesin hoc differt, quod exomologesis
in universo Orbe, inslitulione apostolica, observa- pro sola confessione peccalorum agitur : litaniae
lur circa confinium DominicacPassionis. His tertium vero, quae indicunlur propler rogandum Dominum,
gehus quidam adjiciunt, quod xerofugium dicunt, ct impetrandanr aliquam ejus misericordiam. Sed
abslinentiam scilicet ciborum humenlium. Unde el nunc jam utrumqtre vocabulum sub una significalione
nomen hoc datum, co quod quidam siccis escis habetur : nec dislat vulgo, utrum lilanioean exo-
ulanlur. mologesis dicantur. Supplicalionis nomen quodam-
CAPUT XV. modo nunc ex gentililate retinetur. Nam feriac aut
De pmnilenlimsatisfactione atque exomologesi. JJ legilimseerant apud eos, aut indictce.Indictoeautem,
Pocnitentia appellata, quasi punienlia, eo quod quia pauperlas antiqua Romanorum ex collatione
ipse homoin se poenilcndopunit, quod male admisit. sacrificabat, aul certe de bonis damnalorum. Unde
Nam nihil agunt, quos veraciter poenitet, nisi, ut el supplicia dicuntur supplicationes, quae fiebanl de
id, quod male fecerint, impunilum esse non siuanl. bonis passorum supplicia. Sacroeenim res de rebus
Eo quippe modo sibi non parcenlibus ille parcit, exsecrandorum frebant.

LIBER SEXTUS.

CAPUTPRIMUM. Deum esse dixerunl, a quo omnia creala sunt et


De homine et partibus ejus. existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatuni
Nalura dicla ab eo, quod nasci aliquid faciat. Gi- nomen a terra, ex qua omnia gignuntur; Ge eniin
gncndi enim et faciendi potens est. Hane quidam Gracceterram dicunt. Vita dicta propter vigorcm, vel
PATBUL.CXI. 5
13J B. RABANIMAURI ARCIIIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. litt
quotl vim lencat naseendi atquc crcscendi. Unde A minus : quia etsi mortale corptis assumpsit, tamen
cl arborcs vitam habcre dicuntur, quia gignuntur et peccata non habuit. Gloria vero et lionorc coronatus
oresciml.. Homo dictus, quia ex humo est faclus, sic- esl, ctim post resurrectionem niriris et mirabilem
rrt cl iir Gencsi dicitnr : Et creavit Detts hominem lotius mundi credulitatem, Deus, in eo quod homo
de htttno lerrw (Gen. ir). Abusive enim pronuntiatur factus esl, exaltalus, accepit. Honro Chrislus est, ut
ex uiraque substaiitia lotus homo, idest, ex socic- in Isaia : Quiescite ab homine, cujus spiritus in nari-
late animoeet corporis. Nanr propric homo ab humo bus ejus (Isa. n). Et in psalmo : Accedelhomo ad cor
dicitur. Grocci autem hominem anthropon appella- allum (Psal. LXIII).De hoc homine et per alium pro-
vcrunt, eo quodsursum exspectet, sublcvalus ab hu- phetam dicitur : El Iwmo esl, elquis eognoseetenm?
mo ad conlemplationem artificis sui. Quod Ovidius Quod autem dnplicilerliomo intelligeiidus sit, osten-
pocta designat, cunr dicil: dit Dominiis ad Ezechielem prophetam dicens : Ilomo
hoinode domo Israel^ui posueril immundilias suas in
Pronaqnecumspeclantanimalra«etera terram ,
Os liominisubliuiededit, raelumquevidere (tuuri) corde suo (Ezech. xiv), et reliqua. Dtiplicem crgo no-
J:isst, cl eiectos sd sidcra lol ere vultus. bis juxta Apostolum, ul supra diximus, ostendit lro-
Qtii idco ercclus ccelum aspicit, nt Dcrrm quoerat, minem, interiorem et exleriorem. Multi enim ha-
iron ut tcrram intcndat, vcluti pecora, quae natura JJ bentcs honiinis faciem eorporalem, divcrsarum be-
prona et ventri obedienli» finxit. Dnplex cst autem stiarum assunruiit imagincs, quas dissipare Pfopheta
homo, interior homo aniina,et cxterior honio eorpus. concupixens deprecatur : Domine, in civilale tua
Animaauicm a gentilibus nomen accepit, etr quod imagines eorum dissipabis (Psal. LXXII).Illi, de qui-
vcnlus sit. Unde el Graeci veiilum animos [anemos] bus scriplum est: Ilomo cumin honoreesset, non intel-
dicunt, quod ore trahenles aerem vivere videamur : lexil: comparatus est jumeniis insipienlibus,et similis
sed aperlissime falsum cst : quia multo prius gigni- faclus esl iltis (Psal. XLvnr),non suiil homines honri-
tnr aninia, quam concipi aer ore possit, quoej'am in ncs, sed homines siinl jumenta. Rursinn qui dc
gcnitricis ulero vivit. Non est igilur aer auimarquod E\angel\onw\i\\l'. Serpcntesgeniminaviperarum, quis
putaverunt quidam, qui non potuerunl incorporcam oslendil vobis fttgere ab irti ventura (Mallh. ni), lion
ejus cogilarc naturam. lloino quia ex duabus can- stint homines homiiiesrscd sunt homines serpenles.
stat naturis, aliquando corpus Iiumanum, aliquaudo Et de quibus scriptum esl : Vnlpesfoveas habenl et
ctiam animani rationalenr significal. l)e quoAposto- votucres cwli nidos (Mittili. viir); et de Herode : Di-
lus ait : El si ex.erior hoino noster corrumpitur, inte- cile vulpi htiic (Luc. xni) : non sunt homines homi-
rior renovatur de die in diem (11 Cor. iv); et alibi, nes, scd suul liomiucs vnlpes. Qui vero ulrumquc
inleriorem honrineru habitare Cbrislum per fidem in hominis vocabtilum possident, si erraverint, idca
cordibus nostris (Ephcs. m). Ilem in Psahno divcrsas per supplicia corriguiilur, ut intelligant, quod Do-
specics hominum oslendit propheta ila dicens : Quid niiniis ipse est Deus. Homuies ralionabiles qtiique
esl homo, quod memor es ejus ? aut filius hominis, intclliguiUiir de qtiibtis in psalnro legitur : Ilomines
quoniam visilaseum? (Psal. vm.) Quidesthomo cun el jumenta salvos fucies, Domine (Psal. xxxv). ltem
dcspectu pronuntiandum esl, id cst, fragilis el ca- homines peccalorcs, ul in psahuo : Vos autein sicitt
ducus Adoesequax, qui in veteri peccalo permistus homines, inoriemini (Psal. LXXXI).Aliquando vero
socia pravitate conclusus est. Hujus memor esl Do- homo pcccatorem qucinlibel et pcrsecutorcm signi-
minus, quando ei pcccata diiniltit, et misericordiae frcat, seu iiiipiissinium Antichristum, de quo dicit
suoedona largitur : sicnt in alio psalmo dicturus cst: Psalmisla : Exsurge, Domine, non prmvaleat homo
Filii autem liominuin in prolectione alarum tuarum (Psul. \\). Ipsc est enim honio pessimus, queni hu-
sperabunt, inebriabunlur ab uberlate domus tuw, el mana nou polest sustincre condilio, in quo lania.
torrenle foluplalis lum polabis eos (Psal. xxxv). Hoc eril versulia vel potcstas , ut sola Donrini virtus
est crgo esse mcmorem, conferre deiinquenlibus cjus possit superare nequiliam. Legitur et in Apo-
tanloe gralioe sospitatem. Aul filius hominis, qtto- sloio : Vclus homo noster, hoc cst, homo peccali, si-
niam visitas eum. Hic jam voce surgerrdum esl, quia ir. mul crucifixus est cumChrislo, ut deslruerelur corpus
Dominum significat Salvalorenr, qui non, ut carteri peccali (Rom. vi). Un.dejubet (Eplies. iv) nos depo-
mortales, ex duobus hominibiis natus est : sed ex ncre velcrem bominem cuin actibus snis el inducrc
Spiriln sancto, et beatoeMarioesenrper virginis utero, novum qui sccundura Deum crcatus csl in justilia et
tanquam sponsus dc glorioso thalamo, proccssit. Se- sanclilalc vcritatis. Oninia enim peccata et crinrina
iiuiuir : Minuisti eum paulo minus ab angeiis (Psal. simul corpus appcllat, quod deslrui dicilper honam
vni). Hincjam Domini Salvatoris humililas narratur vilani el lidem Calholicam. Crucifixio quippe iiile-
et gloria. Minoralus csl enim rron neeessitale mini- rioris hominis poenitentisc dolores intelligunlur, et
stratoria, sed pielatis suie spontanea voluntate, sic- conlinentiaequidemsalubris cruciatus, per quam mor-
ut Apostolus ait : Semeiipsum exinanivil, formam tcm nrors impietalis pcrimitur. Spirilum idem esse,
servi accipiens (Phil. n). Sequitur : Paulominus ab quod animam Evangelisla pronunliat, dicens : Po-
ungelis (Psal. vm), qriia [crucem pro omnium salute tesluiem hubco ponendi anhnam meam (Joun. x), et
suscepit. Ex ca siquidem parle Crealor angelorum riirsum : Potesiatem habeo sumendieam (lbid.).De
uurrer faclus esl amrclis. Bene aulcm dixit, pattlo hac quoquc ipsa Domini aniura, passionis tcmporc,
141 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — UB. VI. 142
memoratus Evangelisla prolulit, ila diccns : Et in- A j tur. Unde dicitur : Recessil a Saul spirilus Domint
clinato capitc emisit spiriiiun (Joan. xx). Quid est bonus, et invasiteum spirilus nequatnaDomino(I Reg.
enim emittere spiritum,iiisi quodanimamponere.Sed xvi). Unde et in Evangelio ipsa Verilas ait : Cum
airimadicta; propter quodvivit: Spirilusautemvelpro immundus spiritus exierit de homine, ambulat per loca
spiritali natura, vel pro eo, quod inspiret corpora. inaquosa, requiem quwrens, el non invenit (Mallh.
Item animum idem esse quod»animam: sed anima xn). Et paulo post subjungit, dicens : Tunc assumit
vitoe est, animus consilii. Unde dicunt philosophi septemspirilus nequioresse, et inlranles habilant ibi
etiam sine animo vitam manere, et sine mente ani- (Ibid.), hoc esl, cum plenitudine omnium vitiorum.
mam durare. Unde et amenlcs. Nam menlem vocari, Vnde fiunl novissimahominis illius pejora prioribus.
ut sciat : animum, ut velit. Mens autem vocala, ut Corpus dictunr eo, quod corruptum perit. Solubile
emineat in aninra, vcl quod meminit. Unde et imnre- enim atque mortale est, et aliquando solvendum.
rnores amentes. Quapropter non anima, sed quod Caro autem a creando cstappellata. Crementum enim
excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput semen est masculi, unde animalium et hominum
cjus, vel oculus. Unde ct ipse homo secundum men- corpora concipiuntur. Hinc et parentes creatores
tem imago Dei dicitur. Ita autem lrocconrnia ad- vocantur. Caro aulem ex quatuor elemenlis com-
juncla sunt animoe, ut una res sit. Pro efficientiis]B pacta esl. Nam lerra in carne est, aer in halilu, hu-
cnim causarum diversa nomina sortita est anima. mor in sangnine, ignis in calore vitali. Habent enim
Nam et lnemoria mens est. Unde et immemores in nobis elementa suam quoequepartem : cui quid
amentes. Dum ergo vivificat corpus, anima cst : debealur, oslendit compago rcsoluta. Caro autem et
dum vult, animus est: dum scit, mens est: dum corpus diversa significant. Non semper in corpore
recolit, memoria est : dum reclum indicat, ratio caro : in carne semper corpus est. Nam caro cst,
est : dum spirat, spiritus est: dum aliquid sentit, quabvivit, idem et corpus : corpus, quod non vivit,
sensus est. Nam inde anirnus sensus dicilur pro idem non caro. Nam corpns dicitur aut quod post
his quoe sentil. Unde et sentenlia nomen accepit. vitam est mortuum, aul sine vita est condiium.
Significatio enira spiritus multiplexest.AIiquandoSpi- Interdum et cum vita corpus et non caro , ut
rilus nomine ipse Deus demonstralur, cum scriptum herba el lignum. Mystice enim corpus corporalem
cst: Deus Spiritus est (Joan. iv); et Spiritus sanctus, significat creatttram , vel horainis corruplam na-
de quo in Evangelio angelus ad Mariam dicit : turam. Unde legitur in Aposlolo, corpora esse coc-
Spiritus sanclus supervenielin te, et virtus Allissimi leslia et corpora lerrestria. Et alibi, Corpus, in-
obumbrabit libi (Luc. r); et Apostolus : Spiritus, quit, quod corrumpitur, aggravat animam (I Cor.
inquit, omnia scrutatur, etiam profunda Dei (1 Cor. '-•xy-tSap. ix). Nam caro j'uxta allegoriarn aliquando
ir), et iterum : Vbi Spiritus, inqrrit, Domini, ibi significat cxteriorem hominem, aliquando lilteram
libertas (II Cor. m). Aliquando eliam spiritus signi- legis et carnalcm sensum, aliquando sapienliain hu-
ficat angelicam naluram. Unde Psalmisla ait : Quii manam, quae contraria sentit Deo. Nam in Apo-
facit angelos suos spiritus (Psal. cxxx). Aliquandoi stolo seriplum est : Prudenlia camis mors est : pru-
animam hominis, ut supra ostendinius. Aliquandoi dentia aulem spiritus vila et pax (Rom. vui). Unum
sanctos viros et virtutum decorem atque spiritalemi alque idem esse [est], quod dicit: prudentia carnis
habenles. Unde Apostolus ait : Si quis prmoccupalus ; mors : et illud : Lillera occidil (III Cor. m). Igttur
fuerit in aliquodelicto : vosquispiritales estis, instruilei prudenlia carnismors est. Cui mors est? animsesiue
hujusmodiin spirilulenilalis (Gal.vi). Aliquandospiri- dubio. Qui enim legem secundum carnem, id est,
tusvocaturratio, quoeproceminetanimoe,utin Danie- sccundum Iitteram intelligit, non venit ad Christum
le : Spiritus el animmjttslorum, benediciie Dominum i qui est vita : et ideo prudentia carnis mors est,
(Dan. HI). Aliquando spirittts aiiimam jumenlorumi prudenlia vero spirilus vila et pax. Vilam namquc
significat. Undc Salomon ait : Spirilus jumentorumi et pacem, quaeest Chrislus, habet, qui spiritalitcr
descendat deorsum (Eccles. ni). Aliquando vocemi iiitclligit legem. Aliter prudentia carnis peccatuin
hominis signifrcat. Unde dicit Apostolus : Si oremi " est, quod gencrat mortem; prudentiaenim idco dici-
lingua, spiritus meus orut : mens aulem mea sine? tur, cum res slulta sit : quia seecularibus horainibus
fructu est. Oraboergo spirilu, orabo el mente (I Cor. crrores visibilibus concepti, sive in sensu, sive in
xiv). Aliquando increpalionem cceleslem. Unde; actu contra legem Dci, prudcntia videntur. Quoniam,
dicitur in psalmo : Ab increputione tua, Domine, abi inquit. Apostolus, sapientia camis inimicu est Deo :
increpalione spirilus irm lum (Psal. xvrr). Ostenditt legi enim Deinon est subjectu, nec enim polest (Rom.
ergo praedicatoresverbi, quia Spiritu sancto inflam- vui). Quomodoenim sapientia carnis, hoc est, carna-
mali, delinquentcs populos increpabant, qualcnus ai lis inlelligenlia non sit iniraica Deo, quoeadversatirr
vitiis recederent. Aliquando venlunr, ut est illud : Ini Christo? quse non recipit eum , quem misit Deus?
spiritu vehemenliconteresnaves Tharsis (Psal. XLIX). quoc dicit : Nos legem hubemus, et secundumlegem
Et in contrariam partem spiritus nomine spiritaliai debet mori, quoniumfilium Dei se fecit (Joan. xvn).
vilia denotantur. Unde dicilur spiritus superbioc,, Nolandum auicm, quod non carnem dixit inimicam,
spiritus iroe, spiritus tristitioe, spiritus fornicaiionis. sed sapientiam carnis : id est, non substantiam, sed
Aliquando nomine spirilus ipse diabolus dcmenslra- actus aut cogitalionem sive asseverationem, ouoc
143 B. RABANIMAURIARCHiEP. MOGUNT.OPERUSI PARS II. ...
nascitur de errorc. Sapientia crgo carnis cst primunri A intcriore csse inanifestantur : quia spiritales rcs
iti loco astrorum ab hominibus inventa disputalio : noii corporalibus sensibus, sed spirilualibus rimandaj
demde vrsibirmmobtectatio. Ilaecinimica sunt Deo,, sunt. Unde divina vox in cantico Deuteronomiiait:
quia elemenlorum Dominurn, et Opificemmundi, his9 Videte, qttoniamego sunt Deus, et nonest alius prwlcr
coaequant, quocfecit : astruentes nihil posse ficri,, me (Deut. xxxni). El in Psalmo : Attendite, popuhts
praeterquam mundi continet ratio. Quamobrem ne- meus, teijemir.eam,inctinate aurem vestram in verba
gant Dcum fecisse, ut virgo pareret, aut morltroruml oris mei (Psal. Lxxvir). Et in Evangetio ipsa Veritas
corpora resurgcrent : quia stultum est, inquiunt, utt ail : Qni habet aurcs uudiendi, andiat (Matth. xr).
feeeril Deus ultra quam sapil homo. Hinc ct aiibii Et in Apocaiypsi : Qui habet, inqnit, attres attdiendi,
scriptum est : Caro concupiscil adversus spiritum : andiat quid Spirittts dicat Ecdesiis (Apoc. n). Et in
epiritus tero adversns carnem (Gnl. V). Et rurstim :: Psalterio : Gttstate et videte , quomam sttavis eat
Caro et sanguis regnnm Dei non possidebunt (I Cor. Dominus(Psal. xxxrrr). El Aposlofus: Christi, Inquil,
xv), hoc est, peccalrix vita el sanguinorenia noni bonusodor snmtts et in fi.s qtti pereunt, et in his qui
mereuir vitam haberc oclernam. Ncquc corruplioi satvi fiunt (11 Cor. n). Et in EvangerioDomihus nrn-
incorruplelam possidebil : sed sanclr et justi viri liercm hocmorroissam fitle se telrgisse magis quam
riniinUali ct immortales effecli per resurrectioncm B corpore oslendit, dicens : Tetigit me aliqnis, nam et
carnis in die judicii ad regnum sirnul cum Christo e.gosensi viriutem de me exiisse (Lttc. vrn). Sic ergff
transibunt perpetuum. Scnsus corporis quinque cura omni canteta observanilum cst, qufd ad corporis
snnt : visus, auditus, odoratus, guslus et tactus. Ex sensus, et quid ad animoe pcriineat digniiafera : ne
quibus duo apcriuntur ct claudunliir, duo scmper forie confusus ordo, et irralionabilis seslirnalio ali-
palentes stinl. Sensus dicti, quia pcr cos anima sub- cubi repiignarc vidcalur vcritati. Prima pars cor-
tilissime lotum corpus agitat vigorc scnticndi. UnJe poris capul, dalumqirc ilH Iroc nomeii eo, quo.f
et proescntia nuncupantur, quod sinl prae sensibus : sensus omnes ct nervr indemrtitrni rapiunt, atque ex
sicut prococrrlis, qnse praesto sunt oculis. Visus est eo omnis vivendi causa orratur. Ibi cnfm omnes
qui a philosophis htimor vitreus appcllatur. Visum sensus apparcnt. Undc ipsius animoe, quae consnUt
nuiem fieri quidam asseverant aut extrema oetherea corpori, quodammodo personam gerit. Caput verOj,_
lnce , aut inierno spiritu lucido per tenues vias a quod prima corporis pars est (ut supra diximus) juxta
cerebro venicntes atqtie penetratis lunicis in acrem allegoriam aut Christum signilicat, qui cst caput
excuntes, et tnnc commislione similis materioe corporis Eeclesioe (Eph. v) : aut divlnitatem Salva-
visuni dantes. VisusdiCtus, quod vivacior sitcaeterrs loris. Unde iegrtur in Apostolo : Caput mutieris vir,
scnsibus, ac praestantior sive vetocior, ampliusquc C ( capnlviri Christus, caput Christi Dens (1 Cor. xi).
vigcat, quantnm memoria inler mcritis officia. Vici- Poiirtur eninr afiquando caput pro principalilaie
nior est cercbro, unrle omnia manant. Ex quo fit, mentis. Unde scripluin cst : Oinni tempare sint ve-
ut«a, quocad alios pertincnt scnsus vidcrc dicamus : slimenta tua candida,ct oleitmde capile tuo non defi-
veluti cum dicimus; vide, quomodosonal: vide, qtto- ciat (Eccle. TX): hoc est, omni tempore sinl opera
•nodo sapit: sic, etc. Atiditus appellatus, quod voces tna et conversatio munda, ct ofeunrcharitalis atque
hauriat, hoc est, aere verberalo suscipiat sonos. iniscricordioe dc nrente tua non deficiat. Invcnilur
Odoralus, quasi aeris odoris allaclus. Taclo enim atiquando caput pro initio poni, ut est iUud : In
aere sentitur. Sie et olfactus, quod odoribus efficia- capile libri scriptum esl de me (Psal. xxxix) : et quia
tur. Gustus a gutture dictus. Tactus co, quod per- In principio fccit Deus cwlum et terram (Gen. l) ; ct
iraclct et tangat, et per ornnia inembra vigorem In principio erat Verbnm, et Verbum erat apud
scnsus aspergat. Nam laclu probamus, quidquid Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I). Inveniliir et
coeteris sensibus judicare non possumus. Duoautem aiiquando nomine capiiis primatus cnjiislihel afficri
gcnera taclus sunt. Nam aut exlrinsccus venil, quod designari. Unde dicunlur apostoli et doctores Eccfe-
feriat: aut intus in ipso corpore oritur. Unicuiquc n sioccapita csse genlinni, quia principcs ct magistri
autcm senstii propria nalura data. Nam quod sunt fideliumpopiilorum.llem caput inchoatio hono-
vidcndum est, oculis capilur : quod audiendum est, rum operum, sicut ipsa volunlas hominis, ul in Lcvi-
auribus; mollia et dora tactu oestimantur. Sapor lico : Ponet manum super capul hoslimsum (Levir. i),.
gustu, odor naribus ducitur. In multis locis Scripturae Similiter et in qnibusdain locis duccs et principes
sacraehi quinque sensuscorporis quinarium numerum iniquorum capilis noniine ccnsentur. Unde dicilur :
ruysticeexprimuntur; ut est illud in parabola Salvato- Multiplicati sitnt super capillgs capitis mei, qui ode-
ris (Matlh. xxv), ubi narratur servus a domino suo runt me gratis (Psal. xxxix). Ut ergo ostendcret
quinque talenta accepisse, et ea cum aiigmentoeidem plus csse numerum infidclium, quam dcvotorum ,
domino revertenli reproesenlasse. Similitcr et in coe- dicit, multiplicatos esse perfidos Judeeos super nu-
leris locis, ubi quinarius numerus insertus est, aut merum capillorum, id esl, recle credentium. Vertex
quinque libros Legis, aut quinquc sensus corporis est ea pars, qua capilli capitis colligunlur, et iu qua
myslica significalionedemonstrat. Notandum autem, cocsariesverlitur, undeet nuncupatur. Verlex enim
quod iidem ipsi sensus qui in exleriore homine de- quando in bonam partem accipilur, significat smn-
sciibuhtur simili modo secnndum modum suum in mitatem jiisiiiioevclperfeclionem omnium virtutum :
145 DE UNIYEKSOLIBRl XXII. — LIB. VI. 140
ut est illud in Salomone : Coronam enim graliarum A , Caesaries a ceedcndovocata : ideoque tanttim viro-
accipiel vcrtex tuus (Prov. IV).Itcm in nialam parlem rum csl; virum cnim tonsum esse decet, mulierem
ponitur vertex, quando summam nequitiain signifi- non decet. Tamen in Dcuteronomio (Deut. xxr) legi-
cat : ut est illud Psalmislae : Verumtamen Deus con- niuseaptivam wulierem ante nuptum radcrejussam
quassabit capila inhnicorum suorum, verlicem capitli csesariem, et circuracidere ungues, et deponerc ve-
perambulanlhtm in delictis suis (Ps. LXVII). Capita iui- stem, in qua capta est i quodsignificat animam, quoea
inicortun suut aucloresJudaicaescditionis; sed ethoe- Deo pulchrecreataest, si in gentili conversationecaist
reticorum sinedubitaiioivedoctores. Illi enim incarne invenerimus, et sociare voluerimus corpori Chrisli,
Chmlum perseculi sunt, tpsi autem crudeliores in ip- oportel utdcposito idololalrieecultu indualur ltigubri-
sam eliam-desaevhintDeitatem,sidici fas est. Hitales busposnilentiseiiulunientis.deploretqucpalrem eima-
sibi calumniarum inimicitias quoerunt, ul ipsos quo- trem, hoccst, omnem memeriam mundi.ejtisque car-
que capiHorum vcrliccs pcrambulare ac perscrulari nales illecebras. Deindenovacula verbi Dei et doctrina
posse videantur. Calvaria ab ossihus calvis dicta per omne peccatum infidelitatis cjus, quoJ lnorluum ct
defectiortem, et nenlraliter prommtialur. In Golgolha inane est, abradalur (hoc enim sunt capilli capilis,
quippe, quod inlerprctatur Cnlvaria, eo quod trun- et ungulac mulieris),atque demum sahitari lavacro
cabantur eo capita damnatorum, crucifixus est Do- B mmidata el purificata conjimgatur sanctis Dci; scr-
niinus, ut «bi prius crat area damnatorum, ibi eri- licct cum janr niliil in capite niortuum, nihil irr ma-
gerentur vexilla martyrii : el quomodo pro nobis nibus ex illis, quoeper inlidelilatem morlis dicuntur,
maiedietum crucis factus est, el flagcllatus, et cruci- habueril: ut ncque sensibus, neque actibus iinrnun-
fixus, sic pro omnium salulc quasi noxius inter dum aliquid aut nrorluum gerat. Comaestinl proprie
noxios crucifigitur. Capilli vocati, quasi capilis pili, non csesicapiIli,ctestGra:ciissermo. Nam comas Groe-
facti, utct decorem preestent, et ecrebrum adversus ci caimos a secando uominanl. Undc ctkcirein ton-
frigus muniant atque a -sote dcfendant. In capiUis deri dicunt.Indeet cirrivocanlur, quod eliam Groeci
vero ornatus justiliiu, et deeor virlulum in fideli mallonvocant.Comecverocapitismysticecalcrvrcsunt
anima demonslratar.Cui pro bonis merilis et sapien- sanctorum , qiri Christo capiti fideli famulalu adlioe-
lise doctrina mulliplex merces in octenia bealitudine rent. Unde in Cantico canlicorum Sponsa de Sponso
reservotur. Unde ipse in Evangelio ait: Vcstri autem drcit: Comw ejus sicut elatw patmarum, nigra?quasi
el eapilli capitis omnesnumerati sunt (Matlh. x). Ilemi corvus (Canl. v). Hoccrgo conrae, elalm palmw dicun-
capitli virtutcs animae designant : sicut in libro, turproptercapulDomini: Migivcproptcrdespeclioiieni
Judicum de Samson k>gilur(J«rf. xvi), qui capillosi apud homines : etalm ob victoriam : nigrw ob pres-
poslquam perdidit, stalira ab inimicis captus Iriineni C suras. Crines proprie mulierum sunt; dicti autent
scientiae amisit. Possunl et in capillis fideles populi[ crines co, qnod vittis discernantur. Unde et discri-
accipi, quimaximum decus scanumerositatepraebcnt : minalia dicuntur, a quibus divisi rcligantur. Mystice
Ecclesioc. Unde in Cantico canticorum Sponsus ad| autem crines significant Lcla virluiuin, qtias homo
sponsam dicit: Capilli lui sicut gregescaprarttm, quw• habel ex dono Spiritus sancli. Unde irr Iibro Judicum
ascenderunt de monle Galaad (Cant. vi). Galaad enimi legitur, quod Samson quandiu septcm crines capitis
accrvus tesiimonii inlerprctaltir : quod bcne convenitt inlcgros habuil, inviclus fuit; postquam vero per
adunalee mulliliidini sonclorum. Item capilli in con- fraudem mulieris lonsiis esl, rcccssit ab eo forlitudo;
trariaiu parlem positi reperiuntHr in Psalmo; ubii quia quisquis per gratiain Spiritus sancti virtutes
vitia designantur : Mullipliculi sunt, inquil, super• spiritales servat, illaesus manet. Si enim proptcr
capillos capitis mei, et cor meum dereliquit me (Psal. peccalum evacuatus ftierit gratia spiritali, infirmus
xxxix). Nec fruslra in comparalione delictorum ca- factus patct iniinicorum captioni. Possunt et crines
pilli ponuntur : quia Domini praecepto- in Veterii elceinosynarum largitatem significarc. Hinc est,
Teslamenlo sacerdotes ipsa similitudinc radebanlur-.; quod in Evangelio (Luc. vn) mulier illa, quae pedes
Pili autem dicti sunl a pclle, qua prodcunl, sicut ell" Scsn lacrymis lavit, crinibus exlersil, et
ungucnto
pilo dicitur a pila, ubi - D
pigmenta conduritur. Signifr- unxit : ut instruerct nos miniriiis membris Christi
cant pili carnis cogitationes carnales, quas raderc3 compali dcbere, et supcrflua pauperibus erogare, ct
nos a cordibus nostris Scriptura sancta monct. Undcj odore bonarum virlutum illis ferre opcm. De quibus
et in Iibro Numerorum jubeiilur Lcvitaeradere omness ipse Dominusin fine dicttirus erit: Quod uni ex his
pilos carrris suoc. Pili earn-issunt quaelibclsuperlluai minimis fratribus meis fecislis, mihi fecislis (Matlh.
luimanac corruptionis. Pili earnis sunt vilae velcriss xxv). Aliquandoetiam in crinibuscxpriinuntur cater-
eogitationes, quas sic a mente ineidimus, ut dee voefidclium,ut cst illud in Cantico canticorum, quod
amissione earum nullo dolore dcfaligemur. Levitaa Sponsus ad sponsam dicil : Vutnerasti cor
meum,
nanique, assumptus, vocalur. Oportet ergo Levitass soror mea sponsa, vutherasli cor meittnin uno oeulo- j
oiniies pilos carwis radere : quia is, qtii in obsequiiss rum tuoruin, el iit uno crihe cotti tui In
(Cant.
divinis assumitur, debet ante Dei oculos a cuncliss vuliicratione cordis magiiitudo amoris Christi iv). in Ec-
earnis cogitalionibus mundus apparere, nc iHicitas s clesiam intelligitur, qul fit in unilalc sancta sancto-
iuens cogilationes profcrat et pulchram aninuc spc- rrun, id est, oculoruin , et in tiniiate
pia subj'ccioe
cieiii, quasi pilis frticlificanlibns, deformcm reddal. plcbts, id cst, criniuni. Tempora sunt, quee calvarrae
H7 B. RABANIMAURI ARCIHEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 148
dextra lecvaque subjaccnt: quae ideo sic nuncupan- A Nullus unquam Deum spirilaliler vidtt, el munaocaf
lur, quia moventur, ipsaque mobililate, quasi tem- naliter vivit. Vullus enim aliquando pro intelleclu,
pora , quibusdam inlervallis mutanlur. Significant aliquando pro voluntate et affectu positus est. Nam
autem vigilias corporis, quas homo debet habere <juodin psalmoProplreta dixit: Projectus sum a vullu
temporanter in slatu preesentis temporis, donec ve- oculorum tuorum (Psal. xxx), Patri dicit Filius a
niat somnus mortis. Hinc Prophela ex persona [in] formaservi. Speravi, quiame gratia lua non dese-
Cbristi in Psalterio ait : Si dedero somnum oculis reret, cum passionis trislitia praevaleret. In pavore
meis , aut palpebris meis dormitationem , aut re- utiquc mortis a vullu oculorum luorum projeetus
qttiein temporibus meis, donec inveniam locum sum, id est, in conspectu misericordioe.luae. Et pul-
Domino, labernuculum Deo Jacob (Psal. cxxxi). chre vultum dedit oculis, quia ipsi quam maximc
Heecomnia ralionabiliter humanitati Chrisli conve- significanl volunlalcs animorum. Vultus enim dicilur
nire noscuntur. Somnus iste intelligendus est re- ab eo, quod cordis velle per sua signa demonstret:
quies mortis. Palpebrarum quoquc et temporum HIOJ sicul oculidivinitatis, cum respiciunt, spam gratiam,
tus vigilanliam ejus ante mortem demonstrant: quo- pollicenlur. Illud autem, quod dicitur : Vultus Do-
niam revera tempora capitis nostri requiem ha- mini super facientes mala (Psal. xxxm), pronunliat
bere non possunt, quando oculi crebris motibus B vultum Domini, id est, intelleclum esse srrpra inalos,
agitati vigilare noscuntur. Prius enim posuit som- quos sic attendit, ul non respiciat: sic non respicil,
num, et postea, qucmadmodum ipse somnus im- ut tamen eorum facla cognoscat. Frons ab oculorum
pleatur, exposuit. Bene ergo mors Domini somno foraminibus nominata est. Haecimago quaedam ani-
similatur : quoniam triduana tantum pausalione sus- mi, nrentis motum specie sua exprimit, dum vel laeta
cepttrs est, qui nullam corpori corruplioncm intulit, vel trislis est. Juxta allegoriam frons verecundiani
scd quietem. Facies dicta ab effigie. Ibi est eninr lo- menlis aut impudenliam significat. Unde erubcscere
ta figura hominis et uniuscujusque pcrsonoecognitio. dieilur, quicompungitur prodelictissuis,et se nrclio-
Vultus vcro dictus eo, quod per eum animi voluntas rarestuduerit.Aliterdeimpudenlis fronte exprobratnr
ostenditur: secundum volunlalcm enim in varios Jerusalem per Prophetam redarguenlem scelus suuni,
roolus mulatur. Nam facies simpliciter accipitur de cum ei dicitur: Frons mulieris meretricis facta est libi
uniuscujusque nalurali aspeclu. Vullus aulem airinio- (Jerem. m). El iterum Dominus ad Ezecbielcm ail:
rumqtialilatem significal.Facicsautem duobus nrodis Ecce dedi faciem luam vulentioremfaciebus eorum, ct
intelligitur, hoc est, corporea el spiritalis. Nisi enim fronletnluam duriorem fronlibus eorum. Vt adamanlcm
esset interioris hominis facies, non dicerct Apo- el ul silicem, dedi faciem luam. Domus Israel atlritto
Stolus: Nos autem revelata facie gloriam Domini spe- C fronlis est, et procacis aadacim, et duro ftl corde, el
culantes transformamur de gloria in gloriam tanquam scorpionibuscomparalur: ideo dedi tibi vullttmduris-
a Domini spiritu (II Cor. m). Et ilerum : Videmus, siinum, et frontem, qum nullo puesie sttperetur
inquit, nunc per speculum in wniginale, tunc vero (Ezech. m). Ex quo discimus interdum gratiae esse
facie ad faciem (I Cor. xrn). Itera facies suinina in Dei, impudentiaeresistere,et cum Iocus poposccrit,
niente declaralio, ut in Evangclio : Et faciem litam frontem fronle conterere. Hoc autem tribuilur, ne
lavd (Muith. vr). Apertuin est eninr nos nunc iniagi- nostra verecundia ct humanus pudor pertimescalin-
nes vidcre per fidem : tunc rcs ipsas, hoc est, post sidias semulorum. Et in eodem propheta lcgitur
resurrectionem irroelernagloria. Quodautem Dominus (Ezcch. ix), quod Dominus juberct viro, qui indiitus
ad MoySendixit: Faciem meam videre non poteris : crat lineis, et atramenlarium scriploris habebat in
non enim videbit tne homo, et vivet (Exod. xxxin) ; lunibis suis, ut transirct per mediain civitatem in
et, juxta Joannis vocem : Deutn nemo vidit unquam medio Jeriisaleni, et signaret Thau super frontes vi-
(Joan. i): ita intelligendum est, quod in hac corru- rorum gementium et dolenlium super cunctis abo-
ptibili vita nullus pcrfecte conlemplationeni Dci ha- minationibus, quoe fiunt in medio ejus. Quoelittera
berepolest. Videruntenim patres Testamcnti Veteris, specicm crucis Chrisli tenet, ct signalur in fronlibus
Dominum, in hac vita posili, per qtiasdam imagines, fidclium, ct confirmatur in cordibus electorum. Unde
quibus ipse se voluit oslendcre : scd futursc visionis dicit Psalniisla : Signatum esl super nos Ittmenvutttts
ejus gloriam illis reservavit, qui eum iu ccelesti tui, Doinine (Psal. iv); quia sicut nununus luipcra-
beatitiidine perpetualiler visuri sunt. Aliler ab cjtts- loiis porlat imaginem, ita ct fidclibus signa ccelestis
dem sentenliae virtute non abhorrct, quod dicitur : principis imprimuntur. Oculi vocati, sive quia eos
Non enim videbit me homo, cl vivet (Exod. xxxm); ciliorum tegmina occullunl, ne qua incidcnlis in-
quoniam quisquis sapicntiam, quae Deus est, vidct, juriae offensionel;cdanlur ; sivc quia occullum Iuiiien
huic vitae fundilus morilur, nc jam ejus amorc te- habent, id est, secrelum vcl intusposituni. Iii inlcr
neatur. Nullus quippe eam videt, qui adhuc carna- omncs sensus viciniores aniinaeexistunt. In oculis
litcr vivit: quia nemo potest amplecti Deum siniul enim omne menlis judicium est. Unde et animi per-
ct saeculum. Qui eniin Deum videt, eo ipso rnoriliir, lurbalio vel hilaritas in oculis apparet. Oculi autem
quo vel inlentione cordis, vel eflectu operis ab hiijus idcm cl luinina : el dicia lumina, quod ex eis lumen
vitoe delectationibus tota rrrente separalur. Nemo manal, vel quoJ cx initio sui clausam tcncant lucem,
ergo Deum vidit, et vixit, ac si apcrlc diccrclur: attt extrinsecus acceplam visui prscponcndo rcfun-
149 DE UNIVERSO LlbRl XXI!. — LIB. VI. 150
dant. Oculus igilur non soltinr corporis visum, sed A atque impolluta, ut sunt puellac. Physici dicunt cas-
ctiani cordis dcmonstrat iiiUiilum. Quod Psalmista dera pupillas, quas videmus in oculis, morituros
oslendit, dicens: Levavi oculos meos in montes ante triduum non habcre, quibus non visis certa esl
(Psat. cxx); ct in Hieremia, Leva, inquit, oculos luos, desperatio. Circulus vero, quo a pupilla albacpartes
et vide (Jerem. m). Nam cum dicil: levavi, ostcmiil oculi separanlur discreta nigredine, corona dicilur,
ad contemplalionem aliquam fuisse provcctum. Le- quod rolunditate sui ornet ambitum papulae. Myslicc
vare eniin est aliquid ad alliora transferre. Oculos ptipilla oculi siguificat intentioncm puri cordis, per
meos, utique cordis aspectum, de quibus scriplum quam cernilur juslilia, et discernitur verrnn a falso.
est: Revelaecutos meos, et considerabo mirabilia de Undc Propheta precatur in psalrno dicens : Custodi
lege tuu (Psal. cxvm). El illtid : Prwceptum Domiiti tne, Domine, ut pupillam oculi (Psal. xvi). Pupilla est
litcidum, illuminans oculos (Psal. xvm). Nam si istos enim (ut supra oslendimus) in medio posila perspi-
camales adverlas, quid potuissel inde perficere, si cua pars oculi, qua corporum colores varia qualitale
iiionles consitos silvis aut saxis sqtialentibus legisset disccruimus, dicta a parvilatc sui pupilla, quasi pu-
intcndere? Sed hoc si spiritaliter inquiras, omnino silla. Huic convenienter comparatus est Clirislns,
proficuum est, ut oculos cordis sui, sivc ad sanclos cui datum est in judicio suo j'uslos a peccatoribus
\iros, sive ad libros divinos, sive ad su^limes ange- g segregare. Aptissime itaque petit cuslodiri se, ut
los crcdatur clcvassc, qui iiiagiiitudine et firmilatc pupillanr oculi, quando ct per ipsam res visuales dis-
vere niontes sunt. Unde eliam competens sustine- ccrnimus, el in noslro corpore nibil procslanlius
halur auxilium. Et iu Evangelio ipsa Veritas ait: invenilur. Palpcbrae snnt sinus oculorum a palptta-
Quod si ocultts luus dexter scandalizal lc, erue eum, lione dictae, quia semper movenlur. Concurrunt enim
et projice abs ie(Multh. v). Hic vcro cogitationem et invicem ut assiduo molu reficiant oblutum. Munitee
senstim in drvcrsa volilantem nuncupavil oculum : sunt autem vallo pilorum, ut aperlis oculis si quid
per dexteram autem voltintalis el affecluum initia inciderit repellalur, et somno conniventibus lanquam
dcnionslranlur. Quam sententiam et aliter possu- involuti, quiescant lalentes. In summitate autem pal-
mus intelligere. Yidetur mihi non incongrue accipi pebrarum locis quibus se utroeque clausoe contin-
in hoc loco debcre oculum, dilcclissimum amicum. gunt, exstant admoli ordine servalo capilli, tutclani
Nanr bocest ulique, quod membrunr recte possumus oculis demonslranles, ut irruentes facile injurias
appellare, quod vehemenler diligimus, et ipsum excipianl, ne ex co nocealur ; ut pulveris vel ctijus-
consiliarium, qnia ocultis est, lanquam demonslrans quam crassioris materia; arceant contaclum, ant
iter in rebus divinis, quia dextra cst: ut sinislersit ipsum quoque aerem concidendo mitificenl, quo tc-
dilectus consiliaiius, sed in rebus lerrenis ad neces- G nuem alque serenum faciant visum. Palpebroemy-
silalem corporis perliucntibus. Item in illo Evan- stice possunt accipi occultae dispensaliones Dei, qu;c
gclio, ubi Doininus discipulis ail: Bcali oculi, qui gcruntur in honrinc. Unde dicitur in Psalmo de Do.-
videitt qum vos videlis (Luc. x), ibi inlellectus fi- nrino: Oculi ejtts in pauperem respicittnt, palpebrw
delis ct siurplcx nf&clus dcmoiislratur, quo Dominus ejus interroganl filios hoininum (Psal. x). Ergo quia
iiilucndus est. Nain et in illa senlcntia, qua Salva- in Dominoineinbrorum minislei ia pcr allegoriam frc-
lor ait: Si ocultis luus fuerit simplex, lolnm ccrpus quenter aptantur , dicil eum non solunr, quando in-
luum tucidum eril : si autem neqttam ftterit, etiam tcndil octilis. sed eliam func requh'ere, id est, con-
corpus tuum tenebrosum erit (Matih. vr), per oculum siderare filios bonrinum, cum ea negligere quasi
inlentionem cordis, et inlellectum aninri designat, dormiens aeslimatur. Palpebroe quippe Dei, ejus j'u-
quia cum bona iulentione et voto plaeeiuii Deo ali- dicia sunt, quoealiquid nobis claudunt, aliquid apc-
quid agimus, totura corpus operis nostri illuminalur. riunt; quoeaperiemlo nos interroganl, si intelligcn-
Quod si inlentio perversa erit, eliam opus per eam do non exiolliinur: claudendo nos interrogant, si
confectum tcncbrosum crit. Oculi duo activam et non despicinius, quee inlelligere non valemus. Item
conleinplalivam vitam (ut quidam voltint) figurarc in Job de Leviathan ita scriptum est: Oculi ejns ut
dicunt. Denique quando legimus oculos Domini nos D pulpebrm diluculi. Slernulalio ejus cplendor ignis
respicere, ut csl illud : Ecce ocuti Domini super li- (Job. XLI); quia sternutalio capttt maxime con-
mentes eum; ct: oculi Doinini super justos (Psal. cutit : slernulalio istius vocatur illa exlrema
xxxu) : conlinuam gratiam divinilalis ostendit: quia commoiio, qua damnatum hominem ingredilur, et
pietas ipsius cos protcgit, quos se timcre cognoscit. per eum superbis principatur. Recte ejus sternula-
Scirc elenim dcbemus, quod oculi Donrini in omni tio splendor ignis vocalur. Antc rcproborum enim
loco contcmplantui' bonos et malos : quia nilril illum oculos ignis apparct, cum signorum virtutibus lucet.
lalet: omnia enim nuda et aperta sunt oculisejus (Ileb. Et oculi ejtis, ut palpebrae diluculi. Nam consiliarii
lv ; sed bonos rcspicit miserando, malos autem per ejus in oculis dcsignantur. Qui rectc palpebris dilu-
judicium damnando. Pupilla est medius puncttis culi comparantur. Palpebris narnqne diluculi extre-
oculi, in quo vis est videndi: tibi qtiia parvoe ima- mas noclis horas accipimus, in quibus nox quasi
gines nobis videnlur, propierea pupillaeappellanlur. oculos aperit, dum venturoelucis janr inilia ostendit.
Nam parvuli pupilli dicunlur. Hanc plerique papu- Lacrymas quidam a laceratione rucrilisputant diclas,
iam vocant, Vocatur aulem pupilla, quod sit pura alii cxistimanl ideo, quid Graeci darsiria [dacryaj
151 B. RABANI MAURI ARCIIIEP. MOGUNT. OPERUM PARS 11. 152
vocant. Quid enim lacrymac cx compuncto corde j^ simplicitalem atque palicntiam proedicantium suee
effusae eflicere possint, ostendit Propheta dicens: manus virttite tenens, a vitiis suis carnales inter-
Fuerunt mihi lacrymm mew panes die ac nocte (Psal. fecit, et maxilla in terram projeeta postmodum
XLI). Audiant hoc, qui Domino flere non appetunt, aquas fudit: quia data morli prsedicatorum corpora
juges lacrymas non incdiam, sed satielatem potius magna populis monstravere miracula. Quod autem
intulisse. Nec immerito; quia fletus ille cibus est in Psalmo scriplum est: Notite fieri sicut equus et
animarum, corroboralio sensuum, absolutio pecca- mulus, in quibus non est intellectus: in freno et cha-
toruni; refectio mentium, lavacra eulparum. Sed mo maxillas eorum conslringe(Psal. xxxi), ideo ergo
per lras lacrymas significat affliclionibiis erudiri isloe comparaliones sunt positae, quia equus sine
posse popnlum. Diem prosperitatem debemus acci- discrelione sessoris servit arbitrio, et a quocunque
pere, noclem vero tristiliam. • Cilia sunt legmina fuerit ascensus, excurrit. Mulus autem palienler ae-
quibus cooperiuntur oculi: et dicta cilia, quod celant cipit sarcinas, quibus fuerit oneratus : et pro hoc
oculos, teganlque tula custodia. Supercilia dicla, ulrique iiitelleclum non habent, quia nec ille eligit,
quia supposita sunt ciliis, quae idcirco pilis veslita cui obediat; nec iste cujus oncribus ingravelur in-
siint, ut oculis munimenta praetendant, et sudorem telligit. Prohibct ergo hujuscenrodi homines diaboli-
a capite defluentem depellant. Intercilium vero est JJ eis fraudibus insideri, et vitiorum oneribus prsegra-
niediuiii illud inler cilia et supercilia, quod sine pilis vari, ne malc obediendo superbioemagis partibus ad-
est. Quid supercilia significent superius dictum est: dicantur. Nam quod ait, in freno, ad equum per-
ubi per legislatorem in mundalione leprosi radi ju- tinet: frentim enim a ferum retinendo dictum est.
bentur capilli capitis, barbaque et supercilia, et Ferum quippe antiqui caballum dixerunt. In chamo,
omnis pilus qui in corpore est. Genae sunt inferio- ad mulum rcspicit. Maxrlla vero adminicula sunt
res oculorum parles, urrde barbae inchoant. Nam aiiimalium quibus esca nranditur, ut corporis vita
Gracci geneion barbae: hinc genoe,quod inde incipiaut procuretur. Ipsas ergo maxillas per figuram allego-
gigni barbae. In genis ergo aliquando virtutes, ali- ricam dicit inobedienlibus debere constringi, id est,
quando spiritales patres juxla allegoriam signifr- copras vicluales parcius dari, ut jejuniorum neccs-
cantur. Nam Sponsa de Sponso in Cantico cantico- sitate conclusi, Creatoris subdanttir imperio. Barham
rum dicit: Genisillius sicut areolm aromatum con- veteres vocaverunt, quod virorum sit, non mulierunr.
sitw a pigmentariis (Cant. v). ln genis Salvatoris no- Barba autem significat apostolos vel aposlolieos vi-
stri, ejus modestia, pietas, simul et severitas expri- ros. Unde esl illud : Sicut unguenlum in capite, quod
mitur. Areolse aromatum, virtutes et dulcedo et fa- descendit in burbam Aaron, quod descendil in oram
ma gloriae ejus designatur. Pigmentarii vero pro- C veslimenti ejus (Psal. cxxxn). Barbam siquidem benc
phelae suirt et apostoli, et qui futura incarnalionis dicimus apostolos : quoniam haecrohuslissimoeviri-
ejus arcana patefecerunt. Item Sponsus de Sponsa litalis indicium est, et fixa sub suo capite, id est,
dicit: Cortex mali punici, genw tum absque oculis Christo, perseverat. Mullis enim passionibus divino
tuis (Cant. vi). Genoe sancloe spiritales sunt Patres, munere superatis, apostoli viros se constantissimos
qui virtulibus sunt mirabiles, ct moribus venerabiles, per Dei gratiam probaverunt: servanles eliam rc-
et in cruce Christi gloriari non erubescenles. Et gulas, quas a Domino acccperunt, sitb stio mansisse
hacc magna sunt valde, quoc videntur; sed mullo capite monslraverunt. Sed ne hanc barbam cujus-
majora, quaenon videnlur, et in futurum reservan- cunque hominis fortassis adverleres, addidit Aaron,
lur : quw ocutus non vidit, nec auris uudivit, nec in qui Christi speciem proferens, jam ipsum in sacer-
cor hominis ascendit, quw prmparavit Deus his qui dotio suo sub quadam imagine gestabat. Quod de-
diligunt eutn (1 Cor. n). Item Sponsus ad Sponsam scendit in oram veslimenti cjus. Ora veslimenti Do-
dicit: Pulchrm sunt genm lum, sicut turris (Cant. l) : mini Salvatoris significalur Ecclesia, quia usque ad
hoc est, tanta le verecundioesalutaris virlule deco- cxtrcmilatcs ejus descendit Spiritus sanctus, quando
ravi, ut castitatem promissoc niihi fidei nulla pra- baplizatos usque in finem soeculi misericorilia: suac
vorum doctorum seductione corrumpas. Maloesunt dignalione sanctificat. Auribus inditum riomcna vo-
eminentes sub oculis parles ad protectioncm eorum cibus hauriendis. Unde et Virgilius : Vocemque his
suppositac; vocatae malae, sive quod infra oculos pro- auribus hausi. Aut quia vocem ipsara Groeci au-
nrinent in rotunditatem, quam Graeci mela appel- den vocant, ab auditu per imniutalionera litteroe,
lant: sive quod sint supra maxillas. Maxilloeper aures, quasi audes, nuncupatse sunt. Vox enim rc-
diiuiriulioiicm a malis, sicut paxillus a palo, taxillus percussa per anfraclus eorum sonum facit, quo sen-
a lalo. Maxilla crgo aut doctores signifieat, aut di- sum excipiant audiendi. Per aures cnim (ut jam dr-
sciplinam corporalem, perquam bruti et inobedien- ximus) mystice auditus inlcrnus animae significatur,
tes conslringuntur. Nam quod in libro Judicurn scri- sive obedienlia in praeceplis Dei, seu auditus fidei
ptum est (Judic. xv) : Samson maxilla asini vel vel intelleclus. Unde scriptmn esl (Matlh. xi) : Qui
mandibula pulli asinarum delevisse et percussisse habel aures audiendi, audial, hoc est corde inlelligat.
millc viros, lypice exprimit gestas Salvatoris nostri. Et ilerum in malam partem : Aures eorum aggrava,
Quid hic per niaxillam asini, nisi prsedicatorumEc- ne forte audianl (Isa. vi). Rogamus cliam Deum
clesioepcrsonoc signanlur ? Redeniplor enini nostcr, cxaudire preces nostras. Undc est illud Psahnistae:
155 DE UNIVERSOLIBRl XXII. — LIB. VI. 154
Exaudi, Domine, jusliltam meam, intende depreca- A sum Christum, qui nobis suam patrisquc annrm-
tioni mem (Psal. xvr); hoc csl, clemcnti prcces no- tiat voluntalem, aliquando Spiritum sanclum, ut
stras suscipe affectu. Nam intenderc oeulorum est cst illud : Os Domini locutum est (Isai. i). Loquilur
preces admittere aurium. Sed ideo ista verba so- ulique ipse, qui loqui facit. Nam quamvis alieno nri-
ciata sunl, ut ambarum rcrum unus intelligeretui nisterio sermo depromatur, Spiritus sanctus lamcn
effeclus. Quidquid enim vel auris audit, vel oculus1 loqiiitur, cujus proecepia vulgantur, sicut dicit bca-
videt, vel manus palpat, vel quoe palalus guslat tus apostolus Petrtis : Non enim unquam voluntule
vel nasus odoralur, Deo sola contemplalionis vir- humana allala est prophetia : sed Spiritu sanclo uttn-
ttile nolissima sunt. Nares idcirco nominantur, quia cti locuti stinl sancti homines Dei (II Petr. i). Ali-
per eas vel odor, vel spirilus manare rron desinit; quando internam cogilationem hominis ostendil, ut
sive qrria nos odore admonent, ut norimus aliquid, ac est illud : Os justi meditabilur sapientiam (Psal.
sciamus. Unde contra inscii ac rudes ignari dicun xxxvi). Non eninr dicit, meditalur , sed mediiabitur,
lur. Olfecisse erriin scisse veleres dicebanl. In odo- de futuro. Os hic cogitalionem debemus accipere :
ratu enim discrctio boni ac mali designalur. ln Scri- quia de lingua sequitur, quid loquatur. Meditabitur
ptura vcro sacra vocabulo narium aliquando fatuitas, ergo sapienliam, non Scripturartun lectione, sed cor-
aliquando anliqui hostis instigatio, aliquando verc B dis purissima visione. Ibi enim non lilteris sapientia
proescienlia solet intclligi. Naribus namque fatuitas coiligitur, sed coelesti Iargiiate inelaborata proesta-
designatur scienlioe, ut superius Salomone atleslantc lur. Similiter os in contrariam partem ponitur, uhi
docuimus, qui ait: Circulus aurcus in naribus snis, ad pecealorem dicitur : Os luum abundavit nequitia,
mtilier putchra et fatua (Prov. xi). Narium nomine et lingua lua concinnrtvit dolum (Psal. XI.IX).Os pro
exhalantes insidioe alque instigalio antiqui hostis ac- dolosa cogitatione positum est, et lingua pro falsa
cipilur, quod in libro Job de illo Dominus attestatur, laudalionc, vcl consilio maligno. Os Iocutio bona vel
dicens : De naribus ejus procedit fumus (Job. XLI); rnala, ul in Evangelio : Ex verbis luis justificaberis,
ac si dicat: De perversa investigatione illius in hu- et ex verbis luis condemnaberis (Matlh. XLIX). Ali-
mnnis cordibus caiigo nequissimm cogitalionis surgil, quando vero os ponitur pro ipsis verbis, ut cst illul
per quam videntiumoculi tenebrescant. In naribus quo- in Apocalypsi: Et in ore ipsorum, hoc est, in verbis
que praescicnlia designatttr, sicul per Prophetam di- eorum, non esl auditum mendacium (Apoc. xrv). Et in
citur : Qttiescite ab homine, cujtis spiritus est in na- psalnio : Os meum loquelur sapientiam , el medilalio
ribus ejus : quia excelsns reptilatus est ipse (Isa. n). cordis mei priidcnliam (Psal. XLVIII).Sapientia per-
Redemploris ergo nostri spiritus esse in naribus ejus linet ad tres divinas cdo cndas, prudcntia ad res
dicitur : ut videlicel scienlia illius esse in proescien- C probabilcs instituendas. Sic omnis sermo divinus
tia designelur. Per nares aliquando insidiae antiqui diiabus his virlutibus indicatur. Labia a lambcndo
hostis. Nam in Canlico canticorum Sponsus ad Spon- nominata. Quod autem superiiis est, labium dici-
sain dicit: Nasus tuus sicut turris Libani (Cant.xu). mus : quod infcrius, co quod grossius sit, labrum.
ln naso verbi Dei dispensatores, causa discreiionis, Alii virorum labra, mulierum labia dicunt. Lahia
designantur; turris, quia emiirentissimum locum te- aliquando pro oeculto verbo, afiqnando pro manife-
ricni in Eeclesia. Ilem in naribus spiraculum fulei sto ponuntur. Pro occullo, ut cst illud Salomonis :
honarumque virtutum exprimitur, ut est illtid in Labia justi consideranl placita, el os impiorum per-
Job : Spirilus divinus in naribus meis (Job. XLI).Item versa (Prov. x). Pro manifeslo autem, utest illud in
in malam partem naritim trahilur significatio, ubi Psalmo : Labia mea laudabunt le (Psal. LXII). Item
Doniinus de Levialhan ad Job loculus ait: De nari- in Cantico canlicorum Sponsus ad Sponsam dicil :
bus ejus procedil fumus (Job. XL), id est, diaboli: Sicut vilta coccinea , labia tua : et etoquium titum
quia de miraculorum insidiis ad momentum eliam dulce (Cant. iv). Vitta coccinea doctrina veritalis in-
caliginosa dubietas generattir. Hinc rursum de Be- lelligilur. Labia sponsae cocco assimilantur, quia
heinolh ail: In sudibus perforabts nures ejus. Quid per Dbnrini sanguinis, quo redempla cst, prelium proe-
sudes, nisi acuta consilia sanctorum, qua; hujus Be- " dicare non cessal Ecclesia, vel quia proedicatio san-
hemoth nares perforaut, dum sagacissimas ej'us insi- eta charitatis ardore flammescit. Item Sponsus de
dias et vigilando circumspiciunt et superando trans- sponsa dicit: Labia illius litia distillantia myrrham
figunt? Sive ipsius verba Domini sudes sunl, qui- primam (Cant. v). Labia illius, verba suul doclrinec;
bus Behemoth nares perforantur? Qui cum Deunr lilia, quia claritatem regni cceleslis promittunt: rfi-
incarnatum csse dubilaret, hoc ex pelitis miraculis slillaniia myrrham primam : quia per contemplim.
tenlando cognoscere voluit, dicens : Si Filius Dei es, volunlatum praesentium ad hanc perveniendum esse
dic ut lupides isli panes fiant (Mallh. iv). Sed a Do- proedicant. Linguoe a ligando cibo putal Varro no-
mino audivit haec... et his sentenliarum ejus acumini- men impositum : alii, quod particulatos sonos ver-
iius indagalio antiqui hostis perculsa est. Os diclunr, borum ligat. Sicut enim plectrum chordis, ila lingua
quod per ipsum, quasi per ostium, et cibos intro- illidilur dentibus el vocalem sonum efficit. Sic et
millimus, et sputum foras projicimus : vel quia unde lingua, eo quod eloquium format, pro Ioquela poni-
riigrediuntiir cibi, inde egrediurrlur sermoncs. Os tur. Unde dicuntur genera linguarum : quia divcrsi
aliquando significal ipsum Yerbum, hoc cst, Je- sunl soni verborum. Loqucbantur enim variis linguis
155 B. RABANIMAURIAP.CHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 156
aposloli magnalia Dei (Act. n) quia Spiritus sancii, A miod Joab Amasac mcntuin dexlra maiiu lcntiit, sed
graliam accepcrunt loqui posse omnibus linguis lau- sinistra gladium latenter mitlens cjus viscera effudi:
dem Dei, Item Iingua doctrina rccta vel prava, ul in (II Rcg. xx). Dextera namque mciitum tenerc esi
Salomone : Labia sapienlium disseininabttntsapien- quasi ex benignilalibus blandiri : sed sinistram ad
iam, tingua pravorum peribit (Prov. xv). Denles gladium nrittit, qui lalenter ex malitia percutit. Col-
racciodonlesvocant et inde in lalinum trahere no- lum diclum, quod sit rigidum, el haeret ut columna
aen videntur. Significant dcntes aliquando doctores bajulans capul ct susteiilans, quasi caphoUitm.Cujus
Ecclesise, ut esl illud in Cantico cariticorum: Den- anterior pars gula vocatur, posterior cervix. Cervix
les iui sicut greges lonsarum (Cant. iv). In denlibus aulem vocala, quod per eam partcm ccrehrum ad
vero perfectiorcs quique, et ad regendara Ecclesiam medullam spina; dirigalur.quasi cerebri via. Veleres
Dci aptiores designantur. Illi enim coinminuunt sen- autem plurali tanlum numero cervicesdicebant. Pri-
tentias sacrarum Scriplurarunr, et in paslum redi- mus Ostensius cervicemsingulariler dixit. Cervix au-
gunt fidelium animarum. Ilem in Psalmo Prophela tem numero singulari rnenrbrum ipsum significat.
ad Dominum dicit: Dentes peccalorum conlrivisli Nam pluraliter contuniaciam saepedenroristrat.Cicero.
(Psul. m), id est, detrahenlium verba niordacia, qtti in Verrinis : Prmlorem tu accuses, frange cervicem.In
polcstaii divinae nefandis dogmalibus obloquuntur. B collo inlelligentiae decor vcl pra'dicalionis forliludo,
Dcntes enim dicti sunt a demendo: et ideo pulchre sive ctiain doctorcs sancti cxprimtinUir : ul esl illtid
niiiris linguac detrahcntium dentcs vocanlur: quia in Cantico canlicorum : Collum luuin, sicut monilia
sicul illi ciborum partes demunt, ita et isti opinio- (Cant. 1); et itcrum : sicut turris, inqiiil, David col-
nes hnminum adhibila delraclione corrodunt. Dcn- lum tuitm (Cant. iv). Turris David Ecclcsia esl Ca-
les intellectus sive locutio bona vel nrala, ul in Exo- tholica : collum, proedicalorcssancti. Unde in ca;;cm
do : Oculum pro oculo, denlem pro dcnte (Exod. civilate constanlia firma cst, el undiquc inexplana-
xxi). Palatum nostrum, sicul coolumesl positum ; ct bilis [inexpugnahilis]. Item collum vel cervix in ma-
inde palatum a polo per derivalionem. Sed et Groeci lara parleni accipilur; ut est illud de sapientia tes:i-
simililer appellant, eo quod pro suiconcavitale coeli monium : Superborttm el sublimiumcolla propria vir-
simililudinem habeat. Sicut palatum super linguam tute calcavit. Et in Psalmo : Dominus, inqtiit, jttsius
exstat, et sub eo verba formantur ; sic noslra locu- concidel cervicespeccalorum (Psal. cxxvnr). Ccrviccs
tio ccelesti sapientioe et spiritali doctrinoesubjungere aulcm pro superbia positas Scriptura teslatur, di-
sc debet, ul ulilem doctrinam cl prolicuam audilori- ceris : Cerno qttod popultts isle durm cervicis sit
bus suis proferre possit. Fauccs a fimdendis voci- (Exod. xxxn). Et bealus Stephaniis in passione stia
bus nominatoc, co quod per cas famur voces. Arte- C Judoeosarguens dicit: Dura cervice ct iitcircumcisis
rioevocatoe, sive quod per cas a pulmone aer, hoc cordibtts el uuribus, vos semper Spirilui sunclorcsli-
cst spiritus, ferlur, seti qiiod aictis el aiiguslis mea- tistis, sicut pnires vestri (Aci. vn). Islis crgo haecvi-
tibus spiritum vitalcm leneanl. Uiuie vocis sonos cissitudo rcdditur, ut cervices, quas conlra Domi-
eniilluiit,qui soni uno modo soiiarent, nisi linguoemo- num lelhaliter extiilcrunt, jugo ipsius suavi salutari
tus dislanlias vocis cfficeret. Fauces judicium intcl- htimililate subdantur. Quod srepe de perscculoribiis
leclus significare valent, ul cst illud : Ubi sunt fau- factum esse meminiinus, ul fieienl proeiiicaioressan-
ces mem? notine sapienlinm meditantur? (Job. vi.) clissima; religionis , qui prius idola nefandissimis
Ilem fauccs mandatoruin Dei cuslo.Iiam sigiiificant: persuasionibus vindicabant. Gurgulio a gulture no-
quia sicut [honro] per sonos faucium vcrba proferre nien accepit, cujtis niealus a:l os et nares pertendit,
debct, sic doctor Catliolicus pcr niandatorum Dei habcns vianr, qua vox ad linguam transniittilur, ui
cuslodiam, proedicationis suoe profeelum ostenderc possit verba collidere : unde el garrire dicinius.
debel. Ilinc in Psalmo scripltnn esl : Lingua mea Guttur aliquando signifrcat dulccdinem legis Dei,
adhwsit fuucibus meis (Psal. xu). Nanr cuni onrnis ut est illud sponsac de Sponso : Gttttur illius suavis-
guslus sapiat in palalo , considurandum hic, quare simum, et lotus desiderabilis (Caul. m). In guUuri;
dixit, faucibus meis? Fauces enSm suul gutturis no- '' inlcrna dulcedo vcrborum illitis memoratur, qua quis
stri via, ubi jam deglulita dulcedo nulla scntilur. Sed sapit, non esuril. Totus desiderabilis cst, quia lotns
quod de cloquio Domini cral alsolute diclurus nri- Dcus; ct lotus homo, in qiieni desiderant ct angcli
rabiliter illam partem posuil, ut cito ad cordis no- prospiccrc (I Petr. i). Dcus in majestate palris, ho-
slri pcnetrabilia pervcniret. Rursunr scriptum est : mo in virginitate malris ; in illa Crealor, in hacSal-
Laboravi clamans: raucm factm sunt fattces mem vator Item in contrariam partcm giillur accipilur, ut
(Psal. LXVIII).Laborabat ergo Cbristus clamans, illud : Sepulcrum patens esl gullur eorum,linguis suis
quando non audiebalur a perfidis ; raucre factaesunt dolose agebant (Psttl. xui). Per figurara paraboloeni-
fauces ejus, quia dicta cjus nequaquam sacrilegus mis competens facta probatur allusio. Sepnlcriim
populus audicbal. Mentttm dictum, quod inde man- cnim inorlui guttur esl mcntienlis, quando cxitiabi-
dibulaeoriantur : vel quod ibi junganlur. In merilo lenr sibi vanitatein in faucibus revolvit, qusc nralunr
enim ubi barba maxime prolenditur, oslendit ad- niortis infligit. Merilo ergo sepulcrum dictum est
csse debere inaiisueludincm versu doctrinoe, nec ali- gutlur eorum, qui mortifera loqiiebantur. Nam sicut
<|iiidibi coinmisccri fraudis ct, mdiiiae. Hinc enim, illa cum palcnt , fclidos odores exhalant ita ct
157 DE UNIVERSO LIBRI XXU. — LIB. VI. 158
islorum guttur pcstiferos sermones proferebat. Gula .A quam ipsum Christum amplectitur. Aloe suoorachia
autem, quoea degluliendo nuncupala est, aliquando sunt appellatee, eo quod in eis in modum alarum
pro acceplione cibi vcl potus ponitur ; aliquando pro motus brachiorum inchoat. Quas quidam ascellas
voracitate, id est, comessatione et ebrietate, qusc vocant, quod ex eis cillentur, id est, moventur. Unde
gastrimargia dicilur, et unum est de octo principali- et ascilladicta ab eo, quod cillantur, hoc est, mo-
bus vitiis. Conlra quam ipsa Veritas ad disciptilos veanturomnia. Nam cillerc est movere. Ascella ali-
ait: Attendite vobis, ne forte gmvenlur corda veslra quando pro desideria posila reperitur ex otiosilate :
in crapula et ebrietate (Luc. xxr). Et Apostoltis : Non Unde est illud in Proverbiis Salomon : In desideriis
in comessalionibus, inquit, et ebrietalibus, quia est omnis oiiosus (Prov. xxvi). Et iteruin : Abscondit
ebriosi regnum Dei non possidebunt (Rom. xm; piger manum saam sub ascella, et laborat si ad os
I Cor. vi).Humeri dicli, quasi armi ad dislinciionem suum applicaveril eam (Ibid.). Quia pigcr et desidio-
hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illi ar- sus magis appetit desidiamearnalem, quain virtutum
mos habere dicanlur. Nam proprie armi quadrupe- operalioncm; abscondil mauum suam sub ascella,
dum sunt. Humeri operalio vel pondus ejusdem ope- nec vult operationem suam professioni suoeconcor-
ris, sicut in Exodo in ornamento sacerdotis super- dem facere", maxinre cum script-im sit: Corde credi-
humerale proecipittir. Brachiaa fortitudinenominata. B tur ud justitiam , ore aulem confessiofit ad salutem
Bary enim Grsece grave et forte significatur. In bra- (Rom. x).'Unde et sapienlia alibi dicit: Qui operan-
chiis enim thori lacertorumsunt, elinsignemusculo- tur in me, non peccabunt (Eccli. xxiv). Hinc et ipsa
rum robur existit. Hi sunt tliori, id est musculi :~et Veritas ait: Non omnis, qui dicit mihi, Domine, Do-
dicti thori,quod illicviscera torta videantur. Humerus mine, intrabit in regnum cmlorum: sed qui facitvo-
autemprooirerealiquandoposiUrsreperilur,aliquando luntatem Palris, qui in cwlis est, ipse intrabit in re-
pro forlitudine. Dicitur enim in bcnediclione Issachar gnum cwlorum (Malth. vn). Manus dicla, quod sit to-
(Gen. XLrx),quod ipse fuerit asinus fortis, et suppo- tins corporis nrunus. Ipsa enim cibum ori ministrat:
suerit humerum suum adportandum. In quo intelligi- ipsa operatur omnia alqtic dispensat: per eam acci-
lursimplex gentilitas,quoeseidcircoad roburboni ope- pimus et damus. Abusive manus etiam ars vel arti-
riserigil: quiaad oelernamvitaepalriam tendit. Unde fex : unde et manus prelium dicimus. Manus ali-
etiam et ponit liume.rum ad porlandum, quia durn ad quando poteslalem significat, ut esl illud Psalmistae,
pronrissam requiem pervenire desidcrat, cuncta man- quo ad Dominum ait: In manibus tuis tempora. El
datorum opera libenter portat. Legilur et in Isaia de Jacob patriarcha ad Judam filium suum, Manus, in-
Domino Salvatore, quodfactus sit principatus super quit, tua in cervicibus inimicorum luorum ( Gen.
humerum ejus (lsai. LIII), eo quod crucem suam ipse C XLIX).Aliquando discrelionenr judicii, ut cst illud :
poftavcrit, vel per hunierum ostendens brachii for- Extendit tnanum suani in relribuendo itlis (Psal. LIV).
litudinera, eodem Isaia dicente : Revelavii Dominus Manushis virtulem judicii significat quoetunc osten-
brachium sanctum suum omnibus genlibtts (Isai. LII). dilur, quando illam discrotionem bonorum malo-
Et rursum : Domine, quis credidit auditui nostro , el rumque fecerit. Manus pro bona operalione aliquan-
brachium Dominicui revelatum esi (Isai. LIII). Cubi- do ponilur, ut in Psalmo : Manus tum fecerunl me,
lum dictum, quod ad cibos sumendos in ipso cuba- el plasmaverunt me (Psal. cxvm). Et alibi: Deum,
mus. In cubilo auiem aliquando auctor et redemplor inquit, exquisivi manibus meis (Psal. LXXVI).Itenr
huinani generis designatur, ut est illud in conslru- manus virlusanimae sive opusboiuim.ut in Psalmo :
ctione arcae Noe : Et in cubito , inquit, consummabis Labores manuum tuarum tnanducabis (Psal. cxxvn).
suinmilalem ejus (Gen. vr). In uno ergo cubito con- In contrariam vero parient manus accipiuntur, ut est
summatur arca : quia unus est auctor et redemptor illud: Secundum opcralionem tnanuum sttarum retri-
sanctec Ecclesiaesine peccato, ad qirem et per quem bue illis (Prov. xn). Dexlera vocalur a dando. lpsa
omnes proficiunt, qui se esse pcccatores noverunt. enim pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salu-
Item cubili duo proeccpla charilalis. Unde et arca lis adhibetur; el hoc esl illud apud Tullitim : « Fi-
Teslamenti, qtiactypiim Ecclesiic liabuit, dtios cubi- " dem publicam jussu senatusdedi,»id est.dexteram.
loshabuissejn longitudineperhibetur. Ulna secunilum Unde et Apostolus, Dexteras,\w\m\,, dederunt milti
ciuosdam utriusqiie manus extensio est: secundum et Barnabm socielaiis (Gal. n). Sinislra aulem vo-
alios cubitus, quod magis verum est; quia Graece cata, quasi sine dextera, sive quod rem fieri sinat.
olene cubitus dicilur. Ulna significat bonam opcra- A sinendo autem sinislra est nunciipata. Per dexte-
tioncm. Unde Simeon dicitur Cbristum in ulnis sus- ram enim aliquando designatur Clirislus Filius Dei,
cepisse et Dominum benedixisse (Luc. rr). Quid est propter efTeclivampolentiam, de quo scriptum est:
eniin Chrislum in ulnis susciperc, nisi piis hunc Dextera Domini fecil virtutem, Dexlera Domini exal-
operibus velut membris nostris amplectere? Pcr ul- tavit me (Psal. cxvn). Aliquando octerna beatitudo :
nas enim virlutum operatio exprimitur. Cum enirn unde ipse Cbristus dicitur in dextera Dei sedere, hoc
quis in alio esurienlem Chrislum satiat, in alio si- est, in oeterna beatiludine regnare. Aliquando ele-
licntciu potat, in alio hospitem suscipit, in alio nu- clio sanclorum, unde dicuntur justi stare ad
duin operit, in alio infirmum vel in carcere positum dexteram Judicis (Malih. xxv), hoc est, oeterna bea-
visital: his procul dubio devotis aclionibus lan- litudine digni, ct pcccalores ad sinistram, hoc est,
159 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OAftUM PARS II. 1G0
in partem reprobam, qui supplicio tradili sunt. Hic A proesenlioegiitiam rcspuunt. Item coiaphis ciini coe-
implclur quod alibi scriptum est : In dexlera De\ dtint, qui ei honores suos preeferunt. Palmas iu fa-
iijnea lex (Deut. xxxm), a sinistra arrtem ejtis re- ciem ci dant, qui perfidia cxcati, eum non venisse
probi. In sinisira ergo Domini reprobi positi erunt, aflirmant, praesentiam ejus exterminaiites elrepellen-
qui et sinistra, hoc est, preesentia, quandiu vixc- tes. Error hacrclicorum de Christo tribus gcneribus
runl, ardenli cupiditatc amaverunt: nec aeternorum, tcrminatur. Aut enim de divinitate, aut dc humani-
quse per dcxteram significantur, desiderium habuc- tate, aut de ulroque falluntur. Digiti nuncupali, quia
runt. Ilem, dextera significat amorem oeternaevitae : deccm sunt : vel (|uia deccnter jtincti exislunt. Narn
el sinislra delectationem laudis praesenlis socculi. habcnt in se et numerum pcrfectissimum, et ordi-
Unde dicitur : Te autem faciente elcemosynam, ne- ncm decenlissimum. Digili autem pro distributione
sciat sinislru lua, quid faciat dexlera tua : ut sii donorum Spiritus sancli in scripturis allegorice acci-
cleemosyna lua in absconso: et Pater tuus, qui videl pitintur. Nam scriptum est in Evangelio, Donrinodi-
in absconso, reddet tibi (Maltlt. vi). Quid est in cente : Si in digilo Dei ejicio dwmonia (Lttc. xi), hoc
abscondito, nisi in ipsa bona conscicntia, quae hu- est, in virtute Spiritus sancli, profecto pervcnict in
inanis oculis demonstrari non potest, nec verbis ape- vos regnum Dei (Ibid.). Et in Exodo legitur, Digito
riri ? Rursum per dexlcram significalur futura vita, B Doinini legemfuisse conscriptam (Exod. xxxi), qucnr
ct per sinistram preesens. Unde de Domino scriptum multi Spirilum sauclum accipere volueruni. El in
est: In dextera ejus longitudo dierum, et in sinistra psalnro legitur: Quoniam videbo cmlos opera digito-
ejus, divitimet gloriw (Prov. iri); quia hic sancli di- rum luorum (Psal. vur). Merilo islud de friluro glo^
vitias virtulum colligiint, ct in fuluro contemplalio- riosa dicit Ecclesia, quoeante advcnliim Doinini crat
iicni vullus Dci pcrcipient. Nam el alibi invenilur adhuc in patriarchis et sanctis hominibus constilula.
dextcra pro prosperilaie posila, sivc hominum fa- Ait enim : videbo cwlos, id est, lihros Evangelicos,
vore : et sinislra pro adversitate bujiis vitoe, vel vi- qui coeli merito dicimlur : quoniam conlincnl Donsi-
tnperatione, ut in Isaia : Ilttc csl via, ambulale in iium Salvalorem, qui dixit : Calum mihi sedes est,
ea, ncque ad dexleram, ncqtte ud sinistram (Isa. xxx); terra aulem scabellum pedttm meorttm (Isa. LXVI)*
sicul dies aliquando prosperitaiem significat, et nox ldeo hic positam operationem digitorum eestimo, ut
adversilatem. Aliquando dcxlcra bona opera expri- libros divinos cooperatlone sanctee Trinilatis pcrfe-
init, quae Donrinoplacent; et sinistra mala, quae ci ctos eviderrler ostenderet, sicul et alibi legilur : Ap-
displiceiit. Dextera amicus, sive uxor, vel lilii, vcl pendit ttibus digitis molem terrm (Isa. \i). Q lod si-
quilibet propinqui, sicut quidam volinit inlelligi, ut nrili sacranrenlo recipiendnin esi. Digitus eninr di-
in Evangelio : Si dextera manus Ina scandalimt le, G citur diviiKcopcrationis cffecliis, quod polcst Palri
abscide cam, cl projice abs ta (ilulth. v). Palma cst el Filio et Spiritui sanclo, id est, uni Deo aplissime
uiauus cspuusis digilis sicut coiitractis pugnus. Pu- convcnire. Itcm per digitos discrelio sive excrcitiiiiii
gniis auiem a ptigillo dictus : sicut palnra ab expansis boni operis expriniitur. Unde de illa muliere forti,
palinae ramis. In palma ampliUido eloquentiae ali- quanr Salomon in fine proverbiorum suoriim descri-
quando signalur : sicut in pugno angiistus tractatus hit ita legilur. Munum stiam misit ad forlia, et di-
argiinicnlorum et conclusio syllogisniorum. Unde gili sui apprehendertint ftisum (Prov. xxxi). Manus
quidanr sapieiitium de Dialeclica et Rhelorica dispu- eiiiin misit ad forlia, id est, sludium suiinr ad pcrfe-
tans ait : Dialectica ct Rhelorica est, quod in manu cla Chrisli charitatis opera, et digiti sui apprchemle-
hoininis pugmis aslrictus, et palma distensa. Illa runt ftisum, ctiin discrclionis aequilale textiinain
brevi oralione argumcnta concludit, ista facundiae slolac coeleslis per opera charilatis efficil. Ubi di-
cainpos copioso sernione discurrit. Illa verba cou- scrctionc sumnra opus cst, nt pro oeterna mercede,
trabit, ista distcndil. Dialectica quideni ad invcnien- et iion pro temporali laude bona aganrus. Ungulas
das res actilior, Rbctorica ad invcntas dicendas fa- ex Groecovocaiuus; illi enim onychen unguLim di-
ctmdior. llla raros ct studiosos requirit : luec fre- ctuil. Per ungiilam quippe extremitas vel finis cu-
qitenter proccdit in lurbas. Ilcin pabna signilicat D juslibct rei dcnioiistratur. Nam scriptunr est in Ge-
largilalein eleeinosynee, cl pugniis parcitatcm. Unde nesi, ubi Jacob bcnedixit filio sno Dan, dicens :
scriptum est in proverbiis Salomonis de niulicre Fial Dan coluber in via, cerastes in semila, mordens
prudenli : Palmas sttas cxtcitdil ad pattperem (Prov. ungulas equi, ul cadat ascensor ejus retro (Gen.XLIX).
xxxi). El alibi scriplura cst: Sil manits lua ad dan- Qiiidam vero hanc propbetiarn ad anlichrislum trans-
dum porreclu, el ud colligcndumconlracla(Eccli. vn). fertint, arbilranles eum de tribu Dan vcnluruin : in
Ilera dc palmo ct pugillo Prophcta dicit, Doniini po- hoc loco equum accipi judicanl hunc,. qui per elatio-
tenliam demonstrans : Cwluin, inquil, palma metilur ncm suain in cursu labenliiim lemporum sptiin.it; ct
el lerrum pugillo concludit (Isa. XL). llcm in passione quia antichristus extrema nrtindi apprchendere nili-
Domini scriptum est: Tunc exspuerunt in fuciemejus, lur, ccrastes isle equi ungulas mordere perhibctur ;
et coluphis eum cecideruitt: alii uutem palmas in fa- imgiilam quippc equi mordere, cst cxlrema saxuli
ciem eidederunt, dicenles: Propheliza nobis, Cltrisle, feriendo coutiiigcre. Vt cadat asccnsor ejus rciro.
quis esl qui te percussit ?(Matlh. xxvi.) Quod diclum Asccnsor equi est, quisquis cxtollitur in dignilatibus
est : cxspuerunl in facicm cius, significal cos, qui ejns mundi. Qui retrocadci'cdicitur,etnonuifacicm: sicul
jg, DE UNIVERSO LU!RI XXII. — UB. VI. IC2
Sau'us cecidisse memoralur. In facic enim cadere, B nas injurias corporis tegendo pellat, pluviasque ct
est in hac vila suas uiiumquemque culpas cogrro- ventos solisque ardorcs perferat. Pellis enitn mox
sccre, casque pocnilendo deflere. Relro vero, quo detracta a corpore jam corium dicitur. In cute eiiim
non vidctur, cadere est ex hac vita repente decedcre, vel pelle, qua animal forinsecus circurirdalur, rny-
ad quae supplicia ducalur ignorare. Ilem de equo in stice vel corjms humaiium demonstrat, quo natn-
Job scriptum est : Terram ungula fodit (Job. ram animae iutra se vigenlem tegit : vel sanctam
xxxix). Spletinequi ungula laboris forlitudo co- Ecclesiam significat, quam Christus, qui est via, ve-
gnosci. Quid ergo per ungulam, nisi in praedicalore ritas et vita (Joan. xiv), vivifrcat el regit: quoe aflli-
sanclo virlutum perfectio, deraonstratur ? Qui vidc- ctionibus foris alteritur, ct intus virliitibus robora-
Iicet lerram foditungula, dum dc corde audicnlium lur. Unde et in Job scriptum cst: Cutis mea aruit,
exemplo suorunr opcrum terrenas cogitaliones ejicit. et contracta est (Job. vn). Et iterum : Ilugw, inquit,
Triincus media pars corporis a collo ad inguineM. memteslimoniumdicunt contra me(Job. xvi). Et rur-
De quo Yirgrlius. Caput collo vehitur. Truncus su- sum : Pelli mem, consitmpiis carnibus adhwsit os
stinelur coxis et genibus cruribusque. Truncus, qui meum (Job. xrx). Quia igilur Christus et Ecclesia
sine capite et manibus est, significat debililalem et una persona est: quid per os, nisi ipse Dominus ?
inerliam eujuslibet. Unde de Judith scriptum est g quid per carnem, nisi discipuli designanlur, qui pas-
(Jndilh xrri), quod, cum caput abscideret Holofernis, sionis ejus tenipore infirnra sapuerunt. Qtiid vero
corpus ejus truncum evolveret. Porro quia Ilolofer- per pellem, quoe exterior carne manel in corpore,
nis typum tenet diaboli, truncum corpus ejusoslen- nisi illse sanctae mulieres figurantur, quoe ad proepa-
dil, id«st, abscisa poteslalc c^jus,ipsum inimicumex randa subsidia Doraino servierunt. Ait ergo : Pelli
omni parte infirmum et debilem esse, ut eo facilius mem, consmnplis carnibus, adhmsil os meum: hoc est,
bellalores Christi-confidant, judicern nequissimum se hi qui meaefortiludiui prppinquius adhaerere debuc-
vincere posse, quo eum pleniler ediscunt fragilem[ runt, passronis rrreselempore timore consumpti sunl:
et superabilem fore. Pecius vocatum, quod sit pe- et eas, quas ad exteriora ministeria posui, in pas-
xum inter eminentes niamillarum parles. Unde ct sione mea inhaerere mibi fideliter inveni. Undc sub-
pcctiuein dici, quod pexos capillos facit. Pectus au- ditur : El derelicla sunl lantummodo labia circu den-
tem significal tractatum internura cl sapientiae ratio- tes tneos (Job. xix). Quid per labia, nisi loculio ?
nem. Unde Joannes legitur super pectus recubuissei quid per dentes, nisi apostoli designanlur ? Qui ad-
Salvaloris ,(Jo«n. XIII), ex quo doctrinam sapientiaei huc slatim post passionem confabulari de Domino
hausit^celeslis. In contrariam vero partem pectus; noverant : sed preedicare jam eum, aut mordere in-
trahit significalionenv,quando significat doli ac ma- C fidelium vitia formidabant. Arvina, pinguedo cuti
liliae caUWIitatem.Unde dicilur Serpenti: Super pe- adhoerens. Pulpa est caro sine pinguedine; dicta,
clus tuum gradieris, et lerram comedescunclis diebusi quod palpilet: resilit enim sacpe. Hanc plerique ct
(Gen. xui). Super peclus quippe ^radilur serpens :; viscum vocant, propterea quod glutinosa sil. Arvina
quia onmes gressus diaboli nequitioc sunt et fraudes. aliquando pinguedinem dilectionis significal: ut cst
Nam in peccatore calliditatem et versutias cogilalio- illud in Levitico : adeps et urvina; in hostiis pacifi-
num ej'us indicat, qtiibus ad eos, quos vult decipere,, cis jubenlur Deo offerri. Itera arvina abundantiani
serpit. Terram aulem comedit, cum errore peccan- terrenarum rerura significal, ut est illud in Job , ubi
tiuin pascitur ac delectalur, eosque seducens ad inte- de superbo homine seribitur : Cucurrit adversum
rituin rapii. Mamillee vocatse, quia rotundae sunt,, Deuin erevto collo, et pingui cervice armatus est (Job.
quasi malse,per diminutionera scilicet. Ubera dicta,, xv). Contra Deura ereclo collo currere est, ea, quoe
quia lacte uberta : vel quia humore humida, scilicett Crcalori displicent, cum audacia perpelrare. Ini-
lactis in morem uvarurn plena. In raamillis vero al- quus enim in pingui cervice conlra Deum armatur :
que uberibus doctores sancli myslice exprimuntur,t quia rebus temporalibus tumens contra praecepta vc-
qui lacte doctrinse sacrac nulriunt fideles, sive duoss ritatis, quasi de magnitudine carnis, erigitur. De
populos venientes ex circumcisione et gentilitale.. D quo addilur : Operuit faciem ejus crussiludo (Ibid.).
Unde in Cantico canticorum, Sponsus ad sponsain : Faciem ejus crassiludo operuit: quia desiderala ter-
Duo ubera tua sicul duo hinnuli caprem gemelli (Cant. renarum rerum abundalia oculos nrentis prenrit. Et
iv). Duo ubera {ut diximus) doctores suni utriusque» de lateribus, inquit, ejus urvina dependit (Ibid.); hoc
Tcstamenti : vel duo populi, ex circumcisione ve-. est, quisquis potenti et iniquo adhseret, ipse quoque
ni.enles, et genlilitate : qui per humililatem quidcm! de ejus potenlia, velut ex pinguedine rerum, lumct.
parvos se csse intelligunt, et peccatores : scilicel cha- llem pinguedo gratiam divinam significat : ut cst
ritale currenles oninia obstacula mundi transeunt. illud in psalmo : Sicut adipe et pinguedine repleatur
Ubera sensus cordis, ut in Isaia : Accingiie lumboss anima mea (Psal. LXH).Item in raafaiiipartem adeps
vestros super ubera (Isa. xxxn), hoc est, continen- ponitur, cum crassitudinem malilise signifreat, j'uxta
tiam habete conlra sensus carnales. Cutis est, quse e illud Psalmistsc : Adipemsuum, inquit, concluserunt
in corpore prima estappellala, quod ipsa corpori su- (Psal. xvr). Membra sunl partes corporis. Artus,
pcrposila incisionem prima palialur. Culis enim1 quibus colligantur mcmbra, ab arclando dicti, quo-
Grseceincisio dicilur. Idem esl et pellis, quod exter- rum diminutiva sunt articuli. Nanr sicut arlus dici-
165 B. RABANI MAURIARCIIIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 164
mus membra majora, ut brachia : ita arliculos mi- A sensum bcne vivendi non habent. Compago capita
nora membra, ut digiti. Membra quando in bonam sunt ossium dicta eo, quod ibi compacta nervis vel
parlenr accipiuntur, sanctos el electos Dei, qui menr- glutino quodam adhaercant. Ossa sunt corporis soli-
bra sunt corporis Chrisli, significnnt: quia ille est damenta. In his enim omnis positio roburque subsi-
caput, Ecclesia vero corpus ipsius , et membra de stit. Ossa quoque per allegoriam fortitudinem men-
nrembro. Quod longa ratione disputans Apostolus tis debemus advertere. Quae cum deficit, vigor ejus
ita ostendil, in quibus alia sunt gloriosa et for- elabitur: sicut et ossibus quassatis corpus minime
liora, alia ignobiliora et infirmiora rnembra : qttod continelur. Unde Propheta in psalmo ail: Sana tne,
facit differentia virtutum, et diseutiendi vel doeendi Domine, quoniam conturbala sunl omnia ossa mea
sludium. Nam oculi in corpore Christi possunt dici, (Psal. vi). Et alibi, omnia, inquit, ossa mea di-
qui meditantur in lege Domini die ac nocle : aures, cent: Domine, quis similis libi ? (Psal. xxxiv.) Ossa
qui diligenler audiunt verbum Dei ct obediunt man- nec sensum nec vocem habere manifestum est : sed
dalis ejus : os et lingua prscdicatores sancti: manus, (sictil frequcnter diximus) fortiludo animi et con-
qui bene operantur vel eleemosynas tribuunt: pedes, stantia mentis debent intelligi. Quoe uierito ossibus
qui viam mandalorum Dei incedunt, et caetera hu- comparantur : quia sicul illa corpus continent, ita ct
jusmodi : quod longum est enumerare. Aliam vero B haec sanctas corroborant voluntatcs. Dicanl ergo hoc
significalioiiem habcnt membra, quando ad diaboli sacramenlum ossa, non caro, id est, firmitas, non
parlem sensum trahunl : quia sicut omries sancli ad reinissio : quia lalem hymnum non potest nisi sola
Chrisli corpus pertinent, ila omnes iniqui ad corpus mentis dicerc fortitudo. Quis, negativum est : quia
anticbristi. Unde scriptum est in Job de Levialhan : nemo polest esse similis, cum sitsancta Trinitassin-
Membra carnium ejus cohmrenlia sibi (Job. XLI). gularis. Multum quippe est creatura a Crealore
Carnes istius sunt omnes reprobi, qui ad inlellcclum dissimilis. Illa denique servit, isle dominatur. Et
spirilalis patriae per desiderium non assurgunt. iterum poenitcns dicit : Ossa mea sicut in frixorio
Membra atilcm sunt carnium hi, qui eisdem per- confrixa sunt (Psul. XLI). Sicut opinione prospera
verse agentibns et sese ad iniquitalem preecedentibus bene meritorum ossa, id est, animi fortitudo pin-
conjungunt. Sed est aliud membrura corporis, aliud guescit, quando eorum conscientia felici recorda-
membrum membri. Sicul autem perniciosum est, lione laetatur, sicut dicitur Salomon : Fuma bona
si unilas desit membris bonis : ila perniciosum esl, si impinguat ossa (Prov. xv); ita recordatione contra-
non desit rnalis : dum irr duas partes Rubri nraris ria peccatorum virtus, tanquam frixa, conlrahitur,
unda dividitur, ut ab eleclo populo ad terram repro- dum oblocutiones hominum et conscientiaesua?j'udi-
missionis lenditur. Nervi Graeca derivatione appel- 'C cia graviterexpavescit. Sive hic frigilrir peccator :
Iali, quos illi neura vocant. Alii Latine vocatos ner- quoniam fuluros ignes incendiaque formidal. Nam
vos putant, co quod artuum conjunctionem invicem qui se pavescit arsurum, ipsius incendii lerrore jam
his inhsereant. Maximam aulcm virium subslanliam frigetur. Item ossa virtutcs significant sanclorunr,
nervos facere ccrlissimum est. Nam quanto fuerint ut in Psahno : Custodit omnia ossa eorum, unum ex
densiores, tanto propensius augescere firmitatem. his non conterelur (Psal. xxxni). Medullae appel-
In nervis complexio virtulum designatur : quia sicut latse, quod madefaciant ossa. lrrigant enim ct con-
arlus et ossa nervis compinguntrrr, ita virtules et fortant. Medulla significat inlernam cogitationem
bona opera amoris glutino copulantur. Unde in Job menlis. Unde est illud Psalmislae: Holocausta me-
scriplum est: Ossibus et nervis compegistime. Vitam dullalu offeram tibi (Psul. LXV).Holocausta medul-
et misericordiamtribuisti mihi, et visitatiotua custodi- lala sunt sacrificia, quse puro alque iulimo corde
vil spirilum meum (Job. x). Humanum quippe ani- divinis conspcctibus damus. Nam quando invicem
mum visitatio superna cuslodit, cum hunc virlutibus liolocausti contrilionem cordis offerimus : oportet,
ditalum vel flagello percutere vcl compungere non ut intus habeat purissimara fidenr : intus habeat
desinit. Item in aliam partem verborum significatio operas fideles, quae ad vicem medullae oblationeru
trahilur :>cumin eodem libro de Behcmoth scriplum purissimam reddant ne sit aridum atque vacuuin,
sit: Nervi testiculorum ejus perplexi sunl. Ossa ejus quod divinis aspectibus immolamus. Vertibula sunt
velut fistula mris (Job. XL). Tol crgo iste Behemolh summoe ossium parles nodis grossioribus conglo-
lestcs habet, quot iniquitatis suae adjulores possidet. baioe, ila dicta eo, quod ad inflexionem raembro-
Qui idcirco perplcxi sunl, quia videlicet praedica- rum illa vertantur. Cartilagines ossa mollia, et sine
torura illius argumenta dolosis assertionibus inno- medulla : quod genus auriculae et narium discri-
dantur : ut recla esse simulent, quac perversa per- men et coslarum extremitates habent, sive opercula
suadenl. Ossa, inquit, ejus velul fistula wris. Quid ossiuin, quoe moventur : et dicloe carlilagines, quod
aliud ossa Antiehristi, quani quoslibet in ej'us cor- levi allritu carent dolore, dum plectuntur. Cartilago
pore valentiores accipimtts ? In quorum corde irri- aliquando significat simulationem virtutum. Unde
quitas dum vehemcnter induravit, per eos tola ejus scriptum est in Job de Leviathan : Cartilago ejus
corporis conrpago subsistit. Recte aulem ossa cjus qtutsi laminm ferrew (Job. XLI). Cartilago nam-
acris listula: comparantur : quia nimirum, morc mc- que ossis quidem speciem habet, sed ossis fbrtiludi-
lalli insensibilis, sonum benc vivendi habent: sed nem iioii liabet. Quid est ergo, quod cartilago ejus
105 DE UNIVERSO LlBRl XXil. — LIB. VI. IGfl
Iaminis ferrcis comparalur? nisi, quia hi, qui in A \ phela dicil in Psalmo : Posuisli liibutaliones in dorso
illo dcbiliores sunt, ad pcrpetranda mala neqiiiorcs nostro (Ps. r.xv) : vidclicel verbera, quaeet Parilus
exisliint. Ergo cartilago cyus ferro similis dicitur : pertulit, ct reliqua fidclium turba sustinuit, ad hoc
quia hi, qui in ejus corpore ad oslcnsioncm virlu- vcrbcribus humiliali, ut diabolicam snperbiam cuiii
lum non sufliciunt, conlra ncccm fiuelium acrius muiiiii ipsius delectatione respuereiit. Rursum ter-
accenduntur. Coslas nppellari quidam putant, quod gum oblivionem praeteritorurn signilicat. Unde pcti-
ab ipsis interiora cuslodiantur, ct tola mollilies mns Dcum in oratione, ut peccata nostra praeterita
vcntiis vallata salvetur. Latus, quia jacenlibus no- post tergiim millat, boc est, perpetuae oblivioni tra-
bis latet : est enim laeva!pars corporis. Dcxtro au- dat. Nam quod dorsum et lergum despectioncm Dei
tem lateri habilior motus csl, Ioevoforlinr, ct oncri significcnt, ostendit Isaias clicens ad Israelilicam
fcrcndo accommodalior. Unde et lava nunciipala, plchcm : El erttitt octtli tui videntes prwceptorcm
quod aplior sit ad levandum aliquid et portandnm. luum, el aures tuw audienl vocem post lergum mo-
Ipsaenim gestat clypeum, euscni, pliarctram el re- tieniis (Isa. xxx). Quasi in faciem homo monilus
liqua onera : ut expedita sit dextra ad agendtim. Et cst, quando ad jusliliam conditus praccepta rcctitu-
nolandum, qtiod lateiis nomen syiionymum esl, ct dinis accepil: sed cum eadem praecepta conlcnipsit,
ad plura significanda babile. Dicitur enini latus bo- B 1 quasi conditori suo dorsum lircntis in faeiem dedil.
iiiinis, et lalus pccudis, lattis oedificii, et latus cii- Sed ecce ailbuc post lergum scquilur et monct :
iucnsionis terroe : quac onrnia locis suis propria si- quia jam el a nobis contempius est, et tanren nos
gnificalionc inlerprctari dcbent. Tamen bominis la- adhuc vocarc non ccssat. Quasi dorstim ei in faciein
uis, quod cum costis intcstina prolegit, significare dediinus, cujus verba despicimus, cujus verba cal-
polest occultationes internorum consiliorum. Uude camtis ; sed nos post tergum slans aversos revocat,
esl illud, quod Conditor ncstcr dormienli Adaede qui ct videt, quod despicitttr, et tamcn per praecepta
latere sumpta una costa condiditmulierem (Gen. a), clamat, per paliciitiam exspeclal. Iiilerscapulum spa-
cunr mystice proeligurabat Ecclcsiam dc latcre Chri- lium dicilur, qnod inler scapnlas est, unde 61nonii-
sti in crucc per mortem sopiti sacramenla sakilis natur. In scapulis enim possunius intelligere, juxla
esse exitura, vidcliccl sangtiiiicm et aquam, dc qui- allegoriain, oneris sarcinam : ut cst illud , quod
lius sponsa illi conderelur Ecclesia. Tropologice Abrahain tollens panein et utrcm aquaeimposuil su-
vero sciendunr csl, quia ncquaquam culmen conteur- per scapulas Agar (Gen. xxr) : vel operalioncs cli-
plationis atlinginius, si non ab exterioris curoc op- vcrsas, juxla illud, quod in Psalmo de Deo scriptum
pressione ccssamus, nequaquara nosnietipsos intue- est : Scapulis suis obttmbrabillibi ( Psnl. xc). Sca
mtir, ut sciamus aliud in nobis esse ralionale, quod C psilueDomini siint operationes niirabilium, perquas,
rcgil, aliud aniniale, quod regitur : nisi ad secretum vclut quibusdam humeris, virtutis divina monslra-
silenlii recurrentes ab omni exlerius perlurbatione lur. Unde cum Deo scapulee, oculi brachiuinve dici-
sopiainur. Quod silenlium nostrum benc Adam dor- tur, cavcnduin summopere est, ne quid in eo mens
niiens figuiavit, de cujus nrox latere ululier proces- corporeuin suspicelur. In anlhropornorphitaruin nam-
sit; quia quisquis ad iiiteriora intclligenda rapitur, que haeresimeadere est eum, qui incircumsepte im-
a rebus visibilibus nientis oculos claudit : el lunc; plet et circumplectitur onrnia inter corporalia linea-
in se ipso vel quacprocesseviriliter debeant vel quocs menta concludere. Sed omnipoiens Deus ad sua nos
subesse possint, iiifirma dislinguit, ut aliud in ipsoi trahens, usque ad noslra se hunriliat: alque ul alta
sit, quod rcgcre valeat tanquam vir : aliud, tan- insinuaret, humilibus condescendit, quatcnus par-
quam femina, qttod rcgalur. Dorsum est a ceivices vulis animus rebus cognitis enutritus ad inquirenda
usquc ad renes. Diclum aulcni dorstim, quod sit su- cxsurgal incognita, atque ad euin, qui longe stiper
perlicies durior corporc u> modum saxi forlis et adI ipsum est, quaedamjuxta se audiens, quasi quibus-
portandutn et ad pcrpelieudum. Terga quia in eai dam ad illum passibus moveatur. Undefit ut per
supini jacemus in terra : quod solus honro potest.. scripturam suam aliquando a corporibus liomiiium,
Nam muta [bruta] animalia tanlum aut in ventre: aliquando a mentibus , aliquando vero ab avibus,
aut in latere jacent. Unde iir aninralibus terga abu- aliquando etiam ab insensatis rcbus quasdam longc
sive dicuniiir scapulac. Dorsum quidem alque ler- dissimiles in se similitudines trahat. Plerumque
gum, eo quod sunt posteriores parles corporis, autt enim a corporibus hominum in se siinilitudinem
fugam significant, ut est illtid Psalmistoe, quo ait : trahit : sicut de eo speranti homini per prophetam
Et inimicornm meorum dedisii inilii dorsutn (Psal. dicitur : In scapulis obumbrabitlibi ( Ibid.) : cum
xvri); et alibi scriptum est: lerga verlerunt (Jer. constct, quod in nalura sua ncc oculum Deus, ncc
xLrx). Quod significare polest avcrsionem pravoruml scapulas habeat, nec caetcra lineamenta membro-
a cullu divino, et despeclioncm verac religionis : sic- rum. Sed quia nos per oculum cernimus, in scapu-
ut in Ezechielis visione (Ezech. vin) scriptum est,, lis vero onera sustinemus, Deus quod omnia videat,
quod viri stanles, contra lemplum dorsa versa lra- oculum habere perhibetur : quod vcro nos lolerat
berent, et facie respicerent ad solis ortum. Item inl atque eo ipso, quo tolerat, servat, obumbrare nos
dorso vel tcrgo significantur corporei dolores, quos5 in scapulis dicitur. Ait enim : in scapttlissuis obum-
iUatis verberibus sa.octi viri suslinebunt, Uiule pro- brabit libi: ac si diccret pcccatori homini cl poss
J67 B. RABANl MAURI ARCIIIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 168
peccalum vcniam deprecanti: Ea pietate te Donri- A.ulero pendet : ex eo enim et nutritur. In lumbis
lrus pr'Oteget, qua te loleravit : obumbrat, id est, in aliquando fortitudo animi exprimitur, juxta illud
scapulis suis, qui, dum portat, defendit. Spina est Apostoli : Accingilelumbosmentis vestrm (Eph. vi) :
junctura dorsi, dicta eo, quod habeat radiolos acu- et aliquando libido carnis, ut supra diclum est.
tos. Cujtis juncturoe spondylia appellantur propter Unde ad Job de Behemoth Dominus ait: Forlitudo
partem ccrebri, quac fertur per hos Iongo traclu ad ejus in tnmbis ejus : el virlus ejus in umbitico venlris
coeteras corporis partes. Sacra spina est ima per- ipsius (Job. XL). Seminaria coilus viris in lunrbis
peluae spinae,quara Grocciieron osloun vocant, quo- esse : in urabilico autera inesse feminis perhibetur,
niam prinium infanle concepto nascilur, ideoque el ut supra ostendimus. Hinc est enim, quod Verilas
hostia id primum a gentilibus diis suis dabalur : discipulis dicit: Sint lumbi veslri prwcincti (Luc.
unde et sacra spina dicilur. Spirra enim aliquando xn). Hinc Pelrus cum luxuriam a corde restringerct
pro forlitudine corporis, aliquando pro elatione admonebat, dicens : Succincii lumbos mentis vestrw
mcntis atque omnibus peccatis ponilur. Unde scri- (I Pelr. i). Ilinc Paulus cum per Abrahoe sacrifi-
pturn est in psalmo : Conversussum in wrtimna tnea, cium Melcbisedech tempore Levi sacerdolium dice-
dum confringitur mihi spina (Psal. xxxi). Spina est rel decimatum, ubi lunc in Abrahae corpore Levi
enim, quae lotum corpus erigit atquc continei. Ilaec B lateret, oslendens, ait : Adhuc enim in lumbis patris
pro superbia merilo posita est, qnoe confracla non erat (Heb. vn). Quia vero seminarium luxuriee fe-
dejicil ad interitum, sed erigil polius ad salutcm. minis in umbilico conlinelur, Propheta attcstantc
Dum enim forlitudo et prosperilas corporis confrin- didicimus, qui sub specie feminoeprostituloe Jiidoooe
gitur, necessc est, ut ad cordis humilitatem rnenlis pctulanliam incrcpans ait: In die ortus lui non est
inlima revocenlur. Bene hoc loco per spinam omne prmcisus umbilicus tuus (Ezech. xvr). Ilium Groeco
pcccalum evidenlcr exprimitur, quia dum trahil ad sermone appellatum, quod ibi nos obvolvanrus.
delecialioncm, quasi pungendo lacerat mentem. Grxce eninr eiluein obvolvere dicilur. Tesliculi enini
Hinc ergo justi elpoenitenlis voce dicilur: Conversus virilis sexus robur significant virtutis. Unde legitur
sum in wrumna mea, duni confringilur mihi spina : in-LcviticO!--0»!!ie animal, quod vel conlrilis vel tusis
quia scilicet merrs ad lamcnlum verlitur, ut peccati vel scclis ublulisque lesliculis est, non offerelis Deo
punclio pcenitendo frangalur. Renes ait Varro di- (Levil. xxii). Conlrilis lcsliculis est, qui paulatim
clos, quod rivi ab his obsceni humoris nascanlur. cresccnle malitia contcrel suam in virtutibus pro •
Nam vcnae et medullaelcnuem liquorem dcsudant in lem cl signa, per quoe vir possit agnosci : qui et
renibus, qui liquor rursum in renibus calore vene- rccle reprobatur : quia sibimetipsi in lalibus no-
rio resolutus decurrit. Renes aliquando pro constan- C cuit. Tusis lesliculis est, qui illalis sibi lentalio-
tia mentis ponuntur : qtiia sicul isti corpus conti- nibus tribulalionibusque cessit, animocque suocfor-
ncnt, ita animi stabililalem et illa cuslodit. Unde tiludinem prodidit. Non enim oportet lioc perpeti,
propheta ail : Renes mei resoluli sunt (Psal. LXXII). nec omnino cedere imminenli lrosti alque aflligenli.
Renes ergo suos dixit esse solutos : quia mundana- Seclis ablatisque testicuiis est, qui una actione
rum rerum felicitalem incaula volunlale quoesierat. prava, animisque impiis exsecante, sicut cullro, et
Itein renes inlcriora cordis snnt, ut in prophcta : aiiferente, quemadmodum nirais effera el dircplrix
Ego Dvminus scrutans renes el corda (Jer. xvn). manus semetipsum abscidens et auferens a conjim-
Rursum renes delectationem carnis oh fluxas cogi- ctione,quae estin virluiibns. Venterel alvuset uterus
tationes aliquando significant. Unde Psalmista pelil: inler se differunt. Venler est, qui acceptos cibos di-
Ure renes meoset ccr meum (Ps. xxv). Si enim vo- geril, etapparelcxlrinseciis,perlingilqueapecloread
luptalem libidinis in renibus csse nescirct, eos uri inguinem : et dictus venter, quod per lotum corpus
minime petisset: hoc est, ut delectationes et cogita- vitaealimenta transmittat. Alvus esl, quicibum recipit
tiones humanee verhi Doniini calore purgareniur. et purgare solet. Saltislius : Simulans sibi alvum pur-
Hinc bene in Exodo renes habere accinclos Israeli- gari. Etvocatuscslalvus.quodablualur.idest,purge-
tis proecipilur in paschali cdulio (Exod. xu) : quo- " tur:ex ipso enira sordesstercorum defluunt. Uterurn
niam qui pascha comedit, habere rencs accinctos solaemulieres hahent, inquocoiicipiunl ad similitudi-
debel, ut qui solcinnilatein resurrcctionis atquc in- nem caliculi. Tamen auclores ulrura pro ulriuslibet
corruplionis agit, corrtiplioni jam per vitia nulli sexus venlre plerunique ponunl: nec poelae lanltim-
suhjiiccal, volupiales edomet, carnern a luxuria re- modo, sed et coeteri.Vocatus autem uterus, quod dti
Ftringat. Lumbi ob libidinis lasciviam dicti, quia in plex sit, el ab ulraque in duas se dividitpartes, quae
viris causa corporeac voluplalis in ipsis est, sicul in indiversum diffusaeacreplexoecircumplicanlurin mo-
umbilico feniinis. Uude et ad Job in exordio sernio- dunr cornu arietis: vel quod iiitcrius impleatur fcelu.
nis dictum est : Accingesicitt vir lumbos tttos ( Job. Hinc et uter, quod aliquid inlrinsecus habuerit ut
xxxvm); ut in his essct resistendi proeparatio, in membra et viscera. Venter juxta ailegoriam signifi-
quibus libidinis est usilala dominandi occasio. Um- cat capacilalem ralionis, sive animse affectum. Inde
bilicus est medius locus corporis, diclus, quod sit cst illud, qttod Habacuc propheta, Venter, uiquit,
umbus iliorum. Undc et umbo appcllalur locus in meus lurbatus esl in me (Ilab. ni). El Jeremias :
medio clypei, a quo pendct. Ex eo enini infans in Ventrem t:>eumdoteo, el sensus cordis mei turbattis
169 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. VI. 170
est (Jer. iv). Rursuin Psalmista ait : Conturbatus A . intelligentia. Nam pro anima cor ponitur, ut est il-
est in ira oculus meus, anima mea et venter meus lud Salomonis : Omni custodia serva luum cor, quia
(Ps. xxx). Littera siquidem posuit inimicorum in- ex ipso vita procedit(Prov. iv). Item cor pro intelli-
dignationem : ocnlus autem intellectum significat, gentia ponitur, ut est illud Psalmistse : Cor meum et
quem semper conturbamus atque confundimus, caro mea exultaverunt in Deum vivum (Ps. LXXXIII ).
quando imminentia pericula formidamus. Venter Quamvis utraque videanlur pertinere ad carnem, cor
vero noster alvus est, in quo edulia deglutita recon- tamen ad intelligenliam referri posse nondubiumest.
dimus. Qui aperte memorise comparalur : quia sicut Nam cujus sapienliampraeferre voIumus,ejuscorsine
ille transmissas escas recipit, sic memoriae sinus duhitatione laudamus.Consiliumvero in cordis nominc
notitias rerum competenter assumit. Conturbatum exprimitur, quod actus praevenit, testante Salvatore
ergo dicit ventrem, id est, memoriam suam, ubi ha- in Evangelio : Ex corde exeunt cogitationes malm,
bebat reposita quae illi Dominus de sua clarifica- adulteria, homicidia, et csetera (Matth. xv). De quo
tione promiserat; sed cum videret caro imminere Psalmista ait: Labia dolosa in corde et corde loculi
sibi pericula, consequens fuit eam trepidatione tur- sunt mala(Psal.xi). Nam quod dicit in corde et
bari. Ulerus autem aliquando significat arcanum corde : quoties volumus dolosos exprimere, du-
naturae, aliquando secretum consilii. UrrdePater in B plicia eorum corda declaramus, sicut Salomon [Ja-
Psalmo ad Filirrm ait : Ex ulero ante luciferum ge- cobus ] dicit: Vir duplex inconstans est in omnibus
nui te (Ps. crx), id est, ex arcano substantiae meae, viis suis (Jac. i). Quando autem simplices cu-
ex ipsa scilicet deitate, totum ex toto, omnipoten- pimus indicare, unum cor in eis esse testamur,
tem, Iumen de lumine, summum ex summo : quodI sicut in Actibus aposlolorum legitur : Multitudinh
nulla investigatio, nullus sensus possit attingere. autem credenliuhi cor erat unum et anima una (Act.
Nam quemadmodum valet comprehendi, de quoi iv). Sic et bilingues dicimus, qui in una sententia
'
scriptum est: Generulionemoutem ejtts quis enarrabit ? minime perseverant. Pro diligentia vero et devotione
(Isai. LIH.)Mira brevitas, et sufficienspronostra infir- illud est positum : In lolo corde meo exquisivi te
mitate mensura : quia nec plus possumus capere, et; ( Psal. LXXXV ). Hoc quoque munus est Domini quod
hoc abunde sufficitutique credidisse. Rursum in Jobi toto corde, hoc est, plena devotione asserit se
scriptum est : De cujus utero egressa est glacies; Deum exquisisse. Non enim quaereret, nisi inqui-
(Job. xxxvin). Quid est ergo, quod Dominus priusi silus fiiissel. In alteram vero significationem min-
quidem patrem se pluvise insinuat : postmodumL cupalio cordis ponitur, cum mortem vel infernum
vero de suo egredi utero glaciem narrat, seque gelu: vel sepulcrum significat. Uude est illa sententia
*-'
gignere de coelo pronuntiat? nisi quod miro modoi Salvatoris, qua ad Judseos ait : Sicut fuit Jonas in
nostri pectoris terram ad suscipienda verbi semina! ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus: sic erit
prius per occultae gratiaepluviam infundit : et post- Filius hominis in corde terrw tribus noclibus (Malth.
modum ne in conceptis virlutibus immoderatius-, xa ). Piscis autem, qui Jonam devoravit in pelago,
profluat, disciplina intima dispensationis premit. significat mortem, quam Christus perpessus est in
Viscera non tantum intestina dicimus : sed quicquid1 mundo. In ventre ergo ceti Jonas erat tribus diebus
sub corio est a visco, quod est inler cutem et car- et tribus noctibus. Et Salvator noster in morte et
nem. Item viscera vitalia, id est, circumfusa cordis. in sepulcro fuit tribus diebus et tribus noctibus :
loca, quasi viscera eo , quod ibi vila, id est, animaL tuncque compleium est illud, quod legitur in Osee :
conlinetur. Item viscera capita nervorum ex sarr- Ero mors tua, o mors: ero tnorsus tuus, o inferne
guine et nervis copulata. Viscera mystice significantt (Ose. XIII). Et sicut Jonas in ventre piscis non
affectum pietatis et misericordiae. Unde scriptum estt permansit, sed ejectus esl in aridam : ita et Salva-
in Evangelio : Per viscerumisericordiw Dei nostri, inj toris nostri anima non relicta est in inferno, neque
quibus visituvil nos oriens ex ulto (Luc. 1). Et Apo- caro ejus vidit corruptionem : sed resurrexit in
stolus, st qua, inquit, viscera miserationis (Phil. n ). gloria. Item de Leviathan Dominus ad Job ait: Cor
El in alteram partem viscera significationem tra-." ejus indurabitur quasi lapis, et slringetur quasi
huiit: ut est illud in Aclibus apostolorum de Juda .: malleatoris incus ( Job. XLI ). Cor enim antiqui
Et diffusa sunt viscera ejus ( Acl. t), lroc est malitia;e hoslis, ut lapis, indurabilur: quia nulla unquam
tractatus sunt patefacli. Cor a Groeca appellationeB conversionis pcenilentia mollietur, qui solis ictibus
derivatur, quod illi cardiun dicunt: sive a cura. Ini aeternaeultionis aplabitur. Leviathan ergo, ut mal-
eo enim omnis sollicitudo et scientise causa manet. leatoris incus, stringitur qui inferni vinculis coarc-
Quod ideo pulmoni vicinum est: ut cum ira accen- labitur, ut oelerni supplicii continua percussione
ditur, piilmonis humore temperetur. Hujus duse ar- tundatur. Prsecordia sunt loca cordi vicina, quibus
teriae sunt, e quibus sinistra plus sanguinem habet, sensus percipitur : et dicta praecordia eo, quod ibi
dextera plus spiritum. Unde et in dextro brachio0 sit principium cordis et cogitationis. In praecordio-
pulsum inspiciraus. Cor enim multis speciebus si- rum nomine rationabilis tractalus animse possunt
gnificandis convenienter aptatur. Nam aliquandco accipi, ut est illud Isaisc, quo ad Dominum ait:
pro anima ponitur, aliquando pro intelligcntia, ali- Anima tnea desideravit le in nocte, et spiritu meo in
quando pro consilio et vcrbo occulto, aliquando prc0 prwcordiis meis (Isa. xxvi). Pulstis vocatus, quod
PATKOL, CXI. G
171 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 172
palpitet, cujus indicioaut infirmitatemMntelligimu i A lat: inde ad oculos, caeterosque sensus et membra
aut saltilem. Hujus.duplex est motus : simplex, qu diffunditur : et calore suo ad se succum ex cibo tra-
ex uno saltu constat: compositus, qui ex pluribu ctum vertit in sanguinem, quem ad;usum, pascendo
molibus inordinatus et insequalis existit. Qui motu i nutriendoque singulis membris prsebet. ln jecore
certa habent spalia. Daclylium percussum, quandii autem consistit voluptas, et concupiscentia juxta eos
sine vitio sunt. Si quando citaliores sunt, ut dorca qui de physicis disputant. In jecore autem, id est,
dacizontes : et leniores, ut mirmicizontes, mortis in, epate delectationem sive concupiscerrtiam signifi-
signa sunt. Venoe dictae eo quod vise sint natanti i catam possumus intelligere. Unde est illud, quod in
sanguinis, atque rivi per- omne corpus divisi, qui lege prseceptum est (Levit. iri, iv), cum ventre et
bus universa membra irrigautur. Dicitur et ven; i renibus et adipe partem. jecoris Deo offerri: quia
aqua, unde fons ebullit. Quod etiam significar i concupiscentiam. nostram magis ad Dei quam ad
potest processum gratioe spiritualis atque doctrinae mundi debemus convertere voluntatem. Legitur
Unde scriptum est in Sapienlioe libro : Sit vena lui eniin in libro Tobise ( Tob. vi), quod.angehrs prae-
benedicta (Pron. v). Et alibi,: Vena viventium aquu ceperit Tobiae, piscem captum exenterare, et cor
rum, hoc est sapientiae, dulcis hausius el potus sa ejus, et fel et jecur in cassidili reponere, jecurque
lubris. Sanguis ex Graeca etymologia nomen duxit , B postea ex proeceptoangeli super carbones vivos po-
quod vegetetur et sustineatur et vival. Sanguis au nere, quatenus proevalerel doemonem effugare. In
teni est, dum in corpore est: effusus vero cruo; jecore enim, cujus ardore accepti eibi in stomacho
dicitur. Nam cruor vocatus ab eo, quod effusu excoquuntur, docemur, ut maturitate consilii studea-
decurrit: vel ab eo, quod currendo corruat. Ali mus fluxas carnis cogitatationes adpurum excoquere
cruorem inlerpretantur sanguinem corruptum, qu et in secessum mittere, ne forte diabolo in cubili-
enrittitur. Alii aiunt vocalum sanguinem , quod sua bus cordium nostrorum consentiamus ullo modo lo-
vis sit. Sanguis autem integer non est, nisi in juve cum habere: sed magis robore fidei et sacrarum
nibus. Nam dicunt physici minui sanguinem pe oratiorrum feslinemus eum foras expellere. Fibrae.
aelatem. Unde et in senibus tremor est. Propri jecoris sunt extremiiates, sicut extremoe partes fo-
sanguis animoe possessio est. Inde genas laceran i Horum in tibiis, sive quasi linguaeeminenles. Dictas
mulieres in luctu solent. Unde et purpureae vestes autem fibras, quod apud gentiles in sacris Phoebi
et flores purpurei mortuis praebentur. Sanguis ali ad aras ferebantur ab ariolis, quihus oblatis atque
quando sacramentum Dominicsepassionis significat suceensis responsa acciperent. Cui bene convenit,
ut cst illud Salvatoris in Evangelio : Caro mea ver quod supra diximus jecoris partem Deo offerri jus-
est cibus : et sanguis tneus vere est potus (Joan. vi) G sam : ut Deo potius offeratur, quod suum est, quam
Nam el in lege praeceptum est (Exod. xn ) populi 1 idolis vanis et surdis, in quibus sola:fraus el dece-
Israelitico, ut de sanguine agni paschalis poneren ptio est. Splen diclum a supplemento ex conlraria
super utrumque postem, et in superUminaribus do parle jecoris, in vacua existeret. Qucm quidam
morum, in quibus pascha edebant, quatenus exler eiiam risus causa factum existinranl. Nam splene
minatoris excidium posseut evadere. Sic et sangui: ridemus. Ammonet etiam haec arlicula viscerum
Christi mundat conscieniiam nostram ab operihu; nos, ut non vana laetitia mrrndi, sed in Domino
mortuis ad serviendum Deo viventi}, et liberat no: exultemus et leetemur : ne vano risui ora dissolva-
de potestate inimici el perseculione bostis antiqu mus. De quo Sapientia dicit: Risum deputavi erro-
( Heb. vi). Item in aliam partcm sanguis significa rem ( Eccl. u ); sed nragis lnctu in praesenti saeculo
tio ducitur, cum aut operalionem carnalem , au nostra pcccata deleamus, ut in futura vila reterno
corruptionem mortalis naturee significat. Unde Pro gaudio fruainur. Umle scripturn est: Beali qui lu-
phela precatur Dominum : Libera me de sunguinibu, genl nttnc, quoniam ipsi consolubunlur (Mattli. v).
Deus Deus sulutis mew (Psal. L ). Et iterura : Vi- Felle irascimur, corde sapimus, jecore amainus.
rum, inquit, sanguinum et dolosum abominabitu; Qtiibus qualuor elcmentis conslantibus, integruui
Dominus ( Psal. v ), Vir quidem sanguinum est, qu D est animal. Fel appellalum, qnod sit folliculus ge-
hiunano cruorc polluitur : nec non et ille, qui dec.i stans liiimorein, qui vocalur bilis. Fel enim amari-
pil vivum. Et Aposlolus : Curo et sunguisreynitin De tudinem ct dolositalern perversae mentis significal.
non possidebunt : neque corrttptio incorruptelam pos Unde beatus Petrus apostolus ad Sinronem per
sidebit (I Cor. xv ). Pulmo ex Grseco traliit vocabu fraudem gratiam Spiritus sancti accipere volentem
lum. Graeci enim pulmonem pneumon vocant eo ait: In felle enim amaritudinis et obligatione iniqttir-
quod flabellum cordis, in quo pneuma, id est, spiri talis video te esse (Act. vm). Hinc et in,Job de impio
tus inest, pro quo agitantur et moventur. Unde e scriplum est: Panis illius in utero ejus verletur. in.
pulmones vocati sunt. Nam Graece pneuma spiiitm fel aspidum intrinsecus (Job. xx ); id esl, satietas
dicitur, qui flando et exagitando aerem emittit el re- transitoriae delectationis in retribulionis fine ad
cipit, a quo moventur pulmones et palpitant, et ape amaritudinem vertetur. Tunc etenim iniqui vident,
riendo se, ut flatum capiant: slringendo, ut ejiciant. quod antiqui serpeutis veneno interfecti sunt, cum
Est enim corporis organum. Jecur noiucii babet eo flammis ullricibus traditi cum eodem suo persuasore
quod ignis ibi habeat sedem, uui irr cerebium suhvo cruciantur. Sive panis illius in utcroejus infel aspi-
473 DE UNIVERSO LIBRl XXU. — LIB. VI. 174
dum intrinsecus vertitur : quia dum sacree legis A j ctione faetusac diffusus per venas atque medullas,
scientia gloriantur, vilae polum convertit sibi in ve- qui inde desudatur. In modum sentinae concrescit
neni poculum. Ilinc rursum in Gantico Deuterono- in renibus, ejeclusque per coilum, et in utero
mii de Judaeis legitur : Vva eorum uva feltis, et bo- mulieris susceplus, calore quodammodo visce-
trus amaritudinis ( Deut. xXxri) ipsis qui Salvatori rum, et menstrualis sanguinis irrigatione formatur
nostro irr cruce pendenli acetum cum felle mixlum in corpore. Seminis autem nomen diversis spe-
in potum, dederunt. Stomachus Grsece os vocatur ciebus uon inconvenicnter aptatur : quia semen
eo quod ostium venlris sil, etipse cihum excipiat aniraalis est cujuslibet, unde origo ejus nascitur.
atque in intestina transmittat. In stomacho aliquando Semen est et arborum, herbarum alque olerum,
iram et indignationem animi sigrrificatam possumus unde originem trahunt : sicut legilur Dominus de
intelligere. Unde dicimus iracundos homines sto- fruclibus terrae in Genesi dixisse (Gen. i): Ger-
machari, quia fucorem suum inUis occultare non minet terra herbam virenlem et facientem semen
possunl, sed cum. impelu conviciorum illuin fbras. et lignum pomiferum faciens fructum juxta genus
projiciiint.. Intestina dicuntur eo quod corporis in- suum, cujus semen in semetipso sit super terram, et
teriore parte cobibentur. Quaeidcireo longis nexLbus caetera. Legilur in evangelica parabola ( Luc. vm),
in circulorum ordinata sunt rnodo, ul susceptas 1U Salvatore dicente, semen esse verbum Dei : quia
escas paulatim, digerant, et superaddilis cibis non ex ipso, fructus bonarum virtutum procedil. Men-
impedianiur. In intestinis ergo possunt animi se- strua, supervacuus mulierum sanguis. Dicta autem
creta et cogitalus interni accipi. Unde scriplum est: menslrua a circuilu lunaris luminis, quo solet hoc
Tactus dolore cordis inlrinsecus (Gen. vi). Et in evenire profluvium. Luna autem Graece metre di-
libro Job legitur : Inteslina, inquit „ mea efferbue- cilur, ttnde muliebria nuncupantur. Nain mulier
runt dolore absque utla requie (Job. xxx). Hinc et solum animal menstruale est : ctijus cruoris con-
in Levitico jubentur hostise intestina simul cum taclu fruges non germinant, acescunt musta, mo-
capile et pedibus aqua lota. adoleri Domino in holo- riuntur herbse, amittunt arbores foelus, ferrum ru-
causium ac suavem odorem. Inteslina sane vel inte- bigo corrumpit, nigrescunt sera : si qui canes inde
ranea ( ut alia eclitip habet) cum pedibus aqua dilui ederint, in rabiem efferuntur : glutinum asphaltis,
jubel sermo praecepti, sacramentum baptismi sub quod nec ferro nec aquis dissolvitur, cruore ipso
figurali prsedicatione denunlians.. Nam. inleranea pollutiim, sponte dispergitur. Posl plurimos aiiiem
diluit, qui conscienliam purgat. Pedes ahluit, qui dies menstruos ideo semen non esse generabile,
consumrnationem suscipit sacramenti : et scit, quia quia jam non est menstrualia sanguis, a quo per-
qui mundus est, non indiget nisi ut pedes tavet (Joan. p/ fusus irrigetur. Tenue seraen locis muliebribus non
xai). Matrix dicilur quod foetus in eo generetur : potest adhaerere. Labitur enim, nec habel vim ad-
semerr enim receptum confovet, eonfotum cor- haerendi. Similiter et spissum vim non habet gi-
porat, corporatum in membra distingmt. Vulva gnendi, quia muliebri sanguini misceri non po-
vocala, quasi valva, id est, janua ventnis ; vel tesl propter nimiam sui spissiludinem. Hinc et
qttod semen reeipit : vel quod ex ea fcetus pro- steriles mares vel feminas freri per ninriam se-
cedat. Vulva significat interna secreta. Unde in minis vel sanguinis crassitudinem vel propter ni-
Job scripluni est: Quis conclusk osiiis mare, quando miam raritalem. Primum autem aiunt cor homi-
erumpebat quasi de vulva procedens? ( Job. XXXVIII. ) nis (itrgi, quod in eo sit vita omnis et sapientia :
Quia videlicet lunc liumano generi pra;ceptis legis (ieinde quadragesimo lotum corpus expleri, quod
obviavit, quando adhuc saeculum sua? origini vici- ex abortionibus (ut ferunt) collecturn esi. Alii
num quasi ab ortu proprio ad profecturn vrtae foetus a capite sumere dicunl exordium. Unde et
carnalis exibat. De vulva quippe procedere est in avium foetibus primum oculos fingi in, ovis. vi-
in lucem prseserrtis glorise carnaliter apparere. demus. Foetus autem nominatus, quod adhuc in
Iteni vulva inieriora ariiruae sunt, ubi bonurn vel utero foveatur. Cujus secundoe dicuiitur follicu-
malum concipitur. Est et vulva Ecclesise fides in- j) ] lus, qui simul cum infante nascitur, continetque
terior a qua hseretici depravali aborsum matris eum : diclus , quia comitaltir el sequitur. Nasci
intulerunt, sicul in psalmo de eisdem dicitur : autem patribus similes aiunt, si paternum se-
Alienali sunt peccatores a vulva,,erraverunt ab ulero, men validius sit: matribus, si malernum : et hac
loculi sunt ftUsa (Psal. LI). Vesica dicta, quia sicut ralione similes exprimi vultus. Qui aulem utrius-
vas aquae de renibus urina collecta completur et que parentis frguram reddunt, aequaliter mixto
humoie disiendiUir. Cujus usus in volucribus non paterno maternoque semine concipiuntur, avo-
babetur. Urina autem dicta, sive quod urat, seu rum proavorumque similes fieri, quia. sicut in
quia ex renibus egeritur : eujus-judicio et salus- et terra semina multa occulta, sic et in nobis se-
aegriludo fulura monslratur. Qui bmiioi;vulgo lolium mina. celaniur, Dguras parenlum redditura. Ex
dicitur; eo quod lota, id est;, munda vestimenta paleruo autem seniine pueros nasci, et ex ma-
efficiantur. Semen esl,, quod j'actum suuiitur aut terno puellas : quia omnis parlus constat du-
a terra, aul ab ulero ad gignendum vel fructus plici semine, cujus pars major, cum invaluerit,
vel fcelus. Est enim Uquor ex cihi et uotus deco- occupat similitudinem sexus. Juxla allegoriam flu-
175 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 176
xus sanguinis potest intelligi idololatriae obsce- A aulem furorem libidicis vel iracundise possunt de-
nitas, et errorum pollulio. Sic et menstruale tem- signare. Unde in libro Regum legitur, ,quod Abner
pus illud intelligitur, quo pene universus orbis> aversa hasta percussissetAsahel in inguine, et trans-
in errore et idololatria versabatur. Et ad inu- fodisset eum (II Reg. n). Cujus Asahel typum tenuit,
lierem menstruatam non licet accedere, nec cumt nisi horum quos vehementer arripiens furor in prse-
ea commisceri: quia nec idololatrise paganorum, ceps ducil? Qui in eodem furoris impetu tanto cau-
nec haeresi hsereticorum licet catholico hominii tius declinandi sunt, quanto et insania vehementiori
communicare. Femora dicta sunt, quod ea parle> rapiuntur. Unde et Abner , qui sermone nostro pa-
a sexu viri discrepat. Sunt autem ab inguinibusi fns lucerna dicitur, fugit : quia doctorum lingua,
usque ad genua. Femina autem per derivationcmi qtraesupernum lumen indicat, cum per abrupta fu-
femorum partes sunt, quibus in equitando tergis; roris mentem cujuspiam ferri conspicit, cumque
equorum adheeremus. Unde et prseliatores olim subi contra irascentem dissimulat verborunTjacula red-
feminibus equos amisisse dicebantur. Femur generisi . dere, quasi persequentem non vult ferire : unde et
propago intelligilur, sicut in Genesi de Jacob le- Abner cum contra persequentem substilit, non eum
gitur : Teligit laliludinem femoris ejus , et clau- recta, sed aversa hasla transforavit. Ex mucronc
dicavit (Gen. xxxn). Item femur caro hominis,, B quippe percutere est impetu apbrtae increpationis
ut in Hieremia : Postquam ostendisti mihi, per- obviare : aversa vero hasta persequentem ferire est
cussi femur meum (Jer. xxxi). Nam femur ali- furentem tranquille ex quibusdam tangere et quasi
quando significat incarnationem Dominicam, et; parcendo superare. Asahel autem protinus occum-
aliquando voluptatem carnis. Legitur ergo in psal- bit: quia commotee mentes dum et parci sibi sen-
mo prophetam ad Dominum dixisse : Accingerei tiunt, et tamen responsorum ratione in intimis sub
gladio tuo circa femur, potentissime ( Psal. XLrv). tranquillitate tanguntur, ab eo, quod se erexerant,
Dicit enim, accingere gladio luo , metaphora ai statim cadunt. Qui ergo a fervoris sui impetu sub
bellatore concepta, qui dimicaturus gladio cin- Ienitatis percussione resiliunt, quasi sine ferro mo-
gilur, ut prosternat inimicum. Sed hic gladiumi riuntur. Coxse quasi conjunctae axes dicuntur. In
sermonem prsedicalionis debemus accipere. De quoi ipsis enim femora moventur, quorum concava verfe-
ipse in Evangelio testatur: Non veni pacem mit- bra vocantur : quia in eis capita femorum vertuntur.
tere in terram, sed gladium (Matth. x). Et Apo- Suffragines dicuntur, quia subtus franguntur, id est,
stolus dicit: Et gladium spirilus, quod est verbum flecturitur, non supra, sicut in brachiis. Genua sunt
Dei (Eph.\i). Gladius autem sermo Dei dicitur, commissiones femorum et crurium : et dicta genua,
quia corpulenta vitiis corda hominum iclu suoevir- C eo quod in utero sint genis opposita. Cohaerentenim
tutis irrumpit: nec potest imbecillitas humana re- ibi sibi, et cognata sunt oculis, lacrymarum indiciis
sistere, ubi illa fortitudinis gloria dignatur intrare. et misericordise. Nam a genis genua dicuntur. Deni-
Femur vero incarnationem significat Domini Sal- que complicatum gigni formarique hominem, ita ut
vatoris : sicut in Genesi legitur : Non deficiet prin- genua sursum sint, quibus oculi formantur, ut cavi ac
c.epsex Juda, neque dux de femoribtts ejus ( Gen. recondili fianl. Unde Ennius : Atque genua compri-
XLIX). In ipso etiam mysterio et Abraham fecit munt arta gena. Inde est, quod homines dum ad
jurare famulum suum ( Gen. xxrv). Quando enirri genua se prosternunt, statim lacrymanlur. Voluit
tacto femore subjunxit, potentissime : hoc ait, ut enim eos natura uterum maternum rememorare, ubi
reverendam incarnationem crederes, quam potentia quasi in lenebris sedebant, antequam venirent ad
divinitatis assumpsit. Similiter sapientissimus ille lucem. Genua myslice confessionem humilitatis
dicit : Gladius ejus in femore ipsius. Quo tamerr signiflcare possunt: ut est -illud Apostoli: Flecto,
significari, desiderium carnale verbo Dei constrin- inquit, genua ad Patrem Domini nostri Jesu Christi
gendum, potest non incongrue accipi. Nam quod (Ephes. m). Hinc et Pelrus procidit ad genua Jesu,
sequitur, specie tua et pulchriludine tua (Psal. dicens: Exiame, Domine, quia\homo peccator sum
XLIV); hic utramque naturam positam evidenter P (Luc. v). Aliquando autem genua significant virtu-
cognoscimus : ut species pertineat ad humanita- lem fidei. De quo vox divina in libro Regunt ad E-
tem, pulchritudo ad deitatem. IUa enim species liam prophetam ait: Reliqui mihi seplem millia viro-
benedicitur, in qua mundo salus apparnit. Ista rum, qui non curvaverunt genua sua anle Baal (III
pulchriludo aptissime pronuntiatur, unde omnia Reg. xix). Item genua aliquando pro membris Chri-
pulchra, qusecunque decora sunl. Legitur quo- sti posita intelliguntur : ut est illiid in psalmo : Ge-
que in Cantico canticorum sponsum sponsse di- nua mea infirmata sunt prw jejunio (Psal. cvirr),
xisse : Juncturm feminum tuorum, sicut monilia, cum Evangelio teste (Matth. iv), doceatur, 40 diebus
qum fabricata sunt manu artificis ( Cant. vn ). et 40 noctibus Christum Dominum jejunasse : genua
Ubi duorum concordia populorum spiritali prole tamen ejus infirmata esse non leginrus, sed tanlum
fecundorum in junctura feminum designalur. esurisse declaratur. Unde si hanc esuriem ad genua
Quse sicut monilia fabricata sunt manu arlificis, rcferas, id est, corporis stabilitatem, quibus semper
idest, ineffabili largitale conditoris nostri firraata. insistinius : potesl congruenter aptari minus : ne, si
lrr monilibus opera bona cxprimuiitur, Inguiua hoc scrupuluiu inovit, melius genua ad ipsius mem-
177 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. VI. 178
bra referantur, quse revera infirmata sunt, quando A Qui edebat panes meos, amptiavtt 'adversum me sup-
apostoli ejus. passione dispersi sunt. Quid enim plantalionem (Psal.\u). Qui enim panem doctriflse
plus esse potuit infirmius, quamut Petrrrs negaret, ab ore Salvatoris accepit, et communiter cum cae-
et reliqua fidelium turba latuisset? Talus dictus a talo. teris apostolis apud eum vixit, ignoranlibus eis cum
Nam talus est eminens rotunditas. Unde et fasligium Judaeis machinatus est scelus proditionis, ita ut
lempli rotundi talus vocatur. Talus autem sub cruce osculo eum traderet. 0 diseipulum surdum, o in-
est, sub talo calcanei. Tahrs finem cujuslibet rei docili corde durissimum! Quis enim eum a tanta
animo percepisse credat, qui
significat: sicut ipse subest cruribus et eminentioe pielate aliquid virtutis
corporis. Unde legitur Jacob filio suo Joseph tuni- tam crudelis exstitit parricida ? Calcis pars est
cam talarem atque polymjtam feCisse(Genes.xxxvn), plantae a callo nomen illi impositum, quo terram
hoc est, vario colore contextam. Ideo talaris tu- calcamus : hinc et calcaneus. Solum, inferior pars
nica dicitur eo quod usque ad talos descenderet, et pedis, inde est dictum, quia eo terrae vesligia im-
manibus arlificis mira esset varietate dislincta. Quoe primimus. Sed et solum dicitur omne, quod aliquid
etiam tunica secundum allegoriam varietatem po- sustinet, quasi solidum. Unde et terra solum, quod
cor-
pulorum ex omnibrrs gentibus in corpore Chrisli cuncta sustineat: et solum pedis, quod totam
B poris rnolem portat. Calcaneus. supplantatio vitio-
congregatam significavit. Item alio modo Joseph,
qui inter fratres undecim usque ad finem justus per- rum est, sive exlremus cursus vilse. De calcaneo
severasse describitur, solus talarem tunicam ha- errim in psallerio de irriquis scriptum est: lpsi calca-
buisse describitur. Quid est ergo talaris tunica, nisi neum meum observabunt (Psal.h\). Mos iste diabo-
actio consummata? Quasi enim protensa tunica la- licus est, vel eorum, qui minislri ipsius esse no-
lum corporis cooperit, cum bona actio, ante Dei scuntur : ut calcaneum, id est, ultima nostra insi-
oculos usque ad vitae terminum nos legit. Unde et diosa calliditate respiciant: sicut serpenti a Do-
per Moysen (Levit. m, 7) cauda hostiae in altari mino prsedictum gst : Illa luum observabit caput: et
offerri praecipitur, ut videlicet omne bonum, quod tu insidiaberis calcaneo ejus (Gen. m). Scit enin;
incipimus, etiam perseveranti fine compleamus. diabolus finitima noslra judicari, et ipsa vult ever-
Pedes exgroeca elymologia. nomen sorliti sunt. Hos tere, ut possimus ad reatus discrimina pervenire.
eaim Groecipodas dicunt, quia alternis motibus solo Vestigia enim, quibus transeundo pedibus indicium
inceduntfrxi.Pedescursumvitaeprsesentissignificant, transitus nostri relinquimus, aliquando stabilitatem
stabilitatem mentis ac fidei: ut esl illud in psalmo: virtutum myslice designant, ut est illud in Psalmo •
Stantes erant pedes nostri in atriis tuis Jerusalem Vt non moveantur vestigia mea (Psal. xvi). Et in
(Psal. cxv); hoc est, gressus operum nostrorum fir- aliam partem translatum devium peccatorum mon-
miter permanent in fide et religione, quam in prae- strat, ut est illud : Transit iter impiorum, tanquam
senti tempore sancta tenet Ecclesia. In contrariam vestigium navis (Sap. ir). Neque silendum arbitror,
partem pedum significatio vertitur : ut est illud quod in corpore nostro est. Queedamtantum utiiita-
propheticum teslimonium : C'«r claudicatis utroque tis causa facta sunt, ut viscera : quaedam et utilita-
pede (III Reg. xvm), lroc est, sermone et opere estis tis et decoris, ut sensus in facie, et in corpore ma-
instabiles et subversi, pronique ad malum. Item in nus ac pedes, quorum membrorum et utilitas magna
psalmo de Judaeisscriptum est: Velocespedes eorum est, et species decenlissima : quaedam tantum deco-
ad effundendumsanguinem (Psal. cxm). Pedes appel- ris, ut mamillae in viris, et in utroque sexu umbili-
lat consilii progressus, quibus de inceplo provehi- cus: quaedamdiscretionis, ut in viris genitalia, barba
mur ad exiius rerum. Nam quod dixit veloces, osten- prolixa, pectus amplum : in mulieribus lenes gense
dit moderationis illis consilia defuisse ad effunden- etangustumpectus, ad concipiendos et portandos foe-
dum sanguinem, subaudiendum Domini Salvatoris lus, renes et latera dilatata.
ut sceleralae rei crescat immanitas actionis. Item CAPUT II.
pedes cnrstis vitae vel stabilitatem mentis aut fidei, " De situ et habitu humani corporis.
ut in Psalmo : Perfice gressus meos in semitis tuis Stare hominis, in fide consislere significat, ut in
(Psal. xvi). Plantae a planitie nuncupatse, quse non Apostolo : State in fide (I Cor. xvi). Ambulare, ad
rotundae, ut in quadrupedibus, ne stare non possit Deum tendere, ut in psalmo : Et ambulabam in lati-
bipes homo, sed planae atque longiores formatae tudine (Psal. cxvm). Sedere, in Deo humiliter re-
sunt, ut stabile corpus efficerent. Sunt autem plantae quiescere, ut in Evangelio : Vos autem sedete in civi-
anteriores partes, quae etiam de multis ossibus con- tate. Et in libro Regum de David dicitur : Seditque
stant. Significant plantae terminum conversationis coram Domino (II Reg. vri). Jacere, aut vitiis aut
nostree. Unde scriptum est in Isaia de Judaico po- tentalionibus succumbere. Unde legitur in Evan-
pulo : A planta pedis usque ad verticem non est sa- gelio : Et invenit eum jacentem in lecto (Marc. vrr).
nitas in eo (Isa. i); hoc est, a summo usque ad sum- Currere, in operibus bonis prosperari. In Apostolo :
mum. Tota enim eorum conversatio viliorum et Sic currile, ut comprehendaiis (I Cor. rx), Et in ma-
peccatorum aculeis confossa erat, nec sanitas ulla lam partem : Pedes eorum ad malum currunt (Prov.
rectae fidei et bonorum operum in eis apparebat. i). Ascensus, profectus in Domino. In psalmo:
Unde scriptum est |in Psalmo de Juda proditore : Ascensus in.corde suo disposuil (Psal. LXXXHI). Et in
179 B. RABANl MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 180
Exodo : Armali ascendentnt fitii Israet de Mgypto A.(Ibid.). Lingua diaboli, sapientia sijeculihujus, vel
(Exod. XIII). Item in malam partem ascensus, srrpcr- haereticorum dogma : ut est illud in Job : El fune
bise praesumptio in Evangelio : Qui non inlrat per ligabis linguam ejus (iob. XL). Ossa diaboli, potenles
oslium in ovile ovium, sed ascendil aliunde, ille fttr quique et fortes in maiitia, sive 'hseretici, .utest illud
est et latro (Joan. x). Descensus, defectus a Deo. In in Job : Ossa ejus, fistula wris (Ibid.). Cartilago
Evangelio : Homo quidam descendebnt ab Hierusa- ejus minus potentes, qnam hi,qui ossa nominanlur:
lem in Hiericho (Luc. x). Et in Isaia : Vm,quia ascen- ut est illud irr Job : Carlilago ejus sicut laminm
ditis equos, ut descendatis in Mgyptum (Isa. xxx). ferrem (Ibid.). Halitus diaboli, inspiratio occulta,
per quara corda peccatorum amore carnali ardere
CAPUT UI.
facit: ut est illud in Job : Halitus ejus prunas ardere
Quomodo humana membra ascribanlur diabolo. facit (Job. XLI).Facies diaboli, Anticlrristi advenlus,
Sciendum vero est, cjuod quando memhra homi- vel aperta ejus malitia ; ut est illud in Job : Faciem
nis et humani actus diabolo ascribuntur, non se- ejus prmcedit egestus (Ibid.). Carnes diaholi, infirmi
cundum hisloriam, sed secundum allegoriam acci- quiqire in corpore ejus, et minus valentes peccare :
pienda stint: quia in mullis locis Scripturae sacrae ut est illud in Job : Membra carnium ejus cohwrenlia
hujusmodi species inveniuntur. Nam caput omnium B sibi (Ibid.). Testiculi diaboli, vel hoeretici, vel
malorum diabolus esl. Unde legitur in Habacuc : pravoe cogitaliones subtiliter vinculis peccatores H-
Percussisti caput de domo impii (Habuc. in). Corpus gantes, ut est illudirr Job : iVerw testiculorum ejus
vero diaboli reprobi homines. Unde de Vehemoth le- perplexi sunl(Job. XL). Cauda diaboli, Antichristus
gilur in libro beati Job : Corpus ejus sicut scuta vei consuetudo peceandi, ut est illud : Slringil cau-
fnsilia (Job. XLI). Oculi ejus vel dentes hscretici sive dam suam quasi cedrum (ibid.). Dormire diabolum,
pravi orrrnesdoctores : ut in praedicto libro scripUim est in corde reproborum requiescere, ut est illud in
est : Oculi ejus sicitt palpebrm : w ctrcuiiu den- Job : Sub umbra dormit in secreto calanti (Ibid.).
tium ejus formido (Ibid.). Nares diaboli, inspiratio- Paseere diaboli, est in peccatis impiorum delectari,
nes illius pravse : ut in Job : Et de nuribus ejus fu- ut est illud in Job : Huic montes herbas ferunt. Quod
mus procedit (Ibid.). Os diaboli, locutiones ejus, qui- ad honrinem et ad partes atlinet corporis, ex parte
bus corda hominunr occultis cogitationibus ailoqui- j'am superius dictum est. Ntmc setatcs ejos subjun-
tur : ut est illud in Job : De ore ejus flamma procedet C gamus.

LIBER SEPTIMUS.

CAPUT PRIMUM. Dictus autem infans, quia adhuc Tari nescit: id est,
De wtatibus hominis. loqui non potest. Nonduni enim bene ordinatis den-
Gradus setatis sex sunt: infantia, puerilia, ado- tibus plena est sermonis expressio. Infantes, malitia
lescentia, juventus, gravitas atque senectus. Prima parvulos myslice significant: ut in psalmo : Ex ore
aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, queepor- infantium el laclentium perfecisli laudem (Psalm.
rigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id vrrr). Lactentes, in Chrisli fide profrdenles. Ablacla-
est, pura, et necdum ad generandum apla, tendens lus, Christus, dc quo per Isaiam dicilur : Super fora-
usque ad 14 annos. Terlia, adolescentia ad gignen- mina aspidis,el ih caverna reguli qui abtaclatus ftterft,
duin adulta, quae porrigitur usque ad 28 annos. manum sttam miltel (Isai xr). Ablactali perfecli,
Quarta, j'uventus,firmissimasetatum|omnium, finiens quasi a simplici cibo doctrinse abstracti. Ubi et sti-
in quinquagesimum annum. Quinta aelas senioris, id pra Ablactatus, a lacte expulsus ab uberibus. Parvu-
est, gravilas, quoe est declinatio a j'uventute in se- " lus mystice Chiistus, ut est illud Isaioe: Purvulus na-
nectutem, nondtim senectus, sed jam non juventus : tus est nobis (Isai. ix). Item parvuli sancto Spiritu
qrria senioris aetas esl, quam Groeci presbyten vocant. humiles, ut in psalmo : Custodiens parvulos Dominus
Nam senex apud Grsecos non presbyter, sed gereon (Psul. cxrv). Et in malam partcm in Osee : Par-
dicitrrr. Queeaetas, a quinquagesimo anno incipiens, vuli eorum elidanlur (Osee. xiv). Parvuli, cogitalio-
septuagesimo anno terminatur. Sexta aetas sene- nes pravae, priusquam in opere perficiantur, ul in
ctus, quoe nullo annoriim lempore finitur : sed post psalmo : Bealus qui tenebil el allidet parvulos tuos ad
quinque illas setates, quantumcunque vitne est, se- petram (Psat. cxxxvi), hoc est, ad Chrrsttim. Puer
necluti deputatur. Senium autem pars ultinra scne- a puritia vocalus, quia purus est, et necdum lanu-
ctutis, dicta, quod sit termitius sextse setalis. In his ginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi,
igitur sex spatiis pliilosophi vitam descripserunt hu- id est, a febo dicti, necdum vifi adolescentuli lenes.
manam, in quibus mutatur et currit, et ad terminum Puer aulem tribus modis dicitur : pro nativitate, ut
morlis pervenit. Pergamus ergo breviter per praedi- Isaias, Puer natus est nobis (Isai. ix) : pro setate,
ctos gradus aetalum, etymologias eorum in homine ut: octennis, decennis. Ulide est illud : Jam puerile
(remonstranies, Infans dicitur homo primae eelatis, reaum lenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidci
181 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. VII. 182
purilate : de quo Dominus a'd prophetam ait: Puer A beres a pube, id est, a pudenda corporis parte nnn-
tnetts es tu : noli limere (Jer. i) : dum jam Jeremias cupati, quod haec loca tuncprimum lanuginem du-
longe pueritise excessissct arrnos. Pucr mystice Chri- cunt. Quidam autem ex annis pubertatem exislimarit
stus intelligitur, ut in Evangelio : Puer autem Jesus vocatam, id est, eum puberem esse, qui 14 annos
crescebal (Luc. n). Item in malam partem. Puer cen- expleverit, quamvis tardissime pubescat. Certissi-
lum annorum, id est, peccator perfectse stultilioe, mum puberem esse, qui ex habitu corporis puberta-
nt in Isaia : Quoniam puer centum annorum morielur tem ostendit, et generare jam possit. Puerperaesunt,
(Isai. LXV).Pueri sancli appcllali a puritalc, ul in quae annis puerilibus pariunt. Unde et Horalius lau-
Isaia: Ecce ego et pueri, quos dedit milti Dominus dalur : Prima prole puerperm nalo. El dictoe puer-
(Isai. vm).Et in aliam parlem : Nolite pueri efftci perae, vel quod partn graventur, vel quod primum
sensibus, elc. (/ Cor. xiv). Puclla est parvula , quasi pueros pariunt. Unde de matre Salvatoris ait poeta :
pupHla. Uncle pupillos non pro conditione, sed pro Salve, sancta parens, enixa puerpera regem.
aUate puerili vocamus. Pupilli autem dicti, quasi Adolescens dictus eo, quod sil ad gignendum adul-
sine oculis, hoc esl, a jrarenlibus orbi. Ili autem tus : sive a crescere et augeri. Adolescentes, fideles
vere pupilli dicunlur, quortim patres arrte decesse- sive operibus proficienles, ul in Epistola Joannis :
runt, quam ab his rioinen acciperent : coeteriorbi " Scribo vobis, adolescentes, quia vicistis malignum
vocantur. Orphani, id est, qui et pupilli. Illud eninr (I Joan. rr). Et in aliam parlera : Adolescenlia enim
Groecumnomen est: boc Latinum. Nam et in psalmo, et votuplas vana sunt (Eccles. xi). Juvenis vocatus,
ubi legilur, pupillo lu eris adjutor (Psal. ix), Graecus quod juvare posse incipit: ut in bobus juvenci, cum
habet, orphano. Cujus senlenliae talis est sensus. a vitulis discesserint, Est enim juvenis in ipso aetalis
Pupillum vero dicit, non cujus genitor carnalis oceu- incremento positus, et ad auxiliandum prseparatus.
btiit, sed cui paler sepultus est mundus. Nam pu- Nam juvare horainis est opus, aliquid conferentis.
pillos multos invenies orbatos patre visibili, et sunt Sicut autem tricesiuius perlectee oetalisest annus in
blaspbemi, obligatores, et quod in illa aetate creber- hominibus, ita in pecudibus et in jumenlis tertius
rirnuni esl, luxuriosi. Et hi a Doinino probanlur robuslissimus. Juvenes significant alacres in Deum,
alieni. Sed ab illis pupillis dividi non potest adjuto- ut irr Epistola Joannis : Scribo vobis, juvenes, quia
riurn Dei, quorum pater diabolus in actione faciuo- fortes estis, et verbumDei in vobismanet (I Joan. n).
rum probalur exslinclus. Et intendc, quod dicit: Tu Et in malam partem, ut in Psalmo : Juvenes eorum
eris adjutor: ul, cum carnaliter affligi videas eos, comedit ignis (Psal. LXXVII). Infantes eninr et adoles-
non dubites esse liberandos. Ilem in Psalterio scri- centes alquc juvenes mystice significant eos qui
ptum est: Pupillum el viduam suscipiel: et viam pec- crescunt in gratia Dei, et fortiler resistunt diabolo.
catorum exlerminabil (Psal. CXLV).Pupillus et vidua Unde Joannes aposlolus in Epistola sua dicit : Scribo
sunt, qui Dominum pura mente respiciunt, humanis vobis, adolescentes, quoniam vicistis malignum.
solatiis deslituti: hos recipit Christus suo muniinine: Scribo vobis, infanles, quoiiiam cognovislis Patrem.
vindicandos. Sed cum islos pro sua pielate rcceperit, Scribo vobis,juvenes, quia fortes estis et vicistis mali-
diabolum, qui est via peccatorum, exlermirrabit, id gnum, el verbuin Dei in vobis manet (1 Joan. n).
esl, a termino regni sui reddit alienum. Prsegnantes ltem in malam parlem puer, adolescens et juvenis
anim;e fidelium verbum Dei nuper concipieiiles et positi reperiuntur, quando stullitiam sensus aut pe-
necdum in opere parturienles : sicut in Exodo pro, tulantiam rnorum signilicant. Unde scriptum est :
contenlionis docloribus dicUur : Si duo viri rixanles, Slullitia ligala esl in corde pueri, et virga disciplinw
et percusserit quis mulierem prwgnantem, el abor- fugabil eum (Prov. xxrr). Unde in libro Regum de
tivum fecerit (Exod. xxi); id est, fidei verbuni per- Roboam legitur, quod relicto seniorum consilio secu-
diderit. De his nainque animabus frdelium per Amos tus sit adolesceiitiumetjuvenum consilium (/// Reg.
jde haerelicis dicilur : Secuerunt prwgnantes Galuad xn). Hinc et Aposlolus jubens ait: Nolite pueri effici
(Amos1). Item preegnaules, anima3peccatorum, cu- _ sensibus, sed malilia parvuli eslote (1 Cor. xiv). Par-
pitlitatum cogilalionibiis plenae, de quibus in Evan- vulus eniin inlelligitur menle humilis el simplex, ut
gelio dicitur: Vmprwgitaiilibus et nutrienlibus in illis est illud Dominicumtestimonium in Evangelio : Con-
diebus (Mallh. xxiv). Pariens, aure cordis fidei verba fileor tibi, Domine Pater cwli et terrm : quia abscon-
concipiens, el in confessione vel opere generans : disli hmc a sapienlibus et prudenlibus, et revelasti ea
sicul iu Jeremia de fidelibus dicitur : Inter quos erit parvulis (Mallh. xr). Item parvulus aliam significa-
caxus et claudus, prtvgnans et pariens (Jerem. xxxi). tionem lrabet, ubi dicitur Apostolus : Cum essem par-
In lrialam partem : Concepil dolorem, et peperit ini- vulus,loquebar utparvulus, sapiebamut parvulus, co-
qititalem (Psal. \n). Piiinogenitus, Chrislus de quoi gitabam ut parvulus : cum aulem factus sum vir, eva-
in lege : Omne primogenitum, adaperiens vulvam, cuavi quw erant parvuli (I Cor. xm). Vir nuncupatus,
sanctum Domino vocabitur (Exod. xm). Item primo- quod maj'or in eo vis est, quam in ferainis. Unde et
genitus, populus Judaeorum,ul in propheta : Primo- virtus nonrenaccepit: sive quod vi agat feininam. My-
genilus meus Israel (Exod, iv). Primogenita, primi- stice enim vir aliquandoinrelligiturChristus,cujusuxor
tiva vita, pro qua in lege scriptum est: Omniu pri- est Ecclesia. Undedicit Apostolus : Viri, diligite uxo-
mogenita filiorum tuorum redimes (Exod. xm). Pu- res vestras,sicutet Christusdilexit Ecclesiam(Ephes.\),
185 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 184
Item vir intellectus spirilalis in historia Scriptura- A est caput totius iniquitatis. Adulter diabolus vel dae-
rum accipitur. Rursum vir spiritus inteUigitur, qui mones, ut in Isaia : Vos autem accedite, fitii augura-
principalur in anima. Unde Dominus ait ad mulierem tricis, semen adulteri et fornicariw (Isa. LVII).Forni-
Samaritanam : Vade, voca virum tuum (Joan. iv); caria carnalis propagatio plebs Judsea sive anima
hoc est, redi ad intellectum tuum. Item vir in contra- peccatricis. Meretrix, anima peccatrix, quse derelicto
riam partem ponitur, ut est illud in Pentateucho : eoelesli viro, id est, Christo, adulterinos de diabolo
Bona facie valde virgo, quam vir non cognoverat (Gen. iniquitatis fructus concipit : ut in Jeremia jFrwis
xxiv): id est, diabolus, qui plerumque menlem co- meretricis facta est libi (Jer. m). Lupanar, id est,
gitatione corrumpit. Itera vir Christus intelligitur in locus merelriciosus, conscientia hominis peccatoris,
illo Zachariae testimonio : Ecce veniet, inquit, vir, vel corpus, in quo adulterinos cum daemouibusper-
cujus Oriens nomen est (Zach. vr). Et alibi : Reverti- petrat concubitus : ut in Ezechiele : Et destruam lu-
tnini, filii revertentes, quia ego vir vester (Jer. m). panur tuum (Ezech. xvr). Yirago a viridiori aetate
Rursum vir et uxor, Christus et Ecclesia, ut in Apo- dicta est, sicut et virga, sicut et vitula. 'Alias ab in-
stolo : Propter hoc relinquet homo patrem et tnatrem, corruptione, quasi virago, quod ignoret femineam
et adhmrebituxori sum, et erunt duo in carne una. passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est,
Ego autem dico in Chrislo et in Ecclesia (Ephes. v). B opera virilia facit, et mascrrlini vigoris est. Antiqui
Vir et uxor, anima et caro, filii opera ab utrisque enim fortes feminasviragines vocabant. Virgo autem
genita, ut in Exodo : Serviet tibi cum uxore et filiis non recte virago dicitur, si non viri officio fungilur :
(Exod. xxi). Item vir et uxor, diabolus et civitas Ba- mulier vero, si opera virilia facit, recte viragoldicitur,
bylonia, hoc est, conventus oranium raalorum. Mulier ut amazona. Quaevero nunc femina, antiquitus vira
vero a mollitie, tanquam mollier, detracta I littera vocabatur, sicut a servo serva, sicut a faraulo famula,
vel mutata,appellata est mulier. Utriqtte enim fortr- ita a viro vira. Hinc et virginis nomen dictum quidarn
tudine etimbellicitatecorporum separantur. Sed ideo putant. Virgo mystice aut sanctam Ecclesiam catho-
maxima fortitudo viri, mulieris minor, ut patiens licam significat, quaefide est incorrupta, sive animam
viro esset: scilicet ne a feminis repugnantibus libido fidelem, quae non consentit contaminari suggestioni-
cogeret Lviros aliud appetere, aut in alium sexum bus diaboli, vel hsereticorum erroribus corrumpi. Cui
proruere. Dicitur autem mulier secundum femineum dicit Aposlolus : Despondi enim vos virginem castam
sexunr, non secundnm corruptionem integritatis, et exhibere Christo (II Cor. xi). Virgines, animae san-
hoc ex lingtia sacrae Scripturae. Nam Eva statim ctorum a corruptione mundi per quinquc sensus
facta de latere viri sui1, nondum contacta a viro, corporis se continentes, ut in Evangelio : Simile est
mulier appellata est, dicente Scriptura : Et formavit C regnum coelorumdecem virginibus (Malth. xxv). Ilem
eam in mulierem (Gen. n). Mystice mulier aut Ec- virgines, animae continentium, non propter aeternam
clesiam significat propter filiorum generationem, de retributionem, sed propter favorem laudis huraanae.
qua legitur in Proverbiis : Mulierem fortem quis in- Unde et supra : Et quinque falum (lbid.). Et in Amos
veniet (Prov. xxxi) ? Hsecetiam mulier septiformis propheta : In die illa deficient virgines pulchrw
tenet Ecclesise sacramentum, ut in Isaia : Apprehen- (Amos vm). Lampades, opera justitiae, ut in Evange-
dent, inquil, seplem mulieres virum unum (Isa. iv) : lio: Accipienteslampades suas exierunt obviam sponso
aut animam sive humanam carnem significat, quse et sponsw (Matth. xxv). Sterilis mystice sanclam Ec-
ifnperio spirilus subjecta esse debet, el ejus regimine clesiam ante adventum Salvatofis noslri significat,
gubernari. Unde dicit Apostolus : Caput mulieris vir, ut ki kaia : Lauda, sterilis, quw non paris (Isa. LIV).
caput viri Christus (I Cor. xi). Tunc enim bene ani- Et in psalmo : Qui habitare facit slerilem in domo
mam sive carncm regit spiritus, si ipse spiritu Chri- (Psal. cxn). Femina vero a partibus femorum dicta,
sti regi meruit : quia quicunque spirilus Dei aguntur, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii graeca ety-
hi filii sunt Dei. Qui autem spirilum Christi non mologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia ve-
habet, hie non est ejus (Rom. VIII). Ilem mulieres, " hementer concupiscit. Libidiniosiores enim viris fe-
animae fidelium, sed infirmse, sicut in Prophela de minas esse, tam in hominibus, quam in animalibus.
hoereticis dicitur : Mulieres populi mei ejecistis de Unde nimius amor apud antiquos femineus vocaba-
domo deliciarum'mearam (Mich. n). Item mulier vel tur. Feraina quando in bonam partem accipitur, si-
uxor sapientia, ut est illud: Lwlare cum muliere ado- gnificat Mariam matrcm Domini, de qua Prophela
lescentim tuw (Prov. v). Haecmulier genuerat filios, ait : Femina circumdabit virum (Jer. xxxi); aut hu-
non filias, hoc est, virtutes, non vitia. Rursurn mu- militatem subjectorum. Quando autem in malam par-
lier in malam partem accipitur : mulier urbs Baby- tem, significat libidinem luxuriosorum. Senior est
lonia, quae totius mundi gerit figuram, ut in Apoca- adhuc viridior. Unde in sexto libro Ovidius ait:
lypsi: Vidi mulierem ebriam de sanguine sanclorum Senior inter juverremquesenemque.
(Apoc.xvn). Item mulier, haeretica pravitas, ut in Senioris autem nomen ant dignitatem magisterii, aut
Salomone : Mulier stulta el clamosa plenaque illece- maturitatem consilii significat. Unde in Epistola sua
bris (Prov. IX). Item mulieres, duae plebes, Judaica Petrus apostolus dicit : Seniores, qui in vobis sunt,
atque haeretica, ut in Zacharia : Ecce mulieres duw obsecroconsenioret teslis Christipassionutn (I Pet.\).
portantes amphoram (Zach. \), id est, diabolum, qui Et Joannes, Senior, inquit, electe Domwt (U Joan.).
185 DE UNIVERSO LIBRI XXII. - LIB. VII. 186
Et: Senior Gaio charissimo (III Joan.). Senes autem A . masculi, unde animalium ethomiiium corpora conci-
quidam dictos putant a sensus diminutione, eo quod piunlur. Hinc crealores parenles dicuntur. Multis
jam prse vetustate desipiant. Nam physici dicunt modis in Scripturis pater posilus reperitur : quia aut
stultos esse homines frigidioris sanguinis : pruden- naturaliter pater dicitur, ut Deus pater omniurn, a
tes, calidi. Unde et senes, in quibus jam friget, et quo sunt omnia, quia ab eo omnia originem habent;
pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde aut generatione, sicut nominatur ab eo, quod filium
cst, quod convenit sibi infantum setas et senum. genuit, ut est illud : Abraham genuit Isaac, Isaac
Senes enim per nimiam aetatem delirant, ptieri per autem genuit Jacob (Mallh. i), etc; aut posterita-
lasciviam, et infantes ignorant quid agant. Senex tem gentis ab eo ortae : sicut in Evangelio legitur,
antem tantum masculini generis est, sicut anus fe- Judaeos Domino dixisse : Pater noster Abraham est
minini. Senex mystice quando in bonam partem ac- (Joan. vin), et dives in inferno positus patrem voca-
cipitur, consummatsejustitiae significat hominem, et vit Abraham (Luc. xvi). ,Pater vero homo primus,
probatoescientiae : ut est illud in Genesi: Mortuus est Adam intelligitur : ut est iUudIsaise : Pater vester
Abraham senex et plenus dierum (Gen. xxv). Et in primus peccavit (Isa. XLHI).Item pater, mundussive
Salomone : Cani sunt hominis sensus, et mtas seneclu- diabolus est, ut in Evangelio : Vos de patre diabolo
tis, vita immaculata (Sap. iv). Quando vero in alte- B estis (Joun. viu). Et in Zacharia : Patres vestri ubi
ram partem ponitur, significat hebetudinem sensus, sunt (Zach. i)? Rursum patres apostoli, sive proplre-
et insipientiam erroris. Unde in Salomone scriptum tae, ul in psalmo : Pro palribus tuis nati sunt tibi filii
est: Cunquejam senex essef, depravatum est cor ejus (Psal. XLIV).Et doctrina dicitur pater, sicut Paulus
(III Reg. xi). Senectus autem multa secum et bona aliquibus fidelibus ait: Licet multos magislros habere-
affert et mala. Bona, quia nos a potentissimis domi- lis, tamen non mullos pulres. Ego enim per Evange-
nis liberat, voluptalibus imponit modum, libidinis lium in Christo vos genui (I Cor. iv). Aut venera-
frangit impelus, auget sapientiam, dat maturiora tione, sicut monastica disciplina docet monachos:
consilia. Mala autem, quia senium niiserrimum est ut illum, qui super eos pastor constitulus est, abba-
debilitate et odio. Subeunt enim morbi, trislisque tem et doininum vocent. Sed queeritur, cum Domi-
senectus. Nam duo sunt, quibus minuuntur corporis nus discipulis suis j'usserit, dicens : Patrem nolite
vires, seneclus et morbus. Senectus aliquando in- vocarevobis super terram, quia unus est Pater vester,
commoda praesentis temporis significat : aliquando qui in cwlisest: nec voceminimagistri, quia magister
candorem virtutum. Nam propheta Dominum pre- vester unus est Chrislus (Mallh. xxm), quare adver-
catiir in Psalterio, ita dicens : Ne projicias me in sum hoc preeceptum doctorem gentium Apostolus
lempore senectutis(Psul. LXX).Supplicat, ne tempore C i esse se dixerit : aut quomodo Vulgato sermone,
senectutis sua; projiciatur a Domino : quando fessa maxime in Paleslinae et jEgypti monasteriis se invi-
frt virtus corporis , plus indiget adj'uvari. Sed hanc cem patres vocent? Quod sic solvituf, aliud esse na-
senectutem non solum aetatemfinitam debemus acci- tura palrem vel magistrum, aliud indulgenlia. Nos si
pere : sed etiam cum tribulationihus crebris atque hominem patrem vocarnus, honorem aetati deferi-
martyriis robur animeeconsenescit. Candorem autem mus, noii auclorem nostrse ostendimus vitae : quia
virtutum significat illud, ubi scriptum est: Seneclus nec initium vitse ex eis habemus, sed transitum vitse
mea in misericordia uberi (Psal. xci). Senectus can- per eos accepimus. Magister quoque dicitur ex con-
didum caput habet. Quoesimilitudo (ut arbitror) hic sortio veri magistri. Et ne infinita replicem, quo-
juste datur Ecclesioe: quoniam omnia merita sancto- modo unus per naturam Deus et unus filius non prae-
rum tanquam cani capilis purissima Iuce fulgebunt. judicat caeteris, ne per adoptionem dii vocenlur et
Nec incassum addidit, mea : quia senectus humana filii: ita et unus pater et magister non preejudicat
morbis gravissimis sauciata lendit ad finem, quere- aliis, ne abusive appellenlur patres et magistri. Mater
lis onerosa, colore deformis est. At contra senectus dicitur quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim
Ecclesiaeadvilam ducit perpetuam,ad beatiludinem . quasi materia. Nam causa pater est. Mater significal
mirabilem, ad pulchritudinem singularem, ut lu- J Ecclesiam, ut est illud Psalmistae: Qui habitare facit
ceant, sicut angeli Dei. Haec de sexu hominum et tterilem in domo matrem filiorum twtantem (Psal.
gradibus aetatum nunc dicta sufficiaut. Jam de genc- cxn). Item mater est ccelestis Jerusalem, ut in Apo-
ralionis serie dicenda sunl aliqua. stolo : Qum autem sursum esl, libera est, qum est
CAPUT II. mater omnium nostrorum (Galat. IV). Iterum mater
De generationis prosapia. synagoga Judseorum intelligitur, ut est illud Jere-
Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque miseprophetse: In sceleribusveslris dimisi matrem ve-
is paterfamilias vocitalur. Pater autem dictus eo stram (Jer. L). Rursum patervel mater Babylonia sive
carnalis est, ut Psalmista dicit : Quoniam
quod patratione peracta filium procreet. Patratio generatio
Cnim est rei veneriae consummatio. Lucrelius : paler meuset maler mea dereliquerunt me(Psal. xxvi).
Paterfamilias aulem dictus, quod omnibus in fami-
Et bene patratiopatrum. Iia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria
Genitores autem a gignendo : et parentes, quasi pa- dilectione consulit, servorumque conditionem a filio-
rientes, et creatores. Crementum enim est semen rum affectu non discernit, sed quasi membrum unum
187 B. RABANIMAURI ARCHIEP. IffOGUNT. OPERUM PARS II. 188
complcctitur. Hinc enim exortuin cst nomen patris- A populi fideles per apostolorum prsedieationem in Ec-
familias. Qui autem inique dominantur in servis, clesia renati : sicut ait Apostolus : In Christo Jesu
hoc se nomine nequaquam putent appellari. Qui sit per Evangelium ego vos genui (I Cor. iv). Quibus per
autem paterfamilias mystice intelligendtrs, parabdla Psaimistam Dominus dicit : Venile, fiiii, audile me
evangelica docet, cunr ibi ita legilur : Simile cst re- (Psal. xxxin). Filii, hoereticorum discipuli, ut iu
gnum cwlorum patrifamilias, qtti exiit primo mane Job : Si multiplicuti fuerint filii ejus, in gtadio ertinl
conducere operarios in vineam suain (Mallh. xx). Quis (Job. xxvn). FHii, reprobi onmes : ut in Epislola
vero patrisfamilias sirnililudinem rectius lenel, quam Joannis : In hoc manifesli sunl fiiii Dei el filii dia-
conditor noster, qui regit quos condidit, et eleclos boli (I Joan. m). Filia, anima fidelis sivc Ecclcsia,
suos sic in hoc niundo possidet, quasi stibjeclos Do- ut in psalmo : Audi, filia, et vide (Psal. XLIV).Et in
minus in domo? Qui Irabet vineani, universam scili- malam parlem : Filia Babtjlonis misera (Psat. cxxxvi).
cet Ecclesiam, quia ab Abel juslo usque ad ultimiim Filia;, aiiimoe saiiclorum, ut in propheta : Ero vobis
electunr, qtii in fine niundi venturus est, quot san- in patrem, et vos eritis tnihi in filios el filias (Jer. vn).
clos prolnlit, qnasi tol palmites misit. Matremfami- Ilem filii reprobi omnes, ut in Isaia : Prwparale fitios
lias inde vocari, quia per quamdam juris solemnita- occisionis in iniquilate patrum suorutn (Isa. xiv).
tem in familiam transit. Tabuloeeniin malrimoniales B Filii autem ideo in legibus liberi appellanlrrr, ut islo
instrumenla emptionis suae sunl. Alias sicut ma- vocabulo secernantur a servis : quia sicut servtis in
trona est mater prinn pueri, id est, quasi mater poteslate est Domini, sic filius in potestate est patris.
nati : ila materfamilias illa est, quaeplures enixa est. Inde eliam lit filio emancipatio, ut sit liber a patre :
Nam farnilia ex duobusesseincipil. Spiritaliteraulem sicul fit servo manu remissio, -ut sit libertus a Do-
mater omiiium fidelinm sancta est Ecclesia, quoequo- mino. Item Iiberi dicti, qui ex Iibero sunt matrimo-
tidie Deo filios general per sacrauiciiia divina et ver- nio orti. Nam tilii ex libero et ancilla servilis condi-
biim Evangelii. Itein Jerusalcin ccelcslismaler nostra tionis sunt ; semper enim qui nasciliir, deteriorem
dicitur: ut est illud in Apostolo : Illa, inquit, qum par.enlis statum siiniit. Nalurales autem dicunttir in-
sursnm esl Jernsaiem, libera est,qttw esl mater nostra genuarum concubinarum filii, quos sola natnra ge-
(Gal. rv). Nani familia pro servis abttsive, non pro- nuil, non boneslas conjugii, idem pueri a pube.
prie, dicitur. Jttxta allegoriam autem faniilia Adoplivus filius est, qui aut patre jusio aul avo aut
Cbristi plebs est Christiana, quae in sancla versa- proavo ctijirs potestate per mancipationem est tradi-
lur Ecclesia , ut supra oslcndimus. Unde dicitur irr tus in alicnam polestalem, qui utritisque fert nomen,
oratione saccrdotis ad Doininum : Familiam tuam , ut Fabius Emilius, vel Scipio Paiilinus. Mystice au
qumsumtts, Domine, conlinuu pictute cuslodi : quia C tem adoptivi (ilii inlelligunUir csse Clirisliani, quos
aliter illaesa servari non polest, nisi ejus prolectionc Deus Paler mittens unigeniuim Filium suiim im-
muniatur. Avus patris pater est ab aevo dictus , id mensa gratia per Spirilus sancti donum in lociim
est, ab antiquilate. Proavus avi patcr est, qnasi adoplavit filiorum. Unde et ApostOltis atl credentes
prope avtim. Abavus proavi pater jam longe ab avo. ait : At ubi venit pteniludo temporis, mkit Detts Filium
Atavus abavi pater. Tritavus alavi paier, quasi le- sman, fnctum ex muliere, faclum sub lege, ttt cos
travus , id est, quartus snpra avtiiir. Sed tritavus qui sub lege erant, redimerel : ttt adoplionem filio-
uliimum cognationis nomeri est. rum reciperemus. Quoniam autem estis filii Dei, mi-
CAPUT III. sil Dcus Spiritum Filii sui in corda nostra, claman-
De ordiiiibus fdiorum. tem, abba Pater. llaqne jam non est servus, sed filius.
Quadriparlitus esl autem ordo filioruni ita : uni- Quod si filius, et hwrcs per Deum (Gal. rv). Gernini
genitus, primogenitus, medius, novissinuis. Primo sunl non dtio taiilum simul nati, sed eliam plurcs.
genilus, ante quem nullus : uiiigeiiiltis, post quem De geminis autem unus abortivus : aller, qui legi-
nullus : medius, inler omnes : iiovissimus, post om- timenatus fueril, volpicns noiniiiatiir. Gernini airtcm
nes, idem et minimus a monade. Novissinrus aulcm, n in Scripluris juxta allegoriam duo populi intclliguu-
propter quod novus, quia caeteri proccedendo anli- tur, hocesl, Judseorum et genlilium. Hos prsefigu-
quiores existunt. Quatuor etiam rnodis filii appel- rabant illi gemini Rebeccae, quos genuit Isaac pa-
lanlur : notura, imitationc, adoptione, doctrina. triarcbae. Unde ipsa Rebecca dum perrexisset, ut
Nalura veluti cnm dicuntur (ilii Ahraha: Judoei.Imi- adoraret et consuleret Dominum, tale ab eo accepit
tatione, ut ipsius Abrahse fidem iiniianles ex genti- responsum : Dttw. genles in utero tuo stinl : et duo
bus dicente Evangclio : Polens csl Deus de lapidibus voptdi ex ventre luo dividentur, populusquepopulum
hlis suscitare filios Abraliw (Mttlth. m); vel sicul superabit, et major serviet minori (Gen. xxv). Quod et
eosdem Juda;os Dorniniis filios esse iiieil cliaboli aliter juxta tropologiam intelligi polest. Siqttidein
duae genles
(Joan. vui), a quo non nati, sed queiri ftieranl imi- et in singiilis nobis boc dici potesl, quod
tati. Adoplione quoque, quod humana constieludine et duo populi sint intra nos, vitiorum scilicet atque
niilli licet nescire : vel sicul nos Dco, non nattira, virtutum. Sed isle nrinor esl, ille major. Semper
;;cd arliiptiuiie dicimus : Paler nosler, qtti es in cwlis enim plnres sunl mali, quani boni, et vilia numero-
(Mattli. vi). Doctrina, sicul Apostolus filios suos siora sunt virtutibus : sed tamen et in nobis gratia
pppellat eos, quibus Evarigelium praedicavit. Filii Dei populus populum superat, et major scrviel mj-
«aq DE UNIVERSO LIBRI XXH. — LTO. TH. 190
noii. Serviet eniin carp spiritui, et vitia virtutibus \. laiis in fide et bonis operibuS *enj'ungit. Quod ibi
cedunt. Posthumus vocatur eo quod post humatio- lironslralur, ubi fideles de gentibos semen Abrahse
ncm patris nascitur, id est post obitum. Isle et de- nuncupantur. Unde Apostolus dicit : Non omnes
functi nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui qui ex Abraltam nati sunt, ftlii dicuntur Abraham;
dcfuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. No- sed qui ex fide Abrahw sunt, illi mstimantur in se-
llius dicilur, qui de patre nobili et matre ignobili mine : quoniam qui ex fide sunt, itli fitii 'sunt Abralim
gignilur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomcn (Rom. ix). Proximi autem niyslice fide propinqui
Graecum, et in laiinitate defecit. Huic contrarius est intelligiiiitur : ut est illud in Salomone : Venite ct
spurius, qtii de nratre nobili et patre ignobili nasci- manducate et bibite et inebriamini, proximi (Sap. ir).
tur. Item spurius patre incerto, matre vidua genilus, Vieini, propinqui, ut in Exodo : Assumet vicinum
velut tanltim spurii filius : quia muliebrem naturam suum, qui conjunclus est domui sum (Exod. xn). Et
veleres spuriam vocabant. Latine autem sprrrii, qrrasi in Salomone : Melius est vicinus juxta, qnam frater
cxtra puritatem, id est quasi immundi. Lcgitur enim procul (Prov. xxvu). Fralres dicti eo quod sint ex
in libro Regura virspurius, nomine Goliath, de castris eodem fructu, id est, ex eodem nati seminc. Germani
Philislinorum processisse, quem David vicil, alque vero de eadem genilrice manantes, non (ut multi di-
percussit (I V.eg.xvn), quod significat Redemptorem jj cunl) de eodem gennine, qui tantum fratres vocan-
nostrum, qni forlis manu Golialh, qui transmigrans tttr. Ergo fratres ex eodem frttctu, germani ex ca-
interpretalur, et significat diaboli superbiam, singu- denr genitrice manantes. Uterini vocati, quod sint
lari cerlamine congressum prostravisse, ac popnlum ex diversis patribus et utero uno editi : nam uterus
Dei a timore ejus eripuisse. Nepos est, qui ex filio tantum nrulieris est. Qualuor autem modis in Scri-
natus est. Dictus autem, quasi natus post. Primum pturis divinis fratres dici constat : natura, gcnte,
enim filius nascrtur, deinde nepos. Gradus enim cognalione, affectu. Nirtura, ut Esau et Jacob, An-
subslituiionis est. Hinc et posteritas, qttasi postera clreas et Petrus, Jacobus el Joannes. Genle, ut onr-
aetas. Nepos autem uiriusque sexus est. Nam ut nes Judsei fratres inler se vocaniur. Unde dicit in
neptis dicamus, in jure est propter discrelianem Deuteronomio : Si autem emeris fralrem tnum, qui
successionis arnissam. Pronepos est, qui ex ncpote est Hebrmus (Deut. xv). Et Apostolus : Optabam, in-
coneeplus natusque est, et dictus pronepos, quasi quit, ego anathema esse a Ghrislo pro fralribus meis,
natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vo- qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt
cari et progenies, quia non est in eis longa posteri- Israelitm (Rom. ix). Porro cognatione fratres vocan-
tas. Sicut aulem inferius lbnge editi progenies di- tur, qui sunt de una familia, id est, palria, quas La-
cuntur : ila superius proavi, alavi, qui et progeni- C tini paternitates interpretantur, cum ex una radice
lores appetlantur, quasi porro generanles. Pronepos mulla generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit
dictus, quia prope non potest. Abnepos, quia se- Abraham ad Lot : Non sit rixa inter me et le, et in-
jungitur a nepote. Etenim inter illom et nepotem ter pastores tuos et pastores meos, quia omnesnos fra-
pronepos. Adnepos, abnepotis filius. Trinepos ad- tres sumus (Gen. xirr). Et certe Lot non erat frater
nepolis filius quia pOst ncpotem quarlus in ordine Abrahae : sed filius fratris erjusAaron. Quarto nrodo
est, quasi tetranepos. Minores aulem non dicimus, affectu fratres dici, qui in duo scinduntur, spiritale
nisi quoties graduum deflcil nomen, ut puta frlius, et commtme : spiritale, quoniam omnes Christiani
hepos, pronepos, abnepos, atnepos, trinepos. Ubi fratres vocamur : ut: Ecce quam bonum el quam ju-
isli gradus clefecerint, merilo jam dicimus minores cnndum hubitare fratres in unum (Psal. cxxxri); in
sicut et majores dicimus pro patre palris, avi, pro- commune, cum et omries homines exuno patre nali
avi, abavi, atavi, trilavique vocabulum. pari inter nos germanitate conjungimtis, Scriptura
CAPUT IV. loquente : Dicite his qiii oderunt vos : Fralres noslri
vos estis. tJermana lla inteiligitur, ut germanus ea-
De agnatis et cognatis. dern genitrice manans. Mystice Christus frater ost,
Agnati dicfi eo qrtod accedairt pro natis, dum de- " de qtro in Canticis cahticorum dicit : Frater meus et
sunt filii. Qui ideo prius in genere agnoscuntur : eqo illi (Cant. vm). Item fralres, Apostoli, sive om-
quia veniunt per virilis sexus personas : veluti fra- nes sancii, ut in psalmo : Narrabo nomen tuum fra-
ter eodein patre natus, vel frairis filius, nepos, vel tribus meis (Psal. xxr). Et in aHam paftem, itt in
ex eo iterum patrutts. Cognati dicti, quia suntetipsi Jbb : Fratres mei prwlerierunt me sicut lorrens (Job.
pvopinquilale eognationis conjuncti, qui inde posl vi). Amici, aposfoli vel omnes sancti: ut in Evan-
agnatoshabentur, quia per Terniriinisexus personas gelio : Jam non dico vos servos, sed amicos (Joan. xv).
venirtrtl : ricc sunt agnnti, sed alias naiurali jure Et in aliam partem : Amice, quomodo huc intrasli twn
cognati. Proxiirius propter proximilatenr sanguinis habens veslem nuptialem (Watth. xxri) ? Sodales apo-
appellatus. Corrsanguinei eo qrrod ex uno sanguirie, sioli, ut in Camicis canlicorum : Ne vaguri incipiam
id est, ex uuo patris semine nati sunt. ln Scriptura per greges sodalhtm tuorntn (Canl. r). Soror autem,
ergo sacra non tantum rlli cognali dicuntur, qui ul frater. Nam soror est ex eodem semine, dicta
hislorialiter quadam proximitate consanguinitatis quod sola cum fratribus in sofie agnalionis habca-
sociati videntur : secl eliara illi, quos cognatio spiri- tur. Mystice autem sororis nomina sancta 'Eccfesia
191 B. RABANIMAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 192
vel anima fidelis accipi potest. Unde in Cantico can- A xxn). Item nuptise socielas angelorum et hominum
ticorum sponsus ad sponsam dicit : Quam pulchra; per Dominum Christum facta, ut in Evangelio : Et
sunt mammmtum,soror mea sponsa! Pulchriora ubera vos similes hominibusexspectantibusdominum suum,
lua vino: et odor unguentorum tuorum super omnia quando revertalur a nuptiis (Luc. xri). Thalamus
aromata (Cant. iv). In mammis sancti doclores in- uterus virginis Mariae, ut in Psalmo : Et ipse tan-
teliiguntur propter consolationem infirmorum, et quum sponsus procedensde thalamo suo (Psal. xvm).
parvulorum sustentationem, quse lacte exprimitur. Thalami corda sanctorum, ut in Ezechiele : Osculum
In uberibus suavitas gratiae designatur, quae pul- reconciliatio hominis in Deum : sicut de prodigo filio
chrior est austeritate legis. In odore unguentorum dicitur : Et osculatus est eum (Luc. xv). ]Et iri Apo-
fama suavissima insinuatur diffusae fidei, quse per slolo : Reconciliati sumus Deo per mortem Fitii ejus
tolum orbenr spargitur. Haecquoque legi veleri prae- (Rom. \). Et in malam partem : Juda,osculo filium
fertur, quae in sola Judaea coangustata diu latebat. hoministradis! (Luc. xxrr.) Risus gaudiura sempiter-
Fratrum patrueles dicli eo quod patres eortim ger- num, sicut in Salomone pro Ecclesia dicitur : Et ri-
mani fratres inter se fuerunt. Consobrini vero vocati, debit in die novissimo(Prov. xxxi). Et in aliam par-
quia aut ex sorore et fratre, aut ex duabus sororibus tem : Ego quoque interitu vestro ridebo (Prov. i).
sunt nali, quasi consorini. Matrueles aulem mater- B Arrabo dicta, quasi arrha bona. Quod enim datur pro
terae filii sunt. Sobrini, consobrinorum filii. Patruus conjugio, bene datur : quia conjugium bonum est.
frater patris est, quasi pater alius. Unde el moriente Quod vero causa fornicationis aut adulterii, malum
patre pupillum prior patruus suscipit, et quasi filium est: idcirco arrabo non est. Dicta autem arrha a re,
lege tuetrrr. Avunculus est frater matris, cujus no- pro qua traditur. Est autem arrha non solum sponsio
men formam diminutivi habere videtur, quia ab conjugalis, sed etiam pro qualibet promissa re data,
avo venire monstratur. Amita est soror patris, quasi ut compleatur. Proci, nuptiarum petitores, a pre-
alia mater. Matertera, soror matris quasi altera ma- cando et petendo dicti. Pronuba dicta eoque nuben-
lcr. Socer, quia filiam dedit. Gener, quia filiam du- tibus prseest, qusequenubentem viro conjungit, ipsa
xit. Gener autem dictus, quod asciscatur ad augen- est et paranympha. Narn nymplra sponsa in nuptiis,
dum genus. Socer autem et socrus, quod generum et nympha prolabationis officio, quod et ad nomen
vel nurum sibi associat. Vitricus est, qui uxorem ex nubentis aUudit. Conjugesappellati propter jugum,
alio viro filium aut filiam habentem duxit: et dictus quod imponitur matrimonio coiijungendis. Jugo enim
vitricus, quasi novitricus, quod a matre superduca- nubentes subjici solent propter fuluram concordiam,
tur novus. Privignus est, qui ex alio patre natus est: ne separentur. Conjuges autem verius appellantur a
et privignus dici putatur, quasi privigenus, quia C prima dispositibnis fide, quamvis adhuc inter eos
prius genitus. Unde et vulgo ante nalus dicitur. ignoretur conjugalis concubitus : sicut Maria con-
Vocabula haec a gente videntur declinata : genitor j'ux Joseph vocatur, inter quos nec fuerat nec fu-
genitrix, agnati agnatse, cognati cognaiee, progenito- tura erat carnis ulla commislio. Matrona est, quae
res progenitrices, germani germanee. jam nupsit, et dicta matrona, quasi mater nati: vel
quia jam mater fieri potest. Unde et matrimonium
CAPUT V. dictum. Distinguitur autem inter matronam et ma-
De conjugiis. tremfamilias. Nara matronae, quae jam in matrimo-
Vir sexum significat, non conjugium, nisi adje- nium convenerunt: matres, quaegenuerunt: matres-
ceris, vir ejus. Maritus vero etiam sine adjeclione familise, quseper quamdamj'uris solemnitatem in fa-
conjugem sonat, el a mare maritus, quasi mas. Est miliam mariti transierunt. Monogamus dictus, qui
enim nomen primsepositionis, quod facit in diminu- uni tantum nupsit. Monos enini apud Grsecosunum
tione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab dicitur : gamos nuptiae interpretantur. Digamus ati-
spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum ma- tem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi
trimonii cauliones sibi invicem emittebant, in quibus duarum vel trium maritus. Vidua vocata, quod cum
" viro duo fuerint, nec circa consortium alterius viri
spondebant se invicem consentire in jura matrimo-
nii, et fidei jussores dabant. Unde et admissum est, post mortem conjugis primi adhseserit. Nam quae
ut sponsum dicamus virum ab spondendo, et spon- alteri post mortem prioris viri nupserit, viduse non
sam similiter. Cseterum proprie spondere veUe est. dicunlur. Item vidua quod sola sit, nec circa consor-
Ergo sponsum, non quia permittitur, sed quia spon- tium allerius viri conjugaliajura cuslodiat. Fratris
del et sponsores dat. Sponsus Christus ideo, quod a uxor fratrissa vocatur : mariti frater levir dicitur.
Patre ab inilio sit repromissus, ut in Psalmo : Et Duorum inter se fratrum uxores janitrices vocantur,
ipse tanquam sponsusprocedens de thalamo suo (Psal. quasi eamdem januam terentes, vel per eamdem ja-
XVIII).Sponsa Ecclesia, quae utique divinis sponsio- nuam iter habenles. Viri soror glos appellatur. Soro-
nibus sit promissa, ul in Cantieo canticorum : Veni ris vir speciale nomen non habel, nec uxoris frater.
a Libano, sponsa, veni a Libano (Cant.w), hoc est, Matrimonium esl nubilium justa conventio et condi-
a candore baplismatis. Nuptise copulatio Verbi Dei tio. Conjugium est legitimarum personarum inter se
et carnis, ut in Evangelio : Simile est regnum ccelo- coeundi et copulandi nuptise. Tribus autem ob cau-
rum homini regi, qui fecit nuptias filio suo (Matth. sis ducitur uxor. Prima est causa prolis, de qua legi-
193 DE UNIVERSO LIBRl XXII. — LIB. VII. 194
tur in Genesi : Et benedixiteos dicens : Crescile et A. liam (I Cor. i). Et propheta : Generalionem, inquit,
multiplicamini (Gen. i). Secunda causa adjutorii, de ejus quis enarrabit? (Isa. LIII.) Et in psalmo de.ipso
qua ibi in Genesi dicitur : Non est bonum essehomi- legitur : Speciosus forma prm filiis hominum (Psal.
nem solum : faciamus ei adjutorium simite sibi (Gen. XLIV).In uxoreautemejus simililer illa quatuor, quse
n). Terlia causa incontinentiae. Unde dicit Aposto- anle numeravimus, inveniuntur, hoc est, pulchri-
lus, ut qui se non continet, nubat (/ Cor. vn). In tudo, genus, divitiae, mores. Nam in Cantico can-
eligendo marito quatuor exspectari solent: virtus, ticorura de ejus pulchritudine ita dicitur: Pulchra
genus, pulchriludo, sapientia. Ex his sapientia po- es, amica mea, suavis et decora, sicut Jerusalem
tenlior est. Ad amoris effectum refert lraecquatuor (Cant. i, IV). De genere quoque ejus dicitB. Petrus
Virgilius de jEnea, quod his Dido impulsa est in apostolus: Vos genus regium el sacerdotale (I Pelr.
amorem ejus : pulchritudine : n). De divitiis illius scriptum est: In operibus ma-
Quem sese ore ferens ! . . . nuumitlius divitiw multw. Honestatem autemjnorum
virtute : illius pene omnis Scriptura sacra prsedicat. Unde non
. . . Uuamforti pectore et armis! est necesse aliquod exemplum inde ponere. Hic
oralione : ergo vir virgo est in carne, et monogamus in spiritu,
Heu quibus ille B quia aliam sponsam nescit praeter sanctam Eccle-
JactalusfatisI Quasbefla exhaustacanebat I siam catholicam. Cui ipsa sponsa dicit in Cantico
genere: Canticorum. Dilectusmeus mihi, et ego itli (Cant. n).
Credoequidem(nec vana Ddes)gemrsessedeorum. Qui uxori suae dotem dedil, quando pretium san-
Item in eligenda uxore quatuor res impellunt homi- guinis sui pro ea fudit. Arrham tribuit, quando gra-
nem ad amorem : pulchritudo, genus, divitiae, mo- tiam Spiritus sancti illi dans aeternamin ccelis hse-
res. Melius tamen si in ea mores magis quam pul- reditatera promisit. Unde Aposlolus de eodem spi-
chritudo quaeratur. Nunc autem illse quseruntur, ritu ait: Ipse est pignus hmreditatis nostrm (Eph. i).
quas aut divilise aut formae non quas probitas mo- CAPUT VI.
rum commendat. Ideo aulem feminaesub viri pote- De morte.
state consistunt, quia levitate animi plerumque de- Mors dicta, quod sit amara, vel a marte, qui est
cipiuntur. Unde et sequum erat eas viri auctoritate effeclor mortium, sive a morsu hominis primi, quod
reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innu- vetitse arboris pomum mordens mortem incurrit
ptas, quamvis perfectae eelatis essent, propter ipsam (Gen. HI). Tria sunt autem genera niorlis; acerba,
animt levitatem in tutela consistere. Mystice autem immatura, naturalis. Acerba infantum : immatura
viri nomine aut Chrislus intelligitur, qui.est spon- C j'uvenum : merita, id est, naluralis senum. Vivi ali-
sus Ecclesiae, aut spiritus hominis, id est mens et ra- quandojusti intelliguntur, qui consistunt in aeterna
tio, quse animam regit, et in ea dominatur. Nam vir vita. Unde est illud : Ptacebo Dominoin regione vivo-
et uxor ejus Christus et Ecclesia. Unde dicit Apo- rum (Sap. iv). Et in aliam partem : Laudavi magis
slolus : Viri, diligile uxores vestras, sicut et Christus morluos quam viventes(Eccl. iv), hoc est, bono fine
dilexit Ecclesiam (Eph. \). Similiter et sponsus et consummalos, quam vivenles in peccalis. Morlui
sponsa eamdem rem significant: quoniam sponsus enim aliquando peccatores vel infideles significant,
Christus inde est dictus, ut supra ostendimus, quia ut est in Evangelio : Sine morluos, ut sepetiant mor-
a Patfe ab inilio fuit proraissus. Unde et in psalmo tuos suos (Matth. vin). Et in bonam partem : Beati
legilur : In sole labernaculum suum, et ipse tanquam mortui qui in Domino moriunlur (Apoc. xiv). Unde
sponsus procedens de thalamo suo (Psal. xvm). scriptum est in Psallerio : Pretiosa in conspecluDo-
Sponsa vero ejus est Ecclesia, quae utique divinis mini mors sanclorum ejus (Psal. cxm). Et in Apo-
sponsionibus fuit promissa. Unde in Cantico Cantico- stolo : Mortui enim, inquit, eslis, et vita veslra abs-
rum dicitur: Veni rfe Libano, sponsa mea, veni de condita est cum Christo in Deo (Col. m). Mors au-
Libano , veni (Cant. iv). Libanus candor, interpreta- tem non solum carnis obitum, sed eliam interitum
D
tur, id est, anima bonis actibus candidata. Quam animse et damnalorum inferni significat. Unde scri-
tertio sponsus hortatur, ut veniat; primo viventem ptum est: Quocunque die comederitis ex eo, morte
in carne per bona opera; secundo absoluta carne ad moriemini (Gen. 11). Et alibi Salvalor ait. Si quis
percipiendam vitam beatam; tertio recepto corpore sermonem meum servaverit, mortem non videbit in
ad perfruendum post resurrectionem gaudio perfe- mlernum (Joan. vnr). Et rursum : Ego sum, inquit,
clo. Itenr in contrariam partem vir ponitur : ut esl resurrectio et vila : qui credit in me, non morietur in
illud in Genesi: Pulchra facie valde virgo, quam vit mlernum (Joan. xi). El in Psalterio scriptum est:
non cognoverat (Gen. xxrv), id est diabolus, qui ple- JMorspeccatorum pessima esl (Psal. xxxm). Morlem
ruraque rnentem cogitatione corrumpit. Conjugium peccatorum illam dicit, quse ab homine non potest
vero spiritale, hoc est, conjunctio Christi et Eccle- intueri, quam non solum malam, sed etiam pessi-
siasmulta bona in se habet, quia illud, quod dixiraus mam esse profitetur. Revera pessima, quoniam eara
in viro eligendo, maxime viget in Christo, hoc est. aeterna poena comitatur. Viventes mundo et morlui
virtuset sapieutia, genus et pulchriludo. De qua aii Deo peccatores intelligrrntur in psalmo : Descendunt
Apostolus : Christum dicoDei virlutem et Dei sapien- in infernum viventes(Psal. LIV).Cadaver aulemest,
198 B. RABANI MAURI ARCHrEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 196
si insepultum jacet. Nam cadaver nominalum a ca- A gis inlerfectionem; supervixerant enim deteriora me-
denclo, quia jarn stare non polest. Quod dum por- lioribus. Sed hoec monstra, quae in significalionibus
tatur, exseqnias dicimus, crematum reliquias, condi- dantur, non diu vivunt, sed continuo, ut naUrfue-
tum, jam sepultum. Corpus arrtemconsuetudine dici- rint, occidunt. Inler portentum autem etportentuo-
tur, ut est illud : Cum corpora luce carentum. My- sum differt. Nam portenta sunt, quoetransfiguran-
stice cadavera infidelium corpora significant, ut- esl tur, sicut fertur in Umbria mulierem peperisse1ser-
illud in Propheta : Et impleam vallem J>osaphatcum pentem. Unde Lucanus : Matremque suus conterruit
cadaveribusmorluorum (Joel. rrr). Item in<aliam par- infans. Portentuosa vero levem sumunt inutataonem;
tem ponuntur, ut illud in Psalterio : Posuerunt ca- ut exempli causa cum sex digitis nati. Portenta igi-
davera servonim tuorum (Psal. LXXVIH).Dfefunctus tur vel portentuosa' exi&tunt, alia magnitudine tolius
vocatur, quia complevit viloe officium. Nam dicimus corporis ultra communem hominum' modum, quate-
functos. officio, qui officia debita compleverunl. nus fuit Titan in novem jugeribusjacens, ttomeio
Unde est: El honoiibus functus. Hinc ergo. defun- lestantc. Alia pravitate lotius corporis, ut naui, vei
ctus, quod ab officio-sit vitse deposilus, sive quasi quos Greecr Pygmaeos vocant, eo quod' sint staliiree
diem functus. Sepullus autem dictus eo, quod jam cubitalis. Alia, magnitudine parlium, veluti capite
sine pulsu et palpitatione est, id est, sine motu. Se- Biinforrai, aut superfluis^merabrorum partibus, ut bi-
pelire est autem condere corpus. Nam humare cipites et trimani, vel cynodentes,quibus geminipro-
obruere dicimus, hoc est, humum injicere. Septiltus cedunt dentes. Alia defectu partium, in quibus al-
autem non vitiis obruiurn aul damnatum in inferno tera pars plurimum defecit ab allera, ut manus a
significat. Unde dicilur : Mortuus esl et dives, et se- manu, vel pedes a pede. Alia diseissione, ut sine
puttus est in inferno (Luc. xv). Sepulcrum vero alle- manu aut capite generata, quos Graecesteresios vo-
gorice corpus peccaloris Lntelligilur, morluain vitiis cant. Alia per numeria (sic), quando solum caput aut
animam inlrinseeus netinens. Et in Evangelio dicL- crus nascitur. Alia, quae in parte transfigurantur: qtii
lur : Quia similes estis sepuicris dealbulis, qum a fo- leonis habet vullum vel canis, vel laurinum caput
ris parettt hominibus speciosa, inlus vero plena sunt arrt corpus, ut Erfasi dememorairt genilum Minotau-
ossibus inortuorum (Mttllh. XXIII). Aliquando tamen rum, quod Graeciheteromorphian vocant. Aiia, qu;c ex
sepulcrum memoriam nrortis et resurrectionis Do- omni parle Iransfiganlur in alienoecreationi3 porten-
mini significat, ut in Isaia : Et erit, inquit, sepul- tum, ut ex muliere vitulum dicil histori» genera-
crum ejus gloriosum (Isa. xi). tumi Alia, quaesine transflguratione mutationem ha-
CAPUT VII. bent locorum, ut oculos in pectore, vel in fronle :
De porleniis. C aures supra; in tempore : vel sicut Aristoteles- tradi-
Portenta esse Yarro ait, quse contra naturam nata dit quemdam in sinistra parle jecur, in dextra parte
videnlur : sed non sunt conira naturam : quia divina spleu habuisse. Alia, secundum connaturationein,
voluntale fiunt, cum voluntas Creatoris cujnsque ul iu alia>manu digili plures connaturali et cohse-
condiue rei natura sit. Unde et ipsi genliles Detim rentes reperiunt, inalia minus, sive in pedibus. Alia
modo rraturam, modo deum appcllant. Portenlum secuudum iinmaturam et internperatam creatiorrern,
ergo fil non conlra naUiram, sed contra quam est sicuthi, qui denlati nascuntur, sive barbati vel cani.
noia nalura. Porlenta autem ct ostenla, monstra al- Alia complexu plurimarum dilferenliariim, sicutillud,
que piodigia ideo nuncupantur, quod porleudere quod dixiinus in Alexandro muliiforme portentum.
alque ostendere, lnoiislrare ac procdicere aliqua fti- Aliacommistione generis, utandrogyniethermaphro-
lura videntur. Nam portenta dicta perhibentur a dilae nuncupantur. Ermaphrodiice autem nuncupati
porlendendo , id est prscosiendendo. Oslenta au- co qtiod in eis uterque sexus appareat. Erma quippe
tcm, quod ostendere quidquain fuUiruin videantur. apud Graecosmascuius, aphrodi femina nuncupatur. Hi
Prodigia, quod porro dicant, id esl ftitura procdi- dexlram mamillam virilem, sinistram muliebienr ha-
cant. Monstra vcro a monilu dicta, quod aliquid si- bentes, vieissim coeundo et gignunt el pariunt. Sicut
gnilicando dcmonslrcnt: sive quod slatini nionstreiii auicm in singulis gentibus qtuedam monstrasunl ho-
quid appareal. Et hoc proprietalis est, abtisione la- minum:ita et in universo genere huniano quoedam
inen scriplorum plerumque corruinpilur. Qtuedam inonstra sunt gentium, ut gygantes, cynocephali,
aulem portenloruni creationes in signilicatioriibus cyclopes, etcsetera. Giganles dictos juxta Groeciser-
futuris conslitulae videnlur. Vttlt eninr Deus inler- monis etymologiam, qui eos gegines existimant,, id
dura ventura significareper aliqua nascenlium noxia, est, terrigenas eo quod' eos fabulose pariens terra
sicut per somnos et pen oracula qua proemoneat et iinniensa mole et simiies sibi genneril. Ge enim
significet quibusdam vel gentibus, vel hominibus fu- terra appellalur: genos, genu*: licet et teTPaefilios
turara cladem; quod plui imis eliani experimcnlis vulgus vocet, quorum geiius incertunr est. Falso au-
prohatum est. Xerxeu q.uippe vulpes ex equa creata tein opinanl.nr quidam imperili de Scripturis-sacri»
solvi regnum porlendit. Alexandro ex muhere mon- prsevaricatores, angelos cunr liliabus hominum ante
struin creatum, quod superiores corporis parles ho- diluvium conculiiiisso, el exinde natos- gigantes, id
minis, sed mortuas habuerit inferioi iiin diversarunr est, nimium grandes-et fortes viros, de quibus terra
bestiarum, sed viventes siguificasse rcpcnlinain rc- coiupleta est. Cyiiocephali appellanUrr eo quod ca-
197 DE UNIVERSO LIBRI XXR. — LIB. VII. 198
nina capita habeant, quosque ipse latratus magis A gantes sub cantu in naufragia trahehant. Secundum
bestias quam homines confitelur : hi in India na- veritatein aulem merelrices fueruni, qu» transerm-
scunlur. Cyclopes quoque eadem India gignit, et tes, qtioniain deJuccbanl ad egesUteui, his fictse
dicti cyclopes eo quod unum hahene oculum in sunl inferre naufragia.' Alas autaini habuisse et urr-
fronte media perliibentur. Hi et agriophagiloe dieur- gulas, quia anior et volat et vulnerat; atque in flu-
tur. propter solas ferarum carnes, quas edunt. clibus commorasse dicuntur, quia fluctus Venerem
Lemnias in Libya credunt truncos sine capite nasci, crcaverunt. Scyllam quoque ferunt feminam capiti-
et os et oculos habere in peclore. Alios sine cervi- bus succinctam caninis cum latratibus, magnis pro-
cibus gigni oculos habentes in humeris. In ultimo pter frelum Siculi maris, in quo navigantes vertici-
autein Orientis monslruosoegenlium facies scribun- bus in se conciirrenlium undarum exterriti latrare
tur. Alioesine naribus sequali totius oris planitie in- exislimant undas, quas sorbentis sestus vorago colli-
formes habenles vultus. Alii labro subteriore adeo dit. Fingunl et monslra quaedam irrationabilium
promiiiente, ul in solis ardoribus totam ex eo.faciem animanlium, ut Cerberum inferorum canem tria
contegant dorinienles.. Aliis concreta ora esse-mo- capita nabentem : significantes per eumtres aetates,
dico tantum foramine, calamis avenarum haurientes per quas mors horninem devorat, id est, infantiaro,
paslus. Nonnulli sine linguis esse dicuntur, in vicem g juventulem, seneclutem; quem quidem ideo diclum
sermonis utentes nutu sive nrotu. Panotios apud Cerberutn putant, quasi creovorum, id est, carnem
Scylhiam esse ferunt, tam diffusa magnitudine au- vorans. Dicunt et Hydraru serpentem cum novem
rium, ut omne corpus contegant: pan enim Graeco capilibus, quae Laline Caedradicitur, quod uno cseso
sermone omne, otbiin aures dicuntur. Artabatice in tria capila excrescebant. Sed constal llydram locum
./Eihiopia proni, ut pecora, ambulare dicuntiir. fuisse einananlem aquas, vastantein viciiiain civita-
Quadragesimum aevi annum nulliis supergreditur. tem, in quo, uno meatu clauso, multi errmipebant.
Satyri homunciones sunt aduncis naribus, cornua in Quod Herculcs videns, loca ipsa exussit, el sic aqua
frontibus, et caprarum pedihus similes: qttalem in clausil mealtis. Nam Hydra ab aqua dicta est. Hujus
soliludine Aulumus (Anlonius] sanctus vidit, qui nrenlionem facit Ambrosius in similitudinem haere-
etiam interrogatus a Dei servo, respondissc fertur, sium dicens : Haeresisenim quasi quaedamHydra fa-
dicens : Morlalis ego sum, unus ex accolis eremi, bularuin vulneribus suis crevit, et dum saepe recipi-
quos vario delusa errore genlititas faunos salyrosque tur, pullulat igni debita, incendioque perilura. Fin-
colit. Dicunt quidam esse silvestres homines, quos guut et Chimaeram triformem bestiam, quae ore est
nonnulli fatuos ficarios vocant. Sciopodum gens fer- leo, postremis partibus draco, media capra. Quam
lur in jElhiopia singulis cruribus et Geleritate mi- G' quidam physiologi non animal, sed Giliciaemontern
rabili, quos inde sciopodas Groeci vocant co quod esse aiurrt, quibusdam locis leones el capneas nu-
per aestumin terra resupini jacentes pedum suorura trientem, quibusdam ardentem, quibusdam serpenti-
magniludine adumbrantur. Antipodas in Libya plan- bus plenam. Hunc Bellerophontis habitabilem fecit.
tasversas habent post crura, et octenos digitos in Unde Chimaeram dicitur occidisse: Centauris autem
planlis. Ippodes in Scylhia sunt, humanam formam species vocabulum indidit, id est, hominem mistum
et eqninos pedes habentes. In India fcrunt esse gen- equo. Quos quidem equites Thessalorum dicunt:
lem, qui Macrobii nuiiciipaiilur, duodecim pedum sed pro eo cjuod discurrentes in bello velut unum
statiiram habentes. Est et gens ibi statura cu- corpus equortim et hominum viderentur, inde cen-
bitalis, quos Graecia cubito Pygmocosvocant, quos tauros factos asseverant. Porro Miiiocentaurum no-
vulgus septemcaulinos vocant eo quod septenr stib men stimpsisse ex tauro et bomine : qualem bestiam
uno caule rcquiescunl: dc qua supra diximus. Hi dicunl fabulose in Labyrintho inelusum fuisse. De
nroiitana Indioetenenl. quihus vicintis est Occanus. qua Ovidius:
Perhibenl el iu eadem India esse genlem fcminururii Semibovemquevirum,semivirumquebovem.
qua; qiiiiiqiienncs coiicipiiint et octavuni vil;c an- Onocentauriiniaulem vocari eo quod media hominis
num 11011 exccdunl. Dicunt autem et alia hominum D specie, niediu asini esse dicatur : sicut et Hippocen-
fabulose portcnta, qiuc non suiit, scd lieta in causis taurus; quod equoriini boiiiiniimqne in eis ualura
reriim intcrpretanlur, ut Geryoneni Hispania: regcm conjuiicla fuisse putalur. Hoc quoquc notanduni est,
triplici forraa praeditum : ftieiunl enim trcs fratrcs; quod aliqUando propbetici aclns porienta dicuntur,
tantae concordiae, ul in tribus corporibus quasi unai cuin aliquid de liiltiiis proesignant: ut illud, quod
aniina esseu Gorgones quocjue meretrices criniiae os Doininus ad Ezeehiclem ail: Fili hominis,.dedi le in
serpeulesque aspicienles converlebant in lapides, siguum et portentum domui lsrael (Ezech. xn). Unde
habentes unum oculunr, quo invicem ulebantiir. Fue- iclein prophela legitur jussus dormire in latere
runt autem tres sorores nnius pulehriludinis, quasi; dextro ad ternpus, el item in lalere sinistnoad lem-
unius oculi, quoa ita- speelatores suos stupescerc fa- pus, ut proefiguraret, quod Dominus-populo Israeli-
ciebant, ut vertereeos putarenlur in lapides. Sire- tico iu vindictam evenire volebat. Ilenv legiUrr de
nas tres fingunt fuisse ex parte virgines, et cx partc Isaia, quod nuclus et discalciatus ambulaverit ad
volucres, habenles alas etungulas: quarumuna voce, proefiguranduinvastalionem terroe Judseorum, et ca-
altera tibiis, lertia lyra canebat; quae illectos navi- ptivitatcin populi Israelitici. Et sic alii prophetae
199 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 200
actibus suis el vaticiniis futura exemplabant. Simi- A lege munda describuntur, homines sunt sancti divina
liter et in Novo Testamenlo signa, portenta et pro- praecepla ore et corde sive opere semper meditantes;
digia leguntur accidisse. Quod etiam et Joel in suo ut est illud in psalmo : Meditatio cordis mei in con-
libro pracdicere videtur; ut est illud : Et erit, post speclu tuo semper (Psal. xvm). Animalia vero, quae
hwc effundatn spiritum meum super otnnem carnem: non ruminant, peccatores sunt et immundi, minime
ct prophetabuntfilii vestri, et filiw veslrw: senes vesiri legi Dei operam dantes, nec in ej'us medilatione stu-
somnia somniabunt: et juvenes vestri visiones vide- dentes. Animalia quippe, quae ungulam findunt et
bunt. Sed el super servos meos, et ancillus meas in ruminant, quae in lege mundana describuntur, sunt
diebusillis effundam spiritum meum: el dabo prodi- fideles, in utroque lestamento credentes, el velut in
gia in cwloet in terra : sanguinem et ignem, et vapo- duabus ungulis pedem operis forma gressus figentes.
rem fumi. Sol vertelur in tenebras et lunu in sangui- Animalia enim quae ruminant et ungulam non fin-
nem, antequam veniat dies Domini magnus et horri- dunt, quae immunda narrantur, populi sunt Judaeo-
bilis : et erit, omnis quicunque invocaverit nomen rum, qui teslamentum velus ore medilantur : sed
Domini salvus erit (Joel n). Unde nobis non est ne- novum minime recipiunt. Iiem animalia cornuta, qui
cesse de portentis quse gentilium libri narrant diu- in sacrificio Deo offerri praecipiuntur, in esttm ftde-
tius dispulare. Sed et hoc nos convenit credere, B lium carnes illorura conceduntur, sicut vituli, arie-
quod quaecunqueveraciter in rebus fiunt et in natu- tes, hirci, cervi, damulse, et capreoli virtutes signifi-
rarum mutatione describunlur, non nisi ordinalione cant sanctorum, cornua virtutum adversus diabolum
et voluntate Dei fieri posse, qui omnia juste agil et el vitia peccatorum gestantes. Comu mystice Christi
recte disponit: quoniam justus est Dorainus in om- regnum in Evangelio significat : Et erexil cornu sa-
nibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis. lutis nobis in domo David pueri sui (Luc. 1). Cornua
CAPUT VIR. septem potestates per omne tempus. Unde in Apo-
De pecoribus et jumenlis. calypsi, 1'irfi",inquit, agnutn quasi occisum habentem
Omnibus animantibus Adam prima vocabula indi- cornua septem el oculos seplem (Apoc. \). Cornua
dit, appellans unicuique nomeu ex praesenti inslitu- trophseum crucis Christi. In Habacuc : Cornuain ma-
tione, juxta condilionem naturae, cui serviret. Gen- nibus ejus : ibi abscondita est fortitttdo ejus (Habac.
les autem unicuique animalium ex propria lingua rn). Cornua superbia diaboli, vel potestas ej'us prse-
dederunt vocabula. Non autem secundum linguam senti in terupore, sive regnum Anlichrisli in Apoca-
Latinam atque Graecamarrt quarumlibet gentium bar- lypsi. Comua regna sseculi hujus in Daniele. Cornua
bararum nomina illa imposuit Adam; sed illa lingua, superbia in Psalmo : Et a cornibus unicornium
quee ante diluvium omnibus una fuit, quae et Hebraea C humilitatem meam (Psal. xxi). Et alibi: Et omnia cor-
nuncupata est. Latine autem animalia sive animan- nua peccalorum confringam (Psal. LXXIV). Quadrupe-
tia dicta, quod animentur vita et moveantur spiritu. dia vocata, quia qualuor pedibus gradiuntur. Quorum
Juxta allegoriam vero animalia brutos homines si- quoedamdum sint similia pecoribus, tamen sub cura
gnificant, et lerrena tantummodo cogitanles. Unde humana non sunt, ut cervi, damae et onagri, elc.;
dicitur : Animalis homo non percipit ea qum suni sed neque besliae sunt, ut leones, neque jumenta, ut
Spiritus Dei, stullitia est illi (I Cor. n). Hinc et pcr usus hominum juvari possint. Pecus dicimus omne
Psalmistam dicitur : Animalia tua habitabunt in ea quod humana lingua et effigie caret. Proprie autem
(Psal. LXVII).Animalia fuerunt gentes vera religione pecorum nomen his animalibus accommodari solet,
vacuatae. Sed cum ad Dominum venerunt, facteesunt quac sunt aut ad vescendum apla , ut oves et sues :
ejus opeditatae : ut jam nihil indigeant, sed rationa- aut usui hominum commoda , rrt equi et boves. Dif-
bili ac pleno lumine compleantur. Haechabitabunt in fert aulem inter pecora et pecudes. Nam communi-
Ecclesia, cum verse religionis cultum, ipso miseran- terveleres in significatione omnium animaliumpecora
le, perceperint. Item illud, quod dicit Apostolus : dixerunl. Pecudes autem tantum illa animalia, quae
Est corpus animale, est et spiritale : non prius spiri- edunt, quasi pecuedes. Generaliter autem omne ani-
tale, sed quod animale, dehinc quod spirilale (I Cor. mal pecus a pascendo vocalum. Jumenla nomina
xv). ln corpore animali significat prascntis viloesta- inde traxerurrt, quod nostrum laborem, vel onus suo
tum, quandiu homo gerit corpus mortale. Spiritale adjutorio, subjectando, vel arando juvent. Nam bos
autem corpus significal futurse vitse immortalitatem, carpentum trab.it, et durissimas terrae glebas vomere
quando hoc corruptibile corpus indueril incorruptio- vertit : equus et asinus onera , et hominum in gra-
nem. Animale corpus est, dum cibis sustenlalur, ut diendo laborem tempcrant. Unde et jtimenta appel-
vivat : spirilale autem , cum horum nihil indigebit lantur ab eo, quodjuvent homines. Sunt eniin magua-
conversus in vitam. Omnia supradicta hoc sensu rura virium animalia. Jumenta autem mystice fideles
clauduntur. Non enim aliud continetur in superiori- sunt in Eeclesia, sed spiritaU intellectu carentes in
bus, nisi quia animale corpus moritur, et resurget Psalmo : Homines et jumenta salvabis, Domine (Psal.
spirilale, quod neque jam manducet, nec infirmetur, xxxv). Item jumenta intelleclu et eloquio carentes in
nec sit fetidum, nec aegrum nalura; quia animale psalmo : Vt jumentum factus sum apud te (Psal.
ex Adam, spiritale vero per Christum in resurre- LXXII).Rursum jumenla homines luxuriosi sunt, de
rtione mortuorum. Animalia, quac ruminant, qusc in quibus in Joel ita scriptum est: Computrueruntju-
201 DE UNIVERSO LIBRI XXII. - LIB. VII. 202
ntenta in stercore suo (Joel. 1). Item jumenltim cor- A } duse gentium populos significant, quas nutriet honiff,
pus cst Christi, ut quidam volunt. Unde esl illud id est, Christus, de quo legitur in Propheta ; In die-
Evangelicum : lmposuil illum in jumenlum suum, el bus illis nutriet homo vaccam boum , et duas oves, et
duxit illum in stabulum (Luc. x). Pecudes autem si- prm ubertate lactis comedel butyrum (Isa. VII). Item
gnificant simplices hominesetminuscalentes ingenio, oves reprobi in Psalterio : Sicul oves in inferno po-
quos Dominus pergraliam Spiritus sancti illuminatos siti sunt, et mors depuscet eos (Psul. XLVIII) , id est,
efficit gregem suum et inter oves suas numerari fa- diabolus. Vervex vel a viribus dictus, quod caeteris
cit. Unde Psalmista de Christo dicit : Omnia subje- ovibus sit forlior; vel quod sil vir, id est, masculus ;
cisli sub pedibus ejus, oves et boves, universa insu- vel quod verrnes in capiie habeant, quorum cxcilaii
per el pecora campi (Psal. vm). Pecora autem ali- pruritu invicem se conculiunt, et pugnanles cum
quando peccatores, et qui voluplalibus dediti sunt; magno impelu feriunt. Sic et aries vel apo lou areos,
ut in Zacharia : Pasce pecora occisionis (Zach. xi). id est, a Marle vocalus. Unde apud nos in gregibus
Et in Psalterio: Oveset boves,insuper et pecora (Psal. masculini mares dicunlur : sive quod hoc pecus a
VIII). Pecora, simplices quique minus prsediti ralio- genlilibus primum aris est immolatum. Unde est il-
cinandi subtilitate, ut in Salomone: Diligenter agnosce lud : Aries mactalur ad aram. Arietes autem signifi-
vultum pecoris tui, luosque greges considera (Prov. j3 cant apostolos vel ecclesiarum principes. Unde in
XXVII).Oves electum populum Christianum signili- Isaia legitur : Arietes Nabaioth ministrabunt libi (Isa.
cant: sicut in Evangelio Dominus Pelro dicit apo- LX). Et in Psalterio : Afferte Domino filios arieluin
stolo : Pasce ouesmeas (Joan: xxr). Qui ideo compa- (Psal. xxvm). Hi, lanquamduces gregum, in causas
Tanlur ovibus, quoniam se, prsestanle Domino, in- Domini perduxerunt populum Christianum. Filios
noxia conversalione moderantur; deinde exuviasi autem arietum offerendos dicil, quos apostoli praedi-
sine aliquo sensu doloris amittunt. Nam sicut ovisi catione genuerunt, non qui pravo dogmate probantur
tondentem se non increpat, ita nec justus cupidita- extranei. Arietes autem bene sunl apostolis compa-
tem se exspolianlis accusal. Boves autem praedicato- rali, quoniam (ut diximus) animalia ipsa pluriraum
res designant, qui humana pectora mandatis ccele- fronle valent, et objecta semper impingendo dcjiciunt:
stibus virtutum messem germinare fecerunt. Nec: quod praedicando fecerunt apostoli, qui diversas su-
vacal quod dicit, insuper: quia non solum illi sanctii perstiliones, et idola firmissima ccelestis verbi qua-
subjecli sunt, sed eliam peccatores. Saepe enim de; dam fionte ruperunt. Aries enirn diclus est, quasi a
conversis talibus majori gloria triumphat Dominus5 fronte ruens. El in aliani partem arietes principes
Christus. Pecora enim sunt, duiu in camporum liber- sunt pravi,dc quibus legitur in Ezechiel: Cum hwdis
tate, id est, in mundi istius voluptate pascuntur : C et agnis et urietibus (Ezech.xx\n). Agnum, quanquam
oves sunt, cum jam intra Doraini septa clauduntur. Graecivocent apo tou aguou, quasi pium : et Latinj
Item alibi vox divina dicit : Mem sunl omnes ferm e lamen hoc nomen habere"putant, eo quod pree cseteris
silvarum, jumenla in monlibus, etboves (Psal. XLIX). auimalibus malrem agnoscat adeo, etiam si in ma-
Ferae silvarum gentes significant, qui in saeculiisliuss gno grege erravcrit, slatim balalu recognoscat vocein
nemoribus superslitione ferocissima versahantur. Ju-- parentis. Agntts aulem aut persoiiam Salvaloris no-
mentainmontibussuntsimpUces inEcclesia catholicaa stri mystiee geril, cujus niors innocens salvavit ge-
consliluti, qui ln cacumine fidei habitare noscuntur. nus humanum, de quo Joannes ait : Ecce Agnus
Boves indicans apostolos et prophetas, qui in agro O Dei : ecce qui lollit peccata mundi (Joan. l) : aut cu-
Domini assiduo laborare versati sutrt. Quapropler his ;s juslibct catholici vitam innoxiam, qui malris suae,
allusionibus competenter appositis praefigurat Eccle-\- hocest, Ecclesioc vocem agnoscens obediendo ejus
siam catholicam de diversis mundi partibus coUigen- i- adhaeret laleri, et obedil mandatis. Agrri sanclf, in
dam. Discretio est auleni inter armenta et greges. >. Evangelio : Pasce agnos meos (Joan. xxi). Agni ho-
Nam armenta equorum et boum sunt; greges veroo mines lascivientes in Isaia : Incrassatus est gladius
camelorum, caprarum et ovium sunt. Ovis mollce me«s rfe sanguine agnorum et hircorum (Isa. xxxiv).
pecus lanis, corpore inerme.animo placidum : ahb " Agna vita activa in Levitico : Agat pwnitentiam, et
oblalione diclum eo quod apud veteres in initio noii n offerat agnam de grege sive capram (Levit. \);
quae
tauros, sed oves in sacrificio mactarent. Ex his quas-
>- est contemplalivoe vilae figura. Septem agni, et se-
dam bidentes vocanl, eas quse iuter octo dentes duas »s ptem agnee, quee in lege Deo in sacrificium offerri
altiores habenl, quas maxime gentiles in sacrifrcium iu praecipiuntur, sanctorum omnium plenitudinem, vel
offerebant. Oves autem (ut diximus) innocentes ei et operis inrrocentiae oblinent mysterium. Fetus ge-
simplices quoque in populo Christiano signifrcant;: melli, duo charitatis prsccepta, id est, dilectio Dei et
necrronet ipsius Domini aliquando mansuetudinem ei et proximi. In Canticis canticorum : Omnesgemellis fe-
palientiam ovis typice demonstrat; ut est illud Isaiaae tibus, el sierilis non est inler eas (Cant. vi). Hsedi ab
de innocenti morte Salvatoris : Sicut ovis, inquit, ac
irf edendo vocati : parvi enira pinguissimi sunt et sapo-
occisionemducelur el non aperiet os suum (Isa. LIH) .). ris jucundi. Unde et edere; inde el edulium vocatur.
Oves populi fideles in Evangelio : Oves mew vocen m Hi quoque juxta allegoriani signifrcant peccatores,
meam audient (Joan. x). Et in Psallerio : Omnia subb- qur ad sinislrarn judicis in fine slatuendi srint, sicut
:ecisti sub pedibusejus, oveset boves(Psal. vm). Ove:
es iusti addexteram, quos oves significant. Uade ipsft
PATHOL. CXI. 1
205 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. »*,
Veritas rn Evangelio ait: Statuet quidem ovesa dex--Anml; alii quod carpunt aspera, nonnulli a
crepitu
tris, hmdos autem a sinislris (Malth. xxv). Inlerdum1 crurium eas vocitatas putant. Agrestes capra:,
autem etjusli hoc nonrine exprimuntur, ob confes- Groecipro eo quod acutissimc videant, apo louquas oxu
sionem peccatorum , ut in Jercmia : Recedite, in- derkeslhai dorcadas appellaverunt. Morantur eului iu
quil, rfemedio Babylonis : de terra Chaldmorum egre- celsis monlibus, et quamvis de longe, vident tamcii
dimini, et eslote quasi hmdi ante greges (Jerem. L). omnes qui veniunt. Idem autem et caprae. Idem
Haedus Christus propter similitudinenr carnis pec- ibic.es, quasi abices, eo quod instar avium ardua ef
cati: ut in Deuteronomio : Non coqueshwdum in lactee excelsa leneant loca , et in montibus inhabitant, ita
matris (Deut. xiv). HocdtisAntichristum significat, utt ut de sublimitule vix hunianis obtutibus pareanl. Undc
illud in Evangelio : Nunquam dedisti milii hmdum,, etmeridiana pars ibices aves vocat, qui Nili fluenla
ut cutn amicis meis epularer (Luc. xv). Ovile oviuml inhabilant. Haec ilaque aniraalia (ut
diximus) in pe-
Ecclcsia cst, ut in Evangelio : Ei fiat unum ovile ett tris altissimis commorantur, et si quando feran-;:)
ttntts pasior (Joan. x). Pastor, Christus : ut in Evan-- vel hominuiu advcrsilalem persenserint, de altissi-
gclio : Ego sutn paslor bonus (Ibid.). Pastores, apo-- mis saxorum cacuininibus sese praecipitantes, iu suis
sloli, vel cseteri principes ecclesiarum; ut in Pro-- cornibus illtcsa suscipiunt. Capra carnenr Salvatoris
phcta : Dabo vobis, inquit, pasiores secundum cor<•g significat, hoc est, similitudinein carnis peccati, tit
mettin, el pascenl vos scienlia et doclrina (Jerem. m). in Salomone : Fuge, ditecte mt, assimilare caprem
Pastores, sacerdotes improbi • ut in Hiereinia : Gre.T c (Cani. n). Item caprse, peccatores sive gentes, in Da-
dispersus est, quia non est qui dispersa colligat, etc. niele : Ecce liircus caprnrutn (Dan. vm), id cst, prin-
(Jerem. x). Custos, Domintts ; in Job : Tibi peccavi,, ceps peccatbrum. Caproeergo justi inlerdum ex ger,-
o cttstos hominum (Job. vn). In Isaia : Cwslos,quid de? tibus Venientes, in Salomone : Capillatura tua sicut
nocle ? custos, quid de nocle ?(Isa. xxi). Custodes apo- grex caprarnm , quw ascenderunt de tnonte Galaad
sloli vel caeteri prsedicalores. In Isaia : Super murosi (Cant. iv). Hinc item dicit sponstis ad sponsam : Dtto
luos, Jerusalem, constitui custodes, totadie et totano- ubera tua sicut dtto hinnuti caprem gemelti, quivas-
cte inperpeluum non tacebunt (Isa. LXH).Mercenarii,, cunlur in liliis, donec aspirel dies. et inclinentttr um-
populus Judaeorum; in Evangelio : Quanti mercenariii brm (Ibld.). Qubti eniin hacc animalia ferarum vel
in domo palris abundanl panibus? (Luc. xv.) Inquili- homiiiuni advefsitale perlerrita, de allissimis rupi-
niis hsereticus, mercenarius populus Judseorum. Ini bus se praecipitando, cornibus suis illscsa snscipiunt,
Levilico : Inquilinus sacerdolis et mercenarius noni significat qtiod j'usli quique, et Deum timentes, Ie-
comedet ex eo (Levit. xxn), hocest ex sacrificio cor- gem Dei in duobus lestamentis medltantes, el duo-
poris Domini. Hircus, lascivum animal et peiul-• C i bus praeceptis charitalis eam adimplentes, ab ornni
cuin, et fervens semper ad coitum , cujus oculi ob1 adversitate illacsiciistodirmtur. Grex intelligilur fide-
libidinem in transversum aspiciunt : unde et no- lium congregalio, velerem conversaiionem in ba-
men traxit. Nam hirqui sunt oculorum anguli seoun- ptismo relinquens, ul est illud in Canlico cantico-
dum Suetonium, cnjus natura adeo calidissima est, rura : Dentes lui sicut greges tonsarum, quw ascende-
ul ad adamantem lapidem , quera nec ignis nec fer- rttnt de tavacro (Ibid.). ltem grex esl peccatorum
rum dornare valel, solus hujus cruor dissolvat. Nam colleclio. In Jeremia : Congrega eos quasi gregem ad
hircus, qui in lege pro peccalis offerebatur, peccato- victimam (Jer. xri). Cervi dicti apo toh ceratoh, id
rum ostendit personam, qui fuso sanguine, hoc est, est, a cornibus. Cerata enini Grsece cornua dicun-
pcenitentise lacrymis solvit dnritiam peccalorum. tur. Hi enim serpentura inimici cum sese gravalos
Unde in Psalterio ad Dominum dicit Ecclesia : Offe- infirmitate persenserint, spifitu narium eos extra-
ranl libi bovescum hircis (Psal. LXV).Hirci peccalo- hunt de cavernis, et, superata pernicie veneni, co-
rcs sive gentiles, in Daniele : Ecce autem hircus ca- rum pabulo reparantur. Dietamnurii herbain ipsi pro-
prarum veniebat ab aquilone (Dan. vm). Duo hirci, diderunt. Nam eo pasli exculiunt acceptas sagittas.
utcrque populus, Judaeorum scilicet et gentium, ex Mirantur autem sibilum fistularum : arrcctis auribus
Iraduce peccati venientes in Levitico. Atii autem I* I acute audiunt, submissis nil. Si quando immensa flu-
duos hircos, Christum et Barrabam, intellexeruiu. mina vel maria transnatant, capita clunibus praece-
Boves (ut supra diximus), intelliguntur praedicatores, dentium imponunt, sibique invicem succedentes nul-
qui peclora humana feliciter exarantes, eorum sen- lum laborem sentiunt ponderis. Cervus enim sanctos
sibus ccelestis verbi semina fructuosa condebanl. viros significat, Deum desiderantes. Unde Propheta
Hirci vero intelliguntur, qui diabolicis pravitalibus ait : Siertf cervus desiderat ad fontes aquarum, ita
studentes, hispidis vitiis vesliunlur. Hircus enim di- desiderat anima mea ad te, Deus (Psal. XLI). Est
ctus est, quasi hirsutus; sed et eos cum bubus of- enim illud animal primo innoxium, deinde velocis-
fert Ecclesia, quando conversi Christo Domino con- simum , tertio desiderio inardescente siticulosum.
fitentur. Hircus enim fuit latro ille, qui pendebat in Serpentes naribus tralrit : quos ut voraverit, venene
cruce, et mox factus est bos, quando ad confessionem aestuanie permolus ad fontern aquarum, quanta po-
veritatis respiciens pervenit. Dixil errim : Memenlo test velocitate, festinat. Amal eniin aqua dulci pu-
mei, Domine,cum veneris in regnum tuum (Luc. xxrn). rissinracjuesatiari. Hiijus decora comparatio nostrtmi
Cauros et capras a carpcndis virgultis quidara dixe- desiderium ardcnter instigat, ut quaiulo venena an-
205 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. VII. 206
tiqui serpentis haurimus, et in intimis faucibus oes- A. A nacius vero, quem vocamus ericium, animal omnino
tuamus, ad fontem divinaemisericordiaeillico festi- limidum, natura providente semper armatum : cujus
nemus; qualenus quod peccati adversitate contrahi- cutem invicem setarum sudes acutissimaedensissirnae-
tur, dulcissimi haustus purilate vincatur. Nec vacat que communiunt; cui tamen non sufficit nativa mu-
quod, ad fontes aquarum, dixit, non, aquas. Fons nilio : sed, ne aliqua fraude possit intercipi, refu-
enim aquarum Christus est Dominus, unde omnia gium habet semper in saxis. Htric competenter apta-
fluunt quoecunque reficiunt. Fluenta enim plerum- ttir, qui peccatis suis hispidus futura judicia metuens
que siccari possunt : fons autem aquarum semper pelram Christum firmissimum noscitur habere refu-
irriguus est. Unde merito tlictum est, ad liquorem gitim. Sus dicta, quod pascua subigat: id est, terra
sacrocoriginis feslinandum : ubi desideritim nostrtim subacla escas inquiral. Vcrres eo, quod grandes ha-
riunquam habere possit jejunirrm. Ilem alibi scriplum beat vires. Porcus, quasi spurcus; ingurgitat enim
est : Monles excelsi cervis (Psal. cm). Item cervi, seccono; luto immergit; limo illinit. Horatius: Et
patriarchae. Unde in Canticis caniicorum pro Salva- amica luto sus. Hinc etiam spurciliam vel spurios
lore, qui ex eoruin stirpe secundum carnem natus nuncupamus. Porcorum pilos selas vocamus; setas
est, dicilur : Fuge, dilecte mi, assimilure caprem, a sue dictas, a quibus et sulores vocanlur, quod ex
hinnuloque cervorum (Cant. n). Cervi, apostoli. In B " selis suant, id est, consuant pelles. Sues peccalores
Psalterio : Vox prmparuntis cervos (Psal. xxvm). significant, cl immundos vel haereticos, de quibus in
Cerva est caro Domini. In Salomone : Cerva clinris- lege prsccipitur, ob hoc, quod ungulam findunt, et
sima ct gratissimus hinnulus, ubera ejus ebriant te: non ruminant, ne a frdelibus carnes eorum contin-
(Prov. \), id est, evangelica doctrina. Cervae, apo- gantur. Hi licet utrumque lestamenlum Legis et Evan-
stoli ab hoc, quod spiritaliter parturiunt. In Job : gelii suscipiant, sed quia spiritalem cibumnon rumi-
Nunquid nosti tempus parlus ibicum, vel parientesj nant, immundi sunt. Iteni sues pcenilentes negligen-
cervas observasli? (Job. xxxrx.) Cervus est (ut dixi- tes, et ad ea, quaefleverant, reverlentes significanl:
mus) venenosarura serpentium vorax, spinosa trans- sicut Pelrus in Epislola sua ait : Canis reversus ad
cendens et summa agililate praeditus, habilare dili- vomilumsuum, et sus lota in volutabro luli (II Petr.
git in montibus altissimis. Huic merito comparantur> n). Canis ergo cum vornit, profeeto cibum, qui pe-
fideles, qui diabolum vorant, quando nequilias ejus5 ctus deprimebat, projicit; sed cum ad vomitum re-
ad Domini laudem gloriamque convertunt; vitia- vertitur, unde levigatus fuerat, rursus oneratur. Sic
que hujus saeculi quasi spinas bona conversatione3 qui admissa plangunt, profecto rnentis nequiliain, de
transiliunt : et habitanl in monlibus, id est, aposto- qua male saturali fuerant, quee eos intus deprime-
lis et prophetis,qui sanctis proedicationibussuisinhoci C bat, projiciunt confitendo; quam post confessionenr,
niundo solida cacumina esse meruerunt. Tragelaphii dum repeturrt, resumunt. Sus lota in volutabro luti,
a Grsecisdicti, qui dum eadem specie sint, ut cervi,, dum lavalur, sordidior redditur : et qui admissum
villosos tamen habent armos, uthirci, et mcnta pro- plangit, nec tamen dcserit, graviori culpaesesuhjicit,
lixis hirsuia barbis, qui non alibi sunt quam circaEt qui et ipsam veniam contemnit, quam flendo irnpe-
Fasidem. Hinnuli filii sunt cervorum. Damula voca- trare potuit; et quasi in Iutosa aqua semetipsum in-
ta, quod de manu fugiat, timidum animal et imbelle.i. volvit, quia dum suis lacrymis vitae munditiam sub-
De quo Martialis : trahit, ante Dbi oculos sordidas ipsas lacrymas fa-
Deute timetur aper : defenduntcornuacervum : cit. Item porci, homines immundi atque luxuriosi.
Imbellesdamaequrd, nisi praeda,sumus7 In Evangelio : Si ejicis nos, mitle in porcos (Matth.
Haccquoque animalia aut Christum sive innocen- vrn). Item ibi: Ne mittatis
margarilas vestras anle
teshoniinessignificant. Hinc quoque sponsa dc sponso o porcos (Mallh. vn). Porcus simililer immundi spi-
in Cantico canticorum ait: Similis est dilectus meus s ritus. In Evangelio : Et misit illum in villam suam,
dainulm hinnuloque cervorum (Cant.u). Christus is ut pasceretporcos (Luc. xv). Porcus similiter im-
igitur in assumplione carnis el humilitate darnse as->- mundos significat et peccatores: de quibus in psalmo
similatur : in varietate vero virtutum et innocentiaa D ] scriptum est: De abscondilis tuis adimpletus est ven-
hinuulo cervorum, hoc est, patriarcbarum, de qui- ter eorum : saturali sunt porcina, et relinquentur, qum
bus secundum carnem originem duxit. Lepus quasi i\ superfuerantparvulissuis (Psal. xvi). Judaeos dicit
levipes, quia velociter crrrrit. Unde et Graece proo de immunditiis, quee a Domino abscondita, id est,
cursu lagos dicitur, velox eninr aniraal et salis timi-
i- noscunlur esse prohibita. Porcina ad polluta respi-
dum. Signilicat autem lepus homines timentes Deum: i: cit, quee inter caetera Veteris Testamenti prsecepta
qui non in semetipsis, sed in Crealore suo fiduciam m immunda prsenotatur. Transmiserunt autem reli-
liabent. Unde legitur in Salomone : Lepusculusptebs is quias peccatorum filiis suis, quando clamabant: San-
invalida qumcolloculin pelra cubilesuum (Prov. xxx).) guisejussupernos elsuperfdiosnoslros (Matth.xwn).
Unde dicitur in Psalmo : Petra refugium leporibus et Uem sus peccator recle inlelligens, el luxuriose vi-
erinaciis (Psal. cin). Pelra autem Christus est. Hinc
IC vens in Salornone : Circutus aureus in naribus suis
de Moysescribitur (Exod. xxxm), quod Icpusculus is mulier pulchra et falua (Prov.xi). Itern sus carna-
Domini Moyses steterit iir foramine petrae : quia in liura cogitationes sordidae,ex quibus ojreraprava vel-
passione Redemptoris spem salutis suec habuit. Eri- •i- ul decocta procedunt, in lsaia : Qui comedunt car
«07 B. RABANIMAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 208
nem suiitam, et jus profanumin vasis eorum (Isa. A quse perfidioedoctores, tanquam lauros, sequuntur.
LXV).Aper a feritale voeatus, ablata /Titlera el sub- Bovem Groeci boun dicunt. Hunc Latini irionem vo-
rogala p. Unde et apud Grsecossuagros, id est, ferus cant, eoquod lerranr lerat,quasi terionem. Noevius:
dicilur. Omneenim, quodferumestelimmiteabusive Trionum hic moderator ruslicus. Cujus latiludo pel-
agreste vocamus. AUiautem aprum dicunt esse nun- liuin a mento ad crura palearia dicunlur a pclle
cupatum, quod in Ioeis asperis commoratur. Signifi- ipsa, quasi pelearia. Inbubusergo aliquando luxu-
cat autem aper ferocitatem principum luijus sseculi. riosorum dementia , aliquaudo laboriosa forlitudo
Unde in psalmo de vinea Domini scriptum est: Ex- prsedicanlium , aliquando humilitas exprimitur Isra-
terminavit eam aper de siiva, et singularis ferus depa- elitarum , quod enim bovis nomine per compara-
stus est eam (Psal. LXXIX).Extenninavit extra ter- tionem luxuriosorum dementia designatur, Salomon
minosalque patriam suam ubique, dispersit quod, in indicat, qui cum male suadentis mulieris petulan-
gente contingit Judseorum. Aprum Vespasianum for- liam prsemisissel, adjunxil: Stalimque eam sequitur,
sitan debemus accipere, qui illis existit fortis et sae- quasi bos duclus ad viclimam (Prov. vu). Rursum,
vus. Per hoc aulem nomen significal Judseis esse quod bovis nomine labor praedicatoris exprimitur,
conlrarium, quia hoc animal inter caetera habere Legis verba teslantur, quae ait: Non obturabis os
videbatur immunditiam de silva, scilicet de genlibus, " bovi triluranti (Deut.xw ; I Cor. ix). Rursum quia
quacmerito silvis squalidis comparautur, quia adhuc bovis nomine plebs Israelitica figuratur, Propheta
insilee fructuoso germine non fuerunt. Singularem asserit qui Redemploris adventum denuntians dicit:
arrtem ferum Tiluur frliunr ejus memorat, qui reli- Cognovit bos possessorem suum, et asinus prmsepe
quas belli tanta populalione contrivil, ut gentem et Dominisui (Isa. t). Item ibi : Beati qui seminatis su-
civitatem.quasi herbarum j)abula, terribilidepastione per omnes aquas, immiltentes pedem bovis et asini
consumerel. Neccsse eniin fuil hoc vineaecontingere, (Isa. XXXII).Itembos diabolus in membris, hoc est,
cujus maceria videhalur esse deposila. Spirilaliter hserelicis. Iirde in Job : Fenum ut bos comedet (Job.
autem aper propter ferocilatem et fortitudinem ni- XL). Vacca quasi boacca, estenim ex qualitate mo-
miam diabolus intelligi potest. De silva autem dixit, bilium nominum, sicut leo lesena, draco dracacna.
quia cogilationes ejus agrestes aviseque semper exi- Hoec aliquando in bonam significalionem sensum
stunt. Juveucus diclus eo, quod juvare incipiat ho- trahit, ut est illud in Lege (Num. xix), ubi vacca
nrinuiu usus in colenda terra, et quia apud gentiles rufa aetatis integra, et quae non traxcrit, immolari
Jovi semper ubique juvencus immolabatur, nun- jubetur in expialione sancluarii Domini. Solet per
quam taurus, nani in vicliniis oetas etiam considera- masculinum fortiludo, per femineum vero infirmi-
balur. Taurus Graecum nomen, sicut el bos. Indicis tas designari. Quid ergo per vaccam, nisi assumpta
tauris color fulvus est, volucris pcrnicitas, pilis in ad sacrificium infirmitas incarnalionis Dominicse,
contrarium versis. Capul circumfleclunl flexilitate, figuralur. De quo scriptum est: Quia et si mortuus
qua volunl : tergi durilia omne telum respuunt, im- est infirmitale, sedvivilex virtule (II Cor. xnr). Bene
miti ferilatc. Taurus Chrislus. In Genesi : El fu- autem vacca lreecrufa dicitur, quia videlicet ejus hu-
rore suo subnervaverunt laurum (Gen.xux). Ilem manitas rubra per cruorem passionis fuit. ^Eias
tauri, poleslates saeculihujus, cornu superbiic bumi- humanitalis Domini integra esl, omuia ejus opera-
les piebes ventilantes, de quibus in Jeremia : Mu- tio pcrfecla. In qua videlicet humanitale macula nou
gistis ul lauri (Jer. L). Et alibi : El tauri cum poten- fuit , quia el veraciter de eo scriptum est: Qui pec-
tibus(Isa. xxxiv). Tauri et in bonam et in adver- catum non fecil, nec dolus inventus esl in ore ejus
sam partem significationem trahunt. In bonam quo- (Isa. Lin). Bene autem subditur : JVee poriaverit
que, ut esl illud in Evangelio : Ecce prandium meum jugum (Num. xix). Quia ergo Dominus nulli succu-
paravi, el altilia occisa sunl, el omnia parata (Matth. buit, jugum minime portavit. Bene autem dicittir :
xxu). Quid, ergoper tauros, nisi Patres lestamenli Immolavil eam inconspeclu Domini (Ibid.). Redem-
veleris significantur ? nam dum ex perraissione legis . ptor enim noster in conspectu hominum quasi exstin-
retribu- " clus
acccperant, qualenus adversarios suos odii est, sed in conspectu Patris immolatur , quia
tione perculerent, ut ita dicam , quid aliud quara quod anle oculos hominum pcena, hoc ante oculos
tauri erant, qui iniinicos suos virtulis corporesecornu Patris sacrificium fuit. In malam vero partem vacca
feriebanl? Quid vcro per altilia, nisi novi testamenti accipitur, quando lasciviam hominis peccantis ex-
Patrcs figuranlur, qui drnn gratiam pinguedinis in- primit, ul est illud Propheticum : Vacca lasciviens
ternac percipiunl, oeiernis desideriis innitentes, ad Ephraim (Ose.is). Et iterum, Ephraim, inquit, vi-
sublimia coiileniplationis suse penna sublevantur. tv.la docta diligere triluram : et ego transivi super
In contrariam vero partem tauri positi accipiuntur, pulchritudinem colliejus (Ose.x). Vaccaplebs Judaica
ut est illud in psulmo : Conciliumtaurorum inter vac- credens in Chrislo, ut in Isaia : Nutriet homo vac-
cas populorum (Psal. LXVH).Hic per tauros haereti- cam boum, id est, Christus, el duas oves, prm uber-
cos significat indomitos, qui erecla cervice seducunt tate lactis comedetbutyrum (Isa. vn). Vaccae fideles
animas innocenles, et ad suum gregem Irahunt, in Ecclesia, quoriim figuram vaccaeillse gerebant,
quos infelici persuasione decipiunt. Vaccae quoque quse arcam Domini irr terra Philistinorum reporta-
popuiorum suni mulieres duclili voluutate levissima;, runt. Yaccse, animse carnalibus vitiis plensc, ut in
ono DE UMVERSO LIBRI XXII. - LIB. VII. 21fi
psalterio : Concilia laurorum inter vaccas populorum A hoc pervenire meruerunt, ut deserentes cceu ter-
(Psal. LXVII).Vaccse,divites saeculihujus, ut in Amos: racque Creatorem Deum, sihi facerent similitudinem
Auditeverbum Domini, vaccm pingues (Amos IV). Vi- vituli fena comedentis. De sanguine ergo et adipe ac
tulus et vitula a viriditate vocati sunt, id est, eetate pinguedine pecudum , quse in lege offerebantur, hic
viridi, sicut virgo. Vitula ergo parva est, et non- pauca inserenda sunl. Sanguis vis est animse, ut qui-
tluni enixa, nam enixa juvenca est, ut vacca. Vi- dam volunt: de cujus natura disputandi licentia non
tulus ergo in bonam partem accipitur, quando inno- conceditur, quia origo ejus secreta soli Deo cognita
centiara fidelium demonstrat, aut sinceram laudem est, sed ad basim altaris secundum legis prseceptum
pire devotionis. Unde scriptum est: Reddemus vilu- effunditur, id est, poteslati divinaeet intellectui reser-
lumlabiorumnostrorum(Ose.xi\). Et in psalmo : vatur. Quid enim est sanguinem comedere, nisi de
Imponent super altare tuum vitulos (Psal. L). Vitulos animae origine dispulare ? Sanguis opera carnis, ut
quippe posuit aut pro innocentibus, quorum aetas in Apostolo : caro et sanguis regnum Dei non possi-
prima est, et a j'ugo peccati cervix probatur aliena, debunt (I Cor. xv). Sanguis peccatum significat, ut
et ideo in tali verbo permansit, ut actum illum in Amos: Sanguis sanguinem leligit, propter hoc luge-
prseterilae legis indicaret fuisse rerum imaginem fu- bit terra (Ose. iv). Sanguine sanguinem tangere, est
turarum, sive illos proedicatores Evangelii promittit, B peccala peccalis conjungere : siquidem omne pecca-
quorum imaginem in vituli figura Lucas Evangelista lum occidens animam sanguini comparatur, sicut in
suscipit, qui non mugitibus aera verberarent, sedI propheta pro peccalore dicitur : Sanguis ejus super
orbem terrarum Dominicae fidei praedicatione com- caput ejus (Ose. xir). Adeps pinguedo gratiae divinse.
plerent, sive illos magis vitulos debemus advertere, In psalmo : Sicut adipe et pinguedine replealur
qui animas suas in hosliam suavitatis sacris altari- (Psal. LXII).Adeps compnnctionem cordis sancto-
bus obtulerunt. Nam et pater Auguslinus, cum de. rtim. In Levitico, et imposito desuper holocauslo ado-
figuris illis evangelicis ageretur, quodam loco ipsumi lebit adipes pacificorum (Lev. vr). Adeps, spiritalis
Dominumvitulum dicit, qui se hosliam obtulit pro) gratise inlellectus : ut in psalmo : et adipe frumenti
salute cunclorum. Quapropter sive de adolescenti- satiat le (Psal. CXLVHJ. Adipes, quoeoperiunt genita-
bus, sive de praedicatoribus, sive de martyribus sen- lia, quse comedi prohibenlur, animee origo, sicut et
tialur, tales tantum Propheta vitulos altaribus Do- superius de sanguine dictum est, a quibusdam signi-
mini potuit promiltere, quos Christianae religionii ficari vJ.Jelur in Levilico:Adeps crassitudo maliliee,
noverat convenire. Vitulus Christus in Evangelio : ut in psalmo: Prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum
Adducite vitulum saginatum et occide (Luc. xv). Etl (Psal. LXXII) . Item ibi: adipem conchtserunl(PsaL xvi).
in aliam partem : Et comminueseos, tanquam vitu-. C *- Crassitudo durilia est cordis. ln
propheta : Incrassa-
los Libani (Psal. xxvm). Vituli, sancti fide crescen- tum est cor populi hujus (Isa. vi); et in Job: Operuit
tes et aj'ugo legislibera colla habentes. Viluli,Judaeii crassitudo ejus faciem, et rfe lateribus ejus arvina rfe-
lascivientes. In psalmo : Circumdederunt me vilulii pendet (Job. x\). Medulla, cogitationes sanclae sive
mutti, tauri-pingues obsederunt me (Psal. xxi). TuncB compunctio ex intimo corde procedens in psalterio :
crgo in malam partem viluli significatio trahilur, ? Holocausta medultata offeram libi (Psat. LXV),et in
quando pelulantiam atque lasciviam significat per- malam partem de reprobis in Ezechiele dicitur : Et
versorum. Unde filii Israelindeserto perversa menlee iniquitates eorum in ossibus eorum (Ezectt. xxxn).
idololatriam in similitudine vituli exercuerunt, et,( Bubali vocati per derivationem, quod sint similes
Jeroboam, relicto Dei templo, quod erat in Je-„ boum, adeo indomiti, ut pro feritate jugum cervici-
rusalem, simulacrum vituli finxit, et divino cultua bus non recipiant, hos Africa procreat. Uri agresles
honoravit. Hincscriptum est in psalmo : Feceruntlt boves sunt in Germania, habentes cornua in tantum
vilulum in Choreb et adoraverunt sculptile (Psal.c\). |# protensa, ut regiis mensis insigni capacitate ex eis
Choreb verointerpretalur Calvaria,ubi postea Domi- gerulae tiant. In bubalis aulem vel uris possunt ac-
nuih crucis palibulo carne constat occisum, ut in„ , cipi superbi doctores et dominatores plebis, qui ha-
ipso eodemque nomine jam tunc et illo deserto Cho- bentes similitudinem bonorum doctorum in gradu
reb culturam Domini perfidi nefanda praesumptione e vel officio, quod gestant: sed superbia lumentes, et
violarent, quorum posteritas erat in Calvariae loco 0 in cornihus potentiee mundanae potius confidentes
crucifixura Dominum Christum.IUudquoque sestimo 0 quam in divinum auxilium, contra Apostolum eli-
considerandum, quod dixit, adoraverunt sculptile;; gunt dominari in cleris, non forma fieri gregis, qui-
quia in Exodo legimus vitulum conflatilem collatis |s bus Dominus per prophetam comminatur, dicens :
ornamentis monstruoso quodam indicio fuisse for- Vm pasloribus Israel, qui pascebant semetipsos. Nonne
matum. Sed duas res hic dictas debemus habere, id d greges pascuntur a pastoribus ? Lac comedebatis, et
est quod vitulum adoraverint in deserto, et sculptilia,a lanis operiebatis, et quod crassum erat, occidebalis;
vel simulacra in repromissionis terracoluerint; quod l(j gregem aulem meum non pascebatis: quod infirmum
in subsequentibus ipse dicturus est : et mutaverunt %t erat, non consolidastis : et quod wgrotum, non sana-
gloriam suam in similitudinem viluli munducanlis fe- ,_ stis : quod fractum esl, non alligastis : et quod abje-
num (Ibid.). Gloria eorum fuit adorata divinitas, S) ctum est, non reduxislis : quod perierat, non qumsislis:
quam infelici commutatione pendenles usquc ad ltj scd cum austeritate imperabatis eis et cumpotentia
211 i*. ilABANI MAUitl ARCIHEP. MOGUNT. OPEUUM PARS II. 212
Usa. xxxiv). Camclis causa nomcn dedil, sive quod, A solulus vel fundens : Saba conversio vel caplivitas.
quando oneranlur, rrt breviores ct humiles fianl, Cetlar tcnebrw : Nabaiot prophetiw. Greges igilur ca-
accumbanl (quia grseci camai humile et breve dictint) mclorum, id est, divitum et peccalorum, iniquitatis
sive quia ctirvus est dorso. Camur enim verbo vinculis resoluti, et animas suas effundentes Deo,
graeco curvrrm significat. Hos licet et alioeregiones operient Jerusalem muneribus ; et omnes de capti-
mittant, sed Arabia plurimos : differunt autem sibi. vitate venient, et conversione sua aurum fideiel thus
Nam Arabici bina tubera in dorso liabcnt, reliqua- sacrificii deferont: intantuni proficientes, ut et aliis
rum regionum singula. Carnelivero nomine aliquando preedicent salutare Dei. Asinus et asellus a sedendo
in sacro eloquio Dominus, aliquando autem gcnli- dictrrs, quasi aseddus : sed lroc nomen quod magis
lium superbia exprimitur, quasi cxcicsceiilc desu- equis conveniebat, ideo hoc animal surapsit quia
per tumore tortuosa. Dromeda genus camelorum est priusquam equos caperent homines, lmic proesidere
ininoris quidem staluroe, sed velocioris, imde el no- coeperunt. Arrimal quippe lardum,et nulla rationere-
rnen habet. Nam dronros Greecc cursus velocitas nitens, slatira ul voluit, sibi bomo substravit. Asi-
appeUalur : centnm et amplius millia uno die per- norunr qtioque vel asinarum nornine aliquando
gcre solet. Quod animal, sicut bos ct ovis et came- Iiixuriosorum pctulantia, aliquando niansuetudo sim-
lus, ruminal. Ruminatio autem dicta est a rtima B plicium , aliquaiulo stultitia gentilium designatur.
eniineiite gutturis parte, per quain dimissus cibus a Asiiius cniiii mystice, quod brutum et libidinosum
ccrtis revocatur animalibus. Camclus autem aut est aninral, aut gentilem populum (ut diximus) signi-
Cliristi hnmilitatem significat, qui onera peccatoruin ficat, sttper qtiem Dominus sedere dignatus est ad
nostrorum porUrhat, aut gentilcm populum conver- Hicrosolymam tendens, ut eum subjeclum faceret, et
siun ad fidcni Chrisliaiiiira. Ouod in Evangelio Domi- ad coclcsslempatriam perduceret: aut stultum ho-
ims ait : Facilius esl camelum per foramen acus traits- minem, ct liixuriam istius mrindi tantummodo se-
ire quatn diviteminlrarc in regnitm cmlorum (Mutlh. ctantem. Unde Jacob ad Issachar filium suura, qui in-
xix), oslendit, faeilins Christum pali pro dilectori- terprelatur merces, ait : Issachar asinus fortis accu-
bus saeculi, qtiam dileclores soeculi ad Christura bans inter terminos, vidit requiem, quod esset bona,
posse converti. Cameli enim nomine se intelligi vo- et terram, quod optimu, ct supposuit humeriim suum
luit, quia sponle humiliatus infirmilatis noslroeonera ad porlandum, factusque est tribtttis serviens (Gen.
suscepil. In quo enim manifesiius intelligitur, quain XLIX).Gentilis ergo populus , quem Dominus san-
in ipso, quod scriptuin cst : Qitanto magnus es, hti- guinis sui pretio mercatus est, prius quasi brutum
milia tein omnibus(Sir. m). Peracumautemptiiiclio- et litxuriosum aniinal crat, niillaque rationc subsi-
nes significantur, per piinctioncs dolorcs in passione C slens. Nunc vcro fortis est, Salvatori nostro mentis
stiscepti. Foraincn ergo acus dicit angustias passio- occulta subigens, ac Redemptoris dominio colla sub-
nis, qua scissa nostroe quasi vestinienta nalurac quo- jicicndo, jugum disciplinoeevangelicaeperfert. Unde
dammodo resarcire, id est, recupcrare dignalus est, et factus est tribulis serviens, hoc est, regi et Chri-
quatenus post lapsum melius reformali gaudeamus sto suo fideibona opernmque bonorum munera offe-
ad testimonium Apostoli dicentis: Qukunque enim rens. Itenr asinus lromo stullus. In Deuleronomio :
in Christo baptizati eslis, Christum induislis (Gal. m). Non arabis in boveet asino (Deut. xxn); id est, stul-
Alii camelum Dominum Jesum Christuni intellexe- tum preedicalionesapienti non socies. Asinus syna-
riint, pro eo, quod, hurailiando semetipsum, pccca- gogam Judieorum significat. In Genesi: Ligans ad
toruin nostrorum onera portavit. Camclus, amor vineain ptillum suum, et ad vilem, o fiti mi, asitiam
s;eculi, cujus figuram camelus ille gerebat, qucai suam (Gen. XLIX).Asinus corpus hominis : undc in
Rebecca nuptura viro suo Isaac descendit ac rcliquit. libro Jtidicum scriptum est: Qui ascendilis super ni-
Camcli peccatores moribus disiorti, ut iii Judiciui): tentes asinos (Jud. v). Item ibi de asina filiae Caleph,
el cameli eorum sicut tocustte in multitudine (Jud. qux aniineegerit imaginem, dicilur: Cumque suspi-
vn). Et in lsaia de Hierusalem scriptiun est: Inttn- in rassel sedens in asino (Jud. i). Prinrogenita asini
datio camelorum operiet le, dromednrii Madiun el exordia vitae luxuriosae, ut in Exodo : Primogenita
Eplia. Omnes de saba venient, anrum et thus defeten- asini redimesove (Exod. xxxiv); ttinc enim stultum
tes, et laudem Domino annuntiantes (Isa. LX).Signifi- hominera significat asinus, quando peccati onera
cat enim hoecsententia conventum nationum ad Ec- portantern el usque ad finem vilee libidines carnis
clesiam Christi. Madian et Epha regiones sunt trans exercentem demonstral. Unde scriplum est, quod
Arabiam fertiles cameloruni. Omnis provincia voca- Ana dum pasceret asinos patris sui Sebeon, invenit
tur Saba, unde venit Saba regina ad Salomonem. aquas calidas in deserlo. Hinc de luxuriosis per
Cedar autem regio Sarracenorum est, qui Ismaclitae prophetam dicitur: Qttorum carnes sunt ttt carnes
dicuntur, et in Nabaiolh unus est filiorum Ismael, asinorum (Ezech. xxm). Onager interprelatur asinus
ex quorum nominibus soliludo vocatur, quoe fruguin ferus.Onon quippe Greeciasinum vocant, agrion ferum.
inops , pecorum plena est. Per familiaria ergo no- Hos Africa rnagnos babet et indomitos et in deserto
inina genliunr barbararum, quee vicinee sunt Ismae- vaganles: singuli autem feininarum gregibusprocsunt:
litis, lotius mundi conversio jrrocdicalur. Mathan liascenlibus masculis eos zelant, et testiculos eorum
in
enim in hoc loco interpretatur iniquitas et Epha morsu detruncant, quod caventes matres carum
215 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. VII. 214
secretis locis occultant. Significal auteni Onagcr A , (Exod. xv). Et rtirsus: Qtiadrigas Pharaonis, et
ant Judaicuni populunr aut hominem eremitain. exercilum ejus projecil in tnare (Ibid.). Sunl equi,
Judaicum autem populum significat in psalmis ubi quos Dominus asccndit, et circumeunt oninem ter-
scriptum est: Exspectabunt onagri in siti sua (Psal. ram, de quibus dicitur: Et equitatus tuus salus.
cm). Cum superius dixerit bestias silvarum aquis Sunt autemequi, qui ascensores habent Diabolum et
decurrentibus esse polatas, onagros jam nunc ponit angelos ejus. Jrrdas equus ejus eral : sed donec
sitim suam exspectare: scilicet Judaeos, qui negle- ascensorem habuit Dominum, de equitatu salulis fuit
xerunt fluenta diviuaepietatis haurire. Onager enim cum cseteris, et cum Apostolis missus oegrotis salu-
sylvester asinus est, qtri inter reliqua animalia cor tem, et sanitatem languentibus praestitit: sed ubi se
dicitur habef e pinguissimum. Quod genus quantum Diabolo substravit (post buccellam enim introivit in
patiens est domitum, tantuin seevissimum redditur, eum Satanas [Joan. xrrr]), illius habenis ductus
cum silvis retinentibus efferatur. His obstinati Judaei adversum Domiiium et Salvatorem nostrum coepit
nierito comparantur, quia ferocia mentis et callosa equitare. Omnes enim, qui persequuntur sanctos,
laliiitale durati sunt, nec satiari cito poculis vitali- equi sunt hinnientes : sed habent ascensores, quibus
bus adquiescunt: nam quod dicit, exspectabunt, illud aguntur, angelos malos, et inde feroces sunt. Domi-
significat, quod frequenter dictum est : quia in fine B J nus ergo equunr et ascensorem projecit in mare, et
socculi, Helia et Enoch vcniehtibus, creditura est faclus est mihi in saltilem. Equi peccatores inlelli-
multitudo Judoeorum. Rursus in Iibro Job Dominus guntur et luxuriosi homines, ut in Jcremia : Equi
dixisse fertur : quis dimisit onagrum liberum, el vin- emissarii; unusquisquead uxorem proximi sui hinnie-
culaejus quis solvit, elc? (Job. xxxix). Subaudis, nisi bal (Jer. v). Equus, carnalis potentia. In lsaia : Vw
ego. Onager enim, qui in solitudine commoratur, eo- quia ascenditis super equos ut descendalis in Mgy-
rum vitam significat, qur remoti a lurbis popularibus plum (lsa. xxx). Et in psalmo : Dormilaverunt, qui
conversanlur. Liber ergo dimittilur, qui calcatis ter- ascendertmt equos (Psat. LXXV).Quod autem equi
renis desideriis appelilu onerum temporalium, secu- rufi et varii nigri et albi in propheta Zacharia appa-
ritate mentis exoneratur : et vincula ejus quis solvil? ruisse leguntur, aut castigationem peccantium de-
subandis, nisi ego. Solvuntur enim uniuscujuscunque sigi)3t, aut consolationem conversorum. Scriptum
sancti vineula, dum divino adj'utorio interna deside- est enim in Zacharia, Domino dicenle : Ego irascor
riorum carnalium retinacula disrumpuntur. Cui dedi super gentes opulentas. Quia ego iratus sum parum,
habitaculum in solitudine, et tabernacula ejus in lerra ipsi vero addiderunl in malum (Zach. i). Et rnrsum
salsuginis'(Ibid.). Nam remoti viri, id est, a carnali- ipse propheta ait: Vidi per noctem, el ecce vir ascen-
bus desideriis alieni hoc silenlium menlis inhabitant: C dens super equum rufum, et ipse stabat inter myrteta,
ut turba desideriorum carnalium non premantur. Et quw erant in profttndo : et post eum equi rufi, varii et
tabernacula onagri hujus in terra sunt salsuginis. albi, etc. (Ibid.). Nox, in qua cernitur visio, obscu-
Salsrrgo incendere sitim solet. Et sancti viri quam- ritas mystice visionis intelligitur. Vir, qui ascendit
diu in hiijus vitoe tabernaculis degunt, ad supernam super equum rufum, Donrinus atque Salvalor est,
palriam desidefii sui quotidianis aestibus accendun- qui ciispensationem nostree carnis assumpsit. Myr-
tur. Onager, arrogans quisque, id est, amator vanee teta atitem, quse erant in profundo, inler quse stare
glorisc : ul in Jeremia : Onager assuetus in solitudine describitur, angelicse intelliguntur potestates , quoc
desiderio animm sum traxit venlum amoris sui (Jer. ei eiiam in carne posito ministraverunt. Equi rufi
n), id est, spiritum superbise. Onagri principes Ju- varii albi, Apostoli et aposlolici viri intelliguntur :
daeorttm, ut in Jeremia. Sed et onagri stelerunt in quorum alii irr martyrio coronali sunt, et appellan-
rupibus, traxerunt ventum quasi dracones (Jer. xiv). tur rufi : alii operibus et doctrina ac varietate signo-
Equi dicti, eo quod quando quadrigis jungebanlur, rum varii nrmcupaiilur. Alii virginitatis decore, inle-
aequabantur, paresque forma et similes cursu copu- gritateque cordis ornati, et purilate cprdis, cernere
labantur. Caballus antea a cao dictus, propter quod ri , Deum in praenriosusceperunt. A Domino enim missi
gradiens ungula impressa terram concavat: quod sunt Apostoli, ut tolrrm mundura evangelica proedi-
reliqua animalia non habent: inde et sonipes, quod catione complerent, qui poslquam opus expleverunt
jiedibus sonat. Equus vero aliquando in bonam par- reversi sunt ad magni consilii Angelum, qrri stabat
tcm vertil significationem : aliquando in malarn. In inter eos, et dixerunt ad eum: Perambulavimus ter-
boiiam partem, ut est illudllabacuc prophetae: Ascen- ram, et imptevimusopus, quod nobis injunctum est :
dens, inquit, snper equos luos et equitalus tuus sa- et ecce ontnis terra habitalur et quiescit a bellis vitio-
nitas (Habac. III). Et in Job divina vox ait: Nunquid rum, et quoe ante erat deserla u Domino nunc ejus
prwbebis equo fortitudinem, aut circumdabis collo habitatio esl. Quod ait : anno septuagesimomiserebi-
ejus iiinnitum, etc. (Job. xxxix). Hic equus proedica- tur Jerusatem et urbibus Juda : liic est sensus: ut
tores sancti inlelliguntur, quorunr sessor Dominus verapax non fiat, nisi septuagesimo anno, id est,
est, qui eis forlitudinem, hoe est, constantiairi men- oeterno sabbato: nec Jerusalem, id eSt, Ecclesia
tis dat, et sonum sanae praedicationis. E contrario selerna quiete, nisi post laborem sex aetatum, sine
vefo de alia speeie equorum in canlico Exodi scri- omni perturbatione in seplima requiescet. Verba
pttitn est: Equum et ascensorem projecit iu mare consolatoria dona sunt sarrcti Spiritus, et pignus
215 B. RABANI MAURIARCHIEP. MOGUNT. OPERUMPARS II. <MR
hsereditatis nostrse, quam percepluri erimus postt A multiplex, millia Imtantium, Dominus m Ulis (Psat.
Babylohise, id est, hujus mundi captivilatem. Quod1 LXVII).Sanctoruin ergo unanimitas virtus esl Do-
autem in prophetis legimus bigas et quadrigas, .juxtai mini, quam ille, velut auriga insidet, et ad volunta-
allegoriam aut lempora regnorum, aut principatumi lis suse minislerium moderatur. Sed ut istum cur-
vel actum ipsorum ostendit. Nam bigas in lsaia le-- rum ostenderet non equis deditum, sed humanis
gimus, et in Zacharia quadrigas. Ita quoque ibi scri- cogitationibus attributurn, ait, decem millia multi-
ptum est: Levavioculos meos, et vidi, el eccequatuor plex: quod bene ad innumeros populos non ad equos
quadrigw egredientes de medio duorum montium: etj, noscitur pertinere. Subj'unxit : millia Iwtantium,
monles, montes wrei. In quadriga prima equi rufi, et\ quod ulique de fidelibus debel iutelligi. Et ut osten-
in quadriga secunda equi nigri, el in quadriga terlia: deretur lsetitiseplenitudo, ait: Dominus in illis : qui
equi albi, et in quadriga quarla equi varii fortes(Zach. magnae exsultationis est cumulus, et bonorum om-
vi). De quadriga prima equi rufi erant et cruenti et nium dulcedo mirabilis. Item in aliam partem cur-
sanguinarii et Babylonise crudelitate terribiles : in rus societas intelligitur impiorum vinculb peccato-
quadriga secunda equi nigri regiium Medorum et rum alligata : de quo in Exodi canlico scriptum est
Persarum, qrrod bigse sedens et egrediens per As- (Exod. xv), ut supra ostendimus. Porro equites
sucri regis edictum mortem omnium JudoeorumIri- "' singulares ideo currere dicunlur, quia singulariter
sli nunlio praeferebat : in quadriga tertia equi albi unusquisque cursura vitse liujtis aeque transit, alius
Macedones, sub quorum imperio de Anliocho Macha- alio tempore sequens aliura, per unam tamefi viam
baeorum victoriam legimus : in quadriga quarla equi mortalitatis usque ad propriam metam mortis.
varii forles. Scirnus enim Romanorura reges alios in Equites enim in bonam parlem et in malam possunt
gente Judoea fuisse clementes, ut Gaium Coesarem, accipi. In bonam, quando domatores vitiorum signi-
Auguslum et Claudium: persccutores alios atque ficanl: in malam autem, quando superbi homines
terribiles, ul Gaium vel Neronem, Vespasianum et in mundana potentia confidentes praefrgurantur.
Adrianum. Propheta ergo queerente, quid sibi an- Mulus autem ex Graeco tractum vocabulum habet.
gelus, qui loquebalur, vellet significare, quem cer- Graeceenim inde vocatur, quodjugo pistorum sub-
neret: angelus qui loquebatur in eo, respondit et aclus tardas molendo clucat in gyrum molas. Judsei
narravit qualuor ventos esse cceli, id est, qualuor asserunt quod Ana abnepos Esau equarum greges
plagas mundi, quoe vocantur Graece climata : quse ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi : ut
assistunt et parent Domini volunlati. Nihil enim hsec mulorum inde nova contra naturam animalia na-
quatuor regna, qrrsediximus, absque Domini volun- „p>scerentur. Onagros quoque ob hoc missos esse ad
tate fecerunt. Ita juxta allegoriam in quadriga duo asinas, et ipsum istiusmodi reperisse concubitum,
testamenta, sive ipsorum testamentorum in praeceptis ut velocissimi ex his asini nascerentur. Mulus
charitalis preedicatores, seu eliam duo populi vel enim, quod oneriferum est animal, significat stulti-
ipsoriim popillorum doctores possunt inteiligi, hoc tiee secutores. Quam Absalon mulo sedens, et sedi-
cst, Judaeorum et genlium, quibus Christi potenlia tionem contra palrem levans,secutus,merilointeriit.
praesidensregimen congruum proestat. ltem in qua- Proinde Psalmista auditores suos compescit dicens :
driga quatuorevangelistoesive quatuorevangelia pos- Notite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est
siint accipi, vel quatuor virtutes principales, hoc inlellecius. In camo et freno maxillas eorum con-
csl, prudentia , justitia , fortitudo , temperanlia. stringe (Psal. xxxi). Prohibet ergo huj'uscemodiho-
Quae currui Domini bene conveniunt, quia per mines diabolicis fraudibus insideri, et vitiorum one-
ipsas eleclos suos in viam j'ustilise dirigens perdu- ribus prsegravari : ne male obediendo superbiae
cit ad regnum perpetuum. Currus autem a cursu di- magis partibus addicantur. Veruni istis talibus quid
ctus, vel quia rotas lrabere videtur. Currus enim dicit esse faciendum ? scilicet quod animalibus im-
sanctorum angelorum societatem, aut sanctorum prudentibus. His enim comparationibus stultos ho-
lrominum unanirnitalem mystice designat, in quibtis p0 mines veritati subjicit. Nam quod ait, in freno, ad
Doininus volunlatis suae regimen exercet. Unde in equum pertinet. Frenum enim a fero retinendo di-
curru igneo legitur Elias sublatus in ccelum (IV ctum est. Ferum quippe antiqui caballum dixerunt.
Reg. n) : ut videlicet aperle monstraretur, quia ho- In camo, ad mulum respicit. Ergo hsec duo anima-
mo purus adjutorio egebat alieno. Per angelos quippe lia supradicta cobibent ista retinacula : ut ad arbi-
facta illa ct ostensa sunt adjumenta : quia nec ad trium jubentis incedant, ne suis voluntatibus effe-
coelum quidem aereum per se ascendere potuit, rantur. Maxilla vero adminicula sunt animalium,
quem naturee suse infirmitas gravabat, Redemptor quibus esca manditur, ut corporis vila procuretur.
autem noster non curru, non angelis sublevatus le- Ipsas ergo maxillas perfiguram et allegoriam dicit
gitur : quia is qui fecerat omnia, nimirum super inobedientibus debere conslringi, id est, copias vi-
omuia sua virtute ferebatur. Illuc enim reverteba- ctuales parcius dari : ut jejuniorum necessitate con-
tur ubi erat; et inde redibat ubi remanebat: quia clusi Crcatoris subdantur imperio. Induslria quippe
qui per humanitatem ascendebat in ccelum, per di- humana diversum animal coegit in coitu : sicque
vinitatem et terram parilcr conlinebal et cochim. . adulterina commislione genus aliud reperit, sicut
Item lcgitur in Psalmo : Cumts Dei dcccn: millia ct Jacob contra naturam colorum similitudines pro--
211 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. VIII. 218
curavit (Gen. xxx). Nam tales fetus oves illius con- A felus pariant. Hanc enim feminanim csse naturam
cipiehant, quales umbras arietum desuper ascenden- dicunt, ut quales conspcxerint sive mente concepe-
lium in aquarum speculo contemplabantur. Denique rint in extremo voluptatis sestu quando concipiunt,
et hoc ipsum in equarum gregibus fieri fertur, ut talem et sobolem procreent. Etenim animal in usu
gcnerosos objicianl equos visibus concumbentium : venereo formas exlrinsecus intus transiniltit, eoruiri-
quo eorum similes concipere et creare possint. que saliata typis, rapit species in propriain qualita-
Nam et columbarum specierum dilectores depictas tem. In animantibus bigenera dicuntur, qiioeex di-
ponunt pulcherrimas columbas hisdem locis, quibus versis nascunlur, ut mulus ex equa et asino, burdo
illoeversantur : quo rapiente visu similes generent. ex equo et asina, ibride. ex apris et porcis, tityrus
Inde est, quod quidam gravidas mulieres jubent ut ex ove et hirco, muscus ex capra et ariele. Est au-
nullius intueantur pessimos animalium vultus, ut cy- temdux gregis.
nocephalos et simias, ne visibus occurrentes similes

LIBER OCTAVUS.

CAPUT PRIMUM. B demit. Qui bene catulo dormienti tribus diebus et


De bestiis. tribus noctibus comparatur : quia triduo in sepulcro
Bestiarum vocabulum proprie convenit leonibus, jacens somnum mortis implevit, et ipsa morte mor-
pardis, tigribus, lupis, vulpibus, canibusque, et si- tis imperium vicit. De quo in Genesi scriptum est:
miis, et cseteris quse vel ore vel unguibus sseviunt, Qn&si catulus leonis, quis suscitabit eum ? (Gen.
exceptis serpenlibus. Bestiae dictae a vi, qua sae- XLIX).Leones praepositi Ecclesiae intelliguntur. Unde
viunt: ferse appellalse, eo quod naturali rrtantur in templo Domini leones cum bubus ex sere in basi-
libertate et desiderio suo feranlur. Sunt enim li- bus templi fieri praecipiuntur. Item leo per figuram
berae eorum voluntales, et lruc atque illuc vagantur, sanctorum doctorum impavidum ccetum significat,
et quo animus duxerit, eo feruntur. Leonis vocabu- quorum rugitus, hoc est, prsedicationis vox terret
lum ex Grseca origine inflexum est in Latinum. adversarios. Unde scriptum est: Leo fortissimus
Groece enim leon vocatur, etest nomen nothum, bestiarum, ad nutlius pavebit occtirsum (Prov. xxx).
quia ex parte corruptum est: leoenavero totum Et in Amos : Leo rugiet:. quis non timebit? Dominus
Graecumest, sicut et dracaena. Ut autem leaena Iea loculus est: quis non prophelabit ? (Amos in.) Item
dicatur, usurpatum est a poetis. Leo autenr Graece, leo in contrariam partem ponitur, quando saevitia
Latine rex interpretatur co, quod princeps sit om- iC ejus demonstratur, ut est illud Pelri Apostoli: Vigi-
nium bestiarum. Cujus genus trifarium dicitur, e lale, inquit, et orale : quia adversarius vester Diabo-
quibus breves, et juba crispa, imbelles sunt: longi, lus, tanquam leo rugiens , circuit, qumrens quem de-
et coma simplici, acres. Animos eorum frons et voret (I Petr. \). Rursum in Job scriplum est : Rugi-
cauda indicat: virtus eorurn in pectore esl : firmi- tus leonis, et vox temnm, et dentes calulorum leonum
las in capite. Septi a venatoribus terram contuentur, contrili sunt (Job. iv). Leaense autem nomine ali-
quo minus conspectis venabulis tcrreantur. Rolarum quando sancta Ecclesia, aliquarido Babylonla de-
timent strepitus, sed ignes magis. Cum dormicrint, signatur. Pro eo enim, quod contra adversarios au-
vigilant oculi: cum ambulant, cauda sua cooperiunt dax est, lesena Ecclesia dicitur, sicut ejusdem beati
vesligia sua, ne eos venator inveniat. Cum genue- Job vocibus approbatur, qui derelictam ab Ecclesia
riulcatulum, tribus diebus et tribiis noctibus catu- Judaeam indicans ait: Non calcaverunt eam filii in-
lus dormire fertur : lunc deinde palris fremitu vel stitorum nec perlransibit peream lemna (Job. xxvnr).
rugitu veluti treinefactus cubilis locus, suscitare di- LeaenaEcclesia in Job : Nunquid capies lewnm prm-
citur calulum dormientem. Circa hominem leonum dam ? uul animas catulorum ejus implebis ? (Job.
natura mitis est: ut, nisi laesi, nequeant irasci. Pa- xxxrx.) Catuli lesenoe, Apostoli ubi el supra. Ali-
tet enira eorum misericordia exemplis assiduis. 1D quando leoenaenomine lrujus mundi civitas, id cst,
Prostratis enim parcunt, captivos obvios in palriam Babylonia exprimitur , quee contra vilam innocen-
redire permiltunt, hominem non nisi raagna fame tium immanitate crttdelitatis effrenatur : quse anti-
inlerimunt. Leo enim, qui rex est bestiarum, per quo hosti, quasi ssevissimo leoni, sociata, perversse
forlitudinem typum tenel Christi, qui est rex regum pcrsuasionis cjus semina concipit, et reprobos ex se
et dominus dominantium, de quo scriptura est in filios ad similitudinem illius quasi crudelis catulos
Apocalypsi : Ecce vicil leo de tribu Juda, radix Da- gignit. Cattili autem leonum suni quilibel reprobi ad
vid, aperire librum et solvere septem signacula ejus iniquam vitam malignorum spirituum errore gene-
(Apoc. \). Unde et Jacob patriarcha dixit in benedi- rali: qui et simul omnes universam hiundi civita-
ctione Judae filii sui : Catulus leonis Juda. Ad prw- tem, quam praediximus Babyloniam, faciunt, ct la-
dam, fili mi, ascendisti (Gen. XLIX); quoniam Chri- men idem singuli Babyloniae filii quasi non Ieaenae
stus nascendo parvulus facttrs esl, et in crticem plene catuli vocantur. Sicut enim Sion lota Ecclesia
ascendens, captivos populos de potestate diaboli re- dicitur, filii autem Sion sanctorum sihguli quique
219 B. RABANIMAURl ARCHIEP MOGUNT. OPERUM PARS II. 220
memoraiitur : ila et filii Babylonis singuli quique re- A animalia cum acutis unguibus frequcnter parerc non
proborum, et eademBabylonia siniul omnes reprobi posse ; vitiantur enim intrinsecus se moveiitibus ca-
vocantur. Leo, Diabolus ob fbrlitudinem et crudeli- lulis. Pardus secundus post paiitlieram, genus est
tatem, ul in Psalmo: /Vequando rapiut, ut leo, ani- variunr ac velocissimum, et proeceps ad sanguinem ;
mam meam (Psal. vn); et alibi: Sedet in insidiis sallu enim ad mortem ruit. Pardus autem mystice
cum divilibus in occuliis, sicut leo in cubili suo (Psal. significat Diabolum diversis vitiis plenissimum, vel
x). Leones stiiit potestates hujus soeculi,ut in Jere- peccatorem quemlibet nraculis scelcrum ct diverso-
mia : Grex dispersus populus meus, leones ejecerunt rum errorum aspersum. Unde dicit propheta : M-
eos (Jer. L). Catuli leonum, daemonessive pravi ho- ihiops non mutavit pellem, et pardus varielatem sttam
mines, ut in psalmo : In medio catulorum leonum (Jer. XIII). ltenr pardus Antichristus malitiee varie-
dormivi conturbatus (Psal. LVI).Et alibi : Caluli leo- tate aspersus, ut in Apocalypsi; El bcslia, qttmascen-
num rugientes, ut rapiant et quwranl a Deo escam sibi debat de mari, simUiserut pardo (Apoc.xru); de illis
(Psal. cin). Cubile leonum, praesens mundus : vel dicit, qui in nigredine peccatorum et varictate perse-
quodlibct regnuin hujus lirundi :utinNahum : Vbi est verant. Alibi tamen scriptum est: Habitubil lupus
cubile teonttm, et pascua catulorum leonum (Nali. n). cum agno, et pardus cttm hwdo cubabit (Isa. xi).
Ilem cubile leonura, corda reproborum, ut in psalmo: B Quod in adventu Christi completum est, quando illi,
Orlus est sol, et congregati sunt, et in citbilibus suis qui anlea feroces fuerunt, cuni innocc-iuibus vitani
se collocabunt (Psal. cui). Tigris vocata propter ve- ducunt, et qui errorum maculis polittti erant, poeni-
locem fugam. Ita enim nominant Persoe et Medisa- tenliam agentes ad veritatem fidei convcrluntur.
gittam. Est enim bestia variis dislincta maculis, vir- Leopardus ex aclullerio Ieocnieet pardi nascilur, ct
tule et velocitate mirabilis. Ex cujtis nomine llumen tertiam originem efficit: sicut el Plinius in naturali
Tigris appellalur, quod is rapidissimus sit omnium Historia dicit, leonem cum pardo aut parduin cum
fluvionim. Has magis Hircania gignil. Tigris autem leaena concumbcre, et ex utroque coitu degeneres
mystice significat astutiam Diaboli. lnde in Job scri- partus creari, ut mulus ex equo et asina. Rhinoce-
plum est: Tigris periit eo quod noiihaberel prmdiim, rota gra;ce vocatus , latine interpretatur, in nure
et caluli leonum dissipali sunt (Job. rv). Ilunc voca- cornu. Idem et monoceros, id est, unicornis, co
bulo ligridis repetit, quein leonis appellatione signa- quod unum cornu in media fronte habeat pedum
vil. Satan quippe el propter crudelilalem leo dici- quatuor, ita acutum et validum, ut quidquid impe-
tur, et propter multiforniis aslutiee variesalem non lierit, aul ventilet aut perforet. Nam et cum ele-
incongrue tigris vocatur. Modo enim se, sicut est pbaiile semper certamen habet, et in ventre vulne-
perditus, huraanis sensibus objicil: raodo quasi an- C ratum prosternit. Tantoeautem fortitudinis esse di-
gelum lucis ostendit: modostultorum nientes blan- citur, ut niilla venantiuin virlulc capiatur: sed, sic-
diendo persuadet: modo ad culpam terrendo per- ut hi asserunt, qui describendis naturis animalium
trahit: modo suadere vilia aperte nitilur : modo in laboriosa invesligatione sudaverunl, virgo ei puella
suis suggeslionibus sub virtulis specie palliatur. proponitur, quo venienti illa sintim aperit, in quo
Hsccilaquebellua, quoe tanta varietate respergiltir, ille, omni ferocitate postposita, caput deponit, sic-
jure tigris vocalur. Quoe apud scptuaginta inler- que soporalus, ab eis, a quibus capi quaerilur, re-
pretes myrmicoleon dicilur, quod videlicet aninral pente velut incrmis invenitur. Buxci quoque coloris
ahsconsum pulvere, fornricas (ut diximus) frumenta esse describitur. Qui ctiam cum elephantis quando
gestantes interficit: quia nimirum apostata angelus certamen aggredilur, eo cornu, quod in nare singu
in lerram de coelis projectus juslorum mentes, quae lariter gestat, ventrem adversantium ferire perhibe-
bonorum sibi operum perfectionem praeparant, in tur, ut cum ea, quee nrolliora sunt vulnerat, inrpu-
ipso actionis ilinere obsidet: cumque has per insi- gnanles se facile slernat. Potest ergo per biinc rhi-
dias superat, quasi formicas frumenta gestanles im- nocerotem vel monocerolem scilicet unicornem ille
provisus necat. Panther dictus sive quod omrrium populus intelligi, qui dum de accepta lege non opera
animalium sitamicus, excepto dracone : sivequia et " sed solam inler cunctos homines elalionem sumpsit,
sui generis socielate gaudet, et ad eamdem similiiu- quasi inter coeteras beslias cornu singulare gestavit.
dinem, quidquid accipit, reddit. Pan enim Grsece Unde passioncm suam Dominus, Propheta canenle,
omne dicitur : bestia minulis orbiculis superpicta, pronunlians ail: Libera me de ore leonis, et a cor-
ila ut oculatis ex fulvo circulis nigra vel alba distin- nibus unicornium huinililalem meam (Psat. xxr). Tot
gualur varietate. Haecsemel omnino parlurit. Cujus quippe in illa gente unicornes vel ccrte rhinocero-
causacratio manifesta est. Nam cum in ulero malris tes exstiterunl, quot contra preedicamenla veritatis
coalucrint catuli, maturisque ad nascenduirr viribus de legis operibus singulari et falua elatione confisi
pollent, odiunt temporum moras. Itaque onera- sunt. Beatoigitiir Job sanctocEcclesioetypum tenenti
tam fetibus vulvam, tanquam obslantem partui, un- dicitur : Nunquid volel rltinocerosservire tibi ? (Job.
guibus lacerant. Effundit illa partuni seu politis di- xxxix.) Ac si aperlius dicalur : Nunquid illum po-
lniltit, dolore cogente. Ila postea corruptis el cica- pulum, quem superbire in nece fidelium stulta sua
tricosis sedibus genilale semen infusum non erit elatione considcras, sub jure luseprscdicalionis incli-
acceptum, sed irritum resilit. Nam Plinius dicit uas? subaudis, u( cgo, qui et contra me illum singu-
221 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. VIII. 222
iari cornu exlolli conspicio, et lamen mihi, cum vo- A gignit. Elcphas autem significat peccatorem imma-
Juero, protinus subdo. Rhinocerolem ergo Paulo Apo- nem sceleribus, et facinorum deformitate squalidum :
stolo per siiriilitudinem comparare possumus, qui attamerr tales saepead Christum convertuntur. Unde
prius persecutor et blasphemus exstiti t, sicut de eo scri- scriptum est in libro Regum, quod adducerentur ad
ptum est: Saulus adhuc spirans minarum et cmdisin Salomonem simiaeetelephanti(/// Reg. x), quia, ipse
discipulos Domini, accessit ad principem sacerdotum, est pax nostra, qui fecit utraque unum (Eph. n) , et
et petiit ab eo epistolas in Damascum ad synagogas : in sanguine suo mundavit conscienliam nostram ab
ut si quos invenissel hujus vitm viros ac mulieres, vin- operibus mortuorum. Griphes vocatur, quod sit ani-
ctos perduceret in Jerusalem (Act. ix). Qui divinoe mal pennalum et quadrupes. Hoc genus in Hyperbo-
legis eruditione praeditus dum aliorum ingluviem reis nascitur montibus. Omni parte corporis leones
redarguit, comu elephanlis in ventrem ferit. In ven- sunt, alis et facie aquilis similes, equis vehementer
trem quippe elephantos percusserat, cum dicebat: infesti. Nam et honrines vivos discerpunt. Hi possunt
Multi ambulant, quos smpe dicebam vobis, nunc autem significare ferocitatera persecutorum, et elationem
el flens dico, inimicos crucis Chrisli, quorum finis in- superborum, qui infesti sunt hominibus, qui simpli-
teritus, quorum deus venter est, et gloria in confusione citalem Christianam sequuntur et rationabililer vi-
ipsorum (Phil. rir). Et rursum : Hujusmodi, inqurt, B vunt. Cameleon non habet unum colorem, sed di-
Chrislo Domino non serviunt, sea suo venlri (Ibid.). versa est varielate corrspersus, ut pardus. Dictus
Cornu suo igitur rhinoceros iste non jam homines, autem ita, quotl bujtis cameleontis .corpusculurn ad
sed bestias percutit, quando illo Paulus doclrinae colores, quos videt, facillima conversione variatur,
suae fortitudine nequaquam perimendos humiles im- quod aliorum aniraalium non est ita ad conversic-
petit, sed superbos ventris cultores occidit. Quae nem facilis corpulentia. Cameleopardus diclus,
ergo in Paulo scripta cognovimus, superem, ut facta quod, dum sit, ut pardus, albis maculis aspersus,
et in aliis credamus. Multi quippe ad humilitatis collo equo similis, pedibus bubulis, capite tamen
gratiam ex illius poprrli elatione conversi sunt, qiio- camelo est similis. Hunc .rEthiopia gignit. Nec ab
rum seevitiam Dnminus dum sub jugo inspirati ti- re esl, quod besliarum harum color et factura ad si -
moris edomuit, nimirum rhinocerotis sibi fortitudi- gnificalionem variorum errorum atque vitiorum trans-
nem subegit. Rhinoceros Christus Dominus potest feratur, si alicubi in scripturis illius mentio fuerit
intelligi propter invictam fortitudincm, ut in Deute- reperta. Lynx dicitur, quia i'n luporum genere nu-
ronomio : Cujus forlitudo similis esl rhinocerolis meratur, beslia maculis lerga distincta, ut pardus,
(Deut. xxxirr). Rhinoceros, ut supra diximus, fortes sed similis lupo. Hujus urinam convertere se in du-
quoque sive potestates sseculi hujus in Job : Nunquid C ritiam lapidis preiiosi dicunt, qui ligurius appella-
volet rhinoceros servire tibi? (Job. xxxix.) Monoce- tur : quod et ipsos lynces sentire hoc documento
ros, hoc est, unicornis, Christus est, ut in psalmo : probatur. Nam egestum liquorem arenis, inquantum
Et dilectus sicut fitius unicornium (Psal. xxvrri), id poluerint, contegunt, invidia quadam naturali, ne
est, singularis potentise, elunum sanctorunfregnum. talis egestio transeat in usum humanum. Lynces
Unicornis superbi vel unura habentes testamentum, dicit Plinius secundus extra unum non admittere
ut in psalmo ; Et a cornibus unicornium humilitalem felum. Similiter et ista beslia typum tenet invi-
meam (Psal. xxr). Elephantem Graeci a magnitudine dorum hominum atque dolosorum, qui magis cu-
corporis vocalum putant, quod formam monlis piunt nocere quam prodesse, ef terrenis cupidita-
proferat. Graeceen immons lophos dicitur. ApudIndos tibusintenti ea, quoe superflua sibi sunt, et caeteris
aulem a voce barrus vocatur. Uadc et vox ejus bar- prodesse poterant, inutiliter servant. Caslores a
ritus, et dentes ehur. Rostrum autem promuscis castrando dicti sunt. Nam lesticuli eorum apti sunt
dicitur, quoniam illo pahulum ori admovet, et est medicaminibus. Propter quos cum persenserint vena-
angui similis vallo munitus eburneo. Hi boves lucas torem, ipsi se castrant et morsibus vires suas am-
dicli ab antiquis Romanis : boves, quia nullum n putant. De quibus Cicero in Scauriaua : Redimunt se
auimal grandius videbant : lucas, quia in Lucania ea parte corporis : propter quam maxime expetuntur.
illos primos Pyrrhus in praelio objecit Romanis. Juvenalis : Qui se eunuchum ipse facit cupiens eva-
Nam hoc geiius animantis in rebus bellici* aptum dere damno testiculi. Ipsi sunt et fibri, qui etiam et
est. In eis enim Persoe et lndi ligneis lurribus col- pontici canes vocantur. Mira ergo est animanlium
locatis tanquatn de mtiro jaculis dimicant. Intellectu quorumdam prudentia: sed multo inagis quorumdam
autem et memoria multa vigenl:gregalim incedunt: hominum slupenda est dementia, qui creaturam Dei in
motu, quo valent, salutant, murem fugiunt, aversi se condilam sestimant vitiorum esse efficaciam.'Inde
coeunt. Quando aulem parluriunt, in aquis vel in quldem hseretici exstiterunt, qui genitalia membra sibi
insulis dimiltunt fetus propter dracones, quia ini- amputaverunt, quo facilius servare possenl nubendi
mici sunt, et ab eis implicali necantur. Bienuio continentiam, illam sentenliam Domini male inter-
autem porlant fetus, nec amplius quam semel gi- prelantes,qua ait : Sunl eunuchi,qui se ipsos castra-
gnunt, nec plures, sed tantum unum. Vivunt aulem verunt propter regnum cwlorum (Matlh. xix); cum
treceutos annos. Apud solam Africam et Indiam hoc magis intelligendum sit pertinere ad voluptatum
elepuauti prius nascebantur ; nunc sola India eos et libidinis amputalionem, quam ad roembrorum
223 B. RABANl MAURIARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 2JI
corporis detruncalionem. Tales ergo canonica aucto- A setint, dominos suos diiigunt, dominorum tecta de-
ritas excommunicare et ad poenitenliam redigere fendunt, pro dominis suis morti se objiciunt, volun-
prsecepit. Ursus fertur dictus, quod ore suo formet tarie cum dornino ad praedam currunt, corpus do-
felus, quasi orsus. Nam aiunt eos iuformes generare mini sui etiam morluum non relinquunt. Quorum
natura est, extra homines esse non posse.
partus, et carnem quamdam nasci, quam mater postremo
lambendo in membra componit. Unde est illud, Sic In canibus duo sunt exspectanda : aut forlitudo, aut
format lingua felus cum prolulit ursa. Sed hoc im- velocitas. Canis autem diversas significationes habet.
maturitas partus facit. Denique tricesimo die gene- Nam aut diabolum vel Judeeum, sive gentilem popu-
rat. Unde eyenit.ut prsecipitata fecunditas informes lum significal. Unde Propheta Dominum precatur
procreet. Ursorum caput invalidum, vis maxima dicens in psalmo : Erue a framea animam meam, et
in brachiis et lumhis. Unde interdum erecti in- rfe mrina canis unicam meam (Psal. xxr). Nam in
sistunt. Ursus ergo aliquando juxta allegoriam si- meliore parte canis ponitur, ut in Ecclesiaste, ubi
gnificat diabolum insidiatorem gregis Dei, aliquando scriplum est : Melior est canis vivus leone moriuo
autem duces ssevoset crudeles. Unde in libro regum (Eccle. xi). Hic leonem diabolum, canem vero genli-
scriptum est (IV Reg. n), quod pueros, qui Eli- lem vel hominem peccatorem accipiendum puto. Qui
sseuuiprophetam irridebant, duo ursi egressi de silva B ideo melior dicitur, quod ad fidem et pcenitentiam
coniederunl : quod significat duos principes Roma- possit venire. Hinc de Judaeis scriptum esr.: Conver-
norum, Vespasianum videlicet et Titum, egressos tanlur ad vesperam, et famem palienlur ut canes, et
de saltu gentium devorare Judaicos pueros, qui ir- circuibunt civilatem (Psal. LVIII).Canes intelligunlur
riserunt Salvatorem nostrum in Calvarioe loeo cru- muti sacerdotes vel rmprobi, ut in Isaia : Canes
cifixum. Et iterum ibi : Veniebat leo et ursus et tolle- muti non valentes latrare (Isa. LVI). Canes, Judaei.
bat arietem de grege (I Reg. xvn). Lupus Groccaderi- In psalmo : Quoniam circumdederunt me canes multi
vatione in linguam nostram transfertur. Lupos enim (Psal. xxi). Canes, populus gentium, ut in Evangelio:
illi lycous dicunt.Lycos autem Grsece a morsibus np- Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere ca-
pellatur, qui rabie rapacitatis quaeque invenil tru- nibus (Matth. xv). Canes, heeretici, ut in Deutero-
cidat. Alii lupos vocalos aiunt, quasi leopos, quod nomio : IVoiiinferes pretium canis in domum Dei tui
quasi leoni, ita sit illi virtus in pedibus : unde et (Deul. xxm). Et in Apostolo : Videte canes , videle
quidquid presserit pede, non vivit. Rapax autem malos operarios, videte concisiones (Phil. m). Canis
bestia et cruoris appetens. De quo rustici aiunt, vero voracissimum animal atque importunum con-
vocem homineni perdere, si eum lupus prior viderit. suevit illas domus lalralibus defendcre, in quibus
Unde et subito tacenti dicitur, lupus est in fabula. C edacitatem suam novit accepto pane saliare. His me-
Cerle si se prsevisum senserit, deponit ferocitatis au- rito comparantur Judaei.qui Christianae fidei munere
dacianr. Lupi toto anno non amplius quam dies duo- saginati, Ecclesiam Dei clamosa pra;dicalione defen-
decim coeunt. Famem diu portant, et post longa je- dere festinabunt: sicut Paulo apostolo conligit, ut
junia mtiltum devorant. Lupos ./Ethiopia gignit qui ante fuit persecutor Chrisliani nominis, poslea
cervice j'ubatos, et tanlum varios, ut nullum colo- divino munere jnngerelur Apostolis. Canes, homi-
rcm illis dicant abesse. Ltipns ergo raro invenilur nes rixosi vel detractores altcrutro se lacerantes ut
bonam significationem haberc, sed saepius conlra- in Apostolo : Quod si invicem mordetis et comedelis,
riam. Nam aut diabolum significat, ut est illud in videte ne ab invicemconsumamini(Gal. \). Catuli abu-
Evangelio : Lupus rapit et dispergit oves (Joan. x); sive dicuntur quarumlibet bestiarum filii. Nam pro-
aut heerelicos vel dolosos homines, de quibus Domi- prie caluli canum sunt, per diminutionem dicli.
nus ait: Altendile a falsis prophetis, qui veniunt ad Lycisci vero dicuntur (ut ait Plinius) canes nali ex
vos in vestimentis ovium, intrinsecus atttem sunt lupi lupis et canibus, cum intra se forte miscentur. So-
rapaces (Matth. vn). Et iterrim : Videl lupum venien- lent et Indae feminee canes noctu in silvis alligatse
tem,et dimitlit oves, et fugit (Joun. x). Legitur tamen admitli ad tigres bestias, a quibus insiiiri et nasci
Jacob patriarcha in benedictionc Benjamin filii sui n ex eodem fetu canes adeo acerrimos et fortes, ut
dixisse ila : Benjumin lupus rapax tnane comedet in complexu leones prosternant. Caluli ergo si-
prwdam, vespere dividet spotia (Gen. XLIX).Qtiibus gnificant gentiles. Unde est in Evangeho, quod
dictis apostolus Paulus designatur, de Benjamin Syrophoenissa mulier, cui Dominus ait: Non est
stirpe progenitus, qui mane rapuil proedam, id est, bonum sumere panem filiorum, et mitlere canibus
in primordiis fidelcs, quos potuit devastavil: vespcre (Matlh. xv), respondit ei dicens : etiam Domi-
autem spolia divisit : quia fidelis postmodum factus ne, nttm el calclli edunt rfe micis qum cadunt de
sacra eloquia audieritibus dispensatione mirifica dis- mensa dominorum suorum. Mensa quippe est scri-
pensavit. Canis nomen Latinum Groecamelymologiam plura sacra, quae nohis panem vitse ministrat, mieae
habere videtur. Graece enim cinos [Kyon] dicilur : puerorum, iuterna sunt mysteria Scripturarum, qui-
licet eum quidam a canore latratus appellatum exi- bus humilium solcnt corda puerorum refici. Non
sliment eo quod insonat: imle et canere. Nibil au- ergo cruslas , sed micas de pane puerorum edimt
tem sagacitis canibus. PIus enim sensus cactcris ani- catelli: quia conversi ad fidem, qui erant despecti in
malibus habent. Namque soli sua nomina recogno- gentihus non litlerse superficiem in scripturis, sed
225 DE UNIVERSO LIRRI XXII. — LIB. VIII. 226
spiritalium sensum, quibus in bonis aclibus profi- A cum vini suam transfert, decepta corripitur. Melo,
cere valeant, inquirunl. Vulpes dicta, quasi volupes. vel quod sit rotundissimo membro, vel quod favos
Esl enim volubilibus pedibus", et nunquam rectis pelat, et assidue mella captet. Musio appellalus,
ilineribus, sed tortuosis anfraclibus currit : fraudu- quod muribus infestus sil. Hunc vulgus caum a
lentum animal insidiisque decipiens. Nam dura non captura vocat. Alii dicunt, quod catat, id est, vi-
habuerit escara fingit mortem, sicque descendenles deat. Nam tam acute cernit, ut fulgore luminis
quasi ad cadaver aves rapit et devorat. Vulpes enim noctis tenebras superet. Unde a Grseco venit calus,
myslice diabolum dolosum , vel haereticum calli- id est, ingeniosus. Venalor Chrislus est, ut in Isaia
duni, sive peccatorem hominem significat. Unde de secundum LXX : Ecce quemadmodum leo aut catu-
Herode Dominus ait in Evangelio : lte, dicite vulpi lus leonis in venatione quam capit (Isa. xxxi); ita
illi (Luc. XIII). Et alibi : Vulpes, inquit, foveas ha- veniel. Venatores, Apostoli vel cseteri prsedicatores,
beant: et volucres cwlinidos (Matth! \iu); in vulpi- ut in Jeremia : Mittam eis venatores, et venabun-
bus haereticos, et in volucribus cceli malignos spi- tur eos de omni monte (Jer. xvi). Venator dia-
ritus exprimens, qui in pectoribus humanis sibi lati- bolus, in cujus figura Nemrod ille gigas veriator
bula quaerunt, ubi suggestiones suas perversas inter- coram Domino, ut in Genesi (Gen. x); venatores
serant, el voluntates suas pessimas expleant. Item B pravi homines, ut in propheta : Venanles ceperunt
vulpes diabolus vel dsemones, ut in psalmo : Tra- me, quasi avem, inimici meigratis (Thren. ni).Laiuia
dentur in manus gladii, partes vulpium erunt (Psal. diabolus vel daemones, ut in Jeremia : Sed et lamia
LXII).Et in Jeremia : Propter montem Sion quia nudavit mamillam, et lactavit catulos (T/ii'en.iv).Item
disperiit(Tren.\).Vulpes ambuluverunt ineo. Vulpes, lamia, heereticus vel quilibet hypocrita, ut Isaras di-
haeretici in Canlicis canticorum : Capile nobis vulpes cit: Cubavit laniia, et invenit sibi requiem(Isa. xxxiv).
pusillas exterminantes vineas (Cant. n),id est.plebes CAPUT II.
fidelium. Et iu libro Judicum de Samson dicitur: Ap- De minutis animalibus.
prehendit trecenlas vulpes, et ligavit faculas in caudis Mus pusillum animal, Graecum illi nomen est:
eorum (Jud. x\). SimiseGroecumnomen est, id est, quidquid vero ex eo trahitur, Latinum fuit. Alii di-
pressis naribus. Unde et simias dicimus, quod sup- cunt mures, quod ex humore terrse nascantur. Nam
pressis naribus sint, et facie fceda, rugis turpiter mus terra , unde et huraus. His in pleniluuio jecur
follicantibus : licet et capellarum sit pressum habere crescit, sicutqusedam maritima augentur,quaerursus
nasum. Alii simias latino sermone vocatas arbitran- minuente luna deficiunt. Sorex Latinum est eo quod
tur eo quod multa in eis similitudo ralionis humanee rodat et in modum serrae prsecidat, Antiqui aulem
senlitur : sed falsum est. In elementorum cognitione C sauricera dicebant, sicut et clodum claudum. Mustela
sagaces :• nova luna exsultant : media et cava tri- dicta, quasi mus longus. Nam lelum a longiludinc
slantur : fetus, quos amant, ante se gestant : ne- dictum. Haec ingenio subdola in domibus, ubi nutrit
glecti circa malrem haerent. Harum genera quinque catulos suos, transfert mulalque sedem, serpentes
sunt. Ex quibus circopetici [cercopitheci] caudas ha- etiam et mures persequitur. Duo autem sunl genera
bent. Simia enim cum cauda est, quam quidam cru- mustelarum. Alterum enim silvestre est, distans
ram vocant. Spingae villosaesunt comis, mammispro- magnitudine , quod Grseciictidas vocant : alterum
miuenlibus, dociles ad feritatis oblivionem. Cyno- in domibus oberrans. Falso autem opinanlur, qui
cephali et ipsi sirailes simiis, sed facie in modum dicunt mustelam ore concipere, attre effundere par-
canis, unde et nuncupati. Salyrici facie admodum tum. Mustela est furli figura, ut in Levitico demon-
grata, et gesticulatis motibus inquieti. Callitri- stratur. Talpa dicta , quod sil damnata csecitate
ces loto aspectu a cseteris dislant. Sunt enim in perpetua tcnebris. Est cnim absque oculis , semper
facie producta barba, et lala cauda. Simise autem terram fodit, et humum egerit, et radices sub fru-
callidos mente, et peccatis fetidos homines signifi- gibus comedit. Mystice autem mures significanl
canl. Qui aliquando per conversionem et poeniten- homines cupiditate terrena inhianles et praedam de
"
tiam ad pacificum noslrum deducunlur, et ejus agunt aliena substantia surripientes. Muslela vero eos per
servitium, sicut supra dictum est de elephanlis et figuram demonstrat, qui ingenium naturale sub dolo
simiis, qui adducebantur ad Salomonem. Enhydros maliliae polluunt et totam vitam suani in insidiis et
besliola, ex eo nuncupata, quod in aquis versetur, lraudibus ducunt. Talpa ergo , quae caecitale perpe-
et maxime in Nilo. Quse si invenerit dormientem tua damnata est, aut idola significat caeca, surda et
crocodilum, volutat se in lulo primum, et intrat pei muta : aut etiam ipsos idolatras, qui ignoranliae et
os ejus in ventrem, et carpens omnia inleranea stultitiae tenebris semper errant. De quibus in Isaia
ejus, sic moritur; ichneumon Graecevocatus eo quod scriptum est : Vt adoretis talpas el vesperliliones
odore suo et salubria ciborum et venenosa prodan- (Isa. n), hocest, caecicaecoscolant. De quibus alibi
tur. De quo Draconlius ait: Prmdicit suillus vim Scriptura dicit : Similes illis fiant, qui faciunl ea, et
cujuscunque veneni. Suillus autcm a sctis est nuncu- omnes qui confidunt in eis (Psal. cxm). Aut etiam
patus. Hic etiam serpentes insequitur. Qui cum ad- haerelicos sive falsos Chrislianos per iiguram de-
versus aspidem pugnat, caudam erigit, quam aspis monstrat: quoniam sicut talpa absque oculis semper
maxime incipilobservare quasi ininanlem, ad quam terram fodit, el humum egerit, el radices sub fru,-.
227 B. RABAM MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 228
gibus comedit: slc cl ipsi veree scienlioe lumine A praeceptore, sed sola nalura duce sibi in posterurn
privati, terrenis actibus incumbunt, et desideriis praevidere studet: quanto magis ille homo, Deo.prae-
carnis, etillecebrisvoluptalumdeserviunt, radicesque ceptore, et doctoribus admonentibus, debet in messe
bonortuii operum, in quibuscunque possunt, dente hujus vitae operum colligere fruclus, et horreo vitse
malilioc corrodere et subvertere conantur. Glires recondere, ut habeal in die frigoris, id est, judicii,
dicti sunt, quia pingues eos eflicit somnus. Nam qua non potest laborare, unde viyat ? Formicoleon
gliscere dicimus crescere. Hieme enim tota dormiunt, ob hoc vocatus , quia est vel formicarum leo, vei
et imnrobiles, quasi mortui, jacent : tempore oestivo certe formica pariler et leo. Est enim parvum ani-
reviviscunt. Isti ergo eos significare possunt, qui mal, formicis satis infeslum , quod se in pulvere
torpore pigritise inutiles fiunt, et Iaborare utiliter abscondit, et formicas frumenta gestantes interficit.
nolunt, de quibus scriptum est : Propter frigus piger Proinde autem leo et formica vocatur, quia aliis ani-
arare notuit: tnendicabii ergo mstate, et non dabitur malibus, ut formica est : formicis aulem, ut leo est.
ei (Prov. xx); quia qui nuiic otiosus tempore prae- Ranse a garrulitate vocalse eo quod circa genitales
sentis vilse torpescit, frustra in die judicii, quando strepunt paludes, et sonum vocis importunis clamo-
tempus est messis, mendicabit: quia ccelestis vitae ribus reddunt. Ranse dsemones. In Apocalypsi:
gaudium nullo modo cum justis habebit. Hericius B Vidi de ore draconis spirilus tres immundos in modum
animal spinis cooperlum , quod exinde dicitur no- ranarum (Apoc.xvi); sunt autem spirilus dacmonio-
minalum eo quod subrigit se qttando spinis suis rum. RariaChaerelici, qui in cceno vilissiuiorum sen-
claudilur, quibus undique protectus est contra insi- sUum commorantes, vana garrulitate latrare non de-
dias..Nam statim , ut aliquid praesenserit, primum sinunt, ut in Exodo legitur.
se subrigit, atque in globum conversus, in sua se CAPUT III.
arma recolligif. Hujus prudentia qiisedanr est. Narri De serpenlibus.
dura absciderit uvam de vite, supinus sese volutat Angliis vocabulum , serpentum genus , quod pli-
super eam, ct sic eam exhibet naiis srris. Hericius cari et contorqueri potest : et inde anguis , quod
enim mystice pcccatores acuieis viliorum plenbs et angulosus sit, et nunquam rectus. Angues autem
astulia nequitise callentes signilicat, el fraudibus et apud geirtiles pro geniis locorum habiti semper :
rapinis : qui per fraudcm de alienis laboribus sibi unde Persius : Pinge duos angues pueris, sacer est
pastum quaerunt. De quibus scriptum est : Ibi habei locus. Colubrum ab eo diclum, quod coiat umbras,
foveam Hericius, et catulos suos nutril (Isa. xxxiV). vel quod in lubricos tractus flexibus sinuosis labatur.
Hem illud , quod in psalmo scriptum est: Petra re- Nam lubricum dicilur , quidquid labitur , dum tene-
^1
fugiuin Herinuciis (Ps. cin). Herinacius idem esl, qui lur, ut piscis et serpens. Cerastes serpens dictus ,
et Hericius, animal onrnino timidum, nalura provi- eo quod in capite cornua habet similia arietum.
dente semper armatum , cujus cutem invicem seta- Cerata graeci cofhua dicunt. Sunt aulem illi quadri-
rrrm sudes acutissimae densissimaeque coinmuniunt. gemina corpicula, quorum ostentatioiie veluti esca
Cui tamen norr suflicit naliva munitio, scilicet ne illice sollicilata, animalia perimit. Totum enim
aliqua fraude possit intercipi, refugium habet sem- corpus tegit arenis, nec ullum indicium sui preebet,
per in saxis. Huic competentcr aptatiif, qui peccatis nisi ex ea parte, qua invitatas aves vel animalia
suis hispidus, fulura judicia metuens , pelram Chri- capit. Est autem flexuosus plus quam alii serpentes,
sturrr firmissimum noscitur refugium haberC. Grillus ita ut spiiiam non habere videatur. Colubri enim et
nomen a sono vocis habet. Hic retro ambulat, terram cerastae nomine diabolus vel Antichrislus significa-
terebrat, stridet noctibus.Venatur cum formica cir- tur, ut est illird, quod Jacob patriarcha de Dan Dlio
cumligata capillo, in cavernam ejus conjecta, afllato suo prophetavit, dicens : Fiat Dan cotuber in via, et
prius pulvere , ne se abscondat : ila formicaecom- cerasles in semita mordens ungulas equi, ut cadat
plcxibus trahitur. Fbfniica drcta ab eo , quod ferat ascensor ejns retro (Gen. XLtx). Norr solum enim
micas farris, cujus solertia nrulta. Providet enim in . coluber ahticlrristus, sed etiam cerastes vocatur.
futurum , et praeparat sestate quod hieme comedat. Cerata enim Graec.edicuntur cornua, serpensque
Inmesse autem elegit ifiticuni, hordeum non tangit: hic eorntilus esse (ut supra memoravimus) perhi-
dum pltiit ei super frumentum, tolum ejicil. Dicun- hetur : per qrrem digne adventus Antichristi asseri-
tur in JEthiopia esse formiceead formam cariis, quae tur : quia contra vitam fidelium cum morsu pestiferae
arenas aureas pcdibus eruunt, quas cuslodiunt ne praedicationis armabitur etiam cornibus potestatis.
quis auferat, captantesqtie ad necem persequuntur. Quis autem nesciat semitam angustiorera esse quam
Juxta allegoriam formica providum hominem , vel viam ? Fit ergo coluber in via : quia in procsenlis
operarium utilem slgniftcat. Unde Salomon in pro- vitoelaliludinem eos ambulare provocat, quibus par-
verbiis hortatuf , dieens : Vadc ad formicam, o cetido quasr blanditur : sed in via mordet, quia eos,
piger, el consideru vius ejus, et disce ab easapienliam. quibus libertatem tribuit, erroris sui Veneiioconsu-
Qum cum non habeat ducem nec prmcepiorem, nec mit. Fit iterum cerasles in semita : quia quos fideles
principem, parat wslale cibum sibi, et congregat in reperit, el sese ad praecepti coelestis angusta itinera
mcsse,quod comedat(Prov. vi). Hinc bortatur quem- constringentes , non solura nequitia callidae persua-
mte sui curam agere : et si lanlilhim animal sine sionis impedii; scd ctiam lerrore potestatis premit,
acm DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. VIII. 230
et in persecutionis angore posl beneficia fictae dul- A. a venenis : sed ideo huic ad mortem tacicndaui ve-
ccdinis exercct cornua polestatis. Quo in loco cqiius nena non esse necessaria, quia si quem ligarit oc-
hiinc mundum insinuat, qui per elationem suam cidil. A quo nec elephas tutus est sui corporis
in cursu lahenlium temporttm spunrat, et quia An- magnitudine. Nam circa semitas delitescens, pcr
lichristus exlrema mundi apprebendcre nitittir: quas elephanti solili gradiuntur, crura eorum
cerastes illc cqui ungulas mordere perhibelUr. Un- nodis illigat, ac suffocatos perimit. Gignitur au-
giilain quippe equi mordere est exlrema soeculi fe- tem in .^tliiopia el India in ipso incendio jugis
riendo contingere : Ut cadat ascensor ejus retro. aestus. Mystice draco aut diabolttm significat, aut
Asceiisor equi est, quisquis extollitur in dignila- minislros cjus, vcl eliam persecutores Ecclesiae,
tibus mundi qui retro cadere dicitur, et non in homines nefandos, cujus raysteriunr in pluribus locis
faciem , sicut Saulus cecidisse memoratur. In facie Scripturae invenitur. Nam in Psallerio de lroc scri-
enim cadere cst in hac vita suas unumquemqiie cul- ptum est, et in libro Job, nec non in Apocalypsi
pas cognoscere, easque poenilendo deflcre. Retro Joannis. Denique Psalmista dicit: Tu confirmasli in
vero , qno non videtur, cadere, est ex hac vila re- virlute lua mare, conlribulasli capita draconum super
pente decedere , et ad quoesupplicia clucatiir, igno- aquas (Psat. LXXIII).Confirmavit enim Rubri maris
rarc. Et quia Judoea erroris sui laqueis capta pro B liquidos abyssos , qrrando in duobus lateribus sic
Christo Anlichristum exspectat : bene Jacob eodem aqua divisa esl, ut mare navigcrum iter faceret
loco repente in electorum voce conversus est, dicens: esse terrenum. Contrivisti capila draconum super
Salutare luitm exspcclubo, Domine (Gen. XLIX);id aqnas, mysterium superioris miraculi decentcr ex-
est, nOn sicul infideles Antichristum , sed eum, qui ponit : quia illa praefiguratio transilus maris Rubri
in redemptioncm noslrara venturusest, veruni credo aquas sancti baptismalis indicabat, ubi capita dra-
fideliier Christum. Serpens autem nomen accepit, conum, id est, spiritus immundorum producuntur
quia occullis accessibus serpit: non apertis passibtis, ad nihiliim , quando animas , quas illi peccatorum
sed squamarttm minutissimis nisibus repit. Illa sordibus inquinant, fons salutaris emundat. Quod
autem, quae quatrror pedibus nittinlur, sicul la- . aulem addittir : Tu corfregisti caput draconis magni,
certi et stelliones, non serpentes, sed reptilia no- et caelera (Ibid.); cum superius dixerit plurali nu-
minantur. Serpentes autem reptilia strnt, quia pe- mero, capita draconum, significare volens ncquilias
clore et ventre reptant, qiiorum tot venena quot spiritales : modo singulari numero ponil draconem,
genera, tol pernicies quot species, tot dolores ut ipsunr Satan indicare videalur, qui quanlum for-
quot colores habenlur. Serpens aulem diabolum lior , tanlum nequior : et cum singulari numcro
significat, tit est illud in Gcncsi : Serpens erat cut- G ponitur, inter malignos spiritus habitare penitus
lidior cunciis animanlibus terrw (Gen. m); atit ma- abnegalur. Confraciunr est enim caput ejus, quando
liliosos honiines atque hserelicos , de quibus Psal- superbia ejus de coeloejecta est, et nativam clarita-
misla ait : Acuerunt linguas suas , sicut serpenles.: tem relinere uon meruit, qui se voluntaria obscu-
venenum aspidum sub labiis eorum (Psal. xm). Pul- ritate maculavit. Atldidit : Dedisli eum in escam
chre hic malitia heereticorum, dolusque describilur. populo Mthiopum. yEthiopes benc peccatores adver-
Linguoeenim verba significant, quae nequitiae coti- timus, qui ante fuerunt tenebrosa mente teterrimi,
bus expolita vulnerare conlendunt corda sinrplicium. scd ad Deum conversi eum ceperunt escam habere,
Quaemerito serpentibus exoequanlur : quia sermo- cuei de ejus detraclione satianlur. Nam hodieque
nibus suis virus evomunt. Unde surdis aspidibus quem pessimum intclligi volumus, diabolum 110-
comparantur. Tali enim proposito conlendunt, ut minamus. Omnibus cnim culpis exsuffiator admissis,
pertinacia mcntis nunquam velint a veritate supe- toiius auclor est erroris, et sicul ille Chrislianos in-
rari. Itenr in aliam partem serpentis significatio tra- sequitur : ita ab ornnibus exsecrabili errore discer-
hitur, ut est illud in Evangelio : Sicut exaltavit pitur. Sic fit, ut qui paganis ante venerabilis nunc
Moyses serpenlem in deserlo : ila exaltari oporlet a Christianis detractionum morsibus corrodatur.
Fitium hominis , ut omnis qui credit in illum, non D Sive conversi jani fideles escam possunt habere
pereat, sed habeat vitam mlernam (Joan. rri). Ibi diabolum, qtiando per ipsius machinamenta ten-
enim significat serpens mortem Christi quoe salva- tationesque profrciunt. Ipso enim persequente ,
vit genus humanum, quod astutia serpenlis antiqui marlyres frunt : ipso affligente , patientiae munere
maligna suasione salule a conditore percepta pri- coronanlur. Quapropter merilo diabolus illorum
vavit. Draco, major cunctorum scrpentium sive esca dicitur, quos fatigalionibus crebris ad desi-
omnium animanlium super lerram. Hunc Groecidra- deria nociva perducit. Aspis vocatur, quod morsu
conta vocant. Unde derivatum est in Latinum, ut venena immittat et spargat. Ios enim Grsecivene-
draco diceretur. Qui ssepe ab speluncis abslractus num vocant: et inde aspis, quod morsu venenato
fertur in aerem , concitalurque propter eum aer. iiiterimat. Htijus diversa genera et species, et dispar
Est autem cristatus, ore parvo, et arctis fistulis , effectus ad nocendum. Fertur autem aspis cuin cepe-
per quas trahit spiritum, et linguam exerit. Vim rit pati incantatorem, qui eam quibusdam carmini-
autein rron in dentibus, sed iir cauda lrabct, et ver- bus propriis evocal, ut eam dc caverna producat.
bcrc polius quam rictu nocet. Innoxius autem est illa cum exire noluerrt, unam aurenr in terram pre-
231 B. RABANIMAURIARCHIEP. MOGUNT.OPERUMPARS II. 232
mit, altcram cauda obturat et operil, atqne ita vo- A cst, dum occulte perimit. Basiliscus, cum palam ve-
ces illas magicas non audicns non exit ad incantan- nena disseniinat. Leo, dum persequitur innocentes.
tenr. De quo dicit Psalniista : Ira illis secundum si- Draco, cum negligcntes impia voracitale deglutit.
mililudinemserpenlis, sicul aspidis surdm et obluran- Verum haec omnia in glorioso adventu Domini pe-
lis aures suas, quw non exaudielvocemincaniunlium,, dibus ipsius prostrata jacuerunl. Solus enim lam
et veneficia,qum incantantur a sapiente (Psal. LVII). ferocia valuit subdere, qui Patri cooeternusel con-
Quo serpenlc ira Judaeorumper simililudincm nimisi substantialis secundum divinitatem probatur existe-
aptissiniamdiffinitur.Obslinatorum quippe hominumi re. Heec si diligenter sanctorum patrum prsedica-
ira irrevocabilis est, qui ne docenlium prsedicatio- tione tractemus, nec aliqua dementium hserelica
nes exaudiant, procuranl sibi voluntariam surdita-- pravitate turhemur : et omnia nobis , sicut dicta
tein. Cui malo consuetudo aspidis comparatur, quee> sunt, absoluta veritate constabunt. Scorpio vermis
ne verba incantantis exaudiat, suasque latebras de- lerrenus, qui potius vermibus aplatur. Animal ar-
relinquat, unam aurem caudae suee inflexione dici- matum aculeo et ex eo Grsece vocatum est,
tur obturare, alteram vero in terram deprimere. quod cauda figal, arcuato vulnere venena dif-
Cui merito Judaeicomparati sunt, qui, cordis auribusi fundat. Proprium est autera scorpionis, quod
obturatis, sanctae Scripturae audirc noluerunl salu-. JJ manus palmam non feriat. Scorpio diabolum si-
berrimam jussionem. Oblurare enim a sacerdolibus gnificat vel ministros. Unde esl illud Dominicum
traclum est, qui aures suas ture replebant, ne pere- in Evangelio : Ecce , inquit, rferfi vobis potesta-
grinis verbis inlercedentibus confiisa carminum lem calcandi super serpentes et scorpiones et su-
memoria turbaretur. Dipsagenus aspidis, qui Latine per omnemvirtutem inimici (Luc. x.) Nam et alibi
situla dicilur : quia quem momorderit, siti perit. Dominus in Evangelio ail: Quis enim esl ex vobis,
Hypnalis genus aspidis, quod somno necat. Hanc quem si petierit filius suus panem, nunquid lapidem
sibi Cleopalra apposuit et ila morte quasi somno so- dubil illi.? Aul si petierit ovttm, nunquid porriget ei
luta est. Hsemorrhoisaspis nuncupalur, quod saugui- scorpioneml Aut si piscem petit, nunquid serpentem
nem sudet, qui ab eo morsus fuerit: ita ut dissolu- dabit illi? (Luc. xi). Tria sunt nobis maxime neces-
tis venis, quidquid vitae est, per sanguinem evomat. saria,id esl, fides, spes, charitas : fides, ut rectecre-
Grocce enim sanguis heema dicitur. Prsesier aspis damus : spes, ut semper cum bona palientia Dei
semper ore palenti et vaporanti currit, cujus poeta prsestolemur promissa : charilas, ut sedulo eum
sic meminit : Oraque dislendens avidus fumuntia diligamus ex toto corde, tota mente, lola virtute,
prmster. Hic quem percusserit distenditur, enormi- ct proximos nostros, sicut nosmetipsos. ln fide pi-
que corpulentia necatur. Exuberalum enim putredo G ( scis signalur, in spe ovum, in charitate panis : et
sequitur. Seps tabificus aspis, qui dum momorderit e contrario in lapide duritia, in serpente infidelitas,
hominem, statim eum consumit, ita ut liquefiat to- cl in scorpione desperalio exprimilur. In baptismo
tus in ore serpenlis. BasiliscusGrsece,Latineinlerpre- fides accipilur, unde vivilur in sseculo: spes in ovo,
tatur regulus eo, quod rex serpentium sit, adeo ut quia in ovo nondum pullus videtur, sed hinc spe-
eum videntes fugiant: quia olfactu suo eos necat. ralur : charitas autem, quia tolum vincit pani com-
Nam et hominem si vel aspiciat, iuterimit. Siqui- paralur. Vipera dicta, quod vi pariat. Nam et ven-
dem et ejus aspeelum nuUa avis volans illaesatrans- ter ejus cum ad parlum ingemuerit, catuli non ex •
.it: sed quam procul sit ejus ore combusla devora- spectantes naturoe solutionem, corrosis ejus laleri-
tuj. A muslelis tamen vincitur, quas illic homines bus, vi erumpunt cum malris interitu. Lucanus:
inferunt cavernis, in quibus delilescit. Ilaque ea Viperei coeunt abrupto corpore nodi. Fertur autem,
visa fugit. Quem illa persequilur et occidil. Nihil quod masculus ore inserlo viperse semen exspuat,
enim parens ille rerum sine remedio constituit. Esl illa autem ex voluptate libidinis in rabiem versa
autem longitudinesemipedalis albis maculis linea- caput maris ore ceptum prsecidit. Ita fil, ut parens
tus. Reguli aulem, sicut scorpiones, arentia quae- utraque pereat: raasculus dum coit : femina, dum
que sectantur et postquam ad aquas venerint hy- D -I parturit. Vipcra significat malitiosos homines, nec
drophbbos et lympbaticos faciunt. Sibilus idem est, non hsereticos, qui venena nequitise intra se gerunt.
qui et regulus : sibilo enim occidit antequam mor- Unde Joannes Baptista ad Judaeos, qui ad eum do-
deal vel cxurat. Basiliscusautem diabolum signifi- lose veniebant, dixit: Progenies viperarum, quis de-
cat, qui nequitioe suse veneno palam interficit in- monstrdbit vobis fugere ab ira ventura?(Malth. m.)
cautos: sed idem superatur, cuin coeteris noxiis Maleeergo soboles malorum parentum actiones imi-
animantibus a milite Chrisli spem suam totam in tantes, progenies viperarum vocantur, quia per hoc,
ipso poncnte, cujus virtus omnes adversarias pote- quod bonis invident, eosque persequuntur, quod qui-
states superat atque conculcat. Dc hoc quoque busdaui mala retribunnt, quod laesiones proximis
Propheta in Psalmis dicit : Super aspidem el basi- exquirunt : quoniam in ;iis omnibus priorum suo-
liscum ambulabis , el conculcabistconem el draco- rum carnaliura vias assequuntur, quasi venenali
nem (Psat. xc). Hic jam divina virtus exprimitur , filii de venenatis parentibus. nati sunt. Enhydris,
quae lanlis rcbus seevicnlibusimperabit. Nam omnia colubcr in aqua vivens : Graeci enim aquam ydor
ista nomina diabolo congruenter aplantur. Aspis vocant. Ilydros aquatilis scrpcns, a quo icti obturge-
233 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. VUI. 234
scunt. Cujus raorbum quidam boam dicunt eo, quod \A commodantes. In Psalmo : Sicul aspidis surdm, cl
fimo bovis remedietur. Ydra draco multorum capi- oblurantis aures suas (Psat. LVII).El in aliam par;em.
tutu, quaUs fuit in Lerna palude provincioeArcadioe. ut in Job pro impio : Capttt aspidum sttrget (Job. xx),
HaecLatine excedra dicitur, quod uno coesotria ca- hoc est, inspirationes diaboli vcl dsemonum. Aspis
pita excrescebant : sed hoc fabulosum est. Nam et basiliscus, peccatum et mors. In psalmo : Supei
constat ydram locum fuisse evomentem aquas va- aspidemet basiliscumambulabis, et conculcabis leonem
stanles vicinam civitatem in quo uno mealu clauso et draconem (Psal. xc), id est, diabolum ct antichri-
multi erumpebant. Quod Hercules videns loca ipsa slum. Vipera, diabolus vel ministri ejus in Evan-
exussit, et sic aquse clausit mealus. Nam ydra ab gelio : Genimina viperarum (Mallh. m). Et in Job :
aqua dicta est. Celidrbs serpens, qui et cersidros El occidet eum lingua viperm (Job. xx). Scorpiiis
quasi cerigni, qui et in aquis et in terris moratur. diabolus. In Evangclio : Dedi vobis poleslalem cal-
Nam cirson dicuntGreeci terram, ydros aquam, per candi sttper serpentes el scorpiones (Luc. x). Siint ct
quam labilur, terram fumare facit. Quam sic Macer alia serpentium genera, ut admoditse, elefantise,
describil: camedracontes. Postremo quantus nominum, lanltis
Seu terga exspirantspumaotiavirus, mortium numerus. Omnes autem serpenles natura
... Seu terraerumaut,qua leter labitur anguis. B
I sua frigidi sunt, nec percutiunt, nisi quando calc-
Salamandra vocata, quod contra incendia valeat. fiunt. Nam quando sunt frigidi, nullum langunt.
Cujus inler omnia venenata maxima vis esl. Coetera; Unde ct venena eorurrr plus die quam nocle nocenl.
cnirn singulos feriunt, haec plurimos pariter inleri- Torpent enim nociis algore. Et merilo, quia frigidi
mit. Nam si arbori irrepserit, omnia poma iuficit; sunt noclurno rore. In se enim adducunt corporis
venenis, et eos, qui ederint, occidit. Quaeetiam sii vaporem gelidae pestes et naturse frigidse. Unde ct
vcl in puleo cadit, vis veneni ejus polantes inlerfi- hieme in nodos lorpent, sestate solvunlur. Inde est,
cit. Ita contra incendia repugnans ignes sola anima- quod dum quicunque serp«;ntium veneno percutitur,
lium exslinguit. Vivil enim in mediis flammis sine; primo obstupescit, el postea, ubi in illo calefactum
dolore et consumniatione: et non solum quia noni ipHim virus exarserit, statim homincm exslinguit.
niorilur, sed exstinguit incendium. Et ut breviter Vcnenum aulem dictum eo, quod per venas vadit.
superiora recapitulem, serpens est diabolus vel ho- Infusa enim pestis per venas vegetalione corporis
niiiies impii, ul in Evangelio : Serpentes, geniminai aucta discurrit, et animam exigit. Unde non possa
viperarum (Matth. xm). Serpens Christus propter venenum nocere, nisi horninis tetigerit sanguinem.
sapientiam, cujus figuram serpens ille sereus gere- Lucanus : Noxia serpenlum est admisto sanguine
bat, quem Moyses in ligno suspendit, cujus intuitui C f pestis. Omne autein venenum frigidum est, et ideo
percussi a serpentibus sanabanlur. Et in Evangelio:: anima, quia ignea est, fugit venenum frigidum, in
Estote prudentes sicut serpentes (Mallh. x). Serpens,, naturalibus bonis , quse nobis et irrationabilibus
diabolus in Genesi : Serf et serpens erat callidiorr animantibus videmus esse communia, vivaci qua-
cunctis animantibus , quas fecerat Dominus Deuss dam sensus subtilitale serpens excellit. Unde et le-
(Gen. 111).Caput serpentis, prima peccati suggestio,t giltir in Genesi: Serpens nutemerat sapienlior omni-
ul in Genesi: Ipsa conterel caput luum (Ibid.). Pectus5 bus animanlibus lerrm (Gen. m). Dicit autcm Pli-
serpentis, typus superbiae, vel ttimidi cordis mali- nius, si credilur, quod serpentis caput, etiam si
lia, ut est illud : Supra peclus tuum gradieris (Ibid.). cum duobus evaserit digitis, nihilominus vivit. Unde
Draco diabolus, ut in psalterio : Draco iste, quemi cl lotum corpus objicit pro capiie ferienti. Auguibus
(ormasti ad illudendum ei (Psal. cm). Et alibi : Tui universis hebes visus esl, raro in adversum con-
confregisti caput draconis magni (Psal. LXXHI).Dra- luentur : nec frustra, cum oculos non in fronte ha-
cones, dacmones, ut in Psallerio : Tu contribulaslii beant, sed in lemporibus, adeo ut cilius audiant
capita draconum (lbid.). Draconcs, principes gen- qtiara aspiciant. Nulltim aulem animal in tanla
lium, ut in prophela: Glorificabit me bestia agri,, celcritate linguam rnovel, ut serpens, adeo ut tri-
dracones et slrutliiones (Isa. XLIII). Leviathan, idI "' plicem linguam habere videatur, cum una sit. Ser-
est, serpens diabolus. In Isaia : El visitabit Dominus s penlium nuda sunt corpora, adeo ut quacumque
in gladio suo duro super Leviathan serpenlem torluo- eunt via, humore designent vestigia. Serpenlium
sum, et occidet ceium qui est in tnari (Isa. xxvn). vesligia talia sunt, ut cum pedibus carere videantur,
Coluber diabolus, ut in Job : Et obstetricante manui costis (amen et squamarum nisibus repunt, quas
ejus eductus esl coluber lorluosus (Job xxvi), id est,, a siimmo gutture usque ad imam alvum parili modo
medicina, Domini nostri Jesrr Christi projectiis estt dispositas habent. Squamis enim, quasi unguibus,
diabolus de cordibus horninum. Regulus diaboluss costis, quasi cruribus, innitunlur. Unde si in quali-
vel dsemonesflatu cogitationis corda hominum vul- bel corporis parte ab alvo usque ad caput iclu
nerantes, ut in Jeremia : Ecce ego mittam vobis re- aliquo collidalur, debilis reddita cursum habere non
gulos, quibus non est incantatio, et mordebunt vos s potest: quia ubicunque ille ictus inciderit, spinam
(Jeu VIII). Et in Deuteronomio : In quo erat serpenss solvit, per quam coslarum pedes el motus corpo-
adurens (Deut. xvm). Aspis duritia cordis pcccato- ris agobantur. Serpentes autem diu vivere dicuntur,
ruui sanctis praedicalionibus aurem cordb noir ac- adeo ul, deposita vetere tunica, senectutem depo-
PATKOL. CXI. 8
235 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 236
n«re, atque in juventam redire perhibeantur. Tunicae A costi peduculi, pulices, lendix, tarmus ricinus, usia,
serpentum exuviae nuncupantur, eo quod his, cimex. Hemicraneus, vermis capitis vocatur. Lum-
quando senescunt, sese exuunt, quibus exuti in bricus inlestinorum dictus, quasi lumbicus, quia la-
juventam redeunt. Dicuntur enim exuvise et indu- bilur, vel quod in lumbis sit. Ascaridoe cosli pedu-
vioe, quia exuunlur et induuntur. Pythagoras dicit, culi, vermes cutis a pedibus dicti. Unde et peducu-
ile medulla hominis mortui, quoein spiua est, serpen- losi dicuntur, quibus peduculi in corpore efferve-
.em creari. Quod etiam Ovidius in Metamorphoseon scunt. Pulices vero vocati sunt, quod ex pulverc
Iibris commemorat dicens: magis nulriantur. Lendix idem, quod tarraus a
s• Sunt qui, cumclausoputrefaclaest spinasepulcro, lende. Tarmus vermis est lardi. Ricinus vermis canis
Mutaii credantliumanasangue medullas. vocatus eo, quod erit in auribus canum. Cenos enim
Quod si creditur, merito evenit : ut sicut per ser- Groececanis est. Usia est verrnis porci, appellata,
pentem mors hominis : ila et hominis morte ser- quia urit. Nam ubi momorderit, adeo locus adet, ut
pens. Ferlur aulem, quod serpens hominenr nudum ibi vesicae fiant. Cinrex de simililudine cujusdam
non sit ausus contingere. Prudens lector, cognitis herbse vocatus, cujus foetorem habet. Proprie autem
his serpentium generrbus atque effectibus, quarrdo vermis in putredine carnis nascitur. Tinea in vesli-
de eis irr Scripluris legas, non te pigeat tentare, B nienlis, eruca in olerc, teredo in Iigno, tarmus in
si aliquid possis in spiritalem sensum inde redi- lardo. Vermis non, ul serpens, apertis passibus vel
gere. squamarum nisibus repit, quia non est illi spinse
CAPUT IV. rigor, ut colubri, scilicel in directum corculi sui
De wmibus. partes gradatim porrigendo , conlractas conlra-
Vermis est animal quod plerumque carne vel de hendo, porrectas niotum cxplicat, sicque agitatus
ligno vel de quacunque re terrena sine ullo concubitu peiiabitur. Vermis autem mystice Clrristus pro hu-
gignitur, licet nonnunquam et de ovis nascantur, BSrtitateassunrpli hourinis intcUigi potest, ut cst il-
sicut scorpio. Sunt autera vermes aut terroe, aut l«d in psalmo : Ego sum vermis et non homo (Psul.
aquae, aut aeris, aut carnium, aut frondium, aut li- xxi). Aut memoria animi jreccatoris in inferni
gnorum, aut vestimentorum. Aranea, vermis aeris, poena conslituti, de quo scriplum ost : Vermis eo-
ab aeris nutrimenlo cognominata, quia exiguo cor- rum non morietur, el ignis non exslinguelur (Isu.
pore longa fila deducit, et telae sempcr intenta, LXVI).Aranea vero humanam fragilitatem significat.
nunquam desinit laborare, perpetuum sustinens in Unde est illud in psalmo : Et tabescere fecisti, 'sicut
sua arle dispendium. Sanguisuga, vermis aquatilis, ttmneum, animam ejus (Psal. xxxvm). Aranea vero
dicla, quod sanguinem sugit. Potanlibus enim insi- C corpus habet tenue, in terra non habitat, sed per lo-
diatur. Cumque labitur faucibus, vel ubi uspiam ad- ca altiora telas quasdam tenuissima viscerum dige-
liserescit, sanguinem haurit, et cum nimio cruore stione conlexit: sicut et a quibusdam vermibus se-
maduerit, evomit, quod hausit : ita ut recentiorcm ricum dicitur exfiliari. Huic ergo exiguo corpusculo
denuo sugat. Cantarida, vermis terrenus, qui cuiu recte conversi et afflicti anima comparalur, qu;e
humano corpori fuerit applicatus, slatinr sui ad- longis observationibus vigiliisque fatigalur, lerrena
ustione vesicas facilplenas humore. Multipes, vermis deserens, subtilissimas operationes virtutum divino
terrenus, ex mulliludine pedum vocatus, qtii con- timore vivificatas efiicit. Posl hoccrevertitur ad illud
traclus in globum complicatur, nascitur sub pctris sure propositionis inilium, quaelicct increpetur, licet
ex humore et terra. Linrax, vermis limi, dictus, tabefiat, tanren fragilitate lnimanitati scilicet diver-
quod in limo vel de limo nascalur. Unde et sordida sarum variclate confunditur adversitatum. Item
semper et immunda habetur. Bombyces, frondium aranea fraudem diaboli designal, ut in Isaia : Telas
vermes, ex cujus textura bombycinum conficiiur. aranem texuerunt (Psal. LIX).Sanguisuga vero dia-
Appellatus autem hoc nomine ab eo, quod evacue- bolus est. Unde est illud in Proverbiis : Sunguisugm
lur, fila generat, et aer solus in ea remaneat. duw suitl filim, dicenles : Affer, affer (Prov. xxx).
Eruca, frondium vermis, in olus vel pampino invo- Diaboli ergo fiiiae sunt luxuria et avaritia, quibus
luta, ab erodendo dicta. De quo meminit Plautus: sanguinolentus hostis humanrrm genus infestat.
« Imitatus nequam bestiam et maleficam involutam Eruca similiter potest significare diabolum, qui ger-
in pampino implicat. » Sed ideni nec advolat, ut lo- mina virtuturn in honiine crcscenlia malis suasio-
custa,ut huc illucque discurrens semipasta dinrittal: nibus roderc el vitiis pravis exstirpare non cessat.
sciticet pernranet perituris frugibus, et tardo lapsu In Scripturis ergo sacris, ubi de tinea et oerugine
pigris morsibus universa consumil. Teredonas Groeci nrentio frt, mysticns in eis quserendus est sensus.
vocant Iignorum vermes, quod terendo edant. Hos Nanr juxta aflegoriam oerugopotest significare arro-
lios thermiles dicimus (ila enim apud Latinos ligni gauliain atque jactantiarn. Quoe ubicunquc fuerit,
verrues vocantur) quos tempore iinportuno ceesoe orruiem decorem ct robur virluttim obfuscat, ac
arbores gignunt. Tinea, veslimentorurnvermis, dicta, thesauruui spiritalium clonorurn dissipat. Unde pro-
quod teneal et eo usque insideat, quo erodat. Unde pheta dicit: Deus dissipat ossa hominum sibi placen-
pertinax, quod in eamdem rem identidem urgeat. lum : et omnis arrogantia abominalio est apud Deunt.
Vermes carnium, heniicraneus, lumbricus, ascaridee Tinea autcm ialcslinum vitiuin auiuii siguificat.
237 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. VUI. 258
Unde Dominus ait in, Evangelio : Thesaurizate vobis A feriunl, tempestates significare videntur. Hi pro-
thesauros in ccelo, ubi neque mrugo neque tinea de- prie Simones nominanlur. Est et delfinum genus in
tenera ventrium
moliiur, el ubi fures non ejfodiunl nec furantur Nilo dorso serrato, crocodilorum
interiruunt. Porci marini sttrrt, qui vulgo
(Matih.w). Tinea vero, quoevestes latenler corrodil, secantes dum escam queerunt niore
designat invidiam, quae studium bonum lacerat, et vocantur, ut suilii. Qui
fodiunt. Circa gutlur enim
comparationem unitatis demoliri non cessat. Fures suis, lerram sub aquis
namque daemones atque haeretici sunt, dcquibus habent oris ofiicium, el nisi rostrum arenis im-
Veritas ait: Omnes quotquot venerunt, fures sunt et mergant, pastum non colligunt. Crocodilus a
latrones (Joan. x)., croceo colore dictus. Gignitur in Nilo, animal qua-
CAPUT V. drupes in terra et in aquis valens, longitudine
De piscibus. plerumque viginti cubitorum, dentium et unguium
Pisces inde dicti, unde pecus, a pascendo scilicet. immanitate armatum, lantseque cutis duritia, ut
Reptilia dicuntur haec, quee natant eo quod re- quamvis fortium ictus Iapidum tergo repercutiat.
ptandi habeant speciem et naturam : quamvis se in Nocte in aquis, die humi quiescit. Ova in terra
profiindum inmergant, tamen in nalando repunt, fovet, masculus et femina vices servant. Hune
Unde et David ait: Hoc mare magiium et spatiosum, B quidam pisces, serratam habenles cristam, tenera
iltic reptilia, quorum non est numerus (Psal. cni). ventrium desecanles, interimunt. Solus ex animali-
Anfivia sunt quaedam genera piscium, inde dicta eo bus superiorem maxillam-movere dicitur. Hippopota-
quod ambulandi in terris usum, et natandi in aquis mus vocatus, quod sit equo similis dorso, juba et
officium habeant. Anfi enim Grsece utrumque dici- hinnilu, rostro resnpinato a primis dentibus, cauda
lur, id est, quia et in aquis et in terris vivunt, ut tortuosa, die in aquis commoratur, nocte segetes
focse, crocodili, hippopolami hoc est, equi fluviales. depascitur. Et hunc Nilus gignit. Mtillus vocatus,
Pecoribus aulem et bestiis et volatilibus antea ho- quod mollis sit atque tenerrimus : cujus cibo tra-
mines nomina imposuerunt, quam piscibus, quae dunt libidineni inhiberi, aciem aulem oculorum be-
prius visa et cognita sunt. Piscium vero postea betari : homines vero, quibus ssepe pastus, piscem
paulalim cognitis generibus nomiiia instituta, aut olent. Mullus in vino necatus : hi, qui inde bibe-
ex simililudine terrestrium, ut ranae, et vituli, et rint, tocdium vini habent. Mugillus nomen habet,
leones, et nigri meruli, et pavi diverso colore dorso quod sit multuni agilis. Nam ubi dispositas sense-
et collo picli, et lurdi albi et varii, et caetera quse rit piscatorum insidias, confestim retrorsum rcdiens,
sibi juxta species terrestrium animalium nomina ita .transilit rete, ut volare piscem videas. Anguilloe
vindicaverunt ex moribus terrestrium, ut canes in C simililudo anguis nomen dedil. Origo ejus ex limo.
mari a lerrenis canibus nuncupati, quod mordeant: Unde et quando capitur, adeo lenis est, ut quanto
et lupi, quod improba voracitate alios persequantur: fortius presseris, tanto citius elabatur. Ferunt au-
a colore, ut umbrse, quia colore umbreae sunt : el; tem Orientis Iluvium Gangen anguillas tricenis pe-
auritatse, quia ih capile auri colorcm habeant: ei dibus gignere. Anguillee vino necaloc: qui ex eo
varii a varietate, quos vulgo tructas vocant: figura biberint, loediumvini habent. Draco marinus acu-
ut orbis, qui rotundus est, totusque in capite con- leos in branciis habet ad caudam spectantes, qui
slat: ut solea, quod sit inslar ealciainenlorum solida: dum petcusserit, quaqua ferit, venenum fundit :
a sexu, ut nrusculus, quod sit hallense masculus. unde ct vocatus. Murenam Greeci minanam vocant
Ejus eninr coitu concipere hoccbcllua perhibetur, eo cjuod complicet se in circulos. Hanc feminini
Hinc musculi coclearum, quorum lacle concipiunl; tantum esse sexus tradunt et concipCre a serpente.
ostreac. Ballcnaeautem sunt immensoemagnitudini;i Ob id a piscaloribus, lanqtiam a serpente, sibilo vo-
bestiae, ab emiltendo et fundendo aqtias vocata;. Coe- catur et capilur : ictu autem fuslis difliculter inter-
teris enim bestiis maris altius jaciunt undas. Ballciri imitur. Concha; et cocbleoe hac ex cansa vocatse,
enim Gnece emittere dicitur. Cete dictse, hoc est,, quia deficienle luna cavantur, id esl, cvacuantur.
ob immanitatem. Sunt enim ingcntia genera bellua--" Omnium enim clausorum maris animaliunr alque
rum, et oequalia montium corpora : qtialis cettn3 c.oncliarum increniciUo lunae membra turgescunt,
excepit Joiiam, cujtis alvus tanloe magnitudinis fuit , clcfcclu evacuantur. Luna cnim eunr in auginento
ut instar oblineret inferni, dicente propheta : Exaudi - fucril, augct hunrorenr : crrin vcro in defeclus ve-
vit tne de ventre inferi (Joan. u). Eqtii rnarini, quoiI ncrit, humorcs miimuntur. Hoc enim physici di-
prima parle equi sunt, postrema solvunlur in pi cunt. Conclueautemprimoepositionis nonien, cocblese
scem. Bocas discunl esse boves marinos, quasi boa- vero per diminulionem quasi conchulee. Concha-
cas. Coerulei a colore appellati: nain ceenileum est rum multa genera sunt, inler quas et margaiitife-
viride cum nigro, ut est mare. Dclfincs certum ha rae quoe cochlcse dicuntur, in quarunr carne prclio-
bent vocabulum, quod voces honiinum scqtiaiilur , sus calculiis solidatur. De quibus tradunt hi, qui
vel quod ad symphoniani gregatim conveniunl aniinantiuni scripscre naturis, eo quod iioclurno
ISiliilin mari velocius istis : nam plerumque salicn tempore littora appetttnt, et ex ccelesti rore marga-
tes naves transvolant. Quando aulcm proeludunt ii) relum concipiunt. Unde ct coeloeliominaiitur. Mu-
fluctibus, et undarum se molibus saltu praecipiti rice cochlea est maris, dicta ab acuniine et asperi-
839 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 245
tate, qtise alio nomine conchylium nominatur. Pro- A cum impteta esset educentes et seeus titlus sedentes,
pter quod circumcisa ferro lacrymas purpurei co- elegerunt bonos in vasa sua : malos autem foras mi-
loris emittat, ex quibus purpura tinguitur, et inde serunt (Matlh. xm). Sub qua parabola sancta Ec-
ostrum appellatum, quod haec irnctura ex testac hn- clesia sagenae comparatur, quae et piscatoribus est
rnore elicitur. Canchros vocari, quae conchae sunt, comraissa, et per eam quisque ad aeternum regnum
crrrra habentes, inimica ostreis animalia. Eoriiin a proesentis saeculifluclibus trahitur, ne in aeternse
cnim carnibus vivunt miro ingenio. Quae cum vali- mortis profunda mergatur. Quaeex omni genere pi-
dam testam ejus aperire non potest, explorat, quan- scium congregat, quia ad peccatorum veniam sa-
cloostrea clauslra teslaruni aperiat, tunc cancer la- pientes et faiuos, liberos et servos, divites et pau-
tenter lapillum injicit, atque impedita conclusione peres, fortes et irrfirmos vocat. Sed litttis hoc finem
ostreae carnes erodit. Tradunt quidam, decem can- mundi indicat, sagena sanctam Ecclesiam, quani
cris cunr ozimi manipulo alligatis, omnes, qui ibi trahebat. Et quidem boni pisces, hoc est boni homi-
strrrt, scorpiones ad eum locum coiluros. Duo snnt nes, tunc recipiuntur in vasa, hoc est, in selernas
autem genera cancrorum : fluviales et marini. Os- ducentur mansiones : mali autera foras miltenlur,
trea dicta est a testa quibus [quae] mollitics interior in caminum, videlicet ignis, ubi erit fletus et slri-
carnis munilur. Greeci enim teslam ostrca dicunt. B dor dentium. Possunt elpisces sapientes istius muniii
Ostrea autem neutro, carnes ejus feminino genere significare, rrt est illud psalterii : Volucres cwli, et
dicuntur. Musculi sunt (ut prsediximus) cochleae a pisces maris, qui perambulant semitam maris [Psal.
quortim lacte concipiuntur ostreae, et dicli musculi, vnr). Volucres cceli, superbi homines, qui inflati
quasi masculi. Spungia a fingere dicta, id est, nili- vento jactantiae, quasi per inane aeris efferuntur, et
dare ct extergere. Unde Cicero : « Et fingebattir humilia despiciunt, cum allius elevantur. Volucres
spungiis sanguis,»id est, exlergebatur. Arrrmal au- enim a volatu crebro dictae sunt. Pisces enim maris
tem esse docetur cruore inhserente petris. Unde et philosophos fortasse significant, qui hujus mundi na-
dum absciditur, sanguinem remittit. Spungia eniiu turam erratica curiositate pertraclant. Nani sicut
cava mystice significat dolosam infidelitatem Judaeo- illi posita fronte itinera sibi reserant pelagi in un-
rtim, de quibus scriptum est in Evangelio : Illi au- dalione confusa : ita et isti capite dimisso venas re-
tem spungiam plenam acelo Itysopocircumponenlesob- rum ratione humana assiduo labore perquirunt. Sed
tulerunl ori ejus (Mutth. x-xvrr). Nam de ipsis ani- cum sint pisces et fluminum, non vacat, quod hic no-
mantibus alia sunt vivenlia in aquis et discurrunt, suit, rorjris, propter eos, qui sibi videntur esse sa-
ul pisces : alia, quae slanl frxa, ut ostreoe, icini, pientes : verum isti tales, eorumque similes Doinini
spungioe. Ex his alias mares dici eo quod tenues C pedibus feliciter subjiciuntur, quando ad Christianae
sint fistuloe, spissioresque alias feminas, qui majo- venerint religionis affectum. Piscalores, Aposloli vel
ribus surrt ac peipetuis, alias duriores, quas Grae- caeteri praedicatores. Unde in Evangelio legilur : Ile
ci appellant tragos, et nos hircos has dicere possu- post me,el faciam vospiscatoreshominumfteri(Matih.
mus ob asperitatem sui: niollissinium genus earum rv). Et in malam partem per Isaiam : Lugebunt pisca-
penecilli vocantur eo quod aplae sint ad oculorurn lores (Isai. xix). Pisces, sancli. In Evangelio: El tra-
tumores, et ad extergendas lippitudines utiles. Can- xeruntreleplenutR piscibttsmugnis (Joanxyi). Pisce»,
didse spungiae cura fiunl. Per aestatem enim ad reprobi. ln Evangelio : Malos aulem foras miserunt
solem sternuntur, et, sicul cera Punica, candorem (Matlh. xni); et in Amos : Sed et pisces muris con-
bibunt. Animalium omnium in aquis viventium no- gregabanlur (Ose. iv). Piscis, Dominus Jesus Chri-
mina cenlum quadraginta quatuor Plinius ait divisa stus tribulalionis igne affatus. In Evangelio : Posue-
in belluarum generibus, serpentium communium ter- runt coram eo partem piscis assi, el favum mellis
rae et aquae, cancrorum, concharum, Iocustarum, (Luc. xxiv). Pisces duo conjuncti quinque panibus,
poleridum, polyporuiu, solearum, lacertorum, ut lo- duo testamenta legis, vel duo charilatis proecepta,
ligo, et huic similia. Ex quibus niulta quodam na- sive duae personoe, regia et sacerdotalis. In Evan-
turse intellectu ordinem lemporum suorum agno- •D gelio : El acceplis quinque panibus et duobus piscibus
scunt : quaedam vero in suis locis sine mulatione (Malth. xiv). Harnus divinitas Filii Dei, quae carne
vagantur. In piscibus autem feminis alioe commi- induta latuit harnus in esca. De quo hamo Doniinus
stione imasculi concipiunt et pariunt catulos : aliae ad Job loquens ait : Nunquid abslrahere poteris Le-
porrunt ova sine masculi susceptione concepta, quae viathan hamo luo ? (Job. XL) quia idem hostis anti-
iterum insequenlis sui seminis jactu perfrmdunlur : quiis humani generis, dum more piscis escam cor-
et quse hoc munere fuerint afflata, generabilia fiunt : poris Domini per passionem raomordit, enecalus
quae vero perfusa non fuerint, slerilia perseverant est per patientiam divinilalis. Item in malani partcni
aut pulrescunt. Piscium autem vocabulo aliquando pro diabolo per Habacuc : Totum in hatno suo levubit
boni homincs, aliquando vero mali in Scripluris (llabac. i).
designantur, ul est illud in Evangelio, quo Salva- CAPUT VI.
lor in parabola de sagena missa in niari narrat, De avibtts.
dicens : Simile est regnum cwlorum sagenw missm in Unum nomen aviuni, sed gentis diversum. Naiu
t>Ktre\et ex omni qeime viscium conqrequnii. Qyam, sicut specie sibi (lisseiui)i, ila el imturse divcrsilaW»
241 DE UNIVERSOLIBRI XXII. — LIB. VIII. 242
Nam aliaesimplices sunt, ut columboe: alise astutse, Aj bus est: et fit arbor, ila ut veniant volucreset habi-
ut perdix : aliaead manum se subjiciunt, ut accipi- tent in ramis ejus (Matth. xm). Praedicalio Evan-
ter : alise reformidant, ut garamenles : aliae homi- gelii minima est omnibus disciplinis corarn oculis
num conversatione delectantur, ut hirundo : aliaein sapientium istius mundi: sed crescit in arborem, ita
desertis secretam vitam diligunt, ut turtur : aliae ut volucres cceli, quas vel animas credentium vel
solo semine reperto pascuntur, ut anser : alisecarnes fortitudines Dei servitio mancipatas sentire debe-
edunt et rapinis intendunt, ut milvus : aliseincuriae, mus, veniant et habitent in ramis ejus. Ramos pu-
[inviae?]quaemanent inlocis semper.Alise adventitise to evangelicsearboris, quae de grano sinapis cre-
qtiaepropriis temporibus revertuntur, ut ciconiae, verit, dogmatum esse diversitates, in quibtis supra-
hirundines: alise congregse, id est, gregatim volan- dictarum volucrum unaquaeque requiescit. Aves
les, ut slurni et coturnices : aliae solivagae,id est, sunt daemones. Unde et in Apocalypsi omnibus avi-
solitarise propter insidias depraedandi, ut aquilae, bus dicitur : Aves, qum volalis per medium caelttm,
accipilres, et quaecunqueita sunt: aliaevocibus stre- venite ad cwnam magnam Dei, ut mandncetis carnes
punt, ut hirundines : alieecantus edunt dulcissimos, regutn,elc. (Apoc.xix). Et inSalomone: Qui innitiinr
ut cygnus et merula : aliae verba et voces homi- mendacio, hunc pascit ventus (Prov. x). Idein
niiin iniitantur, ut psiltacus et pica. Sunt et alia JJ autem ipse sequitur aves volantes. Avis, Salvator.
sictit genere, ita et moribus innumerabilia. Nam vo- Unde in Job de Judeea, quee in eum creditura non
lucrum quot genera sint, invenire quemquam posse erat, dicitur (Job. xxvm) : Viam ignoravit avis.
diflicile est. Neque enim omnia Indiae et jEthiopiae Avis, plebs Judoea. In propheta : Facta est Sion sic-
aul Scythise deserta quis penetrare poterit, qui ea- ut avis volans (Isai. xvi). De hac plebe figurali-
rum genus vel differentias nosset. Aves dictoe eo ter in Deuterononiio proecipitur : Si ambulaveris per
quod vias certas non habeant, scilicet per avia quee- viam, el iu arbore vel in lerra nidttm avis inveneris,
que discurrunt. Aliter, quod alis alta intendant, et matrem pullis vel ovis desuper incubanlem: non
et ad sublimia remigio alarum conscendant. Volu- tenebiseam cum filiis, sed abire patieris caplos tc-
cres a volando. Nam unde volare, inde el ambu- nens filios (Dettt. xxir).Quodde Apostolis inlelligi-
lare dicimus. Vola enim dicimr media pars pedis tur, qui ex eadem plebe per Christum Dominum as-
sive manus, et in avibus vola pars media alarum, sumpli stint, illa vero relicla. Avis diabolus in Job :
quarum motu pinnae agilantur, inde volucres. Pulli Nunquid illudes ei quasi avi ? (Job. XL.) Aliquaixlo
dicuntur omnium avium nali, sed et animalitim vero volucres significant malignos spiritus, qrri tol-
quadrupedunr nati, pulli dicuntur, et homo parvus lunt sementem in via positum, juxta parabolam
pullus. Recenter igilur nati pulli eo quod polluti. Q evangelicam (Lttc. vm). Via ergo mens est sedulo
Unde cl vestis nigra, pulla dicta est. Alee sunt, malarum cogitaiionum meatu trila atque arefacla,
in quibus pennae per ordinem frxoevolandi exhibent ne verbi semen excipere ac germinare sufficiat: al-
usum. Vocataeaulem alse, quod his aves complexos que ideo quidquid boni seminis vicinia talis viee
alant piillos ac foveant. Pennse a pendendo, id est, contigerit, perit, quia improbo pessimoe cogitalionis
volando dicUe: unde et pendere. Volucres enim transitu corrculcatum a doemonibusrapilur. Qui re-
pennarum auxilio moventur, quando se aeri man- cte volucres coeli, sive quod ccelestis spiritalisqnc
tlani. Pluma, quasi piluma. Nam sicut pili in qua- sunt naturee, sive quod per aera volitant, appcl-
drupedum corpore, ita pluina in avibus. Avium lanlur. Aloequippe in Scripturis significant duo prae-
autem nomina multa a sono vocis constatessecom- cepla cbaritatis, quibus ad cceleste rcgnum con-
posita, ut grus, corvus, cygnus, pavo, milvus, ulu- scenditur, sive duo testamenta, sicut in duabus alis
la, cuculus, graculus, et caetera. Varietas enim Cherubin, el in Ezechiele animalium, quae duabus
vocis eorum docuit homines, quid nominarentur. alis velabant corpus suum, ostendilur. Alae sex,
Volucres angeli sunt, sicut in Job-pro origine proedicaiio divina per utrumque testamentum in hoc
sapientise volucres coeli nidos habere. Volucres ho- mundo, qui in sex diebus factus est, annuntiata.
mines superbi. In psalterio : Oves et boves univer- D In lsaia : Sex alw uni, el sex alm atteri (Isa. vi).
sas, insuper et pecora campi; volucrescmli, et pi- Aloe superbia, sicut in Job pro haeretico disatiir :
sces maris (Psal. vm). Volatilia, apostoli, vel ora- Cum tempus adveneril, in ullum ulas erigit (Job.
nes sancti. In Evangelio : Tauri tnei et volatilia oc- xxxix). Pennse quoque significant Scripturas sacras,
cisa sunt (Matth. xxn), id est, patres Novi et Ve- ut est illud in Psalmo : Pennm cotumbwdeargentatw
teris Testamenti. Volatus, sanctorum ad Dominum (Psal. i.xvn). Pennse, animse sanctorum sunt, vel
Deum ascensus, vel in Scripturis iniellectus. In psal- virtutes eorum. In Psalmo : Et volavii super pennas
lerio : Volabo et requiescam(Psal. xvn). Aves au- ventorum (Psal. xvir). Et alibi : Si sumpsero pen-
tem sive volucres diversas significationes habent. nas ante lucem (Psal. cxxxvrn). Nidus ergo Eccle-
Aliquando enim significant Angelos, ut est illud: siam aut requiem sanclorum significat in excelso,
Auesceeliannuntiant vocemejus (Eccl. x); aliquando ut est illud in Psalrno : Passer inventt sibi domum,
sanctos honrines, ut est illud de grano sinapis te- el lurtur nidum, ubi reponat pullos suos (Psal.
stimoniuiu, quod minimumest quidem omnibussemi- LXXXIII), hocest, filios suos. Aliter nidus bona con-
nibus: cum autem creverit, majut omnibus oleri- scientia, in qua bonarum cogitationum fetus fo-
m B. RABANI MAUia ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 244
veutur atqne rii opera pariuntnr, trt pbstea filii ap- A la Dominns in Deuleronomio : Sicut aquila prolegit
pellentur : ut est in Psalterio : Filii tni sicut novellm nidum suum suseepit eos (Deut. xxxn). Aquila, divi-
olivarum in circuitu mensm tuw (Psat. cxxvn). Ali- nitas Filii Dei. In Salomone : Tria sunt difjicilia
quando vero pulli in malam partem accipiunlur : ut mihi, et quartum penitus ignoro, ctc. (Prov. xxx).
est illud irr Salomone : Et pnlii uquilarum devo- Aquila sancti in Job : Nunquid ad prwceptum tuum
rent eum (Prov. xxx). Ovum (ut qrridam volunt) elevabituraquila, et in arduis ponetnidum sibi? (Job.
spenr signifrcat. Unde legitur in Evangelio : Aut xxxix.) Et in Evangelio lcgitur : Vbkunque fuerit
quis ex vobis si petierit patrem ovum, nttnquid por- corpus, illuc congregabunlur et aquitw (Malth. xxiv).
riget ei scorpwncm ? (Luc. xi.) Ova, hacreticorum di- Aqitila diabolus vel Antichristus. In EKechiel : Et
scipuli. In Job : Relinquet ova sua in terra (Job. ecce aquila una grandis (Ezech. xvn). Aquila, gens
xxxix). Item ova proedicalio liocreticorum. In Isaia : impia, vel civilas in aliorum deproedalionedecurrens.
Qui comederit de ovis eorum, morietur (Isai. Lrx). Et per Michseamcontra Samariam dicitur : Ditata,
Pulli, sancti. Irr Psalmo : Et turtur nidum, elc. sicnl aquila, catvilium tuum (Mich. i). Vultur a vo-
(Psal. Lxxxrri). Et alibi: Et pnllis corvorttm invo- lath lardo nominatus putatur. Magnitudine quippe
cantibus euni (Psal. cxLvr), id est fideles de infide- proepetes volatus non habet. Harum quasdam dicunt
libus genlibus. Pulli aquiloe, fideles in Ecclesia, trt B concubitu non misceri, et sine copula concipere et
in Job : Pulli ejus sanguinem lingent (Job. xxxix), generare, natosque earum pene usque ad centuin
id est, sacramenta passionis Domini. Aquila ab annos procedere. Vullures autem sicut ct aquilae,
acumine oculorum vocala. Tanti enim conluitus etiam ultra maria eadavera sentiunt altius quippe
esse dicitur, ut cum super maria immohili penna volantes, multa quee montinm obscuritate celantur,
feratur, nec lmmanis pateat obtutibus, de tanta su- ex allo illoe conspiciunt. Recte ergo Mediator Dei
blimitate pisciculos natare videal, ac tormenti instar et hominum, Redemptor noster, vulluris appella-
desccndens raptam procdam pennis ad littris pertra- tione signatur, qui manens in altiludine divinitalis
hat. Nam et contra radium solis fertur obtutum suae qrrasi a quodam volatu sublimi cadaver mor-
non flectere. Unde et pullos suos ungue suspensos talitalis nostroe conspexit in infimis, et sese de coe-
radiis solis objicit: ct quos viderit immobilem tenere lestibus ad ima submisit. Fieri quippe propter nos
aciem, ut dignos genere, conservat: si quos vero homo dignatus est, et dum mortuum animal peliit,
iiiflecterc obtutum quasi degeneres abjicit. In Scri- niortem apud nos, qui apud se erat immorlalis, in -
ptura sacra vocabulo aquikc aliquando maligni spi- venit. Sed hujus vulturis octilus fuit ipsa intentio
rittis raptores animaruin, aliquando praesenlis soe- nostroe resurrectionis: quia ipse morluus ab oeterna
cuii jiotestales, aliquando vero sublilissimoe san- iC nos morte liberavit. Ille ergo perfidus Judaeoruni po-
ctorum iiitelligcnlioc, vel incarnattis Dominus ima pultis mortalem vidit : sed quod morte sua nostram
celeriter transvolans, et mox summa repetens desi- mortem destrueret, minime attendit. Semitam igi-
gnatur. Aquilarum nomine insidiatores spiritus ex- Uir ignoravit avis, nec iiiluitus est oculos vulturis :
prirauntur, Jeremia atleslante, qui ait : Vetociores quia elsi vidit eum, quem in morle tenuit, videre
fuerint persecutores nostri aqnilis cwti (Thren. iv). noluit, quanta viloe nostra; gloria dc ej'us morle se-
Aquilae vocabulo potestas lcrrcna figuratur. Unde qucrclur. Unde ad crudelilatem quoque perseculio
pcrEzcchiel proplietanidicitur : Aquila grandis ma- exarsit, verba vitoe percipere renuit praedicatores
gnarmn alarum, iongo membrorum duclu,plena plu- rcgni ccclorum, prohibendo, soevrendo,feriendo re-
tnis cl varietate venit ad Libanum, et tutit medul- pulil. Vultur peccator procdam de aliena morte ra-
lam cedri, et summitatem froitdiuirtejns evutsit (Ezech. piens, ut in Levitieo : VutUtrem et similem ejus ne
vn). Aquiloevocabulo vel subtilis sanctorum intel- comedas (Levit. xi). Grues de propria voce rrornen
ligenlia, vel volatus Dominicoe Ascensionis expri- sumpseruril. Tali cnirn susurranl sono. Hoe autein
mitur. Unde idem propheta cum sub animalium spe- dum properant, unam sequunlur ordine litteralo. De
cie Evangelislas quatuor se videre describeret quibus Lucanus : Et lurbata perit dispersis lillera
(Ezech. i),in eis sibi hominis, leonis, hoviset aquihc ]D pennis. Excelsa aulem pelunt, quo facilius videant,
faciem apparuisse testatur, quartum procul dubio qtias petunt, terras. Castigat autem voce, quae cogit
aiiiraal Joannern per aquilam signans, qui volando agmen. At ubi raucessit, succedit alia. Nocte arrtem
terrarrr dcseruit: quia per sublileni intelligentiam excubias dividunt, et ordinem vigiliarum per vices
interna mysteria verborum videndo penetravit. faciunl, lenentes lapillos suspensis digitis, quibus
Cunctaruni quippe avium visus acies aquiloesuperat: soinuos arceant. Quod cavcndum crit, clamore in-
ita ut solis radiis fixos in nulla se cjus oculos lucis dicant. jEtaleni in illis color prodit: narrr senectute
suoe coruscatione verberans claudat. Ad pracceptum nigrescunt. Grues quippe illos significare possunt,
ergo Dei elevatur aquila, dum jussionibus divinis qui in coenobiis communiter viventes, unius tamcn
obteniperans in supernis suspenditur fidelium vita ductum sequi non spernunt, vigilias exercent, et pro
quoeet in arduis niduni ponere dicitur, quia terrena inviccni soliiciti nocturnos cantus in psalmoiliis edcre
desideria despiciens, spejamde ccelesiibusnutrilur. non segrresfiunt. Unde dicitur : Grucs una sequuntur
Iuarduis nidum ponit, quia habitationem mentis suee et litterato ordine volant. Ciconisevocataea sono, qno
iiialjiectaetinfimaconvcfsatioiienoncoiistravit.Aqui' crcpilant, quasi cicania;, quem soiuun otis \M\m
«45 DE UNIVERSOLIBRI XXn. — LIB. Vlfl. 246
esse quam vocis, qnia eum quatiente rostro faciunt. A non evolant. Unde in Isaia legitur: Et erit cubile
Hae veris nuntiae societatis comites, serpentium ho- draconum, et pascua struthionum (Isa. xxxiv). Ardea
stes maria transvolant, in Asiara collecto agmine vocata, quasi ardua, id est, propter altos volatus.
pergunt. Cornices duces eas prseccdunt, et ipse quasi Lucanus : quodque ausu votare ardea; formidatenim
exercitus proscquitur. Eximiaillis circa filios pietas. imhres, et super nubes evolat, ut procellas nubium
Nam adeo natos impensius fovent, nt assiduo irrcu- sentire non possit: cum autem allius volaverit, si-
bilu plumas exuant. Quantum autem ternpus impen- gnificat lempestatem. Hanc multi Tantalum nomi-
derint in felibus educandis, tantum et ipsee invicem nant. Haecavis potest significare animas electorum,
a pullis suis aluntur. Ciconia igitur providos homines quae formidantes perlurbationem hujus saeculi, ne
significat et cautos servos Dei in conversatione srra, forte procellis persecutionum, instigante diabolo,
qui persequunlur serpentes, el venena eorum pro involvantur, intentionem suam super omnia tempo-
nibilo dtictint : qrria rnaiignos spiritus cum vcneno- poralia ad serenitatem patriae ccelestis, ubi assidue
sis suggestionibus suis insectanles ad nihilum redi- Dei vultus conspicitur, mentes suaselevant. Phcenix
gunl. De quibus et Jeremias ait : Turtur et hirundo Arabise avis, dicta, quod colorem Phceniceum habeat:
et ciconia cognoverunt tempus advenlus sui (Jer. vm), vel quod sit in toto orbe singularis ot unica : naiii
hoc est tenrprrs, quo sancta Ecclesia in adventu "B Arabes singularem phoenicem vocant: haec quiugen-
Salvatoris congrcganda erit in unum. Olor avis est, tis ultra annis vivens, dum se viderit senuisse, col-
quem Graeci cygnum appellant. Olor autem dictus, leclis aromatum virgultis rogum sibi instruit, et
quod sit totus plurnis albus. Nullrrs enim mcminit conversa ad radium solis alarum plausu volunta-
cygnum nigrurn. Olor enim Graece totum dicilur. rium sibi incendium nulrit: sicque iterum de cine-
Cygnus autem a canendo est appellatus, eo quod ribus suis resurgit. Haecetiam potest significare re-
carminis dulcedinem modulatis vocibus fundit. Ideo surrectionem justorum, qui aromatibus virtutum
autem srraviter eum canere, quia collum longum et collectis inslaurationem prioris vigoris post mortem
inflexum habet, et necesse est eluctantem vocem per sibi praeparant. Cinnomolegus et ipsa Arabioe avis;
longum et flexuosum iter varias reddere modulatio- proinde ita vocata, quod in excelsis nemoribus texe-
nes. Ferlur in hyperboreis partibus proecinenlibus rit nidos ex fruticibus cinnami : et quoniam non
citharoedis olores plurimos advolare, apteque ad mo- possunt ibi homines conscendere propter ramorum
dum concinere. Oloresautem Latirium nomen est: nam altitudinem et fragilitatem, eosdem nidos plumbatis
Graece cygni dicrrntur. Narrta; vero sibi hunc bonam appetunt jaeulis, ac sic cinnama illa deponunt, et
prognosin facere dicunt, sicut JEmilius [Macer] ait: pretiis amrjlioribus vendunt : eo quod cinnamuiu
Cygnnsin auspiciissemper bntissimusales. C magis quam alia mcrcatores probent. Psittacus iu
Hunc optanl nautse quiase non mergit in undas. Indise liltoribus gignitur, colore viridi, lorque puni-
Cygnus cervicis altse, superbia exprimitur. Strulhio ceo, grarrdi lingua, ct caeteris avibus latiore : unde
Grseco nomine dicitur. Qrrod animal in similitudine et articulata verba exprimit, ita ut si eum non vide-
avis pennas habere videtur, tamen de terra altius ris, hominem loqui pules : ex natura autem salutat,
non elevalur. Ova sua fovere negligit, sed projecta dicerrs : Ave, vel Clraire: caeteranomina institutione
tantummodo fotu pulveris animantur. Per slrulhio- discit. Hinc csl illud :
nem mystice hypocritoe significantur. Unde per Pro- Psittacus a vobisatioruranomiiiadiscam:
phetam dicilur : Glorificavit me beslia agri, draco- Haecper me didicidicere : Csesar,ave.
nes et struthiones (Isa. XLHI).Quid enim draconum Alcyon, pelagi volucris, dicta quasi ales oceanea, eo
nomine, nisi in aperto maliliosocmentes exprimun- quod hieme in stagnis oceani nidos facit, pullosque
tur, quse per tcrram seinpcr infimis cogitationibns: educit, qua excubanle fcrtur extento aequore pela-
repunt? Quid vero per strulhionis vocabulum , nisi gus silentibus ventis seplern dierunr tranquillitale mi-
hi, qui se bonos simulant, designantur, qui sancli- tescere, et ejus fetibus educandis obsequium ipsa
tatis vitam, quasi volatus pennam, per speciem reti- rerum nalura praebere. Onocrotalus avis est rostro
nent et per opera non exercent? Glorificari itaque se: 7 longo, quam Grseci onocrocolon vocant. Crocodilus
Dominus a dracone vel struthione asserit, quia eli genus volatile, dictnm, quasi cor edens. Vespertilio
aperte malos et ficte bonos plerumque ad sua obsc- ex tenipore nomen accepit eo quod lucem fugiens
quia ex intima cogitatione convertit. Vel certe agrii crepusculo vespertino circumvolat, praecipitato motu
beslia dominum, id est, dracones strulbionesqrie: acta, et tenuissimis brachiorum rnembris suspensa ,
glorificant, cum fidem, quse in illo est, ea, cjruc int animal murium simile, non tam voce resonans quam
hoc mundo dutlum membrum diaboli fuerat, genti- stridore : specie quoque volatilis simul et quadru-
litas estaltat. Quapropler malitiam draconum no- pes, quod in aliis avibus reperiri non solet. Vesper-
raine exprobrat, et propter hypocrisin vocabulo stru- liliones sunt idolorum monstra tenebris dedita, ut in
thionum notat. Quasi enim pennas accepit gentili- Isaia legitur : Vt adorelis talpus et vespertiliones
tas, sed volare nonpotuit, quae et naturam rationis3 (Isa. u). Noctua dicitur pro eo quod nocte volat et
habuit, et aclionem rationis ignoravit. Potest eliami per dicrn non possit videri, nam exorto splendore so-
struthio hsereticos vel philosophos significare, quii lis visus illius hebetatur. Hanc autem insula Cre-
cuiu peuuis sapientise se exaltare wlunt, sed tameni tensis non habet, et si veniat aliunde, statim tnori-
B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 248
tur.-Noctua a quibusdam dicitur corvus marinus. Agnificat populum gentilem de lorrginqnis parlibus
Noctua aulem non est bubo. Nam bubo major est. terroe ad Christum venientem, qui etiam ejus gratia
Noctua homines, veritatis lucem fugientes, tenebris multarum virtutum ornatu resplendet. Gallus a ca-
dbligalos significat. Unde in Levilico hsec avis vesci stratione vocatus. Inter coeteras enim aves huic solo
prohibetur. Rubo a sono vocis compositum nomen lesticuli adimuntur. Veteres enim abscisos gallos
habet, avis feralis, onusta quidem plumis, sed gravis vocabant. Sicut autem a leone leaena, a dracone
semper detenta pigritia in sepulcris die noctuque dracaena, ita a gallo gallina. Gallus virum 'sanctum
versatur, et semper commorans in cavernis. De qua aul doctorem evangelicum significat, qui stib cali-
Ovidius: gine istius mundi positus futuram lucem vitse seter-
nae pronuntiat. De quo per Salomonem dicitur :
Fcedaquefit volucrisventuri nunlia luctus,
Ignavusbubo, dirum mortalibusomen. Gallus accinclus, nec cst rex, qui resistat ei (Prov.
Denique apud augures malum portendere fertur. xxx). Et in Job : Quis dedit, inquit, gallo inlelligen-
Bubo terrebris peccatorum deditos et lucem juslitiae tiam? (Job. xxxvm.) Item in aliam parlem galhrspo-
fugientes sigrrifrcat. Unde inter immunda auimalia in nilur, ut est illud lsaiae : Asportari te faciam, sictil
Levitico deputatur. Lucina avis inde nomen sum- asportatur gailus gallinaceus (Isa. xxu). Gallina si-
psit, quia cantu suo significare solet diei surgentis B gnificat sapienliam, sive sarrctam Eeclesiam, seu
exortum, quasi lucinia, eadem et acedula. De qua animal justum, ut est illud Dominicum testimonium
Cicero in Prognosticis : ad Hierusalem : Quolies volui congregare filios tuos,
Et matulinosexercet acedulacautus. quemadmodum gallina congregat pullos suos sub
alas suus, et noluisti (Matlh. xxm). Anser ab assi-
Hsec forsan sanctos prsedicatores typice significare duilate natandi aptum nomen sumpsit. Ex qiro ge-
potest, qui futurae lucis exortum pronunlianl el ad nere quaxiam germanoe dicunlur, quo plus caeteris
ejus advenlum animo vigilarrli intendere fideles nutriant. Anseris nomen anes dedit per derivatio-
quosque exhorlanlur. Ulula avis a planctu et luctu nem, vel ad similiiudinem, vel
uominata. Cum enim clanrat, aut fletum imitatur, quod et ipsam na-
tandi frequentiam habeat. Iste vigilias noclis assi-
aut gemilum. Unde et apud augures si lamentetur, duilale clangoris testatur. Nullum autem animal ita
tristitiam : tacens ostendere ferlur prosperitatem. odorem hominis senlit, ut anser. Unde et clan-
Qua; avis significare potest ululatum peccatorum in
ejus gallorum ascensus in Capitolio depre-
inferno. Unde propheta, quando fit mentio Babyloniae gore hensus est. Haecprovidos homines et erga custodiam
vastationis : Vlutm in wdibus ejus commorari perhi- suam bene
vigilantes significare potest. Mergus ab
benlur, sicttt el onocrolalus et ericius (Isa. xm). Gra- C assiduitate mergendi noraen hoc est : quia saepe
cnlus a garrulitate nuncupatus, non (ul quidam vo- dimisso in profundo aurarum signa sub flu-
capite
lunt) pro eo quod gregatim volent, cum sit mani- ctibus colligunt, et praevidentes aequoris tempesta-
feslum ex voce eos nuncupari. Est errim loquacissi- tem cum clamore ad littora tendunt. Mergus homo
mum genus, et vocibus importunum. Quod vel phi- luxuriosus, libidini carnis
semper intentus : quod in
losophorum vanam loquacitatem, vel hsereticorum Leviiico demonstratur. Fulica mansueta avis et ni-
verbositatem noxiam significare potest. Picae, quasi
verba in vocis gra est, anati quidem parvior, sed corporis com-
poetice, quod discrimine exprimant, in stagnis delectabiliter
arborum im- positione consimilis, quse
ut homo. Per ramos enim pendulse commoratur. Esl aulem avis stagnensis, habens ni-
portuna garmlitate sonantes. Etsilinguasin sermone dum in medio aquse, vel in petris, quas aquae cir-
nequeunt explicare, sonum tamen humanse vocis
imitantur. De qua congrue quidam ait [Martialis] : cumdant, marilimoque semper delectatur profundo,
quae tlunr tempestalem persenserit, fugiens in vado
Pica loquax cerla domlnumte voce saluto, ludit. Haec ad baptizandos bene refertur, qui in
Si me non videas, esse negabisavem.
sacralissimi fontis gratia perseverant. Uude scri-
a
Picus Pico Saturni filio nomen sumpsit, eo quod est: Fulicoedoraus dux est, eorum scilicet qui
ea in auspiciis utebatur. Nam fertur hanc avem ]u ptum omniura Christianorum sacer fons dux est, dum eos
quoddam habere divinum illo indicio, quod in qua- ad ccelorum regna perducit. Turtur de voce voca-
ctmque arbore nidificaverit, clavum vel quidquid lur, avis et semper in montium jugis et
aliud fixum diu hocrere non potest, quin slatim in desertis pudica,
solitudinibus commorans. Tecta enim ho-
excidat, ubi ea insederit. Sed de hoc sential quis- minum el conversationem
velit. Nam sonus vocis fugit et commoratur in
que quod cjtis loquacitatem silvis. Ciijus e contrario columba hospilia humana
hsereticorum potest significare, vel philosophorum :
diligit, domorum blanda semper habitatrix. Turtur
sicut superius de graculo diximus. Pavo nomen de Christi significat, quod Ecclesia est, propter
corpus
sono vocis habet. Cujus caro tam dura est, ut pu-
vix genlium variclatem, de quo scriptum est : Quatn
tredinem sentiat, nec facile coquatur. De quo pulchrw sunl genm litm sicut turluris ! (Cant. i.) Et
juidam sic ait in Psalmo : Turtur nidum, ubi reponat pullos suos
Miraris quolies gemmantesexpljcat alas ,
Et potes hunc ssevotradere, dur», coquo. (Psal. LXXXIII).Columbaedictse, quod earum colla
Pavo quidem, qui Salomoni a longinquis regionibus ad singulas conversiones colores mutent, aves nian
jiictus est. ct diversos colores in oennis habet. si- sucne, et hominum multitudine conversantes, uc
249 DE UNIVERSO LIBRI XXR. — LIB. VHI. 250
sine feUe : quas antiqui venerias nuncupabant,*eo A Eam terroe propinquantem accipiter videns rapit :
quod uidos frequentant, et osculo amorem conci- ac propterea cura est universis, ducem sollicitaie
piunt. Colomba Deus. In Jeremia : A facie gladii generis externi, perquem caveant prima discrimina.
columbm unusquisque ad populum suum convertelur, Cibos gratissimos habent semina venenorum. Quam
el singuli ad terram suam fugient (Jer. XLVI).CO- ob causam eas veleres vesci interdixerint. Solum
lumba Spiritus sanctus. In Evangelio : Et vidit enim hoc animal, sicut et homo, caducum morbum
Spiritum Dei descendentem, sicut columbam, super patitur. Coturnices quse in esu filiorum Israel datae
iltum (Matth. x). Columba Ecclesia propter simplici- sunt, legis historicae (ut quidam volunt) figuram ha-
tatem cordis. ln Canticis canticorum : Columba spe- bent: de quo legitur in Exodo. Passeres sunt vola-
ciosa, auro gemmisquepercincta (Cant. u). Columbae tilia a parvitate vocata : unde et pusilli et parvi. De
apostoli. In lsaia : Qui sunt isli, qui ut nubes volant, quo in Psalmo scriptum est: Pusserinvenitsibidomum
et quasi columbm ad fenestras suas ? (Isa. LX.) Co- (Psal. LXXXHI). Et alibi : Sicut passer unicus in mdi-
lumba Judaei.In Sophonia: Vw, provocalrix columba, ficio (Psal. ci). Et in aliam partem in psalmo: Trans-
non audivil vocem (Sophon. m). Columba enim sim- migra inmontem sicut passer (Psal. x). Ilem passeres
plicitatcm mentis significat. Duo pulli columbarum sancti. In Psalterio : lllic passeres nidificabunt
cxprimunt duplex poenitenliae lamentum. Unde legi- B (Psal. cin). Passer est nimia velocitate celerrimus,
lur in Levitico : Si autem non valuerit manus ejus qui in silvis habilare non palitur : sed domum sibi
offerre pecus, offerat vel duos lurtures vel duos pullos inparietum foraminibus desideranler exquirit, quam
columbarum (Levit. v). Palumbes avis casta ex mo- dum invenerit, nimio gaudio laetus exsultat, qui se
rihus appellatur, quod comes sit castitatis. Nam di- diversarum adversitatum ulterius patere non credit
citur quod, amisso corporali consortio, solitaria insidiis. Sic anima jucundatur dum in coelorutn
incedat, nec carnalem copulam ultra requirat. Tur- regno mansionem suam senserit esse praeparatam.
ttir enim typum tenet sanclae Ecclesiae (sicut supra Item passeres iUi,qui in emundatione leprosi in Levi-
diximus) quoniam praeler Christi Domini allerius tico offerrijussi sunt, sacramentum passionis Christi
nescit habere consortium. Similiter et columba Spi- in quo a sordibus peccatorum mundamur, designant.
riium sanctum aut Ecclesiam significat, de qua scri- Quod ostendit Paulus dicens : Quicunque in Christo
ptum est: Vna est columba mea, una dilecta mea baptizati sumus, inmorteipsiusbaptizalisumus(Rom.
(CatU. vi). Et iterum, Pennm, inquit, columbw dear- \i). In hoc enim vivens passer et Iignum cedrinuni
gentatw (Psal. LXVH): quia innocentiam habet eo- etcoccinum tortum et hyssopus tinguitur. Omnia enim
lumba, et divinis eloquiis argenteo candore re- haec comprehenduntur invirlitute haptismatis, quod
splendet. Item in aliam partem columba ponitur, C diximus Dominicaeesse passionis figuram signilica-
ut esl illud Osee : Ephraim columba sine sensu, non tionemque. Sed vivens passer, quem in unigenili
habens cor (Ose. vri). Rursum turlur Spiritum san- necessarie divinitate accipimus, in sanguine etiam
ctum, aut virum sanctum, aut intclligentiam spiri- hic occisi passeris et aqua tinguitur, id est, in gratia
taletn designat, ut est illud in Canticis canticorum : baplismalis : quia non in hominis passione, sed Dei
Vox turluris in terra noslra audita est (Cant. n). et hominis baplizantur. Deinde post hoc vivens
Sed tunc columba Spiritus sanctus dicitur, quando passer in agrnm, ut volet, dimitlitur. Ergo impas-
Scripturse sacrae manifesta disserlio esl: tunc vero sibilis divinilas, el inseparabilis erat a carne, quee
turtur Spiritus sanctus inlelligitur, cum Scripturae passa est. Unde et inseparabUis in sanguine bapti-
altis atque obscuris mysleriis, elevantur. Perdix de zatur : ut impassibilis viva in agrum avolet: ad lati-
voce nomen habet, avis dolosa atque immunda. tudinem videlicet contemplationis emitlitur, quo
Nam masculus in masculum insurgit, et oblivisci- illum dimittente nostro videlicet inlellectu, subhujus
lur sexum libido praeceps. Adeo aut fraudulenla, ut errim contemplatione tenetur. Est et alia passeris si-
alterius ova diripiens foveat: sed fraus fructum non gnificatio, ut supra diximus. Unde legitur : Trans-
habet. Denique dum pulli proprise vocem genitricis migra in monlem sicut passer (Psal. x). Passerum
audierint, naturali quodam instinctu hanc, quse fo- quoque plura sunt genera. Alii gaudent ad foramina
vel, relinquunt, et ad eamdem, quse genuil, rever- parietum. Alii valles roscidas requirunt: nonnulli
luntur. Perdix ergo significat diabolum, de quo in rnontes appetunt squalentes. Sed de illis nunc dicit,
Jeremia scriplum est : Perdix fovet quw non pepe- qui ad altissima loca terrarum levissima voluntate
rit:facit divitias suasnoncum judicio. In dimidio die- rapiuntur, ut his merito similes aestimentur, qui ad
rum suorum derelinquet eas (Jer. xvn). Sicetdiabolus nequissimas praedicaliones levitate inconstantis ani-
perprincipes haereticorum congregavit populos, quos mi transferuntur. Nam in Psalmo Prophela ita dicit:
non peperit, et deceptorum sibi mulliludinem con- Similis faclus sum pellicuno in solitudine : factus
sociavit, quos poslea dimisit, el omnium judicio stul- sum sicut nycticorax in domicilio. Vigilavi et faclus
lissimus esse comprobatur. Coturnices a sono vocis sum sicut passer unicus in mdificio(Psal. ci). Per
diclas constat, quas Graeci orlygas vocant, co quod haec nomina volucrum (ut arbitror) diversa nobis
visae fuerint primum in Ortygia insula. Haec adve- poenitentium genera declarantur. Pellicanus euini
nieudi habent tempora. Nam, eestate depulsa, maria avis /Egyptia est, ciconiis corporis grandilale con
wausmeant. Ortygometra dicitur, quse gregem ducit. similis, quse naturali macie semper affecta est:
251 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. '282
quoniam ^sicut pliysiologi volunt) tenso intestino A impelitur, nec unquam praeda est. Maria transvolai,
per viscera, quidquid escarutn accipit, sine ali- ibique hiemc commoratur. Hirundo autem poeniteii-
qua decoctione transraitit. Hinc fit, ui adipe proprio tium pro peccalis suis lypum tenet, quse slridore
rainime farciatur, qiiia parvissimo ciborum succo vocis ploratum magis quam melodiam sonat, et pro
reficilur : quae non gregatim ut caetera; aves volat, eanlu gemilus edere solet, sicut et columba. Unde
sed delectationese solitaria consolatur. Eorum unum Ezechias in oratione sua n\l:Sicnt pultus liirundinis,
genus dicitur esse, quod stagnis inhabitat: aliud sic clamabo : meditabor ut columba (Isa. xxxvm).
(sicut dictum est) quod in desertis locis secretisque Lacrymis ergo suis poenilenspasciuir, et ad superna
versatur. Per hoc igilur avium genus pulcherrime cor elevans ccelcstis cihi pabulum sibi quierit. Unde
significantur eremiue, qui honiinum consortiode- et Propheta ait : Fuerunt mihi lacrymw mcca panes
reliclo, timore Domini, reiuula se afflictione dis- die ac nocte, dum dicitnr mihi quolidie : Ubi est Dcus
cruciant. Sequitur : Faclus sum sicul nyclicorax in tuus (Psat. xLi)?Etiterum, Sicut chierem, inquiens,
domicilio. Aliud genus inlroducilur paenitentis. Ny- manducabam panem meum : et polnm cum flelu tem-
cticorax Graecovocabulo dicitur noclis corvus, queni perabam a f/icie irw et indignationis tnm; quia ele-
quidam bubonem, quidam noctuam esse dixerunt: vans elisisii me (Psal. ci). Upupain Gneci appellant,
alii magis corvo magnitudiue et colore consimilem, B eoquod slercorahnmanaconsiderat.et fetenti pasca-
queni specialiter in Asiae parlibus inveniri posse tuf fumo, avisspurcissima, crislis exslanlibus galeata,
testantur. Islum sicut diei fulgor abscondit, ita ad- semper in sepulcriset bumano stercorecommorans.
venlus noctis producit : et contra consuetudines Ha:c avis sceleratos et peccaiores homincs significat,
avium tunc magis vigilare et escas quserere incipit, qui sordibus peccatorum immorari assidue delectan-
quando se in soporem animanlia cuncta componunt. tur. Corvus sive corax nomen a sono gulturis habet,
Ita et poenilcns iste noclurno tempore escas animae quod voce crocitet. Ferlur haec avis, quod edilis
sollicila curiosilale perquiril, modo psalmodia:ope- puilis escam plene non prsebeat, priusquam in eis
ram dando, modo eleeniosynas laciendo, niotio car- per pennarum nigredinem similitudinem proprii
ceres occulte visitando sohim Deum vult habere coloris agnoscat. Postquam vero cos letros plumis
teslem, cui caligo noctium non lollit aspcctum. Et aspexerit in tolo, agnitos abnndantius pascit. Hic
nola, quia sicut pellicanus designat eremitam alque prior in cadaveribus oculum peiit. Corvus ni—
solitarium, ita nycticorax illum dealaral, qui scdo- gredinem peccalorum vel da:monum significat, ut
micilio relinens a publica visione remotus est. Polesl esi ilhul in Salomone ; Effodiant eam corvi de con-
etiam nycticorax Christum vel virum sauctum si- _ vallibus (Prov. xxx). llcm corvus gentilcm po-
gnilicare. in fldelibus despicabilein. Passer est avis pulum significal, ut cst illud in Job : Quispyeparat
parva, ul supra diximus : sed nimia sagacilate sol- corvo escam snam, quando pulli cjus ad Dominum
licita qtise nec facile laqueis irrelilur, nec per in- clamant vagantcs, eo quod non habeant cibos (Job.
gluviem veniris escarum ainbilionedecipilur. Ihcc xxxix). Pullis vcro corvormn, filiis scilicet gentium,
propier infirmilatem suam ne aut ipsa a pradalore esca datur, cum eorum desiderium nostra conver-
capialur, aut fuetus ejus serpenlinis devorenlur in- sione reficitur. Rursum in bonam partem ponilur,
sidiis, iuter aves unica cautioae muniia ad domo- Ul est tllud in Canlicis canticorum de sponso: Crines
rum fasligia celsa concurrit : ut a suspectis ca- ejus ut ubietes, nigri sicut corvi (Cant. v). Corvus
sibus reddalor alicna, quse multis periculis pro- Chrislus esl in membris ejus, hoc est, sanctis, ut
batur obnoxia. Huic merito comparatur, qui diaboli in Canlicis canlicorum : Comai ejus sicut elata; pal-
insidias formidans specialiter ad Ecclesise septa se marum, nigrm qnasi corvus (!bid.). Corvus nigredo
conferens, in ejus fasligio vigilans lulissime perse- poccati vcl infideliiatis, m in Psalmo : Etpullus cor-
veral. Unicum dixil proptcr charitalem, quaeex mul- vornm invocantibuseum (Psal. CXLVI).Corvuspecca-
lis umnn facit: in wdi/icio propter aliiludinem fldei toris tarditasadpoanitentiam, et vana spe de die in
ut fortiUiilinem menlis. Considerandmn est eiiam, diem differens, ut in Sophonia : Vox cantantis in
qiiemadmoduin isle supplicans a majoribus avibus, feneslra, corvus in snperliminaribus ejus (Soph. n).
pellicano el nycticoiace, cepit, el pervenil usque Cornix, annosa avis, apud LatinosGrmco nomhie ap-
ad passeris miniilissiiuaiu parvilalcm : quoniam pellatur, quam aiunt augures honiinum curas signi-
insidiarum vias monstrare, fulura
graifalim poenitciiilo descendens primo loco grandis ficalionibus agere,
cst, sccundo mediocris, lcrlio consuetudiiie ipsa pradiccre. Magnum ergo ncfas est lucc credere, nt
omnino tolerabilis. Ha: aiilem aves per (iguram Deus consilia sua cornicibus mandel. Huic inler
sunl parabolae lioniinibus genere discrcpantes, sed multa auspicia Iribuunt etiam pluvias porlendere
consueludinum qualilale consimilcs. Hirundo dicta, vocibus. Unde esl illud :
quoJ cibos non sumal rcsidens, sed in aere capial Tunc cornix plena pluviam vocat improbavoce.
cscas et edal : garrula avis et per lortuosos orbes
nt (lcxuosos circuilus pervolans, el in niiiisconstruen- Sed lucc incerla omillentes de cerlioribus scri-
niollis ct viribus et volatu,
dis educandisque foetihus solertissima , habens bere tentemus. Milvus
cliam quoddam praiscium, quod hipsura deserat, quasi mollis avis. Undcet nuncupatus, rapacissimus
et doatesticis semper avibus insidiatur, Mil-
jiec appelat culimna ; ab aliis quoque avibus non lamen,
255 OE UNIVERSO LIBRI XXU. — LIB. VIII. 254
vus significat utpote rapacem vel elatum hominem, A ingredicntia diripiunt, quse repererint, ne quidem
ut est iiludin Psalmo secundum Hebrseos: Milviabies gerentium seobsoniisparcentia. Quibus sunt similes
domi ejns. Accipiler avis animo plus armata quam quidam, qui penetrant domos et captivas ducunt
ungulis, virlutem majorem in minori corpore geslans. mulierculas oncratas peccatis, quos Paulus arguit
Hic ab accipiendo, id est a capiendo, nomen sum- (II Tim. IH). Vullur rixis et bellis gaudet propter ca-
psit. Esl enim avis rapiendis aliis avibus avida:ideo- davera pra:liomm,intantum, utetiam sequatur exer-
quc vocatur accipiter, hoc est raptor. Unde et Paulus cilum. Non ergo oportet aliorum casibus pasci atque
dicit: Suslinetis enim, si quis accipil (II Cor. xi). Ut mflriri eum, qui contemplalioni dat operam. Cor-
[Ne] enim dicent, si quis rapit, dixit, si quis accipit. vini ergo generis animalia sunl alfectionis ex-
Ferunl aulem accipitres circa pullos suos impios pcrtia : quod manifcstum est ex eo quod emis-
esse. Nam cum viderint eos posse tentare volatus, sus a Noe ex prima eum corvus avolatione
Tiullaseis pr;ebent escas : sed verberant pennis et a transgrcssus est (Gen. vm). Cui similis Judas
nido prsecipitant, alque teneros compellunt ad prx- circa suum magistrum fuit et Dominum. Slruthio
dam, ne forte adulti pigrescant. Accipiter interdum avis quidem est, sed volare non polest, lotamque vi-
sanctum virum signilicat, utpote rapiens regiium tani suam circa terram occupal: quales sunl quidam
Dei. De quo scriptum cst in Job : Nunquid in sa- " Dco militanles et soeculinegotiis se implicantes. No-
pienlia lua plumescit accipiter expandens alas suas cluam vero, pro qua LXX Glaucum dixerunt, hanc
ad anstrum ? (Job. xxxix.) id est, nunquid cuilibet assemnt in nocle aculi esse visus, sole autem appa-
cleclo tu inlelligetiliam contulisti, ut flante sancto rente minus utilitale oculorum frui. Tales sunt qui
Spiritu cogilalionum alas expandat, qualenus pon- legis glorianlur contemplatione et scientia, lucem
dera vetustse conversationis abjiciat, et virtutum evangelica: conversationis capere non valenles. La-
plumas in usum novi volatus siimal. Polest etiam rus est animal in utroque vivens, id est, aqua et
per hunc accipitrem renovata gentilitas designari. terra: quia sicut avis quidem volat, ut aquatile au-
Capus Italica lingua dicitnr a capiendo. Hanc noslri tem natat. Cui non male comparantur hi qui simul
falconem vocanl, qui et alio nomine dicitur hero- circumcisionem venerantur ct baplisma. Ad quos
dius. Ha2Cavis etiam rapaces bomines significaro Paulus dicit : Si circumcidimini, Christus vobis nihil
potest. Quod aulem in Levitico et in Deuteronomio prodest (Gal. v). Accipitcr anlem inter rapaces aves
qusedam aves pro immundis deputantur, oslendit est. Habet autem quiddam aliud, propler quod a
Scriptura dicens : Omnes aves mundas comedite : hn- legislalorepositus est. Mansuescit quippe et coopera-
mundas ne comedalis, aquilam scilicet et grijphen, et tur ad rapacitatem. Quem imitantur hi qui man-
haliwelum, ixion et vullurem, ac milvum juxla genus C sueti quidem videntur esse et sensu tranquilli: sunt
suum:el omne corvini generis, struthionem ac noctuam, autem cum potentibus et avaris atque rapacibus.
et larum, atque accipitrem juxta genussuum,1iero- Nycticorax animal est, quod in nocte tantummodo
dium et ctjgnum el ibin, et mergulum, porphyrlonem, rapit atque opcralur : sicut sunt gentes in intelligi-
el nyciicoracem, onacrotalum, et charadrium, shiguta in bilibus noctis operibus occupatoe, qnse sunt fornica-
genero suo :upupam quoque et vesperlilionem, el omne tio, immundilia, impudicitia, idolorum cultus et his
quod reptal et pennulas habet, immundum erit nec co- similia. Ibis et porphyrion, et quem LXX nominant pel-
medatur(Lev. xi; Deul. xiv). Inlerillicitaaiquenimis licanus et cygnus et herodius et charadiius, longi
evilanda connumerandum comtemplalioni vacantem esse colli, trahereque cibum ex allitudine ternc at-
quempiam tales habentem maculas quales pcr denume- que aquarum dicuntur. Quae animalia imitari non
ralas aves legislator significat. Ait enim: Aquilam et debemus, nec de inferioribus evellere cibum, sed
gryphen et halitvetum et milvum ac viilturcinjuxla ge- de coeleslilTus. Ille siquidem conteinplalioni vacat,
nus suum. Rapaces et cibuin alienum male sectantes, quia ad superiora mente contendit, el non solum in-
qua:stibusque injustis gaudenles per pra:dicta signi- lelligibilem, sed et sensibilem cibum a Deo exspe-
ficat. Quia enim quidam inveniuntur in ecclesiis inter ctat. Unde ait Dominus : Nolile sollicili esse anima;
^
eos, qui putantur contemplationi operam dare, qui veslrai, quid manducelis, ueque corpori veilro, quid
iion quemadmodum debent ad hoc vacanl, sed frus- induamini. Scit enim Pater vester cmleslis quia om-
tra inflantur: audi Paulum dicentcm : Si quis alia nibus his necessehabetis (Mattli. vi). Upupa lugubie
docet et non acquiescitsanis sermonibus Domini nostri animal, amansque luctum est. Swculi autein trist*
JesuChristi,el ei, qua: secundum pielatem est, doclri- tia mortem operatur (II Cor. vn). Propter quod
nce, superbus est nihit sciens, sed languens circa quw- oporiet euin qui diligit Deum, semper gaudere,
stioues el pugnas verborum,ex quibus oriuntur invulue, sine inlermissione orare, in omnibus gralias agere :
contentiones,blasphemia', suspicionesmala>, conflicla- quia gaudium spiritus fructus est. Yesperliliones
tiones hominum menle corruplorum, el quia verilate ciica terram volanl, ita ut pennis pro pcdibus
privali sunt, exislimmitcs quwstum c.sse pielatem (I. utantur, quando ambulant: quod indignum est in
Tim. vi). Hos ergo signilicant ea, qme nunc denu- eis, qui conteniplalioni dant opcram. Quorum euim
merata sunl, animalia viclum ex rapina conquiren- est volatus circa terram, hoiuin etiam contempla-
tia. Qusedam autem ex his alias aves invadunl et ex tio procul dubio in terrenis occupatur. Non ergo in-
veiialioiubus earum nutriunlur, Alia vero in domos credulus sis, ncc dubites, quod etiam ha3c,quaenuuc
255 B. RABANI MAURl ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 256
denumerata sunt, animalia ad ostensionem figuram- A vel pro eo quod sine pedibus nascuntur. Nam postea
que corum, a quibus abstinere debent conleinpla- et pedes et pennas accipiunt. Hoe solertes in gene-
tioni vacantes, posuit legislator. Sed inquies: Quo- randi mellis officio assignatas incolunt sedes, domi-
modo horum animalium non cibus, sed imitatio pro- cilia inenarrabili arte componunt: ex variis floribus
hibetur, cum pellicano et nycticoraci David propheta favum condunt, textisque ceris innumera prole re-
semetipsum comparaverit dicens : Similis factus sum plent: exercitum et reges habent: prselia inovent:
pellicario in soliludine, factus sum sicut nycticorax in fumum fugiunt: tumultu exasperant. Nam plerique
domicitio (Psal. ci). Per aquilam autem Moyses experli sunt de boum cadaveribus nasci. Has pro iis
ipsum significal Deum dicentem in Israel": Quomodo creandis vitulorum occisorum carnes verberantur,
portaverim vos super alas aquilarum (Deut. xxxn). ut ex putrefacto cruore vermes creentur, qui postea
Nam et Prophetse leonem Christum appellant. Leo- efficiunlur apes. Proprie tanien apes vocantur ortse
nem autem e diverso esse Petrus diabolum dicit de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis,
(/ Pelr. v) : nec tamen secundum hoc leo Christus vespse de asinis. Castros Grseci appellant, qui in ex-
secundum quod diabolus dicitur : absit a nobis, absit tremis favorum parlibus majores creanlur, quos ali-
ista impielas. Sed quia simul regium, nec non ra- qui reges putant dicti, quod castra ducant. Fucus
pax atque immite est animal : cumque dignitatem B est major ape, scabroiie minor. Dictus autem fucus
laudabilem, vituperabilem lamen operationem gene- quod alienos labores edat, quasi fagus. Depascilur
rat: quod quidem laudabile habet, hoc in Cbristi enim quod non laboravit. De quo Virgilius:
regno accipitur : quod autem vituperabile in dia- Ignavumfucos pecus a prsesepibusarcent.
bolo, id est rapacitas, immansuetudo. Quod et in Apes formam virginitatis sive sapientise tenent, ut
aquila considerantes, sine aliqua dubieiate reperi- est illud in Salomone : Vade ad apem, et disce qua-
mus. Propter altitudinem enim volatus figuram ejus lis operatrix sit. Aliam autem significationem habet,
in Deum Moyses sumpsit. Quia vero rapax, a cibo ubi in Propheta legitur : Sibilavit Dominus muscai,
ejus abstinendum dixit. Propheta autem David lu- quce esi in extremo fluminis JEgypti in deserlo, el api,
gens hominem in peccato constitulum, nycti- qum est in terra Assur (Isa. vn). Ibi enim typice
coraci huuc, sicut in nocte vivenlem, compa- per muscam Pharaonem, et per apem Nabuchodono-
ravit. Per pellicanum autem, ulpote per animal sor demonstrat: qui populum Judaeorum peccantem
auians solitudinem, figuravil eum, qui forsan ami- dignis flagellis castigavcrunt. Et in psalmo legilur :
cis desolalus est, aut cognatis aliorumquc .siinilium Circumdederunt me sicut apes, et exarserunt sicut ignis
societate destitulus. Augurcs aulem dicunt, et in in spinis (Psal. cxvn). Apes enim favum circumdant,
gestu et in molu et in volatu et in voce avium signa C quando per domos cereas liquores dulcissimos re-
esse constituta. Oscines aves vocanl, quse ore can- condunt : et cum sibi putanl victualia reponcre, fa-
tuque auspicium faciunt, ut corvus, cornix, picus. ciunt, unde homines possint sua desideria satiare.
Alites, qua volatu oslendere futura videntur, qua si Quod Judseos implesse manifestum est, quando rem
adversse sunt, inhebse dicuntur , quod inhibeant, cunclo orbi dulcissimam amaris conatibus affecerunt.
id est vetant : si prospere, preepetes : et ideo prse- Spinae sseculi peccata designant, quibus Judseorum
peles, quia omnes aves priora petunt volanles. Ter- populus ferociter incilatus in delictis suis, velut
liain faciunt speciem auguriorum in avibus, quam ignis concrepans, sestuavit. Sed in eis quoque gratia
communem vocant, ex utroque permistam, id est, Domini vindicatum est, quando de illo melle, quod
aves quaj ex ore et volatu auguria faciunt: sed fidcs condiderant nescii, conversi ad Doininumsuavissime
Christi hsec non habet. Omnium autem genera vo- sunt repleti. Fuci enim, qui alienos labores edunt,
lucrmn bis nascuntur. Primum enim pva gigmm- ignavos el otio torpentes homines significant, qui
tur. Inde calore materni corporis formantur et ani- magis ex aliorum operibus sihi paslum, quam de
mantur. Ova aulem dicta ab eo quod sint uvida. proprio sudore, exhiberi expetunt. De quibus ad
Unde et uva eo quod intrinsecus humore sit plena. Thessalonicenses Paulus scribens ait: Audivimus au-
Nam huraidumest, quod exterius humorem habet: tem quosdam inler vos ambulantes inquiete, nihil ope-
uvidum, quod interius. Quidam autem putant ovum rantes, sed curiose agentes. lis autem qui ejusmodi
Groe.camhabere originem nominis. llli autem dicunt sunt, denunliamus el obsecramus in Domino Jesu
ma, v litlera ablata. Ova autem qusedam inani ven- Christo, ut cum silentio roperanles suum panem man-
to concipiuntur, sed non sunt generabilia, nisi quse ducent (II Thess. m). Scabrones vocali a cabo, id est
fuerint concubitu masculino concepta ct seminali caballo, quod ex eis creentur, ut quidam aeslimant.
spiritu penetrata. Ovorum vim lantam dicunt ut li- Sicut autem scabrones nascuntur de equorum carni-
gnum perfusum eo non ardeat: ac ne vestis quidem bus putridis, ita ex eis iter.um ssepe nascuntur sca-
coniincta aduritur, admista quoque calce glutinare rabei, unde et cognomihati sunt. Tauri sunt scara-
ferlur viiri fragmenta. bei terreslres sive silvestres ricino siniiles. Vespse
autem sive scabrones significant hostes persequentes
CAPUT VII. vel timores hostium, ut est illud Dominicum promis-
De apibus [Ms., De minutis avibus]. sum in lege, quod ad Israel per Moysen ait: Mittet
Apes diclce vel quod se pedibus invicem alligcnt, Dominus ante introitum tuum antecessorestuos vespas,
m DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. IX. 388
qui exterminant Cananmum, JEvmum atque Phere- A Grsecovenit, sicut et mus. Hse, sicut et apes, necatse
zaiurn (Sap. xn). Non legitur alicubi historia Veteris in aqua aliquotiens post unius horae spatium revivi-
Testamenti, quod scabrones vel vespas miserit Do- scunt. Cynomya Grsece vocatur, id est, musca ca-
minus ante filios Israel in hostes eorum; sed per nina. Nam cino [cyon] Gra:ce, canis vocatur. Muscse
hsec animalia, quse aculeis pugnant, designat limores immundos spiritus vel peccatores squalores vitiorum
compunctionis in hostes eorum, quo terebantur at- sectantes significant, qui sordibus scelerum oleum
que fugabantur. De scarabeo autem in propheta ita misericordise atque charitatis corrumpunt. Unde in
scriptum esl : Et scarabeus de ligno clamavit: quod Ecclesiaste scriplum est : Muscm morientes extermi-
putant quidam de Domino dictum, qui in cruce sus- nant suavitalem unguenti (Eccles. x) : quia malus
pensus pro persecutoribus exoravit, dicens: Pater, mislus bonis contaminat plurimos, quomodo muscae
ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt (Luc. xxm); si moriantur in unguento, perdunt odorem et sapo-
vel de iatrone, qui in cruce ad Christum clamavit rem illius : sic et calliditas sapientiam, et pruden-
dicens : Memento mei, Domine, dum veneris in re- liam malitia sordidal. Quarto aulem loco ^Egyptus
gnum tuum (Ibid.). Locusta quod pedibus sit longis, , muscis perculitur (Exod. vm). Musca enim in-
velut hasta. Unde et eam Grseci tam maritimam solens et inquietum animal est. In qua quid aliud
quam terrestrem astaco appellant. Locusta aliquando B quam insolenles curse desideriorum carnaliuiu de-
populos signiGcat inslabiles et vagos, ut est illud signantur. ^Egyptus ergo muscis perculitur, quia
in Evangelio de Joanne : Esca aulem ejus erat lo- eorum corda qui hoc sseculum diligurit, desiderio-
custa et mel silveslre (Matlh. m); quia de conver- rum suorum inquietudinibus feriuntur. Porro LXX
sione populorum ad fidem Christi pastus ei flebat interpretes cynomyam, id est, caninam muscam po-
delectabilis atque suavis. Item in Exodo octava plaga suerunt, per quam canini mores significantur : in
legitur locusta missa esse in /Egyptum (Exod. x): quibus humanse mentis voluntas et libido carnis ar-
per quodgenus plagsepulatur a quibusdam dissiden- guitur. Polest quidem hoc loco significari etiam per
tis a se et discordantis humani generis inconstautia muscam caninam forensis hominum eloquentia, qua
confutari. Locusta populus genlium, ut in Salomone: velut canes alterutro se lacerant. Culex ab aculeo
Locusla regem non habet, et egreditur universa per dictus, quo sanguinem sugit. Habet enim in ore fi-
turmas (Prov. xxx). Item locustse daemones, ut in stulam in modum stimuli, qua carnem terebrat, ut
Apocalypsi: Et de fumo egressm sunt locustm (Apoc. sanguinem bibat. Scinifes muscseminutissimse sunt
ix). El in libro Judicum : Cameli eorum ut locustm aculeis permolestae: qua tertia plaga superbus JEgy-
(Judic. vii). Locusta superbia vel vagalio mentis, ut ptiorum populus cwsus est. Hoc animal pennis qui-
in Joel: Residuum erucm comedel locusta (Joel. i). G dem suspenditur per aera volitans; sed ita subtile
Alio quoque sensu locustse pro mobilitate levitatis et minutum, ut oculi visum, nisi acute cernentis,
accipiendse sunt, tanquam vagse et salientes animse effugiat. Corpus autem cum insederit, acerbissimo
in sseculi voluptates. Item per significationem Iocu- terebrat stimulo, ita ut quem volanlem videre quis
ste, quaeplusquam csetera minuta quseque animantia non valeat, sentiat stalim advenienlem. Hoc ergo
humanis frugibus nocent, linguce adulanlium expri- animalis genus subtilitali hsereticsecomparatur, quse
muntur, quse terrenorum hominum mentes, si subtilibus verborum stimulis animas terebrat, tanla-
quando bona aliqua proferre conspiciunt, hsec immo- que callidilaie circumvenit, ut deceplus quisque
deratius laudando corrumpunt. Fructus quippe nec videat nec intelligat unde Jecipiatur : sed in
jEgyptiorum est opera cenodoxorum, quam locustse Trinilate blasphemantes totius mundi dissipant fi-
exlerminant, dum adulantes Iinguse ad appetendas dem. Bruchus ingluvies ventris. Unde et supra :
laudes transitorias cor operantis incliriant. Herbas Residuum erucm comedet bruchus (Joel. i). Rubigo
vero locustse comedunt, quando adulatores quique iracundia cordis; in Joel : Residuum bruchi comedel
verba loquentium favoribus extollunt. Poma quoque rubigo (Ibid.). Eruca prurigo luxurise, de quo et su-
arborum devorant, quando vanis laudibus quorum- pra : Residuumerucm comedet locusta (Ibid.).
dam jam quasi fortium opera enervant. Musca ex D

LIBER NONUS.

PROLOGUS. et velociores ingenio per allegoriam. Unde cum lo-


De rnundo et quatuor plagis ejus. quente Deo populis lampades et sonitum buceinse et
In sacro ergo eloquio intelligentise magnse dis- montem fumigantem cerneret, perterritus petiit ut
cretio est. Ssepe enim in quibusdam locis illius et eis per Moysen Dominus loqueretur. Unde scriplum
historia servanda est et allegoria : el ssepe in quibus- est: Stetit populus de longe, Moyses autem accessit
dam sola exquirenda est allegoria, aliquando vero ad caliginem, in qua erat Deus (Exod. xx). Turba
sola necesse est ut tenealur historia. Nam in qui- quippe populi allegoriarum caliginem non valet pe-
busdaiu locis, sicut diximus, historia simul tenenda nelrare : quia valde paucorum est spiritalem intel-
fel allegoria, ut et tardiores pascanlur per historiaiu, lectum rimari. Quia Cnim mentes carnalium sola
259 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS I. 360
ssepe historia pascuntur, loquente Deo stetit populus A nomine appellantur : totus itaque suo servlt Crea-
a longe : quia vero spirilales quique allegoriarum tori, non deceptori, Redemplori, non interemplori,
nubem penetrant, ut spiritaliler Dei verba cogno- et regilur dispensatione divina, non inimici versulia
scant, Moyses accessit ad caliginem, in qua erat snbvertilur, prseler homines partis illius qui propria
Deus. Idcirco nos in hoc opere, ubi de rerum varie- voluntate, non necessitate aliqua, se subjiciunt dia-
lale varia significatione scribere disposuimus, res holo. Aliquando etiam ipsa ambitio terrenarum re-
ipsas primum notamus : deinde significationem ea- rum mundi nomine designatur. Unde dicit Joannes
rum breviter disseremus, ita ut a mundo incipien- apostolus : Nolite diligere mundum, neque ea qum
tes, patres ejus subsequenter disserendo ponamus. in mundo sunt. Si quis diligit mundum, non est cha-
Mundus est ccelum et lerra, mare et quse in eis opera ritas Patris in eo, quia omne quod in mundo est, con-
Dei sunt. De quo dicitur : El mundus per eum factus cupiscentia carnis est, concupiscenlia oculorum et
est (Joan. i). Mundus Latine a philosophis dictus, superbia vitm (I Joan. n). Omne quod in mundo,
quod in sempiterno motu sil, ut coelum, sol, luna, dicit omnes, qui mente inhabitant mundum, qui
aer, maria. Nulla enim requies ejus elementis con- amore incolunt mundum; sicut coelum inhabilant,
cessa est, ideoque semper in motu est. Graccivero no- quorum cor sursum est, quamvis carne ambulent in
nien niundo de ornamenlo accommodaverunl propter B \ terra. Omne quod in mundo est, id est, mundi ama-
diversitalem elemenlorum, et pulchriludinem side- tores non habent nisi concupiscentiam carnis et
rum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod signi- oculorum, et superbiam vitse. Quibus viliorum voca-
ficat omamenium. Nihil enim mundo pulchrius ocu- bulis omnia vitiorum genera comprebendit. Concu-
lis carnis aspicimus. Mundus cnim aliquando hislo- piscentia carnis est, omne quod ad voluptatem et de-
rialiter, id est, universorum cleinentorum compaclio licias corporis perlinel, in quibus sunt maxima,
accipitur : aliquando vero juxta allegoriam in bonam cibus et potus, et concubitus : quoetria Salomon san-
partem, et aliquando in contrariam ponitur. Nam guisugis comparat. Concupiscenlia oculorum, quoe
mundus historialiter in eo intelligitur, ubi Evange- fit in discendis artibus nefariis, in contemplandis
lisla dicit: In mundo eral, el mundus per eum faclus spectaculis turpibus vel supervacuis, in acquirendis
est (Ibid.). Et illud ubi Doniinus ait: Ego lux in hunc rebus temporalibus, in dignoscendis et carpendis
mundum veni (Joan. xn). In niundo quippe erat, et proximorum vitiis. Superbia vitse est, cum se quis
inundus per ipsum factus est: quia Deus erat, totus jactat in honoribus. Per hoec tria cupiditas humana
ubique, quia suse prsesentia majeslatis sine labore tentatur: per hsec Adam et Dominus ipse tentatus
regens, sine onere continens, quod fecit. In quo est. Qualuor autem esse climata miindi aiunt, id
eliam mundo, quem prius per divinitatem creavit, l(] est, plagas : orienlem et occidenlem, septentrioneui
postmodum homo natus apparuit. Quod autem se- et meridiem. Oriens ab cxortu solis est nuncupatus.
quilur: Ei mundus eum non cognovil (Joan. i), si- Occidens, quod dicm faciat occidere atque inlerire.
gnificat homines mundi amore deceptos atque in- Absconditi enim lumen mundo et tejiebras super-
hserendo crealurse ab agnoscenda Cre.atoris sui ma- inducit. Septentrio autem a scptem slellis axis vo-
jestale reflexos. Duobus aulem modis, ut diximus, catur, quse in ipso revolutse rotanlur. Hic proprie
luundus intelligitur : aliter in peccatoribus, aliler in vcrtex dicilur eo quod verlitur, sicul poeta ait:
sanclis. Quod autem Dominus dicit ad Palrem : Ut Vertilur interea coelum
mundus credat, quia iu me misisti (Joan. xvn); et Meridies, vcl quia ibi sol faciat medium diem, quasi
alibi. Ut cognoscat inundus quia diligo Patrcm (Joan. medidies: vel quia lunc purius niicat selher. Meruin
xiv); bic nominat mundum eos qui credituri erant, cnim purum dicitur. Mystice aulem Oriens Dominum
velquia lunc credebant Chrislum Filium Dei esse signilicat Salvatorem, de quo in Luca scriplum esl:
ad salutem humani generis missuin a Patre in mun- Visilavit nos Oriens ex alto (Luc. i). Et iii Zacharia
dum. Quod aulem ail: Paler juste, mundus te non prophela : Ecce vir, Oriens nomen ejus (Zach. vi).
cognovil, ego autein cognovi te (Jotin. xvn); ideo non " Oriens, populus Judxorum, sive illuminatio fidei
cognovil, quia damnatus esl pcr justitiam : ille vcro D sicul in Isaia Ecclesia dicitur : Ab Oriente adducam
qui salvandus erat, mundus per lnisericordiam scmenliium (Isa. xun). Occidcns, populus gciitiuni.
te cognovil : utique ipsc Christus rcconciliavil, Pa- Ubi ct supra : Et ab Occidente congregabo te (Ibid.).
ter non merito, sed gralia. Hinc dicilur Jesus sal- Occidens auiem signilicat vitoe melioris defectiim,
valor niundi, hoc cst, Ecclcsia: catholie.e, quia ipse vel occasum niorlis. Unde pcccatoribus in Propheta
salvator omnium, et maxime fKlclium. Quod enim scriplum est : Occidet vobis sol in meridie (Amos
legilur Dominus dixisse : Venit cnim prlnceps hujus vm). El Psatmista : Tunc, inquit, facile ei qui as-
mundi, et in me non invenit quidguam (Joan. xn); cendit super occasum, Dominus nomen est ei (Psal.
hic ostendit diabolum principcm esse peccaloruin LXVII).Item occasus significat post tenlationis ar-
hominum, non creaturarum Dei: et quotiescunquc dores inccnlivsc libidinis refrigerationem : sicul in
muudi figura in mala signiflcalione ponilur, nihil Deuleronomio pro eo, qui noclurno polluitur somno,
ostendit, liisi mundi illius amatores, et non Dei. Ab- hoc esl, occulta cogitalione, ut non reverlatur prius
sit eniin ut credamus illum principem esse cccli ct in caslra, quam lavel vestimenta sua, et occidatsol.
tci!&'.,cl crcaturarum oinnium, qusegcneraliler mundi Rursum Oricns dcsignat iuitium bonscvitse noslra;:
26! DE UNIVERSO LIBRl XXII. — LIB. IX. «268
Occasus malse conversationis affectus, ut est illud A 1 CAPUT PRIMUM.
in Psalmo : Quantum distat Oriens ab Occasn, elon- De atomis.
gabit a nobis iniquitales nostras (Psat. cm). In Oc- Philosophi atomos vocant qtiasdam in mundo
casu enim eramus, cum peccati vinculo tencbamur corporum partes tam mintttissimas, ut nec visui
astricti : in Orienle autem sumus, quando per pateant, nec tomen, id est, sectionem recipiant.
aquam regenerationis nos verus Sol invisitat et te- Unde et atomi dictoe sunt. Hse per mane tolius
nebras facit nostrorum discedere peccatorum. Tan- mundi irrequietis motibus volitanl, et huc alque
tum ergo iniquitates nostrx longoesunt cum nobis illuc ferri dicuntur: sic lenuissimi pulveres quse fusi
peccata nostra denotantur, quanlum potesl clara per fenestras radiis solis videntur. Ex his arborcs et
dics a tenebrosa nocte dislare. Sive per Orientein herbas et fruges omnes oriri, et ex bis ignem et
significat regnum Dei, per Occasum vero geheiinam, aquam, universa gigni atque constare quidam philo-
quse tantum a beatorum sede dissociata esl, quau- sophi genlium pictaverunl [putaverunt]. Sunt autem
lum dicit Abraham, loquens ad divitem, Inter nos atomi aut in corpore, aut in lempore, aut in nu-
et vos chaos magnum firmatum esl (Luc. xvi). Septeii- mero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes, et
trionalis autem pars mundi, unde gelu et siccitas partes ipsas dividis in grana, velut sunt arcnse:
procedunt,'per figuram ostendit diabolum vel frigus B 1 rursumque ipsa arense grana divide in miuutissi-
infidelitalis, de quo scriptum est: Aquilonem el mum pulverem, donec, si possis, pervenias ad ali-
mare lu creasti. Thabor et Hermon in nomine tuo quam minuliam, quoe non jam dividi polest, vel se-
exsultabunt, tuum brachium cum potentia (Psal. cari possit. Hsecestalomus 111corporibus. In tempore
LXXXVIII); per aquilonem deslguans diabolum, qui vero sic inlelligitur atomus. Annum (verbi gratia)
dixit-: Ponam sedem meam in aquilone, et ero similis dividis in inenses, menses in dies, dies in horas :
Altissimo (Isa. xiv). Unde alibi legitur : Aquilo du- adhuc partes admittunt divisionem, quousque venias
rus est ventus, qui alio nomine dexter vocatur, eo ad tantum temporis punctunii et quamdam mo-
quod diabolus nomen sibi dextri proesumat, tanquam menti particulain taletn, quse per nullam morulam
boni: sive quod Occidentem, id cst, peccatum re- produci possit, et idco jam dividi non potest. Ilsec
spicicnlibus dexlra fiat. Aquilo significat populum est alomtis tcmporis. In numeris, ul puta octo divi-
genlium, ut in Isaia: Dicam aquiloni: Da (Isa. dunt iu qtiatuor rursus quatuor in duos, inde duo
XLIII).Et in Psalterio : Latera aquilonis civitas regis in unum. Uude [Uniim] autem alomus est, quia in-
magni (Psal. XLVII).Et in Job : Ab aquilone aurum secabilis cst, sic et lutum. Nam oratiouem dividis in
veuit (Job. xxxvn). Meridiana aulem plaga mundi- verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Lit-
que ct australis ab austro vento vocatur, calore suo C * tera pars minima alomus est, nec dividi potest.
frigus dissipat et glaciem solvit: significans gratiam Atomus ergo est, quod dividi non potest, ut in geo-
Spirilus sancli, qui charitatis ardore frigus infideli- metria punclus. Nam tomus divisio dicitur Groece,
tatis expellit, et peccalorum duritiam dissolvit. alomus indivisio. Nam quantum indivisibilis uniias
Undc scriptum est: Converte,Domine, captivitalem no- valeat in rebus ad ostendeudam mysticam significa-
stram sicut torrens in auslro (Psal. cxxv). Qui etiam tionein, manifesle Scriptura designat: quia ipsam
ventus signiflcat populum Judaicum lumen scientise omnium rerum inilium esse demonslrat, Apostolo
in Scripturis legisque prophetarum babenlem, sicut dicente : Unus Dominus, una fides, unum baplisma,
aquilo genlilem in tenebris infidelitalis et stultitia unus Deus et Pater omniuin, qui est super omnes
erroris degenlem. Has quoque ambas gentes Christi et per omnia et in omnibus nobis, qui est benediclus
gratia per Evangelium ad se convocavil. Item in in smcula (Ephcs. iv). Unde idem jubet nos sollicitos
aquiloue adversa mundi in austro blandimenla de- servare unitalem Spiritus in vinculo pacis, ut fiat
signantur. Qua geraina expugnalione probatur Ec- uuuin corpus et cujus [unus] Spiritus, sicut vocati
clesia et per conslaiiliam fidei miruin odorein virtu- sumus in una spe vocationis nostroe.
tuni dispergil. Unde sponsa in Cantico canlicorum CAPUT II.
dicil: Surge, aquilo, et veni, auster, perfta horlum D De elemcntis.
meum, et fluant aromata iltius (Cant. iv). Consurge, Ylen Groeci rcrum quamdam priniam materiam
perniillenlis vox est, non imperanlis. Item in con- dicunt, nullo prorsus modo formatam : sed omnium
trariain partcm meridies accipilur, ut est illud iu corporalium formarum capacem, ex qua visibilia
Psabno : A ruiua et dmmoniomeridiano (Psat. xc). hoecelementa formata sunt. Unde et ex ejus deriva-
Daenioniummeridianum est immane periculum fcr- tione vocabuluin acceperunt. Hanc Ylen Latiui ma-
vore persecutionis accensum, ubi ruina plerumque teriam appellaverunt: ideo quia omne informe, unde
metuitur. Ausler, Ecclesia, quse ex Judseis prior in aliquid faciendum est, seinper maleria nuncupatur.
Christo edidil, ut in Prophela : Qui habitatis in Providc et eam silvam iiominaverunt. Nec incon-
lerra austri, ferle aquam sitienli (Isa. xxi), id est, grue : quia maleria: silvarum sunt. Grseci autcm
baptismum credentibus. Et in Job : Ab aquilone elemenla yctoxa nuncupanl: co quod sibi societa-
aurum venit, ab auslro [et ad Deum] formidolosa tis concordia et communione quadam conveniant.
laudatio (Job XXXYII). Auster saacta Ecclesia est fl- Nam sicca inler se naturali quadain ratione juncla
,dei calore acceusa. dicuntur, ul inlro origiuem ab igne repetentes us-
2 3 B. RABANi MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 2G4
que ad lerram, intro a terra usque ad ignem : ut A runt. De quibus coelis alibi dicitur: Verbo Domini
ignis quidemin aeradesinat, aerin aquam densetur, cmli flrmali sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eo-
aqua in lerrara crassescat : rursusque terra diluatur rum (Psal. xxxn); quia Christo"post ascensionem
in aquam, aqua rarescal in aerem, aerin ignemexte- desuper mittente Spiritum sanctum apostoli in fide
nuetur. Quapropter omnia elementaomnibus inesse: et scicntia conforlati sunt. Igitur t» principio fecit
sed unuraquodque eorum ex eo, quod amplius habet, Deus ccelum (Gen. 1), id est, spiritales, qui ccelestia
accepisse vocabulum. Sunl autem divinaProvidentia raeditanlur et quserunt in ipso : fecit et carnales,
propriis minutis distribula. Nam ccelum angelis, qui tcrrenum hominem necdum posuerunt. Ali-
aerem volucribus, mare piscibus, terram hominibus, quando etiam contemplationem supernorum coelum
ecclesiasque animaulibus Creator ipse implevit. signilicat, ul est illud : Ascendunt usque ad cmlos,
CAPUT III. et descendunt usque ad abyssos (Psal. cvi). Usque
De cwlo. ad coelos quippe ascendimus, cum summa penetra-
Ccelum dictum eo quod, tanquam coelatum vas, mus: sed abyssos usque descendimus, cura repente
impressa lumina habeat stellarum, veluti signa. a contemplationis culmine per turpia lentamenta
Coelum autem in Scripluris sanctis ideo firinamen- dejicimur. Plerumque ergo in sancto Evangelio re-
tum vocatura, quod sit cursus sideruin et ratis le- B gnum ccelorum proesens Ecclesia nominatur. Con-
gibus fixisque firmalum. Interdum et coslum pro gregatio quippe justorum regnum ccelorum dicitur.
aere accipitur, ubi venti et nubes et procelloe et Quia enim per prophetam Dominus dicil: Cmlum
turbines fiunt. In Scriptura sacra plerumque el ea, mihi sedes esl; terra aulem scabeltum pedum meo-
quse accipi secundum historiam possunt, spiritaliler rum (Isa. LXVI); et Salomon ail: Anima justi sedes
inlelligenda sunt: ut et fides habealur in veritate sapientia (Prov. xv); Paulus etiam dicit Christum
historise, et spiritalis inlelligentiae capiatur in my- Dei virtutem et Dei sapienliam (/ Cor. i); liquido
steriis allegoria : sicul hoc quoque novimus, quod coinprobatur Deum, etc, hoc est regnare el judicia
Psalmista ait : Quoniam videbo ccelos opera digito- sua decernere. Nam coelum et aer isle (ut supra
rum tuorum, lunam et stellas, quos tti fundasti (Psal. diximus) agnoscitur in quo coelo, hoc est aereo He-
viu). Ecce enim juxta veritatem historiao stat lias raptus describilur : et quo Apostolus de immun-
sermo rationis : quia et cosli opera Dei sunt, et luna dis spiritibus loquitur : Non esl nobis colluctatio ad-
ac stellse ab eo creatse atque fundatse sunt. Sed si versus carnem et sanguinem, sed contra spirilalia ne-
hoc Psalmista juxta solam historiam et non etiam quilicv in cceleslibus (Ephes. vi). Et alius aposlo-
secundum intellectum mysticum asserit, qui coelos lus : Cceliautcm qui nunc sunt, et terra eodemverbo
opera Dei esse professus est, diclurus lunam et ^ repositi sunt igni, serval in dietn judicii (II Petr. in).
stellas : cur non cliam solem, quem scimus, quia Aliquando ergo in coelinomine sacra Scriptura de-
ejus opus est, pariter enumeravil? Si enim juxta signalur de qua dicitur : Exlendens cmlum sicut
solam historiam loquebatur, dicturus luminare mi- pellem (Psal. cm); ex qua nobis et sol sapientioe, et
nus : prius luminare majus dicere debuit, ut ante luna scientise, et ex antiquis palribus stellse exem-
solem el post lunam atque stellas fundalas essc plorum atque virlutes lucent. Quod sicut pellis ex-
perhiberet. Sed quia juxta intellectum myslicum tenditur: quia per scriptores suos carnis lingua
loquebatur, ut lunam sanctam Ecclesiam, el stellas formatum anle oculos nostros per verba doclorum
homines sanctos accipere deberemus, solem nomi- exponendo displicatur. Cujus coeli superiora Domi-
uare noluit: quia videlicet ipsi oeterno soli loqueba- nus in aquis tegit: quia alla sacri eloquii, id est,
ttir, de quo scriptuni est: Vobis autem, qui limelis ea quse de natura divinitatis, vel de seternis gau-
Dominum, orielur sol justilim (Mal. IV). Coelum au- diis narrat, nobis adhuc nescicntibus, solis angelis
lem juxta allegoriam aliquando ipsum Dominum in secreto sunt cognila. Nam alibi in Psalterio legi-
Salvalorem significat, ut est illud : CcelumcceliDo- tur : Laudale eum, cmli ccelorum,et aqum, qumsuper
mino (Psal. cxm), quia sanctus sanctoruin et Deus T cmlossunt, laudent nomen Domini (PsuL CXLVIII).
deorum : ita et jam coelum ccelorum recte ipse dici- Quamvis in Genesi unum coelum fabricatum esse
tur, in quoplenitudo divinitatis inhabitat. Aliquando legerimus , tamen eos plurali numero et Paulus
vero angelicas potestates significat, ut est illud in apostolus appellavit (// Cor. xn), qui refert in ler-
Genesi : In principio fecil Deus ccelum et terram tium sc coslum raptum, ibique lalia cognovisse, qiue
(Gen. i); quod prius vocavit firraamenlum : quia homini non liccat effari: et hic plurali nuinero nun-
cceli fuerunt hi, qui prius bene condili sunt, sed cupantur. Quod tali forsitan ratione concordat. Di-
poslmodum firmamentum appellati sunt: quia om- cinius unum esse palatium, quod multis membris,
nino jam ne caderent, virlutem incommutabilitaiis niullisque spaliis ambiatur: ita forsitan et coeli
accipiunt. Ad quos per Prophetam alibi dicitur : partes dicimus coelos, dum complexio atque sinus
Audile, cxli, quia Dominus loculus esi (Isa. i). Item ejus unus esse monslretur. Aquas vero super coalos
coeli nomine prophetoe et apostoli et sancli viri ex- esse Genesis refert. Ait enim : Divisitque aquas,
primuntur, ut est hujusmodi: Cmli\enarrant gloriam qum eranl sub firmamento, ab his qum erant sttper
Dei(Psal.\\m); quia ipside adventuChristidisseren- (irmamenlum (Gen. i). Firmamentum enim in Eccle-
do orbcm tcrrarum sanclis admonitionibus impleve- sia Scripluroc divinaj intclligunlur : quia ccelum
*«R DE UNIVERSO LIBRI XXII. - LIB. IX. 266
plicabitur, sicut liber: discrevitque super hoc firma- Al quando prsedicationem Evangetii : aliquando san-
menlo aquas, id est, ccelestes populos angelorum, ctam Ecclesiam. Sciendum nobis est, hoc nomen
qui non opus habent hoc suscipere firmamenlura, luminis totius Trinitalis esse commune. Legitur
ut legem legentes audiant verbum Dei. Vident enim enim : Deus lux est, et tenebrm in eo nullm sunt
eum semper et diligunt: sed superposuit ipsum fir- (I Joan. i). Ergo quia Pater, et Filius et Spi-
mamcntum legis suse super infirmitatem inferiorum ritus sanctus unus est Deus, recte animadvertimus
populorum, ut sibi suscipientes cognoscant, qualiter de tota Trinitate esse dictum : Deus lux est, et
discernant inter carnalia et spiritalia, quasi inter tenebrx in eo nullm sunt. Unde versus isle merito
aquas suneriores et inferiores. de Salvatore dicit : In lumine tuo videbimus lu-
CAPUT IV. men (Psal. xxxv). Quod autem Christus vera lux sit,
De partibus cceli. oslendit ipse in Evangelio dicens : Ego sum lux mun-
Appellatur autem idem locus sethra, in quo si- di. Qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed
dera.sunt, et significat eum ignem, qui a toto raundo hdbebit tumen vitm (Joan. vm). De quo Joannes
in altum separatus esl. Sane sether est ipsum ele- evangelista ait: Eral lux vera, qum illuminat om-
menlum, selhera vero splendor setheris est. Consi- nem venientem in mundum (Joan. i); omnem vi-
stunt enim luminaria in firmamenlo coeli, hoc est, B - delicet, 'qui illuminatur sive naturali ingenio, seu
in firmamento legis Dei infixa, evangelistae videlicet sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse,
et doctores Scripturse sanctoe disputaudo cohseren- ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest: sed
tes et omnibus inferioribus lumen sapientise demon- iilo illustrante, de quo scriplum est: Omnis sapientia
strantes. Prodiit etiam simul, etc, micantium side- a Domino Deo est (Sir. i). Sancti quidem homines
rum turba, id est, diversarum virtutum in Ecclesia lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos
numerositas, quse in hujus vitse obscuritate, tan- estis lux mundi (Matth. v). El apostolo Paulo : Fui-
quam in nocte, refulgentes dividant in hoc firma- slis aliquando tenebrm, nunc aulem lux in Domino
mento Scriplurse sensibilia et intelligibilia, quasi[ (Ephcs. v); sed mullum distat inter lucem quem
inter luceni perfectorum, et tenebras populorum : mihi luminatur[quse illuminalur], et lucem, quse illu-
et sunt insignia virtutum et miraculorum. minat: inter eos, qui participatione verse lucis acci-
CAPUT V. piunt, ut luceant: et ipsain lucem perpetuam, quse
De januis caeli. uon soluin lucere in se ipsa, sed et sua prsesentia
Januse cceliduse sunt: Oriens et Occasus. Nam, quoscunque atligerit, illustrare sufflcit. Aliquai.do
una porta sol procedit, alia se recipit. Significantt autem Scripttiram sacram lucem intelligimus, ut est
autem januse coeli testamenta divina. Unde Psalmi-. G illud : Lucerna pedibus meis verbum tuum, Domine,
sta ait: Mandavit nubibus desuper, et januas cmlii el lumen semitis meis (Psal. cxvm). Sciens ergo hu-
aperuit (Psal. LXXVII). Mandatum est enim nubibus, jus sseculi noctem diversis offensionibus irretitam,
id est, prsedicatoribus, ut pcr januas coeli, hoc estl ut alibi laqueos, alibi scopulos , alibi conjineat
Scrioturas sanctas, proedicatione gloriosa adventumi profundissimas vastitates, pedibus suis verbum Do-
Salvatoris Domini nuntiarenl: qui vere manna su- mini lucere testatur, ne absentia veri luminis in-
mitur, quando adorabili communicatione "ustatur. cidat ruinam, quam per suaui providenliam vitare
CAPUT VI. non poterat. Sed boc verbum illud debet inlelligi,
De cardinibus. quod per Scripluras sacras prophetarum ore semi-
Cardines autem mundi duo : Septentrio et Meri-. natum est. Quod verbum bene appellavit lucernam,
dies. In ipsis enim volvitur coelum. Significant au- quse humanis usibus data est ad depellendam no-
lem cardines ipsi prsesentis Ecclesise conversatio- clis profundissimse csecitatem, sicut Petrus apostolus
nem, quse per totum orbem dilatatur, et in duobuss dicit: Habemus certiorem propheticum sermonem,
lestamentis, sive in duobus prseceptis charilatiss cui bene facilis intendentes, velut lucernm lucenli in
couversans, ad futuram patriam lendendo cursuma obscuro loco (II Petr. i). Item lumen illuminalio
"
praesentis vitse dirigit. Unde scriptum est: Domini ,j fidei est, vel donum Spiritus sancti, ut in Psalmo :
enim sunt cardines terrm, et posuit super eos orbem fi Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine
(IReg.n). (Psal. iv). ltem lux et tenebrse electi et reprobi,
CAPUT VH. ut in Job : Nunquid nosli, quis locus sit lucis et
De luce. lenebrarum, ducas unum quodque ad lerminos suos
Lux post creationem cceli el terrse a Creatoree (Job xxxvm). Item lux et tenebrse, justitia et ini-
primum formata est ad manifestanda et decla- quitas, ut in Apostolo : Qui diligit proximum suum,
. randa opera [Dci. Lux ipsa substanlia est: lumenn in lumine est: qui autem odit, in tenebris ambulat
a luce manat, id est candor lucis: sed hoc con- (I Joan. n). Item proedicationem Evangelii lucerna
fundunt auctores. Lucis ergo noraine diversse si- significat. Unde Salvator ait: Nemo accendit lucer-
gnificationes exprimuntur. Aliquando enim ipsuma nam, el ponit eam sub modio, sed super candela •
Deum, id est, totam simul sanctam Trinitatemn brum, ut luceat omnibu, qui in domosunt (Luc. xi).
ostendit: aliquando Filium Dei: aliquando sanctoss Ponere ergo lucernam sub modio, superiora facere
viros significat: aliquando Scripturam sacram : ali- corporis commoda, quam proedicationem vcrilatis:
PATROL.CXi, 9
267 B. RABANI MAURI ARCUIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 268
ut idco quisque vcritatem non proedicet, dum tiinet. A et e conlrario aliquando sestum persecutionis et tri-
nc aliquid in rebus corporalibus et lemporalibus bulalionem prsesentis vitoe. Nam sol Salvatorem in
rooleslioe palialur. Potest et lucerna hsec super dc eo exprimit, quod sicut ipse sine aliorum adminiculo
humanitate Salvaloris interpretari. Ipse quippe lu- cajleris sideribus, hoc est, lunseet stellis (ut quidam
cernam accendit, qui testam humanoe natursc ferunt) fulgorem prsestat, ita et Christus propria
flamma suoe divinitatis implevit, quam profecto lu- virlute splendens et nullius ope indigens, san-
ccrnam nec credentibus abscondere, nec modio ctse Ecclesisc quibusque sanctis splendorem sapien-
supponere, hoc est, sub mensura legis includere, tise et virtutum tribtiit. Unde in Propheta scri-
vel intra uniusJudoea: gentis terminos voluit cohi- ptum est : Orictur vobis timentibus Dominum Sol
berc. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam justitim, el stinitas in pennis ejus (Mal. iv). Et alibi
superposuit, quia noslris in frontibus fide suse in- ex persona peccatorum dicitur : Sol justiliw non est
carnationis aflixerunt, ut qui Ecclesiam fideliter ortus nobis (Sap. 1). Quod autem splendore clarita-
ingredi voluerinl , lumcn vcritatis palam queant tis sanctorum resurrectionem sol sigiuflcat, ostendit
intueri. Nam et sancta Ecclesia luminis vocabulo ipsa Veritas, in Evangelio diceus : 3"»»« fulgebunt
designatur, ut est illud : Amiclus lumine sicut vesli- jusli sicut sol in regno Palris eorum (Mattli. xnirf.
menlo (Psal. cm). Lumcn eniin Ecclesiam significat, B Nam solem sapientiam significare testatur Psalmisla
de qua scriptum est: Quw est ista, qum ascendit dicens : Solem in polestatem diei, quoniam in smcula
dealbatat (Cani.m.) Dcalhata enim inlelligitur il- misericordia ejus (Psal. cxxxv). Quod spiritaliter ita
luminala. Quse rccle velut vestis advertitur Do- intelligi potest, ut solem sapienliae Dominus sanclis
mini Salvatoris, non habens niaeulam aut rugam. suis miseratus infundat, quatenus illa videant, quoe
Ipsa est enim candida, hoc est, dealbata, omni de- ad ipsius certum est pertinere jussionem. Decorem
core virlutum adornata. Ad quam dicit Aposlolus : autem virtutum et bonorum operum solem si-
Omnes, qui in Christo baptizali estis, Chrislum in- gnificare illa Domini sententia demonstrat, qua
duislis (Gul. 111): hanc etiam tunica illa significa- ad Apostolosloquens ait: Sic luceat lux vestra coram
vil, quoe non poluit dividi tempore passionis. Hsec hominibus ut videanl opera veslta bona, et glorificent
est, de qua diciiur : Amiclus lumine sicut vesli- Patrem vestrum, qui in ccelis est (Malth. v). Sol
mento (Psal. cm). significat acumen sapienlise, sicut in Job quibusdam
CAPUT YIH. sspieulibus, sed reprobis, pro diabolo dicitur : Radii
De luminaribus. sotis sub ipso eruni (Job XLI), subauditur Ecclesiss
Luminaria autem, qusc in coelosunt posita, diem fides, de quo per Joel Prophetam dicitur : Sol con-
noctemque illuminant secundum Creatoris stii dispo- J vertetur in tenebras (Joel. n); quia fides Ecclesioe
sitionem, et cursus sui oflicii peragunt, hoc est, sol, novissima persecutione in reproborum cordibus per
luna et stelloe juxta qualitatem suam signifieationes infidelitatem obscurabitur. Sol manifesta operatio
allegoricas habent, quse ad laudandum Dominum, est, sicut in Psalterio dicitur pro corpore assumpto:
postquam angelicas virtutes ad laudem Dei Psalmista In sole posuit tabernacutum suum (Psat. XVIII). De-
incitavit, subsequenter provocans ait: Laudate eum, nique in conlrariam partem solis significalionem
sol et luna, laudate eum, onmes stellm et lumen prolalam ostendit illa Evangelica parabola, quam
(Psat. CXLVHI). de semenlis diversitale Dominus prolulit dicens :
CAPUT IX. Alia autem ceciderunt in petrosa, ubi non habebant
De sole. lerram multam, et contimo exorta sunt, quia non
Sol ergo et luna ac stellse (ut quidam dicunl) et- habebanl alliludinem lerrm : soie autem orto mstuave-
si aliquo proprio reganlur, lamen quia carnalibus runt: el quia non habebant radicem, aruerunt (Luc.
oculis patescunt, inferiores esse virtutibus, quse non vm). Petrosa vero loca, quse tenui cespite contecta
videnlur, non absurda seslimatione colligilur, quam- susceptum semen cito germinare queunt, sed vim
vis coeli speciem decoro lumine ornare videantur. radicis flgendse non habent, illa nimirum sunt prse-
Nam illa, ad quse pervenit nosler aspectus, licel siut J cordia, quse nullis disciplinse studiis erudita nullas
lucida atque subtilia, tainen corpora esse manife- tentationum probationibus emollitai dulcedinc tan-
slum est; et necesse est ut illis cedant, quse invisi- tum auditi sermonis, ac promissis coelestibus ad
bili virtute subsistunt. Quapropter solem, lunam et horam delectanlur, sed in tempore tentationis re-
stelias sive per propriam rationem, sive per alias cedunt. Sol prosperitas est, et luna adversitas mundi.
sensibiles et judicabiles substantias Propheta laudare Ut in Psalterio : Per diem sot nan nret le, neque iuna
prsecepit Dominum, quia Creatoris beneficio existere per noctem (Psal. cxx).
meruerunt- Considerata enim tol lumina ingentes CAPUT X.
admirationes possunt commovere, quando et mor- De luna.
lales oculos videre faciunt, el ipsa vitam splendida Luna autem, quae menstruis temporibus erescii;
claritate conslituunt. Igitur sol in Scriptura sacra et decrescit, et non proprio lumine lucet, sed solis
aliquando significat Dominum Salvatorem, ali- mutualo splendore illustratur, aliquando in Sc-ri-
quando sanclorum suorum claritatem, aliquando pturis signiflcat hanc morlalem vjtam et miseram,
sapienlise fulgorem, aliquando decorem virtutum, aliquando prsesenlem Ecclesiam. Unde in evange-
269 I)E UNIVERSO LIBRI XXR. — LIB. IX. 270
lica parabola lcgilur {Luc. x), quod homo ab A 1 spiritali per se ipsum veniens illustrare dignatus est.
Jerusalem descendens in Jericho incidisset in la- Sed et ipsa tunc lunseconversio pulcherrimum nobis
trones, qui etiam dispoliaverunt eum, plagis impositis, sacramenti coeleslis spectaculum proebet. Namque
abierunt semivivo relicto. Hic ergo homo Adam luna, quoe rotundi facta stemmatis, a sole lumen (ut
inlelligilur cum omni genere humano. Jerusalem supra diximus) accipit, ideoque semper ex dimidio
autein civitas illa coelestis accipitur, a cujus beati- orbe, quem ad solem habet, lucida est: ex altero
tudine Adam lapsus per privationem, et ejectus in autem dimidio semper obscura. A prima usque ad
hanc mortalem vitam et miseram, quam bene Je- quintam decimam lucis crementum ad terras, defe-
richo, quseluna interprelatur, signiflcat, variis videli- ctum vero habet ad coelos, a quintadecima autem
cet defectuum laboribus instabilis semper et caduca. usque ad novissimam crementum ejusdem suse lucis
Latrones autem doemones intelligere possumus, qui a terrenis aversum paulatim ad coelcstia revertit.
seducendo Adam dispoliaverunt eum gloria beatoe Quse nimirum ejus conversio recte paschalis gaudii
immortalitatis, et innocentioeveste privarunt. Lunam mysteria signat, quibus omnem mentis nostrse glo-
autem figurare Ecclesiam ostendit ille versus : Fecit riarn & visibilibus avertere deliciis caducisque fa-
iunam in tempore, sol cognovit occasum suusn. voribus, atque ad solam coeleslis gratise lucem sus-
Luna Ecclesia est, quam in temporibus factam ali- B ] pendere contemplando docemur. Vel si utramque
quando minui contingit, aliquando crescere, quoe ejus conversionem in bonum deleclat interpretari,
tamen sic minuitur, ut semper redeunte inlegritale possurous intelligere quod crescens ad oculos hu-
reparetur. Solem vero in hoc loco merito accipimus manos lumen lunse virtufum gratiam, quibus appa-
Bominum Salvatorem. Iste ergo cognovit occasum rens in carne Dominus mundo illuxit, insinuet, de
suum, id est, gloriam suse passionis agnovit, cum quibus dicitur : Et Jesus proficiebalsapientia et mlate
diseipulis suis diceret: Venit hora, el filius hominis et gratia apud Deum et homines (Luc. n); recrescens
trudetur in manus peccatorum (Malth. xxvi). Item vero ad coelos resurrectionis ascensionisque illius
luna signiflcat martyrum passionem, ut per Johel gloriam designet, quse in se quidem ipsa mox per-
prophetam dicitur : El luna vertetur in sanguinem fecta provenit, sed in animo fidelium, quibusdam
(Joel. n), hoc esl, martyrum suorum cruore perfusa. lucis suoe profeclibus usque ad finem .sseculi cre-
Itera luna proesens sseculum signilicat, eo quod sem- scere non desinit. Resurgens enim Dominus a mor-
per mutetur. De quo in Apocalypsi dicitur de Ec- tuis, primo singulis ac binis, ac deinde pluribus,
clesia : Et luna sub pedibus suis (Apoc.xn). Aliquande modo septem, modo undecim, et plusquam quingen-
autem luna instabilem mentis humanse qualitatem tis fratribns simul, ad ultimum discipulis omnibus
in Scripturis reprehendit, ut est illud Sapientise: 'G apparuit (/ Cor. xv), quibus videntibus ascensurus
Stutlus ut luna mutatur, quia vir duplici animo in- in coelum (Act. i), prsecepit eos suse dispensationis
constans est in omnibus viis suis (Sir. xxvn). Sed et esse testes in Jerusalem, et in omni Samaria, et
hoc nolandum, quod luna tempus paschalis fcstivi- usque ad ultimum terrae. Et bene luna cum nostros
tatis maxima ex parte ordinat, quse solemnitas tunc crescit ad oculos, paulalim a sole recedit: cum vero
maxime celebralur, cum solis lumen animis profi- ad coelos, paribus ad eum spatiis redit. Hoc est
ciens incremento primam sumit de noctis umbra enim quod ipse dicit: Exivi a Patre, et veni in
victoriam. Deinde mensem primum anni, qui ct mundum; iterum relinquo mundum, et vado ad Pa-
novarum vocatur, in quo Pascha celebremus, atten- trem (Joan. xvi). El quod de illo Psalmus ait : A
dimus. Ipse autem est mensis, in quo mundus iste summo ccetoegressio ejus, et occursus ejus usque ad
formatus, et homo est primus in paradisi sede lo- summum ejus (Psal. xvm). Quia ergo lttna eo sua:
catus : quia per hujus mysteria solemnitatis primam lucis incremento, quod exiens a sole ad nostros evol-
nos stolam recepturos, primum supernoe beatitudinis vit oblulus, Domini Salvaloris in carne, usque ad
regnum, a quo in longinquam regionem discessimus, tempora passionis, doctrinam virlulesque significat:
nos recepturos esse speramus. De cujus gloria regni eo aulem, quo ad solem rediens, paulatim ad invi-
beatus Apostolus Petrus, ccelos autem novos, inquit,' sibiiem nobis cosli faciem recolligit, resurrcctionis
el lerram novam et [juxla] promissa ipsius exspecta illius ac posterioris glorioe miracula demonstrat:
mits, in quibus juslilia habitat (II Petr. m). Sed et merito a quinta decima paschalis non gaudiis apta
Joannes in Apocalypsi sua : Et dixit, qui sedebat in proedicatur. His quidem paschalis temporis a legis
throno : Ecce facio omnia nova (Apoc. xxi). Deinde observatione sumptis indiciis hsercdes Novi Testa-
etiam tertiam mensis ejusdem septimanam in pascha menti etiam diem Dominicam, quam Scriptura unam
observamus, quod resurreclionis Dominicoegaudiis sive primain Sabbati cognominat, annectimus. Nec
aptissime congruit: qnia et eodem sacrosancta ejus immerito, quse et condilione primilivse lucis excel-
resurrectio tertia die facla est, et lertio tempore lens, et tTiumpho Dominiese resttrrectionis insignis,
sseculi, id est, cum*gratise Coelcstisadvcntu tota ejus et nostra quoque nol)is resurrectione manet semper
in carne dispensalio, quoc per resurrcctionis con- exoptabilis. Septem quoque dics liinse, id est, a
summata est gloriam, mundo apparuit. Prima nam- quinta decima usque ad vicesimam primam, per quos
que sseculi tentpora lege naturali pcr Palres, mcdia eaDominica natnrali ordine discurrit, universilalem
lege lilterali per Prophetas, extrema charismatc Ecclesioe, qua: per totum mundum paschalibus cst
271 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 272
redempta mysleriis, a parte denuntiant. Nam et A et luna. Sidera vero aliquando in bonam partem
seplenario ssepe nuinero universitatem designare aliquando in contrariam accipiuntur. In bonam ergo
Scriptura consuevit. Unde quod ait Propheta : Sepiies partem accipiuntur, quando sanctos cl electos Dei
in die laudem dixi tibi (Psal. cxvm), nil melius in- significant, qui sunt in Ecclesia. Unde est illud,
telligilur, quam quod alibi ait: Semper laus ejus in quod ad Abraham Dominus ait: Multiplicabo semen
ore meo (Psal.x&xm). Et specialiter totam catholicae tuum sicut stellas cceli (Gen. xxn). Et Apostolus :
Ecclesise perfectionem eo figurari Joannes testatur, Stetta, inquit, ab stella differt in claritate : sic erit
qui ad seplem Asise scribens ecclesias, universalis el resurrectio mortuorum (I Cor. xv). Stella Chri-
per orbem Ecclesise mysteria patefacit. Unde et per stus est, ut in Apocalypsi : Ego suut stella splendida
oinnia, quse singulis septem scribit, hortamenla et matutina (Apoc. xxn). Et alibi : Orietur stella ex
hunc versiculum intexere curavit: Qui habet aures Jacob (Num. xxiv). Et in Apocalypsi : Septem, in-
audiendi, audiat, quid Spiritus dicat Ecclesiis (Apoc. quit, stellm angeli sunt seplem ecclesiarum (Apoc.
n). Quod unicuilibet dixeral, hoc omnibus se dixisse l). Nam et aposlolus Paulus septem scribit ecclesiis,
probat Ecclesiis. Nec minus eliam moralem nobis non tamen hisdem, quibus Joannes, et septem loca
commendant paschalia lempora sensum : in nomine figura sunt totius Ecclesise, quoeseptiformis Spiri-
quidem paschse, ut de vilis ad virtutes transitum quo- B tus sancli gratiam habet. Hinc et Psalmista de Crea-
tidie faciamus spiritalem. ln mense autem novarum, toris opere ait: Lunam et stellas in potestatem no-
in quo adulti fructus adventu suo pronuntiant vele- clis, quoniam in smculum misericordia ejus (Psal.
rum cessationem, ut exuentes veterem hominem cxxxv). Lunam (ut jam diximus) Ecclesiam debemus
cum actibus ejus, renovemur spiritu mentis nostrse, accipere; slellas, diversos ejus ordines sanctitate
et induamus novum hominem, qui secundum Domi- pollentes, ut sunt episcopi, presbyteri, diaconi, et
num creatus esl in justitia et sanctitate et veritate cocteri, qui, velut slellse, ccelesli noscuntur conver-
(Ephes. iv): et ut vegetati diversarum varielate satione radiare. Hsecomnia in poteslate noctis, id
virtutum, earumque foliis, veluli amccnoe arboris esl, in soeculi islius tenebris dala sunt, ut per eos
adumbratione, velati, taiiquam lsetaeatque fructi- caliginosa reluceant corda morlalium. ltem stellae
ferse segejes pulluleraus in plenilunio, ut perfeclum sunt sancti sive docti eo, quod virtutura operibus in
splendorem fidei et sensus gerentes, a peccati lene- hoc miindo resplendent, ut in Psalterio : Qui nume-
bris segregemur: in reversa eadem luce lunari ad rat multiludinem slellurum, et omnibus eis nomina
coslos quod a quinta decima luna fieri incipit, ut vocat (Psat. CXLVI).Astra sunt sancti angeli, ut in
quanto magni sumus, humiliemur in omnibus, di- Job : Cum me laudarent aslramatulina(Job. XXXVIH).
centes cum Aposlolo singuli: Gratia autem Dei sum G In contrariam ergo significationem ponuntur sidera,
id quod sum (I Cor. xv). Quse profecto gralia mu- quando aut perversos angelos siguificant, aut hse-
neris superni, quia tcrtio tempore sseculimanifeslius reticos, sive hypocritas. Perversos ergo angelos de
effusa est: pulcherrima figurarum consequentia ter- ccelo cecidisse teslatur Apocalypsis, dum dicil dra-
lia luneehebdomade lumen ipsius, quod eatenus ad conem tertiam partem siderum secum traxisse in
lerras creverat, ad ccelestia jam crescere inchoal: terram. Hsereticos autem sub siderum nomine deno-
pulchre hanc in pascha observare prsecipimur : ut tat Judas apostolus in Epistola sua, dicens : Sidera
gratioequam accipimus nunquam obliti, per singulos errantia, quibus procella tenebrarum in wternum
gradus spiritalis transitus largitori illius obediendo servata est. Hypocritse autem, qui per ficlas species
vicem rependere meminerimus. Yel cerle in cre- virtutum sanctos imitari videnlur, tamen ipsi velut
scente ad homines luna vitse nobis activse, in reversa slelloe de coelo in terram cadunl, dum a sanctorum
vero ad coclos speculalivoe typus ostendilur. Vel in consorlio sequestrati inter peccalores ascribuntur.
hac nobis conversione dilectioproximi, in illa nostri CAPUT XII.
signalur auctoris : aut huc conversus lucis ejus pro- De Pleiadibus.
fectus, ut bona foras operemur, admonet: porro Pleiades autem et Arclurus quid significent, in
*'
illuc, ut eadem bona opera solo supernse mercedis sententia qua Dominus ad beatum Job locutus est,
inluitu geramus: huc, ut luceat lux nostra coram ho- animadverti potesl. Ait enim : Nunquid jungere va-
minibus, ut videant bona nostra opera : illuc, ut glo- lebis micanles stellas pleiades ? aut gyrum arcturi
rificent Patrem nostrum, qui in coelisesl (Mattlt. v). poleris dissipare 1 (Job. xxxvm). Pleiades stellse apo
CAPUT XI. lou pleioteta, id esl, a pluralilatevocatscsunt: ita au-
De sideribus. tem vicinsesibi et divisae sunl condilae, ul et simul
Siderum cl aslrorum bsec distanlia est. Stellse sint, et tamen conjungi nequaquam possint, quate-
crgo et sidera et astra ita inler se differunt. Nam nus in civitate quidem conjunctse sint, sed taclu dis-
stella est quselibet singularis : sidera vero sunt stel- junctse.
lis plurimis facta, ut Hyades, Pleiades; astra autem CAPUT XUI.
slellse grandes, ut Orion, Bootes. Sed hsec nomina De Arcturo.
scriptores confundunt, ct aslra pro stellis, et stel- Arcturus vero ila nocturna tempora illustrat, ut in
las pro sideribus ponunt. Et stellse non habere pro- cceli axe positus per diversa se vertat, nec tamen oc-
prium lumen, sed a sole illuminari dicuntur, sicut cidal. Neque enim extra currcns volvitur, sed iu
275 DE UNIVERSO LIBRI XXII. — LIB. IX. 274
loco situs n cunctis mundi parlibus ncquaquam ca- A ad coeli faciem prodeunt, et cum sol jam caloris sui
surus inclinalur. Quid cnim micanlcs Pleiades quseet vires exerit, exlendunlur. llliusquippe signi vitiis [ve-
septem aliud quam sanclos omnes denunliant, qui stigiis] inhserent, quodsapientessseculitaurumvocant, •
inter prsesentis vitse tenebras Spiritus sepliformis ex quo augeri sol incipit, atque ad extendenda diei
gratise nos lumine illustrant? quia ab ipsa mundi ori- spatia ferventior exsurgit. Qui itaque post Orion
gine usque ad ejus terminum diversis temporibus ad Hyadum nomine, nisi doctores sanctse Ecclesise de-
prophetandum missi, juxta aliquid sibi conjuncli signantur? qui subduclis martyribus eo jam tempore
sunt, et juxla aliquid non conjuncli. Stelloe enim ad mundi notitiam venerunt, quo fides clarius elucet
Pleiades (sicut supra dictum est) in civilate sibi con- et, repressa infidelitatishieme, altius proecordia fide-
junctoe sunt, taclu disjunctse: simul quidem sitse lium sol veritatis calet [calefacit], qui remota tem-
sunt, et tamen lucis suoe vicinilatis [vicissim] radios pestate perseculionis, explelis longis noctibus infide-
fundunt. Ita sancti omnes aliis atque aliis ad praedican- litatis, tunc sanctseEcelesioeorli sunt, cum ei jam
dum temporibus apparentes : et disjuncti sunt pervi- per credulitatis vernum lucidior annus aperiretur.
sionem suae magnus [manus], et conjtincti per inten- Nec immerito sancti doctores Hyadum nuncupatione
lionem mentis. Simul micant, quiaunum prsedicant: signantur. Groecoquippe eloquio Hyadas pluvia vo-
sed n»n semelipsos langunt, quia diversis temporibus B catur, et Hyades nomen a pluviis acceperunt, quia
patiuntur. Quam diversis temporibus Abel, Isaias, ortse procul dubio imbres ferunt. Bene ergo Hyadum
et Joannes apparuerunt! Divisi quidem tempore appellatione expressi sunt, quia ad statum universa-
fuerunt, sed non prsedicalione. In Arcturo autem, lis Ecclesisequasi in coelifaciem deducli, super aren-
qui per gyrum suum nocturna spatia non occasurus lem lerram humani pectoris sanctoe prsedicationis
illustrat, nequaquam particulatim edita vita sancto- imbres fuderunt. Cum enim dixisset: Qui fecit Ar-
rum, sed lota simul Ecclesia designatur, quoefatiga- cturum et Oriona et Hyades , protinus addidit : et
tiones quidem patitur, nec tamen ad defectum pro- interiora Austri. Quid namque hoc in loco Austri no-
prii status inclinatur. Gyrura laborura tolerat, sed mine, nisi fervor sancti Spiritus, designatur? Quo
ad occasum cum temporibus non feslinat. Neque dum repletus quisque fuerit, ad amorera patrise spi-
enim ad ima poli Arcturus cum nocturno tempore ritalis ignescit. Interiora ergo Austri sunt occulti illi
ducitur , sed dum ipse volvitur, nox finitur: quia angelorum ordines, et sacratissimi patrise coelestis
nimirum dum sancla Ecclesia innumeris tribulatio- sinus, quos implet calor Spiritus sancti. Illuc quippe
nibus quatitur , proesenlisvitoe umbra lerminatur, sanctorum animse et nunc corporibus exuta: et post
eaque stante nox praeterit; quia, illa in sua incolu- corporibus restitutse perveniunt, et quasi in Austri
mitaleperdurante, morlalitas hujus viloepercurrit. abditis occultantur.
Potest ergo per Arcturum, qui a plagis frigoris na- CAPUT XV.
scitur, lex; per Pleiades vero, qua3 ab Oriente sur- De Lucifero.
gunt, testamenli novi gratia designari. Quasi enkn Lucifer ergo aliquando in bonam partem significa-
ab Aquilone lex venerat, quoe lanta subditos rigidi- tionem trahit, aliquando in contrariam. Tunc enim
tatis asperitale terrebat, dum pro culpis suis alios in bonam partem ponitur, quando aut Dominum Sal-
prseciperet lapidibus obrui, alios gladii morte mul- vatorem aut Iumen sapientisesignificat. Nam Domi-
tari: Pleiades vero, quseipssequoque (sicut superius num Salvatorem illa sententia libri Job denotat, qua
diximus) septem sunt, testamenti novi graliam tanto dicitur : Nunquid vroducis luciferum in tempore suo
apertius indicant, quanto cuncti liquido cernimus, (Job. xxxvni) ? Luciferum ergo se Christus innotuit,
quod per illud fideles suos sanctus Spirilus septifor- quia diluculo a morte resurrexit, et fulgore sui lu-
mis muneris lumine illuslrat. Quaqua ergo se minis morlalilatis nostroe caliginem pressit. Cui
Arclurus vertit, Pleiades ostendit; quia per omne, bene per Joannem dicitur : Stella splendida et ma-
quod Testamentum Vetus loquilur, Testamenli Novi lutina (Apoc. XXII). Vivus quippe apparendo post
opera nunliantur: sub texlu enim litlerse tegitur my- jv mortera malutina nobis stella factus est ; quia dum
sterium orophetise. in semetipso exemplum nobis resurreclionis prse-
CAPUT XIV. buit, quoe lux sequatur indicavit. Luccm ergo sa-
De Orione et Ihjadibus. pientise et boni intellectus illa sententia beati Petri
De Orione autem et Hyadibus similiter beatus Jobi ostendit, qua ait: Habemus firmiorem prophelicum
significationcmmysticam expressit, dicens : Qui feciil sermonem, cui bene facitis attendenles, donec dies
Arcturum et OrionasetHyades el interiora Auslri (Jobi lucescal et Lucifer orialur in cordibus vestris (II Petr.
ix). Oriones quippe in ipso pondere temporis hie- i). Lucifer ipse clarus intellectus noster est, qiii illu-
malis oriunlur, suoque ortu tempestates excilant ett strabilur lumine verae sapientise perfectse charilalis.
maria terrasque perturbant. Quid ergo post Arctu- In contrariam vero ponitur Lucifer, ubi per Isaiam
rum perOrionas nisi martyres designantur; qui dumi Prophetam in onere Babylonis sub typo regis Baby-
sancta Ecclesia ad slatum prsedicationis erigitur,, lonise ad apostatam angelum dicilur: Quomodoceci-
pondus persequentium, molesliasque passuri adl disti de cmlo, Lucifer, qid mane oriebaris 1 etc. (Isa.
coeli faciem quasi in hieme venerunt. Bene autemi xiv). Nara ibi ruina ejus de claritate seterna in io-
gubdidit protinus Hyades, quse juvenescenle vernc> fernales tenebras ostenditur.
27S B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT.OPERUM PARS II. 276
CAPUT XVI. i
A CAPUT XVIII.
De vespere.
vero aut De nubibus.
Vespere finem mundi et adventum An-
tichristi significat, aut occubltum mortis Redem- Nubes dictae ab nubendo, id est, operiendo cos-
. ptoris nostri; adventum Antichristi vesper significat lum : unde et nuptse, quod vuitus suos velenf; un-
in illa superiore sententia Job, qua post produclio- de et Neptunus, quod nubat, id est, mare et terram
nem luciferi subsequenter Iegitur : Et vesperum su- tegat. Nubes aulem aeris densitas faeit. Venti enim
per filios terrm consurgere facis (Job xxxvm). Vespe- aerem conglobant, nubesque faciunt; unde est il-
rum vero super terrse filios Dominus consurgere fa- lud : Atqut in nubem cogitur aer. Nttbes autem my-
cit, quia infidelibus Judseorum cordibus dominari stice aliquando incarnationem Christi sigiiHieairt,
Antichristum, eorum merito exigente, permittit. Qui nullo peccati pondere gravatam, sive virgineni Ma-
idcirco a Domino buic vesperi juste subduntur, quia riam, aliquando prolectionem Spiritus sancti, ali-
ipsi sponte sua filii terrse esse voluerunt. Terrena quando prophetas et prsedicatores sanctos. Nanl
quippe et non coelestia requirentes, a perspiciendo incarnationem Christi significat illud Isaise : Ecce
Luciferi nostri claritatem csecati sunt: et dum proe- Dominusascendet super nubem levem, et descendet in
esse sibi vesperum expetunt, subsequentes damnatio- B ] /Egyplum (Isa. xix). Et illud in Exodo : Dominus,
• nis poena merguntur. inquit, prwcedebateos ad ostendendam viam per diem
CAPUT XVII. in columna nubis, et per noclem in cohtmna ignis
De aere. (Exod. xin). Nubes enim ista prsecedens Christus,
Aer est inanitas Iumen plurimura habens admis- idem etiam columna, quia rectus et firmus et ful-
tum raritatis quam csetera elementa. De quo Vir- ciens mfirmitalem nostram : per noctem lucens, per
gilius : Longum per inane seculus. Aer dictus ab eo diem non lucens, ut qui nOn vident videant, et qui
quod ferat terram, vel quod ab ea feratur. Hic autem vident , coeci fiant. Potest et sic non incongrtte
partim ad terrenam, partim ad coelestem materiam accipi, quod Christi sacramentum, lanquam iri die,
pertinet. Nam ille subtilis, ubi ventosi ac procel- manifestum est in carne, velut in nube ; in judicio
losi motus non possunt existere, ad coelestem per- vero, tanquam in terrore nocturno, quia tuttc erit
tinet partem : iste vero turbulentior , qui exalfatio- magna tribulatio sseculi, tanquam ignis, et lucebit
nibus humilis [exhalationibus humorum] corpo- justis, et ardebit injustis. lllud autem, quOd in'
rescit, terrse deputatur, quique ex se multas Evangelio legitur, ubi Dominus coram tribus disci-
species reddit. Nam commotus ventos facit, ve- pulis transfiguratus est in monte, Et ecce nubes lu-
hementius concitatus ignes et tonilrua, contra- G ( cida obumbravit eos (Matth. xvn); quia materiale
ctus nubila, cum spissatus pluviam , congelan- tabernaculum Petrus qucesivit, nubis accipit umbra-
tihus nebulis nivem. Turbulentus congelanlibus culum, ut discat, in resurrectione non tegmine do-
densioribus nubibus grandinem : distemos [dislen- morum, sed SpiritUs sancti gloria sanctos esse pro-
tus] serenum efficit. Nam aerem densum nubem esse tegendos. El notandum qUbd sicut Doinino iw Jor-
constat, nubem rarefaclam et solutum aerem. Aer dane baptizato, sic et in monte clarificato, totius
autem significat inanitatem cujuslibet rei. Unde Apo- sanclse Trinitatis mystcritim declaratur. Nam ibi
stolus ait: Sic pugno, non quasi aerem verberans (I Pater in voce, Filius in baplismate, et Spiritus san-
Cor. ix), id est, non inania consectans. Item aer si- clus in columba ostensus est : hic vero Pater in
gnificat tenuilatem menlium ssecularium, ut est illud vOee, Filius in clarificatione, Spirirus sanctus in
in Job : Subito aer cogetur in nubes, et ventus trans- nuhe demonstratus est • qnia nimirum glbviani"ejus,
iens fugabit eas (Job xxxvn). Quid ergo per aerem, quam in baptismo credentes confttemur, in restirre-
nisi mentes ssecularium designanlur, quse innume- clione videntes eum laudabimus. Quod aiifein nubes
ris hujus vitse desideriis deditse, huc illucque more prophetas sive prsedicatores divrni elbquii signifi-
aeris fluide disperguntur. Sed aer in nubes cogitur, cent, ostendit illud in Psslmo: Mttltitudd sonilus
cum flexuse mentes per superni spectus [spirilus] '" aquarum, vocemdederunt nubes : quasi mctte cottfra-
gratiam virlutis solidiiate roborantur : ventus ergo gosum (Psal. LXXVI) ; ita in sanCtis Ecclesiis reso-
transiens nubes fugat, quia mortalis vita percur- nant diversa vota populorunr. Sed quare sit sonitus
rens proedicatores sanctos a nostris oculis corpora- factus multitudinis aquarum, pulchre subjiCit, quia
liler occultat. Aliquando autem prsedicalores divini vocem dederunt nubes. Nubes prsedicatores signifi-
verbi aer significat, ut est illud Psalmistse : Tene- cari, soepejam diximus, de quibus' scripcijrii est:
brosa aqua in nubibus aeris (Psal. xvn). Idem in pro- Mandabo nubibusne pluant super Cam imbrerri (Isa.
phetis prsedicatoribus verbi, quia quamvis se aliquis v). Qui vocem suam magnam dederuWt, cum prse-
pulet dicta eorum inleliigere, ad ipsam, sicuti est, cepta Domini vulgaverunt in toto orbe terrarum,
virtutem dictorum in totum vix pervenire potest, sicut et aiius psalmus ante proedicaYit: In drWnini
sicuti dicit Apostolus : Videmus nunc per speculum terram exivit sonus eorum, et iti finestertm tetbtt
in mnigmate, tunc autem facie ad faciem (I Cor. eorum (Psal. xvm). Nubes est prolectid divite,
xin); quando ipsum videt, quod credidit: ipsum sicut in Exodo legitur tabernaculum foederis nuhes"
cognoscitur respiccre, quod speravit. obumbrasse. Nubes obscuritas est Scriptffrarum', nt
277 DE UNIVERSO LIBRl XXII. — LIB. IX. 278
in Psalterio : Qui operit ccelum nubibus (Psal. xA reus [arcus]. Iris huic nomcn proprium esl, el dici-
CXLVI). tur iris, quasi aeris, id est, quod per aerem ad ter-
CAPUT XIX. ram descendat. Hic aulem a sole resplendet, dum
De tonitrUf et fulgore, 'et coruscalionibus. cavse nubes ex adverso radium solis accipiunt, et
Tonitruum dictum, quod sonus ejus terreat. Nam arcus speciem fingunt. Cui varius color est : quia
tonus sonusf qui ideo interdum tam graviler concutit aqua tenuis, aer lucidus, et nubes caligantes irra-
omnia, ita ut coelum discidisse videalur, quia cum diatseilli varios creant colores. Arcus autem ccelestis
procellse vehementissimi venti nubibus serepente in- est signum testamenti, quod posuit Deus inter se et
miserint, turbine invalescente, exitumque quserente homines alque omnem animam vivara, ne perdat
nubem qtiam excavavit, impetu magno rescindit ac eam diluvio. Nam quod ille apparet in nubibus, et
sie cum horrendo labore [fragore] defertur adaures. nunquam nisi de sole resplendet, signiflcat, quia illi
Tonitruum aliquando in Scripturis divinam vocera non pereunt diluvio, qui in prophetis et omnibus
significat, ul est illud : Inlonuil de cwlo Dominus,et Scripturis divinis, tanquam Dei nubibus, virtutem
Akissimus dedit voeem suam (Psal. xvn), quippe qui agnoscunt Christi. Nam qttod in eodem arcu color
erat ingentia saeramenta locuturus ; ait enim in aquse et ignis simul ostenditur, quia ex parte cseru-
Evangelio vox omnipotens Patris : Et clarificnvi, et B ] leus est et ex parte rubicundus , apparet, quod
ilerum clarificabo (Joan. xn); unde multi (sicut ibi utriusque judicii teslis sit: unius videlicel faciendi,
legitur) tonitruum fuisse crediderunt. Altissimus au- et alterius facti, id est, quia mundus judicii igne
lem dedit vocem suam, quando dicttim est: Hic est cremabitur, non aqua diluvii ullra delebitur. lris, id
Filius meus dileclus, in quo mihi bene complacui est, areus, duorum judiciorum Dei flguram habere
(Matlh. m, xvn). Aliquando vero prsedicationem dicitur : hoc est, primi, quod per diluvium; secundi,
designat Evangelii, ut est illud : Voxlonilrui in rola quod per ignein, ut est illud in Apocalypsi: Et iris
(Psal. LXXVI).In rota ergo, id esl, mundo vox toni- in circuilu ejus (Apoc. iv). Serenitas est indulgentia
trui ejus egressa esl, qnando prsedicatores Christi delictorum per sanguinem Jesu Cbristi post lenebras
circulum totius orbis verbis tonantibus impleverunt. peecatorum data, ut est illud in Evangelio : Facta
Cum tonitruo autem simul et fulgur exprimitur, sed vespere clieilis: Serenum erit, rubicundum esl enim
illud celerius videtur, quia clarum est : hoc auteni, cmlum (Matth. xvi).
id est, tonitruum ad aures tardius pervenit. Fulgur CAPUT XXI.
et fulmen iclus eoelestisjaculi a feriendo dicti, fulgere De igne.
enim ferire esl atque percutere, fulmina aulem Ignis ergo, qui quartum mundi est elemenlum,
collisa nubila faciunt. Nam omnium rerum collisio '0 aliquando exprimit zelura Dei, aliquando Spiritura
ignem creat, ut in lapidibus cernimus, vel altrilu sanctum, aliquando charitatem, aliquando cupidita-
rotarum, simili modo in nubibus ignis, unde et prius tem, aliquando maliliam, aliquando intellectum,
nubila sunt, deinde ignes ; ex venlo autem et igne aliquando tribulationem, aliquando iram, aliquandb
fulniina (certum est) in nubibus fieri et impulsu ven- volupiatem. Zelum enim Dei sentenlia notat, qua
torum emitti; ideo autem fulminis ignem vim ha- dieitur : Deus noster ignis consumens est (Deut. IV).
bere majorem, quia subtilioribus elementis factus est Nam Spiritum sanclum demonstrat, qui in die Pen-
quam noster, id est* qui nofiis in usu est. Tria sunt . tecostes in linguis igneis super apostolos apparuit,
autem ejus nomiua : fulgur quia tangit; fulgor quia ubi eos luce sapientioe illuminavil et zelo juslilise
incendit et urit; fulinen quia findit : ideo et cum corda eorum accendit. Charilatem atitem significat,
ternis radiis pingitur. ubi fervorem dilectionis exprimit, ut est illud in
Fulgura aute