Vous êtes sur la page 1sur 659
Walafrid Strabon (0808?-0849). Walafridi Strabi, Opera omnia nunc primum in unum coadunata, accurante J.-P. Migne,

Walafrid Strabon (0808?-0849). Walafridi Strabi,

Opera omnia

nunc primum in unum coadunata, accurante J.-P. Migne,

omnia nunc primum in unum coadunata, accurante J.-P. Migne, 1852. 1/ Les contenus accessibles sur le

1852.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :

*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source. *La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits élaborés ou de fourniture de service.

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans l'autorisation préalable du titulaire des droits.

*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque

municipale de

(ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.

PATROLOGLE

. CURSUS

COMPLETAS

'

SIVE B1BLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFÛRMIS, COMMODA, OECONOMIGA,

OMNIUM

AB

SS. PâTRUM,

DOGTORIÎM

MVO

APOSTOLICO

SCRÏPTOMMQUE

QUI

,

AD INNOCEWTIÏ

FLORUERUNT;

REÇUSIO

CHRONOLOGICA

ECCLESIASTICORUM

III TEMPORA

OMNIUMHUM EXSTITERE MONUMENTORUMCATHOUCJE TRADITIONISPER DUODECIM'PRIORA ECCLEShE SPECULA,

JUXTAED1TI0NESACCURATISSIMAS, 1NTERSE «MODENONNULLISCODICIBDSMANl'SCRIPTISCOLLATAS, PERQUAMDILIGENTERCASTIGATA ;

DISSERTATIOMBUS, COMMENTARIISLECTIONIBUSQUEVAWANTIBUSCONTINENTERILLUSTRATA;

OMNIBUSOPERIBUSPOSTAMPLISSIMASEDITIONES(jVMTRIBUSNOVISSIMJSSJECULISDEBENTURABSOLUTAS

DETECTIS, AUCTA; IND1CIBUSFARTICULARIBUSANALVTICIS, SINGULOSSIVE TOMOS,SIVEAUCTORESALICUJUSMOMENTI

SUBSEQUENT1BUS,SONATA ; CAPITIILISINTRAIPSUMTEXTUMRITE DISPOSITIS, NECNONET TITULISSINGULARUMPAGINARUMMARGINEMSUPERIOHEM

DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUEMATERJAM

SIGNIFICANTIBUS,

ADORNATA

;

OPERIBUSCUMDUB1ISTUHAPOCRYPHIS,AL1QUAVEROAUCTORITATEINORDINEADTRADITIONEM

ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS,AMPLIFICATA;

DUOBUS1NDIC1BUSGENERALIBUSLOCUPLETATA: ALTEROSCIL1CETRERUM, QUOCGNSULTO,QUIDUUI»

UNHSQUISQUE PATRUM JNQUODLIBET THEMASCBiPSERITUNOINTUITUCONSPICUTUR; ALTCHO SCRIPTURALSACREE,EX QUOLECTORICOMPERIRESIT OBVIUMQUINAMPATRES ET IN QUIBUSOPERUMSUORUSÏLOCISSINGULOSSINGULORUMX1BRORUM SCRIPTUR,ETEXTUSCOMMENTATISINT.

EDITIOACCURATISSIMA,C-CTERISQUEOMNIBUSTACILE ANTEPONENDA,SI PBRPENDANTUR: CHARACTERUMN1TIDITAS

CHART/EQUAL1TAS,INTEGRITASTEXTUS,PURrECTIOCORRECTIONIS,OPERUMRKCUSORUMTUMVARIETAS

TUMNUMEROS,TORMAVOLUMINUMPERQUAMCOMMODASIBIQUEINTOTOOPERISDECURSUCONSTANTF-H SIMILIS,PRETIIEXIGUITAS,PR/ESERTIMQUCISTA COLLECTIO,UNA,METIIOD1CAETCHRONOLOG1CA, —^

Sr.XCENTODUHFRAGMENTORUMOPUSCULORUMQUEnACTENIISHIC ILLICSPAltSORHM,JT PR1MHMAUTEMIN NOSTRABIBLIOTHECA,EX OPERIBUSAD 05INESyîîTATf.S, /

LOCOS, L1NGUAS TORMASQUCTERTINENTIBUS,COADUNATORUM.

|

U/^/l\

/^~\%?v\.

» [<<J \W

-SERIES

SECUHBA, m OUAPKODEUNT A CRKGORIOMAGKOAD PATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUËKCCLES1/SLATINJE INNOGENTILMIII.

Slccurante

3.s^J. SOligne,

CtEKI

SIVE CURSDDMCOMPLRTOIU1MIN SÎNGDLOSSCIENTI/RECCLF.SIASTICiEHAliVSBOUGRE

13:BÎ,JOVEECa

aEllVBSSfi

,

PATROLOGIABINA EDITIONETYPIS MANDATA EST, ALLANEMPE LATINA,

YENEUNTMILLEFRANCISDUCENTATOLUMINAEDITIONISLATINJ3 ; OCTINGENTISET MILLETRECENTAGRJSCO-LATINiE. MERELATINATJNIVERSOSAUCTORESTUMOCCIDENTALES,TUM

ALIA GRjECO-LATINA.—

ORIENTALESEQUIDEMJ.MPLECTITUR ; HI

AUTEM, IN EA,

SOLAYERSIONELATINADONANTUlT'??5^

PATROLOGIA

TOMUS

CXÏII.

WALAFRÎDI STRABI.

TOMUSPRIMCS.

fc-Sv

jbj

\%\c>

.

"'-i^A^i

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE

EMTOREM,

IN YIADICTAD'A MIWISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMYVLGQD'ENFERNOMINATAM

SEU PETIT-MONTROUGE.

1852

SACUJLUM

IX.

WALAFRIDI

FULDENS1S

STRABI

MONACHI

OPEUA

ET COLLECTIONIBUS

NUNC

OMNI

A

EX EDITIONE DUACENSI

MABILLOM,

PRIMUM

IN UNUM

DACHERII,

GOLDASTI,

'"

COADUNÀTÂ.

ACCURANTE

BIBLIOTHEC2E

J.-P.

MIGNE, CLERI «N1VERS3E,

SIVE

_

V^^

ETC,

CURSUUMCOMPLETORUM-INSINGULOSSC1ENTIJ5ECCLESIASTIC.2EKAMOSEPITOKB.

TOMUS

PRIMUS.

TEXEDST 2 VOLUMESA 14 FRANCIS&ALUCrS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IN yik DICTAPAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PAR1SIORUMYULGOD'ENFER NOMINATAM SEU PETIT-MONTROUGE.

18S2

ELENCHUS

i

I

AUCTORUM ET OPERUM QUJE IN HOO TQBfflO CXHI CONTINEMTUR.

WALAFRIDUS STRARUS, FULDENSIS MONAGHUS.

OPERUMPARS PRIMA. THEOLOGICA.

Glossa ordinaria.

'

Ex lypis M1GNE, au Pelît-Momrouge.

ANNODOMINIDCCCXLIX.

WALAFRIDUS

FULDENSIS

'

STRABUS

MONACHUS.

NOTITIA

HïSTQRICA

IN WALAFRIDUM

(Fabric, Bibl. med. et ïnf. Lat.)

STRABUM.

"WALAFRIDUSSTRAEUsvelSTRABO,a vilio oculorum j

eruditi certain. BalaeusCen-

vel

consanguineum,

in Actis SS. ord.tBenedictini, i. c, p. 439; in Joan.

Colgani

ita dictus. De palria ejus

ita

ipsa neque leinpora

fridus anno 7&0

Actis SS. Hibernise,

tom. I, p. 128

tur.xm, 9; eiPilseus, c.112, Anglo-saxonemstaluunt,

Yenerabilis Bedse vel fratrem,

alque

priiuum Loudini, quoque praeeeptore

5.

Yita S. Mammoesive Mamanlis monachi : Ca-

205.

210.

p. 20£;

nisius, p. 184 ; Bibl. PP., p.

6. YdaS.

7.

:

8.

Galli nomine

Haymonis fratrem germanurn.Add"unlillum

dein Fuldoe

monaehum,

Alcuino

usum_ fuisse. Yerum

nequeres conveniunt. Si enim Wala-

obiit, in monasterio Fuldensi edu-

Gemblacensis

Leodegarii Canisius, p.

De visionihis S. Wettini : Canisius,

272.

edidit;

forlasse

Bibl. PP. max., p. 212 ; Mabillonius

parie i, p.

llortulus, quem Joan. Axrocianus sub Strabi

scriptum fuerat, Strabi

decani S, Galli Iwrlulus, quod non reele assecuti

Saec. rvBened.,

Joan.

cari non potuit. Meliusigitur Sigeberlus

S.

Galli, prout

nondum

quem

-cum Triihemio et aliis fieniianum faciiint ; Suevus

eninïfuii (a) quamvis locus patrius detegi adhue

nequeat.

Educatus aulem prîmuiu fuit in monasterio

sunl. Prodiit autem primum Norib. apud

Weyssenburgerum 1512,

Atrocianus ad calcem iSniibTMaeri de lierbarum

4°. Porro dédit eum Joan.

docet Ermenricus nionachus An-

in libro de Grammatica, quem exhibent

giensis

Analecta Mabilloniana, p. 421,ubiauclor

sic allôquitur, cum prius de aliis viris claris in illo .

monasterio inslructis locutus fuisset : « Domims

Walhafredus libi notissimus ,

peritus catliegela perilum sopliistam

Virtulibus, Friburgi Brisgoiae1530, 8°. Editus eliain e't cum Eobano Hesso de tuenda valetudinc Frf.

1564-1571, 8°. Venetiis apudAldum 1547, cum îue-

247. Basil. 1627,8». Inseria deinde

a

672. Exstat in Asse veterum de

1655, 8°. De-

dédit

Canisius. Quoedam illius emaculavit et illusiravit

BarlhiusAdv. iv, 24, qui

reponeudam

déplorât Bariholinus, p. 89, 9u. Utobiter boc addamus, hic Strabo a Macro de viribus lierbarum

23,19, 25,

ratum in incend'o bibliolhecoesuas amissum

Grimoldum

ipse

ut

dicisantiquis, p.

elîam lu

Bibliolhecis Patrum Colonîensi et

p.

Lugdunensi,

primus

enutrisli. » Imo j Canisio tom. VI,

ipse, teste Goldasto, (b) alicubi scribit, se in mo-

nasterio S. Galli scholas fréquentasse, sed locum

investigare

Fuldense pervenit,

rem -babuit. Primum aulem fuit decanus coenobii

re Lerbaria per Andr.

dicaioriam ad Grimoaldum abbatem

RivinumLips.

et polui. Rabamim Maurum

Inde ad nionasierïum

proecepto-

et dedicationem suoloeo

ejus

manu exa-

esse monuit. Codicem

S. Galli, deinde anno 842 abbas Augiaî divitis

(Rekhenau)

anno 849, et quidem

in dioeeesi Constantiensi, morlem obiit

in Gallia, quo

ad

expediendum

missus fuerat. Trithemius

:

allegalur, cap. hujus conjectura capi po-

ipsum

rectorem scbolarum in monasterio Hirsfeldensiluisse tradit. Adde Bulseum in Historia Universitalîs Pari-

aliquod negolium

unde de setate

terit. Butas nmat Walafridum nosirum

quod

abbatem S. Galli scripsisse.

Hortulum Puerorum vocavh, ad Grimoaldum poema,

sinoe, tom. I, p. 446, 447.

Ex

1.

De scriptis officiis ejus divinis supersunt sive 4e sequentia Exordiis et Incrémen-

Spéculum antiquoe

devotionis circa

9. Sermo seu Traclalus de subversioneHierusalem :

apud Canisium, p. 557; in Bi-

IV, p.

551.

Canisius, tom, VI, p. 331, edit. novae, p. 275.

10. Poemala varia:

ts -rerumecclesiuslicarum.Pitseus maie duos ex hoc

libres facit. Exsial in CollectioneJoan. Cochlaei,quEe

inscribitur :

missam, num. 2, in Coileciione Melcbioris Hillorpi

bliolhecis Patrum; Baluzium Mise.

11. Glossm

quoque ordinariai, quam vocant, in

polrus eam-

excepisse dicunl. Ejus

de caikolicoeEcclesise divinis officiis ac minisleriis,

n. 7, nec non in Bibliolhecis P-atrum.

( Scripturam

*

sacram audorem esse, vel

dem ex ore Rabani Mauri

editiones exhibet Hisi. Huer.

12.

2. De Yita B. Galli confessons libri II. Habenlur

Surium

die 1(5 oclobr.,

rerum

Goldasli, tom. I, part, n, p. 142 ,

in

Scriptoribus

p.

227.

Surium die

Gallise, tom. V, p. 62.

Hieronymi, p.

partibus humani

per

Wa-

Testamenlum, quem

847.

13. Proefationem prsemisil Thegano de gestis Lu-

Gommentarius in Novum

apud

Alemannicarum

edidit Marcianseus lo.no V Opp,

apud MabilloniumSa3c.n Benedjctino,

5. De Yita S. Othmat i abbatis :

dovici Pii, eumque in capita distinxit.

14.

GlossoeLalino-Iiarbaricai de

apud

16nov.; Goldaslum, p. 177,«tMabillonium Soeciii

Benedicl., parie n, p.

153.

4. Yita S. Blailmaici abbatis Hiiensis et

Canisium

Antiq,

Il, parte n, p.

Lect. tom. VI,

edit. martyris novoe

:

apud

tom.

201 ; in Actis sanctorum, tom. IL

XV, p. 210; Hbri i de

Jan., p.

256 ; in Bibl. PP. inaxima, tom.

Walafridus in

(a) Sic ipse

:

praefalione

Yita B. Galli < Inveni terrain,

\el Suevi incolimus, Altimaniam

quam nos Alamanni,

sa;pius nominari. t

(b) Vide Prolegomena de aucloribus ad Scripto-

rum Alemannicotum loin. I, part. n. Pluribus vero"

corporis, rursum ex doclrina Rabani Mauri

descriptse

tom.

16.

lafridum

nicis,

15. Pictural Historiarum Novi Testamenti : ha- bentur in Goldasti Manuali Biblico Frf. 1620, p. 85.

: exstant in Goldasti Aleman-

64.

II, part, i, p.

Homilia in initium Evangelii Matthoei de Ge-

illud docet Jodocus Melzlerus de Viris illustr. S.

Galli, II, 68, quamvis non minus operose illud im-

Augioe di-

pugnet Joan. Egon

vitis, n, 15.

de Viris illuslribns

PATROL.CXII1.

11

WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MQNACHUS.

12

nealogia Christi : édita est a Bern. Pez, Thess. noviss. A dicitur,

Anecdot., tom. II, pari, i, p. 59.

17.

ibidem tomo

Expositio viginii primornm psalmorum : exstat

IV, pari, i, p.

471.

18. Epitome' Commentariorum Rabani Mauri in

Operum Rabani, p.

296.

Levilicum : exsial tomoll

19. lnilium Annaltum Fuldensium noslro tribuunt auctores Gallici liist. lit. Gallise. Confer Mém. de

TrévQux,ï"ti% Jan., p. 97.

Inedita

.igato, qui ejus adhuc in monasterio S. Galli superesse

sunt Liber de Yita S. Galli sermone

Ronûliarium, Epistoloe ad diversos, Carmen

prout lestatur Bern. de Mont-

Ba-

74.

p.

;

de

lieroicum de miraculis B. Virginis, et aîia qnae nar-

rai Mezlerus. Chronicon de abbaiibus monasterii sui

est in Bibl. Vaticana,

faucon Bibl. bibliothecarum râss.,

Yide Trilbemium, de Script, eccles., c. 246

cent,

an, 9, Pilseum,

Galli, n,

Augioedivilis, i,

c. 112

69 ; Joan.

12

; n, 15;Lyseri

niedii

sq.

oevi,p. 255 Hisl. lit.

'

;

59

laeum,

de Viris illustr. S.

Viris illust.

riam poetarum

tom. V,

p.

; Job. Mezlerum,

Egonem,

Bislo-

Gallise,

MORITU1

EDITOBIS

PATROLOGIJ1 i

IN SEQUENTEM NOVAMGLOSSJS ORDINARIAU RECUSIONEM.

WALAFRIDI STRABI vel

STRABONIS Opéra colligentibus prima

frorite nobis occurrit Glossa

hujus

acçesserunt

Glossoe et in

vide,

Glossoe

agnoscas.

Alienum

porra

decimi

operis

tantaj

effbra-

ordinaria, cujus proecipuus auctor lïabetur Walafridus. Multoe fuèruul

variis

si libet,

ordinarioe atictorilas. Paulatim

regionibus editiones, in Historia lilleraiïa

tamen, annis

decurrentibus,

multa

reeudere;

ad nos

pervenorit, in quibus

scriptorum

Walafridi

duodeeimi,

elideo Walafridi

opus tantummodo,

opus

vix

ab anno 1472 ad annum 1634. ; quaruin onumerationern

Gallioe, lom. V, pag. 62. Per ses sescula magna fuit

addititia,

ut dicunt in folio maoeimo, volumi-

quibus adeo supra modum aucta est, ul sex ingenlibus,

uibus constans

est a proposito nostro additamenta

soeculi

scripta offerunt,

per

muSj et Prolegomena

discitur qualis fuerit Glossa ordinaria de qua hic agitur. At mul ta in lus Prolegomenis

édita fuerunt in varùs

hujusce Patrologioe incidamus.PariterBibliorum

ciecimi tertii vel etiam

quinti

et autheutica manu-

quale antiquiora

servandum esse oensuimus. Attamen ne lectoribus abbr-eviatio

esset, hujus dehneationem,

theologoruin

tôt soecula auctoritatis desiderio

quoad ad nos attinet,

editioniBuacensium

sacrorum

anni 1617

proefixareeudimus, quibus

a nobis

ne bis in idem

voces lautum inducendoe

tomis. Satis ergo erit loca indicare,

versus prima?

uniuscujusque

sunt ad intelligenda

pigeret,

Patrum Tjoromentaria

quibus proemittumur.

Natn merito lectores nostros

si, data Walafridi operis occasione,

Biblia sacra intégra exhibuissemus.

BU1CEISIUI

THEOMflORBMi

IN GLOSSAM

ORDINARIA

M PROLEG'OMENA.

(Ex edilione Duacensianni 1617.)

LECTORI

CATHOLICO SALU-TEM ET FELICITATEM.

Sunt nonnulli studio novelliutis nimium accensi, g grapho et polyhislore tantus est proventus , ul sint

omnem hune laborem, quem in conservandis

et al)oniiiiantur, velut supersii-

qui

erudiloe auliquilaùs monumenlis ponunt viri docli,

répudiant prorsus,

liosum, quique proeclara ingénia ab exeogilandis de novô excellenlibus inventis a\ocel, et absterreal :

dum nimirum ila fleri ar.imadverlunt, ul nihil ma- gnopere suspiciant homines probi, in litteris proe- serliin et bonis arlibus , nisi quod asiate ipsa sibi conciliaverit auctorilatem. Hi taies procul dubio nos irridebunt, qui Glossam hane ordinariam, el Ni- colai Lirani Postillam (uomina vel sono ipso, el fïexu vocis, eorum delicalis auribus horrendum quid, et barbarum affricantia), lanlis vigiliis reeudere, studiosorumque manibus obtrudere salagimus. Ma- luissent enim novumaliquodopus et anlehac inaudi- tum. aut saltem novorum bominum commenlarios ad banc rem adaplari : quorum in hoc sajculo poly-

pêne innumerabiles. Cselerum nos hujusmodi lecto-

ribus placere non sluduimus, minime inlerea dubi- lanles, modestis et catliolicis lecioribus probalum

iri hoc inslitutum noslrum, qui sciant el

in caeteris quidem arlibus inventa quaeque etiam

agnoscant,

reeenlissima, suam gratiam

dignitaiemque praa

mullis \eleribus invenire posse : in arcanis aulem

divini verbi sensibus adaperiendis, et esse oplima, quse vetustissima; et ea oplimis proxima, qua» ve- luslissimis sunt propinquiora, ut pote magis con- juncta purissimo verilatis fonti, ac proinde remo- tiorai a lacunis el coeno perversorum spiriluuro ,

unde salutares et illimes aquae

soient inflei el

sapienliam i pronunliat Sapiens, et in veteribus Ecelesias traetaloribus secura ponunlur sedulitatis nosiroe vestigia, absque falsitatis , sallein dainnosie

Scriplurarum crebro

perlurbari.

s In anliquis enim esse

'

Î3

et perniciosse, periculo

qui antiquos illos

niaximo animarum periculo,

14

: cum in recentioribus istis, A quam officinam ecclesiasticorum sensuum consulere

PROLEGOMENA.

parum veneranlur , non nisi cum

et certissima preliosi nostrum possit versari.

solebanl ', quotiescunque opus erat ad Scripiurae sentenliam rccurrere ; nec pularunt sibi aliquid aliud sapiendum quam quod ab illo « magistrorum

consilio J repereranl traditum, ut ila acquiescèrent

'temporis jactura studium

Eli enim pielatis

nihil sibi aut scribendum judicarunt, aul senlien- dum , quod non Ecclesiae catholicse pontiflcis, alio-

rumque in ejus communione perseverantium ma-

ut

esse in Ecclesia ordina-

animorum , ila ingeniorum

et modestiae laudibus insignes,

: agnoscenles,

iila verba

sapientis

monilioui

quam post

subjecil

:

Î His amplius, fili mi, ne requiras, i ubi el addit ra-

tionem evidenlem : c Faciendi plures libros nullus est finis,» quasi, qui sapientium per consilium magistrorum examinatis verbis, et pasloris unius senienliae non acquiescunt, nunquam per omnes errorum et mendacîorum anfractus divagandi finem

faciant, sed intermînalis vexenlm\quaeslionibus. Erat autem boe Glossae opus, in illa librorum paucitale

cum noslro conîe-

el

penuria qua

soeculuni illud

(si

gislrorum calculo probaretur

tam hieraTchiam, et « spiritus prophetarum subdilos esse propbetis ; » et illud Salomonis oraculum sibi

ob oculos semper ponenles : « Verba sapientium

sicut slimuli i (qui pungunlveiitatis

diuntur adulalionis flosculis) « et quasi clavi in allum defixi i ( solido fundamento fîdei catbolicoe

substrato, non in fluclivago humansa sapieutiae sa- consilium data sunt »

bulo) n quae per magistrorum

acie, nonblan-

B ratur hac inre pauperrimum) labouavit; non solum magnarum vigiliarum, sed etiam expensarum, quas oporlébal effundere in sacris docloribus undique conquirendis et describendis, cum nondum esset in- venta lypographia hsec, thaumaturgia librorum mul- liplicatrix, quoe (sicut ille dicebat de Nilo jfigypîi rigatore) devolvit secum infinita êaSh. z«t vpyu, £ommoda et incommoda, probos et noxios scripto- res. Cujus artis beneficio laudatissimus ille collectons

labor possil illustrior perfectiorque fieri superadditis apteque attextis aliis sanctofum Patrum exposltiO' nibus, quae ad sacrarum paginarum facerent elu- ^idalionem : quod in evangelica historia praeslitit dinnum Thomas Aquinatis ingenium , et in multis Scripiurae libris recenliores Gra;ci, et copiosissime

(dum non unicuique licet

de rébus divinis prout

libel lascivire, sed adcertam regulam Ioqui cogunlur:

nec suum quispiam,

mu s , aliorum

proplerea

Spiritus

mum,

cem)

Isii autem novitatis admiratores, « sanam

nam » anliquorum s non sustinentes, » sed ad sua desideria doctrinam veritaiis examinantes et exa-

nimantes, c eoacervanl sibi magislros, » non alien- ,,

elsi magnus sit ille, aul maxi-

piorum consensui praeferre audel et

submitlunt se vicario Christi, per quem

sanctus régit docentium linguam et cala-

ut mereantur accipere deiflcam verilalis lu-

c a Pastore uno, » qui est Redemptor noster.

doclri-

denles animarum lucro, sed « prurienles auribus,

mirari non sil oequum, si « a veritate

t

Exodo doctissimus Veronas episco-

pus Lj'poinannus ; et nos eliam forte, modo Deus vitam viresque dederil, aliquando tenlabimus. Sed

in Genesi atque

ut proinde

quidem

fabulas s et picturata opiuionum feralium lenocinia loto affectu i comerlanlur. i Tibi ergo, lector calho'l^e, fldei antiquse et avilae cultor atque admirator, labor hic noster desudavit:

J

simplici et solida « audilum avertentes ad

Interea lamen, non quia aliquid fieri potestperfectius

(ul

facillimum est invenlis addere, difflcillimum

collalis symbolis expbnentes introduxit :

primo invenire), ideo negligendum fuit aut abji-

ciendum Glossae hujus opus, quod primum omnium sanctos Patres, quasi in concilio congregatos, Scri-

pturamque

ut dum alii excellentes Ecclesiae nunc fiorenlis do- clores suorum ingeniorum divitias atque arma tibi expromunt, unde munitus bellum potens et inde- fessum hoslibus fidei catbolicoe atque animarum praedatoribus indicas : etiam mediae aetatis oplimos duces tibi subsidio daremus, qui suo tempore fuere pro muro et antemurali Ecclesiae, inter quos non extremo loco militant auctores istorum commenia- riorum, quos ilerum detersa nonnulla armorum rubigine, quam conlraxerant, in aciem producimus.

Hinc enim maxime patefiel quo spiritu majores noslri ducti sunt, cum ad sacrarum lilterarum tracla-

tionem accédèrent : divino neinpe (non

quem ex Salornone superius audivimus magistrorum sibi invicem cum humilitaie deferentium consilio,

sub uno et ab uno pastore gubernato aperire salu- tares oraculorum coeieslium recessus : quorum har- moniam et consonantiam in divini verbi exposilione

sed omnino erat a nobis suo nitori restiluendum , ut possil cum auclorum laude el beuediclione a postcris semper revolvi, quod a majoribus nostris jam per octo saecula in summo semper honore fuit habitum. Simul expedire judicavimus ut exstaret j) tam luculentum lestimonium , non solum calholicae melhodi, quam in exponendis Scripturis patres nostn semper sunt secuti, sed eliam diligentissimâe eorumdem in sacris litteris induslriae ; et obslruere- tur os impudentissimis hcereticis qui ausi sunt jaciare apud nostros sepultum negleciumque ja- cuisse verbum Dei, donec ab illis fax Evangelii (quinti scilicel) accensa fuisset. Quod cum nume- rosissimae nostrorum hominum in sacras Scripluras théorise, meditationes , et scripta ante baereticos istos exortos édita, falsiss'imum esse teslenlur :

tum vel maxime isla Glossae et Lirani eommenta- rîa, ex quibus' isti aiienigenoe compilarunXquidqu'u} al) illis recte in Scripluvis disserilur, neC quidquam de suo addiùerunt, proeler noitnullum splcndorcin

buinano)

tanquam coneîlium el « consilium

magistrorum,

»

primus velut in abaco aul diagrammate malhematico aspeclui uostro subjicere tentavit auclor ordinariae

Glossoe,sic appellalae quia illam posteri omnes lan-

iS orationis, et malediclis exeursiones,, in quibus

deliramenla , aul noslroe -fidei impugnanl funda- menta. Caelerum occasionem huic edilioni praebuit, inter cetera, quod a II. P. Antonio Possevino in Biblio- theca sacra fuit adnolatum. Cupientibus enim typo- graphis ad Dei gloriam et communem fidelium uli- lilaiem Globsam ea <orma lecudere qua a Pari- siensibus ex recensîone Irium dociorum , Francisci

Feuardenlii, Jacobi de Cuelly et Joannis Dadraei,

fuerat anno 1588

WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS.

blaspliemiisque oneratas, aul sua stabilire niluntur

À vlrorum (quos

16

supra nominavimus , quique Pari-

siensi editioni formam proescripserunt) exislima-

noeere hoecI noslra animadversio : non

solum quia bellici civilesaue tumultus omnibus piis eo lempore calamos et libros e manibus excutere

possumus nobis

poluerunl ; veruin etiam quia

tioni débet

non

ordinem a magnis illis viris praescri- aboperariis observatum, sed feslinanle

fervor in causa Dei el Ecclesiae propu-

persuadere,

ptunvfuisse

ob causas a Possevino insinualas prelo, maxima ex

parte neglectum. Nain .quanta alioquin in illis viris fuent industria cum summa erudilione conjuncia ,

quaniusque

alii ipsorum labores in lucem edili et in

concionibus doelissimis conlra baereticos habilis,

; oslensum est hoc Pos-

evulgala

sevini judicium, quod diligentissimus ille Biblio-- gnanda,

thecas ecelesiaslicae lustraior his verbis conceperat :

« Sane vero s (inquit in verbo Glossa ordinaria),

« accuratam illam operam, quam insignes illi theo- logi in «a posuerunt, integram praeslare non po-

Hierunl, urgenlibus typographis

niullibus Gallicis rem lillerariam inlerlurbantibus. i

Quae cum non sine juslis rationibus ab illo viro lali scripla viderentur, pelierunt lypographi ut confer- rcmus paulalim exemplaria ; iuventaque sunt, col- latione facta, tam mulla biulca in verbis, in senlen- liis, in leslimoniis, tam mulla in eisdem eliam pagellis bis ad longum posita, quoedam eliam dicta auclorum salis periculosa; quampluriina vero parum

ediiionem , et tu-

quam sensui illustrando

exaullali, abunde magnum proeslant argumenlum.

B Sed neque nobis ipsis tanium assumimus, ul nullum prorsus nos comm sisse in recensendo hoc opère

erratum putemus

molestas inciderimus ; icum unus e nostris collegis

prolixo et gravissimo morbo-pene annum inlegrum ab opère fuerit impeditus , alii duo superiorum cloritate ad regimen animarum assumpti et ab Àca- demicis umbraculis ad oestum pasioralis euroe ab- stracti, eliam ipsi moram non parvam editioni

de sua editione dixere

Parisienses) nobis parluriendi hune fetum fecerunt

: cum etiam in difficullales aeque

au-

fecerint, et iriemialem

(ut

ad rem facienlia, poliusque spatiis paginarum (quoe esse exspectationem.

étant salis amplae)replendis,

accommodala : ulmodeslissimePossevinus indicasse \ ideatur quid in ea editione desideraveril, et tanto-

rum defecluum non nisi maximam causam, nempe C vertimus. i

eivilium bellorum acerbam calamitalem assigna-* verii. Ergo coacti sumus, partitis inler nos vigiliis, totum opus ad exemplaria manuscripla cl anliquioris im- pressions examinare , Patrum ipsorum originalia

i Caelerum audemus dicere-

lectorem non inventurum errata magni momenti, aut crebra etiam levions nolae : quorum in aliis editionibus infînitum pêne numerum luisse animad-

Cognoseas aulem, lector bumanissime, nibil pror- sus a nobis fuisse in glossa veteri immutatum, non ordinem, non verba ipsa nisi cum ialsa aut corrupta

esse, ex manuscriptis antiquisque exemplaribus, et originalibus ipsis sanctorum, deprehendimus ; ut neque in Lirani postilla lilterali et morali quidquam îimlavimus; unde aliquas elymologias leviculas, ut quoedamsphalmata graiumatica (quia sic videbaniur ab ipso auctore conscripta, soient enim inbisorigi-

nationibus nonraro posiillaioresincplire)prorsus

in-

tacla reliqaimus. Ea aulem quae sunt a Parisiensibus addila Glossoe veteri, asierisco seu sleilula simplici

sunt insigmta ; quae nos addidimus, duplicem babent

sibi praeluceniem asteriscum, atque illis notis ab au- cloritalibus Glossaeveleris dislinguunlur; idemque judicium est de nonnullis adnoiaiionibus, quas Li-

rani

stellulis, ut sic agnoscantur non esse Lirani verba, sed nostra.

I

poslilloe alicubi i inseruimus, praefixis

nempe

Cseterum in replicîs Malhiao Tornigi paulo plus nobis assumpsimus auctoritalis ; nempe quoedam

non raro expunximus conviefa, quoe ille in venera-

soepe

bilem Burgensem impolenler nimis et nimirs

coiisulere : et sua singulis, a quibus desunipla erant,

prout

tuere, indicatis ad singula testimonia auclorum

ab illis erant scripla, hoc est emendala resli-

exslanl) libris locisquc, loco eorum quoe erant

(qui

ad

superflue

replendas paginarum vacuitales vel repelilà, vel

posila, vel non salis securo

judice elecla,

;Jias classicorum Palrum senlenlias ascripsimus. Piccterea testimonia Rabbinorum (excepto uno aut altero) quae non erant a glossalore aniiquo citala,

itcmque profanorum scriptorum, ul Plinii, Justîni bistorici, Josephi Judoei, Philonis, quae in Parisîensi editione fuerant sub stellulis adjecta, expunximus ;

eis, Patrum sauciorum dicta subslituimus :

pro lus enim solum in catena illa seu harmonia auctori-

tatum locum esse voluit glossalor ipse, et non auclo- ribus a fide et Christo alienis. Quae non frustra aut

jacianter a nobis esse hoc loco dicla quivis

et

per

se

polerit

editionem cum altéra Parisiensi aut aliis ex ea factis comparare. Et, si in fine cujusque lomi po-

cernere, qui modo voluerit hanc nostram

congessil. Neque enim decebat ediiionem tam ne- cessarii operis, quodque in omnium manibus, eliam

'suissemus loca reslilula, correcte, juslis de causis i boslium Ecclesiae, esset futurum ., jndecora illa el

expuncla, vel supplela : sane non pauci qualernio- nes addendi fuissent. Neque vero sapientissimorura i

docto bomine indigna petulaniia. Sic enim défendit auctor ille suum Liranum ut pracbeferal aperte non

1?

PROLEGOMENA.

18

se in cerlamen cum Burgeusi descendere verilatis . A mento Seholaslieus, nalione Gallus, in divinis Scri-

inveniendoe causa, sed tantum

ne videatur Liranus

pturîs et sacrorum doctorum voluminibus jugi studio eruditus , et in omnibus disciplinis non me- diocriler inslructus, ingenio aculus, eloquio pressus, et Laconïcae cujusdam brevitalis amator. Unde et novo atque inusitato explanaiionis modo utriusque Teslameuli libros brevissimis quibusdam summariis adnotaûonum ex Palribus desumptarum exposuit :

rj

quas minutissimis characteribus descriplas , inter ipsas Scripturarum lineas majoribus lilteris exa- ratas, non minus curiosa quam ulili industria , coaptavit : eumque laborem ad differentiam glossae Strabensis, quae in marginibus sacri lextus descri • bilur, glossam inlerlinearem appellavfl. Claruil sub

Henrico IV imperatorej

anno Domini 1110. Certa-

phioe fastu

lurgescens, non satis sobrie de rébus

: licet poslea correctus et Clunia-'

fidei loquebatur

censi in coenobio sub Petro V«nerabili sancle vivens

laudabili fine quievit. Utraque vera glossa, tam or-

dinaria, quam interlinearis, maximse semper

Holen-

fuit

apud omnes ibeologos auelorilalis, ut apud

sem Alexandrum, D. Thomam, aliosque scholae magistros proecipuos qui earum auctorilale passim uluntur, cuivis polest esse manifeslum. De Nieolao Lirano hoec habet Sixtus Senensis :

« Nicolaus Liranus, nalione Anglus vel, ut quidam ^eribunt, ex Lira Brabantiae oppido, génère Judâeus, et Hebraicis lilteris a prima puerilia imbulus, post conversionem vero Franciscanae religioni addiclus, scholasticaetbeologiaeprofessor, et sentenliarum ejus non ignobilis expositor; lanta quoque divinaruni Scripturarum vera, pura ac germana intelligenlia proedilus, ut in eis exponendis nullum erudilissimo- rum theologorum sui temporis habuerit parem. Edidit in singula tam Veteris quam Novi Testament! volumina scholasticoePoslilloe libros ocloginla quin- que, studiosis Scripturarum sanclarum, ae proeci- pue tironibus ad'Biajora properantibus , non utiles solum, sed valde etiam necessarios. In quorum prioribus quinquaginla libris universum sanctoe

Scripiurae corpus absque oralionis lenocinio, el ver- borum involucris, nudo el aperto sermone exposuit:

summa in singulis diligentia aperiens et elueidans lilterae sensum, coeteris divinoe Scriplurx sensibus ul praestantiorem, ila difficiliorem ; allalis in id non modo veterum Ecclesiae Patrum expositionibus, sed Rabbinorum quoque sententiis, quorum apud Judaeos proecipua est auctoritas. Quo explelo opère, iierum

labore in

triginla quinque poslerioribtis

Liranus tertium opus m Scripturam

Veteris Testamenli, quod opus

scripsit, in quo diligentissime

omnes in quibus inierpres

differre viclebatur, quod exstat seorsum, impressuin,

universam

Diuerentiarum iu- adnotavit locutiones

vulgalus ab Hebroeo fonte

juste reprehensus; et cum in mullis justissime a Bur-

taxelur, et ipse Liranus assumât sibi jure

alios impugnandi : Tornigus la-

fert Lîranum illis in loeis argui, ubi

geusi

doctoris liGentiam

inen indigne

arguendus

funem ; cumque parum

riam rectene an secus in rébus adiaphoris nec ad

fidem nec ad mores speclanlibus a'-guatur ; ibi Tor- nigus venerabilem episcopum, virum sanclum et optime de Ecclesia Hispanica meritum, conviciis

onerat,

(quasi salus a Judaeis non processeril et quasi Li- ranus suus non fuisset eliam aliquandoMudoeus) le-

merito venil, et ibi contentiosum trahit

référât ad Poslillaioris glo-

et fideli confessori opprobrium Judaismi

vissime objicil. Illa ergo eonvicia pleraque omnia B men habuit aliquando jam senex cum Pelro Abe-

delevimus, quia nimis erebrooecurrehani : proelerea vero nihiî, nec in ipso eliam inimutare voluimus. Atque haec quidem de consilio nostro, _deque bis

lardo, ejusdem instituti monacho, qui tune philoso-

quae in hac editione (Deo duce) proestitimus. Forte autem non erit ingralum , si nonnulla altexamus de

Glossarum el Poslillarum auctoribus, ex Sixto

ipsis

Senensi praesertim aliisque viris doctis collecta. Igitur GlossaeOi'dinarioe (quae nimirum sacro tex- tui circumjieitur) proecipuus auctor ab omnibus ce- lebratur "WALAFRIDUS STRABES, monachus Bene- diclinus coenobii Fuldensis in tîermania (alius a Slrabone monacho Anglo , Venerabilis Bedae fratre) ab oeulorum vilio cognomen illud Strabi adepuis , Rabani Mauri Benediclini ejusdem coenobii abbatis, et arcbiepiscopi deinde Moguntini audilor et scriba amanuensis : vir saeculari lilteratura abunde expo- lilus, divinoe Scripiurae peritissimus, et veterum auclorum lectione varia et assidua deleclalus, poe&a eliam pro illo aevo non infelix. Ejus ergo est haec collectio expositionum in Scripluram, quam lanli feeeruut posteri, ut quasi ordinariam glossam, seu linguam ipsam Scripiurae appellareul, qua nimirum ipsam nobis loquentem inlelligeremus, cum sine ea legenles sacra verba, linguam , quam non novera- mus, audire nos putaremus. Magister sentenliarum Glossam banc xar î%,oyJiv vocat auctoritalem lib. rv,

d. 4 ; adducens enim Epistolam ad Hebrseos, cap. vi, sic ait : < Unde auclorilas dicil, ideo Apostolum plu-

raliter dixîsse, fundamentum baptismalum,

quia est

baplismus in aqua, in sanguine, in poenitenlia, i etc.; quae omnia reperies in glossa ordinaria ad illud ca-

pul. Coeterum eam alii postea scriptores locuple- tasse videniur, ut Trilhemius in Catalogo censet, et apparet ex apposito saepe Remigii nomine, qui ipso Slrabo posterior esl oelate ; nisi forte dicamùsadno- latum esse Remigii nomen pro Auguslino, ex quo pleraque more suo desumpsit Remigius. Neque enim

uliique auclorum nomina, sed hoc posterorum di- ligentioe opus fuii. Floruit aulem Slrabus sub Ludo- vieo Augusio, anno Domini 840. Glossa vero interlinearis auctor est Anselmus L"u jtireasis, monachus etiam Benediclinus, cogno-

repelito

libris utrumque Instrumenlum morali exposilione il- lustravit.Claruit sub Joanne XXII papa, el Ludovico

in Glossae manuscriptis exemplarîhus adnotala sunt '• Bavaro imperatore. » HoecSixtus. Edidit praeterea

-59 WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 20

licet raro admodum inveniatur. Coeterum quod ait i A.ex iis aut eorum posleris noscatur ab eadem fide

Sixtus, Nicolaum a nonnullis Anglum putarî, nescio quo nilantur illi fundamento. Qui Brabanlinum pu- tant, habent pro se epitapbium ejus quod in Liroe

oppido

recessisse, quemadniodum testatur in suis consiliis Navarrus. ldeoqae celebris est adhuc et speclaloe - nobilitatis ejus familial vocata, de Sancta Maria , quae sola in Hispania municeps est, et ad'omnes reipublicoe honores admitlitur, exclusis omnibus aliis Hebroei sanguinis familiis. Contra hune Paulum,Burgensem seribit in bis commenlariis Mattlioeus]Doriiick , seu Tornigus , nalione Saxo Minorilanus, provincioe Saxonîoe quon- dam minister, scholasticoe theologioeprofessor egre- gius, et inita pro defensione doctorissui Nicolai Lirani pugna, addilionesIBurgensis evertere annisus

est, editis novis

Liranis staiim post additiones

Replicas, seu correclorium

tulavit. In quibus cum mulla docte salis anjmadver-

terit, a comiciis tamen, ut diximus,abslînere lion po- luii, quibus Burgensem immerito satis incessil. Cla- ruit sub Friderico III imperatore, anno Domini 1440.

inter Antuerpiam et Mechlineam exstabat, in

*> quo

hoc habelur inter coetera distichon :

Cai veteris perhumana dabat Brabantia Liras Coguomen, Lira nam fini urbe salus.

El Brabanliaco gloria digna

solo.

El clauditur hoc dislicho epitapbium

Hierophanta Deo sedel hino diademate,fulgens,

In

habelur in fine partis sexloe: Biblia sacra cum

ordinaria, etc. ; et, Postilla Nicolai de Lira Rraban-

lini explicit. Obiit aulem Nicolaus Liranus in magno Parisiensi Minorum collegio anno 1549, die 14 ocio-

dedu-

cunt alii, eumdem Nicolaum fuisse Normannum ex oppidulo Liroe Normannico ; et faciet etiam conje- ctura probabilis, quod crebro utattir exemplis lin-

guoe Gallicanoe, nusquam autem BrabaiHinae, vel Anglicanoe.Eligat lector quod placuerit. Sequitur Paulus Burgensis natione Hispanus, cognomento de Sancta Maria, génère Hebraeus, inier suos Hebraaos aliquando Rabbinus proeslanlissimus ; et post suam conversionem ad fidem Christianam , primum Novoe Cartbaginis, el deinde Burgorum in

episcopus, archicancellarius Castelloe el

: in graliam filii sui Alphonsi decani Com-

postellanoe ecclesiae (quem laicus susceperal ex

uxore) ex singulis sacroe Scripturoe libris loca plu- rima disseruit, in quibus conatus est Lirani ex- planaliones corrigere et supplere , et opus Additio- num inscripsil. Claruit sub imperatore Sigismunde, anno Domini 1450. Scripsit proelerea insigne opus contra perfidiam Judaicam, quod Scrulimum Scri-

glossa

edilione ilidem Glossoe facta Basileoe anno 1520

coiicerla|ionibus,quas commenlariis

Burgensis subjecit, et

coiruploriiBurgensis alli-

B

bris, ubi etiam epitaphium habelur, ex quo

Admonendus es proelerea, leclor bénigne,

nosipsum

lexlum sacrum illo prorsus modo reliquisse quo in

anliquis glossoe et Lirani cdilionibus ipsum inveni-

mus : quia ita

nibus ipsius Lirani : qui non

videbatui'|Convenire magis expositio-

uniuscujusque

eodem modo unique

legit, quo nostra Vulgata nunc a ponlificibus emen-

tomi addidimus

correefiones Romanas a D. Francisco Luca Bur-

gensi collectas, el illis atlexuimus conjecturas

quid sequi po-

tuerint Romani Patres in correctionibus illis, et cur ex variis lectionibus bas potius quam illas ap-

probaverint. I

Indicem etiam , eumque brevem rerum tantum-

modo proecipuarum, et quoe fusius explicantur, uni-

nam omnia quoequovîs modo

data. Sed in fine

Hispaniîs

Legionis

nostras, quibus indicare voluimus

'

cuique tomo dedimus :

G

exponuntur, in indicem referre, fuisset ipsos coni-

menlarlos iterum exscribere ; et

et breviora plerumque faciunt ad lextus verbalem explieationem, quoe proinde facilius invenienlur iu- vento lextu sacro ad quem dicunlur, quam per

indicem; quoe autem diligentius et fusius tam in glossa quam a Xirano adnolantur, ea duntaxat ia indicem conjecimus.

Erat vir maximoe in Hispania

pturarum appellavil.

auctoritalis,

denliam datus, et notoe pietalis. Proecipuo afieclu D. Thoniae doclrinam et Dominicanorum ordinem prosequebatur , cui el proeclarum in urbe sua coeno- bium exstruxil et dotavil. Civitalem autem illam iractumque Burgensem vi divini verbi ac zelo ila in fide Cbristi Domini roboravit, ut nemo deinceps

tulor

régi pupillo ob fidem et pru-

minuliora

proeterea

J

DE GANON1CIS ET NON GANONICIS LIBRIS

Quoniam plerique

eo

quod non mullam

operam D canonici autem sive

]

inter

,

apocryphi. neseilur quo tem-

sint editi; quia tamen

nihilque in eis

ideo Ecclesîa eos

quod

legit,

. danl sacroe

canone

aliquem

Scripturoe , exislimant omnes libros qui

in Bibliis conlinenlur, pari veneratione esse reve-

rendos

libros canonicos,

pore quibusve auctoribus valde boni et utiles sunt,

canonicis obviet,

et

permittit,

invenifur,

ut ad

probandum

super

Hieronymus

atque adorandos, nescientes

el non

-séparant,

et Groeci inter

distinguere

canonicos, quos Hebroei a

apocrj'pba compu-

devo'tionem, el ad morum infor-

legantur. Eorum tamen aucto-

ea

quoe

veniunt in

dubium, aut

in

continetur, verum

per eonsequens

sicut

malionem a fidelibus

rilas ad

in eonlenlionem, et ad co.nfirmandamec*3esiastico- rum

ut ail beatus

et

sunt

libris Salomonis. At libri canonici tanloe

tant ; unde soepe coram doctis ridiculi videntur

et

perturbantur, non

pari

scandalizanlurque cum audiunt

cum coeleris omnibus veneratione

in Bibliis

dogmatum aucloritatem, non reputatur idonea,

prologis super Judith

prosequi aliquid quod

distinximus,

quantum

legatur : ideirco hic

et distincte numeravimus primo libros

canonicos, et postea non canonicos, inter quos tan-

tum distat

auctoritalis, ut quidquid ibi

inter certum et dubium. Nam

teneat firmiter et indiscusse : et

illud ouod ex hoc concludilur manifesio ; nam

• canonici sunt confecli Spiritus sa^ao dictante non

21

PROLEGOMENÂ.

22

in philosophia veritas eognbscitur per

ad

a sanclis prima prineipia docloribus per traditis veritas

quanlum ad ea quoe

se nota : ita et

reduclionem A libris dicit quod quamvis Hebroei non liabeant cos

pro canonicis,

nicis

mentes

sunt Baruch, el tertius et-quartus Esdroe : nam Au-

gustinus

tionem, cum tamen, ut

canonici

in Scripturis

cognoscilur .,

redu-

ap-

tamen Ecclesia babet illos pro cano-

véhé-

propler quorumdam marlyrum passiones

iunt fide tenenda, per

atque .mirabiles. Minoris autem auctoritalis

in loco

nullani de bis facit men-

dixi, alios apocryphos cano-

exposilione

supradicto

in

Elymologiarum,

borum

sunt habita falsum sub-

es^e. Unde de liîs "dïcil Augustinus ad Hierony-

nmm : t Ego

pellantur-,

ul nullum eorum scùbendo errasse iirmissime te-

neam; ae si aliquid contiarium veritati,,

mendosum esse codicem, vel non esse asseculum

quam

interprétera quod

lexisse, non ambigam.

talibet sanet:iate doctrinale

rum putem quia ipsî ita senserunl, sed quia mihi

clionem ad Scripluras canonicas, quoe

divina revelatione, cui nullo modo potesl

solis eis

scriptoribus qui

nicis ^annumerat. Rufinus

Symboli, el Isidorus in libro quoque sexto

Hicronymi

didici hunctimorem honoranque déferre,

in eis ôffendero

videatur

quod

niliH aliud existimem

dictum est, vel me minime intel-

Alios aulem

ila lego, utquan- non ideo ve-

polleanl,

ubi hanc

quo sunl in Bibliis, quamvis alio ordine fuerinl editi,

primo cunlur tertius et

Hieronymum

divisionem referunt,

nihil meminerunl. El ut numeres eos PO ordine

sunt tertius et

libri Esdroe , qui di-

ante

secundum librum

quarlus quarlus; quia

Groeci et Lalini librum Esdroe canonicum-secabant

in duos libros, appellantes.

sermones Nehemioe,

Isli autem tertius et quarlus inter

sunt aucto-

Esdroe eos ap-

.mannseriplis

invenilur solum

Judith, quem dicit Hieronymus

synodo compulatum liber in Sa- nu-

per iîlos auetores canonicos vel pi obabiles Tationes,

omnes, non canonicos minoris, utdixi,

ritalis. Unde Hieronymus in prologo

paucissimis

Bibliis

inveniuntur, et in mullis impressis

prologo méro

quod a vero non abliorreai, persuadere potuerunt. s

Sunt

igitur

ginli duo,

Hebioeorum-,

ad numerum

ut scribere

psalmum

refert Eusebius libro sexto Ecciesiaslicoe

el copiosius dislinctiusque dicil beatus

prologo gàleaîo super librum'Regum,

partes

ab Hebroeis dividuntur •:

Histori'oe,

Hierom mus in

quod omnes in ttes

In Legem.id est quînque libros Moysi ; In prophetas

ocio, el hagiographa.novem ; ul slalim clarius pa-

tebit, quamvis

nonnulli librum Ruih

séparent a

libro

mia, et inter

ginii quatuor

seniorum

(Apoc. Isli sunt v). libri qui sunt in canone, ut lalius scribit

beatus

libros Regum.

es 1 Genesis, secun-

et Lamentaiiones Jeremioe a Jere-

ut sint M-

Judieum,

Hagiegrapba compuient,

libri

(a)

ad numerum viginïi quatuor

Moysi, qui

quos Apocalypsis indueil adorantes Agnum

est

super-

Hieronymus uTprologo galeato qui

El

primo quinque

libri

appellanlur lex, quorum primus

dus Exodus , tertius Leviticus , quarlus Numeri,

quintus

Deiileronomium. Secundo sequuntur oefo

libri prophelales, quorum primus est Josue, secun-

dus liber Judieum cum Ruih, tertius Samuel, id

est, primus

et secundus Regum, quarlus Maiachim,

id est, tertius et quarlus Regum ; quinlus Isaias ,

sextus Jeremias cum Lamentationibus, seplinius

Ezeehiel, octavus liber duodecim

quo-

rum primus est Osée, secundus Joël, tertius Amos,

quarlus Abdias, quintus Jonas, sextus Hichoeas,

septimus Nahum,

niâs, decimus

decimus Malacbias. Tertio

novem, quorum primus

tertius Salomonis Proverbia, quarlus ejusdem

propbetarum

;

octa^ us Habacuc, nonus Sopho-

duo-

undecimus ^acliaiv-as,

Aggoeus,

sequuntur Hagiographa

est Job, secundusPsalterium,

Ec-

sextus Da- Hebraeos

clesiastes, quîntusejûsdem Canlicorum,

niel, septimus Paralipomenon , qui apud

est unus liber, non duo ; octavus Esdras cum Nehe-

mia ( est enim tolus unus liber), nonus Esiher.

Quîdquid aulem extra bos est (de\Teleri

loquor)

ponendum. Isti sunt bbri

ul

dicil Hieronymus,

qui

inter

apocrypha est

D

non sunt in canone, quos tamen

sunt

aliqui majoris

auctori-

Eccle-

Ecclesia ut bonos et utiles libros admiilil, non ut

canonicos, inter quos

et Macba-

boeorum talis, aliqui libri,

mînoris. Nam Tobias, Judith, liber

Sapientioe quoque

atque

siâsticus . valde ab omnibus

ues

superiûres

Sapienlia atque

probanlur ; ila quod

(lib. n, cap.

numéral inier canonicos, et de

Ecclesiastico dicit, meruisse illos

debere

Augustinus libro de doclrina Christiana

5)

1"

recipi

numerari. Et de libris Machaboeoium libro decimo oclavo (Cap. 51) de Civitate Dei loquens, et de Esdroe

in auctoritaîem, et inter propheticos

/

(a) Hanc divisionem probant Hebroei qui Biblia

sua ob id appellant N'3NWTSSÎÏ, id est, vig