Vous êtes sur la page 1sur 547

Aimon (évêque d'Halberstadt).

Saeculum IX Haymonis Halberstatensis episcopi opera omnia ex variis editionibus ineunte saeculo sexto decimo Coloniae datis ad porclum
revocata et diligentissime emendata. Praemittuntur Ebbonis Rhemensis Hartmonii monachi .... 1852.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLQGm

CURSUS COMPLETUS
8KB
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA.

OMNIUM SS. PATRM, DOGTOMM SGRIPTORUMQUE ICCLESIASTICORUM

AB MVO APOSTOLICQ AD INNOCENTII III TEMPORA


*
FLORUEBUNT;
REGUSIO eHROftOLOjGJCA
OMNIUMQUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESLE SJ3CULA,
JUXTAEDITIONES ACCGRATISSIMAS, INTERSE CUMQCE NONNOLLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQCAM DILIGENTER CASTIGATA;
DISSERTATIONIBCS, COMMENTARIIS LECTIONIBCSQCE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBCSOPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU^ TRIBUSNOVISSIMIS S.ECUL1S
DEBENTUR ABSOLUTAS
. DETECTIS, AUCTAJ
INDICliHJS.PARTIGULARIBCSANALYTICIS, SIVE
SINGULOS TOSIOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
. SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
INTRA.IPSUM
CAPITULIS TEXTUM RITE DISPOSITIS, ET
NECNOIt T1TUL85' SI.NGULARUM PAGINARUM MARGINKM
SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQCE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA",
OPERIBUS CUMDUBIISTUMAPOCRYPHIS, ALIQCA VEROAUCTOP.ITATE IN ORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPL1F1CATA;
DUOBUSINDICIBCS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCIHCETRERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATRCM INQUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNOINTUITU CONSPICIATUR;ALTERO j
SCRIPTURJE SACR/E, EX QOOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ETIN QUIBUS OPERCM SUORUH LOCISSINGCLOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRIPTUR/E TEXTUS COMMEN.rlSINT.
EDITIOACCCRATISSIMA, C.ETERISQCEOMNIBUS FACILE ANTEPO.NENDA,SI PERPENDANTUR 1 CHARACTERUM NITIMTAS
CHART.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQCAM COMMODA SIBIQCEIN TOTOOPERIS DECURSU CONSTANTER
SIMILIS,PRETIIEXIGUITAS, PR.ESERT1MQUE ISTACOLLECTIO, CNA,MKTHODICA ET CHRONOLOG1«A7 /,
SEXCENTORUM FRAGMENTORCM OPCSCULORUMQUE HACTENUS HIC 1LLICSPARSORUl/,_^
" ' PRIMUM ACTEM1N NOSTRABIBLIOTHECA , F.XOPERIBUS AD OMNES jETATES , / • f£p*
LOCOS,LINGUAS FORMASQCE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. / / —-
. 03
SERIES .SECUNDA, . , r\
IN QUA PRODEUNTPATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESL«LATI |K
AGREGORIO1UAGNO AD 1NNOCENTIUM III. VT
2lccur<mte %^. SDtigne, \£.
BIBLIOTHECJE CLERI DIIITIRIJE, V*
SiVB \
CUnSUUMCOMPLEVORUMIN SINGULOS SCIENTLEECCLESIASTICERAMOSEDITIONlV^

BINA EDITIONETYPIS MANDATA


PATUOI.OGIA EST, ALIA NEMPE LATINA, ALIAGUJ3CO-LATINA
.—
VENEUNTMILLE FIUNCIS DUCENTAVOLUMINA EDITIONISLATINjE; OCTINGENTIS
ET

UILLE TRECENTAGRJECO-LATINJE. MERELATINAUNIVERSOS AUCTORES TUMOCCIDENTALES,
TUM
ORIENTALES
EQUIDEM AMPLECTITUR; HI IN
AUTEM, EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUR.

PATROLOGI.E TOMUS CXVI.


IIEBBO, HARTMANNUS,ERMANRICUS, ERCHAMBERTUS..NITIIARDUS,AMULO, HAYMO.
HAYMONIS TOMUS PRIMUS. — CiETERORUM TOMUS UNICUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-V. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTADAMIIOISE, PROPE PORTAMLUTETI/E PARISIORUMVULGO/J/WtfKNOMINATAM
SEU PETIT-MONTROUGE.

1852
SJSCULUM IX.

HAYMONIS

HALBERSTATENSIS EPISCOPI

OPERA OMNIA

EX VARIIS EDITIONIBUS INEUNTE SiECULO SEXTO DECIMO COI.ONIJE DATIS


AD PRELUM REVOCATA ET DILIGENTISSIME EMENDATA.

PRJiMITTUNTUR

EB60MS RflEaiSSTS, HARTMANMMONACHIS. GALLI, ERMANRICIAUGIENSISMONACHI,


ERCHAMBERTIFRlSINGENSISEPISCOPI,NITIIARDl S. RICHARIIABBATIS,
AMILONIS EPISCOPILUGDUNENSIS,'

SCRIPTA QVM SUPERSUNT

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


BIBLIOTHEC/ECLERI UNIVERSffi,
SIVE
IN SINGULOSSCIENTI.EECCLESIASTICE
CCRSUUUGOMPLETORUM RAMOSEDITORB.

TOMUS PIUMUS.

VENEUNT3 VOLUMINA
21 FRAXCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


1N VIADICTAVAMDOISE, PROPEPORTAMLUTETIJEPARISIORUM
VULGODENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.
1852
ELENGHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUJE IN HOC TOMO CXVI CONTINENTUR.

EBBO VEL EBO Rhemensis episcopus.


Confessio Ebbonis. Col. 10
Apologeticum ejusdem. 11
Narratio depositionis ejusdem. 17
Ebbonis poematica. 21
HARTMANNUS S. Galli monachus*
Carmina. 23
ERMANRICUS Augiensis monachus.
Fragmenta de Grammatica.. 26
ERCHAMBERTUS Frisingensis episcopus.
Epistola de Translatione corpori6 S. Bartholomeei. Sl
Fraermentum ex Breviario regum Francorum et majorumdomus. 3i
NITHARDUS S. Richarii abbas.
De dissensionibus filiorum Ludovici Pii. 45
AMULO episcopus Lugdunensis.
Epistolae. 77
Opuscula duo. 97
Sententia? de pradestinatione. 105
Liber contra Judaeos. 141
HAYMO Halberstatensis episcopus.
OPERUMPARSPRIMA.— COMMENTARIA BIBLICA. 189
Explanatio in omnes psalmos. 191
Commentaria in Cantica aliquot. 695
Commentaria in Isaiam. 715

Ex U|iis MiUNli,au 1'elit-Monlrouge,


ANNODOMINIDCCCL.

EBBO VEL EBO

RHEMENSISEPISCOPUS.

NOTITIA HISTORICA IN EBBONEM.


(Flodoard.,Hist.Kccl.Bhem.)

Volfario successit EBO,vir induslrius et liberali- A SHOrestitutus est in regnum et honorem suum,
bus disciplinis eruditus, patria Transrhenensis ac Ebo propter hujuscemodi factum deposilus est ab
• Germanicus, imperatoris, ut fertur, Ludovici col- episcopatu pro infidelitalc imperatoris.
lactaneus, et conscholasticus, qui multis Ecclesiam Igitur Ebo posl hanc depositioncm suam in Cisal-
curavit instruere coramodis, el prsecipue artificibus, pinis fertur regionibus conversatuSusque ad obitum
quibus undecunque collectis sedes dedit, et benefi- Ludovici imperatoris , qui conligit anno incarnalio-
ciis muneravit. Mancipia vel colonos quosdam Ec- nis Dominicae840. Quoimperatore defuncto, Lotha-
clesix desertores tam per seipsum , quam per rius ab Italia in Franciam venit : cui Ebo ad Wor-
Radulphura vicedominum et Ecclesiae advocatum, matiam civitatem occurrit, eique Lotharius posl
apud judices publicos iegibus evindicatos etobten- aliquot dies sedem et dioecesim Rhemensem per
tos, ecclesiastico juri restituit. Quasdam quoque cdiclum imperiale resliluit.
res Ecclesias,atque mancipia, cum aliquibus perso- Cui restitutioni, quseSuessionishabita est, contra-
nis pro partium commoditale commutavit. Sed ct dixit synodus, asserens quod damnatus a se, atqne
imperialia super eisdem commulationibus prsecepta a quadraginta tribus episcopis, a minori numero re-
obtinuit. Ab imperatore quoque Ludovico litteras ad slitui non valuit. Quod edictum Rhemis Ebo se-
Robertum Comilera pro ecclesiasticarum rerum cum detulit, et apud ipsos et plures illud diversoe
defensione, quas quidam pervadere moliebantur, professionis et ordinis divulgavit, et in ecclesia
impetravil. Colonias vero nonnullas Ecclesia?, de- Rhemensi publice recitari fecit. lta eo tempore, quo
scriptis per slrenuos viros colonis eorumque servi- LothariusCarolum a regno expulit, et ultra Sequa-
tiis, ordinavit. r. nam fugavit, Ebo sedem Rhemensem post sex annos
Hujus praesulis hortatu Halilgarius, Cameracensis suaedepositionis recepit, et episcopale ministerium
episcopus, sex libellos de remediis peccatorum, et agere coepit. Sicque ordinationes celebrans, quos-
ordine vel judiciis pcenilentiaeconscnpsit. dara clericos ordinavit, et per totum circiter annum
Hic Ebo praesulpapam Stephanum cum Ludovico hoc episcopium lenuit : donec Carolus, resumptis
rege Rhemis suscepit. virihus, in Belgicam reversus est. Quod audiens
Orta denique simultate inter patrem et filium, Lu- Ebo, relicta sede Rhemensi, ad Lolharium profeclus
dovicumscilicet imperatorem et Lolharium, partibus cst, et in ejus farailiaribus mansit obsequiis : donec
filii favit, et cum cteteris episcopiscorripuit impera- una cum Drogone, Metensium prsesulo, Romam pe-
torem Ludovicum pro quibusdam erratis quaeei ob- tiit, ubi a Sergio papa reconciliari ac pallium sibi
jiciebanlur, quando filii sui comprehenderunt eum, tribui postulavit. Cui idem papa, communione lan-
et Lotharius adduxit secum patrem ad Compendium tum concessa, dare pallium renuit.
palatium, ubi eum afflixitcum episcopis el caeleris At Ebo Roma reversus, abbaliam Sancli Colura-
nontiuUisprimatibus, qui jusserunt ut in monaste- bani in Italia dono imperaloris Lotharii possedit,
rium iret, et esset ibi cunctis diebus vitsesuse. Quod donec legationem in Graeciamab eodem imperalore
ille renuens', non consensit voluntati eorum. Tunc sibi commissam exsequi detrectavit. Quocirca rebus
omnes episcopi qui aderant molesti ei fuisse nar- sibi ab imperatore quae datsefueraut ablatis, ad Lu-
rantur, et improperantes iUi peccata sua, abstule- dovicum regem Germanioedemigravit. A quo in re-
rnnt ei gladium a femore suo, induentes eum ci- gione Saxoniae quoddam episcopium promeruit :
licio. ubi et episcopali deinceps perfunclus est ministerio.
Itaque postquam Ludovicus ab oequivoco filio C

EPISTOLA EBBONIS AD HALITGARIUM.


(Vide Palrol.,lom. CV, col. 651.)

CONFESSIO EBBONIS.
(ApudFlodoardum,ibid.)

Ego Eboindignus episcopus, recognoscens fragili- Det puram ipsis confessionemdedi, quaerens reme-
tatem meam et pondera peccatorum meorum, testes dium pcenitendi, et salulem anima: meae, ut recede-
confessoresmeos, Aiulfumvidelicet archiepiscopum, rem ab officio et ministerio pontificali, quo me re-
et Badaradum episcopum, necnon et Modoinumepi- cognoscoesse indignum, et alienum me reddens pro
Ecopum,constitui mihi judices dclictorum meorum, realibus meis, in quibuspeccassesecreto ipsis confes-
PATROL. CXVI. 1
H EBBONISEPISCOPI RHEMENSIS 12
*»8 -sttm.®>seilicet Tnorfoitrt ipsrtSnt testes tklium Alam repetitfoneli sWtJ%ter^eMti6iiem aiieloriiate
succedendi et consecrandi subrogandiqne in loco canonica facere valeam, rnanu propria mea sub-
meo qui digne praeesse et prodesse possit Ecclesiae, scribens lirmavi. Ebo quondam episcopus subscripsi.
cui hactenus indigne prsefui. Et ut inde ultra nul-
i "II
, i ;"- i i

EBBONIS APOLOGETICUM.
(ApudAcherium,Spicil.tom.III.)

EBONisRhemensisarchiepiscopi,sanctsesedis apo- tempus, ut meliori tempori se reservaret, cum con-


stolicae legati pro conversione paganorum redemp- sensu episcoporum pontificali secessit a minislerio,
tionequc captivorum, ex consensuLudovici Caesaris, dum inter terrores et discordias ratio non sinil
loliusque palatinaedignilatis ejus direcli, postea qui immolare victimas, dicenle Domino : Si offers mu-
perseculionis tempore plurimovum episcoporum nus tuum ad altare, et recordatus [ueris quia frater
caHerorumque nobilium laicorum exsilia passorum, tuus habet aliquid adversum te, retinque ibi munus
Rhemensi ab ecclesia pulsus, septennique custodia tuum, etc. (Matth. v, 23.) Postquam vero Deus
pressus, hinc succedente Lothario Augusto revoca- Ecclesicesua; tranquilliora reddidil tempora, placuit
tus, publicaque ac auctoritate ecclesiastica reslitu- principibus et magistratibus ecclesiasticis, ut isdem
tus, assistentibus vel decernentibus magnis consuli- pastor ad debilum ovile reverteretur, et oves quas
bus pariter cum sanctis hic subscriptis catholicis compulsus reliquerat, tuendas reciperet iterum.
praesulibus, Drogohe archipalatino praesule, sancta- Quibus et ecclesiasticisdebitis negotiis ego Tbeo-
que unanimitate illi omnes isti concordes, Autgarius derictts, Cameracensis epiScopus,' assensum cano-
archiepiscopus, Amalwinus archiepiscopus, Audax nice praebens : sicut prius de illius discessu compa-
archiepiscopus, Hetti archiepiscopus, Joseph epi- tiendo dolui, ita et modo de illius reversione congau-
scopus, Adalulfus episcopus, David episcopus, Hro- dens, constitutiones has senicirumvel fralrum robo-
dingus episcopus, Gislebertus episcopus, Herminus rando subscripsi; quia talia saepe cohtigisse et in
episcopus, Frotharius episcopus, Badaratus episco- aliis ecclesiaslicis gestis legi.
pus, Hagano episcopus, Hrotgarius episcopus, Ado ^* Hrodhadus Suessionensis episcopus haecita simi-
episcopus, Samuel episcopus, Provocatus episcopus, liter roboravi.
Hrambertus episcopus , Rataldus Amalricus Hildemannus Belvacensis similiter.
vocalus episcopus, cum cseteris plurimis presbyteris Symeon Laudunensis similiter.
ac diaconibus, in Ingelenheim palatio publico assis- Erpwinus Silvanectensis similiter.
tentibus. His namque explicitis canonicaerestitutio- Raginharius Ambianensis similiter
nis, palalinis summis negotiis, comprovincialium Emmo Nomiomacensis similiter.
receptionis solemniter roborata vm ldus Decembris Folcwinus Taravanensis simililer.
exstitit principali in ecclesia et sancta sede Rhe- In nomine Domini nostri Jesu Christi Dei sum-
mensi, obviam ibi occurrentibus cunctis diceceseos mi, glorioso imperante Ludovico Caesare, cujus pri-
praesulibusaut missis, cum concivibusinclyiis, eccle- ma tempora regni quanquam valde coruscarent
siastica autpublica necessitate vel utilitate promotis, prospera, ultima tamen ejus concussa nimia adver-
quibus veniendi impossibilitas sola non restitit, ge- sitate divinam quasi indignationemillam passa, quam
nerali conventu congratulantes, hanc subscriptionem de novissimis temporibus vis semper terret evange-
publicam concordi unanimilate celebrata, priscorum lica, dicens : Tradet autem frater fratrem inmortem,
Patrum exemplis edocti rationabiliter ediderunt. _. etpater filium, et insurgent filiiin parentes (Matlh.
Haecita scribendo omnes subternotati antistiles x, 21). Multi denique hinc potenles expulsi sunt a
unanimiter praengentes sanxerunt. patria; episcopi quoque Dei, aliive ministri custo-
Dum non habetur incognitum, quod a pluribus vi- dias et exsilia passi; quidam eiiam utriusque sexus
detur esse compertum, qualiter Ecclesia haec maxi- nobiles laici ad monasticum habitum compulsi, ut
ma Galliarum sub regimine Francorum diversis saltem his ilagellis celeri castigatione compuncti,
perturbationibus, ac discordiis principum indigna- remedia salutis reciperent; quia quos blanda vitiavc-
tione violenta, his temporibus agitata vexalur; rat prosperitas, necesse erat ut dira purgaret adver-
unde et plurimi episcoporum vi propriis a sedibus sitas, ne ad tartaream vindictam divina ultro saevi-
expulsi, aut timore derelictis gregibus, diversis in ret majestas.
partibus exsulantur. Inter quos etiam Ebo archiepi- His etenim manifestis cognitis periculis, ego Rhe-
scopcfs Rliemetisis ecclesiae, raplus a propria sede, mensis EBOindignus episcopus, inter cseterosanxios
principuni indignatione violenti exsilio ductus est. tribus afflictus pressuris, i'd est, sublatis rebus
Unde et reductus sub custodia, ut periculum evade- omnibus, in ira vel custodia oppressus principis, in-
fret, ei furores persequentium miligaret, redimendo super et fessus aegritudinecorporis, sancto cum Psal-
15 APOLOGETICUM. 14
mista dicere non erubui: iniquitatem meam anwn-1 Aquam homicidium exsecravi, testante apostolo :
fiabo, et cogitabopro peccato meo (Psal. xxxvu,19); Qui odit fratrem suum, homicidaest (Joan. m, 15).
divinis flagellis monitus si in prosperis legem Domi- Eodem modomendacium respui, ut scelus pessimum,
ni neglexi, ad ipsam in adversis confugere debui; de quo divinilus habetur praefixum : Perdes omnes
ita ut, si quem per potentiam quondam injuste laesi, qui loquuntur mendacium (Psal. v, 7): quo scelera
hinc in angustns me loedentem ferre palienter de- offenditur Deus, decipitur proximus, perit et ipse
vovi. Si cui etiam aliquid indebite abstuli, ablatis propria necessitate dolosus. Quibus quidera aliisquo
mihi omnibus non contradixi, sed auferenti tuni- similibus formidolosissimis pestibus terrilus atque
cam, etiam et pallium reliqui. Si enim quandoque comp';nctus, non liete, sed devote corripiente me
unicum neglexi intmicum diligere, hinc et pro per- Domino ingemui, qui quos amat, arguit, fiagellat
secutoribus orare didici. Sicque humili satisfactione omnem fitium , quem recipit (Heb. xn, 6), sanclo
memetipsum accusans, furores persequentium miti- clamanle Apostolo : Cum judicamur, a Domino
gare, plus quam litigare decrevi; sancto instruente corripimur, ut non cum hoc mundo damnemur
Abraham, qui inter pericula a praelatione uxoris sei (/ Cor. xi, 32).
exuens, vim facientibus humiliter cedere magis, Ne igitur saevientesin me amplius peccarenl, Sal-
quam damnabiliter resistere elegit. Sanctus utique B J vatoris nostri evadendi usus sum argumenlo, qui in-
Apostolus non mihus eadem docuit, cum dixit: Non ter manus persequentium se abscondit, et exivit de
vosmetipsos defendentes, charissimi, sed date locum templo, neque periculis imminentibus disluli exire
irce(Rom. xn, 19). Inter divina siquidem verbera de templo, et secedere a pontillcali ofiicio, qui vio-
beatus Job non murmurare, sed orare atque confi- lenter triennio jam exclusus eram a debito sacrifi-
teri peccata maluit, cum anxius inter caetera mulla candi loco. Nam et apostoli lempore passionis ter-
lamenta dixit: Peceavi: quid faciam tibi, o custos ho- riti, non ritum sacrificandi, sed provida circumspec-
minum? (Job vu, 20.) Quibus mullimodis Patrum lione abdita tantum loca orationis quaerebant lati-
animatus exemplis, ductus eodem mundano im- tandi: quia raelus fratema cum discordia divina
petu, cerapulsus ad tribunal palatinum, non ad rile non celebrat charismata, etiam et teinpus lu-
synodalemsanctorura conventum, quo violenler non gendi non exposcit solemnia, sed polius evadendi
licet trahi, sed magis liberum canonice convocari remedia, dicendo : Confitebor adversum me injusli-
episcopum. Contigit tamen me in media muilitudine lias meas : et tu remisisti impietatem peccati tnei:
sanctorum aslitisse fratrum, hiemali vexatione diu- pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore oppor-
tina ibi afflictoram, quorum consoiatione piArecrea- tuno (Psal. xxxi, 6). In hoc ergo tempore opportuno
tus, iUamihi divinitus inspirata senlentia charitatis ^ sisancti pro remissione peccatorum laborant, pec-
praesto apparuit condolentium, sicut scriplum est : calores ulique ad confessionis remedia currere nori
Cum patitur unum membrum, compatiuntur omnia differant necesse est. Unde et nequaquam noxia,
membra (I Vor. xn, 26); quorum consilio adjulus sed potius saluberrima babenda est illa confessionis
tres mihi ex ipsis elegi secrelissimos adjutores, Aiul- meoepublica inscriptio, per quam perbibetur certa
fum videlicet arcbiepiscopum, Badaradum Modoi- peccatorum posse fieri remissio, dum lex pceniten-
numque episcopos, cum quibus de Salvatoris noslri tium, quse a mcerore incipit, ad gaudia merito con-
inslitulione peccatoruwque remissione diligenter con- surgit, divina dicente sententia : Qui seminantin la-
tuli, memor evangelici prsecepti dicenlis : Si offers crymis, in gaudio metent (Psal. cxxv, 6); neque
munus tuum ad altare et ibi recordalus fueris quia enim Dominus despicere aut damnare, sed potius
fraler tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi sanare atque erigere contritos corde legitur. Sub-
munus tuum ante altare (Matlh. v, 23). Hac igitur scriptionem ergo mihi in angustiis, nequaquam dam-
- aucloritate cernens, quia frater, quanto magis quia nationis sed potius ereptionis litulo edidi, quam non
priuceps meus commolus adversum me erat, reliqui convictus, sed valde coiislriclusperlnli, melius hic
munus oblationis raeaeante allare, el summa satis-, inserendam adnotationepublicapraevidi in teslimonio
faotione jam dictorum consensu confessorum vel veritatis, ne aucta aut minuta maculetur alicujus
iralruinsuccumbens propter [spem] recuperandi con- aemuliquandoque mendaciis, ut et quod tunc gestum
cordiam illatasomnes patienter suscepi injurias, et est secreto ereptionis argumento, hinc jam publico
puritate confessionis remissionem peccatorum ve- ubique discutiatur ab omnibus verac charilatis slu-
niamque, et non condemnationem percipere credidi, dio, et dum nullum ibi certum damnationis praafigi-
quia superbiam in me judicavi ut necem diabolicam, tur crimen, nullatenus ullum possit ultra pati con-
vanam gloriam, ruinam perpeluam : mundi hujus fusionis discrimen. Non noxia ergo, sed valde pro-
(quod est araalorum niundi) noxiam amicitiam, quse ficua habenda est lalis subscriptio, quae furores per-
divino testimonio ad Dei pertinet inimicitiam, in me sequentiura raitigavit, hiemales anxias vexationes
damnavi ut pcenam tartaream, sacra dicente Scrip- fratrum porrecta levigavit, me etiam ab ira perse-
tura : Qui hujus smculi amicus fuerit, inimicus Dei quenlium eripuit; insuper et secundum sanctarum
deputabitur (Jac. iv, ii). Fralris conviciuni, ut fatue Scripturarum aucloritatem mihi confitenti remissio-
dictum, lege evangelica deputavi ut gehennale sup- nem porrigil peccatorum, si perseveravero dirinilus
plicium : mendacium quoque vel odium non niinus casligatus certa in emendalioHc morum. Scripsi
15 EBBONISEPISCOPI RBEMENSIS 1«
utique in quo apud Deuih non corrui, sed potius hu- A\ nonnisi sine peccato quemquam damnare acquievit
mili satisfactione convalui, et haec ita vim facienti- (Joan. viu, 3) : quo pictatis exemplo compunctum
bus edita obtuii, quia certus sum, et scio cui credidi corde non morlificare, sed misericordiam magis
dicens : Ego Ebo indignus episcopus, etc. Vide con- quam sacrificium se vellc monstravit (Ose. vi, 6).
fessionem, supra. Publicanum siquidem seipsum accusantem non con-
Si quis vero per salutarem hanc in pressuris reper- demnavit (Luc. xvm, 13), sed magis justificavit,
tam conscriplionis formulam me damnandum decre- nec oppressit, sed extulit, cum non dixit: Qui te
verit, similiter et in omnibus scriptis meis me op- humiliat condemnabitur, sed exaltabitur (Luc. xiv,
primere poterit, in quibus nunquam me justifico, 11). Semivivum similiter prostratum non respuit,
sed semper indignum episcopum subscribens ubique sed procurandum sanctis stabulariis ligandi solven-
denuntio. Nec tamen me in bac eadem subscriptione dique potcstatem habenlibus commisit, et super
ullus violatorem aut mendacem deprehendere po- divina accepta denariorum reparandi munera com-
terit: quia nemo ibi postea utilior praefuit, sed sep- passione proprie condolere pro acternae mercedis
tenni ferme sub poenitenliaespalio, quo in sancta lucro comraonuit, dicens : Quodcunque supereroga-
Ecclesia peccatorura poenitentibus fieri solet remis- veris, ego cum rediero, reddam tibi (Luc. x, 30-35).
sio, patienter exspeclans, nemini consecrationis ibi B B Davidicaquippe compunctio momentanea, non deje-
dignitatem impedivi. Nolite ergo, dicente Domino ctionem sed recuperationem meruit. Sancti quoque
Deo nostro, condemnare, el non condemnabimini: in apostoli de promissa ac mentita in passione perse-
quo enim judicio judicaverilis, judicabimini (Luc. veranlia, post resurrectionem vero de stultitia, et
vi, 37). incredulitale vel cordis duritia increpati : Petri
Conscriptio itaque haecdiversis necessitatibus, id etiam negalio conlritione cordis purgala. Nequaquam
est, delictorum vel persequentium occasione con- damnalos hos, verum etiam correctos prislinisque
fecta, si adhuc scandalizanli alicui scrupulum gene- dignitatibus reslitulos non solum celebrat, sed po-
rat, universorum ibi quaesoverborum rationem dis- tius de reparatione lapsoruin iinilando glorialur ubi-
cutiat, in qua certo crimine invento, unde canorrica que gavisa sancta Dei Ecclesia. Moderna equidem
rite sequalur damnatio, juste precor; et non livide aucloritate palatina compulsos in angustiis ad mo-
'udicet proximum, dumque se aestimat slare, videat nasticum poenitentishabitum utriusque sexus Iaicos,
ne cadat, quia lividus judex festucam in alterius ilemque pace reddila redisse ad slatum saeculipristi-
quaerens trabem, in suo nequaquara sentit oculo. num manifestum est; quo eliam ritu nullura essc
Luce clariusnamque canonica fulget auctoritas, quod dedecus conslat, si offensus clericus post humilem
sicul sine certo crimine canonice nunquam dejicitur ^C salisfactionem sui debitum clericatum recuperat.
episcopus, ita nec absolulione spontanea, quanto Igitur tam manifestis Novi'ac Veteris Testamenti
minus violenla alterius sub custodia non licet rece- divinis nobis ostensis beueficiorum exemplis, ad jam
dere episcopum sine concordi praesentia, vel con- dictam vulgo nolam satisfactionem humilem me
seusu civiura subditorum. devotus obtuli, eo quod recuperationem magis quam
Praevalet ergo merito in omnibus his ecclesias- damnalionem unquam ab initio semper humilis me-
tica repetitio supra quascunque alias adinventiones ruit salisfactio. Postquam vero perseculionem suc-
violentas aut libitas, sua magis quam Jesu Cbristi cedente offensi principis glorioso haerede Lothario
quaerentium. Juste ergo judicanlur omnia irrita, Caesare, mox mihi ecclesiastica reslituta est concor-
quaecunque non fuerant aucloritate canonica undi- dia, et vacantem Ecclesiara, quam quondam violen-
que fulta. Fidissimus denique tot talibusque praesi- ler amiseram inveniens, non praesumptive, sed repe-
diis ecclesiasticis ac stalutis praesentia et aeterna tentibus ibi sanclis ordinibus debite septennem fere
quaesiviremedia, dum nimis tacendo in tempore Io- post satisfaclionem recepi, assistentibus cum prin-
quendi,uimisqueloquendo in tempore tacendi, inter cipe magnificis praesulibus plurimis, quorum aucto-
caHera memetipsum noxia reprehendi contagia, divi- .- rilate omnium revocatus, hanc annotationem futuris
nam majestalem implorans, ut ponat ultra custodiam temporibus recitandam, scriplis his memorabilibus
ori meo, et ostium circumstantia; labiis meis. Ne de- in universa Ecclesia Dei catholica manifestam fieri
clinel cor meum in verba malitim ad excusundasex- placuit, et sinistras opiniones falsorum fratrum hac
cusationes in peccalis : sed corripiat me justus sem- certa veritate prolala delere, sanctis verisque fratri-
per in misericordia (Psal. cxi., 3, 6). Cum enim nec bus in his omnibus satisfacere decuit, et plus de
justum nisi in misericordia sinat corripere divina gratia recuperalionis congaudere quam de nequitia
potentia : quomodo peccator peccatorem damnare daranationis dolere, suggerens (sicut oportuit) festiva
licite poterit divina sine vindicta ? Dominus utique haecreslitutio Deo dignis posteris procurabit.
dominantium meretricem legalibus pcenis dignam,
1? DEPOSITIONISNARRATIO. 18

NARRATIO GLERIGORUM RHEMENSIUM,

.Qualiter EBBORhemorum archiepiscopus, cruod in Ludovicum Piura imp. conspiraverat,


ab episcopis depositus anno 835, et post ipsius Ludovici mortem sedi su» restitutus, ac
deinde iterum dejectus est.
(Duchesu.,Script.Ber. Franc.)

Deserente omni populo Ludovicum lmperatorem, Aremedium pcenitendi, et salutem animae mese, ut
et transeunte ad filium ejus Lotharium, Ebbo eliami recederem ab oflicio et ministerio pontificali, qno
episcopus inter eos ad eumdem se contulit Lotha- me recognosco esse indignum, et alienum me red-
rium. Qui scilicet Lotharius vemens per imperialiai dens, pro realibus meis, in quibus me peccasse se-
palatia, adduxit secum patrem suum usque Suessio- creto illis confessus sum, eo scilicct modo, ut ipsi
nis ad monasterium S. Medardi; ibique hortantibus sunt testes alium succedendi et consecrandi subro-
et jubenlibus caeteris episcopis, seu primoribus gandique in loco meo, qui digne praeesse et prodesse
rcgni, coactus est Ebbo, quia in dicecesi ejus erat, possit Ecclesiae,cui hactenus indignus praefui; el ut
illi iraponere publicara poenitenliam. Unde nimiam inde ultra nuUam repelitionem aut inlerpellationem
trl perpetuam ejus incurrit offensam. Inde vero plu- auctoritate canonica facere valeam, manu propria
rima pars proccrum ac populi verterunt se iterum mea subscribens firmavi. > Quorum testium vel con"
ad jam dictum imperatorem, deserentes ejus filium fessorum testimonium in successione et in conse-
Lolharium, et restituerunl eum in imperiura apud cratione alterius nullus unquam requisivit, cum
monasterium S. Dionysii. Morabatur autem tunc eliam unus eorum, Badaradus scilicet, *in restitu-
temporis Ebbo episcopus in monasterio S. Basoli, tione Ebbonis fuerit.
infra parochiam Rhemensem, claudus utroque pede, B '. Finito autem concilio, reductus est sub arcta
et nimia afflictus infirmitate. Timens vero quia nec cnslodia ad eumdem, Sancti scilicet Bonifaciimona-
cum Lolhario exire poterat, nec animura imperato- steriuin. Post aliquantum vero temporis, commen-
ris adversum se quidquam emollilum habebat, ne, datus est similiter ad custodiendum Freculfo Lexo-
sicut tali turbine furoris fieri solet, a levibus et viensi episcopo, imle eliam Bosoni abbali in mona*
indisciplinalis hominibus, quasi pro fidelitate domni sterium Sancti Benedicti, sub cujus manu exsulabat
imperaloris perderetur, jussit se deportari ad quem- quando dominus imperator viam totius ingressus es*
dam fluvium nomine Matronam, qui propius erat, et carnis. Defuncto autem imperalore, reductus est a
mitti iu navira, atque Parisius ad quamdam deduci jam dicto Bosone abbate ad Lotharium, et obviavit
cellulam cujusdam Reclusi, sperans ibi tute posse ei apud Ingelenhaim. Ubi congregata synodo aucto-
manere, usque dum aut animum imperatoris quo- ritate apostolica et praeceptione Lolharii imperato-
quo modoplacare poluisset, aut recepta sanitate ire ris, apud eam restitutus est ab his episcopis, Dro-
post Lotharium valeret. Audiens vero doinnus impe- gone episcopo, Hecti archiepiscopo, Otbgario archie-
rator eum illuc transfugisse, misit, et jussit eum piscopo, David archiepiscopo, Amalwino archiepi-
deduci sub custodia ad Voldam monasterium Sancti scopo, Joseph archiepiscopo, Andaux archiepiscopo,
Bonifacii, ibique servari, et post biennium adduci'C Adalulpho episcopo, Erminio episcopo, Badarado
ad Teotonis-villam in parochia Mettensi, ubi erat episcopo, Aganone episcopo, Samuel episcopo, Ro-
placitum imperatoris publicum. Praesentatus au- dingo episcopo, Frothario episcopo, Gisleberto epi-
tem concilio cpiscoporum, aceusatus est ab impe- scopo, Adone episcopo,Hraniperto episcopo, Ratulfo
ratore, atque diu nimiis terroribus maceratus, inito vocato episcopo, Harcarrio vocato episcopo, Amal-
tandem consiliocum caeteris coepiscopis et fratribus rico vocato episcopo, Bosone abbate ex monasterio
suis, quia episcopus nec archiepiscopus suis omnibus Sancti Benedicti, cum aliis quampluribus abbalibus,
bonis exspolialur, subque custodia tentus, et ab ec- presbyteris atque diaconibus. Remissus est aulem
clesia sua sequestratus, in synodo apostolica auclo- a jam diclo imperatore Lothario, seu a praefalocon-
ritale non convocata, neque ejus legatione roborata, cilio, ad sedem propriam, Rhemensem scilicet ecele-
damnari nuUatenusjuxla decreta sanctorum Patrum siam. Ad quam veniens vm ldus Decembris, rece*
potuisset, nec diutius in talibus torqueretur, et etiam ptus est ab episcopis suffraganeis suis, Rothado
sanus corpore iram maximi principis quocunque episcopo, Simeone episcopo,Lupo episcopo, Erpuino
modo declinaret, coaclus scripsit libeUum hunc : episcopo, una cum legalis omnium aliorum episco-
<EgoEbboindignus quondamepiscopusrecognoscens porum Rhemensis diceceseos, qui variis detenti in-
"
fragiUtatemmeam et pondera peccalorum meorum, firmitatibus illuc corporali praesentia occurrere non
testes et confessores, Aiulfum videlicet archiepisco- valentes, suam tamen per ecclesiasticos legatos et
pum, et Bradaradum episcopum, necnon et Modoi- excusatorias litleras illi exhibuerunt praesenliam.
num episcopum, constilui mihi judices delictorum Insuper etiam a canonicis et raonachis, atque corre-
meorum, et puram ipsis confessioncm dedi, quacrens gionalibus Iitteris totius dicecesis, cum infinita mul->
19 EBBONISEPlSqQPI RBEMEN6IS 40
timdirre wtrhisque sexus, qui omnes cum ramis pal-- A Hirmiufredumpreshylerum, postea vero Belvacensis
marum et cereis. ardentibus, laudesque Deo intimisi ecclesiaeepiscopum. Sinislra aulem manu sustinens
ex cordibus et excejsissimis voeibus proclamantes,,: eura Siuieon episcopusj similiter suae partis Erpui-
longe ei ab ecclesia obviaverunt, et usque ad ec- num episcopum, et Yitaum [Jutaum] Cameracensis
clesiam indesinenter psallentes eum perduxerunt. ecclesise chorepiscopum. Et sic ad sancturo altare
Tuhc oratibnecompleta, silentioqueimposito, ascen- cum eo procedentes, ad propriam sedem eum dedu-
dit Rothadus episcopus ambonem, ducens secumi xerunt, atque cum eo cuiicti sedentes, in omni pon-
Ingobertum monachum, et primo allocutus est gau- tificali ofiicio ipsa die ei communicaverunl. Fuerun*
denti plebe de desiderabili reversione proprii pasto-: autem per longum spatium ejus exsulatus ordinati
ris, et qualiter reslilutus a sanclo concilio, seu ab episcopi eo absente, Simeon episcopus, Lupus epi-
imperatoie Lotliario, eis remitlebatur. Et jussit scopus, Erpuinus episcopus; quod omnimodis san-
Jngoberlum monachum alta voce ipsam ejus restilu- ctissimis prohibetur canonibus. Qui completa cum
tionem legere. Dederunl eliam praesenteomni eccle- omni gaudio et lsetilia consecralione et solemnitate
sia legati episcoporumunusquisque assensum proprii sacrificii praesenteomni Ecclesia deprecati sunt eum,
sui episcopi et plebis scriptum : qui omnes ecclesise ut ipsius aucloritate eorum stalueretur ac roborare-
ab Ingoberlo monacho publice relecti sunt. Ad ulli- B tur ordinatio. Qui benignissime eorum preces obau-
mum dedit Iutaus [Vilaus] chorepiscopuset vicarius diens dedit eis publice coram sacrosanclo allari
Theoderici episcopi assensum infra scriplum. Quem annulos et baculos suaeaucloritatis in confirmatione
idcirco hic prae caeteris inseruimus, qualinus in eo eorum ordinationis, et aUoculus est de eis omni
et. res ges,ta lieet breviter comprehensa liquidius Ecclesiae,ut scirent universi se in charitate, quae ex
cognosci possil, et consensus eorum qui prsesentes Deo est, eorum ordinationi consentire, absque sub-
adesse non valuerunt in resiilutione ejus, manifestius sistere.
inteUigi. <Dum non liabetur incognilum, quod a Postea vero accipiens auxilium et legationemjam
pluribus videtur esse coinpertum, qualiter Ecclesia saepe fati Lotharii imperatoris, ad limina beatorum
haecmaxima Galliarum sub regimine Francorum di- perrexit apostolorum, non satis habens in restitu-
versis perlurbalionibus ac discordiis principum in- tione sua sine apostolicaesedis auctorilate, consensu
dignatione violenta istis temporibus agilala vexatur. tantorum episcoporum, et aliorum bonorum homi-
Unde et plurimi episcoporum a propriis sedibus num. Ubi a piissimo ac spirilali palre Gregorio,
expulsi, aut timore dereliclis gregibus diversis in domnovidelicet apostolico,benignissimeest receptus
parlibus exsulantur. Inter quos etiam Ebbo archie- ( et apostolica auctoritate plenissime restitutus, siculi
piscopus Rhemensis ecclesiaeraptus a propria sede, penes nos habemus. Postreraum denique funclos
principum indignatione violenta in exsilio ductus pacifice plus quam biennio omnibus episcopalibus
est. Unde et reductus sub custodia, ut periculum ofliciis,vocavit nos jam ssepe fala maler Rheniensis
imminens eyaderet, et furores persequentium miti- ecclesia ad gradus ecclesiaslieos, ad quos, Deus
garet, redimendo lempus ut meliori se tempori re- novit, noi) importune nos gessimus, sed electione
seryaret, cum consensu episcoporum pontificali se- Kiinistrorum Ecclesiae, magislrorumque nostrorum
cessit a ministerio, dum inter terrores el discordias acclamatione, etiam atque oblatione totius Ecclesiae
ratio non sinit immolare victimas, dicente Domino: delati sumus. Posl haec vero dividenles inter se
Si offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus regna palerna, Lotharius iraperator ac domnus no-
fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, ster Carolus gloriosissimus rex, devenit jam saepe
xelinqueibi munus tuum, et caetera. Postquam vero dicta maler nostra Rhemensis ecclesia in partem et
Deus Ecclesiaesuae tranquilliora tempora reddidit, ditionem gloriosissirai' regis Caroli, cum quo erat
placuit principibus et magistratibus ecclesiaslicis, ut gratissimus acpotentissimus Fulcho abbas, qui ipsam
isdem pastor ad debitum ovile reverteretur, et oves ecclesiam domni Ludovici imperatoris antea presby-
quas, compulsusreliquerat, tuendas idem reciperet. Q ter obtinuerat, et gratia ejusdcm regis, cum quo
Quibus et ecclesiasticis debitis negotiis, ego Theo- erat, iterum adeptus est eam. Cujus impetum alque
dericus Cameracensis episcopus assensum canonicis furorem metuens jara saepe diclus Ebbo episcopus,
praebens, sicut prius de illius discessu compaliendo quippe qui nedum cum eodem rege paciflcatuserat,
dolui, ita modo de ipsius reversione congaudens, cum Lothario, qui primitus adhaeserat, remanendo,
constitutiones has seniorum vel fratrum roborando secessit, et cum eo moratus, timens quia nullatenus
gubscripsi : quia talia saepe conligjsse et in aliis suam adipisci posset paciflce sedem, apostolica au-
geslis ecclesiaslicis legi. > His ita peractis, iterum ctoritate et consensu episcoporum, dono etiam Lu-
reboanlibus signis, et vociferante omni Ecclesia, Te dovici regis Germaniae adeptus est pro temporc ipse
Deum laudamus, ductus est jam saepe diclus Ebbo vacans vacanlem sedem Hiltinesheim, aspirans sem-
episcopus in vestiarium, et indutus episcopalibus per ad propriam sedem. Quam siquidem a domno
vestimentis, simililer etiara alii episcopi,et processe- Carolo rege, licet valida pedum infirmitate gravare-
runt cum eo ad celebrationem Missae.NamRothadus tur, repelisse multorum testimonio comprobatur.
episcopus dextra manu eum sustentans, habuit suae Unde necessitate compulsus, ad praedictamsedem
partis Lupum Calalauneusis ecclesiaeepiscopum,et Hiltinesheim revertens, secundum restitutioncrq
91 POEMAIIA. 22
apostolicaesedi$ episcopali officio functus usque in A nire meruit. Illis autem lta contendenubus, nos
finem vitae immutabiliter fuisse convincilur. Ubi semper humi.Uj^ «H paeiike nostram sustinendo
inter caetera multa bona, diversas etiam fecit ordi- portavimus ignominiosam;dejectionem.,.
naliones, quaeabsque ulla unquain reprehensione ab Defuncto antwnjam <Uctoordinatore nostro mense.
omnibus-Deoamabilibusgaudenter amplexanliw. Martio, statim obtinuit dominus noster Hincmarus
Interea vero unusquisque nostrum in suo ordine apud Carolun»regem, ut convocaret synodum Sues-
pacificeministravit, atque vum omnibus ad eamdem, sionis apud monasterium Sancti Medardi, et jussit
matrem Ecclesiamconfluentibus,tam episcopisquam nos fere tunc temporis quatuordecim numero pre-
etiam regibus, alque cunclis potentibus, communi- sbyteros et diaconos.illuc ire, promittens se de no-
cavit: donec jam supradictus Carolus rex eamdera bis misericorditeo tractaturum. Qui renuentes, et
ecclesiam longoposl tempore reverendo viro Hinc- humiliter deprecantes, ne nos illuc ad majorem no-
nia'roguberhandamcommisit. Qui statim post ordi-""' stram confusionem ire facerel et dejectionem, non
nationem suam nobis infestus ministrare prohibuit. audivit, sed polius magistris nostris praecepit, ut
Cui cum hurailiter culpam nostram abjectionis quae- omniraodis nos illuc ire facerent: quod et fecerunt.
rendo interrogassemus,nullam nobis culpja.ni. ohjicere Yenientes aulem illuc,, praecepitnobis dare libellum
voluit, sed tamen a propriis ofliciiscessaje pAecepijt.&
Biproclamationis : quod mijiime volebamus, scientes
Qui autem ab ecclesia Rbenierisiex nobis recedere jam ex parte, sicut et pOstea manifestius cognovi-
pro hac eadem interdictione noluerunt, absque ulla mus, quid de nobis tractabatur. Tamen licet coacti,
contradiclione poslea semper ministraverunl. Unde dedimus caeteri, excepto uno, qui, priusquam Ebbo
qnanta jurgia et contentiones inter eum et nostriim removeretur, litleris canonicis tradilus est Liutado
ordinatoremjam saepisgimedictum Ebbonem exsti- Vincentiensi episcopo, et postea licentia et depre-
terint, longum est litteris comprehendere, quia quod catione ipsius nobiscum ordinatus. Ipse" enim erat
expetierat consequinequivit. Obtinuit enim tandem cum Carolo rege, et nullatenus ad synodum venit :
apud piissimum Leonem papam, ut daret ei judices quippe cujus proprius episcopus ibi non erat. Sed
suse vicissitudinis, Drogouem,episcopum,Olgarium ,nec ipse, siculi et nos, adsynodumcanonice vocatus
archiepiscopum, Hecti archiepiscopum, et Gunbal- adveneral. Ideoque suum nomen illuc scriplum non
dum archiepiscopum.Undeet litieris jam dicto Hinc- misit, licet dicatur scripsisse in libello a nobis vo-
maro miiteus praecepit, ut eis suam vicissitudinera lenti praeceptionesubscripto, et per Sigloardum, et
habentibus ad causas reddendascontra Ebbonem se Leutonem, atque Isaac, illuc transmisisse : quod mi-
Treveris prsesentaret. Quod minime, variis interve- nime fecit. Dato autem libello, surgens dominus
nientibus occasionibus, ad effectum pervenit. Ista G C noster Hincmarus archiepiscopus elegii sibi judices,
quaeinter haecduOsigna habehliir, ab ipso monacho Wenilonem archiepiscopum, Amalricum archiepi-
et ab his qui intecfuerunt audivimus: nos tamen ipsi scopum, Pardulum quoque episcopum suum suffra-
non vidimus. t Similiter eliam ut fertur, sicut audi- ganeum, commendans ei etiam locum suum. Jussit
vimus quando pallium ab apostolica auctoritate autem nos eligere, qui jam ab ipso solo, si fas est
isdem Hihcmarus peliit, non antea impetrare potuit, dicere, noncanoniceexcommunicatieramus. Manen-.,
quam ab Ermenardo quodam Orbacensi monacho tes autem in hac maxima tribulatione, timentes (\\wd
euleni sanclse Romaiw».saU*..sactamen10 firmatum si non eUgepemus,suparbiab et, aiw)g»»tiao.4opuii^
est, Ebbonemjam saeculo decessisse; cum adhuc, retur; si autem eligeremus, nullatenus nobis pr.ofu-
licet senectuteet variis infirmitatibus gravatus, su- * tnrom-sciebamus, cum omnia violenter nobis extor-
persles tamen, sedem Hiltinesheim pacifice regeret quebantur, quia scilicet nos proloqui neqnaquam
ac gubernaret. Sed lamen iu ipshrapostolicaeaucto- cedebat, vqi',cc»ndc|mnaliionis praejudicium, vel evo-
ritalis litteris, quibus eidepi Hiucmaro usus pallii catio non legalis ad synodum. Judices etiam, qui
concessusest, caute, ut in scriniis sanciae matris erant nobiseligendi, quoniam non interposita tem-
RomanseEcclesiseinveniri potest, insertum legitur: , poris dilatione, verum subitae necessitudinis inter-
Concedimustibi usum pallii, salva tamen conten- "•*'pellatione essent eligendi; cum secundum legum
tione quse inter te et Ebbonem habetur. i Ad quam constitutaper temporis spatium eligijudices debeant,
contentionis litem finieodafn, nuHo imperio, nulla ut possint dibgenter edoceri qujbus de rebus sint
unquam auctoritatis praeceptioneisdem Ebbo perve- judicaturi.

EBRONIS POEMATLA.
(Flodoatd.,Hlst.Eccl.Rhem.).

I. Hac in sede papa magno : tunc et Ebo pontifex


Fundamenta renovavit cuncta loci istius,
Inscriptioquam Ebboprafixit ecclesimSanctx Petri. Urbis jura sibi subdens praesul auxit omnia.
LudovicusCsesar factus coronante Stephano
25 ERMANRICIMONACHIAUGIENSIS 24
II. A Proximum ruinselocum renovandi cupidus.
Epitaphiummatris Ebbonis. Decem ferme nuper annos simul hic peregimus
Meaforte si requiris temporisinitia, Ebo rector, ego mater Himiltridis humilis,
Scito Caroli fuisse regni sub primordia : Fundamenla sedis sanctaepariter ereximug,
Ludovico triumphante dies fluxitultima. Deo debitum laborem dum gerebat pontifex:
Rhenus priinos lavit mores, alveus Germanicus; Fessa quietem quaerebam. Ecce sub hoc tumulo
Huncnutrivit et secundos Liger, amnis Gallicus; Quinto me September mensis Kalendarum rapuit.
Sequana fovit jumentam, sordes sordens Vidula. 0 viator, eslo cautus semper ab excessibus.
Praesulerat urbis hujus mihi natus unicus : Fateor non profuisse ut debui, dnm potui,
Idem me conduxit sibi sociam laboribus, Veniamdic pro vindicta da Deus peccantibus.

ANNODOMINIDCCCL.

HARTMANNUS

S. GALLI MONACHUS.

NOTITIA HISTORICA IN HARTMANNUM.


(Fabric, Biblioth.med. et inf. Lat.)

HARTMANNUS, monachus S. Galli, quem tempore B theca Patrum edit. Lugdun., lom. XXVII, pag. 509
Grimaldi abbatis et Harmoli, hoc est circa annum seq. Confer quaeex ms. BibliothecseHelmstadiensis
850, claruisse tesialur Eckerhardus in Vita Notkeri proferuntur a PolycarpoLeysero in Historia poeta-
cap. 15 (o), consiliomagnum, quililaniam, sanclus rum medii aevi,pag. 263. Abillo Hartmanuo Eckhar-
humili prece, texuit, et melodiam fecerat. Litaniam dus ibidem dislinguitHartmaunum juniorera, cujus,
illain inter alios Hartmanni sacros hymnos edidit inquit, et Waltmanni melodias, ipsi quales fuerint,
Canisius tom. Vantiq. Lect., parte n (editionisnovae non celant: opera enim illorum multa per Eulesiam
tom. II, parte m, pag. 192), recusos inde in Biblio- clara exslant.
(a) Canis., tom. III, edit. Basnagianae,parle n, pag. 562. Adde tom. UT,parte m, pag. 187.

CARMINA HARTMANNI.
(Vide Patrologicetom. LXXXVII, col. 30 etseq.)

ANNODOMINIDCCCL.

ERMANRICUS
AUGIENSIS MONACHUS.

NOTITIA HISTORICA IN ERMANRICUM.


(Fabr., Biblioth.med.et inf. Lat.)

ERHENRICCS, sive Ermanricus, Walafridi Strabo- C ( Analectorum, pag. 329 (edit. novse in f» pag. 420-
nis abbatis Augiensis discipulus, monachus ipse 422). Opusculumbreve, quod de inceplioneAugien-
Augiensis,post Walafridum anno 849 exslinctura, sis cainobiiet fratrum ibidem Deo faraulantium Vi-
scripsil librum de Grammatica ad Grimoldum archi- ta, ad Gozbaldum episcopummisisse se Ermenricus
capellanuin. Ex eo fragraenta, in quibus multa de testatur, nemohactenus in lucem protulii.
vtris UlustribusS. Galfi, edidit Mabillonius tomo IV
25 DE GRAMMATICA. 26

FRAGMENTA
a
U MBR9 ERMANRICI DE GRAMMATICA
AD GRIMOALDUM
ARCHICAPELLANUM,
176»multa de viris illustribus S. Galli.
(Mabill.,Vet. Analect.)

Diusanemihipertractanti.praeceptorumdoclissime, \j bis tam limpidum atque salubrem totius boni fontem


quo primo exordium adipiscendae dilectae amicitiae concessit, unde cuncta pacifica et utilia semper hau-
vestraecaperem , inter multa animo opposita occur- rimus, haustumque ipse omnibus ad se properanti-
reruntmihi duo magna luminaria : luminare majus, bus indeficiens praebet et cupit hauriri.
quo illuminamur ut diligatur Deus, et luminare mi- Sed eheu! idem ipse tam labilis fons ne late flue-
nus unde proximus : ad quaepraecepta caeteracohae- ret, quam ssepemachinamenlis quorumdam tam pri-
rent, veluti etiam nomini et verbo, in quibus perso- vatorum, quam etiam ethnicorum scu externorum
nam lenemus et actum, caeteraepartes omnes invi- hominum dispendio obstruitur, eremus prodit, ac
cem appendent. Cum enim non ignoro te tam in poe- bestise loquuntur, donec restagnatus in sese, et non
mate quam in omni arte priorum adprime cautum, sine periculo sui patientissiine se exedebat, Deoque
in lantum, ut interdum cothurno comico, aliquau- eum protegente armis rempublicam defendebat: in
do vero veste septemplici, quam Sophia sibi suis cujus etiam laribus tu ipse veluti fldelisJola conver-
manibus texuerat, indutus mirifice procedis. Prseter satus, latusque dexterum observans, nostri melius
haecetiam gemmis omnium virtutum adornatus, hu- quam incomparabilis sit ejus pietas, virtus et inge-
militate prsecipuus, justitia temperans, fortitudine nium, aliarum gentiura Iegibus ! quippe qui in Deo
serenus, prudentia cautus, lemperantia modestus, B I solo potentiam possidet, et copia divitiarum ejus est
'
zeio Dei fervidus, patientia lenissimus, in adversis sapientiaedecus. Quippe aliis sophia, ut dictum est,
Isetissimus, in prosperis humillimus pares.4Et non impar, avo tantum partc censore judicatus : quate-
immerito his virtutum alis caeteros praecellis : quia nus eo superstite habeas, unde ingenium grandsevo
primo aetatis flosculointer aulicos beatorum Augu- jam senio fessum exacuas, et seu Carolum optimum
storum mores decenlissimos enutritus es, tam dog- prae oculis habes, nil sit vel quod doleas, vel perti-
ma totius discipUnae, quam normam recle vivendi mescas. Sed hocclatius alias.
ab eis didicisti, qui in omni imperio cum Deo sum- Cseterum, mi charissirae didascale, ne me longius
mi fuere. ab inccepta via egressum objurges, redeo demum ad
Sed et hactenus rivo jucundissimo ac in omnivir- id, quo omnes virtutes spectant, hoc est, ut primo
tutum stemmate praefulgidoex primoribus fontibus diligamus Deum el Dominumnostrum ex toto corde,
totius Europaeemananti cohaeres, Ludovico scilicet et ex tola anima, et ex tota mente, qui est aeterna
dileetissimo regi nostro, qui licet angustiori limile pulchriiudo, seterna dulcedo, seterna suavitas, seter-
terrarum, virtute tamen vincit Herculem centauros na fragranlia, seterna jucunditas, perpetuus honor,
dontinantem, et agilitate Ulyssera. Interroga Scla- indeficiens felicitas. Dein dUigamus proximos nos-
vos in gyro, et non miraris epitoma meum. Habe- ^ tros tanquam nos ipsos.
mus denique nos, ipsius alumni pauperculi, in eo- Postea auctor agit deanima etratione; tum subdit:
dem rivo majores copias Scylhico Canai formasque Haecidcirco, de animse statu vel substantia, tam
ipsas Nilo prseferentes. Ei gratias referimus, qui no- lateprotuli, ut sciant legenles, qui se Deum diligere
* In bibliotheca Sancli Galli libellus cujus frag- deest libellus, queni de incosptionemonasterii Au-
mentadamus exstat cum hoc titulo: Orditur epistola giensis, et de Vita ejusdem loci monachorum a se
Ermenrici episcopi ad domnum Grimoldumabbatem scriptum Ermenricus sub finem superiorum fragmen-
el archicapellanum. Codex auctoris aetate scriptus torum dixit.
est, id est ab annis octingentis : quo tempore Sancti Homerus poeta, cujus mentio fit sub finem, est
Galli monasterio praeerat Grimoldus, qui illius cceno- Grimaldus magister, cui Waiafridus Strabus carmen
bii regimen iniit anno 841, teste Ekkehardo. Libelli quoddam inscribit, de Grimaldo magistro, quem po-
titulus primaria manu exaratus est praeternomen stea Homerum appellat his verbis :
episcopi,seciindaria, sed ahtiqua, manu ascriplum.
Ermcnricus hic fuit monachus Augiensis, alius ab Quamvissubter agas regum tabulariavitam,
Ermenrico monacho Elewangensi. Porro ex his frag- Konte pratereo, specubusnelatebis, Homere.
menlis inler alia inielligimus, Walafredum Augien- NovinamqueSicanatibi speleaplacere,
sem abbalem, cujus mors in anuum 849ex Hepidanno Solusubi inensisHusarumet amorefruaris.
et Hermanno incidit, obiisse in legatione, quam jussu D
I Itaque alius fuit Homerus iste Angilberto abbate
Ludovici Germaniaeregis ad Carolum ejus fratrem, Centulensi, cui hoc nomen ascriplum est: alius item
cognomenio Calvum, susceperat. In prsdiclo codice a Grimaldo archicapellano.
27 ERMANRICIMONACHIAUGIENSIS 28
profitentur, quod ita eum diligere debent vcluti tu A sine dubio domicilium proprium habet, quse etsi pro
diligis, ex fota videlicel"anima, id esfcum raliorie, tempore aliquanto in atiis locis commorata fuerit, et
et cum omnibus sensibus suis, fidefirma, spe certa, particulatim se ibi oslenderit, hic tamen semper cum
charitate perfecla ; credens in eum, sperans in eum, . filia et ministra tola consistit.
diligens eum a quo omnia, in quo omnia, et per Nec est adventantium hospilum ullus, cui ab his
quem oraniasunlbonaf, atque permanentia. Iribus non occurratttr. Sunt enim jugiter simul in-
Ob cujus amorem, licet habitu boereas, animo ta- dissolubiles, ut funiculiis triplex, et inter omnes
men spernis praesens sscculum, copiens dissolvi et sparsse, integne tamen unum omnibus ministerium
esse cum Chrislo : terrena atque temporalia magis praebent. A cujus scilicet charilatis uberibus suxit
agens ex debito, quam ex intentione ; misericdrdiae domnus Engilpertus largitatem, et ingeniosissimus
operibus dediius, hospitalitate praecipuus, Dei ser- Heriuiodus benignilatem : ambo tam Deo quam ho-
vitio intentus, omne quod ad cultum.vel ad retigio- minibusdignissimi, tibictiam dominocharissimo per
nem divinse pietatis pertinet, quod GrseciSsoo-sSsiav oinnia fidelissimi, ceu auvea candelabra lucent in
vocant, suminopere colis. Sacerdotes Clirisli diligis, domo tua ante Deum, Nec nocct si unius lux paulo
vasaque sacrarum aediumresiauras, monasteria. vi- ferventius ardet, alterius vero lenius, et ob hoc lon-
sitas, ac visilata paterno affectu disponis, et sequa- B gius : cum iilrumque placeat, el botrus qui a calore
nimiter, si qua sunt in eis anomala, dirigis, alque solis citius , et qui sero malurescit; et equus velox,
ad statum aequitatis perducis. Et propler quero vel et qui pedetemptim ambulat, seque laudatur ab his,
propter quid haec agis , nisi propler Deum quem di- qui inlerdura bujus, interdum vero illius utililate, pro-
ligis, et propter proximum quem ita diligis ut te ip- ul res liceat, utuntur.
sum, ac interdum plusquam le ipsum ? Nonne cum Longum est sane per singulos nominalim velle
cibum velveslem tibi sublrahis, etindigeiiti tribuis, discurrere, ciuautos, qualesque Dei famulos in omni
indigenlem proximum plusquam te ipsum colis ? Et arle el virtutum stemmate redimilos ibi viderim. Sed
ut libi pernota inculiam : ecce pro invictissimo ncque in aedificiisconsiruendis ex omni materia, tam
rege noslro post Deum, lanquain pro capite noslro, induslrios viros, vel raro usquam reperi sicuti bene
cique charissima Ialerali costa, atque pro tola simiil in nido apparet, quales volucres ibi inhabitant. Cerne
prole iiide procedeirte, quantis precibus incumbis, basilicam et ccenobii clauslrum, et non iniraris quod
quanlasque vigilias pateris, quot itinera conficis, refcro. Et ne de omnibus sileam, quid est Uvinihar-
quanlaque hihc et inde in commune vulgus expen- tus, nisi ipse Daedalus?vel quis Isenricus, nisi Be-
dis? Ambulas, curris, in monlibus reptans, in flu- seleel secundus? in cujus manu versatur semper do-
miiiibus nalans ; silvas pertransis, et volitas in cam- C labrum, excepto quandp stat ad altaris sacri mini-
pis:.nec est jam his labor diligentis animo, quia la- sterium. Tanta humilitas in eis est, ut tam perfecti
bor parit patienliam, patienlia tolerantiam, toleran- viri non dedignenlur opus ruslicum per se ipsos
lia assiduitatem, assiduitas autem adducit charita- actitare, pensantes scriptum : Humililate penetratur
tem. ccelum, et charitale pervenitqr ad regnum sempiter-
Tum multq affert de dilectione proximi, deinde de num. Quid memorem de domno Amalgero, in consi-
quatuorvirtulibuscardinalibus,etinlellectualibus.Post- liis provido, et universitate niorum honestate prae-
modum descenditadgrammaticalia,ac demumreditad claro? In divino auteni cultu quam religiosus sit,
trioralia de diteclione, de anima, de redemptione; et ad testatur altare aureum, ante quod sedulo sedel, nec
laudem ipsius Grimoaldi postmodumhaicsubdit : Ac jacet orans. Taceo de domno Radgero, viro simpli-
ne me in his laudibus hypocritam sentias, dicam libi cissimo, usquequo ventum fuerit ad hoc, quo latius,
absque fuco simuiationis, quia, prout nosti, beatissi- id valeam exponere, qualiter omnis congregatio illa
mo praeceptore meOWalahfredo pro responso quo- per tolura diem laboraverat in una columnarum il-
dam domni regis ad Carolum germanum suum per- larum, quae in basilica ipsa circumstant. Ad ultimum
gente, ibique defuncto, interim quo eum inde spe- omnibus jam fessis, ac inde secedentibus, solus ille
rabas incolumeai reversurum, jussisli ine de Auva- ab incceplo opere non recessit; sed lamen fruslra
vensi monasterio, ad monasterium S. Galli commo- sudabat, antequam in hsecverba prorupit, dicens :
randi, et discendj, gralia proficisci, ibique a fralri- Sancte Galle , finde illam, mirumque in modum in
lius honorilice receptum aliquandiu commorari, quod his verbis simpliciter edictis rupis illius moles im-
et feci juxta praeceptum benignitatis vestrae. Navem mensa , sua sponte inde fissa enituit, unde tola iUa
cqnscendi, atque illuc cum omni piosperitate, Deo multitudo ante laboravit, ut aperte daretur intelligi,
gubernante, perveni, tantasque virtutes in iisdem quod hanc flndere non labor hominum, sed meritum
fratribus conspexi, ut vix illas, ne dicas me, sed ne- sancti Galii potuit, quae per invocationem nominis
que Pythagoram de Samo egressum putem eloqui ejus simplicem, tam facile fissa apparuit. Et guia idem
posse. Alius enim alio humilior, et patientinr inve- ipse fratcr columna spiritualis aedificiifuit, iu tali
nitur, nec est zelus amarus inter eos, vel invidioeli- miraculo optime claruit.
vor : sed sola charitas ibi principalur, et justitia re- Longum est denique siomnia illorum fratrumbene
giiat. Elsic, charitas mater est virtutum, et concor- gesla, quibus per roerilum sancti Galli prseeminent,.
dia ilia ejus, ac simplicitas earum pedisequa illic velim tara brevi sermone concludere, dum omue»
29 DE GRAMMATICA. 50
unum sint, et ipsi in Christo, et Christus in eis : A hsec etiam de uno fonte non putavit silibundus sitim
quia nihil impossibUeest capiti Deo, qui diligit raera- suam posse sedari. Ad mare cucurrit, scilicet Ho-
bra sua : sed nec aliquid ad impetranduni diflicile merum nescio quem novum pro. hac re invocans cis
erit membris suis, qui sic cohaerent capiti suo. Fa- Rhenum, qui in morem Flacci non currit in poe-
teor, omnia laudabilia vidi in eis, et praecipuechari- mate, sed fluit. Insuper et Alpes philosophantur vi-
latem ridehtem, et unum vel nusquam, vel in paucis rum, sub quibus juguin Sambulinum Radpertus ly-
hic nullum mussitantem; complelurque in eis quod rico possidet sono : et si nosset antra Musarum,
olim Deus per Prophetam suum promisit dicens : Et esset talis, ut Cynlhius Apollo. Cujus poesis prisco
venienshabilabo cum eis, et ipsi mecum, et inier illos si inlerdum alternalur more, Hartroodus ejus aures
ambulabo, et ero illorum Deus, et ipsi erunt mihi po- avellit, apta repingens proprietali. Nam et ipse scien-
pulus. Eljuxla Psalraistae cohortalionem, senes ibi tiam philosophapdi habet, ut Aristoteles calamum in
cum junioribus seraper laudant nomen Domini. mentem erigens. Et quia multa sunt miracula sancti
Quapropter.mi charissime Pater dorane Grimolde, Galli, plures decet habeat astipulalores mullipli-
diu opitulatam raentis mese intentionem nunc reclu- cesque laudatores. Ac ne solus in ejus laude sileam,
dendam sentio. Quia tamen bona in te, et in familia usque beneficia immensa in me ipso expertus sum,
lua, per Dei gratiam conspexi, ceu basium quoddam B * tam in vocis claritate, quam etiara in luctus mei so-
rependens charitati vestrae, cogitavi scripto commen- lamiiie, ita ut noctu ante tinnitum nolse, hunc ver-
dare quae roihi constant de vestra bonitate nola, et sum cantaret ante me :
dignissima. Et cur non memoriaetradimus facta vi-
rorum cum Christo viventium, si tanto studio legi- 0 alumne,tuos comprimeluctus.
mus facta hominum iniquorum mortuorum , et cum
diabolo in inferno sepultorum ? Quid enim Jupiter, Quem etiam luctumpro manenti concordia, ne pro-
vel Mavors, nisi homines pessimi? et quid e contra pter me ibidem unquam mutaretur, in crypta ejus-
sanctus Columbanus, et sanclus Galius nisi homines dem sancti Deofudi. Quapropter licet supra nominatis
optirai. fuerunt ? quorum familia, tanlis terrarum poetis sim abjectior, etobipsorum faceiam urbanita-
spaliis dirempta, talis est, ut una sit; lantaque est, tem salis spretus, quia nec poetam nec amusaeterum
ut per Dei gratiam signa faciat. Sed quia de omni- [«ttu<rwTs/>ov]meesse profiteor: tainen vestra auctori-
bus longum est commeraorare, vel de vila sancti tate jubenle, quibus verba delectant, de magnis parva
Galli, cujus tu pastor quam oplime tugurium possi- excerpo, etc.
des, et familiam regis; liceat amoris causa virtutum Inler hsec etiam et cuju.sdainScQltiQaeperacjacula
ejus quosdam floscellos decarpere, et metricis melo- vereor, seu ex latere emissa, quse modo in partibus
diis, ceu floreum diadema capiti luo componere : Ausoniae puttoni Littonias', vel aliud quid incogniti
ul si superius te omni virtutum decore dixi gemma- cibi colligil, et licet attrita fronte, apparebit, quando
tum, sine corona tantum non te videat sol stellatum. putto inde gus|abit. T«rtiuf tiroorme premit, Calvus
Scripsit itaque ejusdem «onfessoris Chrisli vitam jam dictus parlibus his favtsns,sed luo privilegio sem-
supradictus praeceptor meus, vir simplicissimsevilae, per salvoi Consolalur iiie' una res super eo : quia
et per omnia rectae, domnus Walhafredus tibi no- talis.Calvus nunquam erit salvus, imo erit salvus, si
tissimus, quem etiam tu ipse ut peritus cathegeta pe- bene fuerit Calvus.
ritum sopbistam enutristi, et ut plus in domo Dei Haneque hor.ripilationem forsan in ponte Cumc-
luceret, lumine Dedpi$eventumsuper candclabrum tensi hauserat Kquando de Bobi09$nsi ccenobio reli-
elevasti. Sed heu pro dolor! mors acerba, qusenulli quias sancti Columbani secum ferens rediit, et ob
parcere novit, subito eum nobis tulit : nec tamen incuriam quamdam de navi egrediens, proram im-
sibi animam illam vindicavit, quam ChristHS as- pegit, et in mare cecidit : indeque a sublevantibus
sumpsit. Voluit vero iUepoetico cothurno gesta bea- emersus, putabatur a nautis ut esset Paulus. Sed
tissiniiGalli comere, sed morte prseventus, vitam invn quia ut qnondam Jacob claudicabal, cognitus est a
vita finivit. Unde ego rogatus sum a quibusdam fra- ducentibus, ut is esset, qui anlea per se talis ince-
tribus, et praecipuea devotissimo Gozperto, ne dicas debat. Grande tamen tantum periculum, et laudan-
Calvo, sed pilis cephali aurelenus nudo, omni ta- dus Deus, qui eum liberavit per suum miracuUiro.
ihen sancta benevolenlia pleno, felicissimi abbalis Haecquealias suo loco dicenda relinquo.
Gozperli nepote, cum quadam vi impulsus, ut quod . Cselerum, mi magister et domine amabillime, in
magister devolus non impleret, ego cliens assecla calce hujus epistolae sanctitatein vestram obnixe de-
compteam illud facturo, asserens esse unum tam in- posco, ut nugas praesenliseloquii roei ita suscipiatis,
cipientis ex animo, quam perficientis praemium. Fe- veluti optime confidoin paternitatem vestram.
cissentque, fateor, in hac re votis salis, si supradictus Adjuiixi autem et huic operi breve opusculum,
dilectus noster in hac pelitione aliquam patientiam quod de incceptione nostri ccenobii, et fratrum ibi-
habuisset. Est enira lam ferventis stuilii, ut in una dem Deo faniulantium vita conspripsi; upsaque dicta
eademque hora, et lac velit mulgere, et caseum pre- viro per omnia doclissimodomno Gotbajdo episcopo
mere : cum nec Roma una die sit condita, sed ne- vel approbanda, seu refutanda commendavi. Et quia
que tritjcuui eodem die melitur, quo seminatur. Ad ille hscc sibi grata dijudicavit, vestronon ingrata ju-
51 ERCHAMBERTIFRISINGENSIS EPISCOPI 5*
dicio examinanda destinavi. Simul et hoc scilole, A Rhenus ab Ausoniisdescendensmontibus altis,
quod nec in cera -vcl in tabula haec expressi, sed, In Brigantinum mare se stagnare videtur.
sicut in praesentibus scholis dictata sunt, ita sunt Antiquo ex fluvio°sicdictus nomine Pontus,
vobis directa : ut si forsan coram lecta non placue- Qui modo Podamicus vocitatur gurgite noto.
rint, non sit dolor perisse, quod constat vile fuisse. Et dum se extendit circuin per longa viarum,
In priori quidem opere Anicium Boetium sum imi- Fertililale sui nullis manet aequiparandus
lalus, in isto vero Prosperi nostri morem ex parte Fluminibus, prsestanspiscosi germinis agmen.
secutus. Tu vero , doctor sagacissime, lynceis oculis Hinc aequormedium secat et complectitur urbem,
in talibus ulens, orationibus tuis me adjuva, quate- Nomine quse proprii est regis Constanlia dicta,
nus ad portum quietis quandoque prospere evectum Quam Salomon nunc antistes clarissimus ornat,
audias me inler laetissimosceleuma ex alto canen- Doctrina et pietate Dei cultuque benignus.
tem. Sancla et inseparabilis Trinitas vos cum omni Exin progrediens parit Auvam cespite claram,
grege vestro bene valere faciat, mei memorande Insula quse est aliis praestantior Augia sola.
semper in aevo.Amen. Augel enim indoctis doclam cum dogmate vilam,
Ferlilis arboribus cura vitibus undique cincta.
0 felix vales senioris nomine dignus, **Quo floresvernant semper, quo lilia spirant.
Poscimus oplatam det tibi Christus opem, etc.
Quaeme nulrit ovans, et cum nulrimine sanclo ;
Sane antequam de Vita sancti Galli aliquid tangam,
Quam laudet populus... binc usque Britaunos
de sanctae Trinilatis essentia vel subslantia pauca
Cujus adest Folewinus custos, Candidus, abbas,
dicam, etc. Tempore qui longo salvus sit charus adopto,
Primo sane, anlequam de Vita sancti Galli tanga- Et multis annis
tranquilla pace/ruatur.
mus, de silu patriae hujus et fluminibus ejus, Rheni Possideat sine fine novae, et nova gaudia vitae, clc.
scilicet et Danubii, dicendum summalim ralum du-
Quin potius cunclos dimittens ore Pelasgos,
ximus. Totum se versat Gallum cantate beatura,
Nunc primura loca tangentes cum fluraine Rheno, Gallum,inquam,Domini,sanctumetpietatebenignum,
In quibus est commoratus dignissiinusheros, etc. Cujus amore quidem cupimus nos scribere quaedam.
Has Europa lenet prisco sub nomine gentes, Sed lu blanda manu hsectu ne scindas, Homere.
Quas Hister secum retinel divortia Rheni. Quin eliam magnas magnis concede magistris :
Et salis hinc diclum, clarum nunc persono flumen. At parvas parvis nostras da carminis odas.

ANHODOMINIDCCCLIH.

ERCHAMBERTUS

FRISINGENSIS EPISCOPUS.

NOTITIA HISTORICA W ERCHAMBERTUM.


(Fabric, Biblioth.med. et iof. Lat.)

ERCHAHBERTI fragmentum ex breviarioregumFran- G Scriptorum de rebus Francorum, pag. 780, 781, et


corum et majorumdomus a Chlodhario usque ad apud Ruinartum ad Gregorium Turonensem, pag.
Theodoricum Dagoberlijunioris filium, sive ab anno 1352. Vide et Carolum Le Cointe, tom. IV Auna-
613 ad 727 apud Freherum, tom. I Scriptorum Fran- liura, pag. 176.
corum, pag. 167; apud Andream du Chesne, tom. I

ERCHAMBERTI

Epistola ad suos de corpore sancti Bartholom«ei apostoli in Boiariam, ut ferebatur, aHato.


(Pez., ThesaurusAnecd.,tom.VI.)

ERCHAMBERTUS, Dei gratia donanle, humilis episco- D dam vir, nomine Felix, per missum suum demanda-
pus, omnibas fratribus Christo milttahtibus in Do- vit seniori nostro rege.dicens se corpus S. Barlho-
mino salutem. lomsei apostoli oi aliorumsanctorum corpora secum
Denique cognoscat benevolentia vestra quod qui- noslris partibus detulere. Quod nos cum gaudio et
53 FRAGMENTUM. 34
libenli animo Deum laudando audivimus. Sed adhuc A Felix verum dicat aut aliter: etne fallente diabolo
incerlum habemus, utrum credibile nobis existere nos decipiat. Rogamus vero et jubemus, qui spon-
debeat, an non contigit fldeles senioris nostri insi- tanea voluntate hoc jejunium colere [volucritis], ut
mul venisse in sua (praesentia: et de eo incipieba- abstineatis vos a vino et carne et medo et melscada,
mus meditari. Et tunc demum, quando pertraclavi- cervisa, et de lacte et ovo, et sequimini crucem ad
mus, ita nos coadunavimus, triduanum jej'unium horam nonam in xn K. [Kalend.] in xi K., et x K., et
agere, quatenus a Deo omnipotente in aliquibus si- ut istam notitiam aUis in antea non negligatis trans-
gnis nobis ostendere mereamur, si ipse supradictus mittere.

ERCHAMBERTI FRAGMENTUM,
Ex Breviario regutn Francorum, et majorumdomus.

Chlodhariusrex de Austris, postquam Theodericus B donec tandem aliquando post mortem Gotefridi du-
et Theodebertus reges et germani mortui sunt, re- cis, Carlus cseteriqueprincipes Francorum paulatim
cepit regnum eorum, consilio et adjutorio Pippini ad se revocare illos arte qua poterant studuere.
senioris, qui tunc temporis majordomus erat. Et Chlodoveumadhuc puerum filium Theodoricicon-
sorlitus est prsefatus rex trium regnorum monar- stiluunt regem, qui tanlum regnavit annos duos.
chiam sexdecim annis, sicut illi sanctus Columbanus MajordomusPippinus qui supra.
abba in prophetico spiritu antea praedixit : quia ille Childebertum filium Theodorici, fratrem Chlodo-
Theodericus rex instiganteBrunibilta avia sua de suo vei, statuunt in regnura, qui regnavit annos septem-
monaslerio illum expulerunt. Quam etiam slatim ut decim. Majordomus constituitur Grimoaldus, filius
comprehendit Chlodharius, vitam ignominiose finire Pippini, quia ipse Pippinus segrotare cceperat, qua
fecit. Majordomus tunc Gundolandus vir egregius infirmitale et moritur, et interim Grimoaldus occi-
erat. ditur.
Post non multum rex prsefalum Pippinum in Au- Dagobertum filium Childeberti regem statuunt,
stris cum filio suo jam adulto Dagoberlo misit, qui regnavit annos quinque. Majordomus Thedoai-
ibidem eum regem constituendum, ipsumque ei in dus filius Grimaldi, post quem Regnifredus [Ragin-
majoremdomus ac paedagogumconstituens. C fredus].
Dagobertus rex,post mortem patris, regnavit annis Illis temporibus~Carlus, filius Pippini ex concu-
sexdecim. Hic magnificus ecclesiis Dei largitor ac bina, in custodia a Pleclrude matrona ejusdem
distribulor fuit. Majordoraus ejus Erchanoldus [Er- Pippini tenebatur : auxiliante Dominovix evasit.
chanbaldus] vir illusler, Pippino interim in Auster Danibelem quondam clericum, caesariecapitis cre-
duce, ac non post roullum mortuo post mortem scente, regem Franci constituunt, quem Chilperi-
Dagoberti regis. cum nuncupant : quia deficiente prosapia regum,
Chlodoveusrex, filiusDagobertLregnavit sexdecim illuin quem propinquiorem Meroveis invcnire pote-
annis, qui omni spurcitiae dedilus fuit. Majordomus ranl, statuere; quia Merovei (ut aiunt) sicut anti-
qui supra. quitus Nazaraei, nullo capilis crine inciso erant.
Chlodharius rex, filius Chlodovei,adhuc in puerili Regnavitque annis sex.
aetate suaejuventutis mortuus est, regnavitque annis Interim praedictus Carlus princeps ad Austrasios
quatuor. MajordomusEbroinus. paternarum sedium aufugiens, ibique principatum
Theodoricus rex, filius Chlodovei, frater Chlodha- arripiens, regemque sibi nomine Chlodharium consti-
rii, regnavit annis novemdecim. Majordomus Ber- . tuens, multa bella cum Chilperico rege et suo ma-
tharius. Quo occiso, Pippinus junior filius Ansegisili " joredomus nomine Reganfredo commisit, eosque ut
[Ansgisi] veniens de Austrasiis, successit in princi- voluit superavit, et thesaurum patris sui a Plectruda
patum majorumdomus. recepit, suusque rex Chlodharius post non multum
Exhinc reges nomen, non honorem habere ccepe- obiit.
runt. Quibus tamen ubi constituMimfuerat, victus Theodericum filium Tagoberti [Dagoberli]junioris
foerat exuberans, custodiaquejugis erga illos habe- Franci in regem sibi statuunt, qui nutritus in Cala
batur, ne aliquid jure potestatis agere possint. Illis monasterio erat, regnavitque annis sex. Majordomus
namque temporibus ac deinceps Gotefredus dux Ala- ac princeps Carolus; qnijam ulraque regna viriliter
mannomm, caelerique circumquaque duces nolue- gubernans, circuinquaque cum regibus ac ducibus
runt obtemperare ducibus Francorum, eo quod non bella semper superando commiltens, donec eura
potuerunt regibus Meroveis servire, sicut antea so- omnes vincendo, qui ei contrarii fore videbantur,
liti fuerant. Ideo se unusquisque secum tenuit, vincere constabat.
ANNODOMINInCCCLIII.

NITHARDUS

S. RICHARII ABBAS.

NOTITIA HISTORICA IN- NITHAftDUM.


(Fabric, Biblioth,med, eliiif. Lat.)

Nithardus S. Angilberti filius, Caroli Magni nepos A emendaliores ex manuscr, Alexandri Pelavii: deni-
nx Bertha filia, abbas S. Ricbarii ord. Bened. in que in Jo. Georgii Kulpisii scriploribus rerum Ger-
Gallia diceceseosAmbianensis, atque in praelioad- manicarum, quos jEnese Sylvio de rebns Friderici III
versiis Danos exslinctus an. 853. Vide Sammartha- subjicit, Argentorat., .1685 et 1702, in-foMo, p. 83.
nos tom. IV, p. 787, Ubi de Angilberto, el p. 788 ; Bonaventurao Vulcanii excerpta ex historiarum Ni-
Panlutti Petavium in syntagmate de Nithardo, edito thardi libro terlio, in ejus syllogede litteris et lingua
Paris., 1616,iin-io, el in tomo U A»drese du Chesne Getarum, Lugd. Bat., 1597, iri-8°, p. 67, continetit
de rcbus Francorum, pag. 351 ; Vossium II, 34; Ba- repetilam ex Nithardo formulam fmderis inler Ludo-
luzium ad Lupi epist. 55, et Casp. Bartbiuni XLVI, vicum, Ludovici Pii filiuni et Carolum Calvura lin-
9. Adversar. quo judice « cordatus hic scriptor et gua utraque : Theotiscaet Romana, de qua formula
prudens, proque iis temporibus egregie disertus, dixi supra, tom. IV, p. 287. Auctores historise lilte-
qualem saue decuit virum tanto geuere oriunduin, rariae GaUicae, tom. V, p. 204, censent insignem
tanla rerum experientia subnixum ;.nain el legalio- hunc Gallicum scriplorera monasticam professionem
nibus inter filios Ludovici Piifunctus esl, et lurmis nequaquam exercuisse; qupd enim monacbus exsti-
nonnuUis^apartibns Caroli Calvi praeftiit hic Nithar- terit, nulla alia conjectura scriptores Gallici sibi
dus, satis csctera laudatus, modo odio in Loiharium olim persuaserunt, nisi quod ejus cadaver earadem
minus indulgcrel suo. » cum Angilberto patre suo abbate S. Richarii sepul-
Scripsit adfratreni Lotharii (Carolum Calvum nt turam babuerit; cum tamen ex vulnere in beUo ac-
videtur), de dissensionibusfiiiorum Ludovici Pii ab ceplo obiisse constet, multo probabilius hinc siispi-
anno Chrisli 814, quo Carolus Magnus obiit, ad au- g cantur iidem hislorise litlerariae Gallicae scriptores,
num usque 843, libros IV editos primum a Pelio tom. V, p. 205, militem egisse, atque obiisse, quo
Pilhaeo inter scriptores coaclaneosduodecim, Paris., tempore Normanni Neustriam, et Ambianensem
1588. Francof. 1594, in-8°, p. 433, 488. lnde in An- tractura hostiliter excurrebant, anno 858 vel 859.
drese du Chesne tom. II de rebus Francor.. p. 359,

DE NITHARDO
CAROLI
MACNI
NEPOTE
AC TOTA EJUSDEM NITHARDIPROSAPIA,

BREVE SYNTAGMA
E Pauli Petavii in Franc. curia consiliarii bimestri Rerum prolatarum otio.

NITHARDDS (quem nostratum aliqui Vitaldum, summa illa essetpalatii dignitas, data tamen Angil-
quidam VVithardum, alii Guithardum, nominariinl) G berto in minori adhuc aelate agenti. Idque vult viue
-AnglMJerto patre, malre vero Berthan
Caroli Magni ipsius Angilberli auclor, ubi monuit Carolum, et
illia, n*tns est. AngHbertus autem gentis nobililate Carlomafinura, ipso vivente Pipino , Angilbertum
iUustris, animique induslria ac probitate praecipuus, filii vel fratris loco habuisse. Quibns etiam apiari
sub Pipino rege Caroli Marlelli lilio, palatinis atque debent quae postea Carolo Magno regi rescripsit
regalibus negotiis prccfuit. Quod apto et aperto Adrianus Romanus pontifex d : i Directus, inquit,
magis •sermone dixit AleiiinJs, b primicerius fuit nobis est a vestra praecelsa regali potentia, fidelis
Balatii-Pipini .regis. Nam ut illud Aleuini de Pipino familiaris vester, Angriberlus abbas et minister ca-
£io Franciae, npn de Pipiuo Italiaerege, illius nepote, pelise, qui pene ab ipsis infantiae rudimentis in pa-
inlerpretarer,"et praemissa et multa alia induxerunt. laiio vestro enutriius est, et in* omnibus consiUis
Nec queWqXiariiipsaserieS et connexio epistolarum vestris recepliis est. i Caeterum avi et proavi illius
Alcuini moveat, quae (ul aliorum pleraeque) temere clarissimi, Francorum regibus charissimi,primisque
congestae, nec digestaeuuquam c fuerunt. Elsiautem in dignitatibus, a<;magnatum afBues et propinquj,
« AuOftsrVitaedomhi Ahgilberti, ms. variis scriptis libris observare est, et praeroonuil
b Alcuini enim cpislola, quae in excusis a Canisio Trithemius.
* Edita est haec epistola Romae inter
est51,inms. vero42 est ad Angilbertum primice- summorum epistolas
rium palatii Pipini regis. pontificum, tom. II, p. 714. Et in parte ;
III Conciliorumanni 1606, p. 263,
* Ac ne quidem in unum corpus redactae, ute Jom.e E vita domni Angilberti.
37 DE NITHARDOET 3EJUSPROSAPIA. 38
omnes fuere. Is certe, staturae elegantia, vuliusque A ; ista possint cum Adriam praediota* epistola, non
venustate, cunctis gratus, cum liberalibus sludiis video. Nec eerte hic Ingelrannus potest esse Metensis
apprime eruditus esset, parentum suasu, princi- archiepiscopus, qui subCaroIoMagnosanctae 8
capellse
pumque assensu, clericatus titulo insignitus, magnum primicerius fuit. Obierat enim ille anno 791. At
piaeconversationis lumen palatinis praebuit. Pipino dum Engilramni memini, aliud, quod pene excide-
mortno, Carolus Angilbertum habuit a prse omnibus rat, memoriaerecurrit; qui fieri possit, utcum An-
familiarissimum, omnium secrelorum conscium, et gilbertus sub Carolo Magno archicapellauus fuerit
primatem capeiianorum fecit ; sibi quoque eumdem (quod iUius vitae auctor, et jam laudala epislola
silenliarium statuit, ut ejus consilio regnum totum Adriani indicant) tam prsecise lamen Adalhardus
componeret, atque eidem Bertliam filiamsuam con- (majoris Corbeiseabbas, apud Hincmaium epistola 3
jugem dedit; ad augmentum palatini bonoris, illi cap. 27) sub Carolo Magno hosceh tres tantum, Ful-
totius maritimse terraa ducatu commisso. Hincque radum sciUcet, Engclramnum, Hildiboldum apo-
Nilhardns nosler, et Harnidus, procreati. Post ali- crisiarios fuisse asserat. Nec enim archicapellanus
quod vero tempus, cum Angilberlus gravi affeclus alius ab apocrisiario. Nam et' apocrisiarinm nostra-
infirmitate, monastici ordinis subcundi votum Deo tes, inquit ipse Adalbarilus, capellanum appellant.
nuncupasset, valeludini restitulus, primo Bertham lnde etiamAlcuinus J huncce Engiliamnum, sanclum
conjngem, sacro velamilie eonsecratam, loco con- capelloeprimicerium; et episcoporum Metensiiim
gruenti intra ccenobiumCentulense, vigiliis et jeju-. chronicum, eumdem, palatii archicapellanum nuncu-
niis vacaturam collocavit. Ibidemque mox ipse mo- pant. Verum de his alias. Ad Angilberlum redeo k;
nachi indumentuma Symphoriano ipsius loci abbate g anno quippe 796 cum Leo papa post Adrianum ordi-
suscepit : ac eodem abbate intra breve terapus dece- nalus claves confessionis sancti Pelri (seu, ut ait
dente, omnium suffiagiis (Carolo rege annuente) pceta Saxoin Claves quibus est confessiosancti con-
suffeetus, Centulense illud monasterium (quod in servata Paetri i) et vexillumRomanseurbis ad regem
Pontivo, Ambianensi dicecesi situm, sanctoque Ri- Carolum cum aliis rouneribus misissct, el ul roitleret
chario dicatum esl) restaurare constiluit, et sedificiis, aliqucm de optimatibus suis, ad confirmandum l sibi
rebus, monachorumque numero ampliare. Verum per sacrainentum , Romanum populum , rogasscl:
coi anno ascriberera Symphoriani obitum, initiim- t Missusest ad hanc rem Angilbertus abbas mona-
que ab Angilberto abbatilium illud officium,nondum sterii sancli Richarii, per quem eliam magnam par-
sum assecutus. Constat certe anno 792 Felicein tem thesauri, quem Henricus dux Forojuliensis,
bUrgelitanum episcopum,per Angilbertum 0 abbatem spoliala Hunorum regia, quae Hringus vocatur ,
in praesentiaAdriani aposlolici deductum, hoeresim eodem anno regi dePannonia allulerat, misit, i etc.
suam, facta conlessione, damnasse. Et forte fuerit Tum vero detulil Angilbertus et Alcuini m litte-
ejusdem anni epistola Ateuini.28 [Ms., 63] ad Adria- ras ad Leonem III et Paulinum Aquileiensempa-
num pontificem magnum, qua Alcuinus (in scriptiS triarcliam.
libris), ila Angilberti meminit: i Quia electissiinus Iuterea surgunt praedicti Sancti Richarii, sive
domni niei regis missus, filius cquidem meus charis- Cenlulensis monasterii scdificia, et tres tandem illic
simus Angijbertus, ad beatissiinam, snmmse aucto- ereclse ecclesiaea duodecim venerabilibus episcopis
rilalis vestrae, dirigitur paternitaiem, non esse ne- dedicatoe sunl, Meginhardo scilicet Rolhomagensi
cesse putavi, litteris exarare, quod ille vir fidelis et p" episcopo, Georgio,Absalone, Gerfrido, Pleone, Hil-
prudens melius viva voce secundum mandatum do- digardo, Teodoino, Ydelniaro, Benedicto, Kellano,
mni regis auribus excellentisevestrae poterit inti- Joanne prseterea et Passivo sanctae RomanaeEcclc-
mare, » ctc. Eumdem([ue vocat regioe volunlalis se- sia?legalis. Quodcontigit paulo ante adeptuin a Ca-
cretarium, ac omnibus amicis valde fidelem asserit. rolo raagno imperium. ,Quero et huic dedicationi
Quanquam nescius non sim, quodet hsecipsaAlcuini interfuisse quis forte conjiceret, ex bis quae Nibe-
epistola in annifm 794 eommode rejici possil, <juo hmgus, Annales editi, Regino, Ademarus in Vila
ipseAdrianus papa Capitulare Caroli Magni adversus Caroli Magni, Poeia saxo, etalii annotarunt, Ca-
synodum, quam Grseciseptimam vocari voluere, per rolum anno Domini800 sanctum Pascha apud San-
Angilberlum transmissum sibi esse, litteris d ad Ca- clitm n Richarium celebrasse. Sed slare id non po-
rolum ipsum regem, nionuit. Sed inest niihi hoc loco test, cum apud Ceniulam Kal. Januariis istius de-
hic scrupulus, quod in scriplo codice (e quo c Elias dicationis (e vet. libro) ecclesisesoleranitasfiat. Quo
Philiras, id est Joannes Tiiius, noiissimus ille palrum vero ornatu, quibusque sanctoruro pignoribus ec-
aetate Briocensis, dein Meldensis episcopus, opus clesiam ille suam dilaverit, in breviculuro hoc nec
illud*Caroli Magnt,libris qualuor absolutum, adver- potuit, nec debuit congeri; uti aliquot illius versus,
sus Grscci;esynodum de adorandis iinaginibus, anno sparsim et varie colleclos, addere, eadem roente,
1549 cdidil) hsec in calce. habentur : « lngelrahnus non visum. Eumdem porro Carolum mox futurum
abbas jussu Caroli Magni hunc librum scripsil, et ad Iraperatorem, Angilbertus quoque Romam comitatus
Adrianum papara tulit. i Quomodo enim quadrare est, et a doinno Leone III privUegio °-.oblinuit, ut
» Ab auctore Vitaedomni Angilberli; et ab Hariulfo D prsetores suos, inter milites ad responsos, sive apo-
in Historia Centulensismonaslerii lib. n, cap. 2. crisiarios. N. just. 24, c. 4, et 25, c. 1.
b Corrupte edili libri Adonis Viennensis Aurelia- l Epistola 25 apud Canisium quaein scriplo libro
num vocant. est 79.
c Annales enim Mogunlini (quos primum P. Pi- k Ipsissima verba exhibeo Godefridi monachi
tbceo debemus.quosque deuuo Marq. Freherus pa- S. Pautaleonis ad Coloniam ms. quae desunipsit
ialinus consiliarius cum continuatore Fuldensi mo- ipse ab auctore Annalium regum.Pipini, Caroli Ma-
nacho edidit) Angilbertum abbatem vocant. gni et Ludovici, quos Hermanno Niienario debemus:
* Jam harum meminimus supra. quosque poela Saxo, de Gestis Caroli Magni, studio
e Reineccii edilus, melrice vertit.
'.. Sanctusenim JoanhesBaptista dictus Elias alter; I Id est Carolo Magno : Videatur Theganus
el oHvpKtilia arbor, noslris vocala tillet.
' Cujos codex scriplus uon aliud quam Angilberti ad ann. 816, p. 109. Et Aventinus Ub. iv Annal.
Boiorura.
oomeu habet. "- Hsesunt in excusis 27 et 59. At in optimsenotse
g AnnalesFrancici (apud Canisium tom. III) p. 215, ms. 72 et 73.
ubi tamencorrupte Angiltranus nominatur, scripturae II Corrupte hodie in Cbronico Reginonis legitur
^ritio. apud Sanctum Richardum. ,
b Ab Anastasioin Leone III Hildivaldusvocatur. 0 Quod Zacharias diaconus regionarius, et san-
Habuere quarumdam provinciarum praesidesac ctae atque apostolicseRomanaeEcclesiae bibliotheca-
59 NITHARDUSS. RICHARIIABBAS. 40
' totius Centukevillseeuram ecclesiasticam solus ha- A tum puto, quod illi etiam Davidnomen fnit; quo no-
beret abbas, nec quidquam episcopus Ambianicae mine ssepiusAlcuinusin epistolis, aliique iUiusa>vi
sedis de ecclesiis aut clericis ejusdem loci consti- illum interpellant; propriumque hoc ei fuisse no-
luere posset. Idque < suggeslione > (prsediclipri- men, non adscititium, comprobantista ad illum ejus-
vilegii verba ista sunt) « fratris et coepiscopinostri dem Alcuini verba i. < Clarissimis, inquit, vestrae
Ambianensium antistilis Jesse, simulque Angilberti nobilitatis filiis benedictio copiosa per vestra bene-
abbatis, quam quidem in praesentia gloriosi atque facta accrescat, sicut per solius homonymitui David
excellenlissimifiliinostri Caroli (quem auctore Deo Deo dileclissimi regis sanctitatem, omnibus (ut le-
in defensionemet provectum sanctseuniversalis Ec- gitur) nepolibus suis, regaUs throni potestas con-
clesiae in Augustum hodie sacravimus) nobis inti- servata fuit, > etc. Nec enim David homonymum
marunt, >etc. Fitque ibidem mentio Centulensis vocaret, si ab illius similitudine tantum et lmita-
monasterii t nuper, > inquit, < restaurati et in no- tione, mens Alcuini fuisset Carolum hoc nomine
biiem statum redacti. « Libellum vero de Vila san- donare. Et forte immutalum illi nomen, cum vel
cti Richarii rudi sermone digestum, evocatoadse baptizatus, vel in regem unctus est. Nam de Pipino
Alcuino raagistro, comptius atque lucidius componi Italiaerege, iUius filio, hoc idem i factitatum. Mi-
et transcribi b curavit Angilbertus, hymnosque no- rorque e tot auctoribus, qui gesta Caroli Magni
cturnos et diurnos ac antiphonas, super viia ipsius scripsere, tam paucos id observasse. Nebelungoet-
idem Alcuinus composuit. Tandem testanti Carolo enira, Childebrandi comitis, Pipini Francorum regis
adfuit Angilbertus, Eginardo teste : eodemque pene avunculi, filio, etGervasio Tilleberiensi, regniAre-
tempore decessit quo et Carolus Magnus,nempe XII n laleusis Marescallo, Othonis IV propinquo, hoc de-
Kalend. Martii, anni 814, cum dies V, ante Ka- bemus, Nibelungi certe ad annum 781hsec verba
Iend. Februar. ejiisdera.anni, ipsiusCarftli vitae ul- sunt. < Perrexit Carolusrex Romam, et baptizatus
timus fuisset. c Angilbertus aulem corpus suum est ibi filius ejus, qui vocabalur k ei Carlomannus.
sepeliri voluit ante portam Sancli Salvatoris, ac quem l Adrianus papa, mulato nomine vocavit Pi
Sancli Richarii ecclesiae. Cujus loci septum, ideo pinum, et unxit in regem super Italiam, et fratrem
grave forle non fuerit, si ab illius Vitseauctore (qui ejus Hludovicum
m super Aquitaniam, et ibi despon-
illud ipsum ab Angilberti testamento mutuatum se sata est Rotarud filia regis Constantinoiropera-
dicil) addidero. < Ipsa, inquit, mcenia, qusevocan- tori. > Hsecille. Ne quid aroplius de Carolo addam.
lurParadisus \le parvis], turrita mole surgentia, tri- Cujus uxor Hildegarda, seu Hildegardis, Berlhse
n
bus altariis consecrata sunt: videlicet in porta oc- mater, Suevorum prsecipuae nobilitatis femina, pa-
cidentali altare sancti Micbaelis: in porta australi rentes habuit ° Esnerium dominum Campidonen-
allare sancti d Gabrielis, quaevenerabilis Hildivar- sem, et Regardain naiione Bavaram; fratrem vero
dus episcopus consecravil. In porta autem septen- F Uldalricum. Fundatrixque ipsamet fuit ccenobii
trionali altare sancti Raphaelis dedicavit religiosus Carapidonensis (Germanis hodie Keniptem) quod
AmbianorumepiscopusJesse, uNon. Septemb. > elc. adhuc unum est e qualuor Romani imperii mona-
Eo vero e loco e 28 post decessum anno Nonis No- steriis, illicque anno 783 sepultam quidam votunt;
vembris f Angilberius levalus, corpore absque cumtamen auctor Chronici episcoporumMetensium,
aromatibus indissoluto repertus est, et a Ribbodone in ecclesia Sancti Joannis Evangelistae Melis : at
abbate intra ecclesiam translatus, inque ingressu verius Vita Ludovici Pii, in BasilicaSancti Arnulfl,
cliori a parle occidentali ejusdera raajoris ecclesiaeG cum Ludovico imperatore, filio suo, et Drogone
collocatus, cum abbas Ribbodo diutius ferre noluis- archiepiscopo, quiescere eam asserant. Caeterum,
set tanti viri reliquias iugredienlium ecclesiam pe- malri Nithardi Berthse inditum nomen, ab avia
dious calcari. Mox enim pluribus claruit miraculis, sua, matre scilicet Caroli Magni quae etsi alieni-
sanclorumque consors factus, lsetaniam auxit 8 Gal- gena, habuit tamen nomen longe ante usurpatum
licam. Cujus miracula aliquot, tribus contenta Francis, imo notatione plane Franticum, si Vitaei
libris, ejusdem coenobiiabbas Anscherus h Radulfo sanctae Berthaevetusto auctori lides. < Bertha, in-
Remorura archiepiscopo, longospost annos, trans- quit, Francicum nomen, quod Latino eloquio, ful-
misit. Frustra tamen Angilbertum quseras, ut et gida seu splendida sonat. >
innumeros tutelares nostros sanctos, inter moderna His ergo de Nithardi natalibus prsemissis, quid et
sanctorum syntagmata. Haecquede Nilhardi patre ubi ille egerit, bellorum inter Lotbarium, Ludovi-
dicta sunt. cum, et Carolum fratres, saevienleturbine, ab illius
Maler Bertha fuit, filiaque illa Caroli Magni et Hisloriaelectioneelicere facile est. Ea certe ad Ca-
Hildegardse. De Carolo vero, hoc unum minus no- rolum directa, jussu eliam illius conscripla est. Sub
riusvm Kalend. Januar. indict. scripsit, recognovit 1 In Epistolaquseincipit: <DominoinDomino do-
et subscripsit. rainorum dilectissimo David regi, Flaccus fidelis
» Auctor Vitae domni Angilberti. orator. Revertenti me de Uvicus, >etc. Ea est in
b Edit. tom. II Surii, p. 981. uno codice 12. In alio13 necdum edita est.
° Auctor Hariulfus, qui Pontivo natus, historiam;D i Sic et Leoni UI ex baptismn Cononnomen fuit.
Centulensismonaslerii sui, a domno Saxovallo anto Hist. Misc.lib. xxi.
libris k Legit, Francis, pro, ei, Gervasius TUIeberien-
plures annos inchoatam, anno 1088 qualuor
absolvit. Is et est qui Aldenburgensis terlius abbas sis, libro, cui nomen Otia Imperalia, cap. de Regno
fuit, cuique Aub. Miraeus in Originibus Ccenob. Francorum et ejus ortu.
Suess. ep. quae 1 Malea Gervasiodicitur Urbanus.
Belg. ascribit Vitam sancti Arnulphi m Alias dicitur Ruodtrudis.
Lisiardo tribuitur apud Surium tom. IV, p. 174.
d Oratorii Sancti Gabrielis dedicatio facta est vm n Eginardus.
Kal. Aprilis : capellaevero Sancli Michaelisiu Kal. 0 E Munsterolib. III Cosmograph.p. 562; sed pa-
Octobr. et observa altare, oratorium et capellam, trem illius Gasp. Bruschius de Monasler. German.,
idem esse. p. 25, Hildebrandum:VasseburgiusVirdunensisHist.
e Id est, anno 482. lib. III, f. 143. Godefridumnominant.
f Nilhardus lib. iv, p. 372. p Sancti Galli monachus de Gestis CaroU Magni
s Erant enim tum laelaniaedivisse: erat Gallica, apud Canisium tom. I, p. 371 quem doctissimus
erat Ilalica, erat et Roniana, quarum veteres nostri Franc. PilhceusClementem Scotum nominare sub-
scriptores separatim meminere. dubitat.
h SedemRhcmensemobtinuitRadulfusanno 1107, i Qusecirca annum 682 Blanziacummonasterium
e Catalogo ms. arcbi. Rhemens. vel, ut vulgo credi- construxit, quod bodie Boloniensis GaUisedicece-
tur, llll. sis est.
41 DE NITHARDOET EJUS PROSAPIA. «
Carolo etenim Nithardus mililavit, utpote ducalus 1A Didonem h abbatem , medicum pentissimura, scn-
sive comitalus Franciae maritiroae a palre haeres. psit, epistol. 72 : « Artis vestrsc (ita enim lego) sin-
Cumque bona alia quseilli haereditario jure aconti- gularis perilia mullorum oratione pervulgata, fratris
gerant, ullra el cis Mosamhaberentur (qui limes Nithardi potissimura relatione nobis innotuit : quo
erat regnorum Lotbarii et Caroli) elsi longi taedio etiam referente comperimus passim vos accessum
belli olium undequaque qusereret, nullibi haberi indigentibusaperire, > etc. Ista enim Prumiensem
posse credidit, cum illum (ut ail ipse initio lib. iv) potius monachum, quam Centulensein, Nilhardum
de universis rebus, hinc inde fortuua junxissel. Cse- fuisse relinquunt. IU utsit, ab Harinlfoet aliunde
lerum, etsi ex illis fuerit, quibus anno 842 cuui Lolha- certum est Centulam illum abbatera habuisse. Sed
rius a regno fugissepularetur, regni illius b inter Lu- fefellit Hariulfum, Centulensis historise scriptorem,
dovicum et Carolum parlilio commissa et mandala memoriola, cum pairi suffeclum dixil; ut et Vitoe
csl ; pacis lamen inter fratrcs componendaeavidus domni Angilherli auctor male post Ribbodonem
semper fuit. At fraternis odiis nusquam detuine- abbatem constiluit. Eteniin Angilberlo , Hericus ;
scenlibus, mens landem illi fuit omnimodo a repu- huic, " Helysachar; ei, Ribbodo; illi, Hludovicus
blica secedere (quod et ipse libri IV initio profi- successit; tuni Nithardus; dein Hruodulfns avun-
tetur). Itaque, cum a scribenda bistoria destitit, culus Caroli Calvi-, frater scilicet Judilh imperatri-
agebatur annus Doroini 844, el tum, ex nupera cis, etc. Itlque monuit me uotatiuncula haec,margini
Iranslalione sancti Angilberti per Ribbodonem ab- codicisHariulfiab antiquo ascripla. < Post domuum,
balem, secessus, et solitariaevitae, majus innalum inquit,' Hludovicum praefectus dicitur domnus Ni-
illi desiderium esj.. Obieral vero eo ipso anno apud g] thardus : et quoniam turo perseculio gravis insiste-
Centulam abbas Ribbodo. Ribbodoni mortuo suc- bat paganpruin, etiam marilimae(lerrae) comiialum
cessit Hludovicus, vir (ul ait auclor Vilse sancti suscepit. > Fuil igitur post Hludovicnm Nilhardus
Augilberli)regiaeslirpis; quique dicitur ab ali >ejus- abbas et comes, uti et ejus paier Angilberlus fue-
dera loci monacbo c (cujus nobis adhuc ignolum rat; mansitque eadem dignitas successoiibiis ali-
noiueii) < regali semine nalus. > Isque ipse csl, quot ejusdem ccenobii i archimandrilis. Al cum
queiu Lupus abbas Ferrarieusis, in ipso coer.obio corailalus iste maritimaeFranci;e, ab Harinlfo, et ab
Ferrarieusi mansitasse, et baud procul ab eo d edu- illius a:vi auctoribus, promiscue etiain ducalus no-
calum fuisse, dein (Epist. -25) epislolare in pa- minetur, boc obiter inseram : Haud roagiiiapud mc
lalio Caroli Calyi gessisse ofOciuro,nolat : quique ponderis fuisse, quod et in Ambaziensiuui k domi-
poslremo ab eo, abbatum (Epist. 82) suromus et noruiii Hisloria, et in Andegavorum l consuluin
(Epist. 92) clari.-simusappellatur. Hunc el Carolus geslis, aliquando legi : Hugonem ducero Burgun-
rex, diploinate(Epist. l\5et 114) suo apud Compen- di;c, Carblo Simplici, adhuc puerulo , tutorcm ila-
dium palatium regium v Kaleud. Oclob. anno re- liini, accepta polestate, quse tum abhacomitalus di-
gni v, indict. 7, vocal « venerabilem el dilectura cebatur, et a successoribus, in arroganlius vocabu-
proximuni suuni. > lum, quod esl ducamen,
m
routata est. VerumNithar-
Nithardus ergo, et eo ipso tempore relicto saeculo, dus paucissiinis diebus Centulensi monasterio
Deo sese mancipavil. Al quose iuonaslerio primum praefuit, bello ipse peremptus, anno, ut e mul-
contuleril baud ita cerlo asserere valeo. Centulum tis coujicio , 853 , cum Dani D Suevique , quos
enim abiisse,et sancti Angilberli eius parentis meino- Theolisci Nortman, id est Aquilonares , appellant,
ria.el Hludoviciabbatis allinilas, facile persuaserint. C suaehabitationis fiuibus egressi, jam per viginli an-
Sed dubiunimeet ancipilemagunt, quselegiapud Lu- nos omnem oram maritiraam incendiis, rapinis,
pum Ferrariensem, ad Marcuvardum « Pruroiensem omnique crudelitatis genere aflicerent. Alque eodero
abbatein lertiura epistol. 55. «Nilhardi, inquit, ad- in loco, quo priniumquieverat Angilbertus, sepulius
venlus ad f Silvacum, quo me inonasterii necessitas ipse est; in adilu iiempe, seu porlicu majoris eccle-
traxerat, vehenienier laetificavil: cujus proesentia sise, quoesancto Salvalori, °sanctoque Ricbario di-
factum est ut hae littcrae veslrse pulernitali red- cata erat. Quod Hariulfus his, et prolixiorihus
derentur, cum vos esse sospites, et communem eliam verbis, enarravit. < Tempore, immit, Gervi-
fiiiums Egilera ex validissima infirmitate, opilulante ni, P hujus nominis primi, Centulensis abbalis ,
favore divino, revaluisse oslendit, > etc. Et prae- domni ac sancti Angilberti tumulus ignorabjtur,
lerea quse idem Marcuvardus Prumiensis abbas ad nec uUo,ob hoc, terreno honore poliebatur, quamvis
» Nilhardus lib. i, p. 312. Tum enim Dido abbas sancti Pelri Vivi Senonensis,
b Niibardus lib. iv.p. 560. cui paucis aunis prsefuit.Auctor Gaufridus in bislo-
c Scripsit metrice ante annos 550 libros tres ria istius monasterii sui.
de miraculis sancti Richarii, et quartum de rela- ; Advertere Helysacharem Centulensem fuisso
tione ejusdem per HugonemCapet tum Francorum abbatem juvabil, si Agobardumlegeris; illius enim
ducera. p. 94, 260 et alibi. Et eum quoquc fc-
d In monasterio scilicetsanctiPetri Vivi Senonen- meminit,
runl Gemmeticimonasterii fuisse rectorem. Hariul-
sis, uti mihi multa persuasere, sed et inibi euradem D fus lib. III, cap. 4.
etiam sepultum. i Hariulfus lib. m, Hist. Cenltil., cap. 10.
e Marcuvardus illi nomen, non Marcuvadus, ab- k Incipn: SaepenumeropostulasliutAmbaziensium
basque iUefuit Prumiensis anno 829. Obiit 853 Re- dominorum, etc.
gino. 1 Quorum auctor monachus majoris monasterii,
* Hujus loci menlio fit aliquol locis apud Hinc- eaque sic incipiunt: Hisloriam sive gesta
Andegavo-
marum Remensera, contra Hincmarum Laudunen- rum consulura, ctc.
sem episcopumet alibi. Forte , Saulnoy, abbatia m Hariulfus lib. m, cap. 5, et lib. n, cap. 17,
Lugduno Clavato proxima (pres Laon). eadem de re : Paucis, inquil, diebus in regi-
e Monachusfuit primo Ferrariensis, dein Pru- mine expletis,agens Nithardus praeliointeremptus est.
miensis (non eliam sancti Petri Vivi Senonensis), n Verba sunt Chronici raonasterii sanctorum Ser-
postea Marcuvardoapud Prumiam successit anno gii el Bachi ad Andegavim urbem atque etiain Hi-
853. Dein a Carolo CalvoFlaviniensis abbas consli- storise iniperatorum , regum Francorum, et comi-
tutus, tandem Senonum archiepiscopus faclus, in tum Andegav.quseincipit: Ada, etc.,et inLndovico
monasterio sancti Petri Vivi quiescit. Lupus va- Grosso desinit.
riis locis, Regino , Jac. Tavellus(vir in historia et 0 Lib. IV, c. 52.
sagax et peritus) in archiepiscopornmSenonensium p Obiit Gervinus isle v Non. Mart. amio Dons.
gesiis. auctor Hariulf.
h Scripta est hsec Marcttvardi epislola anno 848. 1074,
PAtaoL. GXVI. 2
43 NlTHARDlS. RICHARHABBATIS U
eius celeberrimamemoria in ore universorumFran-. A j ADDITIO.
ciscorum, vel Pontivornm, atque -aspectu egregii
templi,quondam ab eo fundati, resplenderet. Cumi Pag. 4, v. 12 ad illud, < Silentiarium statuit: ut
itaque aliquando venerabilis Gervinus ccenubium i ejus consilio regiram toium componeret, >iu inte-
Gorziam, quod est situm in confinio Metensisci-> riori margine artditabsec erant. Ipsissiraa verba ve-
vitatis , ivisset, inventum ibi codicem, ( ubi de teris Vitsesancti Augillierli enarratoris hsec sunt:
ejusdem sancti viri, aliorumqne nostralum abba-'. < Sibi Karolus enmdem silentiuriumstatuit : ut in
tum gestis, quaedam continebantur) ab illius locii quo compererat prudentiaealiiiuilinem, ejus consi-
fralribus mutuatum, Centulam detulit: in quo re- lio couiponeret tolius regni ulititatem. > Quibus
pertuin est, quod sanctus abbas Angilbertus xn[ addo.Ideo me verba ipsa veteris scriptoris subjice-
Kal. Marlii Iransisset ad gloriam. Et inde Centu- re, ut, si forte in bujus silenliarii oificium inqui-
lenses uionachi, quoniam ab eo tempore, quo sub, rere velis, non sit quod arguas, verborum a me ira-
Guaramundo pagano combuslum fuerat monasle- mutatum quidquam. Milii certe in facKi non est,
rium, usque ad hsec tempora, eos dies transitus( quae inunia illitis essent, certo constiluere. Nec ad-
ejus latueral , plurimum exhilarati fuere. Igitur ducar, utdecredara, fuisse unum e schola silentia-
Gervinus(qui vir desideriorummerilodici potest) adI riorum, quibus esttit. 16 libri xn Cod.Juslinian.
fores ecclesiae,quo compererat illum primo tumu- Hi siquidem, ad sacri consisiorii liinina excubias
latum, perquirere ccepit : nec illius quidem corpusi agenles, nonnisi quielem, et silentium imperabant.
ibi invenit, sed in eouem, quo quondam pausaverat,, RectequeZonaras, huicce collegio ascribens, quod
sarcophago,invenitlecticamligneam coriatam,dom-, o* tegeral Anastasiiim Dicorumante adeptum impe-
ni Nilhardi filii ejus abbalis el comitis corpus cou- rium silentiariumfuisse, addit ^a/tattMXwv ToOTosIvat
linentera, sale perfusum; iu cujtiscapite videbatur a£t»fi«T«v(inter minores dignitates esse). Nam
illa percussura, qua evenlu proeliifuit occisus. Re- opera ista servilis fuit. Et fuere imer servos silen-
cludens itaque eumdem tumulum, aliorsus san- tiarii. Ac scite Salvianus, lib. IV de Providentia
ctam coiporis Angilberti glebam quaerere propo- (duro ostendere vult heiis pejora multo imputaii
suit, > etc. Nec enim te, lector, pluribus morabor, posse quam servis). <Ad fiigam, inquil, servos non
et properante calamo irrepsere multa, quae inter- miserise tantum, sed et supplicia compellunt : pa-
texere initio non erat animus. Hoc unuiii de Ni- vent quippe aclores , pavenl silentiarios , pavent
thardi libro titulo addam: Eiianisi in scripto a Ii- procuratores : prope ut, interitlos omnes, nullorum
bro, e quo, s;eculi sui honor P. Pithscus iliuni in minus servi sint, quam dominoruinsuoruin, > elc.
publicum dedii, nulla habeatur et libr.ietb auctoris Hinc fit, ut nonuisi invitus, ad illos quoque referam,
niscriplio : Et e Cenlulensis Historiae codice, quod291de Auastasio dictum (quodque e Cedieno
< Chronicum > seu < Gesta Francorurn i dici de- | p. , ] Suida, aliisque constat) ante delatiiin
bere videatur; non abs re lamen esse, quod ab illo, illi imperium silcniiariuiii fuisse : uti et quod lib.
opus isluil, « Historia de discordia, » scu < dis- iv de ^Edilic. Justiniani moiiuit Procopius; Theo-
sensionibusfiliornmLudoviciPii, » appelletur. Huic dorum Justiniani silentiarium fuisse. Ego enim si-
etenim Nilhardi opnsculo, liuncfuisse tilulum, pla- lenliariumpriticipis, abliis qui e sileniiariorumfueru
nura erit ab auclore ° incoguili nominis, qui anno scbola, sejungo.ldque produnt haec, hujuscc auclo-
1214Latine tribus libris, Francorum scripsit hislo- ris veterisde Karoloverba : < Sibi sileiitiariurasia-
riaro : quamquidem post 50 annos, alius Equilania G tuit. >Deinde,cum ei totius regui utilitas curse sit,
oriundus, Gallicam fecit, et Alfonso Pictavi et To- et Angilberto summis jam honoribus perfuncto, ad-
losse comiti saucti Ludovici regis fratri, dicavit. E dita iFlasit dignitas, paulo anlequam Bertha:n , rc-
cujusprsefationequaesubsunt, exscripsimus. « Sum- gis filiaro, conjugemacciperet; longe ab excubiiore,
pta, inquit, sunl hsec a gestis sanclorum Remigii, regis silenliariuin abesse, nemo inficias iverit. Forle
Lupi, [Al., Vind.] Indicelli; a Vita etiam saucti vero sileuliarius is fuerit, qui silentio praeerat. Di-
Lamberti, quaesic incipil: Gloriosusvir Lambertus ctum eniin illa aelate sileniium, paucoruni congrc-
aeternoRegi martyr acceptus.ete., a Chronicis Hu- gatio, qui, seorsira a populo, de gravioribusnegoiiis
gonis d Floriaceusis,Robertie Autisiodorensis; quae- invicem disceptarent. Inter quos imperator in ambo-
dam aulem a libro Isidori, qui Etymologiarumdi- ne, seu tribunali, sublimissedebat; cujus erat, ora-
citur; a Chronicis { sancti Petri Vivi Senouensis; tione persequi,quaein concilioagitan ia essent. ldque
ab historiaLongobardorum; a libro Guerlini, qui se forte, imperatoris vice, peragebat sileniiarius. Nain
alumnum Caroli Maguifatetur; a quadam historia, el SiAs%t;ista (rstaVnovvocabalur, lestiius Zonara
quaenomineTurpini intitulalur; a quodam libello , tom. III, Nicelaet aliis. At ipsnm quoque conveniuin,
qui de gestis reguin Francorum loquitur, qui apud 5TW timn
ovyiikoTovpou>.»v (ut verbis Zonaraeiitar) s.len-
sanctum Germanum de Pratis juxta Parisius re- dici, HisloriaeMiscelke auctor docuit. Qui lib.
peritur; a libro etiam Nithardi, qui de discordia et t ImpiusLeo, inquit, silentiuin contra sanctas
xxi :
filiorum Ludovici Pii agit; a Chronicis de Chari- venerabiles celebravit iconas, >in tribunali de-
tate; ab historia Hierosolymitana; quaedamautera cein et novem cubituum, < advocalo quoque Ger-
de Operibus Ludovici Pii et Philippi, qui modo re-Dj) mano partriarcha, >etc. Necenim eo loci ahud vull,
gnat, >etc. H»ecille. Totum autem hoc hic ascripsi, isiius quam quod lib. xxn de Coustanlino Copronymo,
ut historioeFrancieseplures necdum vulgatiscripto- Leonis 111iilio, retulit. < lmpius, inquit, Con-
res tibi, leclor, innoleseerent. Ulque Gatliaenoslrae staiilinus contra sanctas et venerabilesiinagiuescon-
(cui catholici reges omnes et principes boc debent, vit. cilium iniquura triginta octo epistoporum congrega-
quod Christiani sunt) illustrandae, desideriura ali- > Et idem • < Qui cum iu Blachernas convems-
quod aut injicerem, aut, quodmavelim,aliquatenus sent, ascendit Constaniiiiusimperator in amoonera,
augerem. tenens ConstantinuniSyiei episcopmu.El cum oras-
» Hic olitt fuil monasterii sancti MagloriiPari- sic incipil < : Interannos iUosquibus Hebraeorum
> elc. po-
siensis, et quidem (si liene conjicio), Hugonis Ma- pulus,
gni, patris HugonisCapet Francorum regis heue- d Floriacus, villa ad Ligerim ccenobiosancli Be-
ticio. Qui primus illud construxil. nedicti celebris. Mirorque veterew Gallicum iuter-
b Duo exstant plane dissimiles. Hujus de quo hic prelem id latuisse.
e ls est sancti Mariani
sermo, auctor est Hariulfus. monacbss, cujus Ghroni-
cum aiiuo 1608 edi vohKl Nic. Camusat Tricass.
c Hujuspraefationisinitium , est: < Cuni animad- canonicus, litteralo
cuique abunde uotus.
f Eorum auclor Gaufridus
verterem quamplurimos ct fere omnes de gestis de Collono, ejusdcm
regum Francorum dubitare, » etc. At liber primus loci monachus, et desinunt in anuo 1294.
45 DE DISSENSIONIBUSFILIORUMLUDOVICIPII. — LIB. 1. 46
set, voce magna pronunliavit, dicens : Constantino A utilis, at in republica versanlibus plane necessaria
universali patriarchse multos annos, > elc. Haec est) tibique, quid melius istis, occurrerit; me eru-
vero, neutiquam a me pro veris plene asserta nove- dilionis luae proeconem,luique sequacem invenisti.
ris, lector. Quinimo, si hanc litleraturara calles Fruere inlerea, et vive.
(quaein forensi quidem palestra desudantibus per- Sapienti pauca sufficiunt.

NITSARDI
AN6ILBERTIFILII, CAROLlMAGNI«IPERATORISKX BERTfiAFILIA NEPOTIS,

DE DISSENSKWIBUS FILIORUM LUDOVICI PH


LIBRI QUATUOR.

(Ad annrrai usque 843.)


AD CAROLUMCALVUMFRANCORUMREGEM.
Hecens a mendis et corruptionibusinnumeris expurgati, partim ope vetustissimi ms. codicis, qui exstat in
bibliothecaD. Alexandri Petavii S. P., partim conjecturit a sensu historix desumptis.

LIBER PRIMUS.

PRJEFATJO. B terrore ita repressit, ut nihil in imperio moliri prae-


Cum, ut optime, mi domine, nosti, jam pene an- ter quod publicaeutilitati congruebat, manifeste au-
nis duobus iUatama fratre ves'ro persecutionem vos derent. Regnavit feliciter per annos duos el triginta,
vestrique haud quaquara raeriti pateremini, anle- imperiique gubernacula nihilominus cum omni fcli-
quam Cadhellonicamintroissemus civitatem, prae- citate per annos quatuordecim possedit.
cepistis, ut res vestris teniporibus gestas styli officio Haeresautem tantae sublimitatis Lodhuwicus filio-
menioriaetraderem. Opportuna quidem placidaque rum ejus justomatrimonio susceptorum novissimus,
res, fateor, fuerat prsecepta, si otium tanti negotii caeteris decedentibus, successit. Qui, ut pro certo
ut digne exsequerelur, fuisset concessura. Nunc au- patrem bbiisse comperit (815),Aquas ab Aquitania
tem si quid minus, vel incullius quam oportuerit, protinus venit: quo undique ad se venientem popu-
pro rerura magnitudine buic operi inveneritis inser- lum, absque quolibet impedimento, suoeditioni ad-
tam, tanto facilior venia a vobis vestrisque mihi dixit; de caeteris, qui sibi creduli videbaiitur, deli-
debetur, quanto me noslis eodem turbine quo et beraturus. Ihitio quidem iraperii suscepti pecuniam
vos, dum hoc opus peregerim, esse agitaluin. Prae- ingenti numero a patre relictam trifariam dividere
lerire auiem ea quse temporibus pii palris vestri jussit, et unam partem in causam funeris expendit,
gesta siint, disposueram, sed facilius cuilibet le- C G duas vero inter se et sorores suas a patre justo ma-
genti allercationura 'vestraruin veritas patebit, si trimonio susceptas divisit, quas et inslanter a pala-
quacdara, quae suo in lcmpore conligisse novimus, tio ad sua monasteria abire praecepit. Fratres quo-
suimnoienus praelibavero. Avi quoque insuper ve- que adhuc tenera aetaie, Drogonem, Hugonem, et
stti venerandam memoriam per orania obmittere Theodericum, participes mensaeeffecit, quos et in
iaiuni minime videtur.Ac per hoc texlus hiiic sumat palatio una secum nutriri praecepit, et Bernardo
cxordium. nepoli suo filio Piopini regnum Italiae concessit
(818). Qui, quoniaro ab eo paulo post defecit, capi-
Karolusbonaememoriae,et meritoMagnus, impe- tur, el a Bertmundo Lugdunensis provinciae prae-
ralor ab universis nalionibus vocatus, hora videU- fecto luminibus pariter et vita privatnr. Hinc autem
cet plus minus diei lerlia, in senectute bona dece- metuens ne post dicti fratres populo sollicitato ea-
dens, omnem Europam omni bonitate rcpletara reli- dem facerent, ad conventum publicum eos venire
quit. Vir quippe omni sapienlia et omni virtute, hu- proecepit, totondit, ac per monasteria sub Iibera
manum genus suo in lempore adeo praeceUens, ift; custodia commendavit (819). Quo peracto, filios
omnibus orbem inhabilanlibus terribilis, amabilis; suos justo matrimonio junxit, et universum impe-
pariierque et admirabilis videretur; ac per hoc; D E 'ium inter eos ita divisit (821) ut Pippinus quidem
omne imperium omnibus modis, ut cunctis mani- Aquitaniam, Lodhuwicus autera Bajoariaro, Lodha-
fesle claruil, honesturo et ulile eflecit. Nam super rius vero posl discessum ejus universum imperiura
omne quod admirabile fateor fore, Francorum Bar- haberet: cui et una secum imperatoris nomen ha-
barorumque ferocia ac ferrea corda, quoenec Ro- bere concessit. Interea Irmengardis regina mater-
raana potentia domaie valuit, hic solus moderatoi que illorum decessit, ac paulo post Lodhuwicus imr
47 NITHARDIS. RICHARUABBAJIS 48
perator Judith in matrimonium sumpsit (823), ex.; A deinceps moliri in regno lemptaret. Cumquese haec
qua Karolus creatur. ita haberent, et respubliea paululum respirare vide-
Karolo quidem nalo, quoniam omne imperiumi retur, confebtira Gunlbaldus monachus, quem supra
inter reliquos filios paler diviserat, quid huic face- memoravimus, quia raultum in restilulione ejus la-
ret, ignorabat. Cumque anxius pater pro filio filiosi boraverat, secundus in impeno esse volebat. Quod
rogaret, tandem Lodharius consensit, ac sacra- quoniam Bernardus, ut praeraissumest, olim fueral,
mento lestatus est, ul portionem regni, quam vel- summa industria iterum esse certabat. Pippinus quo-
let, eidem pater daret, tutoremque ac defensoremi que et Lodhuwicus, quanquara eis regna, sicut pro-
illius se fore conlra omnes inimicos ejus in fuluro,, missum fuerat, aucta fuissenl, tamen ul in imperio
jurando firmavit. Instiganle autem Hugone, cujusi post patrem primi essent, uterque laborabat. Al illi,
filiam in matrimonium Lodharius duxerat (829), ac: per quos tunc respublica traclabatur, voluntati eo-
Mathfrido,caeterisque, sero se hoc fecisse pcenituit,, rum obsislebant.
et quemadmodum illud quod fecerat annullare pos- Per idem tempus (833)Aquitania Pippino dempta
set, quserebal. Quod patrem matremque minimela- Karolo datur, et in ejus obsequio priraalus populi,
luit, ac pcr hoc, liinc inde quod pater statuerat, qui cum palre senliebat, jurat. Quod quidem hi
Lodharius diruere, etsi non manifeste, occulle stu- B ] quos supra retulimus, graviter ferentes, ut respu-
debat. Ad quod Bernardum queradara ducem Septi- blica inutiliter tractaretur, divulgant, populuraque
maniaepater in supplementum sibi sumens, camera- quasi adjustum regimen sollicitant. Walanara, Eli-
riura constituil, Karolumque eidem comraendavit, sachar, Mathfridum, cseterosque, qui in exsiliura
ac secundum a se in imperio praefecit. Qui dum in- retrusi fuerant, custodia enultunt: Lodharium, ut
consulte republica abuteretur, quam solidare de- rempublicam invadat, compellunt. Insuper auteni
buit, penitus evertit. Per idem tempus Karolo Ala- et GregoriumRomanaesummaesedis pontificem, ut
mannia per edictum traditur. Tum tandem Lodha- sua auctoritate liberius quod cupiebant perficerc
rius, quasi justa qnerimonia reperla, tam fratres' possent, sub eadem specie magnis precibus in sup-
quam et universam plebem veluti ad restaurandum plementum suse voluntatis assumunt. Quamobrem
reipublicae statum animabat. Quamobrem pariler imperator, una cum omni quod babebat imperio,
cum omni populo patri ad Compendium superve- tres reges, filiique ejus, adversus eum cum ingenli
niunt (830). Reginam velaverunt, fratres ejus exercitu, insuper papa Gregorius eum omni comi-
Cunradum et Rodulfum totonderunt, atque in Aqui- talu Romano, Elisatam confluiint,juxlaque montem
taniam servandos Pippino cpmraiserunt. Bernardus Siguualdi castra ponunt, ac variis affeclionibus po-
quoque fuga lapsus in Septimaniam se recepit. G ' pulum ut a patre deflceret, filii compellunt. Novis-
Eriberlus fraler ejus captus, ac luminibus privatus, sime, quibusdam fuga lapsis, cum perpaucis pater
in Italiara custodiendus tradilur. Et Lodharius qui- capitur. Uxor ab eo dempta in Langobardiam exsi-
dein eo tenore republica adepta, patrem et Karo- lio millitur, ac Karolus una cum patre sub magua
lum sub libera custodia servabat (831) : cura quo cuslodia servatur. Gregorius siquidempapa ilineris
monachos, qui eidem vitam monasticam traderent, pceniludinecorreplus, tardius quam vellet Romam
et eamdem vitam illum assumere suaderent, esse revertitur. Et Lodharius quidem ilerum eo tenore
prseceperat. Res autem publica, quoniam quisque imperium adeptum, quod injuste lam facile iterato
cupiditate illectus sua quaerebat, quotidie deterius obtinuit, iterato facilius juste amisit (834). Nam
ibat. Quamobrem tam monachi, quos supra memo- Pippinus et Lodhuwicus videntes quod Lodharius
ravimus, quam et coeteri, qui quod factum fuerat universum imperium sibi vindicare, illosque dele-
dolebant, illum percunclari cceperunt, si respu- riores eflicere veUet, graviter ferebant. Insuper au-
blica eidem restitueretur, an eam pro viribus eri- tem dum huc Lambertus atque Mathfridus, quis il-
gere ac fovere vellet, maximeque cultum diviuum, lorum secundus post Lodharium in imperio haberc-
quo omnis ordo tuelur ac regitur. Quod quia facile tur, ambigerent, dissidere cceperunt. Et quoniam
confessum, in restauratione ejus ocius consensum " quisque eorura propria quaerebat, rempublicam pe-
cst : assumptoque Guntbaldo quodam monacho, sub nitus negligebant. Quod quidem populus cernens,
specie religionis in hoc negotio ad Pippinum Ludo- molestus erat. Occurrebat insuper etiam flliis vere-
vicumque filios ejus occulte direxit: promittens, si cundia et pcenitudo, quod patrem bis bonore priva-
in sua reslitutione, una cum his qui hoc cupiebant, verant; universaeplebi, quod bis imperatorem di-
adesse voluissent, regnum utrisque se ampliare miserant, ac per hoc hinc inde in restitutione ejus
velle. Ac per hoc perfacile cupideque paruere, con- consentiunt, et undique ad Sanctura Dionysium,ubi
ventuque condicto, regina et fratres ejus eidem tuuc Lodharius patrem et Karolum servabat, aflluere
restituuntur, ac plebs universa ditioni ejus se sub- contendunt. CernensLodharius praedictamanimosi-
didit. Hinc hi, qui cum Lodhario senserunt, in con- tatem vires suas excedere, antequam conveniant,
ciljum deducti, et ab ipso Lodhario ad mortem diju- arma sumit: patrem ac Karolum dimiltit, itinere-
dicati, aut, vita donata, in exsilium retrusi sunt. que arrepto Viennam petit. Plebs autem non mo-
Lodharium quoque sola Italia conlentum, ca pactionc dica, quaepraesensaderat, etiam etiamque Lodhario
abire permisit, ul exlra patris volunlatem hihil pro patrc vim inferre volebat. Rege receplo, basili-
49 DE DISSENSIONIBUSFILIORUMLUDOVICIPII. — LIB I. 50
cam sancti Dionysii una cnm episcopis et omnii A mit, ut infra dies statutos Alpibus excederet, ac
clero confluunt, laudes Deo devote referunt, coro- deinceps, sine patris jussione, flnes Franciae ingredi
nam et arma regi suo imponunt, et ad caetera deli- non prsesumeret, et extra patris volunlatem in ejus
beraturi contendunt. Lodharium pater persequi1 imperio deinceps nihil moliri temptaret. Quod et ila
distulit, sed legatos, qui eum citra Alpes feslinarei se et suos servaturos, tam is quam et sui sacra-
juherent, post illum direxit. Pippinum ad se vcnien- mento firmaverunt.
lem benigne excepit, gralias in eo, quod pro sua: His ita conipositis (838), pater, uli et cum quibus
reslitulione laboraverat, egit : ac reverti eum int consueverat, imperium regebat. Videns autem quod
Aquitaniam, uti petiverat, permisil. Hinc inde fide- populus nullo modo diebus vitae suse illum relin-
les, qui evaserant, et rempublicam regere consue- quere , uli consueverat, vellet, conventu Aquis
verant, confluunt : cum quibus itinere arrepto, hieme indicto, portionem regni his terminis nota-
Aqnis hiemaiura petit, tandemque Lodbuwicum ve- tam Karolo dedit, id est a mari per fines Saxoniae
nientem gratauter excepit : quem et una secumi usque ad fines Ribuariorum, totam Frisiam, et per
causa prsesidii esse praecepit. lnterea hi, qui Judith fines Ribuariorum comitatus Moilla, Hall, Traham-
in llalia servabant, audientes quod Lodbarius fugam molant, Masagobbi [Masagouvi].Deinde vero quid-
inierat, el pater imperium regebat, arrepta Judith B " quid inter Mosamet Sequanam usque Burgundiam
fugara ineunt, Aquis prospere perveniunt, gralum unacum Viridunensi consiMit : et de Bnrgundia,
munus imperalori deferunt. Verumtamen haud est Tullensem , Odornensem, Bedensem, Blesensem,
thoro regio recepta, donec se criminibus objeclis Parthensem, utrosque Barrenses, Brionensem, Tri-
'
innoxiam, quia criminator deerat, sacramento una casinum, Autisiodorensem, Senonicum, Wastinen-
cum propinquis coram plebe effecit. sem, Milidunensem, Stampensem, Castrensem, Pari-
Per idem tempus (835) Mathfridus et Lambertus, siacum; et deinde per Sequanam usque in mare
cseleriquea parle Lodbarii, penes Marcam Britanni- Oceanum, et per ipsum mare usque in Frisiam :
cam morabantur. Ad quos pellendos missus est omnes videlicet episcopalus, abbalias, comitatus,
Vodo, et omnes inter Sequanam et Ligerim degen- fiscos, et omnia infra praediCtosfines consistentia,
tes. Qui, manu valida collecta, hinc atque inde con- cum omnibus ad se pertinenlibus, in quacunque re-
venerunl. Et hos quidem paucitas, ac per hoc gione consistebant, et sui juris esse videbantur :
sumraa necessilas, unanimes effecit. Vodonem au- una cum auctoritate divina alque paterna, praefato
tem et suos maxima mullitudo securos, discordes, filio suo Karolo dedit, firmumque ut permaneret Dei
et inordinatos reddidit. Quapropter prselio com- omnipotenlis clementiam exoravit. Hilduinus autem
misso, fugerunt. Cecidit Vodo, et Odo, Vivianus, '-' abbas ecclesiae sancli Dionysii, et Gerardus comes
Fulbertus, ac plebis innumera mullitudo. Quod qui- Parisius civitalis caeterique omnes praedictos fines
dem cilalo cursu victores Lodhario notantes, man- inhabitanles convenerunt, fidemque sacramenlo Ka-
dant ut quantocius posset illis cnm exercitu occur- rolo (irmaverunt. Quod quidem Lodharius et Liidlm-
rat. Qui libenter paruit, et Cavillonum collecta wicus audienles, graviter ferebant: unde et collo-
manu valida venit, civitatem obsidione cinxit : proe- quium indixerunt. Ad quodvenientes, cum nibil ex
linndo tiiduum obsedit, el tandem urbem captami his indignari se posse viderenl, callide dissimulantes
una cum ecclesiis incendit. Gerbergam more male- quippiam se contra patris voluntatem moliri velle,
ficorum in Ararim mergi praecepit. Gozhelmum et discesserunt. Veruratamen ob id colloquium com-
Senilara [Gauzelinura et Sanilam] capile punivit. motio non modica exorta est, sed facile quievit.
Warino autem vitam donavit, et ut se deinceps proi Hinc autera Carisiacum mediante Septembrio venit,
viribus juvaret, jurejurando constrinxit. Hinc autemi seditionemque quamdam simililer perfacile sedavit,
Lodharius et sui duobus praeliisfeliciter gestis ma- ac praefalo Karolo arma et coronam, necnon ct
gnanimes effecti, universum imperium perfacile in- quamdam portionem regni inter Sequanam et Lige-
vadere speranles, ad caetera deliberaturi Aurelia-. . rem dedit, Pippinum ac Karolum, ut videbatur,
nensemurbem petunt. Quod pater audiens, e Fran- unanimes effecit : ac deinde Pippinum in Aquita-
cia raanu valida collecta, insuper Lodhuwico filio niara abire ctun gratia perraisit; Karolura vero in
suo, cum uuiversis, qui trans Rhenuin morabantur, partera regni, quam ei dederat, direxit. Quoveniens,
in auxilium sibi assumplo, tantum facinus a filio in omnes hos fines inhabitantes ad illum venerunt, et
imperium commissumvindicaturus perrexit. Lodha- fidem sacramento commendati eidem firmaverunt.
rius quoque eadem spe, qua Francos abducere con- Eodem lempore nunliatur quod Lodhuwicus a patre
sueverat, animatus, ire obvius ratum duxit. Ac per suo descivisset, et quidquid trans Rhenum regni
hoc hinc inde confluunt, supraque fluvium, juxta continebatur, sibi vindicare veHet. Quod pater ejus
villam quae Calviacus dicitur castra ponunt. SedI audiens, indicto conventu, Magontiamconvenit, ac
Franci, eo quod imperalorem bis reliquerant, pce- trajecto exercitu fugere iilum in Bajoariara compu-
niludine correpti, et ut deinde tale quid committe- lit. Post Aquis exsultans rediit, quoniam, quocun-
rent lurpe judicantes, ad defectionem impelli de- que severterat, nutu divmo victor erat. Verumtamen
dignati sunt. Quamobrem cum nec fugse, nec prselii ingruente.senili aelate, et propter varias afllicliqjies
locum videret, ea pactione novissime praelium dire- penedecrepitaimminente, mater ac.primores populi.
51 NITHARDIS. RICHARHABBATIS S2
qui in volunlate patris pro Karolo laboraverant, me- Aj rolo conferretur, consensit, et una cum palre coram
luentes, si infectis rebus decederel, odia fratrum omni populo ita se velle annuntiayi.t. Hinc aut.em
usque ad internecionem sibi insurgere, ratum duxe- pater fratres, prout valuit, unanimes effecit, rogans
runt ul quemlibet, e filiis pater in supplementura ac dcprecansut invicem se diligerenl, et utalter ab
si')i assumeret : et si post discessum ejus csetevi aliero protegeretur adhorlans, exorat, et. quod fieri
concordes esse r.ollent. sallera bi dup unanimes ef- desiderat,optat. Quibus peractis, bcnigne etpacifice
fecti, valerent resisiere invidorum factioni. Cumqiie ^Lodhariumi.n Italiam dilatum remissionis gratia.ac
necessitate instante, ac per hoc assiduis meditaiio- regni nmneribus, remiitens, sacraroenla quae s;cpe
nibus in hac electione versarentur, universorum juraverat/quoiies in illum deliquerat, quoties deli-
sentcnlia consensil, sj Lodharius certiira se in hoc cta eidem donaveral, in memoriam reduccns, ac
negoiio praeberevel.let, cum eo fcedus iniri debere. piis visceribus monens, conlestabatur ne saltem id
Nam, uli praemissuniest, idem olim patri malrique quod tunc novissime peregerant, coramque cunclis
ac Karolo juraverat, ut partera regni quam vellet ita se velle confirmaverat, frustrari quolibct modo
paier, eidem daret, el eamdem se consentire et pro- permiltat.
tcgere illi contra oranes inimicos omnibus diebus Eodem tempore, ut Pippinus decessisset, pater
vilsn su33deberet. Quamobreni.missos deligunt, et B 1 nuntium acceperat, et pars qusedampopuli, quid
in Ilaliam ad Lpdbarium roitlunt : promittenles, si avus de regno vel nepotibusjuberet, praestolabalur :
patris voluntalem deincepserga Karolum conservare pars autem, arrepto filio ejus Pippino, quia nalu
vellet, omnia quse in illum hactenus delinquerat, maximus erat, tyrannjdem exercebat. Quapropler
rcmitti, et omne regnum, absque Bajoaria, inter his ita, ut praefatum est, cnm LoJhario peifectis,
illum cl Karolum dividendum. Quse quoniam Lo- collecta manu valida, per Cavillonem, Clarunimon-
dbario et suis rata videbantur, utraque ex parle sic tera una cum Carolo ac malre pater petil, ac par-
velle, ac sic se perficere, juraverunt. tem populi, quae illum praeslolabalur inibi, benigne
Ergo ad urbem Vangionumconvenlu indicto con- recepit. El quoniam olira regnum Aquitanix Carolo
venerunt (839), in quo Lodbarius humillime ad pe- donaverat, ul illi se commenii.irent,horlando suasit,
des patris corara cunctis procidit, dicens : t Novi me jussit. Qui omnes commendali, eidem sacraroento
coram Deo et le, doraine pater, deliquisse. Non fidem firmaverqnl. Post quod quomodo lyrannos
regnum, sed indulgentiam, et ut gratiam tuam me- compesceret, conlendit. Per idem tempus Ludho-
rear, quseso. > ldem autero, ut pius ac clemens pa- wicus a Bajoaria solito more egressiis, Alaraanniam
ter, et delicta postulanli indulsit, et gratiam rogami invasil, cum quibusdam Toringis et Saxonibus sol-
concessit: eo sciiicet pact.o utdeinceps niliil quolj,-C
*• licitatis (840). Quamobrerapater ejus ab Aquitania
bet modocontra suam voluntatero nec in Karolum, revocatus, dimissovidelicet Carolo una cum matre
nec in regnum alicubi egisset. Dein benigne illum ejus Piclavis : ipse vero sanctum Pascha Aqnis ce-
excepit, ac deosculans,gratias Deo pro filio quei» lebravit, et sic uno eodemqueitinere Toringampcliit.
aversum reconciliaverat egit. Ad prandium deinde A qua Lodhuwicofilioejus pu.lso,per Sclavos iiinere
conversi suni, in crastinum de cseteris, quaesuiju- rederopto, eum in Bajoariam fugere compulit. Qno
raverant, deliberaturi. Die^autem altera concilium pcraclo, Kal. Julii ad Vangionumurbeni conveutum
ineimt. Hinc pater, ut sui ju.raveranl, perficere cu- indixit, ad quod Lodhariura filiura suum ab Italia
piens : < Ecce, fili, ut promiseram, regnum omne veuire praecepit: cum eo, caeterisquesibi credulis de
coram te esl; divide illud prout lihueril. Quod si tu Lodhuwicodeliberaturus. Cumque se haecita habe-
diviseris , partium eleclio Caroli crit. Si auteni nos rent, el Lodharius in ltalia, Lodhuwicus trans Rhe-
illud diviserimus,simili.terparlium eleclio tua erit. i num, et Karolus in Aquitania essent, Lo:!huwicus
Quod ideni cum per triduum dividere vellet,sed mi- imperator, paterque illorum, in insula quadamjiiXta
nime posset, Josippum atque Richardum ad patrem Magonciacumxn Kal. Juliiobii'. Quem Drogo fraler,
direxit, deprecans ut ille et sui regiium dividerent, el episcopus, atque archicapellanus ejus, Metiscivi-
"
parliumque electio sibi concederetur. Insuper vero, tate sua apud sanctum Arnuifum,una cum episcopis,
in ea fide, quam i.llisjuraveranl, lestali sunt, quod abbatibus, comitibusque congruo honore sepulturse
pro niillare alia, nisi sola ignorantia regionum, id tradidit. Vixit per annos sexaginla quatuor. Rexit
peragere diflerret. Quainobrempater, ut ocquiusva- Aquitaniam pCr annos triginia septem. Iinperiale
luit, regnum omne absqueBajoaria cum suis divisit, vero nomen per annos viginli seplem, et per men-
et a Mosa parlem Australem Lodbarius cum suis. ses sex obtinuil.
elegit, quinimo. et accepit. Occiduam vero.ut Ca-

LIBER SECUNBUS*

PRJEFATIO. vestrarum initiis, e quibus quique Ieclor scire cu-


Explicitis pro lcmpore ac viribus dissensionura piens quamobrem posl obilum patris vestri, Lodha-
53 DE DISSENSIONIBUS FILIORUMLUDOVICIPII. — LIB. II. 54
rius vos fratremque persequi statuerit, decernat,/ A se illi et subjectum fore velle, ita ut primogenito
coUigat,et/si juste egerit, cognoscat: hinc jam qua fratri esse oporteret. Insuper etiam quidquid hacte-
virtute ac induslria boc exsecutus sit, prout raemo- nus in illum aeuquerat, pollicitus est se ex corde
ria viresque suppleverint, notare curabo. Vos vero remittere, deprecatus ne amplius suos sollicitet.nec
difficuliatesquaeex eadem moleslia parvilali meae regnum sibi a Deo commissumperturbet. Cederent
obstiteriot inspicere deposco.Et si quid in hocopere undiquepaci atque concordiae,et hoc se sua suo-
neglexero,ut ignoscalisquseso. rumque ex parle ratum videre,ac per hocconservare
velle, mandavit. Quod, etsi aller hoc ila esse non
AudiensLodhariuspatrem suum obisse, confestim crederet, quocunqne vellet modo, ex his illum cer-
nuntios ubique, praesertimper totam Franciam, mit- tum se eflicerepromisit. Qusequidem Lodhariussi-
til, qui se venturum in imperinm, quod olim fuerat mulans se benignesiiscipere, legatos tantum saluta-
iili datum, aflirment : prnniitlens unicuique hono- tionis causa redire permisit, ac per suos se respon-
res a patre concessosse concedere, et eosdem augere surum de coeteris esse respondit. Insuper etiam,
vclle. Dubiosquoque fide sacrameDto ftrmari pra> quoniam ad ipsum severtere frustrata flde nolue-
cepit. Insuper aulera jussit, ut quantocius possent, runt, honoribus, quos pater illis dederat, privavit.
obviam illi procederent. Nolentibus vero, capilale B- ' Ita quid fralri facere cogitaret, nolens indiciumda-
suppliciumul prsediceretur,indixil. Ipseaulempede- bat. Interea omnes inler Mosam et Sequanam de-
tempiim, quo se res verteret, antequam Ahpes ex- gentes ad Karolum miserunt, mandantes, ut ante-
cederet, scire volens. Ergo cupiditate terroreque quam a Lodhario prseoccuparenlur,veniret : adven-
illecti umliquead illum confliiunt,el hoc cernens spe tum ejus se prseslolaturospromillentes. Quamobrem
viribusque magnaiiimus effectus, qnibus artibus cum perpaucis Karolus hoc iter accelerans, ab Aqui-
univcrsuraimperium liberius iirvadere posset, deli- tania Carisiacura venit, et a Carbonariiset infra ad
berare coepit. Lodhuwicum quoque, quem itineri se venientes benignesuscepit. Extra vero Herenfri-
suo contigutim esse prospexit, ut primum in illum dus, Gislebertus, Bovo,ac cseteri ab Odulfodecepli,
manum mitteret, ratum duxit; et ut eumdem viri- firmalara fldem negligenies defecerunt.
bus annullaret, operam omnivirlute adjecit. Interea Eodem tempore missusab Aquitania venit, nun-
ad Karolumin Aquilauiamlegatos callide dirigens, tians quodPippinus cumhis qui parti suse favebant,
mandat se erga illum, sicut pater slatuerat, et sicut super matrem Karoli irruere vellet: ac per hoc Ka-
erga filiolumex baplismale opertebal, benevolum rolus Francos inibi omittens, mandat, si illos frater
esse. Verumtamen, utnepoti suo filio Pippini, donec suus donec reverteretur oppriraere vellet, obviara
cum eo loquerelur,parceret, deprecatus est. Et his 'C sibi procederent. Insuper ad Lodliarium, Hugonem,
ita composilis,ad urbem Vangionum iter direxit. Adelhardum, Gerhardum , et Hegilonem direxit,
Eodem tempore Lodnuwicuspartem exercitus inibi cuncla qusetunc nuper illi mandaverat replicans :
causa custodiaereliquerat, et Saxonibus sollicitatis nec non et pro Deo deprecatus est, ne suos sibi sub-
obviamillis perrexerat. QuamobremLodhariusparvo trahens, regnum,quod Deug,palerque suo consensu
confliclu custodes fugere compulit. Rhenum cum illi dederat, amplius dissipet. Et his ita compositis,
universo exercilu transiens, Franconofurt iter di- in Aquilaniam festinus perrexit, superque Pippinum
rexit, quo insperato hinc Lodharius, inde Lodhuwi- et suos irruens, fuga illos abire compulit. Per idem
cus confluunt: paceque sub nocte composita, alter terapus, cum Lodharius a Lodhuwico reverteretur,
inibi, alter vero quo Moin in Rhenum confluit, ca- et omnes citra Carbonariasad iUumvenirent, Mosa
stra haud fralerno amore componunt. Cumque Lo- trajecta, ratura duxit ut Sequanam usque procede-
dlmwiciisviriliier resisteret, et Lodhariusillumabs- ret. Quo dum tenderet, Hilduinusabbas Sancti Dio-
que prselio sibi subigere diffileret, sperans Karolum nysii, et Gerardus comes Parisii civitatis, a Karolo
faciliussuperari posse,ea paclione praeliumdiremit, deficientes, fidefrustrata ad ilium venerunt. Quod
ut III Idus Novembris eodem loco rursum conve- quidem Pippinus filius Bernardi regis Langobardo-
nianl, et ni concordia stalulis inlerveniat, quid cui- D rum, caeterique cernentes, elegerunt potius more
que debeatur, armis decernant. Et his ita omissis, servorum fidem omittere, juramenta conlemnere,
Karolum sibi subigere contendit. quam ad modicum tempus facultates relinquere. Ac
Per idera lempus Karolus Bituricas ad Placitum, per hoc, fide relicla, quos supra memoravimus se-
quo Pippinumsui juravwant veniurum, venerat. Quii cuti, eidem se dederunt. Hinc quoque Lodharius
quidem ex omnibus nuntio recepto, missos, videli- magnanimuseffeclusSequanamexcessit, praemitiens
cet Nitardum et Adelgarium,delegit, et uti ocius more solito qui ad defectionem inter Sequanam el
valuit, ad Lodharium direxit: mandans ac depre- Ligerim degentes, partim minis.partim blanditiis
cans, ut memor sit sacraraentorura quse inler sei subducerent. Ipse quoqueuti consueverat lento iti-
juraverant, et servetquse inler illos pater statuerat. nere subsecutus, Caremtenam civitatem tendebat.
Insuper etiara fraternse, filioliqueconditionisraemi- CumqueTheodericum, Ericum et hos, qui illum se-
nerit: haberet sua sibi, et quod illi pater suo con- qui deliberaverant, ad se venturos didicisset, spe
sensu coucesssrat, absque conflictu illum habere multitudinissuaefretus, Ligerira usque ut produce-
permittat («40). Promittens si hoc faceret, fidelerai ret, deliberavit. Karolus qiioque a fuga, qua Pippi-
55 NITHARDIS. RICHARIIABBATIS 56
num etsuos disperserat, rcversus, et quoniam ma- A j veUe,et si eflicerepossel una secum sui devenireni,
trem ubi tuto relinqueret non habebat, pariter ad-|- bene; sin aliter, soluto juramento, infra dies quin-
Franciae partes properabat. decim ad illum reversurum, susequeditioni se com-
Audiens autem Karolus interea, quod hi omnes, missurum esse promisit. QuamobremKarolus Bitu-
qtlos supra memoraviraus,ab eo defecissCnt,et Lod- ricas iterum obviamilli venit. Quo Bernardus ve-
harius cura ingenti exercitu persequi illura usquei niens, cum neutrum fecisset, graviter Karolus fe-
ad inlernecionem statuisset, hinc autem Pippinus, rens seductiones,quas patri fecerat, et hactenus illi
et hiuc Brittones infesti erant, quid facerent, conci- faciebat, timens ne aliter illum comprehendere pos-
lium convocant, ineunt, deque his omnibus facile set, subito in illum irruere statuit. Sed hoc Ber-
deliberaturi, facile consiliuraperfacile inventuraest. nardus, quanquam tarde, praesensit,fugam iniit, ac
Et quoniam nihil praeter vitara et corpora reliqtium vix evasit. Karolus aulem quosdam e suis stravit,
habebanl, elegeruntpotius nobililer mori quam re- quosdam saucios ac semivivos reliquit : quosdam
gein prodilum derelinquere. Qnamobrem obviam vero illsesos cepit, ac more captivorum cuslodiii
Lodhario pergunt, alque Aurelianenseinurbem hinc praecepit; supellectilem autem universam diripere
inde petunt, caslra ponunt, distanles ab invicem permisit. Hinc quoque Bemardiis humilior effeclus,
plus miiius leucas sex. Legatos invicein dirigunt. Et B] paulo post supplex ad Karolum venit, dicens et
Karolus quidera sola justilia pacem pelebat : Lod- fidelemse illi fuisse,et tunc, si liceret, esse voluisse;
harius vero, quo aslu absque proelioillum decipere et deinceps,quanquamhac contumeliaaffectusesset,
ac superare posset, operara dabat. Quod cum per- in futurum fore minime diflideret. Quod, etsi quili-
agere,strenue resistenlibus, difliderel, sperans vires bet aliter dicere vellet, armis se obpropulsurumpro-
suas, uti cceperant,quotidie accrescere,quam cum mittit. Quibus Karolus credulus effeclus, ditatum
Karolo decrevissent, facilius illum subjugari posse muneribus et gratia in societatem amicitiae susce-
arbilrabalur. Hac autem spedeceptus, ea paciione pit; et ul Pippinum acsuos, utipromiserat, subdi-
prselium diremit, ut cederet Karolo Aquilania, Se- tos sibi efficeretemptarel, direxit. Et his ita com-
plimania, Provincia, et decem comitatus inier Lige- posilis, Cenomannicamurbem adiit, Lanlberium
rim et Sequanam, eo videlicet modo, ut his conten- Ericumque, una cum cseleris recepturus. Cumque
tus interim inibi esset, donec Altiniacum viu Id. ille illos inibi perhuiuane reciperet, protinus ad No-
Maiasconveniant: qua siquidemcommuniconsensu menoiumducem Brittanorum mittit, scire cupiens
utrorumque utilitatem prawidere ac statuere velle si susese ditioni subdere vellet. Qui acquiescens
pioroisit. Primores quoque partiuro Karolicernentes consiliis plurimorum, Karolo inunera miltit, ac sa-
ncgotiumvires suas excedere, maximequetimebant, G * cramento fldem deinceps servandam illi firmavit.
ne forte prseliocommissio in tanta pauciiate regem Quibus peraclis, quoniam tempus placili, quod
suum salvare difiicilepossent. Erat enim spes cun- Attiniacum condixerant, appropinquare videbalur,
ctis non modica indolis ejus. Quamobrem slatutis quid consulle ac solida 6de sibi suisque agere
eo tenore consenliunt, ut deincepsLodbarius Karolo oporteret, Karolus anxius erat. Ergo partici-
ita fidus amicus sit, sicut frater per juslitiam fra- pes secrelorum convocat, rero omnibus notam re-
ii i esse debet; et regna, quae illi depulabat, quiela plicat, ac quemadmodum a tanta calamilate con-
habere faceret; ac inlerim super Lodhuwicum ho- gruenlius se suosque exui posse existimarent, ut
stiliter ire dedisset : aliter autem, jure quod jura- aperiretur, deposcit, seque in omnibus puLlicaeuti-
verant absoluti esse.deberent. Qua quidem arte et litati parere velle : insuper etiam, si oporteret pro
regera suum a periculis subtrahunt, et se mox a ea mortem subire, minime differre fatetur. Quibus
sacramenlo absolvunt. Nam antequam iidem, qui cum undique vires crevisse viderentur, reminiscen-
hsec juraverant, domo egrederentur, aliquos ex his tes insidiarum, quas Lodharius temporibus patris
qui aderant subducere ab illo temptavit, et in cras- sui patri et Karoloinferre studuerat, quas eliam post
tinum quosdam suorum recepit. Insuper et in regna, obitumpatris fratribussuis absque remediostruebai.
quaeifli deputaverat, statim direxit, et in quantum Occurrebant insuper sacramenta, quae tunc nuper
potuit, ne iUi se subderent, perturbavit : et ul e fefellerat. Aiebant se omnem justitiam ab eo libenler
Provincia ad se venientes exciperet, perrexit, et consequi velle, sed his indiciisnil boni sperare posse.
quemadmodum Lodhuwicum dolo an vi superare ldcirco sibi undique consullum videri, quocunquc
posset, intendit. modo posset, ad condictum placitum venire minimc
Interea Karolus Aurelianensem urbem veniens, differret. Quod si frater suus, uti promiserat, com-
Teolbaldumet Warinum cum quibusdam e Burgun- munem utilitatem quserere ac staluere vellet, hoc
dia ad se venientes gratanler ac benigne excepit. omnibus nolis placere, et ut gratanter reciperetur,
Hinc autem obviam Bemardo, sicut mandaverat, congruumesse. Sin aliter, fretus justitia, ac per hoc
Nivernensemurbem petit. Sed Bernardus, more so- auxilio divino, suorumque fidelium, et quidquid re
lilo, ad illum venire distulit, dicensse cura Pippino gni pater suus amborumque fideKuraconsensu illi
suisque sacramento firmasse, ut neuter absque alte- dederat, obtinereomiiivirtute non negligat.
rius consensucum quolibetquodcunquepactum inire Ergo omnes Aquilanos qui suse parti favebant,
deberet. Quamoorem lestatus cst ad illos se ire una cuni inatre post se venire proecepit: insuper
67 DE DISSENSIONIBUS FILIORUMLUDOVICIPIL — LIB. II. 58
quicunquee Burgundia, necnon et inler Ligerim et, A in supplementumfratricidii respiraverat. Erat enim
Sequanamsui juris esse vellent, similiter fecit. Idem eo in lempore ita prudens consilio, ut sententiam ab
autem ipse, una cum his qui per prsesens aderant, eo prolatam non quilibet mutare vellet. Cujus in-
quanquam diffiGilevideretur, prcefatumiter arripuit. stinctu Lodharius collectam hinc inde infinitammul-
Cumquead Sequanam venisset, reperit Guntboldum, titudinum Rhenum trajecit, prsemittensmore solito,
Warnarium, Arnulfum, Gerardum, necnon et om- qui minis blanditiisquependulamplebem subducere
nes a Carbonariis et infra, comites, abbates, episco- temptarent. Timens autem populus, qui cum Lod-
pos, ob boc videlicet a Lodhario inibi reliclos , ul si huwico erat, ne tantum exercitum ferre valeret, par-
absque suo consensu transire vellet, minime posset. tim defecti ad Lodharium transeunt, parlim fugam
Accedebal insuper, quod amnis inundans vada ubi- ineunt, ac Lodhuwicura desolatura relinquunt. Qui,
que denegaverat. Custodes autem fluminis omnes quoniam orane suffragiuraaliud undique deerat, cum
naves aut contriverant, aut certe submerserant. Ge- perpaucis abiit, el in Bajoariam se recepit. Quod
rardus quoquepontes quoscunquereperit, destruxit. quoniara Lodhuwico contigit, miniroe deinceps Lod-
Igitur supra modum transitus difficiliseflectus non harius aliquid illum praevalerepulavit. Igitur Adhel-
modicam transire cupientibusimportabat molestiam. bertum ducem, quem supra modo memoravimus, ob
Cura autem tot difficultatibusanimi multimodis agi- B hoc inibi reliquit, ut et populum sacramentis sibi
tarentur, consiliis tandem mercatorum, naves ab firmaret, et si Lodhuwicus ad Karolum ire vellet,
ostio, quo Sequana mare influit, ferventi aesluabdu- nullomodoposset. Ipse vero, quoniam KarolumSe-
clse, propterque Rothomagensem urbera expositse quanam transire repererat, obviam ire parabat. Ve-
nuntianlur. Quo veniens, harum duas minus de tri- lociter quidem praemitlit rei veritatem, ubi et cum
ginta Karolus armato milite complet, idemque in- quibus esset, scire cupiens, Aquis Pascha celebra-
gressus praemittitqui se venturum pracnuntie.nt,uni- turus.
cuique volenti delicta cedens : nolentibusautem , ut Mira sane ac merito notanda res Karoloin eodem
abeant, regnumque a Deo sibi datum illi relinquant. sancto sabbato contigit. Nam neque ipse, nequo
Quaedum sprevissent, classisque appropiuquare vi- ' quilibet in suo comitatu quidquam, absque quod cor-
deretur, crucem, in qua juraverant, et Karolum, ut pore gerebant, et absque armis et equis, habebant.
cognoverunt,relicto liltore protinus fugerunt. Quos, Cumque de balneo quidem egrederetur, et eaderave-
quoniam, quod in traj'iciendoequi moram fecerant, stimenta quae exuerat induere pararet, repente ab
consequi nequibat, ad sanclum Dionysium laudis Aquitania missi pro foribus astiterant, qui coronam
obsecrationisque causa iter direxit. Quo veniens, et omnemornatum tam regium, quam et quidquid ad
coinperit quod hi, quos fuga disperserat, in unum **cultura divinuin perlinebat, ferebant (842). Quis
una cum Arnulfoet Gerardo cseterisque coissent, et non miretur paucos et pene ignotos viros, tot ter-
super Teulbaldura, Warinum, Otbertum, caeleros- rarum spalia, dum ubique omnes rapinaeinsisterenl,
que, qui, uti mandatum- fuerat, ad Karolum ve- tot talenta auri geminarumque infinitam multitudi-
niebant , irruere vellenl. Quamobrem ad Sauclum nem ferre illoesosvaluisse? et, quod maxiine rairan-
Germanum causa orationis perrexit, ac per totam dum fateor fore, qualiter ad definilum locum, vel
noclein iter faciens, aurora dilueeseente, ubi Luva certe ad slalutam diem et horam venire polerant :
Siequanoeconfluit, Warinum cum sociissalvum rece- cum nec idem Karolus, ubi se suosque oporteret,
pit: ac sic uno eodemque itinere Senonicam adiit sciebat? Quem quidem evenlum haud aliter quam
urbem. Hinc noctu consurgit.per Ultain iter faciens, munere ac nutu divino visum est evenire potuisse.
speransque, uti nuntialum illi fuerat, quos supra Ac per hoc commilitonibusstuporem injecit, omnes-
meraoravimusin eodem sallu consistere. Disposue- que maximam ad spem salutis erexit. Hinc vero
rat enim ubicunque et qualilercunqueposset, supra Karolus, cunctaque cohors exsultans, ad festa cele-
illos irruere. Quod et utique fecisset, nisi sollicitis branda sese convertit. Expleto aulem quod ccepe-
vitaemors imminenspro foribus nuntiarelur. Quam- _ rat, missos Lodharii benigne excipiens, convivari
obrem pene cuncli supra modum cxterrili, quo D una secum prsecepit. Quibus et ut in crastinum re-
quisque valuit, fugam iniit. Quos quoniam Karolus direnl, injunxit, per suos se responsurum de eo,
consequinon potuil, sociis equisque fessis, post Cce- quod frater suns illi mandaverat, promittens. In
nara Dorainiquieti indulget, ac Tricasinorumcivila- legatione vero Lodharii querebatur , cur absque
tcra in craslinum adiit. suo consensu terminos, quos illi statuerat, excede-
Eodem lempore dum baec, quse prsemisimus, a ret: et quia fecerat, saltem ubique illum reperirent,
Karoloexsequerenlur, Lodharius, uti praefatumest, mandat ut interim eo loco quiescal, donec illi mau-
dolo an vi Lodhuwicumaut subdere, aut, quod raa- 'daretur, si ad slatutum locum, an alio, ubi congriien-
vull, perdere posset, tota mente tractabat. In quo tius i illi videretur, venire deberet. Karolus per suos
negolio congrue Otgarium Magontisesedis episco- 'e contra se ob hoc statutos terminos excessisse re-
pum, et Adhelbertum Metensium comitem convo- spondit, quoniam de omnibusbonis sua ex parte illis
cat. Habebat enim uterque Lodhuwicum ad mor- proraissis ac jurejurando firmatis nihil stabile essc
tem usque exosura. Jam enim Adhelbertusex infir- permisit. Nam suorum hominum, ullra quod fir-
milate, qua pene per annum delentus fuerat, velut matum fuerat, sollicitatos quosdam suo juri adje-
o9 NITHARDIS. RICHARIIABBATIS 60
cit, quosdam vero vita privavit. Insuper regna , A j equis biduo requiem dedit. Ileralo itaque cum baec
quae subjecta illi efficere debuit, in quantum va- eadem fecissent, missosque invicem frequenter mit-
Iuit, perturbavit, et, quod maximum est, in fra- terent, sed nihil proflcui deliberare possent, tan-
trem hosliliter irrnit, necnon et suffragium a pa- dera appropinquantes Lodhuwicus et Karolus con-
ganis illum quoerere compulit. Verumlamen, quan- veniuut, deque his oinnibus in eodem convenlu quse
quam se hoec ila haberent, in conventum , quod1 Lodharius absque quolihet moderamine erga se
cooirouiii consensu statueranl, venirc se velle inan- suosque soeviebal, dolendo conferuut : quid vero
davil : ubi si communem utilitateni , uti piomise- deinceps agendum opportunius viderelur, in crasti-
ral, quairere ac statuere vellet, sibi placere , sini nura delilieraluri. Aurora siquidem delucescenle
aliter, de regno quod Deus palerque suus suornml conveniunt, concilium ineunt, in quo multiim de
consensu illi dederat, consiliis suorum fidelium ini tanla calamitate conqueruntur [coiiquiruni.].Cuiiique
omnibus, secundum Dei voliinlateni, parere se in alleruier qu;e, quantave et qualia passi a fralrefuc-
noluit. Et his ita compositis , idem iter arripuit, , rant, relerre desiisseul, universis visum unamiiiilcr
atque ad pracfatum Iocum pridie quain venerat, , parique consensu, tain ex sacrosaiijcto ordine epi-
prsevenil. Quo quidem Lodharius , veluti ex eon- scoporum, quam et laicorum, viros nobiles, pruden-
sirllo , ve:iire disiulil. Verumtanien missos variiss B
1 tes, benevolos deligant, per quos, quoe pater inter
querimoniis referlos frequeiiter mittebat , el ne' illos statueral, el quse posl obitum patiis ab illo
forte ex improviso Karolus supra illuui irruere pos- passi sint, inandent: insuper obsecreni, ul nemor
sel, cavebal. sit Dei oinnipoleiiiis, et conce iat pacem fratribus
Inlerea Iegati a Lodhuwico venerant nuntiantes,, suis univcrssrque Ecclesiae Dei: cederel cuique,
quod si sciret quoraodo fieri posset, in illius adju- quod patris fratrumque consensu justc debebatur
torium venire vellet. Quo se Karolus et indigere; Insuper eliam, ut justis precibus acquiesceret, ofle-
respondil, gratias congruae voluntati egit , et ut. rant illi. quidquid absque equis et armis in universo
hoc accelerare sluderent, protinus prsefalos missosi exercitu habere videbantur. Et si his mcuiilisobse-
remisit. Curaque quatuor vel eo amplius dies inibii cralionibusque acquiescere vellet, pjacere: siu aliter,
adventum Lodharii praesiolaretur , et ille venire: aiebant se diviuoex munere suffragiuinabsque dubio
differret, concionera advocat, eoncilium iniit quid- sperare posse, si omue quod juslum est, vc-Ueiil,et
nam consultius deinceps illi agendum videretur, hoc fratri offerre huraililer studereut. Quaequoniam
deliberaturus. Quidara autem aiebant, quoniami merito rata videbanlur, prolinus expleta sunt.
mater sua una cum Aquitanis veniebat , obviami Sed haecveluti pro niliilo ducta Lodharius sprevit:
illi ire debere. Sed inaxima pars aut obviam Lod-. G C per suos, se nihil absque praelio velle maudavit;
hario iler arripere siiatiebant, aut certe , ubicun- confesiimque obvium Pippiuo, qui ab Aquita.nia ad
que vellet, adventum Ulius praestolari debere dice- illuni veniebal, iler arripuit. Quod cuui ocius didi-
bant : ob lioc quideiii maxime, quoniain si quoraodoy cissent Lodhuwicus.et sui, supra moduro rera gra-
aliorsnm iter flectere ccepisset, cuncti fugsin illinni viter ferenles (eranl enim undique graviter tam
iniisse jactarent , et binc Lodharium et suos au- itineris longiludine, quam et proeliis, variisque difli-
dentiores fieri debere. Atque hi, qui adhuc causai cultatibus, el maxime equorum iuopia allrili) ve-
timoris neutri sese copulaverant, ad illura affluere! rumtaraen quanquam se haecila haberent, tiiiieutes
undique sperabant, qtiod el evenit. Quanquam diffi- iie forte si ab auxilio fralris frater deficerel, posteris
cile , praevaluit taraen senlentia priornm. Quani- suis indignam memoriam reliquissent. Quod qui-
obrem Cadhellonicam Karolus adiit urbera, ihique: dem ne facereut, elegeiunt omni penuriae, eliam si
matre una cum Aquilanis recepta, repenle minlia- oporteret, niorti potiussubire, quain noiocn iuviclura
tur quod Lodliuwicus cum Adelberio duce Austra- arailtere. Quaroobremex eadem magnaniniitate mo>
siorum praelio commisso vicissel, Rhenoque traje- slilia oppressa, invicem se adhorlantes, gau-leiilcs
cto ob illius adjutorium, quanlocius posset, veniret. velociterque ut Lodharium cito coasequi possent,
Quod cum ocius universis castris omnibus nolum ibant. Curoqueinsperate propter urbem Akioiloreh-
fieret, cuncti alacri anirao ut illi obviam irent, sem uterque exercitns alter ab altero viderelur,
suadebant. Lodharius quoquc hscc ita se habere confestim Lodbarius verens, ne forte fratres sui
ut deprehendit , circurafusae plebi Karoluni fugam absque dilatione supra se irruere vellent, armatus
inisse , persequique illum quantocius posset, vellc casira aliquantulum excessit. Quod quoniam fratres
denuntiat. Quo quidem nuntio fidos sibi alacriores: sui facere illum cognoverunt, quosdam secum arroa-
reddidit, dubiis atitem quibusque et aflluendi au- tos assumunl, et absque dilatione obviam procedunt.
daciam injecit , et firmiores suae parti reddidit. Missos invicem mitlunt, pacemque sub nocte com-
Cumque Karolus a Lodhario persequi se didicisset, pomint. Castra aulem ab invicem distabant plus
quoniam in diflicili loco aqnis paludibusque cir- minus Ieucas tres, el iutereratpaucula palus saltus-
cumfusis castra posueranl, ut absque quabbet diffi- que : ac per hoc erat utrique ad allerum difficilis
cullate, si Lodharius vellet, congredi possent, pro- accessus. Quapropter aurora delucescente, Lo.lhu-
tinus obviam illi perrexit. Quae quidein Lodharioi wieus et Karolus ad Lodharium mitlunt: mandant
Ut nuntiata sunl, castra posuit , ac veluti fessisi sibi valde displicere, quod Ulispacem absquc prselio
61 DE DISSENSIONIBUSFILIORUMLUDOVICIPII. - LIB. III. G8
denegaverat. Quodetiam, quoniam vellet, el absque A in i horam secundarodiei tertiae , quod evenit vn Ka-
qualibct fraude, si fieri deberet, essel. Et primum lend. 1 Julii, pace utrorumque ex parte jurejurando
quidemjejuniis ac votis Deum invocent- Deinde si firmata f , ad castra redeunt, missaro vero sancu
ille transire ad illos voluisset, locum transeundi se Joannis
i in crastinum celebraturi. Pippino quoque
daturos promittunt: ut omni irapedimento sua suo- eadem ( die Lodharius in supplenicntum recepto ,
rumque ex parle ablato, absque qualibel occulta de- roandat
i fratribus suis, quoniam scirent illi impera-
ceptione congredi possent. Quaeet si vellet, sacra- toris 1 nomen magna auctoritate fuisse impositum ,
menio firmare praeccperunt. At si nollet, ut eadem ut i considerent qualenus ejusdem nominis magnifi-
illis concederet atque firmaret, rogaut et petunt. Is cum ' posset explere oflicium. Insuper autem haud
aulera raore solito per suos se responsuruni promi- se '• libenter ulroruraque quaerere profeclum. Inter-
sit, et ut legati regressi sunt, piotinus obviam iter irogati autem, si quiddam horum quae mandavernnt
arripuit, ac locum quo castra poneret, Fontaneum irecipere veUet, vel si quanilibet fiailivain senten-
petil. Eadem autem die fralres sui posl Lodharium tiain i illis mandasset, nihil sibi horum fuisse injmi-
iier accelerantes, anlecesseruul illuni, et propler vi- ctnm
< responderunt. Quamobrem cum omnis spes
ciim, qui Tauriacus dicilur, caslra posuerunt. Cra- justiliae
j ac pacis sua ex parte ablata videretur, man-
'
stina die exercilus prseparati adproeliuro, caslra ali- B dant illi, si melius non invenisset, aut reciperet
qiianlulum excesserunt. Proemiltentes Lodbuwicus 'unuin horum quae illi mandaverant, atit nosset illos
ac Karolus Lodhario mandaverunt, ut memor esset in crastinum (quod contigit, sicul prsefalum est vn
fraternae conditionis, sineret Ecclesiani Dei et uni- Katend. Julii, hora videlicet diei secunda), ad omni-
versum populum Christianum pacem habere, conce- potentis Dei judicium, quod illis absque illorum vo-
deret illis regna a patre suo consensu concessa, luntate mandaverat , esse venturos. Quae quidem
haberet sua sibi, non merito, sed sola misericordia Lodharius solito more insolenter sprevil, et visuros
a patre illi relicla. Et in munere offerebant illi quid- se quid agere deberet, respondit. Dum ha;c super
quid in universo exercitu absque armis el equis ha- Ligerim juxta sanctuin Fludualduin. consisiens scri-
bere videbantur. At si id nollet, cedebant illi uterque berem, eclypsis solis hora prima, prima feria, xv
portionem regni, alter usque Carbonarias, alter vero Kal. Noveinbris Scorpione contigil. His ita oroissis,
usque Rhenura. Quod et si renueret, universam dituculo Lodhuwicus et Karolus consurgunl , verti-
Franciam aequa lance dividerent , et quidquid ho- cem montis caslris Lodharii contigui cum tertia, ut
rum vellet, suoeditionis esset. Ad quod Lodharius, \idetur,exercilus parle occupant, adventuniqtieejus,
more solilo , per suos se quidquid pbicerel notare et horam secundam, ut sui juraverant, exspeclant.
respondit, mittensque per praesens Drogonem, Hu- C Cumque utrumque adesset, proeliumsuper Riudam
gonem, et Hegibertum, mandat, non illos aliquid [Rivolum] Burgundiorum magno certamine coromit-
tale antea illi inandasse: ad quod considerandum, tunt. Et Lodhuwicus quidem ac Lodharius in loco,
spaiium habere se velle aiebat. Re autem vera Pip- qui Britlas dicitur, strenue confligunt. Quo supera-
pinus non venerat, illum hac dilatione exspectare tus Lodharius, terga vertit. Pars aulem exercitus,
volebat. Verumtamen Ricuinum , Hirmenalduin, et quam Karolus in Ioco, qui Fagit vulgo dicltur, exce-
FreJericum sacramento firmare praecepit, quod pro pit, protinus fugit. Pars vero, quoein Solennat Ad-
nulla re atia has inducias peteret, praeler quara helardum, caelerosque, quibus haud modicura sup-
quod communeprofectum tam illorura quam et uni- pleraentum, Domino auxiiiante, prsebui, appeliit,
versoe plebis, sicut justiliam inter fratres et popu- strenue conflixil. Quo et utrique vicerunt. Sed no-
lum Christi oportebal, quaerere volebat. Quo qui- vissime omnes a parte Lodharii fugeruni. Quo fl-
dem sacraroento Lodhuwicus et Karolus creduli effe- nem primi certarainis dedit Lodharius, terniinelur
cti, eadem die, et in crastinum, insuper etiam usque liber secundus.

LIBER TERTIUS.

PBJEFATIO. I
D Prselio quidem, ut praefalumest, strenue peracto,
quid de palantibus peragere deberetur, Ludhuwicus
Quoniam sinistrum quiddam me ex genere nostro et Karolus in eodem carapo deliberare coeperunt.
ut audiara, pudet, referre praesertim quam maxime Et quidam ita correpti, persequi hosles suadebant:
piget. Quamobrem imperio haud quaquam malivole quidam autem, et maxime reges, miseranles fra-
contempto, ut finis optatus libri secundi affuil, per tris plebisque, et ut judicio Dei, et hac plaga re-
omnia finire hoc opus animus decrevit. Sed ne forle pressi, ab iniqua cupiditate resipiscerent, et Deo
quilibet quoeunque modo deceptus, res nostro in donanle, deinceps unanimes in vera juslilia deveni-
tempore gestas, praeler quara exactae sunt, narrare rent, piis visceribus, solito roore, optabant. In quo
prsesumal, ex his quibus iuterfui, lertium Libellum negolio Dei omnipolentis miscricordia ut praestola-
ut adderem, acquievi. retur, suadebant. (juibus caetera multitudo assen-
63 NlTHARDl S. RICHARIIABBATIS 64
tientes, a praelioet prseda discesserunt, et fere me- A ^ illum venit, sed ut itli se commendaret, miniine
diante die ad castra redeunt: quid deinceps consul- acquievit. Quidam lamen a Pippino desciverunt, ,et
tius acturum videretur , deliberaturi. Fuit quidemi hoc tantum prsefata expeditio Karolo profuit, quos
numerus et ca-des : ' illos sibi fcederatos recepit. lnterea Adhelardus,
ingens praedse, ingens insuper
admirabilis, imo et merilo notabilis misericordia, cseterique , quos Karolus ad Francos direxerat,
tam regum quam et universorum. Nam diversis pro scire cupiens si ad illum reverti vellent, Carisiacum
rebus diem Dominicum inibi acturos se delibera- venientes quo illi ut missos dirigeret mandaverant
runt. In quo, missa peracta , amicos et iuimicos, perpaucos obviam habuerunt : qui hoc dicebant, si
fideles et infidelespariter sepulturse tradebant; plaga idem Karolus ad praesens esset, ad illum venire
correptos, ac semivivos, eodem modo viribus ex roinime differrent. Aliler autem nescire aiebant
animo refovebant. Post.hos , qui fuga evaserant, utrum viveret an non. Jaclaverant enim hi, qui
raiserunt offerentes , si reverti sana fide vellent, parli Lodharii assentiebant , in prselio Karoluin
omnia delicta remitti. Post haec reges , populique, cecidisse, Lodhuwicum vulneratum, et fuga lapsum
super fratre populoque Christiano dolentes , per- abisse. Quaprbpter inconsultum aiebant, in incertis
contari episcopos cceperunt, quid agere super hoc rebus aliquod fcedus cum quolibet inire debeVe. At
negotio deberent. Quamobremunanimes ad concilium B Guniboldus , cselerique coadunati; supra prsefaios
omnes episcopi confluunt, inventumque in conventu Karoli missos irruere se simulabant ; et uiique
piiblico est, quod pro sola justilia et aequitatedecerta- fecissenl, si ausi essent. Quapropter ad Karolum
verint.et hocDei judicio manifeslum effectum sit; ac Adhelardus et caeteri miserunt, mandantes, ul
per hoc imraunis omnis Dei minister in hoc negotio quantocius posset, venire satageret, quatenus et
haberi, tam suasor quam effector, deberet. At qui- illis adjutorium prseberet; et si Franci, uti aiebant,
cunque conscius sibi aut ira, aut odio, aut vana glo- ad illum venire vellent, scire posset. Ipsi vero
ria, aut certe quolibet vitio quiddam in hac expedi- Parisiacam civitatem adeunt, adventum Karol:
tione suasit, vel gessit, esset vere confessus secrete, praestolaluri. Quod cum Karolo nuntfaretur, prolinus
secreti delicti, et secundum modum culpse dijudica- his in partibus iler direxit. Ad Sequanam autem ut
retur. Verumtamen in veneratione ac laude lantae pervenit, Adhelardum una cum cseteris in Spedonna
declarationis justitiae, pro remissione, delictis mor- obviam habuit. Et quanquam propter conventuro,
tuorum fratrum suorum (in eo quod imperfecli pec- quod curo fratre in Lingonicam urbem Kal. Sept.
catis intervenientibus se noverant, ut in inultis vo- condixerat, quoniam imminebat, anxius esset :
lentesnolenlesquedelinquebant) uti suo adjutorioab ratum duxit, ut saltem citato cursu per urbem Be-
his exuli liberarentur. Insuper autem, uti bactenus, ^ luacensem, ac deinde per Compendiumet Suessio-
in justkia adjutor et protector illis Deus exslitit, ita nes, hinc per Rheraensem et Cadelonensera, Lingo-
et deinceps ubique existeret. Proque his oranibus nicam peteret urbem; quatenus eo tenore id, quod
triduanum jejunium injunctum, iraoque libenter ac cum fratre staluerat observare studeret, et si quilibet
ceiebre celebratura est. e Francis ad illum venire vellet, posset. Franci. vero
His ita rebus peractis, Ludhuwicus ut Rhenum earadem paucilatem, quam et Aquitani spreverant,
peteret, decrevit : Karolus autem diversis pro rebus, spernenles, variis fictionibus illi se per praesens
et maxime propter Pippinum, ut illuni sibi subdere subdere dislulerunt. Quod ul Karolus cognovit, prae-
studeret, in Aquitaniam ut proficisceretur, ratum fatum iter accelerare cccpit. Cumque Suessonicam
duxit. Nam Bernardus dux Seplimaniae, quanquam peteret urbem, monachi de sancto Medardo occur-
a loco praedictipraeliiplus minusleuvas tres defuerit, rerunt illi, deprecantes ut corpora sahctorum Me-
neutri in hoc negolio supplemenlum fuil. Victoriam dardi, Sebastiani, Gregorii, Tiburcii, Petri et Mar-
aulem ut Karoli esse didicit, flliumsuura Willelmum cellini, Maril, Marlhae, Audifax et Abacuc, Houe-
ad illum direxit. Et si honores , quos. idem in simi, Meresinae et Leocadiae, Mariani, Pelagii,el
Burgundia habuit, eidem donare vellet, ut se illi rlj Mauri, Floriani cum sex fratribus suis, Gildardi,
commendaret, praccepit. Insuper jaclabat se posse, Sereni, et domni Remigii Rothomagorum archiepi-
necnon et aiebat, quod Pippinum una cum suisi scopi, in basilicam, ubi nunc quiescunt, et jam lunc
Karolo fcederequo valeret subdere vellel. Quamlega- maxima ex parte sedificataerat, transferret. Quibus
lionem benigne excepit, et sicutposlulaveralperom- acquiescens, inibi remansit, et uti postulaverant,
nia concessit : monensut de Pippino et suis, quod beatorum corpora propriis humeris cum omni vene
proraiserant, in quanturaposset, ut perficerelur, ope- ratione transtulit. Insuper et villam, quaeBamacha
ram darel. Cumque adversa undique propulsa vide- dicitur, rebus ejusdem ecclesiseper edictum addidit.
rentur, ac spes prosperilaliscuiquehincindefaveret, His ita peractis, Rhemensem urbem petiit. Quo cum
Lodhuwicus cum suis Rhenum peliit, Karolus veroi venissel, nuntium recepit, quod Lodhuwicus ad
una cum matre Ligerim adiit. Res autem publica conventum, quod in Lingonicam urbem condixe-
inconsultius quam oporteret omissa, quo quemquei rant, venire non posset, eo quod Lodharius in
voluntas rapuit, perfacile omissus abscessit. QuodI regnum illius hostili manu irruere vellet. Mandave-
quidem Pippinus audiens, paulo ante desideratumi rant etiam huc avunculus ejus necnon et Gislebertus
cum ilto fcedusinire distulil. Bernardus quidem adI comes Mansuariorum [Mausuariorum], si in illis
65 DE DISSENSIONIBUSFILIORUMLUDOVICIPH. — LIB. III. 66
partibus iisset, ad iUum se una cum caeterisesse A Lodharius
1 transitum inibi undique sibi-prohibitum,
venturos. ' tenore cum Karolo pacem inire se velle mandavit,
eo
i fcedus,quod Karolus cum fratre suo Lodhuwico
Ergo tam pro fratris adjutorio, quam et ut hos, si ut
ad illura venire vellent, recipere posset, ad Sanctum sacraraenlis
: firmaverat, omisisset. Et ille econtra
Quintinum iter direxit. Quo quidem Hugonem,sicut ifcedus, quod cum Pipino nepote suo simililei sacra-
mandaveral, obviara habuit, et inde in parlcs Tra- menlis
i firmaveral, omitleret, et haberet Karolus a
jecli iler direxit. Lodbarius aulem ul hoec audivit, !Sequana parlem Occiduam absque Provincia ct
oroisso Lodhuwico, quem paulo ante persequi sta- !Sepiimania, essentque quasi pace perpetua fcederati.
tuerat, a Warmacia ad conventum, quod ad Teolonis Re i autem vera sic se ulrosque facilius decipere posse
villam indixerat, iler arripuit, et qualiter super putabat,
] omneque imperium hac arle invadere spe-
Karolum irrueret, intendit. Quod cum Karolus in rabat. At Karolus respondit se fcedus, quod cum
Wasiiicum didicisset, Hugonem, et Adhelardum, et fratre1 suo necessitate coactus inierat, miniroe violare
Gislebertum, una cum caeleris, ut eum fcedere quo velle. Insuper ut a Mosausque Sequanam regnum,
valerent sibi adnecterent, direxit. Rabanonem etiam < quod pater illi dederat, nequaquam congruum vide-
ad Lodbuwicura dirigens, raandat qualiter pro suo returulilliomitteret; praesertim cum tanta nobilitas
adjutorio illis inpartibusessct. Quod Lodbarius au- B illura secuta de his regionibus esset, quos in sua
diens, illo omisso, supra se cum omnibus copiis ire fide1 deceptos esse minime oporteret. Quamobrem
pararet, ad Pipinum dirigit : monetque ac depreca- iquoniam hiems aderat, haberet quique honores quos
tur, ut quantocius posset, solilo niore adjutorium pater
] illis dederat, si vellet, mandavit, donec veris
illi proeoere siuderet. Insuper autcm Karolus Exe- 1tempore vel cum paucis, vel etiam cum omni coroi-
meiioueravenerabileni episcopum ad Lodharium di- Itatu, omnesconveniant; et ni slalulis uut statuendis
rexit : solito raore humiliter praecepit ut roget, ut concordia
< concurrat,quid cuique debeatur, arroisde-
i
obsecret, meminerit quod frater filiolusqueejus sit. cernant. Quoequidem Lodbarius more sohlo sprcvit
Meuiineritquaepater inter illos staluerat, quse tam et i a Sancto Dionysio obviam Pipino, qni ab Aquitania
is quam et sui inter illos juraverant. Meminerit :ad illum veniebat, Senones iter direxit. Karolus au-
quod novissime judicio Dei inler illos voluntas ejus tem
i econtra, qualiter Lodhuwicum in adjulorium
dectarata sit. Et si horum omniuin recordari nolit, suum recipere posset, inleudit.
cesset a persecutione sanctae Dei Ecclesise : mise- Interea nuntiatum est Karolo, quod soror sua
realur pauperum, viduarum , orphanorumque; et 1Hildigardis Adelgarium quemdam ex suis captum
regnum a patre suo consensu sibi datum ut ingre- haberet,
1 et in urbe Laudunensi una secum cusloiliii
diatur, omittat, ne forte iterato populum Christia- C 1fecisset. Qua pro re expedilos ad hoc opus Karolus
uuui ad csedem mutuara confluere compellat. Et his sibi: dclegit, ac protinus decedente jam die, his in
ila corapositis, idera ipse Parisiacam urbem adiit, partibus
j festinus perrexit. Dislabat enim urbs eadem
lani fralris sui Lodhuwici adventum, quam et csete- plus
] minus leuvas triginta. Per totam siquidem no-
ros fidelessuos, quos undique convocaverat, praesto- 'ctem iter faciens, impediente gelu praevalido, hora
Iaturus. ^uod cum Loiiharius didicisset, ad eamdein fere diei tertia, insperate subito sorori et civibus
urbem iter direxit. Habebat eniin tam Saxonum cum < infinita multitudine nuntiatur Karolus adesse,
quam et Auslrasiorum, necnon et de Alamannis iomnisque urbs miUtibuscircumdata fore. Quo qui-
partem haud modicaro secum; horumque auxilio < dem nuntio exlerriti, quoniam nec evadendi, nec
:
prsemaxiraeconfisus, ad Sanctura Diouysium venil. aderat spes mcenia tuendi, pacem sub una eademquc
Repererat autem inibi naves plus rainus viginli. inocte petunt : Adelgarlum confestim reddunt, et ut
Insuper quoque Sequana , uti mense Septembrio se urbeinque absque conflicluin craslinum dedanl,
solet, exigua eral, transitumque perfacilem praesta- cum omni subjeclione promitlunl. Dum haecageren-
bal. Quamobrem jactabanl se sui facile transire tur, milites raoram hujus rei graviter ferentes, in-
possc , et hoc utique simulabant se maxime velle. super Iaboris taedio praelerilae noctis, quod passi
Ergo Karolus quosdara Parisium ej Milidonem cus- D fuerant, perraoti, in excidium urbis ruere undique
todire praecepit : quosdam vero ubicunque vada vel 'cceperunt. Essetque proculdubio prolinus flammis
navigia esse noverat, residere fecit; ipse vero e rapinisque liadfla , ni idem Karoius misericordia
regione Sancti Dionysiijuxta Sanctum Fludualdum insuper ecclesiarum Dei sororisque, nec non et po-
castra in meditullio posuit, ut et Lodhario , si ita puli Chrisliani permotus, minis atque blandiliis
oporteret, iransitum prohibere, aut si alicubi super horum animos maximo labore compescere studuis-
suo9»irruere vellet, illis succurrere posset. Et ut set. Quos cum abscedere fecissel, utsoror postula-
perfacile dignoscerelur, quo in loco adjulorium prae- verat, concessit, et Salmonciacumab urbe discessit.
beri deberet, more maritimo signa in locis congruis Crastina quoquedie Hildigardis ad fidem suam, sicut
alque cusiodias depulavit. Insuper autem Sequana, spoponderat, venit, urbemque illaesam et absque
mirabile diclu , dum nos nusquam eo in tempore conflictu suo juri restituit. Sororem suam siquidem
infra duos menses pluvias esse novimus, repente aere Karolus benigne excepit, et omnia quae hactenus
sereno lumescere ccepit, ac sponte his in locis vada erga illum dcliquerat, illi donavit, Mullisqueverbis
ubiqueprohibuit. Cumquehaec ita habercnt, cerncns blande illam nlloculus, onincm bcnignitalem, quairt
67 NITHARDI S. RICHARII ABBATIS 68
frater soron debet, si demde benevola erga illum A sacranientum inter nos in conspectu vestro jurare
esse vellet, ei perbumaiie proraisit, ac quo voluit decrevimus. Non qualibet iniqua cupiditate illecti
iltam abire concessit. Urbi sua jura statuit, et ad hocagimus, sed ut certiores, si Deus nobls vestro
suos, quos circa Parisium omiserat, liis ita peractis adjutorio quietem dederit, de communi profectu
rediil. Senones autem Lodharius Pipino recepto, simus. Si autem, quod absit, sacramentum quod
quid agere deberet, anxius erat. Nam Karolus par- fratri meo juravero violare proesumpsero, ab subdi-
tem exercitus Sequanam trajecit, et in saltum, qui tione mea, necnon et a juramento, quod mihi juras-
Pertica vulgo dieilur, direxit. Quos quoniam Lodha- tis , unumquemque vestrum absolvo. > Cumque
rius vel se, vel suos, impedire timuit, primum in- Karolus haeceadem verba Romana lingua perorasset,
sectari statuit. Qua quidem re sperabat se et hos; Lodhuwicus, quoniam major natn erat, piior lisec
facile dedere, et hoc terrore sibi residuos subjugare, deinde se servalurum testatusest. Pro Deo amur, et
maximeque Nomenoium Briltanorum ducem suoi pro Chrislian poblo , et nostro commun saluamento
subdere dominatui posse. Sed frustra haec omnia! dist di in auant, in quant Deussauir et podir me
expleturus adiit, duni nihil horum ad eflectum per- dunat, si saluareio cist meon fradre Karlo, et in adiu-
duxit. Nam exercitus Karoli omnis ab eo salvus eva- dha, et incadhuna cosa, si cumom perdreil son fradre
sit, insuper ex suis nerainem recepit; et Nomenoiusi B* saluar dist, in o quid it mi allre si fazet. Et abludher
omnia quse illi mandaverat insolenler sprevit. llisi nul plaid numquamprindrai, qui meon votcist meon
ita se habentibus, repente nunlium accepit, quod[ fradre Karle, in damno sit. Quod cum Lodhttwicus
Lodhuwicus et Karolus una cum ingenli exercitu{ explesset, Karolus Teudiscua lingua sic hsec eadem
alter alteri studeret. Cumque se undique rebus ad- verba lestatus est. In Godesminna induithes [indinl-
versis circumseptum videret, maximo ambitu inani- bes] Chrislianes folches ind unser bedhero gealt nisi
ter explelo, a Turonis redire ccepit, et fatigato, [iusi] son thesenioda ge grammor desso fram so mir
exercilu tandem fessus Franciam pervenit. Pipinus, Got geuuiz ei indi madh furgibit so hald ihtes an
autem, quod se illi sociaverat, pcenitudine corre- minan bruodher soso manmit rehtu sinan bruher scal
plus, Aquitaniam se recepit.Interea audiensKarolus, iuthi ulha zermigsosonmaduo, in dimit luhereninnotlte
quod Olgarius Magunliaesedis episcopus, una curai inuit hinc negegango zheminam vuillonimo ces cad-
caeteris, Lodhuwico fratri suo transitura ad se pro- hen vuerhen. Sacramentum aulem quod utrorunique
hibuisset, iter per Tullensem urbem accelerans,r populus quique propria lingua testalus est, Romana
Elisazam [Elizatam], ad Zabamam inlroiit. Quodl lingua sic se habel: Si Lodhuuigssegramentque son
cum Otgarius didicisset, una cum cseleris litlore re- fradre Karto iurat, conseruat, et Karlus meos sendra
liclo abiit, et quo quisque valuit ocius se abdidit. '-, de suo par non lo stanit, si io relurnar non lint pois,
Ergo xvi Kalend. Martii Lodhuwicus et Karolus, ne io ne veutscui eo returnar int pois in nulla aiudha
in civitate, quse olira Argentaria vocabatur, nunc; contra Lodhuwig nun li iuer. Teudisca autem lingua :
autem Strazburg vulgo dicitur, conveiierunt , ett Oba Karl theu eid then er sine nobruodher L.dhuwige
sacramenta quae subter noiala sunt Loilhuwicus; gesuorgeleistit, ind Ludhuwigmin hetro then erimo
Roraana, Karolusvero Teudisca linguajuraverunt. Ac. gesuor forbrih chit, obi hina nes iou ven denne mag,
sic ante sacramenta circumfusam plebem alter Teu- noh ih, noh thero, noh hein ihenihesiruuenden mag
disca, allerRoraana lingua allocuti sunt. Lodliuwicus5 vuidhar Karte imo ce folus tine vuirdhil. Quibus pe-
autem , quia major natu , prior exorsus sic ccepil:. ractis Lodhuwicus Rlienotenus per Spiram, et Ka-
<QuotiesLodhariusme ethuncfratremmeumpostob- r«lus juxla Wasagum per Vtiizzumburg.Warmaciam
ilumpalris noslri insectando usqne ad internecioncmi iter direxit. JEstas aulem, in qua praefatum exa-
delere conalussit, nostis.Cura atiteni necfraternitas, ctnm est praclium.fuit frigidanimis, el oinnes fruges
necChristiaiiitas, necquodlibetiiigenium, salvajusli- persero collectse stint. Aulumnus vero et liiems
tia, ul pax inter nos esset, adjuvare possel : tanderai naturalem ordinem peregerunt. Ac eadern die , qua
coacti rem ad judicium omnipotenlis Dei delulimus,, prsedicti fialres, necnon el primores pipuli, proefa-
ul suo nutu, quid cuique deberclur, contenti esse-- luiii pepigerunl p«ctum, subsequenle gelu nix inulla
inus. In quo nos, sicut nostis, per misericordiami cecidil. Stella cometis mense Decerobrioet Januario,
Dei victores exstitimus. Is autem victus , una cumi necnon el Febrnario, usque praelatum convcntuin
suis, quo valuit, secessit. Hinc vero fraterno amore» apparuit. Per Pisccs cenlrum ascendit, et inier si-
correpti, necnon et super populura Cbristianum! gnum, quod a quibusdam Lyra, a quibusdam vero
compassi, persequi atque delere illos noluiraus : sed1 Andronieda vocator, et Arcturum obscuriorem, boc
hactenus, sicut et antea, ut saltem deinde cuique sua» concilio expleto defecit. llis paucis de tempor;:m
justilia cederetur, mandaviinus. At ille posthac noni siderisque serie delibalis , ad bistoriaetramitem re-
contentus j'udicio divino, sed hoslili manu itcruui ett veriamur. Cumque Warmatiam venissent, niissos
mc et hunc fratrem meum persequi non cessat. deligunt, quos protinus ad Lodharium, et in Aquiia-
Insuper et populum nostrum incendiis, rapinis, cae- niam [Saxoniam] mittunt : et horum, necnon et
dibusque devastat. Quamobrem nunc necessitate> Karlemanni adventum inter Warmatiam et Magon-
coaeti convenimus. Et quoniam vos de nostra stabilii ciam cum praestolaretur, statuunt.
fide ac lirroa fraternilate dubtlare credimus, hoc: Hic quoque haud qnaquam ab re, quoniam jo-
«9 DE DISSENSIONIBUSFILIORUMLUDOVICIPII. — LIB. IV. *0
cunda ac merito notanda videntur de qualitale ho- A i aut laesionis aut vituperii quippiam rnferre audebat.
rum regum, et unanimitate qua interea ueguerint, His ita se habentibus, Karlemannus cum ingenli
ad patrem
pauca referre ltbet. Erat quidem utrisque forma exercitu Bajoariorum et Alainannorutn
mediocris, cum omni decore pulchra, et omni exer- suum Mogontiamvenit. Bardo vero, c|ui in Saxoniam
cilio apla. Erat uterque audax, largus, prudens pa- raissus fuerat, simititer fecit, nuntians quod Saxo-
riter et eloquens, omncmquepramiissamnobiliiatem nesmandataLodhariisprevissent, etquidquid Lodhu-
excedebal fratrum sancla ac veneranda concordia. wicuset Karolus illis prsecjperent,libenter id facere
Namconviviaerant illis pene assidua, et quodeun- vellent. Lodharius quoque missos, qui ad se directi
que prelium habebant, hoe aller alteri perhumane fuerant, inconsutte audire distulit. Quod tam
dabat. Una doinus erat illis convivii, et una somni. Lodliuwicusquam et Karolus, necnoii et universus
Tractabant tam pari consensu communia, quam et; exercilus, segre tulerunt; et qualiier iidem ipsi ad
privala. Non quidquam aliud quilibet horum ab1 illum pervenirepossent, intendunt. Ergo xvi Kalend.
altero petebat, nisi quod utite ac congruum illi esse Aprili» illis in partibus viara dirigunt, et Karolus
censebat. Ludos etiam boc ordine ssepecausa exer- quidem per Wasagum iter difflcile ingressus,
cilii freqiieiitabant. Conveniebant auteni quocunque Lodhuwicus vero terra Rhenoque per Bingam ,
congrunm soectaculo videbatur, et subsistente hinc- B Karloraannusautem per Einrichi ad Conflentumin
inlle omni miillilndifie, primum pari numero Saxo- ciastinum hora fere diei sexta venerunt, protinusque
norum. Wasconorum, Austrasiorum, Brittannorum, ad Sanctum Castorem orationis causa pergunt.
ex uiraque parte, veluli invicem adversari sibi vel- Missam audiunt, ac deinde iidem reges armati na-
lent, alter in allerum veloci cursu ruebat. Hinc parsi ves conscendunt,et Moseltamocius trajiciunt. Quod
terga versa protecli umbonibus, ad socios insectan- cum Otgarius Mogontiaesedis episcopus, Hatlo co-
les evadere se velle simulafeant.At versa vice, ite- mes, Herioldus, caeteriqueviderunt, quosLodharius
rum illos, qnos fugiebant, persequi sltideliant: obhocinibi reliquerat, ut illis transitnm prOhibuis-
donec itovissimeutrique reges cura omni juve.ntute ; sent, timore perterriti, littore reliClo, fugerunt.
ingeiili clamore, equis emissis haslitia crispanles> Lodliariiis quoque ut fralres suos MosellamIransisse
exsiliunt, et nunc his, nunc illis terga danlibus i«- in Sinciaco didicit, confestim et ipse abire et regno
sistunt. Eralque res digna pro tanta nobilitaie, necJ et sede non destitit, dotiec se super ripain Rhodani
et 1110lerati me, spectacuto. Nonenim quispiam ini cum paucis , qui se sequi deliberaverunl, cseteris
tanta imiltitudine ac diversitate generis, uti soepe5 oraissis, excepit. Qua finemsecundicerlaminis dedit
inter paucissimos et notos conlingere solet, alicuii Lodharius, terminelur liber tertius.

LIBER QUARTUS.

PILEFATIO. C rum rerum exordium atque auctoritas proderetur


Non solum me, uli procfatum est, ab*hoc opere Et hocillis, quoniam merito ratura videbatur, com-
narralionis quiescere delectat, verum etiam quo ab roissumest. Quibus ab initio gesta Lodharii consi-
universa republiea lotus secedam, mens variis qucri- derantibus, quoniodopatrem suum regno pepiilerit,
moniis referta, assiduis meditationihusanxia versat. quoties populum Christianum perj'urum sua cupidi-
Sed quoniam rae de rebus univcrsis fortuna hinc las effecerii: quoties idem ipse hoc, quod palri fra-
inde jnnxit, validisque procellis moerenlero vehit, iribusque juraverat, fruslraverit; quolies post
qua porlum ferat, inio vero penitus ignoro. Interiro patris obitum fratres suos exhoereditareatque delerc
autem si aliquod tenipus otiosum reperero, quid ob- lemplasset: quanla homicidia, adulleria, incenriia,
erit, si nti jt.ssum est, faclaprincipum procerunique omnigenaque facinora universalis Ecclesia, sua ne-
nostrorum styli oflicic memorise mandare curabo ? fandissima cupiditate perpessa sit; insuper auteni
Ergo huic rerum operi quarto insistara [assislam], neque scienliam gubernandi rempublicam illum
et si in caeleris rebus fuluris prodesse nequivero, habere, nec quoddam vestigiuin bon« voluniaiis in
saltem in his erroris nubeculam proprio labore sua gubernalione quemlibet invenire posse, ferebant.
posieris detergam. Quibusex causisnon immerito, sedjusto Deiomnipo-
I lentis judicio, priroum a praelio, et secundo a pro-
D
Usque Lodhuwicuset Karolns Lodharium a regno prio regno fugam illum inisse aiebanl. Ergo omnibus
suo abiissecerlis indiciis-cognovere,A([uisPalalium, unaniniiter visiim est, aique conseiiliunl, quod ob
quod tuue sedes priraa Franciae erat, pelentes, se- suam nequitiam vindicla Deiillum ejecerit, regnum-
quenli vero die quid consultiusde populo ac regno a que fratribus suis melioribus se jusle ad regendum
fratre relicto agendum videreiur, deliberaturi. Et tradiderit. Verumlamen haudqtiaquam itlis hanc
priinum quidem visum est, ut rem ad episcopos sa- licentiam dedere, donec palam illos percontali sunl,
cerdotesque, quorum aderat pars maxima, confer- utrum illud per vcstigia fratris ejecti, an secundum
rent; ut illorum consultu, veluti numine divino, ha- Pei voluntatem regere voluisset. Respondentibus
11 NITHARDIS. RICHARHABBATIS 72
autem, in quantum nosse ac posse Deus illis conce- A nitatem Saxonibus, qui se Stellinga nominaverant,
deret, secundura suam voluntatem se et suos guber- conjungerent, regnumque sibi vindicaturi invade-
nare et regere velle, aiunt : < Et auctoritate divina rent, et Chrislianam religionem his in parlibus an-
ut illud suscipiatis, et secundum Dei volunlatem nularent. Quamobrem.ulipraetulimus, praemaxime...
illud regatis, monemus, hortamur atque praecipi- [Coloniam] adiit, et in quanlura valuit siniul et coe-
mus. > Hinc autem uterque illorum duodecim e suis tera regni sui scandala, ne boc nefandissiraum ma-
ad hoc opus elegit, quorum unus exsiiiit, et sicut lum sanclaeDci Ecclesiaedeveniret, prsecavit. Quibus
illis congruura, ut inter illos hoc regnum dividere- expletis, Viridunensium civitaiem Lodhuwicus per
tur, visum est, contenti sunt. In qua divisione non Teotonis villara, Karolusaiilem per Rhemensein
tantum ferlilitas aut aequa porlio regni, quanlura urbem adeuot : quid deinceps ageudum videretur,
afiiniias et congruentia cujusque aptata est. Evenit- deliberaturi.
que Lodhuwicoomnis Frisia» Per idem tempus Norlinanni Cotuuig depraedati
Karolovero b sunt, inibique mari trajeclo, Hamuuig et No:!hun-
Quibus peractis , quique illorum e populo, qui se nuuig simililer depopulali sunt. Lodharius autero
secutus est, suscepit, ac sibi, ul deinceps fidelis es- ul se supra ripam Rliodani recepit, navigio ejusderu
set, sacramento firmavit. Et Karolus quidem Mosam B fluminisfretus inibi resedit, quo undique quos valuil
regnum suum ordinaturus .trajecit : Lodhuwicus sibi in subsidiuni allraxit. Veruinlamen legalum ad
vero, Saxonorum causa Coloniam petiit. Quorum fratres suos dirigens mandat, si sciret, qua lieri
casus quoniaro maximos esse perspicio, praetereun- posscl, primores suos ad illos dirigere vellel de pace
dos minime puto. Saxones quidem, sicut uuiversis deliberaturos. Responsum esl, mitleret quos vellet:
per Europam degentibuspatet, Karolus Magnus ira- facile quemlibet scire posse, qua illis devenirelesse.
perator ab universis nationibus non iminerilo voca- Ipsi vero uno eodemque ilinere per Tricasinensium,
tus, ab idolorum varia cultura mulio ac diverso Cadhelloncnsem adeunl urbem. Cumque Miliciacum
labore ad veram Dei Christianamque religionera venissent, losippus, Eberhardus, Egbertus, una cuin
convertit. Qui ab inilio tara nobiles, quara et ad caeleris a parle Lodharii, ad illos venerunt, dicentes
bella promplissimi, niultis indiciis persaepeclarue- quod Lodharius cognovisset se in Deum et illos
runl. Quaegens omnis in tribus ordinibus divisa con- deliquisse, nolletque amplius ut atiercatio inter
sistil. Sunt enim inter itlos qui Edhilingi, sunt qui iUos et Cbristianum populum esset. Si vellent, ali-
Frilingi, sunt qui Lazzi illorum lingua dicuntur. quid illi supra leriiam partera rcgni propler noraen
Latina vero lingua hoc sunt: nobiles, ingenuiles, iraperatoris, quod illi pater illorum concesserat, et
atque serviles. Sed pars illorum, quae nobiiis inter propter dignitatem imperii, quam avus regno
illos habetur, in duabus partibus in dissensione Francorum adjecerat, augere facerehl. Sin aliler,
Lodharii ac fratrum suoruni divisa, unaque eorum tertiam tanlummodo parlein tolius absque Langobar-
Lodharium, altera vero Lodhuwicumsecuta est. His dia, Bajoaria, et Aquitania , illi concederent : rege-
itasehabenlibus, cernens Lodharius quod post vi- retque quisque illorum, Deo favente , portionem
ctoriamfratrum,populus qui cuin illo fuerat deficere regni sui prout melius posset. Frueretur aller atte-
vellet, variis necessitatibus aslrictus, quocunque et rius subsidio ac benevoleniia, concederent pacem et
quomodocunque poterat, subsidium quaerebat. Hinc leges invicem sibi subjectas, essetque inter illos Deo
rein publicam in propriis usibus tribuebat, hinc auclore, pax pacta perpes. Quod cum Lodhuwicus
quibusdara libertatem dabat, quibusdam autem post et Karolus audissent, et illis plebique universae per-
victoriam se dalurum promitlebat. Hinc etiam in placitum esset, in unuin una cum primoribus coeunt,
Saxoniam misit, Frilingis Lazzibusque , quorum in- ac quid de talibus acturi essent, gratanti animo
finita multitudo est, promiltens, si secum senlirent, conferunt. Aiebanl se lioc in exordio dissensionis
ul legem, quam antecessores sui tempore quo idolo- voluisse, et quanquam peccatis iniervenientibus
rum cultores erant, habuerant, eadem illis deinceps np proficuum esse non posset, ssepe hoc illi mandatuni
habendam concederet. Qua supra modum cupidi, fuisse. In eo tamen omnipotenti Deo gratias refere-
nomen novum sibi, id est Stellingua imposuerunt; bant, cujus tandera ope adjuti hoc promeruerant, ut
et in unum conglobati, dominis e regno pene pulsis, frater illorum, qui semper pacem alque concordiam
more antiquo, qua quisque volebat lege vivebal. In- spreveral, Deo largiente lunc illam pelebat. Verum-
super autem Lodharius Nortmannos causa subsidii tamen solito more ad episcopos saceniotesque rein
introduxerat, partemque Christianorum illis subdi- referunt, ul quocunque divina auctoritas id vertere
derat : quibus etiam, ut cseterosChrislianos deprae- vellet, nutu ipsius libenli animo praesto adessent.
darent, licentiaro dabat. Igilurmeluens Lodhuwicus, Quibus cum undique ut pax inter illos fieret melius
ne iidem Nortmanni, necnon et Sclavi, propter affi- videretur, consentiunt, legatosconvocant.poslulata

a Sic vet. ex., quod nuper admodum quidam sic b Sic vet., quodet idem nupersic supplere conatus
est : < Karolus vero accepit Occidentalia regna a
supplere tentavit : < Et Orientalia regna cesserunt,
omnis scilicet Germania usque ad Rheni fluenla, et Britannico Oceano usque ad Mosamfluvium, m qua >
aliquae civitates trans Rhenum cum adjacentibus parte cx tunc el modo nomen Francise remansit.
pagis. >
73 DE DISSENSIONIBUSFILIORUMLUDOVICIPII. — LIB. IV. 74
concedunt. Cumque m divisione regui quatuor dies.A i.Ade electione regni partium securus, Arducnnam
vel eo amplius morarentur, tahdem visum est ull venatu petit, omnesque primores suaeportionis po-
mter Rhenum el Mosam usque ad exortum Mosse,ac: puli, qui a se, dum a regno abiret, necessitate coacti
deiitde ad exortum Saugonnse, et sic per Saugon- desciverant, honoribus privavit. Lodhuwicus etenim
nam usque ad confluentum Rhodani, et sic deinde! in Saxonia seditiosos, qui se, uti prafatum est,
per Rhodanum usque in mare Tyrrhenum omnes vi- Stellinga nominaverant, nobiliter, legali tamen
delicct episcopatus, abbatias, comitatus, fisca cis5 csede, compescuit. Karolus vero in Aquitaniam Pip-
Alpibus consistentia, absque... illi in parte regnii pinum fugavit. Quo latitante, nihil aliud notabile
terlia offerrent. Et si hanc recipere renuat, quidl efficere valuit, praeter quod Warinum quemdam
cuique debeatur, armis decerhant. Quod quidemi ducem, caeterosque, qui sibi fidi videbantur, ob
quanquam ultra quod justura ac congruum, ut qui- custodiam ejusdem patrioe inibi reliquit. lnsuper
busdam videbatur, inventum fuerit, per Conradum,, Egfridus comes Tolosae e Peppini sociis, qui ad se
Abbonem [Cobbonem], Adelhardum, et cseterosi perdendum missi fuerant, quosdam in insidiis cepit,
mandatum est. Ipsi vero interim, donec qui missii quosdam stravit. Idemque Karolus ad placitttm, quod
fuerant reverterenlur, in eodem loco esse se decer- cum Lodhuwico fratre suo Wormatiam condixerat,
nunt, responsum Lodharii praestolaturi. Qui cum ad1B iter direxit. Cumque Metis pridie Kal. Octobris ve-
Lodbarium venissent, repererunt iUum paululumi nisset, Lodharium in villa Theotonis reperit quo
minus solito more animatum. Aiebat enim se nonL anle condiclum placitum venerat, ac aliter quam
esse conlentum in eo quod fratres sui illi manda- sfaluerat, residebat. Quamobrem his, qui a parle
verant, quia sequa portio non esset: querebaturque> Lodhuwici, necnon et Karoli, propter divisionem
insuper suorum, qui se secuti sunt, causam, quod ini regni Melis residere debuerant, tutum minime vide-
praefataparle quae illi offerebatur non haberet unde, batur, ut dum seniores sui in Wormatia, et Lodha-
illis ea quae amittebant restiluere posset. Quamob- rius in Theotonis villa essent, illi Metis regnum
rem, ignoro qua fraude decepti, hi qui missi fue- dividerenl. Distat enim Wormatia a Metis leuvas
rant, augent illi supra definitam partem usque in! plus minus septuaginta. Theotonis autem villa plus
Carbonarias. Insuper si hoc usque ad lempus, quod[ minus octo. Occurrebat etiam, quod Lodharius in
illis pariter conveniref, reciperet, jurant ilti, quodi fratrum deceptione ssepe perfacilis promptusque
tunc fralres sui jurejurando, prout sequius possent, exstiterat. Ideoque suam salutem illi credere haud-
regnum omne absque Langobardia, Bajoaria, et; quaquam, absquequalibet securitale, audebant. Ergo
Aquilania, in tribus partibus dividerent, essetque: Karolus horum saluti consulens, ad Lodbarium
super his sua electio, ut quam vellet harum accipe-. cC dirigit: mandat, quoniam aliter quam convenisset,
ret, ac diebus vitse suaeeamdem illi concederent, ini venerat, et erat, si vellet ut missi fratris sui, nec-
eo quod ille iUis similiter faceret. Et hsec omnia sii non et sui, inibi una cum suis remanerent, daret illi
aliter non crederet, sacramento sic se facturos pro- obsides, ut de salute illorum fidus esset. Sin aliler
mitterent. Jurat eliam Lodharius sic se velle, ac> mitteret ille missos suos Wormatiam ad illos, et illi
sua ex parte sic perficere, in eo quod fratres sui,, quos vellet obsides illi darent: sin aliter, recederent
uti missi iUorum tunc illi juraverant, adimplessent. a Metis pari spatio. Sin etiam et hoc nollet, in medi-
Igitur mediante Junio, feria videlicet quinta pro- tullio qua vetlet, missi eorum convenissenL Non
pter civitatem Madasconis, in insula quae Ansilla di- enim se lot nobilium virorum salutera negligere de-
cilur, cura aequonumero priorum Lodharius, Lodhu- bere, dicebat. Erant quidem octoginta electi ex omni
wicus et Karolus conveniunt, et hoc sacramentum: multitudine, omni nobilitate praestanles, quorum in-
mutuo sibi juraverunt. Videlicet ut ab ea die ett teritus ni praecaveretur, maximam sibi fratrique suo
deinceps invicem sibi pacem consemre deberent,, posse inferrejacturamaiebat. Tum tandem pro com-
et ad placitum, quod fidelesillorum inibi slaluissent, moditate omnium hinc inde visum est, ut confluen-
regnum omne absque Langobardia, Bajoaria, ett tum missi illorum, centum decem videlicet, absque
D
Aquitania, cum sacramenlo, prout aequiuspossent,,^obsidibus convenirent, inibique regnum, prout
in tribus partibus sui dividerent, electioque partiumi aequiuspossent, dividerent.
ejusdem reghi esset Lodharii : et quique illorumi Quo scilicet xiv Kal. Novembris convenientes, ne
partem, quam quisque acciperet, cuique deinde5 forte quoddam scandalum inter homines illorum
omnibus diebus vitae suseconservare deberet, in eo,, qualibetex causa oriretur, pars illorum, quae a Lod-
si adversus fralrem et suos frater suus similiter fa- huwico, necnon et Karolo veneral, orientalem
ceret. Quo explelo, adhibitisque verbis pacificis,, ripam Rheni metantes, quae autem a Lodhario,
pacifice discedunt, ad castra redeunt, in crastinumi occiduam, quotidieque ob commune colloquium
de caeteris deliberaturi. Quanquam et aegre, vix; Sanctum Castorem petierunt. Cumque ad regni divi-
tamen effectum esl, ut usque ad conventum , quod] sionem, hi qui a Lodhuwico et Karolo missi fuerant
in Kalendis Octobris condixerant, paciflce quisque: variis querimoniis accessissent, quaesitumest, si quis
in sua portione, quam vellet, esset. Et Lodhuwicus: illorum tolius imperii hotitiam ad liquidum haberet.
quidem Saxoniam, Karolus vero Aquilaniam ordina-. Cum nullus reperiretur, quaesitumest, cur missi illo-
luri, adeunt. Lodharius autem jam, ut sibi videbalur, rum illud in transacto spatio non circumiisscnl, et
PATROL. GXVI. 3
75 NITHARDIS. RICHARIIABB. DE DISSENS. FILIOR. LUDOVICIPH. — LIB. IV. 76
illorum industria imbreviatum esset. Cum et hoc ut iit A quaquam quolibet modo omitteretur, ni in eodem
fieret, Lodharium nolle reperisseht, aiebant impossi-
i- conventu, ut aequiuspossent, omne regnum divide-
bile esse ignoranti quiddamaequaliterdividere posse.e. rent, esselque Lodharii, uti'juratum fuerat, parlium
Novissimeautem qusesitum est, quoniam sacramen- 1- electio ejusdem regni. Hinc quique qua libuit dis-
to illud, prout aequiusac melius posseiit,nossentque,
;, cessit, et Lodharius Aquis hiematnm petiit, Lod-
dividere deberent, si hoc sincere jurare possent, t, huwicus Bajoariam. Karolus autem uxorem du-
dum scirent quod nemo ignoranler id facere valeret. t. cturus Carisiacum venit. Eodem tempore Mauri a
Et hoc quoque ad conferendumepiscopis comraissum. i. Sigenulfo fratre Sigihardi sibi causa subsidii indu-
Qui hinc inde in basilicara Sancti Castoris conve- !- cti Beneventum invadunt. Eodem eliam tempore
nienles, a parte Lodharii aiebant, si in sacramento ,o Stellinga in Saxonia contra dominos suos ilerum
quilibet deliquisset, hoc expiare posse, ac per hoc ic rebellarunt, sed praelio commisso, nimia caede
melius esset ulhoc facerent, quam diutius tot rapi-i- prostrati sunt. Ac sic auctoritale inleriit, quod sine
s- auctoritate surgere praesumpsit. Accepit quidem Ka-
nas, incendia, homicidia, adulleria Ecctesia Deipate-
retur. Atcontrahi qui a parle Lodhuwici, necnon n rolus, uti prscfatum est, in conj'ugio Hirmentrudem
et Karoli erant, aiebant, dum neutrum necesse esset,;, Vodoniset Ingeltrudis flliam, el neptem Adelbardi.
cur in Deum peccare deberenl: melius esse ut fir-I - B Dilexerat aulem pater ejus suo in terapore hunc
maretur pax inter itlos, mitterentque pariter perr Adelhardum adeo, ut qood idem vellet in universo
universum imperium, el imbreviaretur, ac tum tan- imperio, hoc pater facerel. Qui ulilitati publicsemi-
dem iurare quod certum est absque periculo, aequa- nus prospiciens, placere cuique inteiidit. Hinc liber-
literque dividere posse censebant. Sic quoque perju-. tates, Iiinc publica in propriis usibus dislribuere
ria caeteraque facinora devitaire, ni cseca cupiditass suasit: ac dum quod quique petebat ut fieret, effe-
impediret, posse firmabant. Ac per hoc nec se lsede- ,. cit, rempublicam penitus aniiullavit. Quo quidem
re in sacramento velle, nec cuipiam ut faceret Iicen- modo.effectum est, ut in hac tempestale populum,
tiam dare, lestabantur. Qua dissentientes, qniquee qua vellet facile divertere po$set. Et hac de re Ka-
qua venerat, ad suos secesserunt. Hinc omnes ini) rolus prsefatas nuptias maxirae iniit, quia cum eo
eadem domoconvenerunt, a parleLodharii dicentes, maximam parlem plebis sibi vindicareposse putavit.
quodparati sacrametilum et ad divisionem, uti jura- Nuptiis quidem xvi Kal. Januarii expletis, Nalalem
luni fueral, essent. At contra a parte Lodhuwici ett Dominiad Sanctum Quintinum celebre peregit. Va-
Karoli similiter se velle, si possent, aiebant. Novissi- lenlianas quoque, qui de fidelibus suis inler Mosam
me autem, quoniam neuter quod alter volebat, abs- _ Sequanamque causa custodiae remanere dcberent,
que seniorum snorum auctorilate, assentire aude-. ordinavit. Idem vero partibus Aquitaniseuna cum
bat, statuunt utpax interillos esset, donec scire pos- conjuge anno 843 Incarnationis Don.iniin biemeiler
sent quid seniores sui horum recipere vellent. Et hoce direxit. Fuit autem eademhiems prsefrigidanirais ac
fieri posse in Non. Novemb. visum est, usqneqiio 3 diulurna. Languoribus insuper abundans neciion
pacis termino conslituto discedunt. Qua quidem die> et agricullurae,pecorique, apibusque satis incongrua.
factus terrae motus magnus per omnem pene hanc: Hic quique colligal, qua dementia ulililatem pu-
Galliam est. Eademque die Angilbertus vir memora-- blicam negligat, privatisque ac propriis voluntalibus
bilis Centulo translalus, et anno post decessum ejusi insaniat, dum ex utrisque Crealorem adeo offendat,
XXVIII [xxi-x],corpore absque aromatibus indissoluto> ut etiam omnia elementa ejus vesaniaeconlraria
repertns est. Fuit hic vir ortus eo in lempore haudI reddat: quodque hujuscemodi exemplis pene adhuc
ignotsefamilise.Madhelgaudusautem, Richardus, ett omnibus notis perfacile probaturus accedam. Nam
hic, ex una progenie fuere ; at apud MagnumKaro- temporibus bouse recordationis Magni Karoli, qui
lum merito magni habebanlur. Qui ex ejusdem ma- evolulo jam pene anno tricesimo decessit, quoniam
gni regis filia nomine Berchta Harnidum fralremi bic populus unam eamdemque rectam, ae per hoc
meum, et me Nithardum genuit. Centulo opus miri-- JJ viam Domini publicam incedebat, pax illis atque
ficum in honore omnipolentis Dei sanctique Richariii concordia ubique erat. At nunc e contra, quoniam
conslruxil: familiam sibi commissammirifice rexit., quique semilara, quam cupit, incedit, ubique dissen-
Hihc vita cum orani felicitate defuncta Centulo, ini siones et rixae sunt manifestae. Tunc ubicuieabtin-
pace quievit. His paucis de origine mea delibatis,, dantia atque laetilia, nunc ubique penuria atque
ad historiae.seriem redire libet. mcestitia. Ipsa elementa tunc cuique regi congrua,
Cum autem, ut praefatum est, reversi quique regi nunc autem omnibus ubique contraria, uti Scriptu-
suoquse mvenerant nuntiassent, hincinopia, binc ra divinomunere prolala testalur : Et pugnabitorbis
hieme inslante, hinc etiam quod primores populi de- terrarum contra insensatos (Sap. m). Per idem tem-
gustato semel periculo iterum praeliumnolebanl, ac pus eclipsis lunaexiu [AL, xv] Kal. Aprilis conthjit.
per hoc ut pax inter iltos usque in vigesimodie post Nix insuper multa eadem nocte cecidit, rooerorem-
missam sancti Joannis firmaretur, assentiunt. Ad que omnibus, uti praefatumest, justo Dei judicio
quam statuendam hinc inde primates populi Tbeoto- incussit. Id propterea, inquam, qpia hinc inde ubi-
nis villam confluunt. Jurant, ut ipsi reges inler se que rapinse et omnigena mala sese inserebant, iUinc
interim mutuam pacera servare deberent. Et ut ne- aeris intemperies spem omnium bonorum eripiebat.
ANNODOMINIDCCCLIII.

AMULO

EPISCOPUS LUGDUNENSIS.

NOTITIA HISTORICA.
(Apud.Galland.,veterumPetrum Biblioth.,tom. XIII.)

Diversimode vocatur auctor noster in priscorura A . las duas, ad Theobaldum alteram de adulterinis qui-
libris: Amuloenira, Hamulus, vel etiam Haraularius busdam sanctorum reliquiis, aiteram ad Gothescal-
audit. Fuit natione Gallus, successit Agobardo, le- cum pro confutanda ejus doctrina et moribus. Prse-
nuilque Lugdunensem sedera ab anno 841 ad 852et terea opuscula duo ad eumdem Gotliescalcum de
ultra : De illo plura dabunt curiosis praeter biblio- Pmscienlia, Pnvdestinalione,el Libero arbitrio, elc,
graphos Coinlius (a), et Dominicusde Colonia (b). ex quodam ras. codice Trevirensi deprompta. Hacc
Cavaeusdiligenter ejus scripta recensuit. Nosex Ba- primus vulgaverat Parisiis an. 1649Sirmondus.
hizii Agobardo tanquam potiora decerpsimus cpisto-
(a) Toro. Vin, pag. 650. (b) Hist. Litter. Lugdun. tom. II, pag. 127.

AMULONIS EPISTOL^E.

EPISTOLA PRIMA. B dum. Aut certe quem tanta veneratione dignum


EPISCOFUM LWGONENSEM. agnovissent, quem lairto amore transferendum ex-
M> THEODBOLDUM
optassent, quem tam longo itinere ipsi assidue per-
I. Reverendissimoet puro dilectionis affectuexco- tuUssent, ejus nomen saltim una hora oblivisci po-
lendo THEODBOLDO a Ecclesiae Lingonicae episcopo, tuerint, ut non illum, quem tantopere diligebant et
AHULO humilis Ecelesise Lugdunensis episcopus in venerabantur, continuo desiderio atque oratione ad
DominoJesu Christo sempiternam salutem. Manda- praesidium salulis suae,et ad propitiandam divinam
stis nobis per dilectura fratrem ehorepiscopum b ve- clementiam pia et indesinenti memoria sibi adesse
strum, nuper in castro Divionensi, apud ecclesiam precarentur, aut omnino tantae ignaviaeac stolidi-
beati Benigni martyris, ccepissequaedamfleri in his tatis exstiterint, ut nomen ejus ad commonilionem
qui orationis et venerationis causa ex quibuscunque sui nec litteris saltem signare studuissent.
locis confluere videntur, et roaxime, imo, ut non- II. Unde, sicut praedictus frater noster retulit,
nulli aflirmant, tantummodo in feminis ; unde ani- prudenter et religiose fecistis ut istiusmodi reliquias,
mus vester quadam ambiguitate turbaretur, et ne- quarum nulla exstaret auctoritas, et ipsum quoque
cessariuin judicaretis nostrum, id est, fraternum, vocabulumesset ignotum, nec ullo modo recipiendas
eipelendura esse consilium. Dixit enim quod anno iC judicaretis, nec penitus contemnendas; si tamen ilti
transacto duo quidam, qui se monachos esse dice- qui detulerant possent, sicut promittebant, hujus rei
ent, detiderint usque a.d praefatam sancti martyris certitudineui ex eisdem partibus delatam sub dili-
basilicam quaedamvelut cujusdam sancti ossa, quse genti examinationeevidenter ostendere. Dixit ilaque
se vel ex urbe Roma, vel ex nescio quibus Italiae nobis quod unus ex praefalismonachis, qui apud Di-
partibus, suslulisse affirmabaut: cujus tamen sancli vionem remanserat, jam moriuus sit; alter vero, qui
oomen se oblitos esse mira impudentia dixerunt. ad perquirendum et renuntiandum perrexerat, ne-
Quasi aut eum in tantum diligere et venerari potue- quaquam ulterius sil reversus. Attamen dum illa
rint, si vere sanctum esse cognoverant, ut tanto ter- ossa, a tam vilibus personis delata, et nulla veritatis
rarum spatio tam studiose deferre satagerent, nisi assertione declarata, et tam insulsa relatione Eccle-
ejus nomen in locis illis, unde assumptus dicitur, siae illata, velut causa honoris juxta sepulcrum pras-
usitalum esset atque vulgatum, et istis ita insinua- fati gloriosimartyris reverenter locata conservantur,
tum et cognitum, ut desiderarent illum et exposce- ccepissein eadem basilica velut qusedam miracula
rent, vel etiam furto auferrent in suaeregionis finibus fieri, non sanitatum et curationum, quibus uUa in-
collocandum, ac venerationi fidelium commendan- dicia divinaemiserationis et propitiationis ostende-
D
a Alias Teotbaldusvel Teutboldus dicitur, factus b Ingelrannus erat is in castro Divionensi vices
episcopus anno 844. episcopi agens.
79 AMULONISEPISC. LUGD. 80
rentur, sed percussionum el elisionum, quibus mi- A nus monet dicens: < Eslote prudentes sicut serpen-
serse mulierculse subilo in ipsa orationis domo ca- < tes, et simplices sicut columbse.» Habemusin hac
dere et coUidi, et quasi vexari viderenlur; cum re magnum et reverendum pielatis exemplum in ge-
tamen in nulla parle corporis lsesaeappareant, aut stis beati Martini, ut nequaquam temere adhibeamus
ulla plagae alicujus vestigia monstrare videantur. incerlis fidem. Qui beatus et gloriosus » Chrisli con-
Qua ex causa tanta iltuc velut admirantium lurba fessor et pontifex locum queradam a prsecessoribus
concurrit, sicut non solum ab illofratre nostro, quem suis sub altaris titulo consecratum et concurrenlis
misistis, sed etiam a nonnullis aliis didicimus, ut poputi frequentia celebratum,quia nec nomen sepulti
jam Irecentaesive quadringentaeaut eo ampliusper- illic, ut ferebalur, martyris, nec tempora passionis
sonaeesse referantur, quaejam dicto modo corruen- ejus reperit, omnino se ab illo loco abstinuit, nec
tes atque elisaeet per paululum velut recepto sensu auctoritatem suam vulgi opinioni accommodare ulla-
sanatae, nullatenus a loco discedere posse firmantur, tenus voluit, donec, rei veritate divinitus sibi pate-
quia videlicet si ad domos suas redire tentaverint, facta, etiam populum superstitionis illius absolvit
slatim nova ncscio qua plaga percussae, ad eccle- errore.
siam de qua exierant redire compellantur. In quibus IV. Invenimus etiam in decretis beati papaeGela-
esse dicuntar, non solum puellse, sed etiam conju- B * sii b graviler nolari episcoposet pene alienos aChri-
gatse juveniores, et maluriores aetate, honestiorcs stianitatis afleclu designari.qui in quocunquenomine
atque viliores. defunctorum, et fortassis nec omniuo fidelium, aedi-
III. Haecautem non solum in ecclesia sancti Be- flcatas sacris processionibusaudacter instituere prae-
nigni, sed etiam in altera ecclesia intra ipsum ca- sumunt ecclesias. Sed et quorumdam venerabilium
slellum, et in aliis nonnullis per parochias vestras valde-sanctorum corpora novimus, vel inter agroruin
similiter jam fieri coepisse signiflcastis. Nam et in sepulluras, vel in angulo ecclesise annis plurimis
Auguslodunensi territorio quod Sedelocns vocatur, jacuisse, donec se dignis revelalionibus manifesta-
apud ecclesiam in qua sancti martyres Andochius, rent. Quapropter juxta apostolicam atque evangeli-
Thyrsus ct FeUx, conditi sunt, similia fieri vel po- cam auctoritatem et venerabilia sanclorum Palrum
lius simulari certa relalione comperimus. Exspecla- exempla atque instilula, removeatur de medioet con-
vimus autem aliquot diebus, ut sicut per prsefalum gruenti modo habeatur unde tanla pullulavit occasio
chorepiscopum vestrum rogavimus, diligentius et superstitionis, et nulla probatur existere utilitas sa-
modum et ordinem hujus rei vestris nobis litteris lulis. Nam etsi unum aut multo duo vel tria islis
inlimaretis, ut quanto sublilius el evidenlius instru- ipsis temporibus, quibus .lalia geruntur, sanitatum
cti, tanlo, aspirante Dei gralia, ad respondenduinG C vcl curationum signa in eadem beali Benigni marr
inveniremur parati. Sed quia nihil postea rescripsi- tyris ecclesia veraciter et probabiliter celebrala sunt,
slis, melius nobis visuni est ut juxta quod ex ejus hsec profeclo cum omni gaudio et veneratione ac
relatione agnoscere vel perpendere potuimus, dile- debita graliarum actione ad Dei gloriam et beatis-
Ctionivestrse debitum responsionis oflicium solvere simi atque gloriosissimi martyris merita referenda
nou differarous.Igitur, ut ad hsecomnia, prout Chri- sunt. Nec lamen ob hoc csetera quse sive in ejusdem
slus donare dignatur, breviter respondeamus, et martyris ecclesia, sive in plerisque aliis fieri dicun-
causse ambiguum cum vestra pariter dilectione re- tur, approbanda sunt; quia, quantum ipsius rei ge-
secemus, videtur nobis in primis ut ossa illa, quae stae ordo ostendit, potuit fieri ut haecprimum ex
iiulla ratione, nulla auctoritale, nescio cujus sancti vana opinione, tanquam nuper aUatisancti corporis
esse dicuntur, unde primum prurigo hujus curiosi- locuin inveniret occasio, dum in diebus quadragesi-
latis exorla esse videtur, omnino de sacris adytis ei malibus, confluenlibus forlasse, ut iu multis locis
dc loco celebri lollantur et nequaquam intra eccle- consuetudo est, ad orationem popularibus turbis os-
siam, seU foris in atrio, aut cerle sub pariete, vel tenderetur, commendaretur, et venerationi habendus
circa ipsam, vel quod utilius existimamus, circa _ qui penitus ignorabatur, supervacue inculcaretur;
aliam secreto iu loco, apto et mundo, sub paucorum alque ex hoc jam supervenientesolemnitate Paschali,
conscientia sepeliantur; ut quoniam et sancta esse quando talia inchoasse perhibentur, viles et nequam
dicuntur, aliquid eis reverentiae referatur, et quia homunculi, accepta occasione, sive necessitate famis
esse penitus nesciuntur, nequaquam rudibus populis cogente, sive cupiditate lucri instigante, istiusmodi
occasio erroris el superstilionis exsistant. Nec me- velut percussiones, et collisiones, et dementationes,
tuere debemus ne forle ex hac diligentia aliquam ac rursum sanationes, fingere alque oslentare coepe-
offensionemincurramus. Vult enim oranipotensDeus rint, sive sint viri, sive mulieres.
nos in rebus suis caulos esse atque discrelos, juxta V. Quod cum populus, supervacua opinione delu-
prseceptumApostoU dicentis: < Omnia autem pro- sus, in admiratione vel terrore habere ccepisset,
i bate, quod bonum est tenete, ab omni specie mala tanta illuc conferre et quasi male habentibus velut
< abstinete vos. » Et iterum: < Nam el ipse Satanas ex misericordiae compassione administrare ccepe-
« Iransfigurat se in angelum lucis. » Unde et Domi- runt, ut omnino qui talia pati videbantur, non solum
B Snlp. Severus in lib. de Viia beati Marlini, b Decreta Gelasii, cap. 25.
rap. 8.
81 EPISTOLiE. 82
a loco rccedere nollent, sed lanq"uamnova plaga ac A ^
Avulgares, cum votis ac doms pluriiiiis gregatim ec-
debilitate percussi, nullatenus se recedere posse si- clesiam
i frequentarent, acccplo ab eodem patte no-
mularent. Quando enim unquam in Ecclesiis Dei, in stro i consilio proedicavit eis atque praecepit.Narbo-
memoriis bealissimorum martyrum, talia signa in- nensis i qui nunc superest Bariholomseusepiscopus',
crebuerunt, quibus neqiiaquam aegri sanarentur, sed ut i omnino Iocum illum, quem superstitiose frequen-
sani percuierenlur et dementarentur? Quando istius- tare i cceperant, nequaquaro amplius ila frequenta-
modi sanitates sanctorum oratio apud Dominumob- irent, el quoecunque illuc conferre consueverant,
tinuit, quibus simplices et innocenlcs puellsein san- imagis in usus indigenlium et misericordiae opera
ctuario Dei incolumes reddanlur, sed si de salute ierogarent. Quod cum factum fuisset, slalim et ibi
sua gaudium parcnlibus facere voluerint, continno < et in aliis locis in qtiibus jam similiter fieri incipie-
ilerum percussaead domoseorumdem parentum suo- bat, lota illa deceptio cessavit, et populus fidelis
rum redire prohibeantur ? Quando autem marlyres optata incolumitate ac tranquillitate, respiravit.
sancti ita conjugalas quasque fidelesin suis sanctua- VII. Unde omnino videtur nobis, proul ratio ipsa
riis sanilati restituerunt, ut eas a maritis sejunge- diclat, et bonorum nos exempla informant, ut arri-
rent, et ne ad virorum suorum domos reverli pos- piatis pium sludium et sacerdotalem sinceritalem
sent, repentinae cladis aniroadversione percuterent ? B ac scveritatem; el ne domus Domini, qiiam oporlet
Quis hoccnon videat vel fallaciishominum nequissi- ,esse domum orationis, fiat domus negotiationis et
morum, vel deceptionibus et ludibriis daemonumcon- spelunca latronura, eliminelis ex ea istiusroodi com-
cinnata, qui hebeles sensu, et inanes fide, et plenos mentum et figmentum diabolicum, quo tanta infe-
curiositate, et altonitos vanitate, facile opprimunt, licium hominum et maxime mulierum multitudo
vel etiam invadunt ut in eis, Deo juste permittente, nimis dolende ac pudende, velut captiva et mente
et propria nequitia saeviente, talia etiam veraciler capta, obligata tenelur; annunliando omnibus fide-
exercere sinanlur? Atque ila velut ex uno loco per liter alque obteslando, ut intermisso hujusmodi
asluliam bominum et nequitiam dsemonumpessimo- vatio et pernicioso conctirsu, unde nulla animse sa-
rum, qui humanae saluti libenler illudunt, per alia lus, nulla corporis incolumitas, nulla vitae utililas
atque alia loca se pestilentia ista superslitionis atque provenire cognoscitur, unaquoequeplebs in parcecliiis
illusionis diffudissevidetur, dum in sacris locis et etecclesiis, quibus attribula est, quielaconsistat; ubi
sanctoium martyrum basilicis sunt eliam quidam sacrum baptisma accipil, ubi corpus et sanguinem
qui turpis lucri gralia non soluin ista non prohibent, Domini percipit, ubi missarum solemniaaudire con-
nec errantera populum ad sinceram et puram reli- r_ suevit, ubi a sacerdole suo pcenitentiam de reatu, vi-
gionis ohservantiam inslituunt, sed eliam insligant sitationem in infirmilate, sepulluram in morte conse-
ad talia sectanda, eosque tanquam religiosospraedi- quilur, ubi eliam decimas et primitias suas oflerre
cant, ac suis adulationibus supplantant, tantum ut prsecipilur, ubi filiossuos baptismatis gratia initiari
ex eorum votis atque donariis vel marsupia sua re- gratulatur," ubi verbumDei assidue audit, et agenda
pleant, vel epulis et potationibus vacent. De quibus ac non agenda cognoscit; illuc, inquam, vota et obla-
recte per Prophetam dicitur : < Peccata populi mei tiones suas alacriter perferat, ibi orationes el suppli-
< comedent et ad iniquitalcm eorum sublevabunt caiiones suas Dominoeffundat, ibi suffragia omnium,
< animas eorum. >Haecde ficlionetalium illusionum sanclorum quserat, qui, ut scriptura est: <Sequuntur
et insana quorurodamcupiditale nequaquam in hujus < Agnumquocunque vadit,» et idcirco fideliter invo-
responsionis nostraeserie diceremus, nisi talia tem- cantibus ubique prsesto sunt, et per ipsos atque in
pore pii patris et antecessoris nostri ita certissirae ipsis omnipotens Deus, qui populo suo promittit di-
in quibusdam homunculis, tam viris, quam feminis, cens < : In omni loco in quo memoria fuerit nominis
intra parceciam nostram experli esseraus, ut de his < mei, veniamad tcclbcnedicam tibi. >lbi itaqueuna-
nuHatenusdubitare permittamur. quseque plebs pupillis et viduis, pauperibus et pere»
VI. Vidimus namque aliquoties coram illo qui se n grinis, de facultalulis quas Deus tribuit eleemosy-
daemoniacosadvexaticios esse simularent; sed cum narum largitionem exhibeat, hospitalitaiis ollicia
plurimis plagis atque verberibus distringerentur, impendat, et quodcunque comessationibusel ebrie-
confestira de miserrima simulatione confessi, et ne- taiibus et quaeslu hominum vanorum consumere so-
cessitates atque egestates suas, quibus supplendis lebat, in istiusmodi suis el proximi salubribus uti-
talia oslenlaverant, publice exponentes, ab omni in- litatibus expendat. Hsec est enim legitima et eccle-
vasione daemoniaca,sicuti et erant, illaesiapparue- siastica religionis forma; haec antiqua fidelium con-
runt. Scimus etiam civitatem quamdam haud longe suetudo, per quam et novilatum vanitas amputatur,
a nostris finibus, quae Ucetia nuncupatur, sila in et vetusta ac recta evangelicsealque apostolicaein-
provincia Narbonensi, ubi cum ejusdem piae memo- slitulionis semita custoditur. Si autera et languores
rise prsedecessorisnostri lempore ad sepulcrum san- aliqui ac debilitates accidunt, juxta evangelicum et
cti Firmini episcopi istiusmodi percussiones et eli- apostolorum praeceptum praeslo habct unusquisque
sioues fieri coepissent,ila ut in membris cadentium ut < inducat presbyleros Ecclesiae, et orent super
reperirentur quaedamstigmata ultionis, tanquam iUic < eum, ungentes eum oleoin nomine Domini; et ora-
gulphur arsisset, et ex hoc lerrili alque obstupefacti <tio fideisalvabit infirmum (Jacob. v, 14). >
85 AMULONISEPISC. LUGD. x 84
VIII. Ciim h«ec largiente vobis Doinino fideliier A j, « et immaculatum se cuslodire ab hoc sseculo.»Qua~
atque instanier annunliala fuerint et observata, con- lenus haec atque hujusmodi apostolica hortaraenla
fidimus in ipsius pietate, quoniam cessante inani ac attendentes tam presbyteri quam populi, atque in
supervacua largitione munerura ac votorura, cessa- Iocis suis devote, inslanler ac fideliter Dominoser-
bit eliain multitudo illa simulantium et simulatio vientes, sinceritati meutis et fruclibus misericordiae
percussionum ac dementalionum, cum unusquisque polius sludeanl quaro vanitati vel osteiilationi. Nam
non vana et falsa Ostentare, sed ad corpusculi sus- elsi quidam illorum fallacium atque fallentium vere
tentationem necessaria quaerere vel eliam mendi- energuineni et arreplitii essent, more ecctesiastko
care cogetur; ita ut si forle aliqui obstinatiores in vel in locis suis a sacerdotibus suis, vel in quibus-
lali facto apparere voluerint, duris omnino verbe- que martyrum sanctuariis a propinquis et amicis
ribus coerciti, ad confessionem veritatis compel- tranquille debuerant tractari atque, opitulante Dei
lendi nobis esse videantur. Nam etsi illud verum gral,ia, purgari, non populorum turbis ac tumultibus
esset ut discedere a locis illis tenlanles confestim inaniter prosequi. Haec,prout Dominus dedit, juxta
novo morbi genere corriperentur, quanto esset ma- auctoritatem divinam et institutionem paternam ad
nifestius hoc ex diaboli impugnatione fieri, tanto mterrogationem vestram sedulo respondere curavi.
confidentius Domino miserante ac protegente erat B j Vos et ista libenter accipite; et si qua meliora Deus
discedendum, et contemptis fideliler inimici terro- inspiravit, prompta intentione et vigilanti cura
ribus, in locis legitimis more ecclesiastico illius mi- peragite; quatenus grex Dominicus vestrae guberna-
sericordiae supplicandum. Neque enim inter sanctos tioni commissus, eodem Domino auxiliante, et er-
martyres et spiritus atque animas justorum cum Do- roris effugiat offendiculum,et religionis ac sinceri-
mino jam regnantium illic invidia suspicanda est, tatis consequatur augmentum. Misimusvobis etiam
sed plena charitatis unitas, et pietatis societas; et exemplar epistolae praefali pii patris et nutritoris
ideo simul sibi oblalos oegros, si vitandae tentationis nostri ad jam dictum Narbonensem episcopum, ut
gratia fideliter ad aliorum sanctorum limina dedu- si quis de hujusmodi causis subtilius et pleuius nosse
cantur, nequaquam indignari, sed potius favere et voluerit, illius lectione uberius ac profundius in-
congaudere atq.ue congratulari credendi sunl. Quo- strualur. Deus omnipotcns reverendam dilectionem
rum unus prsecipue, magnus videlicet apostolus Pau" vestram ad aedificationemEcclesiaesuaejugiter pro-
lus, propter hanc unitatem spiritus coeteris sanctis tegere et custodire dignetur.
dicit: a Si cui autem aliquid donalis, et ego. Nam et EPISTOLA H.
t ego si quid donavi, propter vos in persona Christi. > ADGOTHESCALCtlM.
Quod si votum et desiderium est populorum fide- C ( AHCLOhumilis Ecclesiae Lugdunensis episcopus
lium, diversorum martyrum et cseterorumsanctorum dilectissimo fratri GOTHESCALCO a salutem. Quod te
liiuina suppliciter frequentare, sunt dies certi et le- in hujus sermonis exordio fratrem nomino, quem
gilimi, quibus id juxta antiquam Ecclesiaeobservan- fraternse unitati contrarium non ignoro, ea, in
tiam devote exercere conveniat, tempore videlicet quantum Deus largitur, facio charitate, quam Scri-
generalium rogationum, etpro diversis tribulationibus plura nobis praecepit dicens: < Dicite his qui ode-
ac necessitatibus indictarum litaniarum, seu quadra- <ruat vos: Fratresnostrieslis. >Quia etsi ex illorum
gesimaliumjejuniorum, sive etiara in vigiliis et nata- parle qui ejusmodi sunt fraternitas deperrt, non id-
litiis martyrum. circo etiam in nobis frigescere aut perire debet ip-
IX. Quae omnia et t*c universalis Ecclesiae lege sius fraternitatis aflectus. Quod autem non solum
descendunt, et sacerdotum praedicatione ac denun- fratrem , sed eliam dilectissimum dico, Dominus
tiatione commendantur, el pranium fideliuin obe- novit quia te fideliter diligo, hoc tibi cupiens quod
dientia et pietate attentius observanda sunt, quan- et mihi. Unde et salutem tibi veraciter opto, prse-
quani et caeteris diebus cum silentio et puritate de- sentem pariter et futuram, per eam divini cullus
votionis, non in ostentatione et tumultu, sacra loca , pietatem, quae, sicut Apostolus testatur : <Ad omnia
probabiliter visitentur. Nunc vero quanta absurditas * < utilis est, promissionem habens vitae quae nunc
est hsec tam legitima, et tam assidue annuntiata ac < est, et futurse.» Audiens sane et agnoscens quse
justa a plerisque popularibus aut negligenter omitli, in scriptis tuis misisti, et per quemdam fralrem no-
aut vix et coacte observari, et ad illa esse promptis- strum mihi innotescenda vebementissime flagitasti,
simos quae, nullo praedicanle ac docente, imo etiam diu hsesitavi utrum libi respondere deberem, homini
obsistente, tantumanirai sui supemcuitate sequun- de novis contra Ecclesiam praesumptionibus, et non
tur; quibus saepebeati Pauli apostoli voce inculcan- parvis erroribus jamdudum accusato, et propter
dum est: < Fratres, nolite pueri efflci sensibus; sed contumaciam, ut audio, episcopalis concilii auctori-
< malitia parvuli estote, ut sensibus perfecti silis.» tate damnato. Importunum namque et impudens vi-
Et illud beati Jacobi dicentis : < Religio munda et deri posse existimabam, si de causa, quae pruden-
I immaculata apud Dominum et Patrem hsec est: tium et reverendorum fratrum nostrorum inquisi-
K visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum, tione, cognitione et sentenlia definita est, aliquid
» MonachoOrbaeensi, docto quidem, sed Ecclesise jam Moguntise, ob contumaciam virgis cseso, anno
perturbatori, et m synodo Carisiacensi, damnalo 849.
85 EPISTOL^E. 8<i
ultro dicere vel respondere aggrederer : et rursum11A J num sit obedientiae,et quantum nialiiin contentionis
tantam deprecationem el supplicationem tuam con- et contumaciaf, docet nos iterura sermo divinus, ubi
temnere et prseterire silentio non videbatur Chri- per Samuelem prophetam dicit : «Melior est obe-
e < dientia quam victimse, et auscultare magis quam
stianaeesse pielalis et charitatis, per quam praecipue
lex Christi adimpletur in nobis, testante et com- < offerre adipem arielum, quoniam quasi peccatum
mendante Aposlolo : < Alter allerius onera portate,:, t ariolandi est repugnare, quasi scelus idololatrise
< et sicadiroplebitis legem Chrisli.»Unde et cum de3 < nolle acquiescere. » ltaque et tu, si bonus, et
seipso dixisset: < Factus sum infirmis infirmus, utt utilis, et pacificus Ecclesise filius esse desideras,
< infirmos lucrarer : oranibus orania factus sum, utt noli te sensui tuo committere, sed majorura ju-
t omnes facerem salvos; > et post aliqua : <Non quae-:- diciis atque .sententise, imo divinis et ecclesiasti-
< rens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvii cis auctorilalibus facile cede, libenter acquiesce et
< fiant, » continuo, ut nos ad exemplum sui, et perr obedienler subdere, ut possit in te Dei Spiritus ha-
hoc ad exemplum Chrisli, instrueret et informaret,, bitare, dicente Domino per Prophetam : < Super
adjunxit : < Imitatores mei estote, sicut et egoa t quem requiescet Spirilus rneus, nisi super humilem
< Chrisli. > Ipse est enim verus et pius ille Saraari- < et quietum, et trementem verba mea? » Videmus
tanus, qui descendentem ab Jerusalem in Jericho, ett B I certe" tempora novissiraa et periculosissima, ab
a latronibus in iiinere spoliatum, et vulneratum,, Apostolo olira praedicta, plena ignorantioe el infir-
ac ssmivivum derelictum, clemenler miseratus est,, mitatis animorum, in quibus illud Domini terribile
alligans vulnera ejus, et vini alque olei infusione5 dictum semper est reminiscendura, atque tremen-
curans : tantaeque misericordise et pietatis suaenos> dum : < Qui scandalizaverit unum de pusillis his
imitatores esse desiderans, in fine bujus parabolseJ < qui in me credunt, expedit ei ut suspendalur
uuicuique nostrum dicit: <Vade, et tu fac similiter. >> < mola asinaria in collo ejus, et deraergatur in
Manifeste ostendens illum vere esse proximum fra- < profondum maris. » El iterum : <Vae mundo ab
tri, illum vere imilatorem sui, qui fraternis neces- < scandalis! Necesse est ut veniant scandala : ve-
sitatibus atque infirmitatibus prompla pietate ett < rumtamen vae homini illi per quem scandalum
corapassione succurreret. Istiusmodi igitur conside- < venit! » Sed et aures el linguas prurienles cavere
ralione provocatus, et de venerabilium fralrum at- debemus, ne vel ad audiendas vel ad loquendas no-
que consacerdotum nostrorum sincerissima chari- vitates prompti et faciles simus. Quia et prurientes
late confisus (per quam in Dominounum sumus, ett auribus, et profanas vocum novitatespariter Aposlo-
invicem commissi nobis ministerii onera et ofliciai p_, lus condemnat, et oppositiones falsi noroinis scien-
conimunicare debemus, quatenus et illorum bonai liae admonens devitandas, continuo de eadem falsi
per unanimitatis spiritum noslra, et nostra, si quai nominis scienlia subjungit, dicens : < Quam quidem
divina misericordia esse possunt, illorum sint), me- < promitlentes, circa fidem exciderunt. >Cum adbuc
lius et salubrius existimavi aliquid tuse frateruitali i esses in parlibus regni Germaniae, audiviinus in
rescribere, quam inutili taciturnitate, et de illis vi- primis super noraine tuo famam dolendam: quod
derer diflidere, et tibi lam angustiato, tam afflicto,i videlicel novitates sereres, et stultas ac sine disci-
tam anxio et conturbato, nihil consulere. Quapro- plina qusestiones ventilares. Deinde perlata est
pter omnipotentis Domini et Salvatoris largissimarai etiam ad nos studio ecclesiasticorum virorum quae-1
et indeficientem oro graliam, ut nobis tribuere di- dam scriptura tua, in qua'apcrtissime, et prolixo
gnetur utilem et-veracem tuam consolalionem et• sermone, atque ut tibi visum est etiam testimoniis
instruclionem, sermonem et animura luum praepa- Scripturarum, sive sanctorum Patrum, quid sentires
ret ac tranquillet, ut quae dicturi sumus, pia man- sive doceres mullipliciter exsecutus es. Nunc quo-
suetudine et humilitate suscipias, ac seposita ani- que accepimus et alia scripta tua non parva, quse
mositale et studio contenlionis, libenter quse vera ad episcopos, vel contra episcopos, qui jn concilio
sunt audias, et non nostra, sed Dei et sanctorum r» j) damnationis luae affuerunt, scripsisse vel protulisse
Patrum dicla obedienter suscipias, eisque animura videris. In quibus quanla potuisti intentione, de una
tuum et sensum sincera pietate submittas, quia, ut tantum qusestione, id est, proedeslinatione divina,
verax veraciter Scriptura dixit, < Sunt viae quae quid teneas, diligenter explicare curasli. Ita factum
< videntur homini rectae, et novissimum earum est, ut ex utraque scriplura tua, sive quam per alios,
< ducit ad mortera.» Et : < Qui confidit cogitalio- sive quam te mittente accepimus., plenissime nobis
< nibus suis impie agil. > Unde et alibi eadem cognoscere videamur, in quibus quaestionumperi-
Scriptura adinonet, diceus : <Et ne innitaris pru- culis fluctuet, vel, quod nimis dolendum est, naufra-
< dentiae tuae.» Hoc namque malom, quantum ca- getur sensus tuus. Quapropter compendiose nobis
vendum sit homini, etiam bealus Ephrem admi- et utiliter fleri posse videtur, ut ex illa tota serie
randae sanctitatis et illustrissimse doctrinae pater scriptorum tuorum, ea quae nobis fidei catholicse
ostendit, cum in hora exitus sui, astanti sibi uni maxime contraria esse videnlur, brevibus et distin-
ex discipulis, magni et acuti et nimis curiosi ingenii, ctis capilulis ordinemus, adjungentes, sive subj'un-
sollicite admonens dixit: Cave, Pauline, ne unquam genles per singula, quid e contrario Scriptura san-
te submillas coaitationibus tuis. Quantum vero bo- cta doceat, et Ecclesia Dei Hrittissime teneat, et
S7 AMULONISEPISC. LUGD. 88
ubique lldeliter ac salubriter doceat. Cujus doctrinse
eA1 < superducentes sibrcelerem perditionem. > Et ipsi
et sensibus te, quasi devotum et pium filium, irre- Domino de eisdem haereticis per Prophetam : < Et
fragabiliter obtemperare oportet, si cupis in ejuss < ego redemi eos, et contra me locutisuntmendacia.»
corporis unitatem vivum et sanum membrum inve-- Itaquejuxla fidem catholicam et apostolicam, pro-
niri, et non cum putribus et emorluis justse seve-- pheticam et evangelicam,omnes isti, fldeliter ad ba-
ritatis judicio abscissionem mereri. Hunc autemi ptismum Christi accedentes, non utique alio pretio,
sermonis nostri tenorem, servato in omnibus legt-- sed Christi sanguine redempti sunt. Sed cum plurimi
timo ordine ac ecclesiastica auctoritate, non tibi,f ex eis eamdem gratiam in se irrilam fecerint, et
qui infelici et miserabili lapsu excommunicationem i idcirco in eeternumpereant, qua ratione verum est
ab Ecclesia excepisli, sed principaliter reverentis-- neminem perire posse sanguine Christi redemptum?
simo et charissimo nostro metropolitano antistilii Secundo loco displicet nobis valde, quia verissima
direximus tuo, confidentesin Domini pietate, quiai et sacratissima Ecclesiaesacramenta, videlicet exor-
cum hsec Iegerit et noslrae erga te compassionis 3 cismi, et baptismi, chrismatis, et Eucharislise ac
affectum cognoverit, non indignatione aliqua ad-. manus imposilionis, perfunctorie et friistratorie om-
versum te, sed boni palris et pii pastoris visceribus3 nibus, qui post perceptionem eorum pereant, dari
cornmovebilur, ut his congruenter perlectis et tran-. BI eonflrmas, dum eos sanguine Christi, sine quo ipsa
quille apud te tractatis, si divina gratia aspirante» mysteria, sed queedam velut vacua el inania ludi-
acquiescere volueris veritati, nequaquam diutiusj bria sunt habenda, redemplos negas: cum e con-
aberres a caulis, sed boni et summi pastoris hume-. trario Apostolus, et veritatem redemptionisChristi,
ris reportatus, unitati inventse ac redemptse ovis, et verum divinorum mysteriorum effectum, eliam in
cum gaudio ccelestiumet terrestrium, feliciter re- eis qui irreparabiliter pereunt doceat esse collata,
stituaris. Haec sunt igitur quoe in scriptis tuis me- cum ait: <lmpossibile enim est eos qui semel sunt
rito reprehendenda, et reprebensa, tanquam verae, < illuminali, gustaverunt etiam donum cceleste, et
fidei catholicae inimica, notavimus, et qualiter adI < participes sunt facti Spiritus sancti, gustaverunt
regulam veritalis sint corrigenda perstrinximus. < nihilominus bonum Dei verbum, virtutesque sae-
In primis displicet nobis valde, quod dicis et as- < culi venluri, et prolapsi sunt, renovari rursus ad
seris neminem perire posse Christi sanguine re- < poenitenliam, rursum crucifigentes sibimet ipsis
demptum. Hoc enim dictum dupliciter fldei catho- < Filium Dei, elc. > Et iterum: < Quanto magis
licse adversatur. Si aut neminem ex numero Chri- < putatis deteriora mereri supplicia, qui Filium Dei
stianorum, postquam semel in Christo baptizatus; _ < conculcaverit, et sanguinem teslamenti poUutum
et particeps redemptionis Christi effectus est, perire, C i duxerit, in quo sanctificatus est, et Spiritui gra-
posse confirmas, contra Apostolumaperlissime prse- < tiae contumeliam fecerit? > Et alio loco : < Et per-
dicantem et contestanlem : <Quoniaminiqui regnum! < ibit, inquit, infirmus in lua conscientia frater,
< Dei non possidebunt. > Et quoniam qui illa vel illa, < propter quem Christus mortuus est! > Ila veritas
crimina admiserint, regnum Dei non consequentur, mysteriorum peragit virtulem suam, cum fideliter
et non habent haereditatem in regno Christi Dei, accipitur, etiam in illis qui non permanent in veri-
inter quos etiam illi sunt negatores Christi, de qui- tate eorumdera mysteriorum. Sed et in illa regula
bus ipse terribililer testatur : <Quicunque negave- intelligendarum Scripturarum de corpore Christi
< rit me coram hominibus, negabo et ego eum co- vero atque simulato, unde tu hunc errorem velut
< ram Patre meo qui est in ccelis. > Et illi infru- confirmare niteris, veraciter nosse debes, simu-
ctuosae fidei, de quibus ait: <Non omnis qui dicit; lationem denotari vitse et morum, non, quod absit,
< mihi : Domlne, Domine, intrabit in regnum cce- divinorum mysteriorum et sacramentorum.
< lorum. > Sed et illae fatuse virgines, quse non, Tertio loco displicet nobis valde, quia et divina-
sumpserunt oleum in vasis suis cum lampadibus, rum Scripturarum testimoniis et sincerissimis san-
quibus clausa janua regni dicturus est: <Amen dico, TJ ctorum Patrum dictis tam perverse abuteris, ut
< vobis, nescio vos. > Aut si non credis, omnes, qui haec omnia quae manifestissime adversus divinam
vera fide et devolione per baplismi gratiam regene- veritatem et paternam fidem disputas, ex iltis non
rantur, Christi esse sanguine redemptos, imo in recle intellectis multipliciter alfirroare conlendas.
Chrisli morte et sanguine baptizatos, licet postea In tantum ut illos qui ex numero fideliumpereunt,
plurimi ex eis, vel per hsereses, vel per alia diversa nec lunc, quando imprimis ad percipienda mysleria
crimina pereant, manifestissime conlrarium est regenerationis ei Dorainicseoblationis, vel in par-
beato Pauk) apostolo dicenti: < Quicunque bapti- vula setate ab aliis oblati sunt, vel ipsi in majori
<zali sumus in Christo Jesu, in morte ipsius bapti- fideliter accesserunt, affirmes Christo et Ecclesiae
<zali sumus. > Et beato Joanni sirailiter de eodem, non incorporatos, nec membra itlius quaesilaeet
Dominocontestanli: <Qui dilexit nos, inquit, el lavit salvataeovis effectos, ac per hoc nec unquam fuisse
< nos a peccatis nostris in sanguine suo. >Et beatoi Christianos.Nam quomodo esl Christianus, qui non
Pelro eliam de pessimishaereticis,quipostbaptisroumi pertinet ad corpus Chrisli, qui non est membrum
redemptionis Christi de Ecclesia recesserunt, itai Christi? Cum e conlrario Apostolus ellam iUos,
dicenti: t Et eum qiii emit eos Dominum negant,-,• qui graviter peccare, et in eoden» gravi peecatq
89 EPISTOLiE. »0
perire possunt, membra Christi et templum Spirilus A i lignis angelis, et reprobis hominibus perpetuas pce-
sanctiesse dicat, quandiu fideliterel innocenter agunt. nas, non quia malignos et reprobos ipse eos iacit,
< Neseilis, inquit, quia corpora vestra merobra Chri- sed quia malignos et reprobos suo vitio futuros illos
< sti sunt? Tollens ergo membra Christi faciammem- praevidit: et quos tales proprio vitio futuros praevi-
< bra meretricis?Absit. > Etiterum : < Nescitis quia dit, quid mirum si eos justo judicio suo aelernis pce-
< templum Dei eslis, et Spiritus sanclus babitat in nis et incendiis prsedesiinavit, ut qui volentes pec-
< vobis? Si quis autem lemplum Dei violaverit, dis- caverunt, nolentes puniantur? Non itaque in illis
< perdet illum Deus, >etc. prsedestinavit omnipotens Deus quoe sibi erant fa-
Quarlo loco displicet nobis valde, quia tam dure cturi iniqua volunlate sua, sed quoe ipse de eis erat
et indisciplinate et immaniter de divina prsedesti- ordinaturus aequissimoj'udicio suo. Nulla enim pra>
nalione senlis et loqueris in damnatione reproborum, destinavit injusta, sed tanlum justa; injusla vero
ut omnes illos qui ad sinistram ponendi sunt in die proescivit ut Deus futura, praedestinavit ut judex
judicii, et cum diabolo atque angelis ejus pro malis justus damnanda. Nec praescientia tamen, nec prsc-
meritis suis setcrno igne damnandi, ita sint divini- destinalione sua, cuiquara malorum hominum, vel
tus ad interitum praedeslinali, ut eorum prorsus angelorum, necessilatem iinposuit male agendi, scd
nullus aliquando potuerit, nullus possit salvus esse. 1" tantummodo pro malis gestis aeternas pcenas luendi.
Quod sentire et dicere quid est aliud, quam in Deum Unde verissime ad eum Scriptura dicit: t Deus
graviter et horribUiter blasphemare, si illis ejus < seterne, qui occultorum es cognitor, qui nosti
praedestinalio banc necessitatera irrevocabHiter im- < omnia antequam fiant. > Et iterum de ilto : <Do-
posuit, ut omnino quod ad salutem suam profice- « mino enim Deo anlequam crearentur omnia fue-
ret operari non possint? Sed absit a nobis hoc re- < runt cognita : simililer etpost perfectum respicit
cipere, ne roeritum daranalionis illorum Dei culpa < omnia. » Et alio loco: < A saeculo enim, inquil,
sit, qui eos tales esse constituit, non illorum qui < usque in saeculumrespicit, et nihil est novura in
aliud esse non potuerunt. Huic errori, vel poiius < conspectu ejus. > Sunt quidem in malis et dam-
immanissimae impietati resistit Scriplura dicens de nandis aliqui reputati, qui aliud esse non potue-
illo : < Nemini mandavit impie agere, et nemini dedit runt, sicut illi parvuli recens nati, sub reatu origi-
< spatium peccandi. > Et ipse judex vivorum et nalis peccati defuncti, quibus per baptismum Christi
morluorum destruit islud insanum mendacium, qui non potuit subveniri; sicut eliam illi ignorantes
s'e in illo die judicii ita illis qui ad sinistram slabunt Deum, qui non potuerunt invocare in quem non
dicturum esse prsedixit: <Discedite a me, maledicti, crediderunt, nec audire sine proedicante, nec praedi-
< in ignem aelernum, qui paratus est diabolo et an- *• catorem habere, quia nullum ad se mitti meruerunt.
< gelis ejus. >. Ut cur a se inseparabiliter discedere Sed et in his non est iniquitas apudDeum,quia etillos
sint digni, cur maledicti, cur diabolo et angelis ejus traxit ad mortem originale peccatum, et istos et
in aeterna pcena sociati, videlicet iion ex praejudicio originale pariter etactuale. Ipso tamen ubiquejusto
praedestinalionis suae, sed ex merito iniquitatis eo- judice, qui de tota humani generis massa, ob-primae
rum, statim clarissime subjungat et ostendat dicens: prsevaricalionis meritum juste damnatos, alios facit
< Quia esurivi, el non dedistis mihi manducare : vasa misericordise gratuita gralia, alios permisit
< silivi et non dedistis mihi bibere, » etc. Ubi evi- esse vasa irse j'usto judicio. Sin autem hoc quoeritur,
denter ostenditur quod non propterea damnantur, ubi in Scripturis prsedeslinatio in malam partem
quia opera salutis suse facere non potuerunt, sed dicatur, ipsum quidem proprie verbum tali sensu
quia facere noluerunt. Unde et Psalmista de eo- positum forsitan non facile invenitur : sensus tamen
dem justo et aeterno judice dicit : < Quia tu red- verbi manifesle in pluribus locis apparet; sicut. in
< des unicuique secundum opera sua. > Non ait, primis de angelis refugis bealus Judas Aposlolus
secundum praejudicia sua, sicut ista insana et fu- dicit: < Angelos vero, qui non servaverunt suum
ribunda doctrina asserere conatur, ad nihil aliud T jv < principatum, sed dereliquerunt suum domicilium,
nisi ad subversionem audientium. Cum e contrario < carceribus caliginis daronatos tradidit in judicium
fides catholica firmissime teneat, nec ipsum diabo- < cruciandos reservari. > Et de Anlichristo Paulus
lum, et angelos ejus, ad boc unquam praedestinatos aposlolus dicit: < Et revelatus fuerit homo peccaii,
ut tales essent: sed quia tales suo vitio esse volue- < filius perditionis, qui adversatur et extollitur su-
runt, idcirco eis aeterni ignis supplicia pracparata. < pra omne quod dicilur Deus, aut quod colitur. >
Omnipotens enim Deus non est auctor malorum Et post pauca : <Quem Dominus interficiet spirilu
meritorum, nec malorum hominum, nec malorum < oris sui, et destruet illustratione adventus sui. >
angelorum : sed ipsi sibi sunt auclores mali, quod De Juda quoque proditore ipse Dominus, cum pro
propria voluntate gesserunt; Deus autem justus apostolis oraret: < Et nemo ex eisperiit, nisi filius
ultor et judex in his quaeejus sequitate passuri sunt. < perditionis, ut Scriplura impleatur. > De quo
Praescivit ergo aeternaliter futura mala merita ipso- eliam apostoli, orantes pro electione successoris
rum, sed praescientia ejus non eis inlulit necessita- ejus Matthiae, ad Dominum dicunt: < Ostende quem
tem, ut aliud esse non possent, sed tantum praevidit < ex his duobus elcgeris accipere locum ministerii
quod aliud esse noUent. Prsedestinavit eisdera ma- < hujus, et apostolatum, de quo prsevaricatus est
91 AMULONISEPISC. LUGD. 92
< Judas, ut abiret in locum suum,» Tale est et illud, A ru|n gestorum ultor est justus, et si mala gerentes
quod per Salomonem dicitur : < Universa propter ad eum convertantur, indullor pius. Sciendum ta-
< semetipsum operatus esl Dominus, impium quo- men quod praedestinalionis verbum, in roalara par-
< que ad diem malum.» Et quod in libro Job scri- tem, sicut in Scripluris minus est usitatum, ita et a
ptum est: < Quia in diem perditionis servatur ma- docloribus rarius est usurpatum, et ob hoc nequa-
< lus, et ad diem furoris ducilur. > Et in libro Sa- quam magnopere de eo certandum.
pientise de iEgypiiis : <Ducebat enim eos ad bunc Quinto loco non minus detestaraur et horremus,
« finem digna necessitas. > Et apud Jeremiam de quod ita exarsisti adversus eos qui aeterno interitu
quibusdam : < Congrega eos quasi gregem ,ad vicli- sunt digni, ut dixeris eos tam irrevocabiliter et in-
mani, et sanclifica eos in diem occisionis. > Tali- coramutabiliter perditioni esse prscdeslinatos, sicut
bus etiam Amos propheta dicit : < Qui sepa- Deus ipse incommutabilis et inconvertibilis est; et
< rati estis ad diem malum, el appropinquatis episcopos, ad quos scribis, quasi misericorditer ad-
< solio iniquitatis. » Ilem de filiis Heli sceleslis et hortaris, ul hoc praedicenl populis, ut quia jam "
sacrilegis dicitur : < Qui non audierunt vocem palris praefinilam damnationem evadere non possunl, sal-
< sui, quia voluil Dominusoccidere eos.» Et ad Aina- tim aliqiiantulum Deo supplicent et humilientur, ut
siam praevaricatoreraet irapium regempropheta loqui- B stalutura eis vel inodicum mitiget et leviget pcenas.
tur: « Scio, inquit, quod cogitaverit Deus occidere Obsecro, ubi haec unquam in Scripturis sacris legi-
< te, quia fecisti hoc roalum, et insuper quod non sti ? ubi in sanclis et calholicis Ecclesiae doctoribus
< acquievisli consilio meo. » Sed hoecorania ita fi- invenisli? Cur non similiter diabolum et angelos
dcliter pensanda sunt, ut in cis et malorum, sive ejus exhortaris, ut quia slalulam damnalionera eva-
angelorum, sive horoinum, iniquitas, et Dei vindi- derc non potuerunt, jam nunc interim orent et de-
cantis incontaminabilis jusiilia cognoscatur. Prseor- precentur Dominum, ut eis miliores et tolerabiliores
dinavil atque tradidit angelos malignos in judiciura fiant selernsepcense?aut quid amplius istis relinquis,
cruciaudos reservari; sed, exigente eorum impie- quos similiter irrevocabili sententia damnalos asse-
tate, quia non servaveruhl ordinera et honorem ris? Huic tam atroci impietati contradicit Ecclesioe
suum, quem sub Deo et cum Deo habere potuerunt. fides, quae diabolum cum angelis suis credit irre-
Et Judas praecognilus et praedictus est filius perdi- mediabiliter corruisse : hominibus vero, eliara jlin-
lionis, sed merito impise prodilionis abiit in locum piis, si recognoscant peccala sua, si defleant, si con-
suum, id esl, sibi in pcenis deslinatum et praepara- fiteanlur, si divinam misericordiam implorent, in-
lum ; sed quia praevaricatus est de loco minislerii dubitanler j'anuam indulgentiae aperiri. Sic enim
et apostolatus. Ita non est mirum si Anlichrislus, G propheta docet el exhortatur dicens : < QuseriteDo-
quia prsescilus est hoino peccati, prsecognitus etiam < minum, dum inveniri potest; invocate eum, dum
et prsedictus est filius perdilionis. Et raalus atqiie < prope esl. Derelinquat impius viam suam, et vir
kupius proeparatus ad diera roaluro, servatur in diem < iniquus cogitationes suas, et revertatur ad Domi-
perditionis et furoris; sed quia ipse sua sponte et < num, et iniserebilur ejus, et ad Deum noslrum,
malus et impius exsistet. Ducebat et JEgyptios di- < quoniam multus est ad ignoscendum. » El iterum:
vini judicii necessitas ad exilium et interilum prae- < Quis ambulabit in lenebris, et nou est lumen ei?
paralum; sed digna, quia pro impielatibus et contu- < speret in nomine Domini, et innilatur super Deum
macia eorum jusla. Sic et illi, qui velut pecora < suum. » Ei ipse Dominus per se: < Convertimini
aelernaemqrti devoti esse voluerunt, siquidera impii < ad me, et convertar ad vos, dicit Dominus exerci-
manibus et verbis accersierunt illam, congregantur < tuum.» Et alio loco : < Revertimini, filii reverten-
quasi grex perdilionis, et sanclificantur, id est, < tes, et sanabo ayersiones vestras. > Et iterum :
quodammodo separantur ad diem malura, et ad diera < Iropietas impii non nocebit ei, in quacunque dic
occisionis. Sed et impii filii Heli, el impius rex ille < conversus fuerit ab irapielate sua. »Ista est fides
Amasias, indigni habiti sunl judicio Dei, qui consi- et pietas Ecclesioe: quia diabolum novit in malis
lium salutis suse susciperent, et Deus illos occisioni suis sine pcenitentia permansurum, nec ullam indul-
et perditioni praeparavit. Sed juste utique ob merita gentiam accepturum : et hominibus ad Deum con-
impietatum, quse de illis prius Seriplura commemo- versis per ineffabilem ejus bonitatem, et pcenitentiai
rat, et excsecari et interire meruerunt. Ait eliam remedium concedi, et salulis aditum non negari,
bcriptura : < Et qui transgreditur ajustilia ad pec- Oro, quid tibi peccavit humanum genus; quid titv
t catum, Deus prseparavit itlum ad romphaeam. > peccavit Ecclesia ? quid in ipsa Ecclesia tot proximi
Paravit ergo et praeordinavit isliusraodi transgres- et fralres tui, ut eis tam raagnam, tara patentem j'a-
sorem ad romphaeam, id est, ad morlem et inter- nuam pietatis Dei obstruere et obserare coneris'.
itum ; sed juste, quia ipse ultro transgressus est a Quis unquam fidelis ecclesiaslicus vir ita praedicavit,
;tislitia ad peccatum. Juxla hunc igilur divinae au- ut hoectam attenle et obstinate inculcare et confir-
•u-ritatis sensum, omnipolens Deus justo judicio suo mare non erubescas ? Vere non est Christiana, sed
j roedestinatpcenas malis, praedestinat malos pcenis, pagana, imo diabolica Ista duritia : quam si benfi
nulluin tamen prsedestinat ut sit malus, quia non cogitare et cognoscere posses, profeclo signares cor
nialoruui, sed bouorum auctor esl bouus, et malc- tuum, et mauum tuam poneres super os tuum. Legi-
93 EPIST0L/4S. 94 •
mus quidemin Evangelidbeatum Joannem Evangeli- Ai listi quidem, velul ad muniendum sensum tutim,
stam de Judseis dixisse : < Propterea non poleiant teslimonia de Scripturis, sed incoiigruenter, et
i credere, quia dixit Isaias : Excoecavit oculos eo- non eo sensu quo ibi posita sunt. Velut est illud :
« rum et induravit cor eorum. » Sed sicut beatus « Ego quoque_in interitu vestro ridebo et subsan-
Augtistinus in quinquagesimo ejusdem evangelistse « nabo. » Et illud, quod non de generali perditione
tractatu fideliter et catholice exponita : < Sic dictura impiorum, ut tu posuisti, sed proprie de miseria et
est, t non poleranl,» ubi inlelligendumest quod nole- calamilate infidelium Judoeorum iu Deuleronoraio
bant, quemadmod:imdictum est de DorainoDeo no- dicilur : « Et sicut loetatus est Dominus super vos,
stro, «Sinoncredimus, ille fidelis permanet, negare « benefaciens vobis, vosque multiplicaus; sic loctabi-
< seipsum nonjpoiest. » De omnipotente dictum est, < tur disperdens vos atquc subverlens. » Sed grandi
<non potest. » Sicut ergo quod Doroinusnegare se- et pia consideratione indiget, ut qualitercunque co-
ipsum non potesl, laus estvolunlatis divinae:ita quod gitelur risns et subsannatio Dei in interilu perdito-
illi non poterant credere, cutpa est voluntalis huma- rum, elloBtiliasive exsultatio, non solum in profe-
nae.»Nonquia inutari hominesin melius non possunt, ctu rcctorum, sed etiam in subversione pravorum,
sed quandiu superba sapiunt, non possunl credere. qui, utsupra ostensum est, in nullius morie, in nul-
Hoc de Judaeis, qui excaecati el indurali sunl, Deus 1 Uus perditione Isetatur, nec aliquciii pcrire velle se
praescivit,atque in ej'us spiritu propheta dixit. Non jurat, quia nullius inlerituin velut inimicus creatu-
ergo poterant credere, j'uxta sensum fidelissimi do- ra! suoe desiderat, sed in eis qui pereunt, tantum-
ctoris, quia hanc eorum futuram impossibilitatem, modofinem malitioeel ordinem ac retributionem ju-
id est, superbara iinpielatera, per quam Domiiiihu- slitix diligit. Sic ilaque in inleritu impiorum el ini-
militatem contempserunt, el Deus vere praevidit,et qtiorum ridebit et subsannabil, cum eorum super-
per Dei Spiritum propheta vere prsedixit. Clauda- biara et contemptum digna punitione humilians
mus itaque aures adversus hanc inauditam duritiam, atquc condemiians, omnem creaturae vanilatem et
et verba prsecipitationis, et audiamus proefalum elationem adversus Crealorem irrisione et subsan-
doctoremdulciler oranlem, etdulciter disputantera natione dignam esse monstrabit. Unde et divina ea-
adversus profanae inaniloqiiiavanitatis. < Quosdam, dem verba posita sunt, ut non diceret, de interilu
inquit, nimia suaevoluutalis fiduciaextulil in super- vcslro : scilicet non pro illo, sed in illo; id est, non
biain, et quosdam nimiae susevolunlatis diflidenlia pro illis qui sua culpa perierunt, sed quia in corum
dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Ut quid rogainus justa perditione, iu conlemplatione rationalis et
Deura ne vincamur lentalione, quod in nostra est -, bealoe crealuroe, laus accrescet et gloria Creatoris,
'
poteslate? Isti dicunl: Ut quid conainur bene vi- cxsultantc omni elecla crcalura, non in lormenlis
vere, qiiod in Dei est potestate ? 0 Domine1 o Paler niiserorum, sed in sequitate el veritate judiciorum
qui es in ccelis!ne nos inferas in quaraiibet ista- divinorum. Quod etiam in proesenli soeculoanima-
rum lentalionum, sed libera nos a malo. Audianius bus sanctorum conccditur, dicentePsalmisla : < Ex-
Dominum dicentem : « Rogavi pro te, Petre, ut non < sultaverunt filioeJudae propter judicia tua, Do-
< deliciat lides lua : >ne sic existimemus fidem no- < raine. » Non ergo propter perditionem cujusquara,
stram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat sed propler divinae aequitatisjustitiam. Hoc sensu
adjutorio. Audiamus et evangelistam diceulem : accipi potest et illud : < Lsetabitur justus cum vide-
< Dedit eis potestatem filiosDei fieri: > ne omnino <rit vindictam. » Et illud in Salomone: < Et in per-
existimemus in nostra poiestate non esse quod cre- < ditione impiorum erit laudatio. > Laetatur aulem
dimus. Verumtamen in utroque illius beneficia co- onuiipotens Deus, vel benefaciens justis, vel mala
guoscamus. Nam et agendae sunt gratise, quia data retribuens pravis. Non quod ipse diversa affeclatione
est potestas, et orandum ne succuinbat infirroitas. > mutetur atque varielur, cujus gaudere, sicut et esse,
Sexto loco simililer deleslati sumus quod Deum, aetenrum atque incomrautabileest, apud quem non
et sanclos ejus, in perditione eorum, quos oelemse,9 est transmulatio, nec vicissitudinis obumbralio.
tlamnationi praedestinatosassidue repelis, dicis ex- Sed sicul Spiritus Patris dicitur loqui in eis quoS
sulUluros et gavisuros, cura e conlrario apertissime loquentes facit, quos ad testificationemveritatis in-
Scriptura dicat: < Deusmortem non fecit, nec, lae- struil et informat: qui etiam pOstularepro sanctis,
« tatur in perditione vivorum. » Et alioloco : <Vivo et gemere ac desideiare dicitur, quia eis quos re-
« ego, dicitDominus Deus. quia nolo niortem impii, pleverit affectum postulandi el gemendi et deside-
< sed ut convenatur et vivat. » Et iterum : < Nun- randi inspiral. Ita et ipse lactatur in sanctis in qui-
« quid voluntatis mese est mors impii, dicit Domi- bus habitare digualur, quia eos proculdubio laetan-
<nus Deus, et non magis ut convertatur a via sua tes facit, sive in donis gratiaequaelargitur piis, sive
< mala, et vivat? » Quomodo ergo laetalur in morte in judiciis et aequitatilms,quibus impios punit. Pro
et in damnatione impii, cum ipsejurat non esse vo- quibus etsi huraano afleclu, sicut Apostolus dicil de
luntatis suae?aut quoraodo gaudet ad ruinam cu- se, tanquam homines coutrislantur, tamen divino
jusquam, qui ut nullius bono, ita etiam nullius malo Spiritu regente atque illuslrante, jusla Dei judicia
indiget, ut quasi potenlior vel beatior fiat ? Protu- laudare et glorificare non cessant. Ciim igitur lam
» Tract. 53 in Joan
95 AMULONISEPISC. LUGD. 96
magna et ineffabUitermajori cautela, ut aliquatenus A kcclesise, restituas le obedientiseDommisacerdotum
intelligi possint, divina verba indigeanl, non facile et patrum tuorum, restituas le fraternse omnium
a quoquam proferenda sunt velut pro se, ne forsitan charilati. Ut qui modo jaces tanquam vas per-
bene tractata invenianlur contra se. ditum, cooperante Dei gratia, efliciaris in domo
Septimo loco, duo prorsus gravia mala in tuis ejus vas utile, ad omne opus bonum paratum.
nobis moribus pluriraum dispUcuerunt. Unum quod Nec lerrearis consideratione, vel erroris quem in-
sacerdoles Dei, et rectores Ecclesiarum, tantis inju- currisli, vel injuriarum quas in Dei sacerdotes in-
riis et conviciis et maledictis laceras, tanlo despe- tulisli, he ex hoc velut implacabiles patiarig.
clu et contumacia conculcas, utique spiritu erroris Omnes deprecabimur pro te, et ipsi ultro propter
et superbisemiserabililer deceptus, ut oranino nihil amorem Christi obliviscentur se, eruntque apud
Chrislianse patientise, nihil Chrislianse reverentise omnes et praeterita errala in oblivionem, el praescns
habere videaris. Nam inter cselera, omnes qui insa- conversionis ttiae bonum in gaudium et exsultatio-
nise sensuum tuoruro zelo fidei resistunt, hsereticos nem. Tanlum ne dubites, nec remoreris, sed erue
appellare non meluis, eosque a bono et erudito viro le quasi damula de manu, et quasi avis de insidiis
atque catholico episcopo Rhabanicos nuncupare aucupis, ne in- lali damnalione repenlina morte
praesumis. Nec times Deum, quod in tales et tantos B praeventus, Ecclesiaematri, cui nunc moerorem fa-
diaboli laqueos, per vanam instabilitalem mentis et cis assiduum, luctum, quod absit, derelinquas per-
corporis, et vaniorem curiosilatera atque arrogan- petuum. Crede indubitanter quia hsec ex vera et
tiara incidisli. Nec erubescis, quod in tot erroribus sincera erga te charitate et solo amore salutis luae
el mendaciis ab omnibus ubique deprehenderis et loquor. Nec omnino oeslimes,quod quaedam supe-
confutaris. Nec doles, quod ecce tot annis a corpore rius, velut durius et austerius prosecutus sum, ad
Ecclesiaejuslse severilatis daranatione prsecisus, at- coiifusionem vel condemnationem luam prolata.
que omni bonorum conlubernio ac solatio defrau- Sed scito certissime quia ad hoc tantum dicta sunt,
dalus, remansisli velut stirps inutilis, et palmes ut ea coram oculis ponerem lanquam in speculo ve-
aridus igni deslinatus. Sed adbuc iusuper os luum raciler dijudicanda, et adjuvante Dei gratia, quan-
maledictione et amaritudine plenum est: et conver- tocius et studiosius emendanda. Siquidem, ut beno
sus in arcum pravum, non pro Domino, ut putas, ipse nosti, meliora sunt vulnera amici quam fraudu-
sed Ecclesiam matrcm luam, ejusque praesules pa- lenta oscula iniroici. Ad extremum, breviter luae
tres tuos, sacrilega audacia contemnens, adversus inlimo charilati, gestum esse inlra Gallias, tempori-
Dominum jacularis. Alterum vero malum est in mo- bus pene beati papse Leonis, sive Agapiti, concilium
ribus tuis, quod in omnibus quse dicis et sentis, C venerabile et Ecclesioe Dei valde ulile, a pluribus
sicut Scriptura lua declarat, nullum omnino, homi- episcopis, quibus prsefuit admirandae sanctitatis, et
num more bonorum, pie et humiliter deprecaris, virtutum ac miraculorum, beatus CaesariusArelalen-
nullius te sensui et auctoritati submittis, nec dicis sis episcopus': ubi diligenter de gratia Dei et libero
quod saepe solet et debet pietas dicere: Obsecro, hominis arbitrio, de prsescientia et prsedeslinalione
bone vir autbone frater, si in his quse dico aliqua- divina conslat esse definitum, qualiter moderatis-
tenus erro, ferto infirmitatem meam, instruito igno- sima ratione senliendum, tenendum et docendum
ranliam meam, etprobabis obedientiam meam, quia sit; Unde hsec ad commonitionem prudentiae tuae
paratus ero libenter suscipere quidquid Verilas di- paucissima verba subnecto, quibus aiunt : < Hoe
gnabitur declarare. Sed ita te sensui tuo credis, et eliam secundum Adem catholicam credimus, quod
in ipsa veritate speculari et contemplari gloriaris, post acceplam baptismi gratiam, omnes baptizati,
ut in scriptis tuis nec Deo ipsi supptices, ut tibi quod Christo auxiliante et cooperante, quse ad salutem
melius est revelet. Quapropler multum fraternita- animse perlinent, possint et debeant, si fideliter la-
tem luam exborlor et moneo, ct paterna pielale ac borare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad ma-
fralcrna charitate persuadeo, ut revertaris in temet- n lum divina potestate praedestinatos non solum non
ipsum, convertaris ad cor tuum, et excutias procul credimus, sed etiam, si sint qui tantum mali credere
a te istum errorem vanum, et laborem infructuo- velint, cum omni detestatione illis anathema di-
sum ac perniciosum, reslituasque te sanctse matri cimus. >
97 DE PRJESCIENTIA DEI ET PRJEDESTINATIONE. 08

AMULONIS

OPUSCULA DUO

EJUSDEM ARGUMENTI,
Amulonis ad Gothescalcum epistolse adjuncta in codice Trevirensi.

OPUSCULUM PRIMUM.

Responsio ad inleri ogationem cujusdam de Prmscientia vel Prmdestinattone divina, et de libero Arbitrio.

Omnipotens Deus, quia verissime verus et solus A < homo ille. > Sic et de impiis Judseis, prsesciebat
Deus est, omnino in sua seterna et incommutabili sine dubio eorum impietatem futuram, de qua prse-
scientia prsescivit omnia antequam fierent, sicut dixit in Psalmo: < Dederunt in escam meam fel, et
< insiti mea potaverunt me aceto. » Praesciebat et
Scriptura testatur, dicens : < Deus aeterne, qui abs-
< condilorum es cognitor, qui nosti omnia antequam subsequenlem ipsorum damnationem, de qua in eo-
<fiant. » Praescivit crgo sine dubio, et bona quae dem Psalmo subjunxit: < Deleantur de libro viven-
boni eraotfaciuri, et malaquae mali erant gesturi. < tium, et cum justis non scribanlur. > Sed in his,
Sed in bonis ipse fecil sua gratia ut boni essent: in et in omnibus iniquis, illud prius ex propria est
malis vero, non ipse fecit ut essent mali, quod ab- pravitate, istud sequens ex divina aequilate. Hoc
sit, sed tantum praescivit eos proprio vitio tales fu- roodo et de praedeslinatione Dei omnino sentiendum
turos. Neque enim praescienlia Dei imposuit eis ne- est quia in bonis praedestinavit, et ipsam eorum
cessitatem, ut aliud esse non possent, sed tantum bonitatem futuram ex dono gratise suae, et pro ea-
quod illi futuri erant ex propria voluntate, ille ut dem bonitate seternam ipsorum remuneralionem, ut
Deus praevidit ex sua omnipotenli raaj'eslate. Unde ipsius dono fierent boni, ipsius donoessent remune-
Scriptura incontaminabilem justitiam ejus nobis in- rati. Unde ait Apostolus : < Qui prsedestinavit nos in
sinuans, ait de illo : < Nemini roandavit impie B « adoplionem filiorum per Jesum Christum in ip-
< agere, et nemini dedit spatium peccandi. » Quod < sum. > Et alio loco: « Quos praescivit et praede-
< stinavit conformes fieri imaginis Filii sui. > Prse-
ergo impie agunt impii et iniqui, et spatium tempo-
ris viloe hujus, quod eis dedit Deus ad bene agen- destiuavit ulique electos suos, ut et nunc assume-
dum, ipsi e conlrario convertunt ad malum exer- renlur in adoptionem flliorum Dei per graliara ba-
cendum, non Dei, sed ipsorum est culpa, et ideo ptisrai, et in futuro emciantur conformes imaginis
recte damnantur ipsius juslitia. Prsescivit autem Filii Dei, per eamdem Dei gratiam secundum imagi-
idem omnipotens Deus etiam seternam illorum dam- nem ejus renovati et glorificati. Praedestinavit om-
nationem, sed ex merito ipsorum, quos in propria nino, ut et bi essenl boni, non ex se, sed ex illo, et
malilia perseveraturos prsevidit, non ex sua, quod illi beati, non per se, sed per illum. In utroque ergo
absit, iniquitate, qui nihil injuste constituit, el qui bona sua in eis el de eis futura proescivit et prae-
reddit unicuique secundum opera sua, id est, et destinavit. In malis vero et impiis, non praedestinavit
beue agenlibus bona seterna, et male agentibus mala omnipotens Deus malitiam et impietatem, id est, ut
perpetua. Ergo bonos praescivit omnino, et per gra- mali et impii essent, et aliud esse non possent: sed
tiam suam bonos futuros, et per eamdem gratiam quos praescivit ct prsevidit malos atque impios futu-
aeterna praemia accepturos, id est, et in prsesenti G ros proprio vitio, ipse eos prsedestinavit ad aeternam
saeculobene victuros, et in futuro feliciler remune- damnationem justo judicio. Non quia aliud esse non
randos. Ulrumque tamen ex dono misericordise Dei. potuerunt, sed quia aliud esse noluerunt. Ipsi igitur
Unde Apostolus vasa roisericordise eos appellat di- sibimetipsis exstilerunt causa perditionis : Deus au-
cens : < Ut ostenderet divilias gratiae suae in vasa lem juslus judex et ordinator justus ipsius damna-
« misericordise, quae praeparavit in gloriam. » E lionis. Non enim praedestinavit injusta, sed justa.
contrario autem malos, et praescivit per propriam Praedestinat lamen et coronas juslis, et pcenas inj'u-
malitiam malos futuros, et praescivit per suam ju- slis, quia utrumque est justum. Quam justiliam ejus
stitiam setema ultione damnandos. Sicut praesciebat commendans nobis Apostolus, ait : < Nunquid ini-
de Juda prodilore quod eum esset traditurus, sicut « quus Deus, qui infertiram? Absit. > Etquia modo
Evangelium dicit: « Cum esset unus de duodecim, > omnibus praerogat patienliam, ut converlantur ad
praesciebat etiara aeternara ejus damnationem, cum pcenilentiam, el qui pereunt, suo contemplu et du-
dicerct: « Vsehomini illi per quem Filius hominis ritia pereunt, quia tantam Dei patienliam contem-
« iradelur. Bonum erat ei, si natus non fuissel pserunt, itertim alio loco dicil : < An divitias boiiita-
99 AMULONISEPlSC. LUGD. 100
i tis et patientise et longanimitatis ejus contemnis, A nationis. Non enim praedestinat Deus, nisi quae ipse
t ignorans quoniam benignitas Dei ad pcenitenliam faclurusest: praescit' vero multa quae ipse facturus
<te adducit. » Secuudum duritiam autem suam et non est, sicut oninia mala, quae utique mali faciunt,
cor impcenitens, thesaurizat sibi iram i.ndie irae et non ille. Ipsos quoque malos non ideo perire, quia
revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique boni esse non poluerhnt : sed quia boni esse nolue-
secundum opera sua. Hinc etiam alia Scriptura tesla- rtfnf, et suo vitk»vasa irae apta in interitum perse-
lur, dicens: « Deus mortem non fecit, nec lsetatur in veraverunt, et in massa damnationis, vel originali-.
< perditione vivorum : impii autem manibus el yerbis vel actuali merito permanserunt. In bonis autem,
< accersierunt illam, et sestimantes amicara deflexe- omnipotens Deus, gicut supra satis ostensum est,
< runtelsponsionesposueruntadillam,quoniam digni utrumque proescivit et proedestinavit, ut et in prse-
< sunt qui sint ex parte illius. » Non ergo omnipo- senti vita per suam gratiam existerent boni, el in
tens Deus ulli hominum causa mortis vel perdilio- futura etiam beati. Ulriusque enim boni eorum, id
nis exislit; sed ipsam morlem et perditionem mani- est, prsesentis et futuri, ipse est auctor, et idcjrco
bus et verbis ipsi impii sibi acccersunt, dum nequi- sine dubio utriusque prsecognitor et prsedestinator.
ter operando, et nequius aliis suadendo, et sibi et il- Quare et ipsi ex seipsis non solum aliud esse polue-
lis damnationem adducunt; dum viam iniquitatis et B I runt, sed etiam aliud fuerunt antequam per eura qui
perditionis amantes, a recto iljnere deflectunt, et justificat impiuin, ex impiis justi efficerenlur. Sive
ad perpetuam damnalionem, tanquam datis inter se autera in illis qui salvantur, sive in illis qui pe-
dextris, pari consensu nequitiae,, quasi ex voto et reunl, voluntas propria remuneratur, voluntas pro-
sponsione feslinant, fcedcrati mortis et vitse aeternae pria damnatur. Sed in illis, quia per graliam Do-
iniraici: ipsi secundum duriliam suam et cor impce- mini Salvatoris est sanata, ut ex mala et prava fie-
nitens, thesaurizant sibi iram in die ira. In qua die ret bona et recta, est procul dubio dignissime coro-
jusli judicii Dei, quia umisquisque secundum opera nata : in istis aulem, quia non acquiescit per Salva-
sua recipit, nemo ex Dei proejudicio,sed ex roerito torem recipere sanilatem, justissime per eumdem
proprio iniquitatis, condemnatur. Non enim ille ali- judicem sentiet perpetuam damnationem. Et hoc est
quem prsedestinavit ut malus esset, sed vere oronciu breviter tolum, quod de libero arbitrio juxla veri-
maliim praedestinavit ut iropunitus non esset. Quia tatem calholicse fidei est t?nendum. Quod scilicet
et unaquaequelex justa crimen non jubet, ne sit in- omnem .hominem liberi arbitrii condiderit Deus.
justa, et lamen criminosum punjl, ut vere sit justa. Sed quia per untim hominem peccaluin intravit in
Qui ergo dicit, quod hi qui percunl proedestinati mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes
sunt ad perditionem, et ideo alitor eveuire non po- (C homines pertransiit, iu quo omnes peccaverunt: ita
test'; similiter quoque et de justis,.tanquam et ipsi istud liberum arbilriura, in universo genere bu-
ideo salventur, quia praedestinati ad salutero aliud mano, iUius praevaricationis merito, vitialum et cor-
esse non potuerunt. Qui ergo hsec tara confuseet in- ruptum, ita obcsecalum est et infirmatum, ul sufli-
sulse, et illis tollit meritum damnationis, el istis me-- ciat homini ad male ageiidura, id est, ad ruinam ini-
ritum salutis : ac per hoc quid aliud agit, nisi ut et quilatis, et ad hoc solum possit esse liberum : ad
pereuntibiis secundum iUum sit imposita necessilas bene agendum, id est, adexercilium virtutis.et.frn-
perdilionis, et his qui salvaniiir sit iroposita necessi- ctum boni pperis, nullo modo assurgat et convale-
tas salutis? atque ideo nec illi justc daronentur, qui scat, nisi per fidem unius medialoris Dei et homi-
justi esse non potuerunt, nec isti juste remuneren- num hominis Christi Jesu, et donum Spiritus sancli
tur, qui aliud quaro jusli esse nequiverunt, ut in instauretur, illuminetur atque sanetur: sicut ipse
utraque parte e.l perditio et salus noa sit ex judicio Salvator in Evangelio promiltil, dicens : < Si vos
proprise actionis, sed ex prsejudicio divinae praeordi- < Filius liberaverit, lunc vere liberi eritis. »Et Apo-
nationis? Et ubi erit itlitd : < Qui reddet unicuique stolus ait: < Ubi spiritus Domini, ibi libertas. » Ut
< secundum opera sua? » Et iterum : « Nunquid n per hanc gratiam Chrisli et spiritus Chrisli, huma-
< iniquus Deus qui infert iram ? Absit. > Aperle num liberum arbitrium iUuminatum alque sanatura,
namque causa perditionis illorum qui pereuntjn dicat grajjtilans illud Psalmistae: < Dominus iUumi-
Deum refertur, si ipse eos ita ad inleritum praede- < natio mea et salus roea, quem tiroebo? < Qui igitur
stinavit, ut aliud esse non possent. Quod sentire vel banc gratiam libertalis accipere desideral, ut ad
dicere horribilis blasphemia est. Sed Ecclesisecatho- bene et pie vivendum veraciter liber fiat, non de suis
licae fides, cujus filii et seclatores esse debemus, ita viribus praesumat, sed iUise fideliter sanandum cor-
nobis firmissime tenendum insinuat, ut superius roborandumque conimittai, de quo idem Psalmisla
juxta Scripturse sanctse auctorilatem brevitev desi- dicit: < Apud Doniinum gressus hominis dirigentur
gnavimus. Videlicet omnipotentem Deum, in malis « et viam ejus volet: > illumque oret atqtie suppli-
ipsorum malitiam praescisse, quia ex ipsis est; non cet dicens: < Gressus meos dirige secundum elo-
prsedestinasse,quia ex Ulo non est: pcenam vero il- < quium ttium, et non dominetur mei omhis inju-
iorum et prsescisse, quia Deus est, et prsedestinasse, < stilia. >Et iterum : < Deduc me, Domine, in via
quia justus est: pt et ip illis sit meritum suae dam- < lua, et ingrediar in veritate tua, » el caetera si-
nationis, et in illo potestas et judiciura justae dam- milia.
101 DE PR;ESC1ENTIA DEI ET PRJEDESTINATIONE. 102

OPUSCULUM II.
De gralia et prmscienlia Dei, deque prmdeslinatione et libero arbitrio, de spe item «c fiducia salutis, et de
senlenlia sancti Augustini.
liocin veieri codiceAmulonisEpislolamsubsequitur,sinelitulo, et, ut apparet, sineprincipio.)
(Opusctrium

Gratiam itaque Dei credere debemus, qua huma- A. certum numerum sanclorum suorum. Unde mystice
num genus, nullis suis bonis meritis proecedentibus, in Psalmo canilur: t Qui nuinerat multitudinem
sola Dei gratuita honitale et misericordia salvalur < slellarum, el omnibus eis nomina vocat. » Et
per unum medialorero Deiel hominum Jesum Chri- Apostolus: < NovitDominus qui sunt ejus. »
slum. Quam gratiam coramendat ipse Dominusin Debemus etiam credere proedestinationem et ele-
Evangelio dicens: « Venit enim Filius bominis quoe- ctionem sanctorum : quia eos, quos prsescivit sua
< rere et salvum facere quod perierat. » Hanc et gratia salvandos et liberandos, praedeslinavit, id est,
Apostolusprsedicat dicens: « Ut gratia Dei pro omni- praeordiimvit, et elegit, id est, a massa perditionis et
< bus gustaret mortem. » Et alibi: « Deus autem, societate reproborum discrevit, ut ejus gratia fierent
t qui dives est in misericordia, propter nimiara cha- vasa misericordioe,quoeprseparavit in gloriam. Non
< rilalem suam, qua ditexit nos, et cuin essemus itaque idcirco eos praedestinavit et elegit, quia prae-
« niortui peccatis, convivilicavit nos Chrislo. » Hanc scivit eos ex semetipsis justos futuros : sed potius
significal graliam, ubi dicit fidelibus : « Gralia salvi ad lioc eos procscivit ct praedestinavil, ul eos gralis
< facti estis per fidem, et boc non ex vobis. Dei sua gralia justificaret. Quod totum ita Apostolus
t enim donum est. »ldest, utrumque, et quodsalvi teslatur dicens : « Nam quos prsescivit et praedesti-
facti eslis, et quod per fidem salvati: et salus vestra, R «. navit, » etc. Hocitaque eis praestitit praescientiaet
et fides vestra. Per hanc gratiaro, id est, gratuitum prsedestinatioDei, ut fiereniquod nonerant, id est, ut
donum suum, trahit Deus Pater quos vult ad Filium fiercnt conformesimagiuisFilii sui, etvocarentur vo-
suum. Trahit autem, non necessitate, sed delectabili catione non solius vocis exterius, sed et gratise inspi-
voluntate et amore: sicul ipseFilius dixit: « Nemo rantiset adjuvantis inlerius. Haec praedeslinatio Dei
« potest venire ad me, tiisi Pater, qui misit me, tra- appellatur nonnunquam propositum Dei, sicut ait
« xerii eum. » Trahit eosdem et ipse Filius ad se, Apostolus:« Scimus enim, quoniam diligenlibus Deum
sicul ipse dicit: < Et ego si exaltatus fuero a terra, < oinnia cooperantur in bonum his, qui secundum
< omnia traham ad meipsum. » Hanc accipiunl in < propositum vocati sunt sancti. > De hoc proposito
baptismo regenerati parvuli et majores, et quotidie el gralia, ante mundi constitutionem, ahte tempora
fideles in omni cogitalu, et opere, et sermone bono. aeterna sanctis promissa et donata, iterum dicit:
Exhortatur videlicet, quod bonum est inspirando : < In spem vilae aeternse,quam promisit qui non men-
confirmat vero, quod inspiraverit conservando. Nul- < litur Deus ante leuipora saecularia, manifestavit
lum est enim hominis bonum, qund non sit Dei < aulem temporibus snis verbura suum. t Et alibi:
donum. Per hanc gratiam nobis, etiam quotidiana < Secundum virtutem Dei, qui nos liberavit, et voca-
*->
peccata humiliter confitentibus et supplicantibus t vit vocatione sua sancta, non secunduin opera
remiliuntiir, testante beato Joanne apostolo, et di- < nostra, sed secundum propositum suum et gratiam,
cenle: « Si confiteamur peccala nostra, fidelis est et < quse data est nobis in Christo Jesu, ante tempora
« juslus, ut reraittat nobis peccata, et eraundet nos < ssecularia, manifestaia est aulem nunc, per illu-
t ab omni iniquilate. > « minalionera Salvatoris nostri Jesu Christi. » De
Prsescienliani quoque Dei credere debemus, qua qua vocatione diclum est: « Sine pcenitentia enira
omnia in aeternascienlia sua proeseivit,et prsecognita < sunt, »id est, sine mutalione, < dona et vocatio
ei sunt quaecuiiquefutura sunt: non solum bona quse < Dei. > Oporlet ilaque ut credamus, ipsum bonum
ipse facit et remunerat in suis, sed etiaui mala quae perseveranliae sanclorum, non solum donum, sed
ipse non facit, sed tantum judicat et damnat in etiam magnum et praecipue necessarium Dei donum.
alienis. Unde et Scriplnra dicil: < Qui nosti omnia Quid enim prodest in his bonis esse ccepisse, et ea
< antequam fiant. » Ita namque in illa seterna prae- ante finem vitse vel in finem perdidisse?
scienlia, ei seternaliier et incommutabiliter omnia Oportet eliam ut credamus, liberum et rectum
prsecognita sunt, sicut omnino futura sunt. Et quia Voluntatis arbilrium, ab initio homini a Deo natura-
verissime et certissime proescivit, omnino ita erunt, JJ liter insitum, ila primae prsevaricalionis merito esse
sieut ea praescivit. De qua proescientiaejus Apostolus vilialum, iiifirmatum et depravatum, ut ad araorem
dicit: < Nam quos praescivit et prsedestinavit con- veritatis et justitise assurgere hon possit, nisi per
< formesfieri itnaginis Filii sui.»Praescivilcredituros donum Christi fueritexcitatum, sanatum, ac vege-
et non credituros ; proescivit in fide perseveraturos, tatum, ct a suse pravitatis vitio liberatum. Hinc enim
el non perseveraturos; proescivitin vita oelerna1'utii- Scriptura dicit: « Creavit Deus hominem rectum
ros, et in igne seterno arsuros. Praescivil ergo el « cl ipse sc infinilis miscuit qusestionibus. > Et post
103 AMULONISEPISC. LUGD. 104
hunc humanse depravationis lapsum quid siibjectum AV < concupiscifjisme, et a generationibus meis imple"
sit, eadem Scriptura sic dicil: < Sensus enim et < mini. Spiritus enim meus super mel dulcis, et hae-
< cogitatio humani cordis prona est ad malum, » < redilas mea super mel et favum. Qui audit me
Hunc itaque Uberi arbitrii languorem, quo sensus t< non confundelur, et qui operantur in me non pec-
bominis et cogitatio. ex vitio damnataeoriginis, prona < cabunt. » Pro hac yir sapiens orat dicens (Sap.
et intenta est ad malum, et ipsum liberum arbitrium iix, 10): < Mitte illam de sanctis ccelis tnis, et a sedc
tenetur captivum, solus iUesanat medicus, solus ille < ( magnitudinis tuae, ut mecum sit, et mecum laboret
liberat, et reddit liberum liberator, qui de seipso ait: < ( et sciam quid acceptum sit apud te. >
< Non est opus sanismedicus, sedmalehabentibus. > •Neque contrarium putari debet, quod in diclis
Et iterum: t Si vos Filius liberaverit, tunc vere sancti s Augustini, forsitanet aliorum catholicorum
< liberi eritis. > Ipse liberum arbitrium reddit sua doctorura,( aliquoties inveniri solet, impios quoque
gratia liberalum: ut sicut erat pronum et promptum jad seternam damnationem, sive ad aeternum inter-
ad jnalura, multo attentius et delectabilius efficiatur itum j praedestinatos. Quia omnipotens Deus, quos in
pronum et promptum ad bonum. De qua libertate peccato [ suo, sive originaU, sive etiam actuali, atque
Apostolus ait: < Ubi autem spirilus Domini, ibi in i impietale praeviditesse perituros, non eos sua di-
< libertas. > B* vina
, poteslate, quasi praejudicando,praedestinavit ad
Haecigitur gratia, et prsescientia, et prsedestinatio, malum,
j ut eos velut ipsa praedestinatione cogeret
et etectio, et vocalio, sed et liberi arbitrii dejeclio malos i esse, atque ad acternamala toleranda perve-
et instauratio, tam clare annunliata in Scripturis, nire: j sed quos vel ex juste in Adam damnata origine,
fidelissime et firmissime debent teneri a nobis. Quse vel i eliam propria impictate, perpetuse damnationis
non ad hoc annuntiantur, ut hominem fidelem ab reos i futuros esseprsescivit,justo eos judicio, tanquam
spe et fiducia salulis dejiciant, aut frangant: sed ut. (omnium praescius, ad selernura inleritum praeordi-
humiliata omni humana superbia, et omni de suis inavit, et praeordinando utique prsedestinavit. Sed
viribus praesumptione deposita, subjiciat se unus- jam j audiamus beatum Auguslinum, quomodo et ipse,
quisque et commendet fideliter Deo regendum, et post j Apostolum praecipuuspraedesliiiationiset graliae
ejusvirtute protegendum, ejus bonitate juvandum, 1prsedicator, hortetur fideles ad sludia pietatis, et
ejus gratia conservandum et perficiendum, qusenulia instantiara j orationis,ut mere'anturaccipereproemium
est alia, nisi misericordia et benignitas Redemptoris, vocationis.«
i » Osi cor esset, inquit, qualitercunque
cujus morte vivificamur, cujus sanguine Redimiraur, tsuspirans^n Ulam ineffabilem gloriam! o si peregri-
cujus justitia absolviraur, cujus cruce salvamur, ut nationem , nostram in gemitu sentiremus, et saeculura
fiat in nobis, non ad desperationem, sed ad salutem, C non , amaremus, el ad enm qui nos vocavit pia mente
quod Apostolus ait dicens: < Sed ipsi in nobis ipsis perpeluo j pulsaremus! Desiderium sinus cordis est:
< responsum morlis habuimus, ut non simus fidentes ,capiemus, si desiderium quantum possumus exten-
< in nobis, sed in Deo, qui vivificat morluos. > Et ,damus. Hoc nobiscum ait et Scriptura divioa, hoc
alio loco: < Ex ipso autem vos estis in Chrislo Jesu, ,congregatio populorum, hoc celebralio sacramento-
< qui factus est sapientia nobis a Deo, et justitia, ]
rum, hoc baptismus sanctus, boc cantica laudis Dei,
< et sanclificatio, et redemptio. > Quatenus totum hoc ; ista nostra disputalio, ul hoc desiderium non
ipse nobis sit, et nos toti ejus simus, non ex parte ,solum seminetur et germinet, verum etiam io modum
de nobis, et ex parte de illo fidentes, et unusquisque tantoe capacitalis augealur, ul idoneum sit sumere,
noslrum dicat ei fideliter cum Psalmista: < Tuus ,quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor
« sum ego, salvum me fac. » Quid est enim, quod ita homiuis ascendit. Sed amate mecum. Non multum
se quodammodo familiarius Deo commendandum pu- amat nuramum qui amat Deum. Et ego palpavi infir-
tavit, ut diceret, < Tuus sum ego? »nisi intelligi mitatem. Nonsum ausus dicere, nou amatnummum,
volens, quod malo suo suus esse voluerit, quod est sed non multum amat nummum: quasi amandus sit
inobedientiseprimum et maximum malura. Ideo tan- n nummus, sed non multura. » 0 si Deum digne ame-
quam dioens, Meus esse volui, et perditum me feci, mus! nummos omnino non amabimus. < Erit tibi
< Tuus sum, » inquit, < salvum rae fac. > Constanter nummus instrumentum peregrinationis, non irrita-
ulique fidelis quisque Christo crede, eique le totum mentum cupiditatis: quo utaris ad necessitatem: non
commitle, quantum potes. Nolivelle esse quasi pro- quo fruaris ad delectationem. Deum ama, si aliquid
prius, et in tua potestate, sed ejus clementissimi et in te egit quod audis et laudas. Utere mundo, non
utilissimi Domini le servum esseprofilere. Ita enim te capiat mundus. Quod intrasti, iter agis. Exiturus
tead se sublevarenon desinet, nihilque tibi evenire venisli, non remansurus. Iter agis, stabuluro est haec
permillet, nisi quod tibi prosit, etiamsi nescias. Ipsa vita. Utere nummo, quomodoviator in stabuloutitur
est namque Dei sapientia, quae loquitur et admonet mensa , calice, urceo, lectulo, diroissurus non per-
dicens(£«c/«. xxiv, iietseqq.): <Egomater.pulchrae mansurus. Si tales (ueritis, erigile cor qui polestis,
< dilectionis et tirooris, et agnilionis et sanclse spei: et audite me. Si tales fueritis, ad ejus promissa ve-
< in me gratia omnis viaeet veritatis, in me omnis nietis. Non enim multum est ad vos, quia magna est
« spes vilaeet virtutis. Transite ad me, omnes qui manus ejus qui vos vocavit. Vocavit, invocetur. Di-
a Tract. XLin Joan, iu fine.
105 DE PR^DESTINATIONE, ETC, EX AUGUSTINO. 10«
l horreum. Abundant lentationes in roundo, sed roajor
calur illi: Vocasli nos, invocamus le. Ecce audivimus A
vocantem: audi invocantes. Perduc quo promisisti, est qui fecit roundum. Abundant lenlationes, sed
perfice quod inchoasti. Noli deserere munera tua, non deficit, qui illo spem ponit in quo defectus
noli deserere agrum tuum. Germina tua intrent in nullus esl. »

B. AUGUSTINI SENTENTLE

DE PRJEDESTINATIONE ET GRATIA DEI, ET DE LIBERO


HOMINIS ARBITRIO.

COLLIGENTE AMULONE EPISCOPO LUGDUNENSI.


IBibliolb.vet. Pairum.)

JACOBI SIRMONDIPR/EFATIO.

Eclogemhanc sententiarum idem nobis vetus co- B quam prophetse, quam apostoli et evangelista;,
dex protulit, qui Amulonis nuper epistolam ad Go- quorum verbis haeretici aliquando ad defendendos
thescalcum : ac nisi nos conjectura fallit, idem ipse errores suos abusi sunt. Caeterum liceat quibus hos
Amulo, qui epistolaeest auctor, hujus qnoqueauctor sequi libet, vel Augustinum cnm Adruroetinis mo-
est Colleclionis. Cujus tu operis duplicem, lector, nachis non intelligere, vel falsa illi aflingere cum
pro solcrtia tuastaliin agnosces gratiam. Unam,quod praedestinalis. Nos, Amulone duce, Augustini sen-
plurimis et maximis de rebusetquae in controversia tentias in eam partera accipiemus, quae Ecclesiae
nunc versantur, quid senserit docuerit Augusti- placitis raaxime congruat, quae fidem tiduciamque
nus, ipsius Augustini verbis, quod eral optanduin, nostram aedificet,quaenos Deo divinoequeproviden-
palefaciet : alteram, quod verborum Augustini, ne tise totos dedat, explosis iis qui cum ab Augnstino
malos interpretes audiamus, veram utileraque intel- procul absint, Augustini tamen nomine gloriari
enimvero , sicut olim fue- suuraquc illum dicere cum Gothescalco non erube-
ligentiara deproraet. Sunt titulo
runt, qui sub Augustini incautos circumve- scunt.
niant. Neque enim cautior ille aut felicior esse potuit

EJUSDEM SIRMONDI PR.EFATIO ALTERA.


De Sententiis S. Augustini quanli merito faciendm sint.

Etsi de sancli Augustini sententiis nulli dubium C tate cum agitur, Augustinum sic amemus, ut eos non
esse potest quin magno in pretio et honore habendae audiamus, qui illum supra quam par cst extollere
sint, lanquam admiiabilis doctrina, sapientissimique, student. Quod dum faciunt, non animadvertunt se
ut Facundus ait, alque clarissimi Ecclesiarum Chri- illura ipsum, cujus laudibus indulgent, minime fa-
sti magistri, cautio in his lamen, ne fraus incurrat, ventem, sed adversarium babituros. Quippe qui ad
duplex adhibenda est: una, ne male forsan exposi- S. Hieronymum scribens epistola 28 solis canoni-
toe nobis illudant: altera, ut in taudando earum corum librorum scriploribus honorem hunc deferre
auctore modum teneamus. Maleolim Augustini epi- norit, ut nusquam errasse illos credat. De se auiem
slolam adXystum intellexerant monachi Adrumetini, tantum abest ut idem sibi arroget, ut horum similes
eoque ferebautur ut Iiberuin horoinis arbilrimn ab quosdam amatores suos, qui de ipso aliter seiuie-
eo negari crederent, nisi erroris illos admonuisset, bant, graviter hoc nomine reprebendal in epistola
suamque illis mentein aperuissel in libro de Gralia 143 ad Marcelliiium. « Vos autem, inquit, qui me
et liberoArbilrio. Praedeslinatosrursus ad interitum multum diligitis, si talem me asserilis adversus eos
quosdaro cum scripsisset Augustinus, atquehocnon- quorum raalitia, vel ignorantia, vel intelligentia re-
nulli, quasi prsedestiiiatos ad peccatuin diceret, in- prebendor, ul rae nusquam scriptorum meorum
terpretarenlur, Fulgcnlius conlra, libro primo ad errasse dicatis, fruslra laboratis; non bonam cau-
Monimum, proedestinalionera non ad iniquilatem, samsuscepistis, facite in ea mej'udice superaraini :
sed ad supplicium inlelligendam docuit. Prima ita- quoniam non mihi placet, cum a charissimis meii
que in verbis Augustini cura sit oportet ut quo sensu talis esse exislimor qualis non sum. »
accipi debeanl exploremus; proxima, ut de auclori-

AMULONIS PRiEFATIO.

Innoraine Domininostri Jesu Christi. Legat fide- D eodem Domino adjuvante salubriter ordinatas , j»
lis quisque fideliter subnexas beati Augustini sen- hoclibello avide carpendas ac dulciler proponimus
tuntias, quas ex libris ejus studiose collectas , et ruminandas, ut devotus etsimplcx lecior, ne magnis.
PATROI.. CXVl. 4
107 AMULONISEPISC. LUGD. 108
et mulliplicibus prsedicti Palris disputalionibus fali- }\ « (Psal. LXXII).»Audiamus itaque fideliter, et dili-
gelur, vel etiam profunditate ac perplexilate tanta- genlissime discamusin his brevissimis el suavissimis
rum quseslionum delerreatur aut perturbetur, brevi beatissimi Patris dictis, videlicel quid sentiendum et
compendio discat unde fidem suam Ddeliter sedificet, tcnendum sit, juxta certissimam fidei catholicae
«t actionem satubriter informet. Sumat itaque haec regulam, de originali delicto ex Adam in omne hu-
velut alimenta salulis, et utatur velut unguentis manum genus transfuso, de libero arbilrio iri Adam
suavilatis; qtiatenus ipso usu pielatis et devolsesup- vitiato et per Christum sanando, de gratia Dei qua
plicalionis magis magisque quotidic experiatur quam genus salvalur humanum, de modo justilise fideliuni
veraciter omnibus Deum fideliter quacrenlibus et in hac vita, de ulililatecorreplionis et exhortationis,
invocantibus Scriptura dicat: « Quocrite Deum, et de prsedestinalione, electione et vocatione sancto-
« vivet anirna vestra (Psat. i.xvm). » Et iterura : rum, de dono perseveraniiae usqiie in finem, quo
< Quaerite bonura, et non malum, ut vivatis; et pervenitur ad bonum quod non habet finem. Quan-
< erit Dominus exercituum vobiscum, sicut dixi- tum etiam inter hsec adjuvetur apud Deum, et pro-
< stis (Amosv). » Et alio loco : « Laolelur cor quse- ficiat atque firmetur vila fidelium orationibus,
< rentium Dominum (/ Pdr. xvi). » < Quoerite Do- eleemosynis, et coeterisstudiis pietalis, ut alleventur
< minum, et confirmamini : quoerile faciem ejus B proslrati, curentur saucii, erigantur elisi; ut peten-
< semper (Psal. civ). »Iteraque alibi ipse Dominus : do accipiatur, quserendoinvenialur, pulsando intre-
< Etibilis, inquit, et orabilis me, et cxaudiam vos. tur, alque ila cooperanle Dei gralia bonum certamen
< Quserelis me, et invenielis, cum qusesierilis me in certetur, cursus consummetur, fides servelur, ad-
< loto corde vcstro, et inveniar a vobis, dicit Do- ventus Domini diligalur, et qui legitime certaverit
« minus (Jer. xxix). .»Quoniam, ut Psalmista ait: coronetur. Sic itaque in bis, et ex his, quse lantus
< prope est Dominus omnibus invocanlibtis eum in Paler de tanlis rebus necessario et fideliler docet,
« veritate (Ps. CXLIV).» Absit enimut doctorpiela- proficial sedificatio fidei nostroc, ut concalescat et
tis ideo aliquem ad hsesilationem vel diflidentiam accendalur fiducia spei nostrae, excitelur devotio
impellere videatur, quia j'uxta Scripturoe sanctaefi- orationis nostroe, informetur sludium aclionis no-
dem omnes docet, omnes hortatur, non in seipsis, slrae : quia apud omnipotentcm Dominum, veri-
sed iu Deo spemponere; cum scriptum sit : < Male- tatis et pietalisauctorero, nequaquam fides impedit
< dictus homo qui spem suam ponit in homine (Jer. devolionem, sed devolio dirigitur et aedificatur ex
< xvn); » et post pauca : « Erit quasi myricsein de- fide, ut quanlo quis fideliusde illo sentit, et senlien-
< serlo, et non videbit cum venerit bonuin (Ibid.). i do veneratur, tanto promptius et efficacius ejus gra-
E contrario autem : < Benedictus vir qui confidit in C tiam assequatur, Scriptura sancta dicente : < Senlile
< Domino, et erit Dominus fiducia ejus. Et eritquasi < de Domino in bonilate, et in simplicitate cordis
< lignum quod transplanlatur super aquas, quod ad < quserile illum : quoniam invenitur ab his qui non
« humorem mittit radices suas (Ibid.), » etc. Unde < tentant illum, apparet eis qui fiduciam habent in
et in psalmo canilur : < Mihi autem adhaerere Deo « illum (Sap. i).»
< bonum esl, ponere in Domino Deo spem meam. >

INCIPIT LIBER.

CAPUT PRIMUM. < educ me (Psal. xxiv). » Sub quibus positi, vel non
volumus inlelligere ; vel quod inlel-
Ex libro de Perfectione juslitim hominis, ad Eulro- possumus quod
vium et Paidum episcopos. lexerimus, nolumus nec valemus implere. Nam et
D ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur :
SENTENTIA I. (Cap. 5.) Spe salvi facti sumus. < Si vos, inquit, Filius liberaverit, lunc vere liberi
Spes autem quse videtur non est spes. Quod enim « erilis (Joan. vm). » Vicla enim vitio in quod ceci-
videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus dit voluntate, caruit libertale nalura. Hinc alia Scri-
speraraus, per palienliam exspectamus (Rom. vm). ptura dicit: « A quo enim quis devictus est, huic et
Tunc eTgoerit plenajuslitia, quando plena sanitas ; « servus addictus esl (II Petr. n). » Sicut ergo non
tunc plena sanitas, quando plena cbaritas; plcnitudo est opus sanis medicus, sed mate habcntibus, ita
enimJefis est charilas. Tuncautem plena charitas, non est opusliberis liberator, sed servis, ut ei dicat
quando v.debimus eum sicuti est. Neque enim erit gralulalio libertatis : Salvam fecisti de necessiiati-
quodaddalur ad dilcctionem, cum fides pervenerit bus animam meam. Ipsa enim sanitas est vera liber-
ad visionem. tas, quoe non perisset, si bona permansisset volun-
II. (Cap. 4.) Per arbitrii libertatem factum est ul tas. Quia vero peccavil volunlas, secuta cst peccan-
esset homo cura peccato ; sed jam pcenalis vitiosi- tem peccatum habendi dura necessilas, donec tota
tas subsecuta, ex liberlate fecit necessitatem. Unde sanetur infirmilas, et accipiatur tota libertas; in
ad Deum fidclis clamat : < De necessitatibus meis qua sicut necesse est permaneat beate vivendi vo-
109 DE PR^EDESTINATIONE,ETC, EX AUGUSTINO. 110
luntas, ita sit etiam bene vivendi et nunquara pcc- .A sanctum, qui datus esl nobis, Nec aliam ob causam
candi voluntaria felixque necessitas. Scriplura commemorat non esse gravia prsecepta
III. (Cap. 5.) Dominus, qni verbum consummans divina, nisi ul anima, quoe illa gravia sentit, intelli-
etbrevians fecit super lerram, in duobus praeceplis gat nondum se accepisse vires, quibus talia sint prae-
dixit legem prophelasque pendere, ul intelligeremus cepta Domini, qualia commendantiir; levia scilicet
quidquid aliud divinitus praeceptum esl, in his duo- atque suavia, el oret gemitu voluntatis, ut iropetret
bus habere finem, et ad haecduo esse referendum : donum facililalis. Qui enim dicit: « Fiat cor meum
« DiligesDominumDeum luum ex tolo corde tuo, et < iinroaculalum,» el, <Itinera niea dirige secundum
* ex totaanima tna.etex tota virtute tua : » et « Di- < verbum tuum, ne dominetur roihi omnis iniquitas »
* liges proximum tuum sicut teipsum. In his, inquit, (Psal. cxviu); et : <Fiat voluntas tua sicut in ccelo,
« duobus praeceptistola lex pendet et prophetae. » < ita el in lerra : » et, < Ne nos inferasin teniatio-
(Matth. xxn). Quidquid ergo Dei lege probibemur, < nem (Matlh. vi), »et csetera hiijusmodi, quaecom-
et quidquid jubemur facere, ad hoc prohibemur et memorare longum est, hoc utique orat, ut prseceptA
jubemur ut duo ista compleamus. El forte generalis Dei faciat. Quaeut fierent nec.juberelur, si nihil ibi
prohibitio est: « Non concupisces ; » et generalis nostra voluntas ageret, ncc oraretur, si sola sufli-
jussio : « Diliges. > Unde breviter et aposlolus Pau- B ceret. Commendantur ergo non esse gravia, ut cui
lus quodam loco utrumque complexus'est. Prohibi- gravia sunt, intelligat nondum se accepisse donum,
tio est enim : « Nolite conlbrmari huic saoculo; > quo gravia non sint; nec arbitretur ea se perficere,
jussio autem, < sed relbrmamini in novitate raenlis quoniam ita facit ut gravia sint. llilarem enim da-
< vestrae (Rom. I). > Illud pcrtinet ad non concupi- lorem diligit Deus. Nec tamen cum ea gravia sentit,
scere, hoc ad diligere ; illud ad continentiam, boc desperando frangatur, sed ad quaerendum, petcn-
ad justitiam ; illud ad declinandura a malo, hoc ad dura, pulsandumque cogatur.
faciendum bonum. Non concupiscendo enim vetu- VI. (Cap. H.) Aliud est esse sine peccato, quod
state exspoliamur, et novitate induimur diligendo. de solo in hac vita Unigenito dictum est; aliud esse
Sed nec quisquam potest esse continens, nisi Deus sine querela, quod de raullis juslis etiam in hac vila
det: et cbaritas Dei difliinditur in cordibus nostris, dici potuit. Quoniam est quidain inodus bonoe vilae,
nonper nosipsos, sed per Spiritum sanctum, qui de quo eliam in ista humana conversatione justa
datum esl nobis. Hoc aulem fit de die in diein in querela esse non possit. Quis enim juste queritur
bis qui volendo, et credendo , et invocando profi- de homine qui nemini male vult, et quibus pote.it
ciunt, et praeterita obliviscentes in ea quoeante sunt fideliter consulit, nec conlra cujusquam injurias
extenduntur. Ad hoc enim lex ista prsecipit, ut cum ^1 tenel libidinem vindicandi, ut veraciler dicat: « Sic-
in his implendis homo defecerit, non se extollal su- < utet nos dimiltirous debitoribus nostris? » (Matth.
perbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigalus; vi.) Et tamen eo ipso quod verum dicit: < Dimilte
ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendura «sicut et nos diraittimus, > sine pcccalo se non esse
paedagogiperducat officio. declarat.
IV. (Cap. 8.) Sic curramus ut comprehendamus. VII. (lbid.) Custodivit vias Dei, qui non sic exor-
Omnes enim qui recte currunt comprehendent: non bitat, ui eas relinquat; sed in eis currendo profi-
sicut in agone thealrico, omnes quidem currunt, sed cit, etsi aliquando ut infirmus offendit, aut titubat.
unus accipitpalmara. Curramus credendo, sperando, Proficit autein minuendo peccata, donec perveniat
desiderando. Curramus corpus castigando, et elee- ubi sine peccato sit. Non enim aliter potest eo modo
mosynas in bonis dandis, malisque ignoscendis, hi- proficere, nisi custodiendo vias ejus. Declinat autcra
lariter et ex corde faciendo, et currentium vires ut a mandalis Domini atque discedit apostata, p.on ille
adjuventur orando. Et sic audiamus prsecepta per- qui, eliamsi habet peccatum, confligendi lanien cuni
fectionis, ne currere negligamus ad pleniludinem eo perseveranliam non relinquit, donec eo»pei-
charitatis. veniat ubi nutla cum morle contentio remanebit.
V. (Cap. 10.) Quis nesciat, cum prseceplum gene- ° VIII. (Cap. 12.) Abstinet se ab omni re mala, qui
rale sit charitas, quia finis prsecepti est charitas, et peccato, sine quo non est, vel nunquam omnino con-
plenitudo legis est charitas, grave non esse quod di- sentit, vel si aliquando premitur, non opprimitur,
ligendo fit, non timendo ? Laborant autem in Dei sicut luctalor fortior, etsi aliquando tenetur, non
praeceptis, qui ea tiraendo conantur implere; scd ideo perdit quo superior invenitur. Legitur sane
perfccta charitas foras mitlit timorem, et facit prac- homo sine crimine, legitur sine querela, et non legi-
cepli sarcinam levem ; - non solum non prementem tur sine peccato, nisi filius hominis, unus idcmque
onere ponderum , verum etiam sublevantem vice Dei Filius unicus.
pennarum. Qusetamen charitas ut habeatur , etiam IX. (Cap. 15.) Verissime tunc erunt homini multa
tanta quanta in corpore mortis hujus habcri potest, bona, cum recesserit ab omni peccato. Tunc enim
parum est nostrse voluntatis arbitrium, nisi adjuvet nulla erunt mala. ut non opus habeat dicere : < Li-
gratia Dei per Jesum Christum Dominura nostrum. <bcra nos a malo.» Quamvis et tunc omnis qui pro-
Diflundilur quibus in cordibus nostris , quod saepe ficit recta intentione proficiens, recedit ab omni
dicendum est, non per nos ipsos, sed per Spirilum pcccato, et tanto inde longinquior, quanto plenilu-
111 AMULONISEPISC. LUGD. ii^
dlni. juslitise perfeclioniqiie flt propinquior, quia et A
J remittalur, ut Deo vivendo lotum sanum mundum-
ipsa concupiscenlia, quod est peccalum habitans in que reddalur. Judicium enim sine misericordia, sed
carnc nostra, etsi manet adhuc in membris raortali- illi qui non fecit misericordiam. Supcraxaltat autem
bus, minui tamen non desinit in proficientibus. misericordia judicio. Quod si non esset, quoespes
Aliud est crgo recedere ab omni peccato, quod nunc essel? Quandoquidem cum Rex j'ustus sederil in
in opere est, aliud recessisse ab omni peccato, quod throno, quis gloriabitur se castum habcre cor? aut
in illa perfeclione tunc erit. * quis gloriabitur mundum se esse a peccalo ? Tunc
X. (Cap. 13.) Quomododictum est: < Nonest qui ergo per ejus misericordiam justi, plene perfecteque
<facial bonum, non est usque ad unum (Psat. xm), > mundati, fulgebunt in regno Palris sui sicut sol.
nisi quia populumquemdam psalmus ille culpat, in XIII. (Ibid.) MundatChrislus Ecclesism nunc la-
quo nec unus erat qui faceret bonum, dum volunt vacro aqusein verbo, abluens peccata prseterita , et
remanere filii hominis, et non esse lilii Dei, cujus pellens ab ea doroinalioncm malorum angelorum.
gratia horao fil bonus ut faciat bonum ? De illo enim Deinde, perficiens ejus sanilates, facit eam occurrere
bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: in illam gloriosam, non habentem maculam, neque
< Deus de ccelo respexit super filios bominum, ut rugam. Quos enim prsedeslinavit, illos et vocavit;
< videat si esl iiilelligens aut requirens Deum. » Hoc R 13et quos vocavit, ipsos et justificavit; quos autem
ergo bonum, quod est requirere Deum, non eral qui j'uslificavit, illos et glorificavit. In hoc mysterio
faceret, non erat usque ad unum, sed in eo gencre diclum arbitror: < Ecce ejicio daemonia, et sanita-
bominura , quod proedestinatum est ad inlerilum. < les perficio hodie et cras, et tertia die consummor
Buper hos enim respexit Dei prsescienlia protplitque < (Luc.XIII),»id est, perficior. Dixit enim hoc ex per-
sententiam. sona corporis sui, quod est Ecclesia : disponens pro
XI. (Cap. 14.) « Nemo bonus, nisi unus Deus. > dislinclis ordinatisque temporibus, quod iu sua re-
Sive quia omnia quse creata sunt, quamvis ea Deus surrectione significavit in triduo.
fecerit bona valde, Crealori tamen comparata, nec XIV. (ISid.) Avertat se homo a deliclo, cum pro-
bona sunt, cui comparata nec sunt. Allissimoquippe ficiendoinde discedit, et renovatur de die in diem,
et proprio modo quodam de se ipso dixit: « Ego el dirigat in opus misericordise, et ab omni deliclo
« sum qui sum, » Sic dictum cst, « Nemobonus nisi mundel cor suum : misereatur, ut quod restat, per
< unus Deus (Marc. x), » quemadmodum de Joanne veniam dimtttalur. Hoc enim salubriter et sine vana
dictum est: < Non erat ille luinen (Joan. i), » cum inanique jactautia, bene inleUigitur in eo quod dixit
Dominus euro dicat esse lucernam, sicut discipulos S. Joannes : < Si cor noslrum nos non reprehendat,
quibus dixit: «Vos eslis lumen miindi (Matlh. v). » C < fiduciamhabemus ad Dominura, et quaecunquepe-
Sed in comparaiione luminis illius, quod esl lu- < tierimus accipiemus ab co. (Uoan.n).» Hocenim
jnen verura illuminans oranera hominem venienlem videtur isto loco admonuisse, ne cor nostrum nos
in hunc niundura, non erat ille lumen. Sive quia in ipsa oratione et pclitione reprehendat, hoc est
etiam ipsi filii Dei, comparati sibiipsis, quales ih . ne forte cum cceperimus dicere : < Dimitle nobis
-illa perfeciione oeterna futuri sunt, ita boni sunt, ut <sicut el nos dimiltimus,» compungamur non facere
adhuc et mali sint, quod de illis dicere non auderem. quod dicimus, aut etiam non audearous dicere quod
Quis enim audeal dicere malos essa quorum pater non facimus, et fiduciam petendi amittamus.
"
est Deus, nisi ipse Dominusdiceret: < Si ergo vos, XV. (Cap. 18.) Quomodo verum est: < Omnis qui
< cum silis mali, nostis bona dala dare filiis vestris, < peccat non vidit eum, neque cognovit eum (I
t quanto magis (Mallh. vn), » et reliqua. Cum ait < Joan. III), » cumsecundum visionemet cognitionem
utique < pater vester, » filios Dei jam esse monstra- quse erit in sjiecie, nemo eum in hac vita videat
vit, quos tamen adhuc malos esse non tacuit. Cnde atque cognoscat ; secundum visionem autem et
est ille admonitus, qui inlerrogaverat quid boni fa- cognitionem quae est in fide, mulli sunt qui pec-
ceret, ut illum quaereret, cujus gratia bonus esset, cent, certe ipsi apostalae, qui tamen in eum ali-
cui bonum esse, hoc est ipsum esse, qui incom- quando crediderunt, ut de nullo eorum dici possit,
mutabiliter bonus, non polest omnino malus esse. secundum visionem et cognitionem quae adhuc in
XII. (Cap. 15.) Si cor nostrum nos non reprehen- fidc est, < non vidit eum, neque cognovit eum? »
dat, fiduciamhabemus ad Deum, et qusecunquepe- Sed intelligendum arbilror, quia renovatio perfi-
tierimus accipiemus ab eo (I Joan. m). Hoc enim cienda videt, el cognoscil; infirmilas vero absa-
agilur volunlate, credendo, sperando, diligendo, menda, nec videt, nec cognoscit eum. In cujns quan-
interius conslitutis si dixerimus
corpus castigando, eleemosynas faciendo, injurias liscunque reliquiis
non babemus, nos ipsos seducimus
ignoscendo, instanter orando et proflciendi vires quia peccalum
in nobis non est.
precandoveraciterquedicendo : < Dimitte nobis, sic- et veritas
< utet nosdjmitlimus,» et: <Nenosinferasin lenta- XVI. (Ibid.) Cum per graliam renovationis filii
«lionem, sed libera nosamalo. »Hoc prorsus agitur, Dei sumus, lamen propter reliquias infirmitatis
ut cor mundelur, et peccatum omne lollatur, et nondum apparuit quod eriraus. Sciraus quoniam
vide-
qnod judex justus, cum in llirono sederit, occultum cum apparueril, siroilesei eriraus, quoniam
invenerit, minusque mundalum, ejus misericordia bimus eum sicuti est. Tunc peccatum nullum crit,
113 DE PRiEDESTINATlONE, ETC, EX AUGUSTINO. *'*
quia infirmitas nec inlerior nec exterior ulla rema- A tor Dei et hominum horao Christus Jcsus-,. sinc cu-
nebit, et omnis qui babet hanc spera in eum, sancli- jus gratia nemo a condemnationc liberalur, sive
ficat se sicut et ipse sanctus est. Sanclificat cnimi quam traxit ex illo in quo omnes pcccavcrunt, sivo
se, non per seipsum, sed credendo in illum , et in- quam poslea suis iniquitatibus addidit.
.vocando illum, qui sanctifical sanctos suos. Cujuss XX. Dicitur : « Adjutor roeus esto, ne derclinquas
. sanctilicationis perfectio, quac nunc proficit, et cre- me : » non utique ad corporalia bona capessenda et
scit de die in diem, omnes infirmitatis reliquias> mala cavemla; sed ad gerendam perficiendamque
ablatura est. justiliam. Propter quod dicimus : « Ne nos inferas
XVII. (Cap. 19.) Dei gratiam vel misericordiarai « in tenlalionem, sed libera nos a malo. » Nec adju-
voluraus impetrare, cum dicimus : « Fiat voluntas, vatur, nisi qtii ct ipse aliquid agit: adjuvatur au^fim,.
< luasicut in ccelo,iia et inlerra,»vel: iNenos infe- si invocat, si credit, si secundum proposilum voca-
« ras in tentationem, sed libera nus a malo.» Ulquid1 lus est. Quomodo quos ante proescivit et praedestina-
enira ista orando lanto gemilu petimus, si volenlisi vit conformes imaginis filii sui, ut sil ipse prirao-
hominis et currenlis, non miserantis est Dei ? Noni genitus in multis fralribus. Quos autem praedestina-
quia hoc sine voluntale nostra agitur, sed quia vo- vit, illos ct vocavit; quos vocavil, illos et justifica-
luntas non implet quod agit, nisi divinilus adjuve- B R vil; quos autem justificavit, illos et glorificavit. Cur-
tur. Hocccst fidei sanitas ; quae nos facit orarc,, rimus ergo cum proficinius, dum sanitas noslra in
quaerere ut inveniamus, petere ut accipiamus, pul- proficientibus curril : sicut eliam cicatrix currere
sare ut aperiatur nobis. Conlra istam qui dispulat, dicitur, qnando bene vtilnus diligenterque curatur,
contra seipsum claudit ostium misericordioe Dei. ut omni ex parte perfecti, sine ulla simus omnino
Nolo plura dicere de re lanta, quia melius eami infirmiiate peccali, quod non solum vult Deus, vc-
committo fidelium gemitibus quam meis sermo- rum eliam ul impleatur facit atque adjuvat. Et hoc
nibus. nobiscum agit gratia Dei per Chrislum Jesum Domi-
XVIII. (Ibid.) Voluntarium nostrum bonum est,p num nostrum, non solum prxceptis, sacramentis,
cum Deus operatur in nobis et velle et operari proi exeraplis, sed etiam Spirilu sancto per quem laten-
bona volunlate. In Deuteronomio scriptum est: ter dilfunditur charitas in cordibus nostris, qui in-
« Vitam et mortem dcdit aute faciem horainis, bo- lerpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis.
< nuin el roalum, et adraonuit ut eligeret vitami sanitas perficiatur, et Deus, sicuti est vidcndus in,_
< (Deut.wx).» Sedetipsaadmonitiodemisericordix L aeterna veritate, monslrctur.
venit, nec aliquid prodesset eiigere vitam, nisi Deusi XXI. Quisquis fuissc vel esse in hac.vila aliquem.
eligendi charitatem inspirarel, el electam habere>C ^ hominem, vel aliquos homines ptilat, excepto uno
praeslarel. De eo dictum est: t Quoniam ira in in- ntedialore Dei et hominum, quibus necessaria non
» dignatione ejus, et vita in voluntale ej'us. (Psal. fuerit remissio peccalorum, contrarius est divinae
t xxix). »Itemdictumest: « Si velispraecepta, serva-; Scripturse, ubi Apostolus dicit: « Per .unum hp-
tbunt te. (Eccli. xv). » Sed debet Deo agere gralias,, t minem peccatum inlravit in mundum, et per pec-
quia proeceplavoluit, qui desertus omni Jumine ve- < catum mors, et ita in omnes homines perlransiit,
ritatis hsec velle non posset. Positis ante hominemi < in quo omncs peccavcrunt (Rom. v).» Et necesse
igne et aqua, quo vult quidem porrigit manum ; sed1 est ul impia conlentione asserat esse posse homines.
allior est qui vocat altius quam omnis huraana co-. -, qui sine mediatore Christo, liberanle atqtie salvante,,
gilatio. sinl liberi salvique a peccato ; cum ille dixerit:
XIX. (Ibid.) Lex praevaricationis gratia posita est,( < Non esl.opus sanis medicus,.sed male habentibus.
donec veniret seraen cui promissuin est. Unde subin- < Non veni vocare juslos, sed peccatores (Matth.
travit ut abundaret delictum, et ubi abundavit de- t ix ; Luc. xn). »
lictum, superabundavit gratia, Id est, ut acciperett XXII. (Ibid.) Quisquis autem dicit, post acceplam
homo proecepia, superbe de suis viribus fidens : inl _ remissionem peccaloruin, ita
n quemquam hominem
et
quibus deficicns, factus eliam praevaricaior, libe- jusle vixisse in hac carne, vel vivere, ul nullum ha-
ralorem salvatoremque requireret; alque ita euml beat omnino peccatum, contradicit apostolo
Joaimi,.
limor legis humilem faclum, tanquam poedagOgusadI qui ait: < Si dixerimus qiiia peccatura non baberaus,
fidem gratiamque perduceret. Ita multiplicatis in- < nos ipsos seduciraus, et veiitas in nobis non est
firmilalibus postea acceleraverunt, quibus sanandis> «•(IJoan. i). » Non enimait«habuimus,» sed thabe-
opporlune Chrisius advenil. In cujus graliam etiami t nius. »Quodsi quisquani asserit de illopeccalo diclum,
justi antiqui crediderunt,.eadem ipsa gratia ejus ad- quod habitaL in carne nostra mortali, secundum vi-
juli, ut gaudenles eum proenoscerent, et quidaml tium quod peceantis priijii hominis voluntate con-
etiam procnuntiareiil esse venturum, vel in illo po- tractum est, cujus peccali dcsideriis ne obediamus,
pulo Israel, sicut Moyses, et Jesu Nave, ct Samuel,, Paulus apostolus praecipit: non auiem peccare, qui
et caeteri tales, vel exira ipsnm populum, sicut Job,,.• eidera peccalo, quamvis in carne habitanti, ad nul-
vel ante ipsura populum, sicut Abrabam, sicut Noe,, lum opus malum oranino consenlit, vel facli, vel
et quicunque alii sunt, quos commemorat vel lacett dicli, vel cogilali, quamvis ipsa concupiscentia mo-
divioa Scripuira. Unus enim Deus, et unus media- veatur, quoealio modo peccoli noinen acccpit, quod-
115 AMULONISEPISC. LUGD. 1!6
ei-eonsentire peccare sit, nobisque moveatur inviiis; A noluerunt, sive eliam, cum per oetatem audire non
subtiliter quidem ista discernit, sed vidcat quid aga- possent, lavacrum regenerationis, quod accipere
lur de Dominica oralione, ubi dicimus: t Dimilte possent, per quod salvi fierent, non acccperunt, ju-
< nobis dcbila nostra.» Quod, nisi fallor, non opus ste utique damnanlur, quia sine peccato non sunt,
esset dicere, si nunquam, vel in lapsu linguse, vel vel quod originaliter traxerunt, vel quod malis mo-
in oblectanda cogitalione, ejusdem peccati desideriis ribus addiderunt. Ortines enim peccaverunl, sive in
atiquanlulum consenliremus. Sed tanluirlmodo di- Adain, sive in seipsis, el egent gloria Dci. (Cap. 5.)
cendum esset: < Ne nos inferas in tentationera, sed Universa igitur massa pcenas debet; et si omnibus
< libera nos a malo. » Nec Jacobus apostolus dice- debilum damnationis supplicium redderelur, non
rel: « In mullis oflendimus omnes (Jacob. in). » injuste procul dubio redderetur. Qui efgo inde per
Non enim offendit, nisi cui mala concupiscenlia gratiam liberantur, non vasa meritorum suorum, sed
contra juslitiae rationem, appetendo seu vitando, vasa misericordisenominantur. Cujus misericordiae,
faciendum, vel dicendum, vel cogitandum aliquid, nisi illiusquiCbrislum Jesummisit in hunc mundum,
quod non debuit, sive fallens, sive prscvalens per- peccatores salvos facere, quos prsescivit, et praedesli-
suadet. Sed plane quisquis negat nos orare debere, navil, et vocavil, et justificavit, et glorificavit ? Quis
ne intremus in tentationem (negat autera hoc qui B igitur usque adeo demenlissiine insaniat, ul non agat
contendit ad non peccandum graiise Dei adjuloriura ineffabilesgratias misericordioequosvoluitliberantis,
non esse homini necessarium, sed sola lege accepla qtii recte nullo raodo posset culpare jusliliam uni-
humanam suflicere volunlatem), abauribus omnium versos omniuo damnantis ?
removendum et ore omnium anathemalizandum IV. (Cap. C.) Si secundum Scripturas sapiamus,
esse non dubilo. non cogimur contra Christianam graliam disputare,
CAPUTII. et ea dicere quibus deraonstrare conemur naturam
Ex libro de Natura ei Gratia, ad Timasiumet Ja- humanam, neque in parvulis medico indigere, quia
cobum. sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justiiiara,
SENTEXTU I. (Cap. 1.) Juslitiam Dei non in proe- si velit, posse sufficere. Acute quippe vidcntur hsec
cepto legis, qua timor incutitur, sed in adjutorio dici, sedin sapicntia verbi, qua evacuaturcrux Chri-
gialise Cbristi, ad quara solam uliliter legis, velut sti, nec est isla sapienlia desursuro descendens.
pxdagogi, tiirior ducit, constitutam esse qui inlel- V. (Cap. 12.) In scripturis Novi Testaroenti di-
ligit, ipse inleliigit quare sit Cbristianus. Nam si scimus hanc esse inlentionem legis arguentis, nt
per legem justilia, ergo Christus gralis' mortuus est. propter illa quoe perperam fiunt, confugiatur ad
Si aulem non gralis mortuus est, in illo solo justifi- C graliam Domini miserantis, velut psedagogo con-
calur impius, cui credendi in eum qui justilicat im- cludente in eadem fide, quaepostea revelata est, ubi
pium, deputatur fides ad justiliatn. Omnes, enim pec- et remitlunt quaeroale fiunt, et eadem gratia juvanle
caverunt, el egent gloria Dei, justificati gratis per non fiunl.
sanguinem ipsius. VI. (Cap. 1S.) Quantum est in homine linguaema-
llytfiap. in.) Natura hominis primitus inculpala lum, ut a nullo homine domari possit, cumabbo-
ct sjne ullo vitio creata esl. Nalura vero ista ho- minibus domenlur et besliae? Neque hoc ideo dixit
minis, qua unusquisqne ex Adam nascitur, jam me- Aposlolus, ut hujus in nos mali dominationem per
dico indigel, quia sana noti est. Omnia quidem bona, negligentiam permanere palianiur; sed ut ad do-
quae habet in formatione, vita, sensibus, mente, a mandam Iinguam divinoegratiaeposcamus auxilium.
summo Deo habet creatore et arlifice suo. Vitiura Non cnim ait: < Linguam millus domare polest, sed
vero, quod ista naturalia bona contenebrat et infir- « nullus horainum (Jacob. m); » ut cum domatur
mai, ut illuminatione et curalione opus habeat, nou Dei misericordia, Dei adjutorio, Dei gralia, fieri fa-
ab inculpabili artifice conlraclum est, sed ex ori- teamur. Conetur ergo anima domare linguam, et
ginali peccato, quod commissuin est libero arbitrio ; dum conatur petat auxilium, cl oret lingua, ut do-
ac per hoc nalura poenalis ad vindictam justissimam B metur lingua, donanle illo qui dixit ad suos: t Non
pertinet. « enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris
III. (Ibid.) Si enim jam sumus in Christo nova « vestri qui loquilur in vobis (Matlh. x). » Itaqne
creatura, taraen eramus nalura filii iroe, sicut et cse- praecepto facere commonemur quod conantes et
leri. Deus autem, qui dives esl in misericordia, pro- noslris viribus non valentes, adjutorium divinuin
pter mullam dileetionem, qua nos dilexit, et cum precemur.
esseraus mortui delictis, convivificavil nos Chrislo, VII. (Cap. 16.) « Si quis autem veslrum indiget
cuj'usgratia sumus salvi facti. (Cap. 4.) Hsec igilur « sapientia, postulel a Deo, qui dat oranibus affluen-
Christi gralia, sine qua nec infantes, nec ;etalegran- « ter, et non improperat, et dabitnr ei. Postulet in
des, salvi fieri possunl, non ineritis redditur, sed « fide nihil hsesitans (Jac. i). > Haecest fidcs, ad
gratis datur, propler quod gralia noniinatur. < Ju- quam proecepla compellunt, ut lex imperet, fides
« stificati, inquit , gratis per sanguinem ipsius impetret.
« (Rom.m). » Unde hi qni per illum non liberantur, VIII. (Cap. 18.) Oralio Dorainica utrmnque po-
tjve quia audire nonduin polucrunt, sivc quia obcdire lenduin esse commeraoral, et ul diraiilantur nobis.
117 DE PRJIDESTINATIONE, ETC, EX AUGUSTINO. 118
debita nostra, et ut non inducamur in lentationem. A^ sine qua bene non possumus operari, cito polest
Illud, ut praelerita expientur ; hoc, ut futura viten- subrepere animo humano, ut quod bene operatur,
tur. Quod licet non fiat, nisi voluntas adsit, tamen suum tantummodo exislimet et dical in abundanlia
ut liat, voluntas sola non sufDcif.Ideo pro huc re sua : t Non movebor in selernum (Psal. xxix). e
nec superflua nec impudens Dominoimmolalur ora- Lleo qui in voluntale sua proestilerat decori ej'us
tio. Nam quid slultius quam orare ne facias quod in virtutem, averlit faciem suam paululum, ut qui boc
polestate babeas ? dixerat fierel conlurbalus, quoniam ipse est ille
IX. (Cap. 22.) Prsevaricatorem legis digne lux lumor sanandus doloribus (Cap. 28). Non ilaque
deserit veritatis, qua desertus ulique coecus, et plus dicitur homini : Necesse est peccare, ne pecces sed
necesse est offendat, et cadendo vexelur, vexatusque dicitur homini: Deserit aliquantum Deus, unde su-
non surgat. Ut ideo tanlum audiat vocem Iegis, quo perbis, ut scias non tuum, sed ejus esse, et discas
adraoneatur implorare gratiam Salvaloris. superbus non esse.
X. (Cap. 23.) Molestiis exercitata vila juslorum XV. (Cap. 30.) Vitium quo peccatum commit-
splendidiuseniluil; et eas per palientiam superando, tilur, nondum omni ex parle sanatum est. Quod
majorem gloriam comparavit, sed adjuta gralia Dei, quidem.ut inolesceret, de non recte usa sanitatc de-
adjuta Spirilu Dei, adjuta misericordia Dei, non su- B scendit. Ex quo vitio j"am male valens, vel infirmi-
perbavotuntate.se extollens, sed humili confessione tate, vel csccilate plura committit. Pro quo suppli-
forliludinem promerens. Noverat enim Deo dicere : candum est ut sanetur, ut deinceps in perpetua sani-
< Quoniam tu es patienlia mea (Psal. LXX).» tate vivalur; non superbiendum, quasi homo eadem.
XI. (Cap. 25.) Utinam non fuisset miseria, ne potestate sanetur, qua potestate vitiatus est.
ista esset misericordia necessaria! Sed iniquitatem XVI. (Cap. 31.) Ipsam superbiam, quse in recte-
peccati, tanlo graviorem, quanlo facilius bomo non factis animo insidiatur bumano, non cito Deussanat.
peccaret, quem nulla adliuc lenebat infirmilas, pcena Pro qua sananda illi pise anirase cum Iacrymis et
juslissima subsecula est, ut mercedem mutuam pec- magnis gemilibus supplicant, ut ad eam superan-
cali sui in semetipso reciperet, amittens sub se po- dam et* quodammodo calcandam, et obterendam,
silam sui corporis quodammodo obedienliam, quam dexleram conantibus porrigat, cum extrema ejus
prsecipuam sub domino suo ipse contempserat. Et umbra illo meridie quantum arbitror absorbebitur.
quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quoe Qui meridies, Scriplura dicente, promittiiur: < Et
in membris nostris repugnat legi menlis, neque ad- <educet quasi lumen justitiam tuam, et judicium
versus Deum murmurare, neque contra rem mani- < luum sicut meridiem, » si fial quod supra scri-
festissimam disputare, sed pro poana illius miseri- C ptum est: < Revela Domino viam tuara, et spera in
cordiain quaerere et orare debemus. < eum, et ipse faciet (Psal. xxxvi).»
£11. (Cap. 26.) Sicut vulnere, verbi •gratia, clau- XVII. (Ibid.) Operamur et nos, sed Deo operanle
dicans ideo curatur, ut, sanato malo prseterilo, fu- cooperamur, quia misericordia ejus prsevenit nos.
turus dirigatur incessus ; sic mala nostra non solum Prsevenil autem ut sanemur, quia et subsequelur ut
ad hoc supernus medicus sanat, ul illa jam non eliam sanali vegetemur. Prseveiiitut vocemur, sub-
sint, sed ut de csetero recte ambulare possimus. sequetur ut glorificemur. Prsevenit ut pie vivamus,
Quod quidein eliaro sani non nisi illo adjuvanle subsequetur ut cum illo semper vivamus ; quia sine
poteriraus. illo nihil facere possumus. Utrumqueenim scriplum
XIII. (Ibid.) Medicus homo, cum sanaverit ho- est, et,« Deus meus, misericordia ej'us prseveniet
minem, jam de caetero sustentandum elementis et « me (Psal. LVHI); i et: < Misericordia tua sub-
alimenlis corporalibus, ut eadera sanitas apto sub- < sequetur me per omnes dies vitse mcoc (Psal.
sidio convalescat atque persislat, Deo dimiltit, qui f XXIl).»
praebet ista in carne viventibus, cujus erant etiam XVIII. (Ibid.) Revelemus ad Dominum viam no-
illa quae dum curaret adhibebat. Non enim quem- _ stram confessione, non defensione laudemus. Si
quam medicusex his rebus quas ipse creaverit sanat, enim non est ipsius via, sed nostra, procul.dubio
sed ex illlus opibus qui creat omnia necessaria sanis non esl recla. Revelemus eam confilendo, quia nou,
atque vitiosis. Ipse aulem Deus, cum per media- eum latet, eliamsi operire conemur (Cap. xxxn).
torem Dei et hominum hominem Jesum Christum Bonum est autem confiteri Domino. Ita enim quod
spiritalem sanat acgrum, vel vivificat morluum, id ei placet dabit nobis, si quod ei displicet in nobis,
est juslificat iropium, ct eura ad perfectara sanila- displiceat et nobis. t Averlet, » sicut scriptum est,
tem, hocest ad perfectam vilam justiliamque per- t semitas nostras a via sua, » et nostram faciet esse
duxerit, non deserit, si non deseratur, ut pie semper quae sua est, quoniam ab ipso praebelur credentibus
jiisleque vivatur. Sicut enim oculus corporis, etiam in eum et sperantibus in eum, ul ipse faciat.
plenissime sanus, nisi candore lucis adjulus, non XIX. (Cap. 34.) Non debemus sic laudare Crea
potest cernere, sic homo etiam perfeclissime justifi- torem,utcogamurdicere,imovereconvincamurdicere
catus, nisi oeterna luce divinitus adjuvetur, recte siiperfluuraSalvatorem.Naturam itaquehominisdignis
non potest vivere. laudibus honoremus, easque laudes ad Creatoris glo-
XIV. (Cap. 27.) Propter voluntatcm noslram, riam referaraus. Sed quianos creavit, itas;raus grati,
119 AMULONISEPISC. LUGD. 120
ut non simus, quia sanat, ingrati. Vitia sane nostra Aj b't fuisse, prsesentibus urgetur, non prseterita remi-
qusesanat, non divino operi, sedhumanaevoluntali, ju- niscitur. Nec tanium repugnantem videt, verum
staeque illius vindictae tribtiamus. Sed ut in nostra etiam captivanlem se in lege peccati, quse est iii
potestate fuisse ne accederent confitemur, ita ut membris ejus, non quoe fuit. Hinc est quod clamat r
sanentur in illius roagis esse misericordia, quam in « Infelix homo, quis me liberabit de corpore raortis
liostra potestale fateamur. « bujus?» (Rom. vii.) Sinatur orare, sinatur adju-
XX. (Cap. 35.) Quornmdam exempla, quos torium medici polenlissimi flagilare, quid contradi-
peccasse legimus, non ideo scripta dicit qui sanum cilur?quid obstrepitur? quid miser misericordiam
sapit ut ad desperationem non peecandi valeant, et Christi pelere prohibetur?
securilatem peccandi nobis quodammodo pra?bere XXV. (Cap. 67.) Adjulorium postulamus dicentes:
videantur; sed ut disceremus, vel pcenitendi humi- « Ne nos inferas in tenlationem. > Qirod adjutorium
iitatem, vel etiam in talibus lapsibus non despe- non posceremus, si resisti nullo roodo posse crede-
randam salutem. Quidaro enim in peccata prolapsi remus. Potest peccalum caveri, sed opitnlante illo
desperalione plus pereunt, nec solum pcenitendi nc- qui non potest falli. Nam elhocipsum ad cavendum
gligunt medicinam, sed ad explenda inbonesta et peccatum perlinet, si veraciter dicimus : < Dimitte
nefaria desideria servi libidinum et scelerataruni R ' < nobis debila nostra, sicut et nos diraitlimus debi-
cupiditatum fiunt, qnasi perdant, si non fecerint < loribus noslris. » Duobus enim modis eliam in
quod insligat libido, cum eos jam maneat certa dani- corpore cavetur morbi maltim, ut non accidat et ut,
«latio.Adversus bunc morbum, nimium periculosum si acciderit, cito sanclur. Ut non accidat caveamus
H exitiabilem , valet commemoratio peccatorum, dicendo : < Ne nosinferasin lenlationem : » utcito
etiam in quaejusti sanctique prolapsi sunl. sanetur, caveamus dicendo , « Dimitte nobis debita
XXI. (Ibid.) Non fruslra etiain juslos in oratione < riostra. >
dicere, « Dimilte nobis debita nostra, sicut et nos XXVI. (Ibid.) Recle enim fortasse quererentur bo-
• dimittimus debitoribus nostris (Matth. vi). > Do- miiies si erroris et libidinis nullus hominum viclor
minumque Christum, cum eamdem orationem do- exisleret. Cum vero ubique sit procsens"qui mullis
cendo explicuisset, veracissime subdidisse: < Si modis per creaturam sibi Dominoservientem adver-
< enim dimiserilis lioniinibus peccata, dimittet vobis sum vocet, doceat credentem, consoletur sperantem,
« Paler vester peccata vestra (Matth. vi).» Per hoc diligentem adhortelur, conantem adjuvet, exaudiat
enim quotidianum spiritale quodamraodo incensum, deprecanlem, non tibi deputalur ad culpam quod in-
quod ante Deum in altare cordis, quod sursum ha- vitus ignoras, sed quod negligis quaerere quod igno-
bere admonemur, infertur, etiamsi non hic vivatur 'J ras; neque illud quod virlnerata membra non colli-
sine peccato, licet mori sine peccato, dum subinde gis, sed quod votentem sanare contemnis.
venia deletur, quod subinde ighoranlia vel infirmi- XXVII. (Cap. 69.) Valde bona sunt prsecepta, si
tate committitur. legitime his utamur. Eo quippe ipso, quo firmis-
XXII. (Cap. 43.) Deus tam bonus quam justus, sime credilur Deuro justuro et bonum impossibilia
talem horainem fecit, qui peccato carere suATceret, non poluisse praecipere, hinc admonemur, et in faci-
sed si voluisset. Quis enim eum nescit sanum el In- libus quid agamus, et in diflicilibus quid petamus.
culpabilem factum, et libero arbitrio alque ad juste Omnia quippe fiunt facilia cbaritati, cui uni Christi
vivendum polestate libera constitulum ? Sed nunc sarcina levis est, aut ea una est sarcina ipsa quae
de illo agitur, quem semivivum latrones in via reli- Ievis est. Secundum hoc diclum esl, < et praecepta
querunt. Qui gravibus saucius confossusquevulne- <ejus gravia non sunt (IJoan. v);» ut cui gravia sunt
ribus, non ita polest ad jnstitioe culmen ascendere, consideret non potuisse divinitus dici, < gravia non
sicut potuit inde descendere, qui etiamsi j'am in sta- < sunt,»nisiquiapotestessecordis affectns cui gravia
bulo esf, adhuc curatur. Non igitur Deus impossi- non sint, et petat quo desiiluitur, ut impleat quod
bilia jubet; sed jubendo admonet et facere quod ~ . jubetur.
possis, elpeiere quod non possis. XXVIII. (Ibid.) Quomodo dicitur. t Propler verba
XXIII. (Cap. 44.) Ea fides justos sanavit antiquos < labiorum tuorum, ego custodivi vias duras (Psal.
quaesanat et nos, id est, medialoris Dci et hominum i xvi),»nisi quia utrumque verumest? (Cap.70.)Durse
hominis Christi Jesu. Fides sanguinis ejus, fides limori sunt, leves amori. Charitas ergo inchoala,
tnorlis ejus, et resurreclionis ejus. t Habentes ergo inchoala jnslitia est; charitas provecta, provecta
« eumdem spirilum fidei et nos credimus, propter juslitia est; charitas magna, magna justitia est; cha-
< quod et loquimur (I Cor. iv). > rltas perfecla, perfecta justitia est. Sed charitas de
XXIV. (Cap: 55.) Dimitte hominem, clamet quod corde puro, et conscientia bona, et fide non ficla,
claraabat. Non enim tantum desiderat, ut perindul- quoetunc maxima est in hac vila, quando pro illa
gentiam sit de praeteritis impunitus, sed etiam ut sit ipsa contcmnitur vita.
de csetero ad non peccandum fortis et validus. Con- CAPUT III.
delectatur enim legi Dei secundum interiorem ho- Ex epislotis et tibro de Gratia et tibero Arbitrio ad
minem. Videt autem aliam legem in mcmbris suis Valenlinummonachum.
repugnantem legi inentis suse. Videtesse, non reco- SE.NTENTuI.(Ep'sf.I.)Primo Dominus Jesus^sic-
'
421 DE PIUEDESTINATIONE,ETC, EX AUGUSTINO. 122
ut scriptum est in Evangelio Joannis apostoli, non A t tia sua abstraclus et illeclus. Dein concujiiscenlia,
venit ul j'udicaret, mundum, sed ut salvaretur niun- < ciim conceperit, parit peccaium; peccatum vero
dus pcr ipsum (Joan. m). Postea vero, sicut scribit < cum consummatum fueril, gcnerat mortem
Paulus apostolus, judicabil Deus mundiim, quando « (Jac. i). » Iiera de ipso Deo se cxcusare volentibus
venturus est, sicut tota Ecclesia in symbolo confite- respondit liber Proverbiorum Salomonis : « Insi-
tur, judicare vivos et mortuos (// Tim. iv). Si ergo « pientia viri violat vias ejus. Deum autem causa-
Dei gratia non est, quomodo salvat munduro? et « tur in corde suo (Prov. xix). » Et liber Ecclesia-
si non est liberum arbitrium, quomodojudicat mun- slicus dicit: J Ne dixeris quia propter Dominumre-
dum? t cessi, quae enim odit ne facias. Ne dixeris quia
II. (Epist. n.) Soli parvuli, qui nondum habent < ipse me induxit. Non enim opus habet viro pec-
opera propria, vel bona, vel mala, secundum solum < catore. Omne exsecramentum odit Dominus, et
originale peccatum damnabunlur, quibus per lava- < non est amabile timcnlibus illum. Ipse ab initio
crum regenerationis non subvenit gralia Salvaloris. < fecit illum, et relinquit illum in manu consilii sui.
Cseteriautem omnes; qui jam utentes libero arbi- < Si volueris, servabis niandata et fidem bonam pla-
trio, sua propria peccala originali peccato insuper < citi (Eccli. xv). »
addiderunt, si de potestate tenebrarum per graliam B ] VI. (lbid.) Nemo Deuro causetur in corde suo
Dei 'non eruuntur, nec transfcrunlur ad regnum sed sibi imputet quisque cum peccat, neque cum ali-
Chrisli, non solum secundum originis, verum etiam quid secundum Deumoperatur, alicnet hoc a propria
secundum proprise voluntatis merita, judicium re- voluntate. Quando enim volens facit, tunc dicendum
portabunt. Boni vero etiam ipsi quidem secundura est opus bonum, tunc speranda est boni operis mer-
bonaevoluntalis suaenierita proemiumconsequentur, ces ab eo de quo diclum est : < Qui reddet unicui-
sed etiam ipsam bonam volunlalem per Dei gratiam < que j'uxta opera sua (Rom. u). >
consecuti sunt. Ac sic implebitur quod scriptum est: VII. (Cap. 3.) Graviuspeccare hominem scientem,
< Ira et indignalio, tribulalio et angustia, in omnem quam nescientem. Nec tamen ideo confugiendum est
< animam hominis operanlis malum, Judoei priroum ad ignorantise tenebras ut in eis quisque requirat
« et Grseci (Rom. n). » excusalionem. Aliud est enim nescivisse, aliud scire
UI. (Ibid.) Fides sane catholica neque liberum noluisse. Volunlas quippe arguitur in eo de quo di-
arbitrium negat, sive in vilam malam, sive in bo- citur : < Noluit intelligere ut bene ageret (Psal.
nam ; neque tantum ei tribuit, ut sine Dei gralia va- t xxxv). > Sed el illa ignorantia, qusenon est coruni
leat aliquid, sive ut ex malo convertalur in bonum, qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter
sive ut in bono perseveranter proficiat, sive ut ad C nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiierno igne
bonura sempiternum perveniat, ubi jam non timeat non ardeal, si 'proplerea nOn credidit, quia non
ne deficiat. audivit omnino quid crederet, sed fortasse ut mitius
IV. (Ibid.) Sic intellige quod libi prseccptum est, ardeat. Non enim sine causa dictum est: « Effunde
« Reclos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas di- <iram tuam in gentes quae te non noverunt,
«rige(/Ie6r. xu). » Ut noveris, cum hoc facis, a < (Psal. LXXVIII), >el illudquod ail Apostolus: t Cum
Domino Deolibi prsestari ut hoc facias, et non de- < venerit in flamma ignis dare vindiclam in eos qui
clinabis ad dexleram, quamvis ambules in viis dex- « ignorant Deum (// Thess. n). >
tris, non conlidens in virtute tua, et ipse eril virtus VIII. (Cap. 4.) Metucndum est ne divina testi-
tua, qui rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in monia in defensione liberi arbitrii sic intelligantur,
pace producel. Quapropter quicunque dicit : Volun- ut ad vitam piam et bonam;conversationem, cui
tas mea mibi suflicit ad facienda opera bona, decli- raerces seterna debetur, adjutorio et gratise Dei lo-
nat in dexteram. Sed rursus illi qui putant bonaro cus non relinqualur, ut audeal miser homo, quando
vitaro esse deserendam, quando audiunl sic Dei gra- bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere
tiam praedicari,utcredatur et intelligatur volunlales et bene operari sibi videtur, in seipso, non in Do-
hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam quas mino gloriari, et spem recte vivendi in seipso po-
feceris cuslodire, in sinistram declinant. nere, ut sequatureum maledictumJeremise prophe-
loe dicentis : « Maledictus homo qui spem habet in
Ex libro de Gratia et lihero Arbitrio.
« homine, et firmat carnem bracbii sui, et a Domino
V. (Cap. 2.) Solet dicere humana superbia . « Si « discedit cor ejus (Jer. xvn); » Quia enim non
scissem, fecissem, ideo non feci, quia nescivi; » dixit propbeta : « Maledictus homo qui spem habet
aul, « Si scirem, facerem, ideo non facio, quia ne- « in seipso, »posset alicui videri, ideo dictum esse,
scio.» Hoeceis cxcusatio tollitur, quando prscceplum « Maledictusbomo qui spem babet in homine, » ut
dalur, vel scienlia non peccandi manifestatur. Sed. nemo liabcat spem in allero homine, sed in se. Ut
sunt homines qui eliam de ipso Deo se excusare co- crgo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec
iiantur. Quibus dicit apostolus Jacobus : « Nemo in seipso haberet spenT, propterea cum dixisset,
< cum tentattir, dicat quoniam a Dco lentor. Deus « Maledictushomo qni spem habei in homine, » mox
< enim inteniator matoruni est. Ipse autem neminein addidit, « et firmat carnem brachii sni. » Brachium
< ienlat, unusquisqtie vero lentalur a concupiscen- pro potenlia posuit operandi, ia nomine autcin car-
123 AMULONISEPISC. LUGD. 124
nis intelligcnda est humana fragilitas. Ac per hoc A bataestenim quae per seipsam alba esse non posset.
firmat carnein bracbii sui, qui potentiam fragilem El a quo dealbata est, nisi ab illo qui per prophetam
alque invalidam, id cst, humanam, suflicere sibi ad dicit: t Si fuerint peccata veslra ut Pboenicium,
bene operandum puiat , nec adjutorium sperat a t sicut nivem dealbabo (Isa. i).» Quando ergo de-
Domino. Propter hoc enim subjecit, < et a Domino albata est, nihil boni merebatur. Jam vero alba
« disceditcorejus. » Nos ergo ad bene operandum facta, bene ambulat, sed si super eum , a quo deal-
spem non habeamus in homine, firmantes caniem bata est, perseveranter incurabat. Propter quod et
brachii noslri; nec a Doraino discedat cor nostrum, ipse Jesus , super quem incumbit dealbata , dixit
sed ei dicat: < Adj'utor raeus esto, ne derelinquas discipulis suis : < Sine me nihil potestis facere
« me neque despicias me, Deus salularis meus < (Joan. xv). »
< (Psal. xxvi). » ' XIV. (Ibid.) Dona sua coronat Deus, non merita
IX. (Cap. 4.) < Gratias autem Deo qui dal nobis vi- tua, si libi a teipso, non ab illo, sunt merita lua.
< ctoriam per Dominum nostrum Jesum Christum. Haec enim si talia sunt, mala sunt, quae non coro-
< (ICor. xv). » Ergoelvictoria,qua peccatum vinci- nat Deus; si autem bona sunt, Dci dona sunt, quia
tur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto certami- sicut dicit apostolus Jacobus : « Omne daluin opti-
ne adjuvantis liberum arbitrium. B « raum et omne donuni perfeclum dcsursum est de-
X. (lbid.) Dicat coelestis magisler : < Vigilate et < scendens a Patre luminum (Jac. i). » Unde di-
< orate ne intretis in lcntalionem (Matlh. xxiv). > cil Joannes prsecursor Domini nostri: < Non potest
Ergo unusquisque conlra suam concupiscentiam di- « homo accipere quidquam, nisi fucrit ei datum de
micans, oret ne intret in tcntationem, id est, ne sit < ccelo (Joan. m). » Ulique de ccelo, unde eliam ve-
ab illa abstraclus et illeclus. Non autem inlrat in nit Spirilus, quando Jesus ascendit in altum, capti-
tentalionem, si volunlate bona vincat concupiscen- vavit captivilatem, dedit dona hominibus.
tiam malam. Nec lamen sufDcit arbitrium voluniatis XV. (Cap. 8.) Vita bona nostra nihil est aliud
huroanse, nisi a Domino victoria concedalur oranti quam Dei gralia. Sine dubio-et vila aeterna, quie
ne intret in tentalionem. Quidvero evidentius qtiara bonse vitoe redditur, Dei gratia est. Et ipsa enim
Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si gratis dalur, quia gralis data est illa cui datur. Sed
enim dixisset Salvator nosler : < Vigilate ne intretis illa cui dalur, tanluminodo gratia est. Hoecautem
< in tentationem, > admonuisse lantummodo videre- quoe illi datur, quoniam praemium ejus est, gralia
tur. Cum vero addidit, < et orate, > ostenditurDeum est pro gratia, tanquam merces pro justitia.
adjuvare ne intretur in lentationem. XVI. (Cap. 11.) Quando spiritu actiones carnis
XI. (Cap. 5.) Nisi Dei donum esset etiam ipsa ad: C raortificalis ut vivatis, illum glorificale, illum lau-
Deum nostra conversio, non ei diceretur : * Deusi date, illi gratias agile, cujus spiritu agimini, ut ista
< virlutum, converte nos (PSCI/.[LXXIX); > et : < Deus, valealis, et vos filiosDei esse monstrelis. (Cap. 12.)
« lu convertens vivificabis nos (Psal. LXXXIV), » et: Quolquot enim spirilu Dei aguntur, hi filii sunt Dei;
< Converle nos, DeuS sanitatum nostrarum (Psal. tjuolquot ergo adjunclo solo adjutorio legis, sine
t LXXXIV), » et huj'usmodi alia, quoe commeraorare! adjulorio graliae, confidentes in virtule sua, suo spi-
longum est. Nam et Venire ad Christum quid est rilu aguntur, non sunt filii Dei.
aliud, nisi ad eum credendo converti? el tamen ail: XVII. (Cap. 14.) Neque scienlia divinse Iegis, ne-
< Nemo polest venire ad me, nisi datum fuerit ai que natura, neque sola remissio peccatorum, esl illa
<Patre meo (Joan. vi). gratia quaeper Jesum Christum Dominum nostrum
XII. (Cop.6.)Probalurgralia Dei non secundum me- datur; sedipsa facitut lex impleatur, et nalura li-
rila nostra dari, quandoquidem non solum nullis( beretur, ne peccalum doroinetur.
bonis, verum etiam mullis meritis malis praecedenli- XVIII. (Ibid.) Quod lex j'ubet facere non valemus,
bus videmus dalam, et quolidie videmus dari. SedI nisi per fidem rogando impelremus ut facere valea-
plane cum data fuerit, incipiunt esse eliam merila, r mus. Namsi fides liberi esl tantummodo arbitrii, nec
nostra bona, per illam tamen. Nam si se illa sub- datur a Deo, propler quidpro eis qui nolunt credere,
traxerit, caditJiomo, non erectus, sed praecipitatus oramus ut credant? Quod prorsus facereraus inani-
libero arbitrio. Quapropler nec quando cceperit ho- ter nisi rectissime crederemus etiam perversas et
mohabere merita bona sibi debet tribuere illa, sed fidei contrarias voluntates omnipotenlem Deuro ad
Deo, qui dicilur: < Adjulor meus esto, ne derelin- credendum posse convertere.
< quas rae (Psal. xxvi). » XIX. (Cap. 15.) Meminerimus Deum dicere :
XIII. (Ibid.) Necessarium est homini ulgratiaDei i « Converlimini et vivetis, » cui dicitur : < Converte
Tion solum justificelur irapius, id est, ex impio fiatt < nos, Deus. » MeniinerimusDeum dicere : < Proji-
juslus, cum reddunlur ei bona pro malis, sed etiam,, < cite a vobis omnes iropietates vestras; > cum ipse
cum fueritj'amjustificatus exfide, ambulet cum illoi juslificel iropium. Meminerimus ipsura dicere : <Fa-
gralia, et iucumbat super ipsam ue cadat. Propter < cite vobis cor novum et spirilum novum, » qui
hoc scriptum est in Cantico canlicorum de ipsa Ec- dicit: i Dabo vobis cor novum el spirilum novum
clesia : < Quaeeslisla quaeascendit dealbata, incum- < dabo vobis (Psal. LXXXIV ; Ezech. xvni, xxxvi). >
t berts snper fralruelem suum? J (Cant. vm.) Deal- QuoraociOcrgo quod dicil • i Facite vobis, ihoc di
125 DE PRiEDESTlNATIONE, ETC, EX AUGUSTINO. 12{J
cit: < Dabovobis? > Quare jubet, si ipse daturus A XXIV. (Cap. 18). Cur diclum est : « Diligamus
est? Quare dat, si homo facturus est? nisi quia dat < invicem, quia dilectio ex Deo esl » (/ Joan. iv),
quod jubet, cuin adjuvat ut faciat cui jubet. nisi quia proeceploadmonitum est liberum arbitrium
XX. (Cap.15.) Semper est in nobisvoluntas libera, ut quoereret Dei clonum?Quod quidem sine suo fru-
sed non scmper est bona. Aut enira a juslilia Iibera ctu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet ali-
est quando servit peccalo, et tunc est mala : aut a quid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod
peccato libera est quando servit justitise, et tuncest jubebalur impleret, cum dicitur : < Diligamus invi-
bona. Gratia vero Dei semper est bona, et per hanc < cem, »lex est : cum dicitur, < quia dileclio ex Deo
fit ut sit homo volunlatis bonae, qui prius fuit vo- < est, » gratia est. Sapientia quippe Dei legem et mi-
luntatis malae.Per hanc eliam fit, ut ipsa bona vo- sericordiam in lingua portat. Unde scriptum est in
luntas, qusejam esse ccepit, augeatur, et tara magna psalmo : < Et enim benedictionem dabit qui Iegem
fiat, ut possit implere divina mandata quaevoluerit, < dedit (Psal. LXXXIII). »
cum valde perfecteque voluerit. Ad hoc enim valet XXV. (Cap. 21.) Quid est amentius, et ab ipsa
quod scriptum est : < Si volueris, conservabis raan- sanctitate charitatis alienius quam confiteri ex Deo
< data (Eccli. xv), » nt horao qui voluerit et non po- esse scientiam, quse sine charitate inflat, et ex nobis
tuerit, nondum se plane velle cognoscat et oret ut B esse charitatem, quaefacit ut scientia inflarenon pos-
habeat tantam voluntatem, quanta sulficit ad im- sit? Item cum dicit Apostolus : « Super eminentem
plenda mandata. Sic quippe adjuvatur ut faciat < scienliae charilatem Christi (Ephes. m), » quid est
quod j'ubetur. insanius quam pulare ex Deo esse scientiam, quso
XXI. (Cap. 16.) Non juberet Deus quod sciret subdenda est charitati, et ex hominibus charitatera,
non posse ab homine fieri, quis hoc nesciat? Sed quae supereminet scienlise? Fides autem vera et do-
ideo jubet aliqua quse non possumus, ut noverimus ctrina sana arabas esse dicit ex Deo, quia scriptum
qnid ab illo petere debeamus. Ipsa est enim fides, est: < A facie ejus scientia et intellectus procedit, >
quse orando impetrat quod lex imperat. et scriptum est : < Charitas autem ex Deo est, » et
XXH. (Ibid.) Certura est nos mandala servare, si legimus spiritum scientise et pielatis, legimus spiri-
volumus. Sed quia prseparatur voluntas a Domino, tum virtutis et chflritatis, et continentise. Sed raajus
ab illo pelendum est ut lanlum velimus, quantumi est donum charitatis, quara scienlise. Nam scientia,
suflicil ut volendo faciamus. Certum est nos velle quando est in hominc, charitas est necessaria, ne
cum volumus. Sed ille facit ut velimus bonum, de infletur. Charitas aulem non semulalur, non agit per-
quo dictum cst quod paulo ante posui, quod prsepa- peram, non inflatur.
ratur voluntas a Domino, de quo dictum est: < A Do- C XXVI. (Cap. 20.) Gratia Dei voluntas huraana
< mino gressus hominis dirigentur, et viam ejus vo- non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam; et cum
< let (Psal. xxxvi), » de quo clictura est: « Deusi bona fuerit, adjuvatur.
< qui operatur in vobis et velle (Psal. n). » Certumi XXVII. (Cap. 21.) Fixum debel esse et immobile
est nos facere cum facimus. Sed ille facit ut facia- in corde vestro, quia non est iniquitas apud Deum.
mus, praebendo vires etficacissimas volunlati, quii Ac per hoc, quod legitis in litteris veritatis, a Deo
dixit : « Faciam ut in jusiificationibus meis ambu- seduci homines, aut obtundi, vel obdurari corda
«lelis, et judicia mea observetis et faciatis (Ezech. eorum , nolite dubitare prsecessisse mala merita
t xxxvi).»Cum dicit: «Faciam utfacialis,»quidaliud I eorum, ut juste isla paterenlur, ne incurramus in
dicit nisi, Auferara a vobis cor lapideum unde noni illud proverbium Salomonis : < Insipienlia viri vio-
faciebatis, et dabo cor carneura unde faciatis? Ett « lat vias ejus, Deum autem causalur in corde suo
hoc quid est nisi, Auferam cor durum unde non fa- < (Prov. xix).»
ciebatis, et dabo cor obediens unde facialis? llle> XXVIII. (Ibid.) Gralia non secundum merita ho-
facit ulfaciamus, cui dicit homo : < Pone, Domine,, minum datur, alioquin gratia jara non est gralia ;
< custodiamori meo (Psal. CXL).> Hoc est enim di- quia ideo gratia vocatur, quia gralis datur.
cere : Fac ut ponara custodiam ori meo. Quod be-- XXIX. (Cap. 22.) Lex autera subintravit, ut
neficiumDei jam fuerat consecutus qui dixit : < Po- abundaret delictum ; ubi autem abundavit delictum,
<sui ori meo cuslodiam (Psal. xxxvin). > superabundavit gralia, Sed utique gratia id agilur,
XXUI. (Cap. 17.) Omnipotens Deus cooperando> ut jam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut
perficit quodoperando incipit, quoniam ipse utveli- perseverent in malis, et reddi sibi existiment bona.
mus operatur incipiens, quo volenlibus cooperatur Non itaque debent dicere : « Faciamus mala ut ve-
perliciens. Propler quod ait Apostolus : < Certuss « niant bona;» sed: Fecimus mala et venerunt bona:
< sura quoniam qui operatur in vobis opus bonura,, jam faciamus bona, ut in futuro sseculo recipiamus
« perficiet usque in diem Christi Jesu. » Ut ergo» pro bonis bona, qui in hoc sseculo recepimus pro
velimus, sine nobis operalur; cura autem volumus,, malis bona.
et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur. XXX. (Cap. 23.) Quando audilis dicentem.Domi-
Tamen sine illo, vel operante ut velimus, vel coope- num: « Ego Dominus seduxi jirophelam illum
rante cum volumus, ad bona pietatis opera nihil1 « (Ezech. xiv);» et quod ail Aposlolus : < Cujus vult
yalemus. « miseretur, et quem vult obclurat (Rom. ix), » ia
' AMULONISEPISC. LUGD. 128
127
eo quem seduci permittit vel obdurari, mala ejus A III- (Cap. 2.) Non se fallant qui dicunt: Ut quitf
merita credite; in eo vero cujus miseretur, gratiam nobis praedicatur atque prsecipitur ul declinemus a
Dei non reddendis mala pro malis, sed bona pro malo et faciamus bonum, si hoc nosnon agimus, sed
malis, fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo id velleeloperari Deusoperalur innobis? Sed potius
auferatis a Pbaraone Iiberum arbitrium, quia multis intelligant, si filii Dci sunt, spiritu Dei se agi, ut
locis dicit Deus : « Ego induravi Phnraonem, > vel quod agenduin csl agant; et cum cgcrint, illi a quo
< Induravi, > aut < Indurabo cor Pharaonis. » Nori aguntur gralias agant. Aguntur enim ut aganl, non
enim propterea ipse Pharao non induravil cor suum. ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostenditur quil
Nam et hoc de illo legitur, quando ablata esl de agere debeant, ut quando id agiint sicul agendum
iEgypto cynomyia, dicenle Scriptura: < Elingravavit esl, id est, cum dileclione et delectatione justitioe,
« Pharao cor suum in isto tempore, et noluit dimit- suavitatem quam dedit Dominus, ut lerra ejus daret
« tere populum (Exod. vm). > Ac per hoc et Deus fructum suum, accepisse se gaudeant; quando au-
induravit per juslum judicium, et ipse Pharao per tem non agunt, sive omnino non faciendo, sive non
liberum arbitrium. ex charitate faciendo, orent ul quod nondum habent
XXXI. (Cap. 23). Cerli estote quia non eril inanis accipianl. Quid enira habebunl quod non accepldri
labor vester, si in bono proposito proficientesperse- B sunt, aut quid habent, quod non acceperunt-?
veretis usque iu finero. Deus enim, qui raodo iltis IV. (Cap. 3.) Doclores Ecclesiarum aposloli om-
quos liberathon reddit secundum opera eOrum, lunc nia faciebant et proecipiebant quoe (ierent, et corri-
reddet unicuique secundum opera ejus. Reddet om- piebant si non fierent, et orabant ut fierent. Praece-^
nino Deus et mala pro malis, quoniam j'ustus est, et pit Aposlolus dicens : « Omnia veslra in charitale
bona pro malis, quoniam bonus est, et bona pro < fiant (/ Cor. xvi). » Corripit dicens : < Jam qui-
bonis, quoniam bonus et justus est. Tantummodo < dem omnino delictum est in vobis, quia judicia
mala pro bonis non reddet, quoniam injuslus non < habetis vobiscum. Quare enim non roagis iniqui-
est. Reddet ergo raala pro malis, pcenam pro inj.u- < tatem patiinini? quare non polius fraudaraini?
stitia, et reddit bona pro malis, graliam pro inju- « Sed vos iniquilatem facitis, et fraudalis, et hoc
< fratres. An nescitis qnia injusti regnum Dei non
stitia, et reddel bona pro bonis, graliam pro gratia.
< possidebunt? > (/ Cor. vi.) Audiamus et orantem r
CAPUT IV. < Vos aulem, inquit, Dominus multiplicet, ut abun-
i t dare faciat in charilate in invicem et in omnes
Ex libro de Correplione et Gratia, ad prmfalum < (/ Thess.5).»Praecipit ul habealur charitas,corripit
Valentinum. C quia non habetur charitas, orat ul abundel chari-
SENTENTU I. (Cap. l.)Dominns non solum ostendft tas. 0 homo, in praeceptione cognosce quid debeas
nobis a quo raalo declinemus,et quod bonum faciamus, habere; in correplione cognosce luo te vilio non
'qflbdsolum potest legis liltera, verum etiam adjuval haberc; in oralione cognosce unde accipias quod
nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum, quod vis habere.
nulluspoteslsine spiritu gralise. Qusesi desit, ad boc V. (Cap. 5.) Quod vult pro se fieri qui corripi non
lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quo! vult, et dicit: Ora polius pro me, ideo corripiendus
dicit Apostolus : t Littera occidit, spirilus autem vi- est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippc ille;
« vificat. » Qui ergo legilime lege utitur, dicit in ea quo sibi displicet quando sentit correptionis acu-
bonum et malum; et non confldens in virtute sua, leum, excitateum in maj'oris orationis aflectum, ul,
confugit ad Dei gratiam, qua prsestanle decfinet a Deo miserante, incremento charitatis adjutus, de-
malo, el faciat bonum. Quis autera confugit ad gra- sinat agere pudenda et dolenda, cl agat laudanda
tiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, alque gralanda.
et viam ejus volel? ac per hoc et desiderare auxi- VI. (Ibid.) Correplionis ulilitas, quse nunc maj'or;
lium gratiae, initium gratise est, de quo ait iile : nunc miuor, pro peccalorum diversitate salubriter
< Et dixi, nunc ccepi, hoec est mulatio dexlerse D adbibelur, lunc est salubris, quando supernus me-
« Excelsi (Psal. LXXVI).» dicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum
• II. (Ibid.) Liberum arbitrium etadmalura et ad bo- fecit ut peccati sui quemque poenileat. Et quis hoc
num faciendum confilendum est nos habere. Sed dat, nisi qui respexit aposlolum Pelrum negantem
in malo faciendo liber est quisque j'ustitioe, servus- etfecit flentem?
que peccati; in bono antem liber esse nullus polest, VII. (Ibid.) Potest Deus qtiem vult, etiam nullo
nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit: « Si vos filius homine corripiente, Corrigere, et ad dolorem salu-
< liberaverit, tunc vere liberi erilis (Joan. vn). » brem pcenilenlioe occultissima et potenlissima me-
Nec ita ut cum quisque fuerit a peccali dominatione dicinae suaepotestale perducere. Et sicut non ejt ab
iiberaius, jam non indigeal sui liberatoris auxilio ; oratione cessandum pro eis quos corrigi volumus,
sed ita polius, ut ab illo audiens : < Sine me nihil eliamsi nullo hominura orante pro Pelro, Dominus
< polestis facere (Joan. xv), » dicat ei et ipse : respexit eum et fecil eum suum flere jieccatum, ila
< Adjutor meus esto, ne derelinquas me ( Psal: non est negligenda correplio, quamvis Deus quos
- '
xxvi),» et csetera. voluerit, etiam non correptos, facial esse correclos*.
129 DE PRJEDESTINATIONE,ETC, EX AUGUSTINO. 130
TuflCautem correplione proficil homo, cum misere-- A / peccatonbus crucifixus. Qui quamvis die tertio re-
tur atque adjuvat qui facit quos volueril etiam sinee surrexit nunquam moriturus ulterius, perlulit tameu
correptione proficere. pro morlalibus mortem : qui morluispraestilit vilara,
VIII. (Cap. 6.) Corripiatur ergo [origo] damna- ut redempti ejus sanguine, tanto ac lali pignore
bilis, ut ex dolore correptionis voluiitas regcnera- accepto dicerent : « Si Deus pro nobis, quis conlra
tionis oriatur, si tamen qui corripitur filius est pro-i- « nos? qui proprio Filio non pepercil, sed pro no-
missionis, ut strepitu correptionis forihsecus inso- i- « bis omnibus tradidit eum; quomodo non et cum
nante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta a « illo omnia nobis donavit? » (Rom. i.)
inspiratione operelur et velle. Si autem jam rege- :- XIV. (Ibid.) Deus naluram nostram, id est, ani-
neratus et juslilicalus in malam vitam sua volunlate e mam rationalem, carnemque hominis Cbrislus sus-
relabilur, cerle iste non potest dicere : Non accepi,i, cepit, susceptione singulariter mirabili, vel mirabi-
qui acceptam Dei graliam suo in malum libero ami- liler singulari, ut nullis juslitise suoeprsecedentibus
sit arbitrio. Qui si correplione coropunctus salubri- meritis, Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo
ter ingeroit, et ad similia bona opera vel eiiam adi ccepisset, ut ipse et Yerbum, quod sine initio est,
meliora convertilur, nempe hic apertissime ulilitass una persona esset. Neque enim quisquara tanta rei
correplionis apparet. Sed per hominem correptio,, R B hujus et fidei coecusest ignorantia, ut audeat di-
sive ex charitate sit, sive non sit, taroen ut correptoj cere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria
prosit, non nisi per Deum fit. Filium hominis nalum, per liberum tamen arbitrium
IX. (Ibid.) Si dixeriraus perseverantiam tam lau- bene vivendo et sine pcccato bona opera facien:!o
dabilem tamque ielicem sic esse hominis, ut ei noni meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio
sit ex Deo, illud primilus evacuamus quod ait Do- atque dicente : « Verbum caro faclum esl'i{Joan.l). >
minus Petro : t Rogavi pro te, ne deficiat fides tuaj Nam ubi hoc faclura est, nisi in ulero virginali,
t (Luc. xxn).» Quid enim ei rogavit, nisi perseveran- unde fuit inilium hominis Chrisli ? Itemque Virgini
tiam usque in finem? Quae profecto si ab bomiue e requirenti quomodo fierefquod ei perangelum an-
homini esset, a Deo poscenda non esset. Deinde e nuntiabatur, angelus respondit: < Spiritus sanctus
cuni dicat Aposlolus: « Oramus autem ad Deum, nee « superveniet in te, et virlus Allissimi obumbrabit
< quid faciatis mali (// Cor. xm), » procul dubio3 « libi. Proplerea qtiod nasceturex te sanclum, vo-
perseverantiam eis orat ad Deum. Neque eniai nihil1 « cabitur Filius Dei (Luc. i). > Propterea, inquil,
mali facit qui bonum deserit, et a quo declinaree non propter opera qtne nondiira nati utique nulla
non debet, inclinatur iu malum non perseverans5 r sunt, sed proptcrea quia Spiritus sanctus super-
in bono. ^ veniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit
tibi,
X. (Cap. 7.) Elecli sunt qui secundum propositum j qtiod nascetur cx to sanctum , vocabitur Filius
vocati sunt. Propositum autem, non suum, sed Dei,t Dci. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in
de quo alibi dicit : « Ut secundum electionem pro- unitatem personoe bominem Deo, carneni Verbo.
« positura Dei maneret, non ex operibus, sed ex vo- Isiam nalivilalem bona opera secuta sunt, nou
« cante dictum est ei, quia major serviet minorii bona opcra merucrunt. Ncquc enim raelticndum
•<(Rom, ix);» et alibi: < Non secundum opera no- erat, ne isto iiuffabili modo in unitatem -pcrsona».
< slra, sed secundum pfoposilum suum et gratiant, a Verbo Dco natura bumana stisccpta , pcr libe-
< (// 7't'm.i). » rtim vokmtatis peccaret arbitrium, cum ipsa susce-
XI. (Ibid.) Multivocali, pauci elecli. Quicunque> plio talis esset, ut nalttra bominis a Dco ita sus-
enim electi, sine dubio etiara vocati, non autemi cepti, nulluin in se inntum mal;c volunlalis admiltc-
quicunque vocali, consequenter elecli. Illi ergo ele-- rcl. Per hunc medialorem DJIISoslemlit eos quos
cli, ul ssepe dictum esl, qui secundum proposituml cjus sanguine redimit faccre sc ex innlis deinccps
vocati, qui eliara sunl proedestinali atque prsescili. in sclernumbonos. Quem sic susccpit, ut nunquam
XII. (Cap. 12.) Si nos de Scripluris sanclis nosse; r.^. esset malus, nec c\ malo factus semper esset boims.
poluiraus sanctos angelos jara nullos esse casuros,, XV. (Ibid.) Nec ipsum Deus cssc voluit sine stia
quanto magis boc ipsi rcvelala sibi subliinius veri- gralia.quem reliquit in ejtts libero arbitrio, qunniain
tate noverunt? Nobis quippe beata sine Cne vitai liberum arbilrium ait malum suflicit, ad bonum au-
proroissa est, el oeqiialitasangelorum. Ex qua pro- tcm partim est, nisi adjuvetur ab omnipolenti bono.
missionecerli sumus, cum ad illain vitam post ju-- Qtiod adjutoriuin si homo ille per liberum non dc-
dicium venerimus, non inde nos csselapsuros. QuodI seruissel arbitrium, semper esset bonus. Hoeccst
si de seipsis angeli nescitint, non ooquales,sed bea- prima gratia quoe dala est primo Adam; sed bac
tiores crimus. Veritas aulem nobis eorum promisitt poteniior esl in sccun;!o Adam. Prima est enim,
aequalilatem. Certura est igitur lioc eos nosse per qua fit ut habeat homo jtistiliain , si velit. Sccunda
speciem, quod nos per fiJem, nullam scilicet rui- ergo plus potest, qua eliam lit ut velit, et tantuni
nam cujusqiiamsancti angeli jam fuluram. velit, lantoque ardore diligat, ut carnis voluntalem
XIII. (Cap. 11.) Dei unigenitus Filius, sequalisPa- contraria concupiscentemvoluniate spirilus vincat.
tri el coseternus, pro nobis homo factus, et sine ullo> Nec illa qtiidem parva erat, quoe demoustrata est
velle originali, vcl proprio peccato, ab homiuibus3 ctiam potcntia liberi arbitri-i, quoniam sic adjuva-
131 AMULONISEPISC. LUGD. 132
batur, utsine hoc adjutor-ioin bono non mancret,sedI A bac cremo, ut ex eo quasi gultis quibusdam irro-
hoc adjutorium si vellet, desererct. Hsec auteml rati non deficiamusin via.
tanto major est, ut parum sit homini per illam1
CAPUT V.
reparare perditam libertatem, paruin sit denique
non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel1 Ex sermonc 51 expositionis Evangelii secundum
, Joannem.
permanere in bono, si velit, nisi etiam efficiaturut
velit. Tunc ergo dederat Deus homini bonam volun- SENTENTIA^I. Dominum proescium futurorum per
tatem, in illa quippe eum fecerat qui fecerat re- prophetam proedixisseinfidelitatem Judoeorum, prse-
ctura; dederat adjulorium, sine quo in ea non possett dixisse tanien , non fecisse. Non enim proplerea
permanere si vellet, ut autem vellet in ej'us libero, queraquam Deus cogit ad pcccandum , quia
reliquit arbitrio. Sed quia noluit parmanere, pro- futura hominura peccata j'am novit. Ipsorum
fecto ej'us est culpa cujus merilum fuisset si per- enim prsescivit peccata, non sua; non cujusquam
manere voluisset; sicut fecerunl angeli sancli, qui,, alterius, sed ipsorum. Quapropler si ea quae ille
cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idemi proescivitipsorum, non sunt ipsorum, non vere illa
liberum arbitrium steierunt ipsi, et hujus mansio- prsescivit. Sed quia illius prsescientia falli non pot-
nis debitam mercedem recipere meruerunt, tanlami B 1 est, sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos
scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissi- Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo pec-
mum sit semper se in illa esse mansuros. Si autemi catum Judaei, quod eos facere non compulit cui
boc adjutorium vel angelo, vel homini, cum pri- peccatum non placel, sed facturos esse praedixit
mum facti sunt, defuissel, quoniam non talis nalurat qucm nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum
facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere: facere voluissent, non prohiberenlur, et hoc facluri
si vellet, non utique sua culpa cecidissent. Adjuto- praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque faclu-
rium quippe defuisset, sine quo manerenon possent. rus, et quid ei sit pro ejus opere reddilurus.
Nunc autcm quibus deest lale adjulorium, jam pce- II. Malam Judaeorum voluntatem praevidit Deus,
na peccali est; quibus aulem datur, secundumi el per prophetam praenunliavit ille cui abscondi
graliam datur, non secundum debitum, et tantoi futura non possunt. Sed aliam causam, inquis, di-
amplius datur per Jesum Chrislum Dominum no- citpropheta, non volunlalis illorum. Quam causara
strum, quibus id dare Deo placoil, ut non solum adsit, dicitpropheta? « Quia dedit illi Deus spiritum com-
sine quo permanere non possumus, eliarasi velimus, < punclionis, oculos ut non videant, et aures ut non
verum etiam tantum ac tale sit ut velimus. Fit; < audiant, elexcsecavit oculos eorum, et obduravit
quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono reci- C ( < cor eorum (Rom. xi). > Etiani hoc eorum volunta-
piendo et perseveranter tenendo, non solum posse tem meruisse respondeo. Sic enim excsecat, sic ob-
quod volunius, verum ctiam velle quod possunius. ,. duratDeus, deserendo, et non adjuvando, quod oc-
XVI. (Cap. 12.) Prima libcrlas voluntatis erat culto judicio facere polest, iniquo non potest. Hoc
omnino pietas religiosorum inconcussum debet in-
posse non peccare : novissima erit multo inajor,
non posse peccare. Prima imraortalilas erat posse violatumque servare. Sicul Apostolus, cum eamdem
non mori : novissima erit mullo major, non posse ipsam traclaret difficillimam quoeslionem: < Quid
mori. Prima crat perseveranlise potestas, bonum < ergo diceinus, inquit, nunquid iniquilas apud
« Deum? Absit (Rom. ix). » Sic ergo absil ut sit
posse noii deserere : novissima erit perseverantise Deum. Sive quando adjuvat, raiseri-
felicitas, bonum non posse deserere. Nunquid quia iniquiias apud
crunt bona novissima potiora alque meliora, ideo corditer facit; sive qnando non adjuvat, jttste facit,
fuerunt illa prima vel nulla vel parva? quia omnia non lemeritate, sed judicio facit.
III. Si judicia sanctorum justa sunl, quanlo ma-
XVII. (Cap. 14.) Cum homines per correptionem et sanctificanlis Dei? Jusla ergo
in viam justitioe seu veniunl, seu revertuntur, quis gis justificanlis
in cordibus eorum nisi ille sunt, sed occulta. Ideo cum quscstiones hujusraodi
operatur salutem, qui I) in medium venerint,
et et in quare alius sic, alius aulem sic,
quolibet plantante riganle, quolibet agris quare ille, Deo deserenle, excsecetur, ilie, Deo adj'u-
vel arbusculis operante, dat incrementum Deus?
vanle, illuminelur,non nobisjudiciumdejudiciotanti
XVIII. (Cap. 16.) Nec gratia prohibet correptio- judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus
nem, nec correpiionegatgratiam. Et ideo sicestprae- cum Apostolo : < 0 altitudo diviliarum sapientiseet
cipienda juslilia, ut a Deo gratia, qua id quod proe- <scienliseDei! quaminscrulabilia suntjudiciaejus, et
cipitur fiat, fideli oratione poscalur; et hocutrum- < investigabilesviaeejus (Rom. xi)!» Undedictumet
que ila faciendum est, ut neque justa correptio in psalmo: < Judicia lua sicut abyssus mulla (Psal.
negligatur. Orania vero hsec cuin charitate fiant, t xxxv). »
quouiain charitas nec facit peccatum, et cooperit IV. Audiamus admonentera Scripturam atque di-
multiludinem peccalorum. centem : « Alliora le ne quaesieris, et fortiora te ne
XIX. Nemo habet de suo nisi mendacium ct pec- scrutatus fueris (Eccli. m). >Non quiji ista negata sunt
catum. Si quid aulem babet homo veritalis atque: nobis, cum Deusmagister dicat : t Nihil esl occultum
juslitiae, ab illo fonte est quem debemus sitirc ini « quod non reveletur (Lttc vm). » Sed si « in quod
133 DE PRJEDESTINATIONE, ETC, EX AUGUSTINO. 134
« pervenimus in eo ambuleraus (Phil. m), » sicut A CAPUT VI.
tiicit Apostolus, non solum quod nescimuset scirede- Ex libro de Prwdesiinatione sanctorum, itemque de
dono perseverantia;, ad Prosperum et Hitarium.
bemus, sedeliam « si quid aliter sapimus, idquoque
< nobis Deus revelavit. > Pervenimus aulcra inviam SENTE.NTIA I. (Cap. 10.) Inler graliam el pracde-
fidei, hanc perseveranlissime lcneamus. Ipsa perdu- stinationera hoc tantura interest, quod prsedeslina-
cit ad cubiculum Rcgis, «in quoomnessunttbesauri tio est gratiscprocparatio, gratia vero jara ipsa dona-
< sapientioe et scientiae absconditi. » Ambulandum lio. Quod itaque ait Aposlolus, « Non ex operibus,
est, proficiendum est, crescenduro est, ut sint corda « ne forte quis extollatur, ipsius enim sumtis fi^
nostra capacia earum rerum quas capere modo non « gmenlum, creali in Christo Jesu in operibus bo-
possumus. Quod si nos ultiraus dics preficientesin- « nis (Ephes. n), » gratia est. Quod autem sequitu:*:
venerit, ibi discimus quod hic non potuiraus. t quoe proeparavil Deus ut in illis ambulemus, »
sine prsescientia non potest
V. Ne audeat quisquam liberum arbitrium sic prsedestinatio est, quse
esse, potest autem csse sine praedestinalione pra-
<
defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne scientia. Proedestinalione
«nos inferas in tentationem, » conetur auferre. quippe Deus ea prsescivit
Rursus ne quisquam neget voluntatis arbitrium et B quae fuerat ipse faclurus. Unde dicium est: « Fecit
r, «
audeat excusare peccatum. Sed audiamus Domi- test quae futura sunt (Isa. XLV).» Proescire autem po-
etiam ipse quae non facit, sicut quaecunque pcc-
num, et et
prsecipientem, opitulantem, el jubentem cata,
quia elsi sunt quoedam,quae ila peccala sunt,
quid faceredebeamus, et adjuvantem ut implere pos- ul
simus. pcense sint etiam peccatorum, unde dictum cst:
« Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut fa-
VI. Quosdam nimia suoe voluntatis fiducia exlulit < ciant quae non conveniunt
(Rom. i), > non ibi pec-
in superbiam, et quosdam nimia suae voluutatis dif- calum Dei est, scd judicium. Quocirca prsedestinatio
fidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Ulquid Dei, quae in bono est, gratife est, ut dixi, prappara-
rogaraus Deum ne vincamur tentatione, quod in no- lio, gratia vero est ipsius praedestinationis effectus.
stra est potestate ? Isti dicunt: Ul quid conamur II. (Cap. 11.) Cum Apostolus dicat: < ldeo ex
bene vivere, quod in Dei est potestate? 0 Domine, < fide, ut secundum gratiam firma sit promissio
o pater qui es in ccelis, ne nos inferas in quamlibet <
(Rom. iv), » mirum est homines infirmitati suae
istarum tentationum, sed libera nos a malo. Audia- se malle committere, quam firmitati promissionis
mus Dominumdicentem : t Rogavi pro te, Petre, ne Dei. Sed incerta est mihi, inquis, de meipso volun-
« deficiat fides tua (Luc. XKII),» nesic existimemus tasDei.
Quidergo?Tuane libivoluntas de teipso certa
fidem noslram esse in libero arbilrio, ut divino non C est, nec times? « Qui videtur stare, videat ne ca-
egeat adjutorio. Audiamuset evangelistam dicentem : < dat (/ Cor. x). » Cum igitur utraque incerta sit,
« Dedit eis potestatem filios Dei fieri (Joan. III), » cur non homo firmiori fidem suam, spem, charita-
ne omnino existimemus in nostra polestate non -
temque committit ?
esse quod credimus. Verumtamen in utroque il- III. (Cap. 15.) Est etiam pracclarissimum lumen
lius beneficia cognoscamus. Nam et agendse sunt
prsedestinalionis et gratise ipse salvator, ipsc mc-
gratiae, quia data est polestas, et orandum, iie suc- diator Dei et hominum homo Christus Jesus. Ille
cumbat infirmitas. Ipsa est fides, quaeper dileclio- enira
horao, ut a Verbo Patri coaeterno in uiiitatem
nem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique
personae assumptus Filius Dci unigenitus essct, unde
partitus est, ut qui gloriatur, non in seipso, sed in hocmcruil? quod ejusbonum qualecunque prxccs-
Domino glorietur. sit, ut ad hanc ineffabilemexcellenliam pervcniret?
VII. Quotquof tam superbe sapiunt, ut suaevolun- Faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo
tatis viribus lantum existiment esse tribuendum, ut esse ccepit, Filius Dei unicus esse ccepit. Filium Dei
negent sibi necessarium divinum adjulorium ad bene unicum femina illa gratia conccpit. De Spirilu san-
vivendum, non possunt credere in Chrislum. Non cto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est;
enim aliquid prosunl syllabae nominis Christi, et non carnis cupidine, sed solo Dei raunere. Libera
sacramenta Christi, ubi resistitur fidei Christi. Fi- in illo voluntas erat, ac tantomagis erat, quantoma-
des autem Chrisli est credere in eum qui justificat gis servire peccato non poterat. Apparet ilaque no-
impium; credere in mediatorem, sine quo interpo- bis in nostro capite ipse fons gratioe, unde secundura
site non reconciliamur Deo ; credere in Salvatorem, uniuscujusque mensuram se per cuncta ej'us mem-
qui venit quodperierat qtioerere alque salvare; cre- bra diffundit. Ea gratia fit ab initio fidei suaehomo
dere in eum qui dixit : t Sine me nihil poleslis fa- quicunque Christianus, qua gratia homo ille ab ini-
« cere (/ Joan. xv). » Qui crgo ignorans Dei justi- lio suo factus est Christus, de ipso Spiritu et hic re-
tiara, qua justificatur irapius, suam vult consliluere, natus, de quo est ille natus, eodem Spiritu fit in
qua convincalur superbus, in hanc non potest cre- nobis remissio peccatorum, quo Spiritu factum est
dere, non quia mulari homines in melius non pos- ut nullum baberet ille peccalum. Hsec se Deus esse
sunt, sed quandiu lalia sapiunt, non possuntcredere. facturum profecto prxscivit. Ipsa est igitur proedc-
Hinc excoecanturet indurantur, quia negando divi- stinalio sanctorum, quse in Sancto sanctorura ma«
num adjulorium non adjuvaiitur. xime claruil.
135 AMULONISEPISC. LUGD. 156
De dono perseverantim. A sequales angelis Dei, nondum ergo sicut in ccelo in
IV. (Cap. 1.) Donum Dei esse perseveranliam, eis fit volunlas Dei. < Panem nostrum quotidianum
qua usquc in finein perseveralur in Christo, fmem ^ < da nobis hodie. >(Cap. 4.) Hunc panem autem dari
autem.qiio vitatista finilur, in qua tanluramodo pe- nobis quolidie postularous, ne qui in Christo sumus,
riculum est ne cadatur. Itaque ulrum quisque hocc et Eucharisliam quotidie ad ciburo saluli accipimuf,
munus acceperit, quandiu hanc vilam ducit, incer- intercedente aliquo graviore delicto, dum abstenli et
tum est. Si enim priusquam morialur cadat, nona non coinmunicanles a ccelesti pane prohibemur, a
perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. Christi corpore separemur. < Dimitte nobis debita
Quomodo ergo perseverantiam qui non perseveravitt < noslra , sicut elnosdimiitibusdebitoribusnostris.t
accepisse vel habuisse dicendus est? (Cap. 5.) Quara necessarie autem, quam providenter
V. (Ibid.) Si habeat aliquis conlineiitiam, ct ab[j et salubriter admonemur quod peccatores sumus,
ca decidat atque incontinens fiat, si juslitiam sirai- qui pro peccalis rogare compellimur? ut dum indul-
liter, si palientiam, si ipsain fidera, recte diciturr gentia de Deo petitur, conscicntiae suae animus re-
habuisse et non habere. Continens enira fuit, velI cordetur. Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se
justusfuit, vel patiens, vel fidelis fuit quandiu fuit; extollendo plus pereat, instruitur et docetur peccare
cum vero esse destitit, non esl quod fuit. Qui vero) B se quolidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare.
non perseveraverit, quomodoperseverans fuit, cumi Sic denique el Joannes in Epistola sua ponens dixit:
perscvcrando quisqtie ostendat perseverantem ? quodj < Si dixerimus quia peccatum nbn habemus, nos
iste non fecit. < ipsos seducimus, el veritas in nobis non est
VI. (Ibid.) Perseveranliam, qua in Christn perse- < (/ Joan. i). >Jam vero cum dicuntsancti: <Ne nos
veratur usque in finem, nullo modo habuisse di- < inlerasinlentationem,sed libera nosa malo, >qilid
cendum est, qui non perseveravit usque in finera, aliud quam ut in sanctitate perseverent precantur?
poliusque hanc habuit Unius anni fidelis, et quan- Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse
tura infra cogilari potest, si donec morerelur fideli- Dei donum cum ab illo poscitur salis aperleque
ter vixit, quam multorum annorum, si exiguum^ monstratur; isto ergo concesso. sibi Dei dono ne
temporis ante raortem a lidei stabilitate defecit. inferantur in tenlationem.nemo sanctorum non tenet
Vtt. (Cap. 2.) Oratio quae Dominica nuncupatur, usque in finem perseverantiam sanctitalis. Neque
quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanclis, enim quisquam in proposito Christiano perseverare
nihil pene aliud quam perseverantia posci iutellrgi- desislit, nisi in tentationem primitus inferatur. Si
tur. [Dicimus enim : < Sancliflcetur nomen tuum, > , ergo concedalur ei quod orat, ut non inferatur,
non quod optemus .Dcout sanctificetur orationibus3 C ^ utique in sanctificatione quara, Deo donante, per-
noslris, sed quod petamus ab eo ul nomen ejuss cepit, Deo donante, persistit.
sanctificetur in nobis.Caeterum a quo Deus sanctifi- VUI. (Cap. 6.) Nou»dicant horaines perseverantiam
catur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit: : cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit
< Sancli estble, quoniara et ego sanctus sum, > id1 finis, et perseverasse cui data est, repertus fuerit
petimus el rogamus, ut qui in baptismo sanclificalii usque in fineni. Dicimus quippe castum quem novi-
surous, in eo quod esse coepimusperseveremus. Haec 2 mus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate
ilaque sanctificatio ut in nobis roaneat oramus. monsurus, et si quid aliud divini muneris babeat,
Et quia Dominuset judex noster sanato a se el vi- quod teneri et amitli potest, dicimus eum babere
vificato comminatur, non delinquere, ne quid eii quandiucunque habet; et si amiserit, dicimus ha-
deterius fiat, hanc continuis orationibus preceini buisse. Perseveranliam vero usque in finera, quo-
facinius, hoc diebus ac noclibus postulanius, utt niam non habet quisquam nisi qui perscveret usque
sanctificatio et vivificatio , qiiae de Dei graliai in finem, mulii eam possunl habere, nullus amittere.
sumitur, ipsius proleclione servelur.] Quid cumn Ncque enim metuendura est, ne forte cum persevera-
dicimus, « Adveniat regnum tuum, > num aliudi _, verit horao usque in finem, aliqua in eo mala volun-
posciraus nisi ut veniat et nobis, quod esse ven-- tas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo
lurum non dubitamus oninibus - sanctis ? Ergo9 Dei donum suppliciter eraereri polest, sed cum datum
elhi, qui jam sancti sunt, quid orant, nisi ut inl fuerit, amitli contumaciter non potest. Cum enim
ea sanctitate quaeillis data est perseverent ? Neque3 perseverel quisque usque in finem, neque boc do-
enim aliler veniet regnum Dei, quod non aliis,, num jiolest amittere, nec alia quaepoterat anle Dnem.
sed his qui perseverant usque in finem cerlum* IX. Imperavit Deus, ut ei sancti ejus dicant oran-
est esse venturum. (Cap. 3.) « Fiat voluntas tua» tes : < Ne nos inferas in tentationem. »(lbid.) Quis-
« in cueloet in terra, >vel quod in plerisque codi- quis igitur exauditur hoc poscens, non iufertur in
cibus legilur, magisque ab orantibus frequenlalur,', contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit
« sicut in cceloet in terra. > Quod plerique intel- perseverantiam sanctitatis amittere. At enim volun-
Iigunt,sicut sanctiangeli, etnos faciamus voluntalem a tate sua quisque deserit Deum , ut merito deseratur
tuam, ul terra scilicet imiletur ccelum, id est, utt a Deo,quis hoc negaverit? Sed ideo pelimus ne
horao angelum, vel infidelis fidelero. Quantalibet :t inferamur in tentationera, ut hoc non fiat. El si
enim hominc sanctitatc prsepolleant, nondum suntt cxaudimur, ulique non lit, quia Dcus non pennittit
137 DE PR^EDESTINATIONE,ETC, EX AUGUSTINO. 138
ul fiat. Polens enim cst, el a malo in bonum flectere A XV. (Cap. 21.) Interest quantum et in quibus re-
voluntates, et in lapsum pronas converlere ac diri- bus erretur, et quam facile quisquam corrigat, vel
gere in sibi placitum gressum, cui non frustra dici- quanta pertinacia suuin defendere conelur errorem.
tur : < Deus, tu convertens viviflcabis nos (Psat. Bonaequippe spei est homo, si eum sic proficienlem
LXXXIV) ; non fustra dicitur : < Ne des ad moven- dies ultimus vitse huj'us invenerit, ut adjiciantur ei
dum pedem meum (Psal. cxx); > non fustra dici- quse proficienli defuerunt, et perficiendus quam
tur : < Ne tradas me, Domine, a desiderio meo puniendus polius judicelur.
< peccatori (Psal. cxxxix); > postremo non frustra XVI. (Ibid.) Quisquis dicere gratiam Dei secun-
dicilur: < Ne nos inferas in lentationem. > Nam dtim merita nostra dari, sicut catholicus fidelis
quisquis in tentationem non inferlur, profecto nec cxhorret, nec ipsam fidem subtrahat Dei gratiae,
in lenlalionem suae malae voluntatis infertur; et quia raisericordiam consecutus est ut fidelis esset.
qui in tentationem susemalsevoluntatis non infertur, Ac per hoc gratiae Dei tribuat perseveranliam quo
iu iiullam prorsus infertur. que usque in finem, quia misericordiam consequitur,
X. (Cap. 6.) Tuliores vivimus, si tolum Deo damus, quam poscit quolidie, ne inferatur in tentalionem.
non aulem nos illi exparle, elnobis ex parte com- Inter inilium aulem fidei, et perfectionem perseve-
millimus. Quando enim rogamus ne in tentationem B ranlise, media sunt illa quibus recte vivimus. Haec
veniamus, admonemur infirmilaiis et imbecillitalis ilaque omnia, initiura scilicet fidei, et caetera usque
nostrae, dum sic rogamus, ne quis se insolentcr in finem, dona sua Deus largiturum se vocatis suis
exloUat, ne quis sibi superbe aut arroganier aliquid esse praescivit.
assumat, nc quis aut confessionis aut passionis glo- XVII. (Cap. 22.) An vero timendum est ne tunc de
riam suam dicat, cum Dominus ipse humilitatem se homo desperet, quando spes ejus ponenda de-
docens dixerit : < Vigilate et orale, ne veniatis io monstratur in Deo, non autem desperaret, si eam
< lenlationem. Spirilus quidem promptus est, caro in seipso superbissimus et infelicissimus poneret?
< autem infirma (Matth. xxvi), > ut dum praecedit (Cap. 23.) Atque ulinam tardi corde et infirmi, qui
humilis et submissa confessio, et datur totum Deo non possunt vel nondum possunt Scripturas nec
quidquid suppliciter cum limore Dei pelitur, ipsius earum expositiones inlelligere, sic audirenl vel non
pietale prsestetur. audirent in hac quaestionedisputaliones nostras, ut
XI. (Cap. 7.) Post casunvHiominis, non nisi ad magis intuerenturoralionessuas, quassemper habuit
gratiam suam Deus voluit pertinere, ut homo acce- et habebit Ecclesia ab exordiis suis donec finiatur
dat ad eiiui; neque nisi ad gratiara suam voluit per- hoc sseculum.Quaudo enira non oratum est in Ec-
tinere, ut homo non recedat ab eo. Hanc graliam C clesia pro infidelibus atque inimicis ejus, ut crede-
posuit in illo in quo sorlem consecuti sumus, prse- rent? Quando fidelis quisquam amicum, proximum,
destinati secundum propositum ejus qui universa conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Do-
operatur; ac per hoc sicut operatur ut accedamus, mino mentem obedienlem in Chrislianam fidcm?
sic operalur ne diseedamus. Quis autem sibi unquam non oravit, ul in Domino
XII. (Ibid.) Prorsus in bac re non operosas dispu- permaneret? aut quis sacerdotera super fideles Do-
taiiones expetat Ecclesia, sed atlendat quotidianas ininura invocantem, si quando dixit : < Da illis,
orationes suas. Orat ut increduli credant, Deus ergo < Domine, in te perseverare usque in finem, » non
converlit ad fidem. Orat ut credentes perseverent, solum voce ausus est, sed saltem cogitatione repre-
Deus ergo donat perseverantiam usque in flnem. hendere, ac non potius super ejus talem benedictio-
HaecDeus se facturum esse prsescivit.lpsa est prae- nera, et corde credente, et ore confllente respondit,
destinalio sanctorum, quos clegit in Christo ante « Amen? > cum aliud in ipsa oratione Dominicanon
constittiiiouem mundi. orent fideles, dicentes maxime illud : < Ne nos in-
XIII. (Cap.16.) Cum constet aUa Deum dare etiam < feras in tentationem, >nisi ut in sancta obedientia
non orantibus, sicut initium fldei, alia non nisi perseverent? Sicut ergo in his oralionibus, ita et in
oranlibuspraeparasse, sicut usque in finem perseve- D bac fide nala est et crevit et crescit Ecclesia, qua
rantiam, profecto qui ex seipso banc habere se pu- fide creditur, gratiam Dei non secundum roerita
tat, non orat ut habeat. Cavendum est igilur, ne accipienlium dari. Quandoquidem non oraret Ec-
dum timeraus ne lepescat horlatio, exslinguatur clesia ut daretur Infidelibus fides, nisi Deum cre-
oratio, accendatur elalio. deret et aversas et adversas hominum ad se conver-
XIV. (Cap. 17.) Sua dona quibuscunquc Deus do- lere voluntates, nec oraret Ecclesia ut perseveraret
nat, proculdubio se donaturum esse praescivit, et in in fide Chrisli non decepta vel vicla tentationibus
sua prsescientiaprseparavit.Quos ergo proedesliuavit, liitindi, nisi crederet Dominum sic in polestatc
ipsos et vocavit, vocationeilla, quam ssepe comme- habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemusnisi
morare non piget, de qua dictum est: < Sine pceni- propria voluntate, non taraen teneamus nisi ipse in
< tentia sunt dona et vocatio Dei (Rom. xi). » nobis operetur et velle. Nam si hsec ab ipso quidera
Namque in sua, quse falli mutarique non potest, poscit Ecclesia, sed a seipsa sibi dari putat, nou
pracscientia,opera sua futura disponere, id omnino, veras, sed perfunctorias orationes habet, quod absit .
nec aliud quidquain est praedeslinarc. a nobis. Quiseniiii veraciter gcnial desiderans acci-
PATROL.CXVI. 5
139 AMULONISEPISC. LUGD. 140
pere quoo orat a Domino, si hoc a seipso se sumere A accipienlium tanquam debitam reddi, sed tanquam
existimet, non ab illo? veram graliam nullis meritis praecedentibus gratis
XVIII.(Cap. 23.) t Quid oremus sicut oportet nesci- dari.
< mus, sed ipse Spiritus, ait Apostolus, inlerp<jllat XXII. (Ibid.) Nullum est illustrius praedestina-
< pro noliis gcniilibiis inenarrabilibus (Rom. vm). t tionis exemplum, quam ipse Mediator. Quisquis vult
Quid est t ipse Spiritus interpellat,» nisi interpellare eam fidelis bene intelligere, attendat ipsum, atque in
facit geinilibiis inenarrabilibus, sed veracibus, quo- illo inveniat et seipsum. Fidelis, inquam, qui in eo
niam .verilas est Spiritus? Ipse esl enim de quo alio veram naturam credit et confiteiur humanam.id
loco dicit : < Misit Deus Spiritum Filii sui in corda est, noslram, quamvis singulariter, suscipiente Deo
« noslra claraantem Abba pater (Galal. IV). » Et Verbo, in unicum Dei Filiura sublimatam, ita ut qui
hic quid est « clamantera, » nisi clamare facientem? suscepit el quod suscepil, una esset in Trinitale
ubi intelligimus et hoc ipsura esse donum Dei, ut persona. Neque enim homine assumplo quaternitas
veraci corde et spiritaliter clamemus ad Deum. Fal- facta est, sed Trinilas mansit, assumplione illa iuef-
luntur itaque qui putanl esse a nobis, non dari nobis, fabiliter faciente personae unius in Deo et hemine
ut petamus, quaBramusalque pulsemus. Accepimus verilatem. Quoniara non Deum tanlum dicimus
enim spiritum adoplionis filiorum, in quo clamamus B Christum, sicut haerelici Manichsei; nec hominem
Abba pater. tanturo, sicut hseretici Pholiniani; nec ita hoininem,
XIX. (Ibid.) Quaeposcit a Domino, el semper ex ut aliquid minus habeal, quod ad humanam naturam
quo esse coepit poposcit Ecclesia, ita Deus vocalis perlinere cerlum est, sive animaro, sive in ipsa
suis daluruui se esse praescivit, ut in ipsa praedesti- anima mentem rationalem, sive carnem non de fe-
natione jara dederit. QuOdApostolussine ambiguitate mina sumptam, sed factam de Verbo in carnem
dcclarat. Scribens quippe ad Tiraotheura : « Colla- converso atque mutato, qusconinia tria falsa el vana
« bora, inquil, EvangeliO secundum veritatem Dei, hserelicorum Apollinarislarum tres partes varias di-
« salvos nos facienlis et vocantis vocatione sua versasque fecerunt. Sed dicimus Chrislura Deum ve-
« sancta, non secundura opera nostra, sed secunduin ruin, nalum de DeoPatre, sine ullo initio temporis,
« proposilum suum et gratiam quse data est nobis in eumdemque bominem verum , naturo de horaine
« ClirislO Jcsu ante lempora seterna, manilestata malre, cerla pleniludine temporis. Nec ejtts huinani-
« autein nunc per advenlura Salvaloris nostri in tatem. qua minor cst Patre, minuere aliquid ejus
« Christo Jesu (// Tim. n). » Ille itaque dical divinitali, qua oequ:disest Patri. Hoc aulero ulruin-
Ecclesiam aliquando in fidc sua non habuisse veri- que unus est Cnristus, qui el secundtira Deura veris-
tatein prsedeslinationis linjus et graiiae qui dicere C siine dixil : t Ego rl Pater unum sumus, > et seeun-
audel aliquando eani non orasse vel non veraciler duin hominera verissme dixit : < Paler m^jor me
orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseve- « est (Joanx; xiv). > Qttiergohunc fecit ex settine
rarent fl-.leles.Qusebona si seraper oravit, semper David homi.tem justura, qui nunquam esset injusius,
ea Dei dofia esse utique credidit, nec ab illo esse sine ullo raerito prwcedentis voluiitatis ejus, ipse ex
proecognita unquam ei negare fas fuit, ac per hoc injustis facit justos sine ullo merito prsecedeniis vo-
praedesiinalionis hujiis fidem nunquam Ecclesia lunlatis ipsorum, ut ille ciput, hi membra sintejus.
Christi non habuit. Qui ergo fecit illum hominem sine ullis ejus meritis
XX. (Cap. 24.) Et hoc Dei praeceptum est, ethoc proecedentibus, nulluin quod ei diraitteretur, vel
prseceplum obedienler audire, id est, < ut qui glo- origine trahere, vel volu, taie perpetrare peccatum,
« rialur in Domino glorietur (/ Cor. i), > similiter ipse nuHis eorum prsccedentibus meritis ficit cre-
ut caetera Dei donum est. Quod donum qui non ha- dentes in enm, quibus dimiltat omne peccatum. Qui
bet, non dubilo dicere, alia qusecunquehabet, ina- fecit illum lalem ut nunquam hbuerit habilurusque
niler habct. sit voluntatem nialam, ipse facit in niembris ejus ex
XXI. (Ibid.) Oramus ut Deus gratiae det nobis mala voluntate bonam. Et illum ergo et nos praede-
inlelligere elconfiteri, posl ingenlem et ineflabilera D stinavit, quia et in illo ut esset caput nostrum, et
ruinam, qua in uno omnes cecidimus, neminem nisi in nobis, ul ejus corpus essemus, non praecessura
Dei gralia liberari, eamque non secundum merita merita nostra, sed opera sua futura praescivit.
111 LIB. CONTRA JUD^OS. 142

AIHULONIS

aEPISTOLA, SEU LIBER CONTRA JUDiEOS

AD CAROLUM REGEM.

I. Detestanda Judseorum perfldia, et eorum interr A sissimos dies, in quibus abnhdante iniquitate refri-
Cbrislianos conversatio quantum sit noxia fidelibus,, gescit charitas multorum, etiam Isaias propheta s5-
et ecclesiarum docloribus periculosa, apud roultoss gnificat, ubi ail : < ln die illa auferetur paxillus qui
incognituin est, non solum vulgares et plebeios, sedi t fixus fuerat in loco (ideli, et frangetur, et peribit
etiam nobiles el honoratos, doclos pariter vel indo-. « et cadet quod pependerat in eo, quia Dominus
clos : et apud eos maxime, inter quos nulla praefato- < loculus est (Isa. xxn, 25). >
ruui infideliura habilatio aut frequentatio est. Undee III. Primum itaque illud ad memoriam reduci-
necessarium duximus, et quantum religionis daiii-- mus, ut recogitet et perpendat unusquisque fidelis
nura ex eorura permistione Cbristianus populuss qui, et quales, et quam cavendi sint de quibus nunc
senliat, et quid de eis observandum vel divina au-- loquimur ; id est, perfidi et blasphemi Judsei. De ip-
cloritas, vel sanctorum Patrum venerabilia inslituta,, sis enim Dominus in Apocalypsi Joannis, angelo,
vel anliqnorum principum religiosa edicta praecepe- id est sacerdoti EcclesiseSmyrnse loquilur, dicens:
rint, proesentiumlitterarum scripth» breviter com-- < Scio tribulalionem tuam, et paupertatera, sed di-
prebendere : et tam per nos, quam per vestram nna-- « ves es ; et blasphemaris ab his qui se dicunt Ju-
niinem fralernitatem et fraternam unanimitatem,, < dseos esse, el non sunt, sed sunt synagoga Satanse
ad notitiam omnium qui nobis in Domino regendii B < (Apoc. II , 9). » Et iterum Angelo Ecclesise
cominissi sunt, vel quicunque nosse voluerint, ett Philadelphise scribit: < Ecce dabo de synagoga Sa-
valuerint pervenire. < lanoequi se dicunt Judseos esse, et nen sunt, sed
II. Ad quara rem sollicite peragendam constrin- « mentiuntur : ecce faciam illos ut Veniant, et ad-
git nos veheinentcr ipsa pastoralis ofticii necessitas;; « orent ante pedes tnos, et scient quia ego dilexi te
et aniinarumdamna, quas, juxla exeraplum Apostoli,, « (Apoc. in, 9). » De his ergo non Judaeis,ut ipsi
Dei oemulationezelare debemus, et ab insidiis ser- mentiitntur, sed synagogaSalanae, dicit etiam bea-
penlis antiqui, qui venenomalilisesnse fideliummen- tus Patilus apostolus ad Thessalonicenses : » Quia
tes semper depravare conatur, Doinin,o auxUiante,, «eadem passi estis et vos a contribulibus veslris, quse
cuslodire : ut Ecclesia Dei vivi, sponsa Agni, in ftdeii < et ipsi a Judeeis,qui et Dominumocciderunt Jesum,
et religionis siuceritate, proprio viro incorrupta eti « et prophetas: et nos perseculi sunt, et Deo non pla-
casta servetur. Juxta quod idem Apostolus dicit: rcent, etomnibushominibusadversantur; probiben-
< ^Emulor enim vos Dei aemulatione : despondi < tes nos gentibus Ioqui ut salvse fiaut, et impleant
< enim vos uni viro virginem castam exhibere « peccata sua semper : pervenit autem ira Dei super
« Christo. Tiraeo autem ne sicut serpens Evam se- < eos usque in finem (/ Thess. n, 14, 15, 16). » De
< duxit aslutia sna, ita corrumpantur sensus vestri, ^ talibtis el beatus Joannes in Epistola sua, ftdelibus
< et excidant a simplicitate quoe est in Christoi proecipit, dicens: < Si quis venil ad vos, et hane
< (// Cor. xi, 2, 3). > Quod maxime nobismetuendum < doctrinam non afferl, nolite recipere eum in domo,
esse, qui in his novissirais et periculosis temporibus <nec ave ei dixerilis : qui enim dicil illi ave, commu-
occulto Dei judicio Ecclesiaeregimen sortiti sumns, «nicat operibus illius malignis (II Joan. 10,11). »
testaiur alibi idem ipse Apostolus, et imminens pe- Quod licet nonnulli tanlummodo de hsereticis qui
riculuin aperle denuntiat, dicens : < Spiritus aulemi ab Ecclesia recesserunt, et Christi fldei contraria
< roanifeste dicit, quod in novissimis temporibtis; docent, dictum putent; nos tamen vigilanter consi-
« discedent quidam a fide, attendentes spiritibus; derare debemus, quod nullam exceplionem fecerit
« erroris, et doctrinis doemoniorum,in hypocrisi lo- Apostolus, sed generaliter de omnibus doctrin.im
« quentiuin mendacium, et cauteriatam habentiumt Christi resptienlibus dixerit : t Si quis venitad vos,
« suam cohscientiain (/ Tim. rv, t). > Unde et Do- < et hanc doctrinam non affcrf^ » el coetera.
minus in Evangelio, omnium fidelium menlesi IV. Si quis autem ilhtd nobis opponit, quod iste
terret, et praeraonet, dicens : < Verumtamen Filius; sermo veniendi, quo dictum est, < Si qnis venit ad
< houiinisveniens putas inveniet ftdem in terra (Lnc. _. vos, > proprie quodammodo de falsis doctoribns in
< xvin, 8) ? > Hoc namque tempus, et hos periculo- Scripluris poni soleat, de quibus et Domiaus dicit.-
a HIIIICIibrum sub nomine Rabani Mauri ediderat sensu, tum ex styli dissimilitudine, Rabano abjudi-
Petrus Franciscus Chifflelius;critici vero plurimi, el candura censuerunl el Aiiiuloninostro resliluendum.
hi magni ponderis, inlerquos auetores Historiaelitte- Quos sequimur. Vide Historiam litterariam Galliae
rariae Gallise,tum ex manuscriplorum unanimi con- EDIT.
14S AMULONISEPISC. LUGD. 144
< Attcndite a falsis prophelis, qui veniunt ad vos ini A
. gio, et ejus Ecclesiae communicatio quse catholica
« vestimcntis ovium, intrinsecus autem sunt lupii est, et catholica nominatur non solum a suis, ve-
« rapaces (Matth. vn, 15); > et iterum: < Omnesi rum etiam ab omnibus inimicis.
< quotquot venerunt, fures sunt el latrones (Joan. VI. Juxta haec verba sancti Doctoris et Patris,
x, 8) ; »legat librum beati Augustini, contra quin- repudiandi sunt isli omnes (in quibus, et cum qui-
que haereses praelitulatum; id est, paganorum, bus etiam Judsei) ; et ila tantummodo eisdem uten-
Judseorum, Manichceorum,Sabellianorura, Ariano- dum est Ecclesise Dei, ut ipsa proficiat, ut illi cor-
rum : et evidenter agnoscet Judseos falsos esse do- rigantur, ut ex eorura comparatione pulcbrescat,
clores, et inter caeteros hserelicos deputari; et id- non ex eorum (quodabsit) participatione sordescat.
circo in omni colloquio atque convictu, consessu vel Tanquam hostes enira Dei, et inimici crucis Cbrisii
processu, vel osculo (per quse plurimi eis adulantur) vitandi sunt, de quibus ipse Dominus Chrislus dicit:
tanquam haerelicosesse cavendos; imo et pejores « Qui non est mecum, contra me est: et qui non
hsereticis : sicut eos Ecclesia catholica esse judicat, < coiligit mecum, dispergil (Luc. n, 23). > Quam at-
quse in diebus Dominicse Passionis, post haereticos, tenle autem istorum consorlia fugieuda sint, beatus
et schismalicos, et prope paganos pro eis oral, hoc Joannes apostolus, non solum verbis (ut snpra po-
modo patenter ostendens eos et pejores esse hsere- B 1 suimus), sed etiam exemplis edocuit: sicut bealus
ticis, et prbximos paganis. Quia videlicet proprium Irenseus ecclesiseLugdunensis antiquissimus ponli-
esse solet hseretlcorum, de DominoJesu Christo Dei fex, et Marlyr gloriosus, in libris suis, de se ipso,
Filio quoedamvera, quaedamfalsa sentire : proprium et de beato Polycarpo discipuloejus scribit (Lib. iu
auteniJudaeorum, cuncta de illo falsa credere; dum adv. hmr., c. 3), dicens : Polycarpus qui non solum
illum et Deum nullo modo esse credunt.ct hominem abapostolis eruditus est, et. conversalus cum his
tantum communis nalurse, id est, ex viro et fcmina qui Dominum viderant, sed et ab ipsis apostolis or-
procreatum adhuc suspicantur venlurum. Quod vero dinatus est Smyrnaeortimecclesiaeepiscopus • quem
unum Deum conditoremomniura confitentur, etiam nos quoque in prima aetale nostra vidimus (diu et-
idolorum cultores negare non solent. eniro permansit, in vita et longaevaaelate perdurans)
V. Unde et prsefatus venerabilis Doctor, libro de uobilis vivendo, sed et rooriendo nobilior exslitit;
vera religione (Cap. 5 ), quatuor ordines erranlium quippe qui vitam martyrio terminavit. Et sunl etiara
ordinum omnimodiscavendos in Christiana religioue nunc qui audierunt ab ipso, quod Joannes discipu-
commendat et inculcat, dicens : « Neque in confu- lus Domini, apud Epbesum cum balneas lavandi
sione paganorum, neque in purgamentis hscretico- gratia fuisset ingressus, et vidisset ibi Cerinthum ;
rum, neque in languore schismalicorum, neque in C ' exsiluisset conlinuo, et discessisset non lolus, di-
csecilate Judasorum quserenda religio est ; sed apud cens : Fugiamus hinc, ne et balnese ipsoe corruant,
eos solos, qui Christiani, catholici, orthodoxi no- in quibus Cerinthus lavat veritatis inimicus. Idem
minantur; id est, integritatis custodes, et recta etiam Polycarpus Marcioni aliquando cum occurris-
sectantes. > Ubi etiam ostendens, et docens quod set, dicenti sibi: Agnoscis nos, rcspondit: Agnosco,
his qnatuor generibus hominum tam caute et pie agnoscoprimogenitura Satanae.Tanta lunc aposloli,
ulendum sit EcclesiaeDei, ut ex his non solum atque eorum discipuli in religione caulela uteban-
non depravetur, sed etiam proficiat, et eni- tur, ut ne verbi quidem communionem cum aliquo
tescat ih melius, subjungit, dicens (Cap. 6) : « Hsec eorum, qui a veritate deviavcrant, habere pateren-
enim Ecclesia Dei catholica, per lotum orbem valide tur.
'ateque diffusa, omnibus errantibus utitur ad pro- Ad hsecsi forte aliquis dicit, Cerintbum haereii-
vectus suos, et ad eorum correctionem cum evigilare cum fuisse, non Judaeum, noverit temporibus apo-
volucrint. Utitur enim gentibus ad materiam opera- stolorum non fuisse hsereticosnisi ex Judaeisac Sa-
tionis suse, haerelicis ad probationem doctrinse suae, marilanis, sicut fuerunt Simon el Menander, Ebion
schismaticis ad documentum slabilitatis suae, Ju- et Nicolaus. Sed et ex erroribus supradicli Cerinthi
dseis ad comparationem pulcbritudinis suoe. Alios D 1 cognoscat qttod omnia sint Judaica quae aslruebat.
crgo invitat, alios excludit; alios relinquit, alios an- Praedicabat Dominum nostrum Jesum Christum pu-
tecedil; omnibus tamen gratise Dei participandse rum fuisse hominera, nec resurrexisse; elcircunicidi
dat potestatem : sive illi formandi sint adhuc, sive carne oportere. Post resurreclionem, terrenum di-
reformandi, sive recolligendi , sive admittendi. > cebat futurum esse regnum Chrisli in Jerusalem :
Et post aliquanta iterura dicit (Cap. 7): Repudialis et homiuesin carne iterum concnpiscentiis et vitiis
igitur omnibus qui neque in sacris pbilosophantur, subjectam conversatipnem habituros, et legales fe-
neque in philosophia consecrantur ; et his qui vel stivitates rursum celebrandas, et hostias carnales
prava opinione, vel aliqua simullate superbientes, ilerum jugulandas.
a regula et communione Ecclesise catholicse devia- VII.QuampoUutasithaecpessimageneratio,etquara
runt; et his qtii suarum Scriplurarum lumen, et vere cffecla synagoga Satanae, etiam in EvangeUo
spirilalis populi gratiam, quod Novum Testamentum Doniinusostendit, dicens : < Cum immundus Spiritus
vocalur, habcre noltierunt, quos quanta potui brevi- t cxierit ab bomine, ambulal per loca arida, qticc-
tate conslrinxi, lenenda est nobis Christiana reli- < rens requiem, et non invenit; lunc dicit: Revcr-
145 LIB. CONTRAJUD^EOS. 140
« tar in domum meam unde exivi : et veniens , in- A cum exponeret eum locum, ubi de Domino prsedi-
<venit vacantera, scopis mundalam , et orna- clum est: < In lapidem autem offensionis, et petram
< tam. Tunc vadit, et assumit septem alios spi- < scandali duabus domibus Israel, > etiam primos
< ritus secum, nequiores se: et ingressi habitant auctores talium fabularum, atque doctrinarum qui et
<ibi: et fiunt novissima hominis illius pejora prio- quando esse cceperint apud Judseos; et schola? eo-
< ribus (Luc. xi, 24, 25,26). » Sic fiet et generationi rum, quibus invicem succedenlibus, usque ad no-
huic pessimae.Quaeverba Domini beatus Hieronyraus vissimam captivitatem pervenerint, his verbis expo-
explanans, ila dicit : < Immundus spiritus exivit a nit: < Nazareni, qui ita recipiunl Christum, nt ob-
Judseis, quando acceperunt legem : et ambulavit per servationes legis veteris non omittant, duas domus
loca arida, quaerens sibi requiem.» Expulsus videlicet interpretatur Sammai, et Ellel; ex quibus orti sunt
a Judseis, ambulavil per gentium solitudines : quse Scribaeet Pharisaei. Quorum suscepit scholam Achi-
cum postea Domino credidissent, ille non invenlo bas, et post eum Mehir, cui successit Johannan fi-
loco in nationibus, dixit: Revertar ad domum meam lius Zachaeiet jiost eum Eliezer, et per ordinem Thel-
pristinam unde exivi : habebo Judseos qnos ante phon, et rursum Joseph Galilseus, et usque ad capli-
dimiseraro. Et veniens invenit domum vacantem, vitatem Jerusalem Josue. Sammai igitur, el Ellel,
scopis mundatam. Vacabat enim templum Judseo- B non multo prius quara Dominus nasceretur, orti
rum, et Chrisluro hospitem non habebat, dicentem : sunt in Judsea : quorum prior interpretatur dissipa-
' Surgite, eamus hinc (Joan xiv, 31).» Et inalioloco: tor, sequens profanus ; eo quod per traditiones
< Dimitletur vobis doraus veslra deserta (Luc. xiu, (SsuTs/jwcrecj) suas, Iegis praecepta dissipaverint, at-
<35). » Quia igitur et Dei, et angelorum prsesi- que maculaverint. Et has esse duas domus quae Sal-
dia non habebant, et ornati erant superfluis ob- vatorem non receperint; qui factus sit eis in rui-
servalionibus legis, et traditionibus Pharisseorum : nam, et in scandalum. »
revertitur diabolus ad sedem suam pristinam, IX. Tales Scribarum, et Pharisaeorum magistri
et septenario sibi numero daemonum addito ha- doctores fabularum et superstitionum :
bitat pristinam domum, et fiunt novissima illius exsliterunt, eos
nunc daemo- pro quibus frequenter in Evangelio Dominus
pejora prioribus. Multo enim majori et prsecipue ubi omnes eorum errores uno
increpat;
num numero possidentur, blasphemantes in syu-
prophetico testimonio deslruit, dicens : <Quare et
agogis suis in
Christum Jesum, quam jEgypto pos- < vos mandata Dei propter traditio-
transgredimini
sessi fuerant ante legis notitiam. t De istis eorum < nem vestram? »
(Matth. xv, 5.) Et post pauca :
blasphemiis, non solum in Dominum Jesum Chri- C < Hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias, di-
stum, sed el in Ecclesiam ejus, idem doclor in ex- < cens : Populus hic labiis me honoral, cor autem
planatione Amos prophetse, cum illa verba expone- < ejus longe est a me. Sine causa autem colunl me,
ret: < Et tenueril ultra furorem suum, et indignatio- < docentes doctrinas et mandata hominum (ibid.,
« nem suam servaverit usque in finem (Amos i, 2),» t vers.
7, 8, 9). » Istorum igitur perversorum atque
ita ait: <Anliquumque furorem et iracundiam tenen- doctorum caeciet infideles Judaei, relicta
impiorum
tes usque hodie in synagogis suis, sub nomine Naza- veritate
> legiselprophetarum, usque in hodiernum
renorum blaspbemant populum Cbrislianum. Item diem observant tradiliones, et sequuntur errores :
apud eumdem prophetam exponens illa Domini verba, in his legendis maxime occupantur, haecinter se lo-
quibus psalmos et cantica, quse videntur canere in quentes conferunt, haec per singula sabbata in syn-
synagogis Satanae reprobat, dicens : < Aufer a me agogis Satanse prsedicare non cessant. Si quid aulem
« tumultum carminum tuorum, et cantica lyrse luse de libris
legis divinaeintelligere conantur, juxta cse-
>
«non audiam (Atno»v, 23); praefatus doctor con- citatem eorum
depravantes, cluserunt sibi misera-
jungens eos haereticis, sic loquitur: « Judaeorum
biliter ostium veritatis; impleturque in eis mani-
quoque traditio, et psalmi quos in synagogis canunt, festissime quod eisdem doctoribus, imo perdilori-
et haerelicorum coroposila laudatio, turoultus est
D bus, eorum Dominus in Evangelio exprobrat, dicens:
Domino, et (ut ita dicam) grunnitus suis, et clamor
< Vsevobis, Scribae et Pharissei, quia lulistis cla-
asinorum. > < vem scientiae : ipsi non introistis, et eos qui in-
VIII. Idem etiam doctor quanto odio et exsecra- < troibant prohibuislis (Luc. xi, 52).»
lione istiusmodi blasphemalores Christi, et Ecclesise
ejus abominandi sint, suo nos exemplo informat, X. Denique audiat paulisper religiosa sanctitas
quodam loco dicens : < Si expedit odisse homines, vestra quam nefandis, atque inauditis blasphemiis,
et gentem aliquam detestari, miro odio aversor cir- et conviciis Dominum nostrum Jesum Christum, et
cumcisionem : usque hodie enim persequuntur Doral- Christianum ejus populum irrideant et subsannent.
num nostrum Jesum Christum in synagogis Satanse. » Sanctos apostolos impie immutato vocabulo appel-
Item alibi (ep. 151, qumst. 10): < Quantae, inquit, lant apostatas; tanquam non missos a Deo, sed re-
traditiones Pharisaeorum, quas hodie Stvztpaaei; fugas legis sUse.Evangelium, quod nos Grseco elo-
vocant, et quam animales sint fabulserevolvere ne- quio intelligimus bonum nuntium, ipsi propria lin-
queo : pleraque enim tam turpia sunt, ut erubescam gua malitiosissime immutantes vocant HAVONGALION,
djcere. > In expositione quoque Isaioe (in cap. vni), quod inlerpretatur Latine iniquitatis fevelatio : as~
147 AMULONISEPISC. LUGD. 148
ser. ntes videlicel quod nonin eo mysterium salutis ^. XII. Ita procedentibus teroporibus, et per impie-
humaitse, sed iniquitas qua lotus mundus in errorera tatis magistros succrescentibus iudesinenter crrori-
mitteretur fuerit revelata : nescienles (insani)quod bus in tantuin obcaecati suut, ut finxerint sibi de
etiam islud ab eis contictum vocabulura, apertissi- proprio sensu duos messias, id est duos Christos :
mtim iniquitatis eorum sit lestimonium : sicul in quorum unum dicunt esse velul juxta promissionem
libro Job (in cap. xx) de impio scriplum est : « Re- Dei, ex geoere David : quem et afliiaiant ea nocte
t velabunt cceli iniquitatem ejus, et tcrra consurget in Judaea natum, quando domus Dei sub Vespasiano
< adversiis eum. Apertum erit germen domus illius: et Tilo Hierosolymis destructa est; et nescio qui-
< delrahetur in die furoris. > Et in tanliim Doroini bus modis Romam esse perductura : ibique usque
Jesu Chrisli odium exarserunt, ut ab Oriente usque hodie in speluucis et cryptis abdiUs esse rcclusum :
in Occidentem, peromnes regiones transmarinas et atque in tali ergaslulo vinclum ferro, oppressum
'
citramarinas, in quibus Judaei habitant, roaudata catenis, et tolo corpore vulneratura. Et coiifidnnl se
miserint, ne ullalenus in synagogis suis psalmum per haec vulnera babere indulgenliaui peccatorum,
nonum decimum, qui sub specie orationis tolus de et impleri in se quodlsaiasdixit (in cap. tm):« Et in
manifestissimo Salvatoris adventu scriplus est, de- vulnere ejus mediciua erit nobis. > Habent etiam
cantarent. Videlicet ne forte dicentes, sicut ibi ca- B scriptura in suis traditionibus, quod isle talis mes-
nitur : < Exaudial te Dominus in die tribulalionis, sias oslenderit se antiquilus cuidam raagno eorura
< protegat te nonien Dei Jacob (Psal. xix,2), » et doctori, qui vocabatur Josue Ben Levi : apparuisse
caetera quaesequunlur; et certissime de eo subjun- aulem primum iu sordidobabilu. Cumque ab illo,
genles : < Nunccognovi quoniam salvum fecit Do- ignorante quis essel, corrlperelur cur ila illotus et
< minus Chrislum suum. Exaudiel illura de ccelo incullus incederet, repeate se mutasse in aliam efli-
< sancio suo : in potentatibus salus dexterse ejus giem, et a,>paruissc quasi senera speciosum, tenen-
< (vers. 7). » Etinfine psalmi : <Bomine, salvum fac tem in manu sapphirum lapidem pretiosam : cumque
< regem , et exaudi nos in die qua invocaverirous hoc faclum ille admiraretur, et requireret quisnam
« le (vert. 10): > ne ista, inqnam, dieetrtes, tan- esset, respondisse eum : Egosua» messias, qui mul-
quara prsesenti benedicere et bene optare viderefttur. tas poenas pro vobis sitstineo, et vos redemplnrns
TtileratH,igitor pgalmtrm,qni per tot ssecuta >n eon- sum de captivitale : et omues accipielis lapidem
vewtBsyuag*g* queiidie inter cselerosfnerat decan- sapphiri qualem me videtis tenere. Et tunc iinple-
talus, eumque usque m advemtu Christi sui onwii bitur in vobis quod in Isaia scriptum est : < Pau-
modo silendtrm esse decreverunt; et impleverunt Sn < percula, tempestate convulsa, absque ulla conso-
'
populo miserabili, «tiam in hac parte, quod eis per C « latione : ecce ego sternam per ordinem lapides
Michaeamprophetam (»*cap. H) tanto anle fnerat < tuos, et fundabo te in sapphiris; etponaro jaspiilein
exprobrattmt, dicenle Domino : < Eos qui transibant < propugnacula lua, et porlas tuas in lapides scul-
« simpliciter, eonvertisiis iivbellum : mulieres populi < ptos, et omnes terminos tuos iu lapides desideia-
< mci ejecistis de demo deliciarum suantm .-a par- < biles (Isa. LIV,11,12). » Hnnc ergo lalcm mes-
< vulis earum tulistis laudem meam in perpetum». » siam sperant in finem esse vcnturum, ad congregau-
Sed haec agentes, et velut contra stimulnm calcitran- dos eos de caplivitate (quod . solum, ut vilissima
tes, sibimel ipsis vulnus impietatis addiderunt. mancipia, desiderare noverunl): venlurum in mibi-
XI. Sed ntmquid prophetiam psalmi, aut proeseit- bus cceli, tanquam de ipso dixeril Dauiel propliela :
tiam Christi evacoare potwerunt? quetii ila videmus < Aspiciebam in visione; et ecce cum nubibus cueli
declarattmi »n gentibus, «t verissime illud impleturo < quasi Filius hominis veniebal (Dan. vn, 13), » et
sit quod in fsaia propbeta ad tpsnm Domihum Sal- caetera. Etistum nomiuant messiamBeii David, id
vatorem DeosPater dJcil : < Posui te in lucem gen- est filium David.
< libus, trt sis in *t*h»jemHsque ad extremum terrx- XIII. Allerum autem dicunt messiam, quem pu-
(Isa. XI.IX,«); i et q*ed idera propbeta iterum di- ' tant esse de tribu Ephraim, unde et noroinaiit cum
cit: < Paravit Dominns bracWurn sanchim stwm in messiam Ben Ephraim, id est filiuin Ephraim:
i ocuBs onmiun»gentwm, et videkunt omnes firies quod ex illa tantuni occasionedoctores eorum somuia-
<terrse Salutare Dei nostn (Ibid. LH, 10);» et quod verunt, quia scribilur in Jeremia, dicente Domino:
in Malachia propbeta Dominus testalur, dkens : < Quia faclus sum Israeli paler, et Ephraim priino-
« Ab ortu enim solis usque ad occasum, inaguum < genilus meus est (Jerem. xxxi, 9). > Islnra spe-
« est noraen meum in gentibus : et iti oniiii loco rant post revocalionem captivitatis suae, venienti-
< sacrificalur, el oflertur nomini meo oblatio muuda bus super se gentibus ferocissimis, Gog et Magog,
< (Malach.u H). > De qua oblatione (quaeesl uli- ad bellum contra eas processuruin : et in eodera
qtie pretiosa DominiJesu Christi passio, qui dilexit bello interficiendum, et ab orani populo Judaeorunt
uos, et tradidit semetipsum pro nobis oblalionem et graviter plangendum. Et hoc esse dicit quod in Za-
hostiam Deo in odorem st-avitatis) in praefalopsalrao charia nropheta scriplum esl: <Et aspicient ad cum
ad ipsum dicilur de Deo Paue : < Memor sit omnis < ni quein confixerunt, et plangenl eum plaiiclu
< sacrificii tui, et holoeaustum tuum pingue fiat « quasi super unigenituro, et dolebunt super eo sic-
< (Psal. xix,4).» '« ut doleri solet in morte primogenili : et plan-
149 LIB. CONTRA JUD.EOS. 160
< gent terrae famiUoe,etfamiliae seorsum, et mulie- A mine Domini Jesu Christi. » Sive in secundo, cum
< res eorum seorsum (Zach. xn, 10-12), > el csetera. veniente Domino ad judicium, videbunt in eo vul-
Ih tantttm namque eorum proccssit impietas, ut nera quaeintulerunt : etpro tanla impietate cernent
etiam Scripluram propheticara falsare conati sint: se esse damnandos. Quando implebitur quod Domi-
et ubi nos (sicut in Hebrseoserraone ab inilio con- nus in Evangelio dicit: « Et tunc apparebit signum
tinetur) ex persona Dei dictuni legimus : « Et eflun- « Filii hominis in ccelo, el tunc plangenl omnes tri-
< dam super domum David, et super babitatores « bus terroe(Matth. xxiv, 30). » Unde elbeatus Joan-
« Ilierusalem Spiriluro gratiae, et precum : et aspi- nes in Apocalypsi lestatur, dicens : « Ecce venit
« ciero ad me quem confixertint (Ibid.); » ubi sta- < cum nubibus, et videbitomnis oculus, et qui euro
tim qnia iste sit Deusqui hoecde si loquitur, Pro- < fupuge unt : et plangenl se super eo omnes tri-
pheta evidenter ostentiit, adjungens : t Et plangent < bus terrae. Etiam; amen (Apoc. i, 7). »
eum planctu quasi super unigenitum : et dqlebunt XV. Sic itaque isti infclices, sanam doctrinam
super eo ut doleri solet in morte primogeniti: » iste non suslinentes, sed ad sua desideria coacervanles
enim Deus. sibi magistros prurienles auribus : a veritate aver-
XIV. Responsio veritalis contra praefatum erro- si, et ad fabulas conversi; dum unum et verum
rem Judaicum. Qui se effusurum dicit super dOmum ™ B Christum, qui ex lege et propheiis
jam venisse ma-
David, et super babilatores Hierusalem Spiritum nifesiissime ostenditur, suscipere renuunl, duos sibi
gratiaeetprecum; et non de aliis (sicul is:i insanien- falsos de malo thesauro cordis sui finxerunt : atque
tes deliran1),sed de eisdem habitaloribus Hicrusalem ita senietipsos Antichristi illusionibus totos prsepa-
sui jungit: « Et aspicient ad me quem confixerunt,» raverunt. Ubi enim unquam in Scripturis prophe-
Dei Palris nnigenitus, et primosrenitiis est, de quo ticis audilum esl, ut (sicut ipsi dicunl) in subver-
in Evangelio scribitur : <Et vidimus gloriam ejus, sione civitatis Hiemsalem et templi Christus insce-
< gloriatn qnasi uiiigenili a Patre (Joan. i, 14). » Et relur? Cum e contrario slanle adhuc tetnplo et
Apostolus dicit: « Ulsit ipse primogenitus in niul- civitate, adveiitum ejus Deuspromiltat perMalachiam
tis fratribus (Rom. vm, 20). » Et in Apocalypsi scri- prophetam, dicens :« Ecce.ego mitto angelum meum,
plurti est: « Primogenilus mortuorum, et princeps « et prasparabit viam ante faciem meam : et slatim
< regum terroe : qui dilexit nos, et lavit nos a pec- < veniet ad lemplura suum Dominator queui vos
« catis tioslris in sahguine suo (Apoc. i,5). » Et in « quseritis, el Angelus festamenti quem vos vullis
Psalmo : t Et ego primogenitum ponara illum, ex- « (Matach. m, 1). » Et non solum advenlum, sed el
celsum prae regibus terrse (Psal. LXXXVIII, 28). » _, passionem ej'us ante destruciionem civilatis et templi
Unde in his dictis propheticis brevissime et plenis- futuram, Gabriel angelus per Danielem prophetam
sime mysterium Christi comprehensum est; duni amiuntial, dicens : « Et post sexaginta duas heb-
iile qiii ab impiis confixus et transfixtis est, et Deus, « domades occidetur Chrisius : et noh erit ejus
et unigenitus, et priraogenitus esse commendatur. < popiilus, qui eiiiu negalurus est. Et civitalem, et
Ubi ergo nos juxta fidem Scripturse sanctse, ex per- < sanctuarium dissipabit populiis cum duce venturo.
sOna Dei legiraus : « Et aspicientad me, quem con- < Et finis ejtis vastitas, et post fiherii belli staiuta
« fixeruirt; » iffi quaihvis in ipso texlu iibri, divino « desolalio (Dan. IX,26). » Ih cjiiibus verbis eviden-
nutu lerreriie, rion fueririt ausi mutare : taraen ex- ter ostenditur, quia non solum vasiationem civitaiis
trinsecus e laiere adnolaiiim liabent sicut supra po- et templi praecessit adventus et passio Chfisti; sed
suinius : « Aspicient ad eiim quem confixerunt: » et eliam propter ipsam passiohem et mortem, quam ei
sic fradunt suis discipulis, ut sicut iu textu contine- impieiriiulerunt, continuo subsectita sit illa subver-
tur transcrlbant, sed sicut foris adnotatum est le- sio. El pefdFdefunt Cbiistuin ducem, de quo per
gant. tlt leneant videlieet, quod juxta eorum de- Michaeamproplietam promissiira fuerat:« Ex te enira
menliaiu, Judsei aspicient ad eum quem confixerunt, « esiet dux, qui rega^ populum raeum Isfaet
Gog et Magog : cum in libc loco nulla omnino illa- •jl JJ « (Mich. v). » Ut merito ndn sii ejuspopulus, qui
roni gentium mehtib iial; sed supra habiiaiores eiiiii iiegavit, el occidit. Et pfopter hoc Scelustra-
Hieriisalem comnieniorentur, de quibus aperfe' fieus dili siint aeternaecaplivitati : de qua licet ipsi sibi
dlctt:' i Et aspic:ent ad me q'iem confixerunt: > et libefatiohem proraitlaht, manifeste pt'opheta confir-
de iiscteri)cOntiiiuosubjungatur : t etplangcnt terrse mat quia < finis ejus vastitas, et post finem belli
(i faiiitlise,et familiaeseorsum : » id est, familiaedo- < siatuta desolatid : e't usque ad coristimmaiionein et
mus David, et domus Nathan, et domus Levi, et do- < finem pefseverabit deSoIatio (Dan. ix, 27). •
mus Semei, et onines reliquse : uf omnino ipsi qui XVI. Quod simililer etiam Jeremias propheta te-
cftnfixerunt, pro tanlo scelere plangere intelligaiitur. statur, ubi, prsecipiente Domino, lagenam figuli te-
SiVe \ti pfinio adventu, post passionem Domini, steam in oculis eorum projecit, et confregit, diceris :
quaiido proedicaniibus apostolis compuncti sunt < Ilsecdicit Dominus : Sic conteram civitalem istam,
COfde,et doletites dixerunt: < Viri fratres, quid fa- < et populum istuiu, sicut conierilur vas figuli, quod
« ciemus (Act. n, 37, 38)? > et statim consilium t non potest ullfa inslaurari (Jerem. xix, 11). » Sed
saltfti^acCeperunt, dicenle Petro ad eos : « Pceni- et per Osee prophetam eodem modo Dominus com-
« lontiam afgite, et baptizelur unusquisque in no minatur, dicens • t Propter malitiaro odinventionum
151 AMULONISEPISC. LUGD. 152
< eorum, de domo mea ejiciam eos. Non addam,, A adventiim; qui tam clarus mundo illuxit, ut de eo
< ut diligam eos (Ose. ix,15). > Et iterum : < Etpo- dicat Osce propheta: « Quasi diluculum prseparatus
< pulus meus pendebit ad reditum meum : jugum < est egressus ejus (Ose. vi, 3). » Et Habacuc simi-
< autem imponetur ei simul, quod non auferetur liter : < Splendor ejus ut lux erit : cornua in mani-
< (Ibid. xi, 7). » Nam et per Malachiam prophetam, < bus ejus ibi abscondita est forliludo ejus (Habae.
in adventu Eliae, .non relaxalio captivitatis, non < ni, 4); » quod apertissime de crucis passione
reditus in terrara Judseam, non reslauratio civitatis, diclum est.
et templi, et caeremoniarum legalium; sed sola salus, XVIII. Sed et Isaias : < Propter Sion, inquit, non
sola fidei gratia eis promitlitur, dicente Domino : < tacebo, et propter Hierusalem non quiescam, donec
< Ecce ego mittam vobis Eliam Thesbilem : et con- t egrediatur ut splendor juslus ejus, et salvator ejus
< vertet cor palrum ad filios, et cor filiorum ad < ut lampas accendatur. Et videbunt gentes justum
« patres eorum (Malach. iv, 5, 6);»utvidelicetcorda < luum, et cuncli reges inclytum tuum (Isa. LXH,
islorum filiorum carnalium, quse nunc per incredu- < 1, 2). > Quem non longi temporis spatio lardatu-
lilatem suam ab antiquorum palrum fide longe rum, sed velociter et cilissime de diabolo triumpha-
disjuncla sunt, tunc lanlo prophela praedicante, et turum, et praedara ac spolia ejus sumpturum Do-
Deo convertente eorum fidei socientur : et juxta B minus per eumdem prophetam promittit : qui post-
Apostolura (Rom. xi, 24), rami propler incredu- quam dixerat: < Parvulus eniin nalus est nobis, et
litatem fracti, per bonitatem Dei inserantur suse <filius datus est nobis : et vocabitur nomen ejus
olivse. Sed et in Osee propheta : Post multos istos < admirabilis, consiliarius, Deus, fortis, paler fu-
dies, quibus (sicut prsedictum est) sedent filii Israel < turi sseculi, princeps pacis (Isa. ix, 6). » Et in
sine rege, et sine principe, et sine sacrificio, et sine alio loco : « Et vocabilur nomen ejus Emraanuel
allari, et sine ephod, et sine teraphim; sola eis in- (lsa. vu, 14); » adjecit adhuc, dicens : < Et ait Do-
< minus ad me, Voca nomen ejus, Accelera spoUa
quisitio et inventio Dei, et Christi ejus promiltitur
ad salutem, dicente Doraino per eumdem prophe- < detrahere : Festina prsedari (Isa. vin, 3).» Unde et
taro : < Et post hsec revertentur filii Israel, et qucc- contra islos duricordes, qui prsesentem Dei j'uslitiam
< rentDominum Deum suum, et David regem suum : non recipientes, seipsos elongant ajustitia, Deusper
< et pavebunt ad Dominum, et ad bonum ejus in eumdem prophetam clamat, dicens : < Audite me,
< novissimo dierum (Ose. m, 5). » Unde et Paulus < duro corde, qui longe estis a justitia. Prope feci
in Epistola ad Romauos, ubi de novissima eorum < jusiitiam meam : non elongabitur, et salus mea
salvalione loquitur; ablalionem impietatis, et in- < non raorabitur. Dabo in Sion salutem, et in Hieru-
C
dulgentiam peccatorum tantumraodo per gratiam' < salem gloriam meam (Isa. XLVI,12, 13). » Prope
Salvatoris eis promittit, dicens : < Cum intraverit < esl justus meus : egressus est Salvator meus, et
< plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet, < bracbia mea populos judicabunt (Isa. u, 5). >
< sicut scriptum est : Veniet cx Sion qui eripiat, Quid aulem mirum, si hujusmodi homines errantes,
« et avertat impietatem a Jacob : et hoc illis a me el in errorem mittentes, illud de ostensione pseudo-
< testamentum, cum abstulero pcccata eorum chrisli eorum apud magnum doctorem suum, quem
« (Rom xi, 25, 26, 27). » nominant Josue ben Levi : qui forsitan ipse im-
XVII. Quid ergo prodest miseris quod Christum pius magister est, quem (sicut supra ostendimus)
suum jam venisse, et in illa vastatione Hierosoly- septimum post Sammai, et Ellei, scholam eorum
morum natum esse, et apud urbem Romam in er- usque ad captivilalem tenuisse bealus Hieronymus
gastulo retrusum, et usque hodie pro eorum libera- docet (in cap. vm Isa.) : et ipse hanc stropham
tione mullis pcenis affectum esse confingunt; ut per ad decipiendum infelicem populum excogitavit, ut
haec adventum veri Christi, tam manifesle in omni- talem promissionem velut pro consolatione haberent
bus gentibus declaratum, apud suos auditores eva- in calamitatibus caplivitatis, quse tunc inchoata est.
cuent; et se ab ejus passione et morte velut inno- Quid, inquam, mirum si aut hoc isti finxerunt, aut
centes ostendant ? Dum ille, quem suum Christum " ad confirraandam eorum infidelitatem, ipse Salanas
putant, non ab ipsis sed a Romanis tanta et tam transfigurans se velut angelum lucis; qui etiam
longa mala patiatur : cum juxta veritatem Scriptu- Domino nostro de Scripturis laqueum tentationis
rarum, nullus alius Christus recipiendus sit, nisii objecit, justo Dei judicio eis illusit? et ei qui dignus
quem ipsi crucis patibulo aflixerunt: ipso per Mala- erat ut deciperelur, et deciperet, sic permissus est
chiam prophetamtestante, alque dicente (Malaeh. m, apparere, et talia velut ex verbis propheticis pro-
8) : t Si configit homo Deum, quia vos configitis ferre, unde a fide veri Salvatoris averterentur;
< me, et me vos configitis gens tota. > De quo et in et ad' exspcctanda falsa et inania, juxta desideria
Zacharia scriptum esl: < Et dicilur ei : Quid sunt cordis sui, miserabiliter provocarentur? Implente in
« plagae istse in medio manuum tuarum? et dicil: eis Deo quod in Psalmis terribiliter ante fuerat
« Plagatus sum iu domo eorum qui diligebant mei comminatus, dicens : < Et non audivit populus meus
< (Zach. xin, 6) : » Aut quomodo per tot sspcula, < vocem meam, et Israel non intendit mihi : et di-
cum ab eoruni vastatione et dispersione jam millei < misi eos secundum desideria cordis eorum. Ibunt
fere anni impleantur, ita ejus obscnrare conantur « jn advenlionibus suis (Psal. LXXX,12,15).
153 LIB. CONTRA JUD^EOS. 154
XIX. Nam et in historiis ecclesiasticis legimus, Aex
A Babylone,,ncc post quadringintos triginta, sicut
(Rufinus, lib. x Histor., cap. xxxvn), eos aliquo- ex ^Egypto, sed neque post quingentos, qui jam im-
lies sive per apostatas homines, sive per ipsum dia- pleli sunt, relaxari; non inteUigunt se gravius'
bolura transfigurantem se in angelum lucis, ad quam unquam anlea in Deum peccasse, Dei Filiura
lalia esse delusos. Sicut Julianus imperalor (Hist. crucifigendo, etclamando : «Sanguis ejussuper nos,
Trip., lib. vi, cap. XLIII),ex Chrisliano ad idolorum et super filios nostros (Matth. xxvn, 25);» et idcirco
cultum conversus, et per omuia Antichrislus effectus, a Deo esse desertos atque oblivioni tradilos : donec
inler cseleras impietates suas, in odium Chrisli erubescant infidelitatis suae, et non temporalem sed
templura in Hierosolymis eis reparare permisit, ut aeternam liberlatem, quae in Christo est, incipiant
ibi velut legales victimas immolarent. Cumque ex desiderare : sicut eis per Moysem ipse omnipolens
omnibus provinciis Judseis collectis, nova templi Deus comminalus est, dicens : < Urbes vestras redi-
fiindamenta jacerent; subito nocte oborto terrae < gam in soliludinem, et ^deserta faciam sanclua-
rootu, saxa ab imo fundamentorum excussa, longe < ria vestra, nec recipiam ultra odorem suavissi-
laleque sparsa sunt. Igneus quoque globus ab inte- < mum : disperdamque terram vestram, et stupe-
riori aedetempli egressus, plurimos eorum suo pro- < bunt super eam inimici veslri, cum habitatores
stravit incendio. Quo terrore aliqui pavefacti, Chri- B < jllius fuerint. Vos autera dispergam in gentes,
stum confitebantur inviti. Et ne istud casu crederent < et evaginabo post vos gladium : eritque terra
faclum, sequenti nocte in vestimentis eorum crucis < veslra deserta , el civilates dirutae (Levit.
apparuit signum. Theodosii quoque minoris tempori- t xxvi, 31, 52, 33). > Et iterum : < Peribitis
bus (Hist. Trip., lib. xn, cap. ix), diabolus in specie < inler gentes, et hostilis vos terra consumet.
Moysi Judaeis in Creta apparens, dum eos per mare < Quod si et de his aliqui remanserint, tabescent in
pede sicco ad terram repromissionis promittit per- < iniquitatibus suis, in terra ininiicorum suorum ;
ducere, plurimis necatis reliqui qui salvi facti sunt, < et propler peccata patrum suorum etsua affligen-
confestiin ad Chrisli gratiam confugerunt. Scribit < tur, donec confiteanlur iniquitates suas, et majo
etiam beatus Hieronymus in Coinmentariis Eze- < rum suorum , quibus prsevaricati sunt in me, el
chielis , cum illum locum explanaret ubi prophetse < ambulaverunt ex adverso mihi. Ambulabo igiti-.r
prsecipitur ut dormiat super Iatus suum sinistrum < et ego contra eos, et inducam illos in terrain
trecenlos nonagiuta dies, et assumat iniquitates < hostilem, donec erubescat incircumcisa mens
domus Israel: iteraque dormiat super latus dextrura t eorum. Tunc orabunt pro impielatibus suis, et
quadraginta dies, etassumaliniquilatesdorous Juda. < recordabor fcederis mei quod pepigi cum Abra-
Qui dies juncli simul, fiunt quadringenti triginta, ct C
G-< ham, et Isaac, el Jacob (vers. 38, 39, 40, 41,
pro totidem deputantur annis; dicente Domino ad < 42) : » Si veram salutem et libertatero quse in bis
eumdem prophetam : « Diem pro anno, diem, in- Dei verbis promitlitur quaererent, jam dudum intel-
quam, pro anno dedi tibi (Ezech. IV). » Scribit ligere potuissent ita deserta facla esse sanctuaria
ilaquepraefatusdoctor.etvanissimamspem eorum de sua, ut (sicut Deus ipse lestatur) non recipiat ab eis
absolutione captivitatis, in qua ntinc detinentur, ultra odorem suavissiroura, nec eorum restauratio-
his verbis exponit, dicens (S. Hieron. in c, iv nem, quse nulla cst, exspeclarent; sed seipsos
Ezech.): <Judsei a secundo anno Vespasiani, quando restaurandos humiliter Deo subderent, confitendo
Hierusalera a Roraanis capta, teraplumque subver- iniquilales suas et majorum suorum, et orando
sum est, suppulare voluut in tribulatione et angus- pro impietatibus suis, ut indulgentiam consequi mc-
lia et captivilatis jugo populi constituli annos rerentur. Scd quia necdum erubescit incircumcisa
quadringinlos triginta, cl sic redire populum ad pri- mens eorum, pulant pseudochristum snum nunquam
stinum statum; ul quomodo filii Israel quadringentis mori, aut resurgere, sed in aeternum vivere: et ex
triginta annis fuerunt iu /Egypto, sic in eodem nu- illa retrusione sua subito in nubibus coeli venientera
mero finiatur extrema captivitas: scriptumque esse -. n apparere.
in Exodo (XL, 112) : < Habilalio autera filiorum XXI. Sicut etiam quidam infidelium Judseorum
« Israel quia habitaverunt in terra YEgypti, anni prava opinione decepti, quia frequenter in Scriptu-
< quadringenli triginta sunt. > Et iterum (vers. XLI): ris de Christo audierantj quod regnum ejus esset in
< Factum est post annos quadringinlos triginla seternum, sicut in Isaia legilur : < Multiplicabitur
egressus est omnis exercitus nocte. Iste annorum < ejus imperium, et pacis non erit finis : super
niimerus ab exordio captivitalis eorum, diebus beati < solium David, et super regnum ejus sedebit; ut
Hieronymi necdum erat expletus : nunc vero non < confirmet illud,el corroboret in judicio et jiislilia,
solum j*amexpletus est, sed etiam fere duplicatus. < amodo, el usque in sempilernum (Isa. IX, 7); •
Nam ab adventu Domini Salvatoris octingenti et < et in Psalmo : < Et thronus ejus sicut dies cceli
quadraginta sex impraesentiarum compulantur anni. t (Psal. LXXXVIII,50); > etiterum : « Et thronus
XX. Delusi sunt ergo vana exspectatione majo- < ejus sicut sol in conspectu meo, et sicut luna per-
res eorum : deluduntur et isti, majoriutique caeci- < fecta in seternum (vers. 37); > putabant eumdem
tate; qui cum videant praesentem captivitalem et Chrislum qni cx Iege et prophetis est repromissus,
seryilutem suam, pec post septuaginta annos sicut nunquam moriturum : et DominoJesu Christo da
155 AMULONISEPISC. LUGD. 156
sua passione loquenti (sicut in Evangelio scriptum A quae ex tribu Juda electa est, Judas appellalur. Inde
est) objiciebant, dicentes : < Nos audivimus ex lege, esl quod ssepius legitur (Reg. in et IV) de istis :
< quia Christus nianet in oEternum. Quomodo tu < Ecce hsec scripta sunl in libro Verborum dierura
< dicis : Optfflet exaltari filium hominis? (Joan. « regum Juda; » de illis : «Ecce scripta sunt in libro
XII, 34.) » Sed nec isti intelligebant, nec isti in- « Verbortim dierum regum Israel. » De isiis nam-
telligunt, qtiiajuxta easdero divinas Scripturasnnllus que duahus partibus popttli in ddo regha divisi, per
alius Christus credendus est, nisi qui pro pec- Osee dicilur : « Quid faciain tibi, Epbraim? Qtiid
catis populi Dei vere est morliius et sepultus : et « faclam tilii, Jurfa (0>e. vi, 4) ? > Huiccrgo populo
resurgens, ultfa non moritur, ut vere manat Israel, et Ephrairn, per Jerobonm filium Nabalh a
in telernum; testante Domino per Isaiani prophe- domo David separato, et a lemplo Dci alienato; qui
tam : « Propter scelus poptili raei percussi eum : et vilulos aureos coluit in Betliel, et in Dan, usqne
t dabit impios pro sepullura, etdiviles pro raorle ad diem capiivitatis snai • ct sic a regibus Assyrio-
« sua (Isa. LIII,8, 9). » Etiternm • < Si posueritpro rum ducttis est in selernam capliviialcm, dicenle
« peccato aniniam suam, videbit semen longsuvum: Dominoper Osee : « Quia non addani ultra misercri
« et voluntas Domiuiin manu illius dirigelur (vers. « doniui Israel, sed oblivlcrne oiliviscar eoriim
t 10). » Et posl pauca: « Idcirco dispertiam ei pluri- B « (Ose. i, 6). > Huicj inqnam, populo ifi magna, et .
« rnos, et fortium dividel spolia, proeo quod dcdit vere magna consolatione pfomittiluf, quod qui tcm-
« in morte aniinaiii suatn (vers. 12), » ct csetera. poralis capli itaiis jngo riuriqtiamnieretnr absolvi,
Ita utrumque proplielatum, ct utrumque est verura in advcnt.i Doiniui Salvatoris, si in eum creilere
in Cbristo, et mors ad tempiis; et post mortem, volnerit, tahtaro recipiat fclicitalem, ut lial Detis
resiirreclionis gloria iu octernum. De quo atitem Israeli paier. ct Ephraim primogenilus ejus sit:
alio Chrislo Daniel propbela diiere potuissct:« Aspi- recujiorans videlicel illam gloriam, quam anliquilus
« ciebam in visione mea nocle; et ecce cuni nubi- ex jEgypto liberalus acceperat; dicente Dominoad
« bnsquasi filius hominis veniebat (Dan. vn, 15), » Pharaoncm : « Filins priroogenittis meiis Israel:
et coetera; nisi de illo qui ab islis est reprobatus? « dimitteeum, uiserviat milii (Exod. iv,22, 25). i
Sicul in alia Visione (quod et supra diximus) idem XXIII. Cum iiaque tam clara sit htijtis rei veritas,
Daniel proenunliat, dicens : « Et post sexaginta drias cur sibi ipsi de luce tenebras faciiirit? C:tr audent
< hebdomadas occidetur Christus : et non erit ejtts dicere, ex Ephraim ncscio quem Messiam, id est,
< populus : et civitalem et sanctuarium dissipabit unclum ? Nunqnid enim quia prlmogenitus, ideo
< populus cum duce venturo (Ibid. ix, 26). > etiam unctus ? cum de omni generalitcr populo
XXII. Ubi autem unquam legerunt alterum pseu- C dictum sil: « Filius primogenitus metis Israel: » el
dochristum suum, quem norhinant fnessiam ben tamen nnctionis gloriam praeter (fottirtnisacCfdota-
Ephraim ? Quls aliqiiawdd prophetaruih, ex tribu lem el domum regiam rion accepit ? Audiant contra
Ephraim Messiam venturum esse praedixit? Nonne errorem suum, etiam antequam illa divisio populi
et Jacob patriarcha,in bencdictionibus filiorum suo- fieref snb Roboam filio Salomoriis, psalmum dicen-
rum, et omnes deinceps prophetse, de tribu Juda teiB, et unde vems Salvaior exspectandus esset aper-
et de domo David eum veniuruin testali sunt ? tissime pioiestantein : t Et projecit, inquit, laber-
Nonne clarisSime apparet, quia hoc nimis conlen- < naculuin Josepli, et Iribuin Epiiraim nonclegit : sed
tiosa et coeca impietalis obslinatio excogitavit, ut < elegil tribum Juda (Psal. LXXVII, 67, 68), » Elpost
eo loco ubi apud Zaeharram prophetam apcrtissime pauca : « Et elegit David servum suum, et lulit eum
de Christo , qui ab eis crucifixus est, legitur : « Et < de gregibus ovium, scquentem fceias (vers. 70,
< plangent eum planclu quasi super tinigenitum : < 71). » Adduxit eum ul pasceret in Jacob populuin
< et dotehunt supev eft, ut doleri solet in niorte ejus, et in Israel h»redilaiem ejus. De geniibus
t primogeniti (Zack. xn, 10); » ex oeeasione illo- aHlera Gog et M«gog,sicnt et de caeterispromissio-
rum verboruin Domiiii, quibus in Jeremia dici- nibus, et comtriinationibus propheiicis, quoe nimis
tur : < Quia fattu* SurwIsraeli pater, et Ephraim- i. obscure positse sunt, cum istis aliquid dispntare
priinogeTiitus mens est (Jerem. xxxi, 9); » noni vetle nimis ineplum est: qaandiu hw, tam vera, et
iilius qui vere e9t Christus, sed alterius qni ab istis; tam manifesta, et in quiftus tota salus constat coti-
est cowttctf», occisk) inteltigitdr, ui qtiantum ini temnunt. Quocunque euim modo illa inlelligenda et
ipsis est, vera Chrisli passio evacuetrtr. Legantt accipienda sint, nisi primum ista fideliier suscepe-
libros prophetarum, et maxime Osee prophotam : ett rint, salvi esse non possunt.
videant deceiff tribirs populi Israetitici, postquami XXIV. Et quia de falsis^et caecis Judseorurodo-
scisssesunt a dwis* David, et regem si';i in Samariai ctoribus nobis sermo esl, de qtiibus Dorainus leslai-
crmslituerunt Jeroboam filhim Nabath, ex tribui tur, dicens: t Onniis planlalio, quam non plantavit
Ephraim ; freqtjentius ens, propter domum regiam,, « Pater meus cceleslis, eradicabilur. Sinite illos :
quae apud eos ex Ephraim ccepit: el majorem par- « cseci sunt duces caecorum: caecusautero si caeco
tem populi Israel qiue apud ipsos erat, appell;;rii < ducatum prsestet, ambo iti foveam r.adunt (Matth.
Ephraim, et lsrael; sicutet ilia pars populi, qtuet X\, 15, 14); » breviter admonenduin putautus, ut
romausit cum domo David, propter doinum regiami etiam libri Josephi, et Philonis (qui homines qui.
157 LIB. CONTRA JUD&OS. 158
dcra docli, sed Judaei impii exstiterunt) quia eos>A tis, et ad myslerium redemplionis nostrae perlineat,
nonnulli noslrorum nimis admirari solent, et plus; quanlum Dominus adjuvat demonstrerous. Blasphe-
etiam quam divinas litteras legere delectantur, noni mant enim quod in eum credamus, quem lex Deiin
niultuin sequendi exislimenlur. Quia homines alienii ligrio suspensum, et a Deo maledictiiin dicat: et
a veritate, non carjjut errore: el divinas historias; propterea eodera die qcto suspensus est, eum jus-
velut latius replicando et exponendo, mtilta de suai serit sepeliri; ne si per iioctem remanerel in pati-
falsa et superflua inserunt: et sanos sensus verbo- bulo, terra eorum per eura pollueretur. Scd neque
rum Dei, juxta fallacem opinioncm suam atit de- scitml, ettm in crucis ligno clavis fuisse confmim,
pravant, aut enervant. Unde et amiqui doctnres Ec- et ipsa clavorum conflxione sttspensum; sed morc
clesiaeilla sola ex eis sumtint, quaein eortim libris, latronum qui nunc suspendtinlur, infamant esse pu-
de rebus gestis, consonanter Scripturis nostris refe- nitum: el conclamante, acjubenle magistro eoruin
runtur: et haec ipsa perpauca, et raro, et ea ma- Josue, celeriter de ligno depositum; et in quodaKi
xinie quoeipsi oculis inspecta scripserunt; sicut de. horto caulibus pleno, in sepulcro projectum, ne
excidio Hierosolymorum, et templo ac sacerdolioi terra eorum contaminarelur.
Judaeorura. Ad banc cautelarn beatus Augustinus ini XXVI. Hanc autera tain impie blasphemandi oc-
*B
libris coutra Faustuin manichaeum (lib. xn, c. 50)i casionem unde sumant, manifestum est: videlicet
inslruit nos et admonet, dicens: « Philo quidam vir quia sicut in Deuteronomio legimus, lex Dei per
liberaliter eruditissimus; unns Judscorum qui Chri- Moysem tlicil : « Quando peccaveril horao quod
sli passionem, quam nos agnoviinus, derident; cujns; « morle plcctendura esl, et adj'udicatus morli ap-
eloquium Graeci Platoni scquare non dubitant; co- « pensus fuerit in patibulo, non permanebit cadaver
natus est aliqna de Scripturis iuterpretari; non adI « ejus in ligno, sed in eadem die sepelietur : quia
Clnistum intelligendura, in queui uon crediderat; ; « maledictus a Deo est qui pendet in ligno ; et nc-
sed ui iiule roagis appareret quanluin intersit iilnimi < quaquam contaminabis terram tdam, quam Domi-
ad Cbristum referas omnia, propier queni vere sic: < nus Deus tuus dederil tibi in possessionem (Deut.
dicta suitl, an prseler illum quaslibet conjeeluras> « xxi, 22, 23). » Quod capittilnm nos de passione
quolibet menlisacuminepersequaris: » quantuinqite: Chrisli esse propbelatum negare ilori possttmus:
valeat quod Apostolus ait: < Cum transieris ad Do- quia et Aposlolusboc conflrm.it, dicens : « Christus
< miiiiiHi,auferelur velamen (71 Cor. m, 16) : » Ul « nos redemit de. maledicto lcgis, factus pro nobis
enira quiddara ejusdem Philonis commeraorein, ar- « inaledictum, sicut scriptum est: Maledicitis oro-
cam diluvii secundum ralionera buraani corporis fa-• - « nis qui pendet in ligno (Gal. m, 13); > et Domi-
bricatam volens inielligi, tanquam meuibralim omniaL iius in Evangelio conlesiatur, loquens ad Judoeos:
pertractabat. Cui sublilissime numeroruro eliaro rc- < Si crederelis Moysi, crederetis forsitan el mibi:
gulas consulenli, congruenter occurrebant omniai < de me enim scripsit (Joan. v, 46). » Quse verba
quseadhuc inlelligenduin Cliristura nihil iinpe.Iirent; Domini, in libris contra Fausliim cuiii exponeret
quoniam in cerpore humano eliain ille humani ge- beatus Augtistinus (lib. xvi, c. 22,25), « Ego, inquit,
neris Salvator apparuit; nec laroeii cogerent, quia; et qui mecum aliquanto attentius cogitant evangeli-
corpus humanuro eslutique et hominum caeterorum. cam illam Dominicamque seulentiam, qua non ait:
At ubi veniuih est ad ostium quod in arcae latere fa- Ille.enim et de me scripsit, ut et alia quse ad Cliri-
ctum est, omnis bumani ingcnii conjcctura defecit. stum non pertinent scripsisse crederetur; sed ait:
Ul tainen aliquid diccret, inferioris corporis parles « De nie enim ille scripsit; » omnem scripturoe il-
qua uriua et firous egerumur, illo ostio significari lius intenlionein non nisi ad intelligendam Cbristi
ausus est credere, ausus est et dicere, ausus et scri- gratiam pertinere cognoscimus. » Ut omnia illa ne-
bere. Non mirum si oslio non invento sic erravit. quaquam rectum habeant intellectnm, nisi ad ejus
Quod si ad Christum transisset, ablato velaniine dispensationem qua generi huniano consulitur, pro-
sacraraenta Ecclesiae manantia ex latere hominis _n plietata referantur. Non ergo nobis erubescenda est
itlius invenisset. > igiioiiiiiiia crucis Chrisli, quam contra omnia hu-
XX.V.H;vc de duobus pseudochristis Judaeoruin, maiia opprobria, in eminenliori corporis parte, id"
et non doctoribus sed deceptoribus eorum di.vimus, esl, in fronte gestamus: sed pie et sollicite, auxi-
qui verum Chrislum Doininum et Salvalorem no- lianle Dei gratia invesliganduni, quomodo bse6juxta
strum tanlo oiiio abominanlur, tantis raaledictis et auciorilalem Scripturae sanctse, et Sensumcatbolico-
blaspheraiis insequunlur, ut ea aures fidelinm ferre ru::i Patrum sana intelligenlia accipienda sint, qua
non possint. Sed antequam de caeteris venenatis et illis confusio et nobis aediffcatioaccrescat.
eorum conviciis meraoremus, primum necessariura XXVII. Qiiod ut diligentius et evidentius fiat, in-
videtur, non solum ad eortim rabiem confulaiidam, termissa paululum beati Hieronymi editione, qui
sed eliam ad veritatera nostrou fidei confirmandam, hunc locuro non ad vermim sed ad sensuin inter-
ut illud quod in ignominiam Doniini Salvatoris, et pretalus est- ipsa verba, sicut in Hebrseo posita
omnitim fideliuroejus, el majores eoruni, et isti ipsi suni, et ipse ordo verbomm, sicut ea in expositione
usque hodie insanienles objiciunt proponamus: et Epistolae ad Galalas ex translatioue Theodoiionis ex-
quam manifesle ad condeihnalionem eorum impieta- pressit, ponenda videntur. Ita namcrae ibi tegitur:
159 AMULONISEPISC. LUGD. 160
< Et quia erit in viro peccatum judiciura mortis, et A « et potestatero habco iteruni sumendi eam. Nemo
morietur, et suspendes eum in ligno. Non dormiet < tollit eam a me, sed ego pono eam, et iterum
morticinum ejus super lignum, quia sepultura se- < sumo eam (Joan. x, 18). > Et in Psalmo ait: < Fa~
pelies eum in die ipso: quia malediclio Dei esl sus- < clus sum sicut bomo sine adjutorio, inter mortuos
pensus, et non contamiriabit terram tuam, quam « liber (Psat. txxxvn, 5).» Et iterum: « Ego dormivi
Dominus Deustuus dabit tibi hsereditare. > Ubi au- « (Psal. III, 6); > id est, non mihi insultent, quasi
tem interpres iste posuit < non dormiet, » alii violentia eorum occisus sim. Ego dormivi : ego
posuerunt <non pernoctabit, > sive < non commo- mea sponte, mea potestale, quando volui montnus
rabitur, > aut < non permanebit. » Et ubi iste po- sum. Ita mirabiliter et morientis polestas est com-
suit, < morlicintiin ejus, >cseteri transtulerunt < ca- mendala, et persequenlium saevitianon est excusata.
daver ejus, » sive < corpus ejus. » Aperle igitur et Sequitur Scriptura, dicens : « Non dormiet mortici-
mirabiliter in his verbis, per similitudinem crucis « numejussuperlignum; quia sepultura sepelies eum
patibulo damnatorum, Domini Jesu Christi passio, < in die ipsa. > Qua sentenlia in verbo dormitionis,
qui pro peccatis nostris cum iniquis sive sceleratis somnus evigilaturi, id est resurreciuri expriniitur:
reputatus est, propbetatur: et quod in illo de iHo sicul ipse de Lazaro ait: < Lazarus amicus nosler
futurum erat, tanquam vere futurum conlirmatur,. B « dormit; sed vado, ut a somno excitem eum(Joan.
et commendatur, cum dicitur : < Et quia erit in vi- t xi, 11): > etde filia archisynagogi, quam suscita-
rum peccatum judicium mortis, et morietur: et sus- turus erat: < Non est mortua puella, sed dormit
pendes eum in ligno, > etc, quod totura non ambi- < (Luc. vin, 52): > et de ipso inimici in Psalmo di-
genlis sed prophetantis modoponitur. Cum ergo di- cunt: < Qui dormivit, non adjiciet ut resurgat (Psat.
cit: < Et quia erit in viro pcccalum, > quid est in- XL,9)? > Per morticinum autem vera mors ejus
telligendum? Non utique suum; quia (ut alius pro- ostenditur; quia utique corpus exanime, a morle
phela testatur ) iniquitalem non fecit: rieque dolus morticinum appellatur: sicut et cadaver dicilur a
fuit in ore ejus, sed omnium noslrum; sicut idem cadendo, eo quod per mortem cadat in terram;
propheta dicit: < Omnes nos quasi oves erravimus: non solum quando in terra resolvitur (secundum
< unusquisque in viam declinavit: et Dominus posuit quod Adse diclum est: < Pulvis es, et in pulverem
< in eo iniquitatem omniuiu noslrum (Isa. LUI,6).» « reverteris (Gen. m,19) : >el Ecclesiastes ait:.« Et
Et beatus apostolus Petrus: < Qui peccala (inquit) « reverlatur pulvis in terram suam unde'erat (Eccle.
< nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum « xn, 7); > sed etiam quiajam mortuumterra reputa-
«(/ Petr. n, 24).» Undeet recle sequitur: «Judicium tur, et terrse traditur: unde et Dominus de seipso
< mortis: > utique nostrae, quae ab inilio peccato C ait: « Nisi granum frumenti cadens in terram mor-
debetur, et peccanti homini, Deo judicanle inflicta < tuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mor-
est, cum ait; < Quacunquedie comederis ex eo, > id < tuumfuerit, mullumfructum affert (/oan. xn, 24). >
est, ex ligno vetito, <morte morieris (Gen.u, 17). » XXIX. In quo igitur mysterio et in lege proe-
Unde et Apostolus dicit: < Per unum honiinem pec- ceptum est, et in Evangelio (sicut legimus) divino
< catum intravit in mundtim, et per peccatum nutu a persecutoribus expletum, ut hojus viri mor-
< mors : et ita in omnes homines pertransiit ticinum, sive cadaver, sive corpus non dorrairet,
« (fiom.v, 12).» nec pernoctaret, sive commoraretur et pernianerel
XXVIII. Suscepit itaque in se iste vir et pecca- super lignum ? Ita enim scriptura esl (Joan. xix,51)
tura omnium nostrum, et judicium mortis nostrae. quod < Judsei, ut non remanerent in cruce corpora,
Et subjungit de eo Scriptura, dicens: « Et morie- < rogaverunt Pilalum ut frangerentureorum crura; >
tur, et suspendes eum in ligno. > Ubi mirandum id est, Domini, et lalronum qui crucifixi siint cum
valde, quomodoprius dictum sit < morietur: >et po- eo, < et tollerenlur. » Ubi quidem altitudo secreti
stea « suspendes eum in ligno; > cum manifeste nimia est: sive enim ut illis corpus ejus deponere
Dominus noster prius in ligno suspensus sit mani- .y. ac sepelire festinantibus, tria magna mysteria quae
bus infidelium: et postmodum consummala omni adhuc Christi passionibus deerant (id est, aperlio
passione, quando voluit, inclinato capite cmiserit lateris ejus per lanceam militis, et ex eadera aper-
spirilura. Sed nimirum hoc nimis divine dictum est, tione einanatio aquaeet- sanguinis, et ossiura ejus,
ut postquam ait lex < erit in viro peccatum ju- quia jam mortuus inventus est, integra conservatio)
dicium mortis, > continuo subjungeret « et morie- implerenlur. Haecenim omnia grandiler et magni-
tur, >et adderet « et suspendes eum in ligno: > fice ex occasione accelerandae sepulturae ejus im
ut videlicet prlus demonstraret illius potestatem, plela, commendat Evangelista, dicens (vers. 32,33,
deinde eorum ostenderet crudelitatem; dum eum 34, 55,36, 37): < Venerunt ergo mililes : et primi
qui nulla humana violentia, nullo supplicio vel cru- t quidem fregerunt crura, et allerius qui crucifi-
ciatu cogente, sed sua sponte, sua potestate est < xus est cum eo. Ad Jesura autem cum venissent,
mortuus, ipsi quantum in illis fuit suspendentes < ut viderunt eum j'am morluum, non fregerunt
in ligno interemerunt. De hac enim potestate mortis < ejus crura : sed unus militum, lancea latus ejus
suae iste vir et Dominusin Evangelio lestalur, di- < aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Et
cens:« Potestatem habeo ponendi animam raeara; , < tjui vidit, testimooium perhibuit: et verum est
161 LIB. CONTRAJUD^EOS. 168
j ratus est, eliam et in Psalmo canitur : t Hsecest dies
< testimonium ejus: et ille scit quia vera dicit, ut A
< el vos credatis. Facta sunt enira haecut Scriptura « quam fecil Dominus : exsultemus et lsetemur in
< implerelur: < Osnon comminuetis ex eo. > Et rur- « ea. 0 Domine, salvum me fac: o Domine, bene
t sum alia Scriptura dicit : Videbunl in quem trans- « prosperare. Benedictus qui venit in nomine Do-
« fixerunt. > Videlicet ut per lateris apertionem, t mini (Psal. cxvn, 24, 25,26). > Et in alio psalmo
panderetur nobis ostium quo intraremus ad vitam, Spiritus sanctus eisdem Judseisdicil: « Hodie si vo-
et incorporaremur Christo per aquam baptismatis, t cem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra
et sanguinem redemptionis. « (Psa/. xciv, 8), > etc. Donec ergo islud lempus
XXX. Et quia de agno qui immolabatur' in pa- acceplabile est, et dies salutis, quam nobis ille in-
scha lex praecipit: < Os non comminuetis ex eo stituit qui pro onraium salute mortuus est, et resur-
< (Exod. XII, 46), » agnoscamus hunc esse verum rexit, hortatur eos Iex ut sceleris sui pcenilentiam
Aguum Dei qui lollit peccata mundi. De quo et aganl; sivc, scelus quod in eo admiserunt tegere
beatus Apostolus testatur: « Etenim pascha nostrum non morenlur: ul merito et ipsi audiant: < Beati
« immolatus est Christus (7 Cor. v, 7). » Sive quia < quorum remissae snnt iniquitates, et quorum tecta
Parasceve, id est, sexta feria passus est Dominus: t suntpeccata. Beatus vir cui non imputavit Domi-
et oporlebat in eo mysterium sabbali, quod ab exor- B I t nus peccatum (Psal. xxxi, 1): » Et mortem Chri-
dio mundi fuerat coramendatum iropleri, lex se- sli pretiosam, quam ostenlui et irrisioni habent, ho-
pulturam ejus vespere ejusdem Parasceve accelerari norare festinent. Quia si tota hac die, id est, loto
jussit; ut consumraato passionis sacramenlo, sab- isto tempore salutari, quandiu prsesens vita agitur,
bato quiesceret in sepulcro : et prima sabbati luce- hoc implere neglexerint, superveniet.eis nox morlis,
scente resurgeret, sicut in Psalmo anle proedixerat: nox daronationis et tenebrarum aeternarum : et ille
« Exsurgam diluculo (Psal. LVI,9 ; cvn, 5.) » Unde qui pro omnium salule in ligno suspensus est, per-
et vicesimus primus psalmus, qui de passione et noctabit, et perraanebit apud eos super lignum;
resurreclionis gloria scriptus est, praetitulatur : Pro quia irrisionem et subsannationem passioriis ejus,
assuinptione matulina : vel (sicut in Hebraico) pro quam toto vitae suae tempore tenuerunt, post mor-
cervo matutino : et ut ita in se omnino impletum tem emendare non poterunt, dicenle Scriptura:
esse'ostenderet, quod in exordio mundi fuerat prae- t Mortuo homine impio nulla erit ullra spes (Prov.
signatum; ubi Deus posLomnia opera sua quaefece- xi, 7). > De hac enim die, et de hac nocte ipse Do-
rat bona valde, mystice in sabbalo requievisse nar- minus in Evangelio dicit: < Quandiu in mundosum,
ratur : .ut Dominumet Regem nostrum ante saecula, < lux sum mtindi^ Venit nox quando nemo polest
postquam operatus est salutero nostram in medio C * < operari (Joan. ix, 5,4). >
lerrae.et dixil ad Patrem : « Ego te clarificavi super XXXU. Habent etiam nunc Judsei noctem infide-
« terram: opusconsummavi quod dedisti mihi ut fa- litatis et caecilalis horrendam, quaro eis Dominus
« ciam (Joan. xvn, 4); > eodem die requieturum per prophetam comminatus est, dicens : < Excaeca
oslenderel in sepulcro: et sic post laborem passio- < cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos
nis, per virtutem resurrectionis intraret in requiera < ejus claude: ne forte videat oculis, et auribus audial,
suam, de qua ei Psalroisla dicit: « Surge, Doroine, t et corde intelligat, et convertatur, et sanem eum
« in requiem tuam (Psal. cxxxi, 8): » quatenus sa- t (fsa.vi, 10). i Aderat autem eis adhuc dies, quando
cratissimum triduum passionis , ct sepuiturae, et Dominus apud eos pro totius mundi salute passus
resurrectionis ejus, quod praevidebal, et praeordina- esl,etresurrexit: et per quadraginta dies postea di-
bat spiritus legislatoris, inviolabile permaneret. scipulorum ftdem, quos utique ex ipsis elegerat,
XXXI. Quantum vero ad populum illum infidelem confirroavit : et die quadragesimo ipsis videnlibus
et interfeciorem Chrisli atlinel, bene illi Iex dicit ascendit in ccelum: et misso Spirilu sancto ccepe-
(Deut. xxi, 25): « Non pernoctabit,sive permanebit, runt priraum apud eos praedicare sancti apostoli, ita
cadaver ejus super lignum, quia sepultura scpelies ut una die ad eorum praedicationemetmiracula, cre-
eum in die ipsa : > ut videlicet ignominiam passio- "-* derent tria roillia, et alia die quinque millia; et post-
nis et mortis Christi, quam significat cadaver sus- modura innumera miUia et in Judaea, et in caeleris
pensum in ligno, non irrideant, non subsannent, regionibus. Cum autem caeteri indurarentur, et non
tanquam ante oculos suos crucifixum Dei Filium crederent, repellentes verbum Dei, et indignos se
despicientes, et ostentui babentes: sed feslinent judicantes aeternsevitse, transierunt aposloli ad gen-
sepelire, id est, mortem ejus, quam pro omnium tes, ut impleretur quod ante fuerat prophetatura:
salute suscepit, honorare (quia sepultura honor est < Posui te in lucem gentibus, ut sis in salutem
roorlui); et hoc cito, et intra ipsam diem implere < usque ad exlremum terrse (Isa. XLIX,6); i et illi
festinent : id est, in hoc lempore redemptionis et remauserunt in nocte infelicitatis et csecitatis suse.
salutis, quo Agnus Dei pro peccatis nostris immola- Omnes ergo quicunque ex eis passionem Domini,
tus est, et in omnibus dicitur: t In lempore placito ad apostolorum praedicalionem et magnalia credide-
t exaudivi le, et iu die salulis auxiliatus sum lui runt, suspensum in ligno (juxta legis vaticiniuro)
t (Isa. XLIX,8). > De quo die adventus Salvatoris, eodem sepelierunt die, quia preliosam mortem Chri-
et salulis ac redcinptionis, quain sua passione ope- sli, dum adhuc eis luceret Dei gratia, religiosa me-
103 AMULONISEPISC. LUGD. 164
moria honoraverunt; nara et defunctorum sepulcra JA * sum, quem unxisti, Herodes et Ponlius Pilatus
roemorias appellamus. Coeterisvero borrguda, nocte « cum gentibus el populis Judaeorura, facere quse
oppressis, et venerabilem Christi passioncm usque < rnanus tua et consilium decreverunl fieri. > (Act.
bodie irridentibus, permanet et peruoctat suspensus iv, v. 2 et seqq.) Sic Deus Paler huic viro maledi-
in (igno, cui honorificam memoriara exhibere no- xit, cum eum pro nostra salule, nostrae maledi-
lunt. Ne ergo hoc lanlum malum incurrerenl, dura clioni, nostroe morti tradidit, sicut ipse testalur,
adhuc lempus dabatur, dum occasio salulis aderat, dicens : < Propter scelus populi mei percussi eum
horlabatur eos lex per figuram, dicens: t Nan per- « (Isa. LIII,8), > et in Zacharia prophela ipsam vim
< noclabit cadaver ejus super lignum; quia sepul- passionis frameam appellans, dicil : < Framea
< tura sepelies eum in die ipsa. » (Deut. xxi, 23 :) « suscitare super pastorem meuro, et super virum
Unde et Dominuseisdem Judejs dicebat : < Adhuc « cohoerenlera mihi, d cit Dominus. Percute pa-
< modicuro lumen in vobis est; ainbiilale dum iu- « storem, » etc. (Zach. XIII,7.) Unde et Isaias ail;
« cem habetis, ne lenebrae vos comprehendant. Et t El Doroiuus voluit conterere eum in infiritiitate
« qui ambulat in tenebris, nescit quo eat. Dum lu- t (Isa. LIH,10). > ElAposlolus tanlamDei bonitalera
« cem habelis, credite in lucem, ut fiUilticis sitis. nobis altenlissime coromeudans : t Qui proprio,
< (Joan. xit, 55, 36). > I « inquit, Filio suo non pepercit, sed pro omnibus
B
XXXUI. Cum autera jussisset lex ut non perma- < traditlit illum (Rom. vm, 52). >
neret suspensus in ligno, sed eadem sepelirelur die, XXXIV. Quia ergo tanta Dei benigniiate vir isle
subjunxit causam unde illi isla honorificenlia debe- noslrae malediclioni sponle succubuil, el cum sce-
retur, dicens : Quia maleiictio Dei est suspensus: leratis reputalus est, praecepit lex ejus passionem
qtiod nihil est aliud nisi, < Maledictus a Deo, pia memoria honorari. Neque enim de simplici se-
< (Deut. xxi, 25), > sicut et alii inlerpretes transtule- pultura illius tam absurde praecip-ret Spiritus san-
runt. Proplerea ergo hujiis viri sttspcnsi passio et clus, ut eam ab ipsis qui eum crucifixerunl juberet
mors religiosa memoria bonorari debet, quia male- praeparari, quando iUc qui hoc fccit, id est, Joseph
diclio Dei est suspensus, id cst, no;i ipsius culpa, ab Arimathia, teste Evangclio, « non consenserat
non sua violentia, non suis pravis consiliis Judoei in « consilio et aclibus eorum (Luc. XXIII,51). > Ad-
Dominum Jesum Christum hoc efficere potuorunt; jungit lex, quanla pollntio et contaniiiiaiio Judoeos
sed Dei consilio, et prsescicntia perroissi sunt. Hic conseculura esset, qui hunc honoreoi Domiuo dare
enim nostrae maledictioni voluit subjaccre, ut nos nolucruiit el nolunt, dicens : « El non coniaroinabis
benediclionis illius possemus esse particip.es. Malc- t terram luam, quam Doiuinus Dcus tuus dahit tibi
dictio enim noslra doplex, est, videlicet in eulpa, ct C < in hoereditate (Oeuf.-xxi, 23). > Ipsi sunt enim
in pcena. In culpa, sicut scr,ipi.umest : t Maledictus lerra, quam aliquando Dominus Deus dederai illis,
< qui non peraianet in verbis legis bujus, ul faciat ul essent ei populus haereditarius. sicut Mojses ad
< ea (Deut. xxvu, 26). » ln pceua, sicut ab initio eos dicil: « Vos elegit Domiousde cunctis geniibus,
prirao homini dictum est : « Qtiacuiiquc enim cUe « ul haberet populuin hseredilarium (Deut. IV,20). »
« comederis cx eo, morte morieiis (Gen. n, 17). > Ipsi sunt terra cui claroabat Jereroias : « Terra,
Qtise maledictio ex illo homitie in liunianum geous « terra, terra, audi sermoiiem Domini (Jerem. xxu,
descendil. Et quoniaro ille utroimWOmaled.iclioBem 29), > et de qua in psalmo dicitur : < Et aditlte-
meruit, id est culpae,quia transgressus est prseoo- i rata est terra in sanguiuibus, et coinquinali sunt
plum Dom.ini; et poenae,qnia addictus est morti: t in operibus suis, » sive (tit nos consuele canta-
ideo et onines hoinines utraque malcdictio obligavit. mus): « Interfecta est lerra insanguinibus, et centa-
Sed veuit verus Salvalor, Douiitras noster Jesus « minala est in operibus eorum (Psal. cv, 58, 59). »
Chrislus, solus sine malediclione culpae; quia pec- Debuerant itaque honorem fidei exhibere Doroino
calum non fecit, nec invenlus est dolus in ore ejus. Salvalori, pro salute roundi in ligno crucis passo et
Suscepil indebite maledictionem pcenoenostrae, et mortuo, ut niererenltir audire ctiin sauctis aposlo-
malediclionem mortis nostrae, ut nos ab utraque • lis et coeierisqui ex eodem populo credidcrunt. per
malediclioneeriperet: passus pro nobis, non pro se : Malachiam prophetara : « Et bealos vos dicent
non habens culpam, et suslinens pcenaro, ut et cul- t omnes gentes : eritis quippe vos terra desiderabilis.
paro solvat el pcetiani. Hoc Dcusanle conslitiuionem (Matac. in, 12). » Sed quia contempseruiit, et con-
mundi inisericorditer pro nostra salu,le disposuil, temnunt, et usque hodie furibuiuio aniroo et trucu-
hoc per prophelas suos ante praedixit, hoc in novis-. lenlo vullu hoec legunt, detestanles eum de quo
sirois diebus, sicut pragdicium fuerat, periecit, te- scripta sant, contaniinaveriint et poll eruiit lerram
stante beato Petro apostolo de Pomino. nosiro Jestt suam, et non possident benedictioncmreproroissam,
Christo, et dicenle ad Judseos : « Hun,cdefiniio con- sed quolidie eis dicitur per Ezechielein prophelam;
« silio el prsescientia Dei traditum,, per manus ini- « Tu es terra immunda, et non coinpliita (Ezech.
< quorum aflligenles interemistis (Acl. u, 25). > Et XX.II, 24);» etperlsaiam : < Manusvestroesanguine
rtirsum aposlolis et universa Ecclesia orantibus et plense siint, > Et iterum : < Manus euim vesir.c
tiicentibus ad Deum.: « Coovenerunt enim vere in t pollutse sunt sanguine, et digiti vestri iniquitate
t hac civitate adversus sanctuiu pueruui. luuin Je- « (Isa. i, 15 ; LIX,3). » Videlicet quia clamaveruiit,
165 LIB. CONTRAJUDJEOS. 166
dicentes : f Sanguis ejus super nos et super filios A Itieus posuK III eo miquitatem omnium nostrum.
t noslros (Matth. xxvn, 25). > IRecte itaque dicit Scriplura de illo : Quando pecca-
XXXV. Hanc contaminationem et pollutionem ter- verit > homo quod morte plectendum est; qtiia ad
rae suse, id est semetipsis timere debuerant, et non teorpus hujus hoiiiinis peninenl omnes qui pecca-
illam quae nulla est, quasi terra habitationis eorum verunt
i : et ob hoc juste morle pL<ctendierant, nisi
pollueretur cadaveribus in cruce suspensorum, nisi (ejus morte indebita rediroerenlur, dicenlis : < 0
eadem die sepelirentur. Quod omiiino bealus David < mors, ero raors tua (Ose. xm, 14). » Juxta quem
rex et propheta non timuit, qui ob placandam iram seusuras in visioue Nalban prophetse, ubi ex semine
Dei seplem viros de domo Saul Gabaonitis tradidil David I ejus promittilur adventus, eliam iUud recte
criicifigendos : ei ab initio messiouis hordei, donec iintelligitur quod de ipso Deus ait: « Qui si inique
omnes segetes meterentur, et stillarel super cos plu- «< aliijuid gesserit, arguam euro in virga virorum, et
via de coelo, sie eos dimisit, nec ullum eorum sepe- «< in plagis filiorum hominuiii; misericordiam aulero
liri fecil. Ubi si responderint, istos in terra habita- < meain non auferam ab eo (II Rcg. vn, 14) : >
tionis Gabaonitarum, qui non erant de filiis Israel, quia( utique membra sunt ejus, el ad ipsius perti-
fuisse crucifixos, et propterea sicdimissos; legant nent • unitatem, qui quandiu morlatiler vivunt, sine
in eodem libro Samttelis, non in Gabaon, sed in B peccato I esse non possunt; et ideo aliquid inique
Gabaa Benjamin hoc gestum esse, dicentibus ipsis £agunt, beato Joanne apostolo testanta, qui ait:
Gabaonilis ad David : « Et crucifigamus eos in Ga- < ' Omnis qui facit peccatuin, el iniquitalem facit et
t baa Sauli.s,quondam electiDomini (II Reg. xxi, 6). > < peccatum est iniquilas (/ Joan. m, 4). » El ite-:
Si autem dixerint liuiuisse David ue iram Dei rum l ex persona omnium: t Si dixerimus quia pec-
incurreret; si serael damnatos et diviuseullioni de- < catuui non habemus, nos ipsos sedueimus, et ve^
putatos sepelire prsesuropsisset, legat quia postmo- < ritasin nobisnop esl. » Istos ergo arguit Deus in
duni, cuiii ei nuotiatum fuisset quod concubiua Saul, ^virga viroruin, et in plagis filiorura hcuninuiu ; tem-
substrato sibi super lapidera cilicio, eos per diem et poraliter
I eos corripiens et emeudans, quiia,,ut scri-
noclera a feris et avibus tam longo teinpore custo- pluraI esl, < Flagellat orauein filium quero recipit
disset, non solum reprehendit, sed eiiain tanlaepie- (Hebr.
( xn, 6); » niisericordiaro aqtem suam non au-
tatis imilalor et supergressor, atlulit ossa Saul et ferti ab eo, in qiio, et per quera illis miseretur: et
(
Jonalhae lilii ejus de Jabes Gaiaad : et jussil colligi eliam aliquando ulciscitur, Psalroista dice.ute de ta-
ossaistorum septemquicrucilixi fuerant: siroulque libus 1 : < Deus, tu propitius fuisti eis,,.et ulcisceus in
non ai oniinando, sed pie honorando condidit iu se- omnes( adinveutiones eoriini (Psat. xcvui, 8). •
pulcro Cis, palris Saul. Nec ob tioc Deura offendit, 0 Nam
^ iu illo q.ui caput ipsorum est, sicutimlla potuit.
sed insuper Scriptura dicil : t Fecerunlqje omnia < esse iniquitas, ita nulla flagellu correplionis aul pur-
t quae prseceperat rex. El repropitialus est Doroinus gationis
i suae, secl taciluioii.iodosulutis nostraa.
< terrae post hsec (// Reg. xxi, 14). > Non ergo ista XXXV'11,, Docet idero beatus ll.eiouyiiius, quod in
bealus David inetuebat, quia in illo legis capilulo eo < loco, ubi juxta Theodotiouera posituru est, quia
non alkujus abominandi bominis supplicium, sed maiedielioI Dei suspensus, possit in Hebraico legi
Salvatoris mysterium inlelligeual. Aut si isti tam < quia injtiria Dei suspensus, aut certe, quia conluuie-
religiose, ut pulant, terram suam a polluiione ser- liose' Deus suspensus esl. Quod utique ad. ooufunden-
vaveruui, qtiiJ causae est quodper lot soecula eos dam ' Judseoruinimpieiatemmullum valet,quiaperhajc
tanquam iinmuudqs evomuit ? 'manilesteostenditurquqd Imjus viri injustasuspensio,
XXXVI. Nulluiu iere esl in Scripturis prophe- iinjuria DeiPatris sit, qtu; in proprio Filio kihonoratur
ticis lauj praeclaruro teslimouitira ubi sic evidenter etcoiitemnilur
< sicutipse FUiusin Evangelio.coiifirmat,
et niociuspassiouis Chrisii in ligno Grucis, et veri- dicens:
< «.Qui non hpnorificat Filium, no.n konoiilicat
tas rooiiis ejus exprtuiatur. Unde et sancius Aposto- t Patrem qui misil illuin [Joan. v, 23); i el alio
lus, iioo erubesceus tesiiiiioiiiuiii Ctnisti, ad com- loco
1 : « Qui me od.it, et Palreroineuro odit (Joan. xv,
roeiiUaiiciaiiiveritatein et graliam passionis ejus, i25); » et ilerum : < Qui spernit me, spernil euiri
istud potissiiutim quod in lilleris suis panerel elegit. «• qui misit ine (Luc. x, 16). », Nec soium ejus sus-
Nainet illud quod juxta beali Hierouymi editionem pensio ] injuria Dei cst; sed eliam ipse vir suspensus,
iu hujus capiluii exordio legitur : < Quando pecca- ievidenter Deus est, qui contumeliose Deus suspen->
< verit homo quod morte plectendum est (Deut. xxi, : est. Quod Apostolus eisdera peue vcrbis coiilii-
sus
< 2a); i ita et ad medialorem Dei et horainum, mat, i dicens: «.Si enim cognovissent, nunquaift Do-
horoiuem Chrisluin Jesum fideliter referendum est, « miutuu glprise crucifixissent (II Cor. u, 8)1.» Vide-
sicut et illud, ubi^ipse ex persona corporis sui loquj- licet
1 quia queiu coromunis tauutin nalurse hominem
tur in Psalmo : < Verba delictorum meorum et i virum iropii crucifixores pulabant, idem ipso et
(Psal. xxi, 2); » et iterum : <Deus, tu scis insipien- Deus et Dominus glorise occuHus,erat. De hoc capi-
« tiam meam, et deJicta mea a te non stint abscon- tulo, contra Fauslum Manichaaum tractaus beatns
i dita (Psat. LXVHI,6) : > quia effectus particeps Augustinus (lib. xiv, c. 6), sic ait inter cselera :
naturae nostrae, transfiguravit in se vocem,nostram, « Quod autem additura est, < Omnis, »ul dicereiAir
qui suscepit raisericorditer et causam nostram; dom, malediclus oranis qui in ligno pependerit, non sane
167 AMULONISEPISC. LUGD. 168
Moyses minus prsevidit etiam justos in cruce futu- A sum Christum, ut auditoribus suis efficiant irreme-
ros; sed bene prsevidit hsereticos veram mortem Do- diabililer odiosum, nuncupant eum sua lingua Us-
mini negaturos; et ideo volentes ab hoc maledicto sum Hamizri. Quod dicitur Latine, Dissipator JEgy-
Christum sejungere, ut a morlis etiam veritate se- plius. Ita non est satis quod patres] eorum, prsesenti
jungerent. Si enim vera illa mors non erat, nullum ei in carne dicebant: < Nonne bene dicirousnos quia
maledictum Christo crucifixo pependit in ligno, quia < Samaritanus es tu, et daemoniumhabes ? > (Joan.
nec vere crucifixus est. Sed contra longe futuros VIII, 48); et ad Pilatum de iUo : < Hunc invenimus
hsereticos, quam de longe clamat Moyses: < Sine < subvertenlem gentem nostram (Luc. xxm, 2), •
causa tergiversamini, o quibus displicct veritas mor- nisi eum isti, incrementa et alumni hominum pec-
tis Christi. Maledictus omnis qui pendet in ligno: catorum, novis conviciis et maledictis infament, af-
non ille, ait, aut ille; sed omnis omnino. Tunc enim firmantes eum genlis suse dissipatorem jEgyptium :
Chrislus extra maledictuni Adam, si extra illius credo, >propterillum vEgyptiummagum et pseudopro
mortein. Cum vero ex homine et pro homine mor- phetam, qui multos eorum aliquando decepil utperdi-
lem suscepit, ex illo et pro iUo eliam maledictum dit, dequo et in Actitousapostolorum Tribunus ad Pau-
quod morti comilatur, suscipere non dedignatus lumloquilur: <Noimetues vEgyptius.quiante hosdies
est. >Et post aliquanta (cap. vn): < Hoc enim, inquit, B < tumultum concitasti et eduxisli in desertum quatuor
quod asserit prophetia, quia sciebat Christi mortem <niillia virorum sicariorum? >(Acl.xxi, 38.) Culluni,
in cruce pensuram, et futuros bsereticos qui dice- quem ei in loto mundofideles exhibent, vocant cullura
rent: Pependil quidem in ligno, sed specie quadam, Baal,.et religionem Dei alieni, tanquam ipse sit de
non ul vere moreretur. Claraando ergo, malediclus, quo in psalmo prsecipitur : < Non eril in le Deus re-
uiliil aliud clamavit, nisi quia vere mortuus est, < cens, neque adorabis Deum alienum (Psal. LXXX,
sciens mortem hominis peccatoris, quam sine pec- < 10), I Odoremillum gravemet teterrimum, quisolet
cato ipse suscepit, de illo maledicto venientem, sentiri in horis malulinis, in exordio acslivi tempo-
quod dictum est: Si tetigerilis, raorte moriemini. Ad ris, aflirmant de tormenlis infernalibus, quibus ipse
hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo apud inferos lorquealur, eo quod gentem eorum lur-
significaretur non falsam morlem Christum lin- baverit, et totum mundura deceperil, eruclare. Unde
xisse, sed illam veram in ligno passionis suse sus- et populos nalionum, qui ejus susceperunt fidem, in-
pendisse, in quam serpens ille hominera male sua- terpretantes esse Babyloniam, et Regemhujus Baby-
dendo dejecit. Quaro veram mortera nolunt isli con- lonis Christum nostrum inteUigentes, quidquid in il-
spicere, et ideo non sanantur a veneno serpentis, la visione Isaiae, cujus litulus est < Onus Babylonis
sicut in eremo quicunque Ulam attenderent sana- C (Isa. XIII,1), » dicilur de reiaxatione populi Dei ex
bantur. Babyloiiica caplivitate, et de interitu regis- et regni
XXXVIII. Solent quidam etiam Christiani imperiti illius, totum ad suam de hac novissiina caplivitate
dicere aliud esse affigi ligno, aliud in ligno pendere. ereptionera et ad Chrisli, ul ipsi putant, dejectio-
Sicut enim putant solvendam esse istam qusestionem, nera, impiissime transferre conantur, tanquam illis
ut Judam dicant a Moysemaledictum, qui laqueo se propheta promittat, dicens : < Et.eritin dieilla, cum
suspendit : quasi primum noverint utrum ex ligno, <requiem dederit tibi Dominusa labore tuo, et a coii-
an ex lapide se iUe suspenderit. Sed manifesle Apo- t cussione tua, et a servilule dura qua ante servisti,
stolus non sinit aliud inlelligere quam de Christo t suraes parabolam istamcontra regem Babylonis, et
esse prsedictum. Quod vero Judsei non putant eum f dices: Quomodocessavit exactor, quievit tributum ?
in cruce clavis esse coniixum, miranda est eorum <Contrivit Dominus baculum impiorum, virgam do-
csecitas, cum, ut jam 3upra memoravimus , ipsum <minantium, etc. >Et tunc velut ipsi Christo insultenl,
audiant per Zachariam prophelam dicenlem : < Et diceules : < Quomodo cecidisti de ccelo, Lucifer, qui
< aspicient ad me, quem confixerunt (Zach. xn, 10).» t mane oriebaris ? corruisti in terram, qui vulnera-
Et per Malachiam : t Si configit horao Deum, quia f bas gentes ? Qui dicebas in corde tuo : In coelum
n < ascendam
t vos configilis me ? Et me configitis vos gens to- D , super astra Dei -exallabo solium
t ta (Malach. III , 8, 9). » « Et in Salomone, de eo- < meuro (Isa. xiv, 12,15), > etc. Et de illo omnino
dem qui propler nos pauper factus est, cum dives impletum esse confirmant quod sequilur:« Verumla-
esset, scriptum est : t Non facias violentiam pau- <men ad infernum detraheris, in profundum laci. Qui
f peri, quia pauper est; neque conteras egenum in <te viderint, ad te inclinabuntur, teque prospicient.
< porta, quia Dominus judicabit causara ejus, et con- < Nunquid iste est vir qui conlurbavit lerram? etc. >
< figet eos qui confixerunt animam ejus. » (Prov. Et quod posl paululum subjungilur : < Tu autem pro-
xxu, 22, 25.) Isle namque est pauper de quo et alius <jectus es de sepulcro tuo quasi stirps inutilis, pollu-
propheta dicit : < Ecce Rex tuus venit libi, justus < tus, et obvolutus cum his qui interfecti sunt gladio,
< et Salvator, ipse pauper(Zac/i. ix, 9), » etc. Ita «et descenderunt ad fundaraenta laci. Quasi cadaver
ergo suos sibi pseudochristos ipsi finxerunt, ut in- «putridum, non hahebis consortium, neque cura eis
felicem populum vana eorum exspectatione delusum «in sepulturam. Tu eniin terram tuam disperdidisti,
a fide veri Christi averterent. <lu populuin occidisti.»
XXXIX, Undeel eurndem Domiuum noslrum Je- XL. Et dicunt eum a majoribus suis, quando de-
469 LIB. CONTRA JUD.EOS. 170
positus est de ligno, etobrutus in sepulcro, ut om- A J XLI. Adversus igitur tales ventalis hostes, et ra-
nes scirenl mortuuro, ncc resuscitatum, iterum de bidos adversum Cbristum canes, excitemus in no-
sepulcro extractum, et retorta per totam civilatem bis, quantum possumus, zelum Dei, memores illius
tractum, sicque projectum, et propler hoc usque ho- sententiae : < Zelus domus tuoe comedit me (Psal.
die.scpulcrum ejus stare vacuum, et esse squalidum t LXVIII,10); > et iterum : <Tabescere me fecit zelus
lapidibus, et sordibus, quas ipsi projicere soleant, < meus, quia obliti sunt verba tua inimici mei
plenum. Cum hunc locura propheticae lectionis, im- t(Psal. cxvui, 139); > et alio loco : < Nonne qui
pii patres impiorum istorum semper de Nabuchodo- « oderunt te oderam, elsuper inimicos luos tabe-
nosor regeBabylonis, juxta veritatem historise in- « scebam? Perfecto odio oderam illos, inimici facti
tellexerint, sicut bealus Hieronymus in ejusdempro- < sunt mihi (Psal. cxxxvm, 21, 22).» Demusque
phetse commentariis scribit, dicens (in cap. xiv) : operamj ut inter cselera innumera et gravia mala,
« Narrant Hebrseihujusmodi fabulam. Evilmerodach quibus iram Dei meruimus, et assidua ejus flagella
qul, patre suo Nabuchodonosor vivente per seplem jusle sustinemus, istud praecipue nequissimum et de-
annos inter bestias, ante regnaverat, postquam ille testandum blasphemiarum scelus ita coerceatur, aut
restitutus in regnum est, usque ad mortem patris etiam, si fieri potest, divina cooperante misericor-
cum Joachim rege Judse in vinculis fuit. Quo mor- B 1 dia, per disciplinae censuram, per sanctae praedica-
luo, cum rursus in regnum succederet, et non sus- tionis studium corrigatur, ne et clarissimis principi-
ciperetur a principibus, qui metuebant ue viveret bus nostris, et nobis ipsis qui indigni Ecclesiarum
qui credebatur exstinclus, ut fidem patris mortui gubernaculis praesidemus, in gravissimum reatum
faceret, aperuitsepulcrum, et cadaver ejus unco et deputetur. Quia et beatus Hieronymus docet (in cap.
funibus traxit.» Sedisti, ut dictum esl, immanitate i Naum): Sicut ad proprias injurias palientes esse
odii in Christum, et rabie blaspheraandi, talia ex- debemus, ita si aliquem viderimus, in inj*uriam Dei
cogitaverunt, unde Christum Dominum apud audito- ore sacrilego blasphcmantem, iUictenere patientiam
res suos facereut exsecraudum. Contra quos idem non debemus, sed resistere sacrilego, et os blasphe-
ipse Isaias propbeta clamat, dicens : < In die illa A- mum veritalis responsione damnare. Recordantes
< dix Jesse, qui stal in signum populorum, ipsum gen- Pbinees sanclam iracundiam, austeritatem Elioe, ze-
« tes deprecabunlur, et erit sepulcrum ejus glorio- lura Simonis Chanansei, Petri severitatem Ananiam
« sum (Isa. xi, 10). > Manifestissimeostendens nul- et Sapbiram trucidantis; Paulique constantiam, qui
lum aUum esse Christum nisi istum, qui de radice Elimam magum viis Domini resistentem oelernacae-
Jesse processit; qui stat in signum populorum; quem citate damnavit. Non est enim crudelilas pro Deo
nbique gentes hodie deprecantur, cujus sepulcrum 'C pietas. Quod enim mullum dolendum est, et per hos
non, utisti blasphemant, contemptibile et ignomi- inimicos crucis Christi, licentiosa libertate quod vo-
niosura, sedomnino est gloriosum; quia resurreclio- lunt loquentes, et sicut volunt agentes, assidua apud
nis gloria illustratum et, sicut non solum Christia- nosetin diversis ejus regni civitatibus,.quacunque po-
norum, sedetiam Saracenorum populi, et barbarse pulus ille diffususest, animarum damna contingunt,
nationes noverunt, in omni cullu et veueratione ba- dum multi Chrislianorum contra aucloritatem Scri-
bitum. Nam et ubi nos legiraus : Erit sepulcrum pturarura, et decreta sacrorum canonum ita indiffe-
ejus gloriosum, iu Hebraico proprie dicitur : Erit renter eis adhaerent, ut incessanter eorum convi-
requies ejus gloria. Quibus verbis evidenter osten- clu poUuantur, et ipsis serviant tam in domi-
ditur quod mors iUi non, ut infideles putant, fuerit bus, quam in agris. Et cum eis servos Christianos
poena, sed rcquies qua cum voluit requievit. Et re- habere non liceat, babent servientes sibi liberos
quies ista mortis non ei fuit ignominia, sed gloria; Cbristianos : in quibus tantum proficit eorum im-
quia caro ejusnon, ut coeterorum mortaUum, est in pietas juxta quod Apostolus dicit : « Corrumpunt
sepulcro corrupta, sed velocius per resurrectionem . < mores bonos colloquia mala (/ Cor. xv, 33), >ul di-
glorificata, sicut ipse in Psalmo anle prsedixerat, j. cant melius eos sibi prsedicare quam presbyteros no-
juxta Hebraicam translationem :« Propterea lseta- stros, et plerumque mercenarii et mercenariaeipsorum
«tum estcor meum, et exsullavit gloria mea, et ca- cura eis sabbalizent, cum eis die Dominico laborent,
« ro mea habitabit confidenter. Non enim derelin- cum eis quadragesimseabstinentiam violent, et, quod
< ques animam meam in inferno, nec dabis justumi est infelicius, ab eis etiam constuprentur, et ex vino
« luum videre corruptionem (Psal. xv, 9, 10). >i eorum multis modis ab eis eliam ex industria pollulo,
Sed isti nec tantis ac lalibus blasphemiis contenli,, quod indesinenter bibunt et emunt, in plerisque lo-
in tam profundam infelicitalis voraginem devolutii cis parocbiarum nostrarum, quod dictu nefas est, di-
sunt, ut persuasum sit eis et studiose apudeos ob- vina sacrificia celebrentur.'
servetur, quod nuUa eorum oratio apud Deura pos- XLIL Proditum est nobis a quibusdam, qui ex eo-
sit esse accepta, nisi in ea Dominum nostrum Jesumi rum errore ad Christianilatem veniunt, per quos
Ghrislum maledicant, confitentes eum esse impium a etiam caetera eorum mala nobis fideliter exponun-
et filium impii, id est, nescio cujus ethnici, quem no- tur; quodquidam ipsorum, qui in nonnullis civila-
minant PANDERA : a quo dicunt matrem Dominiadul- tibus telonarii illicite constituuntur, soleant in remo -
teratara, ct inde eum in quem nos credimus, nalum. tioribus locis Christianos pauperes et ignaros, pro
PATHOL.CXVI. 6
171 AMULONISEPISC. LUGD. 172
eodem teloneo acriter conStringere, deinde ut Chri-.,A omitto.ximeo divinum judicium, ne illi qui ex hac
sturo negent persuadere, et lunc eos quasi remissius occasione contaminantnr, et depravantur, vel etiam
agentes dimiltere. Nos ipsi veraciter experti sumus, pereunt, meaeincuriaeet reatui ascribantur.
quod illis qui ex eorum perfidia conversi credunt et XLIV. Unde collaboret et suffragetur nobis vestrae
baptizantur, ila malitiose et callide soleant insidiari, sanctitatis unanimitas, ut communi conatu, et voto
ut dicant: Quid mali est si credis in Chrislum ? Hoc ac supplicatione imploremus, ut obtineamus apud
tantum tene, quia similero sibi et aequalem Deus pios principes nostros, ut in regno eorum super hac
non habet. In lantum, sictit beatus Leo de diabolo di- re sanctorum canonum et antiquarum Iegum ubique
cit (serm. 7 in Nativ. Dom.), non desinuntisli mi- instituta servenlur. Quia, quod et nos fldelilerannun-
nistri ejus, deceplionum laqueos ubique praetendere: tiare, et illi Christiana pietale debent accipere, eliam
et ut quoquo modo fidem credentium corrumpant, deistis servis, et tributariis suis, quamvis infidelibus,
inslare. Nara et quosdara eorum dicentes audivimus Regi regum et Domino dominorum reddituri sunt
Deum esse majorem, et Deura minorem, et quia mul- rationem; qualiter eos coercuerinl ab impietale sua,
tisprophetarum testimoniis convincuntur Deum fa- qualiter eos provocaverint ad salutem, qualiter Chri-
teri Dominum Jesum Christum, asserunt eum mino- stianum populum ab eOrum contaminatione et pra-
rem egse Patre, unde et vulgata eorum perfidia Chri- B I vitale munierint, et quam gloriose, nec propler
stum purum hominem putant. Nonnulli vero ex eis annua tributa et exenia stta quaeab illis persolvuntur,
prsefata ratione convicti, in tantum eum a Deo dile- velut pii Ecclesise filii atque rectores, ecclesiastica
ctum dicunt, ut ei nomen suura habere dederit, non statuta neglexerint. Neque enim, quod cum debita
etiara nominis veritatem. Quanlum aulem eorum reverentia dicimus, lalius iinperium, aut eminen-
nefanda societas, et venenatum colloquium profi- tiorem obtinent principatum, quam anliqui illi etpii
ciat adimpietatem, dum i sermo eorum, » dicit Apo- principss, quorum temporibus et illa sinceriter
stolus, < sicut cancer serpit (// Tim. n, 17), » in cuslodiebantur, et ista a Judaeis obsequia siniiliter
uno ab eis miserabiliter et horribililer decepto oiri- pendebantur. Nam etsi aliqui ex servis eorum fisca-
nibus considerare licet. Quod enira nunquam anlea libus, qui utique Christiani sunt, alicui vicino suo
gestum meminimus, seductusest ab eis diaconuspa- in agro ej'us, aut vinea, vel pecore injuriosi et dam-
latinus, nobiliter natus, nobiliter nutrilus et in Ec- hosi existerent, velient eos ulique mundanis legibus
clesiae officiis exercitalus, et apud principem bene coerceri; et illi qui lsesusesset, quidquid lsesionis et
habitus, ita ut eorum diabolicis persuasionibus abs- damni sustinuerat, reformari. Quanto magis hos in-
tractus et illectus, desereret palatium, desereret pa- fideles servos, agrum Doniini Jesu' Christi, quem
triam et parentes, desereret penilus Christianorum "t pretioso sanguine comparavit, id esl, E.cclesiara
regnum : et nunc apud Hispaniam inter Saracenos fidelium frequenter et graviter laedentes , debent
Judaeissocialus, persuasus sit ab impiis Christum regali vigore et ecclesiastico jure probibere atque
Dei Filium hegare, baptismi gratiam profanare, cir- comprimere ? De hoc enim agro, cujus et ipsi cuslo-
cumcisionem carnalem accipere, nomen sibi mutarp, des et cultores sunt positi, non laedendo, Scriptura
ut qui antea Bodo, nunc Eliezer appellelur. Ita ut et proecipit, dicens : « Ne atlingas terminos parvulorura
superstilione el habitu totus Judaeus effectus, quoti- < et agrum puprllorum ne introeas. Propinquus
die in synagogis Satansebarbatus et conjugatus, cum « enim illorum fortis est, et ipse judicabit contra te
cseteris blasphemet Christum et Ecclesiam ejus. < causam ipsorum (Prov: xxm,'10). >
XLIU. Unde et ego aiino praesenti, detestans eo- XLV. Sed quanla in Chrislianis principibus, non
rum impietatem, et Christianum populum qui nobis solum Romanis, sed etiam Francis, el aliarum gen-
in Domino commissus est, ab eorum contagione tium, fuerit conlra impugnatores et blasphematores
removere desiderans, annuntiavi publice, et semel, veritatis, in quibus et ipsi Judaei prsecipue depu-
et itemm, el terlio, ut juxta ecclesiastica statuta tandi sunt, cura, et quantam pro illis vel coercendis,
omnes se ab eorum consortio segregarent, he Chri- _j, vel corrigendis, propter amorem Cfiristi el tulelam
stiani eis servirent, vel incivitate, vel in villis; sed Ecclesiae Dei, exercuerint disciplinam, melius sug-
ipsi sibi cum servis suis paganis necessaria agerent geriraus si de hac re ex sanctorum Patruin dictis, et
et procurarent, neque eorum cibo vel potu aliqiiis eoruro geslis sive edictis breviter aliqua propona-
contaminarelur. El aliqua auslerius jussi, nt inve- mus. Beatus Augustinus in traclatibus Joannis*'evan-
teratum malum funditus eradicarem, cupiens, gelistse (tract. xi), de talibus sic loquitur : Isli etiam
J)omino adjuvante, pii pastoris, et institutoris ac audent dicere, quod persecutionem solent pati a
decessorisnoslri, a viri probati et ortbodoxi, bonum calholicis regibus aul a catholicis principibus. Quam
imilari exemplum : qui pro hujus mali emenda- persecutionein tolerant ? utique alflictionem corporis,
tione, duro adhuc regni bujus aliquantula esset si tamen aliquando vel ipsara passi sunt. Persecutio
tranquillitas, plurimum laboravit, non solum verbis, quamfaciunt, gravior est. Quampatiuntur, secundum
sed eliam scriptis. Sed quia opus ab eo cceptum, corpus est: quam faciunt, secundum illusionem spi-
perturbatione temporum est impeditum; nunc in fitus. Audite et videte in ipsis veteribus factis
quantum Deus facultalem tribuil, si hoc negligenter orania fulurarura rerum signa et indicia. Invenitur
«bciticet Agobardi, qui contra Judoeos ad Ludovicum Pium epistolam direxit. IJ-DIT.
173 LIB. CONTRAJUD-EOS. 174
Sara afflixisseAgar anciiiam. Sara libera est. Poslea- A} pune et crudeliter permittendi sunt. Nam si voluntas
quam superbire ccepit ancilla, afilixit eam graviter mala semper suae permittenda est libertati, quare
Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afllixil ancil- lsraelitoe recusantes el murmurantes, tam duris fla-
lam, et non illam vocat persecutionem Apostolus.* gellisamalo prohibebantur et ad terram promissionis
Ludit servus cum domino, id est, Ismael cum Isaac, compeMebantur? Si voluntas mala semper suaeper-
et persecutionem vocal. Afflictio ista non vocatur mittenda est libertati, quare Paulus non est per-
persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Si ergo missus uti pessima voluntate, qua persequebalur
quando vult Deus concitare potestates adversus hae- Ecclesiam ? sed prostratus est ut excsecaretur ,
reticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores excsecatusest ut mularetur, mulatus ut mitteretur,
Ecclesiae, adversus exsufllalores Cbristi, adversus missns ut qualia fecerai in errore, talia pro verilate
blasphematores baptismi, non mirentur quia Deus pateretur ? Si mala voluntas semper suse permitlenda
concitat ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se est libertati, quare corripiuntur negligentes pas-
Agar, ponat cervicem, quia cum discederel a domina tores, et dicitur eis : « Errantem non revocastis,
sua, occurrit ei angelus, et dixit : Quid est, Agar « perditum non inquisistis ? > (Ezech. xxxiv, 4.) Re-
ancilla Sarse?Quse cum quesla esset de domina, cesserunt quidem a Domino mulli ex discipulis, et
guid audivit ab angelo ? < Reverlere a'd dominam B S arbitrio suo malse atque impiae discessioni permissi
t tuam (Gen.xvi, 9).»Adhocergoaffligitnrutreverla- sunt, caeterisque duodecim qui remanserant respon.
lur. Atque utinam revertatur! Mirantur aulem quia sum est: t Nunquid et vos vullis ire? »(Joan. vi, 68.)
commoventur potestates Christianae adversus dete- Sed tunc primum Ecclesia novello germine pullula-
iitaudos dissipatores Ecclesiae.Non ergo moverentur, bat, nondamque in ea fuerat coropleta illa prophetia :
ctquomodo redderentrationemde imperio suo, Deo ? «Et adorabunt eum omnes reges terrse, omnes gentes
Jntendat charitas vestra quid dicam: quia pertinct « servient illi (Psal. LXXI,11). > Quod ulique quanto
ioc ad reges sseculi Chrislianos, ut temporibus suis magis impletur, tanto majore utitur Ecclesia po-
pacalam velint matrera suam Ecclesiam, unde spi testate ut non solum invitet, sed etiara cogal ad bo-
ritaliter nati sunt. Legimus Danielis visiones et nura. Hoc tunc Dorainus significare volebat, qui
4>esla prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt quamvis haberet magnara potestatem, prius tamen
Beuni. Miratus esl Nabuchodonosor rex laudantes elegit commendare humilitatem. Hoc et in illa con-
Deuui pueros, et circa eos ignem non nocentem : et vivii similitudine satisevidenter ostendit,ubimisit ad
cum admiratus esset, quid ait ? Non vel Judseus, vel invitatos, et venire noluerunt; et ait sermo : « Exi
circumcisus iUe qui statuam suam erexerat, et ad «in plateas et vicos civitatis ; et pauperes, ac de-
eam adorandam omnes coegerat; El ego, inquit, C « biles, etcsecos, et claudos inlroduc huc (Luc. xiv,
propono decretum omnibus tribubus et linguis in 21). » Et ilerum : « Exi in vias et sepes, et compelle
omni terra : t Quicunque dixerint blasphemiam in «intrare, ut impleatur domus mea (Ibid. 23).»De his
< Deum Sidrac, Misac, et Abdenago, in interitum ergo qui prius venerunt dictum est: Inlroduc eos ;
.<erunt, et domus eorum in perditionem (Dan. m, ori dictum est : Compelle. Ita significata simt
<96).»Ecce quomodosaevitrex alienigena, ne blasphe- Ecclesiae primordia adhuc crescentis, ut essenl vires
metur Deus Israel. Si ergo Nabuchodonosor laudavit etiam compellendi : proinde quia oportebat ejus
Deum, et prsedicavit, et gloriam dedit, qui liberavit de jam viribus et magnitudine roborata, etiam compelli
igne tres pueros, et gloriam dedit, ut lale decretum homines ad convivium salutis seternse,postea quam
mitteret per regnum suum: quomodo isti reges mo- dictura est : Factura est quod jussisti, et adhttc est
veantur, quomodo saeviant,qui non tres pueros libe- locus : Exi, inquit, in vias, et sepes, et compelle in-
ratos attendunt de flamma, sed toturo mundum et trare. Qui compellilur, quo non vult cogitur : sed
peipso.s liberatos de gehenna, quando vident Chri- cum intraverit, jam volens pascitur. »
stiiro, a quo iiberati siint, exsufllari in Christianis ? XLVII.HoCzelo religionis accensi, Cbristianissimi
quando audiunt dici Chiistiano : Dic non te esse _. imperatores Theodosius et Valenlinianus, hujusce-
Christianum ? Talia faceie volunt, et saltem talia * modi legem sauxerunt (Append.cod. Theod. lib. vi)
pali nolunt. Nam occidunt animas, affliguntur in i Qttia religiosos populos nullis decet superstitioni-
corpore. , bus depravari; Manichaeos,omnesque hsereticos, vel
XLVI. In his verbis sancti Augustini, si quis putat schismalicos, sive mathematicos, omnemque seclain
tantum contra hsereticos haecfieri debere, recordetur catholicis inimicam, ab ipso aspectu urbium diver-
ex superioribus, Judseospessimos hsereticorum esse; sartim exterminari debere prsecipimus : ne prsesenliae
et si cseteri haeretici bene intelliguntur in Agar an- quidem criminosorum contagione fcedentur. Judaeis
cilla, multo magis infidelis plebs Judaica, de qua quoque, vel paganis, causas agendi vel militandi
Aposlolus intelligendum docet: t Ejice ancillam et liceniiam denegamus. Quibus Christianae legis nolu-
<filiuni ejus : non enim erit haeres filius ancillsecum mus servire personas, ne oecasione dominii, seclam
« filio liberse (Gen. xxi, 10). » Scribit idem beatus venerandse religionis immutent. Omnes igilur per-
Angustinus de hac disciplina Ecclesise, erga talcs sonas erroris infausti jubemus excludi, nisi his
pie exercenda, in quadara epistola ita (Epist. 204) : emendatio matura subveniat. » lidera Augusii ,pio
«Nulloroodo qui diliguntur, lnalocsuoevoluntati im- defensione Christianoe religionis, c.t comprimendis

175 AMULONISEPISC. LUGD. 176
Judseorum, Samaritanorum, haereticorum'et paga-- A i eodem zelo pietatis Judaicam detestans impietatem,
norum impietatibus, ad placandam iram Dei, quami et nefarium judicans, si sacrilegum rilum supersli-
istiusmodi hominum exacerbat insania, tale iterumi tionis suae eis esset licitum in ullo genere hominum
proposuerunl edictum (Novel. c. Th. de Judmis, 1.1): propagare, hujusmodi legero dedit (C. Th., Ne
« Praecipuamimperatoriaemajestatis curam esse per- Christianum, l. i) : t Si quis Judaeorum,Christianura
spicimus verae religionis indaginem : cujus si cul- servum, vel cujuslibet alterius sectae eraerit, et cir-
tuin teneamus, iter prosperitatis humanis rebus; cumciderit, a Judsei ipsius potestate sublatus, in
aperimus. Quod usu longaesetatis experti, ad poste- libertate permaneat. > Nec mirum, haec et hujus-
ros usque perennitatis jure fundare decrevimus modi ad coercendam et refugiendam Judaicam su-
caeremonias sanclitatis ; quas sensibus excsecalos perstitionem religiosos principes coustituisse, ctim
Judseos, Samaritanos, paganos, et caetera haeretico- etiam Julius Paulus jurisconsultus, in quinto Sen-
ruro genera portentorum impugnare cognoscimus. tentiarum suarum libro, antiquam Romani populi
Quamobrera, ne ferales sectae in vitam, in raores super hac re observantiam diligenter expresserit,
nostri saeculi, velut indiscrela confusionelicentius bis verbis (Jul. Paulus, lib. v, tit. 22) : t Cives
evagentur, hoec victura in omne aevum lege sanci- Romani qui se Judaico ritu, vel servos suos cir-
mus neminem Judaeum, neminem Samaritanuni ad B cumcidi paliunlur, bonis ademplis, in insulam per-
honores et dignitates accedere; nulli adrainistratio- petuo relegentur. Medici capile puniantur. > Item
nem palere civilis obsequii, nec defensoris fuiigi dicit: i Judaei, si aliensenalionis comparalos servos
sallem oflicio.Nefas quippe credidimus, ul supernoe circumcidcrini, aut deportanlur, aut capite puniun-
majeslati et Romanis legibus ininiici, sub specie tur. >Hic valde necesse est ul vigilel, non solum
cujuslibet olficii, Chrislianos vel etiam sacerdotes, religiosorum principum nostrorum, sed etiam cun-
sub quacunque occasione injuriis audeant fatigare, ctoruin Domini sacerdotum pia providentia atque
vel legibus nostris aliquos aut condemnare, aut solerlia, quatenus animaemiserorum, id est servo-
adjudicare prsesumant. Nec carcerali prsesint cuslo- rum qui ab eis decepli ct laqueo impioesuperstilio-
dise; ne Christiani, ut fieri assolel, nonnunquam nis obligali teiientur , beneficio talium ac tantarum
obstrusi, cuslodum odiis, alterum carcerem palian- lcgum, et libertali reddantur, et sanctae Ecclesiae
tur, Nullam denuo audeant construere synagogain. per baptismi graliam incorporati, salventur ajudicio
Nam si fecerint, noverint hanc fabricam Ecclesiae gehennse, quod Dominus in Evangelio, istiusmodi
calholicseprofuturam, et quinquaginla pondo auri non solum deceptoribus, sed etiam deceptis terri-
auctores fabricae esse multandos. Ruinas lanlum bilitercorauiinatur, dicens : t Vae vobis, Scribae et
synagogarum suarum permissa licenlia reparandi. C *" < Pharissei, qui circurailis mare et aridam, ut faciatis
Quicunque Judaeusservum seu ingenuum, invitum, < unum proselytuiu, et cum factus fuerit, facilis eum
vel suasione plectenda, ex cultu Christianse religionis t filium gehennse duplo quam vos eslis (Malth. xxm
in nefandam sectam rilumque traduxerit, araissis f 15). > Jovianus, vir forlissimus et religiosissimus,
facultatibus capite puniatur, justissiroaepoenaesan- cum post Juliani Apostatseinlerfectionera , a Romano
guinis destinatus, qui fidem allerius expugnavit cxercilu quem ille suis sacrilegiis profanaverat, ad
perversa doclrina. Quicunque ex his ad honores suscipiendum imperium eligerelur, nolens impiorum
irrepsit, habeatur ut ante conditionis extrerase, ne vi- gerere principatum , publice proclamavit, non se
dearaur hominibus exsecrandis aontumelioso ambitu posse imperare eis, quia esset Chrislianus. Tura
imiiiunit itis beneficiura praestitisse. Quicunque pa- omnes pari eadem voce respondisse perhibentur :
ganus nefarios sacrilicioruin ritus celebrans, qtioli- Et nos Christiani sumus. Nec prius quaro hanc vocera
bet in locofuerit comprehensus, in facultates ejus ct audiret, acquiescere ad imperium voluil. Ila uno
in sanguinem ira noslra consurgat: quo tali hostia eoderoque tcropore et impetalor, et confessor, et
propilietur superni numinis veneranda majestas. male illati exstitit depulsor erroris (Rufinus, Eccl.
Qusecunquein ManicbaeosDeo semper offensos, quae hist., I. xi, cap. 1).
in Eunomianos hsereticaepravitatis auctores ; quaein XLIX. Childebertus, piissimus et Christianissimu.
Montanistas, Pbrygas, Photinianos, Priscillianistas, rex Francorum, ediclum dedit, < ut Judaeisa ccena
Codrogos [Forte, Ascodrogos],Hydrophobas,Borbo- Doinini usque in primum Pascha, per plaleas aut
ritas, Ophitas, antiquis legibus constituta sunl; forum quasi insultationis causa deambulandi licenlia
cessante desidia, celeri exsecutione irapleantur. Haec denegetur. > (Conc. Aurel. in, c. 50; Matisc. i,
insaliabili catholicae religionis honore decrevimus ; c. 14.) Reccaredus, religiosissiraus rex apud Hispa-
'
quaecunctis civilalibus atque provinciis, in omnium niam , totam Gothorum gentem cui prseerat, ab
volumus pervenire notitiam. » Arianse baeresis pravitate ad vcram perduxit fidem,
XLVIIL Haccnon ideo ad memoriam reducimus, ita ut nulluin suo regno mililare permilteret, quj
quasi alicujus hominis sanguinem (quodabsit) fundi in regno Dei hostis existere per hsereticam per-
optemus; sed quanla in Christianis principibus fue- fidiam non limerct. Hujus successor Sisebulus rex
ril religionis cura, quanta in Judoeos et caeteros cunclos Judaeossuo regno subditos ad fidem Christi
impios severilatis censura, siropliciter adnotamus. convertit. Ad quorura priorem bealus papa Grego-
Constantinus, magnus et religiosissimus imperalor, rius gratulationis et exhortalionis epislolam scri-
177 LIB. CONTRA JUDiEOS 178
bens, ita loquitur (S. Greg. ttb. vn Reg., ep. 128):, A scopum Neapolitanum scribens docet (lib. vn Reg.,
t Explere verbis, excellentissime fili, nonvaleo, ep. 35) nibil eis a Cbristianis neque ab ipsis filiis
quantum tuo opere, lua vita delector. Audivimus suis, si Cbristiani cffecti fuerint nisi quod decet, et
quippediebus nostris novivirtutem miraculi, quodper propter Deum convenit exhibendum, neque in do-
excellentiam luam cuncta Gothorum gens ab errore mibus eorura manendum, ita dicens: < Nuntialum
haereseos Arianae, in fidei rectse soliditatem trans- nobis est Basilium Hebroeum fiUis suis Deo propilio
lala est. Exclamare cum propheta libet : < Haec Christianis qusedam mancipia ad hoc velle tantum
< cst immutatio dexteraeExcelsi (Psal. LXXVI, 11). » donalionis jure concedere, ut ei hujus occasionis
Cujus enim vel saxeum pectus, taiilo hoe opere obtentu, dominii solummodo nomine ablalo deser-
cognito, non statim in omnipotentis Dei laudibus viant : et post boc, si ad Ecclesiam confugiendum
aique in tuse excellentia?. amore mollescat? Hsec forte crediderunt, ut fiant Cbristiana, non in liber-
me (fateor) quse per vos acta sunt, ssepe convenien- tale, sed eorum dorainio quibus ante donata sunt,
tibus filiis meis dicere, saepe cum eis pariter ad- vindicentur. lnqua re fralernitatcm vestram decen-
rairari delectat. Hsec me plerumque etiam contra ter convenilvigilare, et si qua filiis suis mancipia
me exciiant, quod piger ego et inutilis tunc inertia donare voluerit, ut cuncla fraudis tollalur occasio,
torpeo, quando pro animarum congregationibus,. B fiant raodis oranibus Christiana, et in dorao ejus non
pro lucro cceleslis patriae reges elaborant. In veslro remaneant. Sedcum res exegeritut eorum debeat uti
igitur opere et nostra exsultalione, libel cum angelis solatiis, hoc illi jubeantur impedire : quod etiara a
exclamare : < Gloria in excelsis Deo, et in terra suis ei filiis decet, et propter Deum convenit exhi-
< pax hominibus bonse voluntatis (Luc. n, 14). > Et beri. >
quia jam idem rex, pro corrigenda eliam Judaeorura LI. Juxla haec exempla et constituta priorum prin-
perfidia, in regno suo cceperat laborare, subjungit cipum, et beatissimi palris atque pontificis mouita,
post pauca bealus Gregorius: < Prseterea indico, quia fideliler et vigilanter, auxiliante Domino, inslare
crevit de vestro opere in laudibus Dei, quod curo debemus; ne fidelium populi impiorum consortiis
veslra excellentia constitulionem quamdam contra et contagiis maculentur et depravenlur. Quia ut
Judaeorumperfidiam dedisset, et hi de quibus pro- talia fideles imperatores et sancti rectores Ecclesiae
lata fuerat, rectitudinem vestrae mentis inflectere constituerent, auctoritatem omnino divinoe legis
pccuniarum summam offerendo molirentur, excel- secuti sunt, et nobis sequendam commendaverunt :
lentia vestra contempsit, et omnipoteritis Dei placere quse bunc populura Judaicum, merito infidelitalis
judicio requirens, auro innocentiam prsetulil. Qua ' et impietatis suse, in omnibus malediclum et dete-
in re mihi David regis factum ad memoriam venil, C standum ostendit, dicens iili per Moysen : «Si audire
cui dum concupita aqua de eisterna Bethleemilica, « nolueris vocein Domini Dei lui, nt custodias et fa-
quae inter hosliles cuneos habebatur, ab obsequen- < cias omnia mandala ejus, venient super te omnes
tibus miUtibus fuisset allala, prolinus dixit: < Absit < maledicliones istae, et apprehendent te. Maledictus
< a me ut sanguinem hominum justorura bibam < eris in civitaie, maledictus in agro: maledictum bor-
< (// Reg. XXIII,16,17). > Quam quiaeffudit, etbibere < reum luum, et malediclse reliquise tuse; maledictus
noluit, scriptum est: <Libavit eam Domino. >Si ergo < fructus venlris tui; malediclus eris ingrediens, et
ab arroato rege, in sacrificium Dei versa est aqua « maledictus egrediens. Mittet Dominus famem super
contempta, pensemus quale sacrificium omnipotenli «te (Deut. XXVIII,15-20), >etc. Quaeomnia nunc in
Deo rex obtulit, qui pro amore illius non aquam, islo infelici populo roanifeste videmus impleta; cum
sed aurura accipere contempsit. Itaque, fili excel- propler iniquitatem suam qua Dei Filium denegavit,
lenlissime, fidenter dicam: Libasli aurum Domino, maledictus exslitil in civitate Jerusalem a'nte capli-
quod contra eum habere noluisti. vilatcm, et maledictus in agro tolius mundi post
L. Idem bealus papa Gregorius, Tlieoderico el captivitatem, et non soluni maledictum esthorreum
Theodeberto, regibus Francorum, et Brunicbildae - cjus, et reliquiae, sed etiam maledictus fruclus ven-
reginae scribens, ne Christiani Judaeis deserviant, tiis ejus, id est filii: sicut ipsi pessimi patres, et
his verbis admonet, dicens (tib. vn Reg., ep. 115) : se et illos maledixerunt, dicentes : « Sanguis ejus
< Mirati sumus quod in regno vestro Judseos Chri- «super nos elsuper filiosnoslros (Matth. xxvn, 25). >
siiana mancipia possidere permillitis. Quid enim Maledictus est hic populus ingrediens naScemlo in
sunl Christiani omnes nisi membra Christi ? quorum hanc vitam, et maledictus egrediens moriendo ex
videlicet membrorum caput cuncti novimus quia ea. MisilDominus super eum famem, quam per Anios
fideliter honoratis. Sed quam diversum sit, excel- prophelam comminatus est, dicens : « Ecce dies
lenlia vestra perpendat, caput honorare, et membra < venient, et miltam famera in terram : non famem
ipsius bostibus calcanda permittere. Atque ideo pe- « panis, nefi sitim aquse, sed audiendi verbuin Do-
timus, ut excellentiae vestrae constitutio de regno « mini. Et circuibunl a mari usque ad mare, et ab
suo htijtis pravitatis mala removeat, ut in hoc vos « aquilone usque adorienlem,quEerentesverbum Do-
amplius dignos cultores oranipotenti Domino de- « mini, et non invenienl (Amos. vm, 11,12). » Vere
monstretis, quod fidelesillius ab inimicis ejus ab- enimnuncquserenles,et roeditantes inlegeetprophe-
solvitis. > Similiter idem papa ad Forlunatum epi- tis, et in toto mundo dispersi, non inveniunt Ver-
179 AMULONISEPISC. LUGD. 180
b11m Domini, id est Dei Filium, Dominum Jesum A 'A verissimas et infirmitates veras. Loquitur Dominus
Chrislum. El cum ejus notitia in universo orbe, ad Aggseumprophctam :<Inlerroga sacerdotes legis,
velut sol roeridianus de ccelestibus refulgeat, illi « dicens : Si tetigerit immundns in anima ex oroni-
tanquam caeci in lenebris palpant, sicuteis in ipsis « bus his, id esl panein , aut vinum, aut oleum, aut
maledictionibus legis dictum est : t Percutiat te t pulmenium, aut omnero cibum, nunquid conla-
< Dominus aroentia, et caecitate, ac furore menlis : « minabilur?El responderunt sacerdotes : Conlami-
« et palpes in meridie, sicut palpare solet csecus in « nabilur. Et ait Dorainus : Sic gens isla, et sic po-
« tenebris : et non dirigas vias tuas (Deut. xxvm, t pulus iste ante faciera meam (Agg. n, 12-15). >
« 28, 29). > Per hanc enim csecilatem, eliam illam Unde et Apostolus confirmat, dicens : t Omnia
maledictionemincurrunt quaeistarum omniuro causa « munda mundis; coinquinatis autem et infidelibus
est, et inter caeteras, ut in Hebraico proprie scri- « nihil est mundum; sed inquinata sunt eorum et
plum est, sic ponitur : t Et erit vita lua suspensa « mens el conscientia (Tit. i, 15); » ut videlicet
< ante te; timebis nocle et die, et non credes vilse iramundorum immundas esse noverimus mensas.
< tuae (Deut. xxvui, 66). > Quaeest enim haec vita- Quomodo enim immundse non erunt mensse,quo-
populi Dei, nisi ille qui in Evangelio loquitur : < Ego rum maledicta sunt horrea et apothecae?
< sum resurrectio et vita (Joan. xi, 25)? » et de quo B LII. Ad islius igitur maledicti et immundi populi
ex omnium persona electorum Jereroias ait: < Spi- consortium atque convictum penilus vitandum, juxta
< ritus oris noslri Christus Dominus captus est in auctoritatem Scriplurarum Veteris ac Novi Testa-
< peccatis noslris : cui diximus : In umbra tua vi- menti, instituunt nos alque constringutit sanctissimi
< vemus in genlibus? » (Thren. iv, 20.) Hanc vitaro et beatissimi palres, et rectores Ecclesiarum Dei,
suam viderunt Judaeiin ligtio crucis suspensam anle suis exemplis et synodalibus decretis; quoe jam
se, etinejus praesenlia dubitantes credere, timue- breviter adnolanda et sacerdotali sttidio in omniiim
runt nocte et die, id est, et quando eis illius maje- notitiam credimus perducenda. Bealus confessor
Stas passionibus occultabatur, et quando miraculis Hilarius, quam attente Judoeorum semper et hae-
declarabalur. Ita dum in istis haesitarent, in illis reticorum devitaverit profana consortia, vita ejus
contemnerent, non crediderunt vitse suse. Quaema- scripta demonstrat : quod ita scilicet hujusmodi
ledictio utique usque hodie in eis permanet; quia hostes Ecclesiae fuerit exsecratus, ut non solum
vitam suaro, quse illis primum fuerat destinata (di- convivium, sed ne salutatio quidem ei exstiterit cum
cente Domino : < Non sum missus nisi ad oves quae his praelereunti communis. Quo facto vir sanctus
« perierunt domus Israel [Matth. xv, 24]) i, dum - illud ulique aposlolicum observabat: t Et ne dixe-
nolunt credere a mortuis resuscitalam (ut ex hac; ^4 < ritis illi ave: qui enim dicit ei ave, communicat
fide vivificentur et possint dicere cum propheta: < operibus suis malignis (// Joan. i, 11). >
« Vivificabitnos post duos dies, in die tertia suscita- LIII. De sancto Ambrosio, exiraio confessore, et
« bit nos [Ose. vi, 3]), * usque hodie quasi in patibuloi tam doctrina quam miraculis insigni, in gestis ejus
suspensam irrident. Unde et in nostra editione re- ita scriptum est (Pautinus in Vila S. Ambr.) : < Iu
cte translalum est: Eterit vila tua quasi suspen- partibus Orientis, in quodam castello a Christianis
dens ante te, videlicet quia ignominia crucis, quae: viris synagoga Judaeorum incendio concremata est;
in Christo a mortuis resurgenle jam praeteriit; apudl propterea quod Judoei insullarent monachis Chri-
istorum impietalem et csecitatem, quasi adhuc per- stianis. Sed de hujusmodi facto comes Orientis ad
riianeat irridetur. Etquia isti, lanquam rarai natura- imperatorem Theodosium relationem direxit. Qua
les, degeneraverunt el fracti sunt a radice patriar- accepta, imperator praeceperat ut synagoga ab
charum, et oleaster gentium insertus est in bonami episcopo resedificaretur. Sed hujus prsecepti tenor
olivam, audiunt adbuc in ipsis maledictionibus : cum ad aures pervenisset venerabilis viri Ambrosii
t Advena qui tecum versatur in terra , ascendett episcopi, direxit ad imperatorem epistolam (lib. n,
« supra le, eritque sublimior: tu autem descendesi j) j epist. 17), quia ipse in tempore excurrere non pote-
« et eris inferior (Deut. xxvm, 45, 44). »Ipse fene- rat : qua illum convenit, ut id quod ab eo statu-
rabit tibi, et tu non fenerabis ei. Ipse erit in caput,, tum fuerat invocaretur, servarique sibi debere ab
et tu eris in caudara. Sicul manifeste videmus, quiai eo audientiam. Qui si dignus non esset qui ab eo
Ecclesia ex genlibus fenerat illi populo pecuniami audirelur, dignus etiam non esset qui pro illo audi-
verbi Dei; illi vero unde fenerent non habenl. Et; retur,-vel cui preces suas aut cui sua vola com-
populus gentium est in capul, habens Dominumi mitteret. Paralum etiam se esse pro lali negotio
Jesuin Christum ; illi vero in caudam, quia a capitei mortem subire, ne dissimulatione sui prsevaricato-
ceciderunt. Quod ulique semper erunt, donec ple- rera faceret imperatorem , qui tam injusta contra
nitudo gentium introeal, et sic orouis Israel fiatt Ecclesiara praecepisset.T^osteavero cum Mediolanum
salvus: omnis videlicet salvandus. Nam istorum quii revertitur, posilo irnperatore in ecclesia, de eadem
nunc sunt, infidelium, juxla quod in illis maledi- causa traclavit in populo. In quo tractatu introduxit
ctionibus scriptum est, augebit Dominus plagas,, Domini personam loquentis imperatori: Ego te ex
plagas magnas et perseverantes, infirmitates pessi- ultimo impcratorem feci; ego libi exercilum ini-
nias el perpetuas, quod alia translatio dicit, plagas> mici tui tradidi; ego tibi copias quas ille adversum
181 LIB. CONTRAJUDJEOS. 18'2
te exercitui suo praeparaverat, dedi; ego inimicum A*ilaicos conslitulio noslra probibuit. Nec cum ullo
tuum in potestatcm tuam fedegi; ego de semine tuo clerico nostro panem comedat, quisquis Judaeorum
super solium regni constitui; ego te triumphare' convivio fuerit inquinatus. i Et in conclusione sta-
sine labore feci. Et tu de me inimicis meis donas tuioruin suorum, confisi de praesentia Domini sicut
triumphos? Cdi descendenti de exedra imperator ipse ait: < Ubi duo vel tres congregati fuerint in
ait: Contra rios pfoposuisti hodie, episcope. At ille < nomine meo, ibi sum «ego in medio . eorinn
respondens ait, non se conlra ipsum, sed prO ipso < (Matth. XVIII,20), i ila sanxerunt:«Quocirca hoec
fuisse locuturii. Tunc imperator : Revera, inquit, quae superna inspiratione, comniuni consensu pla-
dura praeceperam contra episcopum de synagoga cuerunt, si quis sanclorum antislitum , qui statuta
reparanda; in monaehis vero vindicandum esse a prsesentia subscriptionibus propriis firmaverunt,
comitibus qui in teropore aderant dicebatur. Qui- necnon et quos eorum Deus esse voluerit succes-
bus episcopus : Ego quidem cum imperatore nunc sores , relicta integritale observationis excesserit,
ago; vobiscumvero mild aliter agendum est. Atque reuin se divinitatis pariter et fraternitalis judicio
ita obtinuit, ui illa quse statuta fuerant, revocaren- fiilurura esse cognoscat. »
tur : nec prius ad allafe accedere voluit, nisi fide LVI. Sanctus Cocsarius,EcclesiseArelatensis epi-
sua imperator illum agere debere teslaretur. Cui jRscopus, cuj'us meritumet doclrinam vita ejus et mi-
episcopus : Ergo ago fide tua. Respondit imperator: racula scripia et multa ac prseclara ejus monumenla
Age fide mea. Qua sponsione iterata, securus per- testantur, et cura eo alii triginla quinque episcopi
egit sacerdos divina mysteria. i vel vicarii episcoporum, congregati in unum in no-
LIV. In quo facto tanli viri, qui nullatenus ferre mine Domini pro defensione et confirmalione ca-
potuit ut synagoga Judseorum, licet a Christianis tholicse veritalis, inler caelera statuerunt ita (Conc.
concremala, ab episcopo et ab eisdem Chrislianis Agath. can. 40) : « Oranes deinceps clerici, sive laici
instaurarelur, ita ul pro tali re mortem subire para- Judaeorumconvivia evitent, et nec eos ad convivium
tus esset,-ne imperalorem faceret praevaricatorera, quis excipiat. Quia cuin apud Christianos cibis com-
quid aliud principibus nostris, quid nobis conside- munibus non utatitur, indignnro est alque sacrile-
randum, et pro viribus imltandum est nisi primO, ut gurn eorum cibosa Chrislianis sumi, cum ea quse,
caveant illi ne inimicis Christi, contra Christum Apostolo permiltente, nos sumimus, ab illis judi-
qui eos sublimiter honoravit, honorem tribuant. , centurimmunda. Ac sicincipiant inferiores esse ca-
Deinde omnes pariter inteUigamus, quia synagoga lliolici quam Judaei; si nos liis quse ab illis appo-
cortira , synagoga utique Satanse, domus sacrilega nuntur utamur, illi vero a nobisoblata contemnant. >
est, conlra ecclesiamDei erecta, el non doraus ora- C.( LVII. Priscus, Ecclesise Lugdunensis episcopus,
tionis, sed spelunca latronum. Unde oriinino iridi- Arthemius Senonicae,RemediusBilurigse, et sanclus
gnum erat, ut domum sacrilegii et blasphemiseeorurti Syagrius Heduorum episcopus, cum cseteris pluri-
adversus Christum, Christiani erigerent. Et si hoc, bus, statuta ecclesiastica renovantes, ita delinierunt
cogente imperatore, fuisset faclum , fieret sine dubio (Conc. Matisc. i, can. 15) : « Ne Jtidaei Christianis
imperator Christianse religionis prsevaricator. Quia populis judices depntentur, aut lelonearii esse per-
ila istis in forensibus causis negotia sua civilia raittantur : per quod illis (quod Deus averlat) Cbri-
agere concessum est, ut taraen sacrilegia ipsorum sliani videanturessesubjecli. >(Can. 14.) <Ut Judseis,
semper aborainanda, nunquam comrounicandasint. a ccena Domini usque in prima Pascha (secundum
Quibus ne ChrisliaViusiraperator et Chrislianus po- edictum bonse recordationis domni Childeberti re-
pulus prsevaricando coramunidarent, vir sanctus gis) per plaleas aut forum, quasi insultandi causa,
marlyrium se credidit accipere, si pro tali re mor- dearabulandi licentia denegetur : et ut reverenliam
tem subiret. cunclis sacerdolibus Doraini, vel elericis impendanl:
LV. Alchimus Avitus , Ecclesiae Viennensis epi- nec aute sacerdotes consessum nisi ordinati habere
scopus, eximius et orlhodoxus doctor;"et sanctus prsesumant. Quod si fortasse facere prsesumpserint, a
Apollinaris, episcopus Ecclesioe Valentinse; cuj'us judicibus locorum (prout persona fuerit) dislringan-
roerita crebra ejus miracula usque hodie sublimiter tur.» (Can. 15.) <Et ut nulliis Christianus Judaeorum
teslantur; et sanclus Gregorius, Lingonicse Eccle- conviviis participare praesumat. Quod si facere qui-
sise episcopus cujus etiam reverenda memoria in cunque (quod nefas est dici) clericus, aut saecularis
Ecclesia floret; et beatus Viventiolus , Ecclesise prsesumpserit ab omnium Christianorum consortio
Lugdunensis episcopus, cujus doctrinam etiam alio- se noverit coercendum quisquis eorum impietatibus
rum de eo scripla tcsjantur, cum aliis viginti reve- fuerit inquinatus. » (Can. 16.) t Et licet quid de
renlissirais episcopis, in nomine Domini congregati Chrislianis, qui aut captivitatis incursu, aut quibus-
pro defensione et statu Ecclesise, de re jam dicta cunque fraudibus, Judaeorum servitio implicantur
ita inter csetera statuerunt (Conc.Epaon., can. 15): debeat custodiri, non soluro canonicis, sed et legum
< Si superioris loci clericus haeretici cujuscunque beneficiis jam pridem fuerit conslitutum : lamen
convivio interfuerit, anni spatio pacem Ecclesiae quia nunc ila quorumdam querela exorta est, quos-
non habebit. Quod juniores clerici, si prsesumpse- dam Judseosper civitates aut municipia consistentes,
rint, vapulabunl. A Judseorumvero conviviis etiam in lantam insolentiam et proterviam prorupisse, ut
185 AMULONISEPISC. LUGD. LlB. CONTRAJUDiEOS. 184
nec reclamanles Christianos liceat vel ad prelium A , gum judicant esse convivium, et quicunque in hu-
de eorum posse servitute absolvi. Idcirco praesenti juscemodi iUis coramunicat, ipsorum impietatibus as-
concilio, Deo auctore, sancimus, ut nullus Christia- serunt inquinatum. Quid ergo nobis ad hsec conan-
nus Judseo deinceps debeatdeservire; seddatispro dum est, et agendum, nisi ut in nullo eorum vitae
quolibet bono mancipio duodecim solidis, ipsum et saluti, aut quieti vel divitiis invidentes, imo eo-
mancipium quicunque Christianus, seu ad ingenui- rum veram salutem (pro qua Ecclesia solemniter
tatem.sive ad servitium licentiam babeat redimendi. orare consuevit) veraciter inquirentes, servemus
Quia nefas est ut quos Chrislus Dominus sangui- erga eos ecclesiasticam sincerilatem ac disciplinam
nis sui effusione redemit, persecutorum vinculis per- el commissos nobis fidelium populos, nullo modo
maneant irretiti. Quod si acquiescere his quse sla- eorum contagiis et sacrilegiis involvi patiamur ?
tuimus quicunque Judseus noluerit, quandiu ad pe- LX. Homines namque perditos, et perditionem
cuniam constitulam venire distulerit, liceal mancipio suam non videntes (id est ipsos Judseos) uon debe-
ipsi cum Christianis ubicunque voluerit, habitare. mus nostris blandiliis et adulalionibus, vel (quod
Illtid etiam specialiler sancientes, quod si quis Ju- absit) defensionibus reddere male securos. Ne quo-
dseus Christianum mancipium ad errorem Judaicum rum debemus esse correctores, efiSciamur decepto-
convictus fuerit persuasisse, et ipso mancipio ca- B . res. Qualibus Dominus per prophetam comminatur,
reat, et legali damnatione plectalur. > dicens : < Et erunt qui beatificant populum istum,
LVIII. Sanctus Lupus Trecassenorum episcopus, < et qui beatificantur, prsecipitati (Isa. ix, 16). > Sed
et cum eo alii viginti quatuor episcopi, vel vicarii vigilanter eorum reprimere blasphemias, et illud
cpiscoporuro, similiter in nomine Domininostri Jesu eis ssepius anunliare quod ipsis Dominus terribiliter
Christi congregati, pro causis corporis ejus quod comminatur, dicens : < Si enim non crediderilis
cst Ecclesia, intermulla haecetiam staluerunt (Conc. < quia ego sum, moriemini in peccalis vestris (Joan.
Aurel. III, can. 50) : « Quia Deo propitio sub catho- t VIII,24). >Coinpassioneinet benignitalem Apostoli,
licorum regum dominatione consistimus; Judaeia quantum, Deo largiente, possumus, studentes imi-
die ccenoeDomini usque in secunda sabbati in Pas- tari, qusede illis ait: <Veritalem dico inChristo, non
cba, hoc esl, in ipso quatriduo, procedere inter Chri- < mentior, testimonium raihi perhibente conscien-
stianos, neque catholicis populis se ullo loco, vel qua- < tia mea in Spirilu sanclo; quoniam trislitia est
cunque occasione miscere prsesumant. >In concilio « mihi magna, et conlinuus dolor cordi meo, pro
Laodiceno (can. 37 et 38) statutum est : < Quod < fratribus meis qui sunt cognati mei secundum car-
iion oporteat a Judseis vel haerelicis, ea quaemiltun- < nem, qui sunt Israelilse (Rom. ix, 1). >Et ilerum:
tur munera festiva suscipere, nec cum eis festa cele- ^* « Fratres, voluntas quidem cordis mei, et obsecralio
brare. Et quod non oporleat a Judaeis azyma acci- « ad Deum fit pro illis in salutem (Rom. x, 1), »et alio
pere, el communicare impielatibus eorum. » Et in loco : < Quandiu ego sum gentium apostolus, minis-
alio concilio (Conc. Arvern. i, can. 6) : t Ut si quis < terium meum honorificabo : si quo modo ad aemu-
Judaicaepravitati, jugalisocietate conjungitur; id est, < landum provocem carnem meam, et salvos faciam
seu Chrisliano Judaea, sive JudseoCbristiana mulier « aliquos ex iUis. Si enim amissio eorum, reconci-
carnali consortio misceatur : quique horum tantum < liatio estmundi.quae assumptio nisi vita ex mor-
nefas admisisse noscunlur, a Christiano coetu atque < luis? (Rom. xi, 13,14,15.)» Postremo omnibus tl
convivio, et a communione Ecclesiae protinus se- mendum, omnibus' cavendum, ftdeliter inculcare
gregenlur. » debemus; ne sicut tempore passionis suae Dominus
LIX. Ecce sanctissimi et reverentissimi patres noster Jesus Christus, pacifieaturus omnia per san-
Ecclesiarum Dei, et nostri in Domino praedecessores, guinem crucis suae,venditus est a falso discipulo et
evidenlissimein his omnibus, etiam subdiviniju- comparatus a falsis persecutoribus, ad illudendum
dicii protestatione definiunt, et nobis sine prsejudi- et crucifigendum, ila nunc comparetur ab impiis
cio cuslodiendum tradunt, Judaeorum sacrUegam _. Judaeis quodammodo ad vituperandum licenlius el
societatem (sicut et cselerorum hserelicorum) peni- blasphemandum.
tus detestandam, et eorum profanum atque sacrile-
AMSODOMINIDCCCLIII.

HAYMO

HALBERSTATENSIS EPISGOPUS.

NOTITIA HISTORICA ET BIBLIOGRAPHICA.


(Fabric., Bibliothecamed. et inf. Lat.)

HATHO, Alcuinidiscipulus, una cum Rahano Mauro, A Etiam in Homiliario Pauli Diaconi in Evangelia
qui eum amicum coluit, et libros xxu de Universo annua,Homiliarius. nonnullaehomiliae Haymonis legunlur. Vide
illi dedicavit: Henrici Antisiodorensis proeceptor : infra Inde etiam in Combelisii Biblio-
Bedae imitatus studia et industriam : ex monacho theca Concionatoria.
Fuldensi ord. Bened. monachus magister (a) an. Commentarii in Epistolas Pauli omnes, ex Hilario
839 Hersfeldensis, et ab anno 841 ad 855 (b) epi- diacono, qui illi est Ambrosius, Augustino, Ori-
scopus Halbersladiensis. Interfuit synodo Mogun- gene, elc, 1528, 8°, sine loci nota : et Colon.
linse an. 848, in qua damnari Gothescalcum conti- 1539, 8°.
git: et a Joanne a "Winnigstedtin Chronico ms. (c) Hos sub falso (d)'Remigii Rhemensis nomine, edi-
iradilur lemplum catbedrale Halbersladiense insi- dit Joan. Baptista ViUalpandusRom. 1598, fol., re-
gni bibliotheca, non parvis collecla sumptibus, lo- cusos Moguntiae1614, fol.
cnpletasse, sed quae incendio ferali periit anno 1179. Alii Remigio Lugdunensi («), alii verisimilius Re-
Melchior Neofanius in Catalogo episcoporum Hal- migio Antissiodorensi (f) tribuere voluere : vide Ri-
berstadiensium de Haymone: chardum Simonem libr. III Hist. critic. Novi Te-
Exemplumpielatis erat, studioquedicatus stam., cap. 26. Ex commentario in priorem Episto-
Assidue,sacrosacrosloDgoordine libros lam ad Corinthios petitum esse breve scriptum Hay-
Etliditet scholiisdivkta voluminadoctis roonis de corpore et sanguine Domini, quod sermo-
Liquil adaucla nibus ejus subjectum in Codice San-Germanensi
Etiam Winnigstadio teste (pag. 12) idem Haymo reperit ediditque Dacherius, tom. XII Spicilegii,
notatur ab curatoribus editionis novae Spi-
JJ pag. 27,tom.
ExplicatingenioBibliatota suo. cilegii, I, p. 42. Sed in commentario Haymo-
Quse lamen ex ejus commentariis exstant hactenus nis ad I Corinth. xi, nibil tale invenio : quod si scri-
edita, haecsunt: ab Haymone est, nullum facile antiquiorem
In Psalmos explanalio, quam ille, veluti spiritualis ptum
testem aut apertiorem f-eT-vio-iwo.-)? suffragatorem
apicula, ex omnium veterum kortis ac pratis floren- dabitur citare, cujus tam expressa sit confessio :
tusimis (Augustini, Cassiodori, etc.) decerpsit: edita < Credimus ct fideliter confitemur et tenemus, quod
Friburgi, Antw. Colonise,Paris., 1555, 8», vulgante substantia panis et vini per operationem divinaevir-
Erasmo, cujus vide lib. xxvm, epist. 11. Huic ex- tutis substanlialiter convertatur in aliam substan-
planationi subjiciuutur scholia in canticum Isaisexn; tiam, id esl in carnem et sanguinem.» Etiam Pattli
Ezechiaeregis, Is. xxxvm; Annse, malris Samuelis, Diaconi locus, quem Haymoniano prsemittil Mabillo-
I Reg. n; Mosis, Exod. xv; Abacuci prophetae, c. nius lora. I Analect., pag. 215 (edit. novae p. 497),
III, et Mosis, Deut. xxxu. multum abest ut pro tam diserto testimonio haberi
. In Isaiam libri m, a Nicolao Ilerborn, ordinis Mi- possit.
norum, vulgati Colon. 1551, 8». In Apocalypsin libri vn, Paris. 1535, 8°, ex Ans-
/n Xll provhetas et in Cantica canticorum enar- berto, Primasio, Beda, etc.
ratio. Colon. 1553, 8°. Miror Oseam excipi a Gui- Plura non vidi, quanquam apud Trithemium at-
lelmo Crovaeo,p. 165 Elenchi scriptorum in, Scri- que inde apud Baleum, xm, 8; Pitseum, pag. 147,
pturam, el Jacobo Longo, p. 766 Biblioth. sacrae : aliosque memorantur Haymonis in quinque libros
priraus enim in hoc voltimine se offert Commenta- - Mosis, in Josuam, Judicum, Ruth, in quatuor libros
rius in Oseam : in quo, sicut in aliis quoque, Hiero- " Regum et Paralipomenon duos, Esdram, Nehemiam,
nymum Ubenter Haymo sequitur. Levi porro con- Esther, Tobiam, Judith, Jobum, Jeremiam, Eze-
jectura nituntur qui enarrationem in Cantica vel chielem, Danielem, in Aclus apostolorum et in Epi-
Gassiodorotribuunt vel Thomse Aquinati. Certe in- slolas canonicas libros vn, nec non librum de S.
ter Haymonis scripta commentarium in Canlica can- Trinitate. Honorius IV, 7, de S. E., etiam librum
ticorum omnes referunt, etiam Anonymus Melliceu- Haymonis de Voluptate mundi celebrat. Sed qui bre-
sis, cap. 76. vem expositionem canonum laudaverit, cujus iu diss.
Homiliarum sive Concionum popularium in Evan- de Vita et doctrina Haymonis, pag. 14, fit mentio,
gelia diebus Dominicis, feriarum et de Sanctis, non reperi : neque qui quatuor libros Commenta-
pars aestivalis et hiemalis. Colon. 1534, 8», 2 vo- riorum in IV evangelistas, quos memorat Pitseus
Inm., edente ' Godfrido Hittorpio, et emendatius pag. 147.
1540,8«. De Christianarum rerum memoria (g) a Christo
(a) Abbatem fuisse scripsit Trilhemius, c. 257, (d) Rivetus, Critici Sacri lib. iv, cap. 27.
quem alii sequuntur : negat Christoph. Browerus ie) Blondellus, pag. 87 sq. de Episcopis.
Antiquitat. Fuldens. lib.'i, cap. 15, el D. Paulus An- (f) Albertinus, de S. Eucharistia, pag. 957.
tonius o M«x«ptT>if in diss. de Vita et doctrina Hay- (g) Hic genuinus titulus in mss. obvius et apud
monis, HaiaeSax. 1700, p. 5 seq. Vincentium BelIov.,xn, 9, Speculi Hist., Trithe-
(b) Non 854, ut Trilhem.; nec 858, ut Combefisius mium aliosque. Apud Turrianuin, pag. 37 Apologiae
in Bibl. Concionatoria. iP pro Canonibus apostolorum cilatur Hayroo de Rerum
(c) Apud D, Anlonium, p, 8, Christianarum memorabUibus,
187 HAVMONISHALBF.RSTAT.EPISC. 188
nato''tfSqWStf "tempota Theodosii Magni, libri de- A « Sed celerem in cuncta discursiim, et shigulis s"e-
cem : coropendium succincliim ex Eusebii cl Kiifini « nas alas qui de fabricalione tantum muiitli etiam
Hisloria Ecclesiaslica. Prodiil, edenle Alex. Brassi- t proesentis soeculi novimtis. Quod atiteni « claniat
cano, Haganoae1551, 8°, Colon. 1331, 8°, el 1573; « alter ad alterum » vel juxta Hehrseos « iste ad is-
1600, 12; et curante \farco Zuerio Boxbornio,cuni « tuni » id est umim ad unum inviccm, se ad laudes
rudimentis primis religionis Cbristlanse, scriplis ve- . < Domini cohortantur, et dicunt « Sancltts, Sancliis,
tusta lingua Alemannorum Saxoroimque, Lugd. Bal. « SaiictusDominusexercituum,»utniysteriumTrini-
1650,12; et ex recensione Joannis Joachimi Maderi « tatrs in una divinitate denionstrent.Et nequaqtiam
Hclmst. 1671, 4°, et cum Petri Galesinii noiis Rom. « templumJtidseorumsicut prius, seil oronemterram
1564, f'ol.,subjunctum Salviano, MaxiinoTauiiiieusi, « illius gloria plenam esse testanliir, qtti pro nostra
Paciano, Sulpicio SeVeroct Dorotheo Tyrio. Et Gal- < salute dignalus esl humanum corpus asstimerc,
lice, Claudio Espencoeoinlerprele, Pnris. 1573, 8°. « ad terrasque descendere. Quidam Latinortim duo
Latini Latinii castigalinnes quaedain obviae in ejus « serapbim STeliiset Novtim Instrumentum intelli-
Bibliotheca sacro-profana, p. 166. « gtiiit: quod tanltim de proesenti soeculo loquilur.
De varietate librorum, sive de amore cmteslis
' Pa- « Untleet sex alas habere dicalur, el faciem Dei
trice, lib. ni, Colon. 1551, 8°, et Paris. Qui eom- t pedesque vclare, et cerlalim proferre testinioniuin
mentariorum Haymonis in Isaiam edilionem Colo- « veritaiis, et omnc quod clainat Trinilatis sacra-
niensem anni 1531 curavit et dedit, Eucbariiis Cer- « menta monslrare, et mirari ad invicem quod Do-
vicornus, in sua ad opus istud praefal-ioneadmonuit « minus Sabaolh in forma Dei Patris polius servi
eo ipso tempore quo typi libro huic edendo stida- o « formara accepetit, et humiliaverii se usque ad
bant, prodiisse alicubi libriim comineiilarioruni Hay- « mortem, et mortem crucis, et nequaquam ut pa-
nioriis, qui essel hujus, quem ipse prentebat, veluti < trem cceleslia eura lanlum, sed et terra cogno-
recensio (recognitio) ab ipso eodem ILiymoneador- « scant.»
nata. Sibi vero ait id nequaquam persttaderi ut Eiliius Coloniae1531 sic babel. « Seraphim sta-
llayroo in idem opus bis incubuerit, cum nec ejus « bant super illud. Seraphim duo Testamcnla No-
rci unquam ille meminerit, ncc Gcrroaiiica archiva i vum et Vetus, inlelligtinlur. Seraphim eniin in-
conimenlariorum Haymonis in Isaiam nisi unicum t cendens sive incendium interpretatur. Et si qu;e-
offerant. Censet igilur pnstrcmum isttim sive alte- < riniits ubi sit hoc incendiu.m salulare, nulli du-
ritts Haymonis fetum esse, ejusque forle Haymonis t biiim est quin iu sacris voluminibus, e quoruni
Franciscanae familioealumni, in classe scriplorum « leclione universa hominum vilia purgantur, et
ecclesiasticorum a Trilheniio relati, sive pcrsonali « cordis intima in Dei ac proximi dileclione succen-
alicujus auctoris commentum. Novus iste Haymonis < duntur. > Reliqua cum ms. nihil omnino cohae-
commenlarius in lsaiam, ille fortc est quem eodem « rcnt.»
anno 1531 Parisienses viilgarunt. Curo vero codi- Homiliarum opus nunquam salis, ut credo, dis-
cem quemdain bibliotbeca?Canonicorum majoris Ec- cussum est a scriptoribus rei litterarioe. Sapicn-
clesiae Lucensis evolverem, inter excerpta mulla lissimi scriplores Hislorioe Litterariae Gallicanse,
Palrum ab aironymo quodam collecla in expositio- tom. V, pag. 118, animadverterunl duas esse Homi-
nem mysterii SS. Trinitatis, nonnulla eliam offendi liarimi Haymonis ediliones intcr se valde tliscretas;
ex Hayraonis commentariis in Isaiaro, ut titulus alteram sub hoc litulO: D. Haymonisepiscopi, etc,
ipse ferebal, descripta. Hsecdum confero cum com- C Homiliarum, seu mavis, sermonum ad ptebem opus
menlariis Haymonianis Colonioevulgatis, reperi om- prwctarum super Evangetia totius anni; pars hiema-
nino ab istis discrepare, el, nisi quibusdam pauculis lis. Colonioe1531, 8», cura Golfridi Hittoipir. Allc-
exceptis, in quibus conveniunt, in reliquis abire in ram, cujus est inscriptio : RomilimD. Haymonisepi-
diversa. Suspicor igitur fragmenta bsec codicis Lu- scopi, etc., in Evangelia Dominicalia. Prius illud
censis illorum Hayinoiiis commentarioruni lacinias opus sincerura esse Haymoriis fetuin pronuntiaut,
esse, easque, cum excusum Parisiense opus rari vi- allerum tribuunt Hayraoitipriori in abbalia Hirsau-
derint, descripsi, quarum iinam ad speciraen hic giensi, qui munus illud ccepit an. 1091. Opus Hay-
exhibeo. De auctore vero nihil babeo quod promam; inonis excusum primtim Coloniaeper Cervicornium
maluissem tameu Haymoni illi tribuere Caiiluariensi dicunt an. 1551, 8°. Manuverso Homiliarum Hay-
archidiacono, sseculi *i scriptori, cui inter csetera monis partem hicinalem absque impressoris nomine
scripta et in Isaiam commentarios assignari ab An- excusam Colonisean. 1537 iropensis M. Gotfridi Hil-
glis scriptoribus Fabricius testatur. torpii. In cujus epistola dedicaloria, alt Iiitlorpio
Proferam modo speciminis gratia ex fragmentis dala, lego expressam esse banc edilionem ad exem-
mss. unicum, cui et subjiciam simile aliud quod in plar cotlicis accepli a Petro Drolsbagio, abbale Hey-
editis Coloniensibuslegitur. sierbacensi. Monetautein Hiltoipius prodiisse parura
< Seraphim stabant super illud; sex alse uni, et ante illud lempus (nuper) Homiliarum Hayinonis
t sex alae alteri, duabus velabant faciem, et duabus ppus « boni foriasse auctoris, aut proprio nomine
t velabanl pedes ejus, et duabus volabant. Et cla- defraudali, aut si fuerit illi nomen Haymo, ce.'te
t roabat alter ad allerum, et dicebant : Sanclus, D non rs fuii.quem nos niinc damus, nempe Ilalbersta-
t Sanctus DominusDeus exercituum, plena est om- densis episcopus. » Signatur epistola illa an. 1552,
t nis terra gloria ejus. Seraphim interpretantur in- pridie Nonas Augusti. Ex boc vero colligo Colo-
t cendentes, juxla quod alibi legimus : < Qui facit niensem sincCrainan. 1452 prodiisse. Quoraodoergo
< angelos suos spiritam, et ministros suos ignem asseruerinl Gallici illi scriptores Colonienseni ab
< urentem.» Dominusin seraphim ex parle oslendi- Hitlorpio curalara editionem an. 1551 paruisse? Nec
< tur, ex parte celatur. Faciem enim ejus et pedes ibi pariter Eucharii Cervicornii impressoris noraen
< operiunt. Quia et praeterita ante mundum, et fu- ulltitn legilur. Si quse igilur fuit Coloniensis anni
< lura post mundura scire non possumus, sed media 1531 cdilio, allera plane est a sincera per Hiltor-
« lanlum, quse in sex diebus facta sunt, contem- pium curata. Demum Coloniensis hoec anni 1537
< plaulur. Nec mirum hoc de seraphim credere, editio a nemine quem legerim , indicata esf. JEsii-
< cura et apostoli Salvatorem credeulibus aperiant, valis pars earumdem homiliarum estpariler apud me
< infidelibus abscorlcfaiit.Et velura ante arcam fue- signata anno 1557, per Cervicornium, cujus nomen
« rit testamenti. Alas quoque babere dicunlur pro- ibi legitur, impressa. Titulus vero est hujusmodi :
« pter velocitatem, eiin cuncta discursum, sivequia D. Ilaymonis, etc. Uomiliarumnunc quarto diligentei
« semper in altioribus commorantiir. Neque enim excusarum pars mstivalis. Aucta pars iimcest appen-
« illud quod de ventis dicitur, « qui ambulal super dice Romiliarum Haymonis trium et viginli super
« pennas ventorum, > vere venlos juxla fabulas poe- Epistolas Dominicarumpost feslum Pentecostts, qum
t tarum, pictorum lrceritiamperinas habere tcstatur. hactenus desideralm nunc vrimum exceplisquatuor
18» VITA. 190
flttleasemel impressis recens typis sunt excusm.Ac-• A non satis se capere dicunt quid velit CroweiuS, ih
cesserunt pfmre?Ms et atim dum homilimin duas ex suo Elencho scriptorum in sacram Scripluram scri-
Apocalypsilecliones, quarum prior anle hac semel! bens annexam esse huic operi in omnes Epislolas
lanlum impressa; posterior ante hunc diem typis ex- canonicas enarrationem. Ego vero undc hoc acce-
cusa fuit nusquam. Nulla proelatione instrtiitur po-• 'perit Aiiglicusiille scriptor, deprehendisse me blan-
stremum istud volumen. Titulus auterri Isle• sic di- dior; ita enira Iego in titulo Hoiniliarum hiemalium
ligenter relatus plane demonstrat non satis accurate edilionis ejusdera antea indicatse : Additi sunt ser-
editiones hujus operis relatas hucusque et discussas mones aliquot pulcherrimi ejusdem Haymonis in Epi-
jfuisse a scriptoribus Iidem
rei litterarise, ut conferenti ea slolas canonicas. Sed evolvenli diligenter voluraen
•qusedicunt, patebil. quoque scriptores Gallici illud nuspiam eos reperire datum est.

VITA D. HAYMONIS

AOCTORBJOAMVETRITflEMlCJABBATESPANHEIMENSI.

Haymo terlius episcopus Halberslatensis Eccle- B i In omnes Epist. Pauli. lib. 1.


siaa in Saxonia, ex abbate Hirsfeldensis ccenobii, In Epist. canonicas lib. 7.
ordinis sancli Benedicti, nationc Teutonicus, Al- In Apocalypsira lib. 1.
cuini monachi quondam auditor, ad quem Rabanus, De varietale librorum lib. 3.
Fuldensis tunc abbas, xxti libros de Universo com- De sancta Trinitate lib. 1.
posuit; vir certe undecunque doctissimus, divina- De Christ. rerum me. lib. 1.
rum Scripturarum sagacissimus inlerpres, in decla- In Josue | lib. 1.
mandis homiliis ad populum excellentis ingenii fuit. In Rulh lib. 1.
Hic primo fuil monachus Fuldensis ccenobii cum In Paralipora. lib. 1.
Rabano, postea factus est tertius abbas Hirsfelden- In Esdram et Neem. lib. 1.
sis, poslremo terlius episcopus Halberstatensis con- In Hesler lib. 1.
secratus. Eamdem Ecclesiam verbo et exemplo slre- In Cantica cant. lib. 1.
ntie gubernavit annis tredecim. Scripsit autem pene Esaias propheta nobil.
infinila opuscula, de quibus ista quse subjecimus, Et factum, elc., dicit beatus.
feruntur. Verbum quod factum est.
In quinque libros Moysi lib. 5. * Hymni vocantur, etc.
In Judicum lib. 1. Consulens dorriinusbum.
In Regum lib. 1. ACorinthO metropo.
In Tobiam lib. 1. ln Aclus apostol. . lib. 1.
InJuditb lib. 1. Legiraus in Ecclesiast.
In Job lib. 1. Cum sis unicum et sanctissi.
In Esaiam proph. lib. 3. Alia quoque multa scripsisse dicitur epistolas 4
ln Hieremiam Jib. 1. sermones el diversos tractalusj qui ad nolitiam
InEzechielem lib. 1. meam non venerunt. Moritur sub Ludovico impera-
In Danielem lib. 1. tore filioCaroli Magni, anno Domini DCCCJ-XXIIII,
In 12 proph. minor. lib. 12. indictione 12. Sepullus in ecclesia sancli Stephani
In psalinos quoque lib. 1. Halberslatensi.
In Evangel. homilia. lib. 2.
191 HAVMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIBL. 19-

HAYMONIS

HALBERSTATENSISEPISCOPI


OPERIl PARS PRIMA. COMENTARIA BIBIICA.

IW OMLNES PSALMOS

PIA, BREVIS AG DILUCIDA EXPLANATIO,


Quam ille, veluti spiritualis-apicula, ex omnium veterum hortis ac pratis florentis-
simis decerpsit, quo simplicibus et occupatis esset parata saluberrimi mellis
copia.
(Ex editionedataColoniseanno1561,curante Erasmo,apudhaeredesJoannisQueittel.)

ROTERODAMUS
INSIGNIPIETATE VIRO JOANNIEMSTEDIO,CARTHUSIANO
LOVANII,S. D.
Quanquam haud ignoro, charissime frater, non A i pus cum unguento quodam vehementer esset de-
deesse libi confabulones, qui et solitudinem tuam lectatus, Maie sit, inquit, istis cinsedis, qui rem tam
exhilarent, et silentium istud non sinant esse mu- bellam infamarunt. Similibus verbis non absurde
tum, tamen visum est unum addere, qui'pia Ioqui- quis stomachelur in eos, qui suo vitio, monachi no-
tur verius quara diserta : tametsi non; video, quoi men in invidiam vocarint, cum revera non conve-
paclo negari possit diserte dici, quod pie dicitur : nlat ulluni esse plausibilius. Quis enim non amet
Is est Haymo N. monachus, abbas et episcopus, eos homines, qui vere mundo mortui, sese lolos
mira brevitate, miraque siraplicitate ac perspicui- Deo dedicarunt? Quorurn talis est vila, talis oralio,
tate enarrans psalmos Davidicos. Fuit hoc studiumi ut nemo ab illorum conspeclu, nemo a colloquio non
sseculis aliquot monacbis eruditis, ut qucea veteri- melior discedat: a quibus nemo quidquam metuat
bus vel subtilius essent scripta doclis, vel fusius incommodi, non fraudem ab his qui pecunias ha-
dicta apud populura, in compendium redigerent, bent pro ruderibus, ct hoc quod habent dilargiun-
adeo perspicua brevitate, ut et ab occupatis, et a te- tur egenis : non vindictam, qui juxta doctriuam
nuiter litteratis facile valeant percipi. Hujus ordinis evangelicam, orant pro persequentibus, amore pro-
prsecipue sunt Anselmus, Beda, Claudius, el hic qui sequunlur eos quibus sunt invisi, benefacla repo-
nunc venit in tuos complexus, Haymo : quorum in- B I nunt pro inalefactis : nec est ulli pudicitise pericu-
dustria non mediocrem utilitatem altulit Ecclesise: lum ab his, qui et corde et corpore sunt incorrupti.
prsesertim si quis spectet tum tempora, tuni regio- Qui propter singularem animi modestiam nulli se
nes, in quibus illi vixerunt. Decet autem, ut qui re- prseponunt, nulli invident, nullum fastidiunt, sed
jectis omnibus remoris properant ad illam ccele- quo magis ad perfeclionis culmen accedunt, hoc ma-
stem vitam, quam maxime sint expedili, nec ullis; gis ducunt sese omnium infimos : et cum revera
minus necessariis sarcinis graventur. Quo magis; geinmse sint el flores Ecclesise, tamen ipsi sese fse-
mirandum est, quod quidam, qui victu cultuque: cem appellant. Aliorum lapsus aut eleyant, aut cora-
simplicitatem apostolicam profitentur, doctrinam, mode interpretantur, in proprios austeri censores :
amplcclantur oronium minirae siniplicem, sed argu- aliena benefacta candide amplificant, sua modeslc
liis supervacaneis, et Averroicis dogmatibus, ac: , extenuant : nemini adulantur, neminem procacibtis
novis insuper somniis spinosissimam. Cum igitur verbis percellunt prsesentem, nemini oblrectant ab-
tales essent monachi, nomen erat apudoranes gra- senti : nihil auditur ex ore illorum, nisi quod esl in
tiosura, et honorificum erat appellari monachum. corde, verba charitatis, verba consolationis, verba
Nunc quorumdam mali mores in causa sunt, ut boni[ amicseadmonitionis et gratiarum actionis. Adest in
quoque communis lnvidisemolestiam ferant. Aristip- . C ( his comitas non fucala, sed ex bona conscientia
193 EXPLANATIOIN PSALMOS. 194
proficiscens. In sumroa, cceleslisillius civitatis ima- A magistratibus, et iu mediis hominum commerciis
ginem rjuamdaro nobis referunt, et angelicos chorosi esse monachum. Qusenam igitur est animi perversi-
quodammodoreprsesentanl, vel quod jugiter decan- tas, odisse monachum, ob hoc ipsum quod monachus
tant laudes Dei, vel quod transformali in spiritusi est ? Profiteris te Chrislianum, et aversaris eos qui
nihil habeant coinmercii cum carnis affectibus, velI Chrislo simillimi sunt?Hic prolinus occinent, scio,
quod in stimma vivunt concordia, vel quod angelo-. plerosque plurimura abesse ab hac imagine. Nullum
rum rilu inter homines ac Deum velut internuntii, t igitur vitse genus probabimus. si propter malos ode-
et populorum votailli commendant, et plurima bona! rimus et bonos. Quid igitur superesl? Quid, nisi ut
ab illo precibus assiduis iropetrant, non sibi tanlum, amemus homines, incerta in meliorera interprete-
scd in commune. Quid porro si ad has virtutes ac- mur partem, ad vitia leviora conniveamus, gravio-
cedat donum prophetise? ut gratis, ut pure, utin- ribus mederi studeamus polius quam exasperare,
corrupte doceant populum, sive voce, sive scriptisi ordinem ipsura et inslitutum veneremur etiam.
libris, sive ulroque?Quid quod jejttniis, vigiliis, la- Quod si ad hominum vulgarium civililatem accedat
boribus crucifigentes carnem suam quantum licet, monachorura, sese ad ea quse verse sunl religionis,
supplent ea quse desunt passionibus Chrisli, ac; toto pectore referentinm, induslria : facile revi-
scipsos quodammodo immolant pro salute populi?1B gescet pristinus orbis favor, facile obmulescenl ora
El lu, laice, potes male velle illis, qui dum crapula maledicorum. Itaque fiet, ut non solum vivant grati
gravalus altum sterlis, propter te vigilant, propter tei Deo, gratiosi apud homines, verum eliam feliciter
jejunant: dumtu Deumalea, scortis aliisquesceleribusi hic vivant et hilariter. Nulli enim vivunt quielius
ad iram provocas, illi pro te deprecantur: dum tui aut suavius iis qui vere monachi sunl : nulli mise-
apud homines male de illis loqueris, illi de te bene-, rius, quam qui non ex animo monachi sunt. Illis
loquuntur apud Deum? Quis tales viros, non ut se- monasterium paradisus est, his pistrinum. Sed cui-
mideos quosdam veneretur, non amet, tanquam adI que magna ex parte in manu est, ut sibi pistrinum
publicam utilitalem quasi divinitus datos, etiamsii vertat in paradisum. Ad Haymonem redeo, qui Da-
ipse sit vir improbus? Nam eximia virlus etiam ini- vidicam citharam pulsans, angelicum costumvestrum
roicos suos rapit in admirationem sui. Et qui de; ad spirituales excitabit choreas, ut in hymnis et
nullo bene merentur, tamen instinctu naturse reve- canticis Dominopsallatis in cordibus vestris. Nemo
rentur eos, qui benefaciunt malis pariler ac bonis. faslidiat dictionis simplicitatem, sed amplectatur
Qusenamigitur est quorumdam perversilas, qui hoc< sententiarum pietatem. Hoc eo admoneo, quod sus-
ipso contemnunt aliquem quod monachus est? Quii picer multos esse tales, qualis ego fui olim, qui
monacbum dicit, omniura beroicarum virtulum snm-- C nauseant ad omnia , quse carent rhelorum condi-
niain dicit, quse benevolenliam ac favorem a bonis; roentis et ornamentis. Sed cum essem parvulus in
promerenlur, a malis exlorquenl. Quod si nUiil 1 Christo, sapiebam ut parvulus : atque utinam nunc
aliud displicet quam vocabulum, appellent pro mo- prorsus evacuassem ea quse sunt parvuli! Hoc nietim
nacho, si videlur, simplicem ac soUtarium. Solitudo> oflicium si quam apud te graliam promeretur, oro,
aulem ea non aestimatur numero convictorum, sed1 ut hunc UpLapTtMv aliquando precibus tuis Christo
separatione malorum affecluum: alioqui nec Carlhu- commendes. Exemplar exhibuit venerabile monasle-
siani soUsunt. Ubicunque adest haec solitudo, ibii rium canonicorum regularium, vulgo dictum Mar-
adest frequentissima sodalilas. Ille feliciter solus5 pach in Elsatia, reliquias inauspicatissimi lumultus
est, qui nullius improbi convictu corrumpilur, quii ngricolarum. Dominus illis pro malis reponat bona.
niillos babet in animo tumullus affectuum inler sei Friburgi Brisgoise, anno a Chrislo nato millesimo
pugnanlium, nec lamen cum Deo consentientium. quingentesimo trigesimo tertio, pridie Kalendas Mar-
Hoc pacto licet et in principum aulis, et in publiciss tias.

NCIPIT

COMMENTARIUS IN PSALMOS.

IN PRIMUMPSALMUM 1} et in animuro recle inteUigentiumexsultationem ge-


Hymni vocantur singuUpsalmi: hymnus enim esl nerant. Cognito namque interitu totius bumani ge-
laus Dei cum cantico. In singulis psalmis Dei inveni- neris propter inoliedienliam primi bominis, prospi-
tur laus : sive enim agatur de polenlia divinitatis, ciensque per Spiritum sanctum reparalionem futuram
sive de perfectione humanitalis Christi, sive de per obedientiam secundi, cum magna exsultatione
sanctitale membrorum, sive de conversione pceni- cum prophela annunliat. Soliloquium unusquisque
tentium, laudabilis Deus oslenditur. Cum canticO psalmus dicitur, quoniam in ipsis solus Spiritus san-
ideo, quia et cuni exsultatione sunt facti a propheta, ctus sine omni auxilio htimaui ingenii loquitur. Vel
195 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 1%
soliloquium, non quia soli psalmi de Christo loquun- \ prseceplabene implet, qui ea qusein Psalterio legun-
ttir, sed quia dignius et roanifestius cseteris prophe- tur exsequitur. Sicut enim psalterium quia desuper
tiis, scilicet frequentius et apertius in paucioribus sonat, vivificationem spiritus significat, ila citbara
verbis. Ex qua dignitale hujus prophetise banc pro- quia desublus sonat, carnis morlificationem desi-
pbetiam in frequentiori usu habet Ecclesia. Cum di- gnat. Ideo aulem Psalteriura vivificalionem spiritus
cit Prophetse simpliciter, David nobis delerminate significat, quia seinper nos nionet ea facere, in qui-
insinuat : sicut per Apostolum, Paulura delerraina- bus spiritus vivificalur. Melodia vero, quae ex illo
mus. Prophetia idem est quod et visio : unde in libro musico instrumenlo chordis manu lactis (iebat, psal-
Regum prophetam Samuelem Saul videntem appellat mus proprie appellatur, a cujus simililudine islius
dicens: t Ubi esl domus videntis? >Non tanien quseli- prophetisepartes distinctse, psalmi vocantur, quia in
bel visio prophetia dicitur, sed ea tantum quse a solo ipsis ad quaindam operationem manuum, sive affe-
spirituministratur; eafitdeproeterito, utMoyses:« ln ctionuin, sive carnalium manuum invitamur, ul in
prihcipio creavitDeus cceluinclterram; » vel de proe- hoc primo psalmo ad conformilatem secundi parentis
senti, ut si quis per spiritura ea in prscsenlia videat invitemur. Sicul autem illa melodia, ubi solsechordse
quse per naturam videre non posset, ut Ezechielis sine voce sonabant, psalmus vocabatur: sicilla, ubi
spiritus transferebatur in Jerusalem, ut videret ea B sola voce sine cbordis cantabafur, canticum dice-
quoe ibi fiebant; de futuro, ul hoeceadem prophetia. balur. Ubi vero melodia prsecedebat in cbordis, et
Inspiralur autein prophetia vel pcr somniuni, ut Jo- viva vox sequebalur, canticum psalmi vocabatur :
seph; vel per angelum, ut Zacharioe; vel per inter- ubi autem viva vox prsecedebat, et melodia seque-
naro inspirationem, ut hseceadem, id esl psallerium; balur, psalraus cantici dicebalur; secundum quas
vel per figuras, ut Noe per archam quam rexit in diversitates quidam psalmi intilulali inveniunlur.
fltictu diluvii, figuravitEcclesiam a Christo per inundi Sciendum est autem, quod non eo ordine David
pericula regendam. Hsec vero prophetia Psalterium psalmos composuit, quo bic sunt ordinali. Cum enim
vocatur, quod nomen a quodam muslco iiislrumenlo in uxore Urise peccasset, « Miserere mei, Deus,» fe-
tractum est, quo instruroento Davidel alii prsecento- cit: post hsecveropropersecutione Absalon, t Domine,
res psalmos modulabantur. Diflinilur aulem propbe- quid multiplicati sunt, > edidit. Item cum in regem a
tia sic : Prophetia est divina inspiratio, quse rerum Samuele inungeretur, t Dominus illuminalio mea. >
eventus, aut per visiones, aut per facta, aut per quo- Mortuo quoque Saul, t Diligarale, > etc. Esdras vero
rumdam dicta imroutabili veritate demonslrat. Pcr divino admonilus instinclu, in bunc ordinem compe-
visiones, ut Ezechieli, et bealo Joanni in exstasi posi- suit. Ordinisverorationera (quem tainen eum habuisse
tis. Per facta, ut Abrahse, per immolalionem arietis; *-"credimus) in pluribus ignoramus. Communismaleria
et Jacob, qui, transpositis manibus, Manasscn et tolius hujus operis, Chrislus est tripliciter acceplus,
EphraimfiliosJosephbenedixit. Perdicta, utinMoyse scilicet, secundum deitatem, secundumhumanitatem,
de Christo legitur : « Suscitabo de fratribus vestris secundum corpus. Quod vero de contrariis, id est,
prophetam, ipsum tanquam me audile(Z).ul. xvm);» dsemonibusimpiis interseritur, non ideo fit, quod sit
vel inPsalterio. Fit autem prophelia per dicia duobus de principali maleria: sed ul principali raateriei sub-
modis, scilicet autgratia.auipermissione. Gratia, ut serviat, per quasdam commoditates admiscetur : ut
in Moyseet cseteris bonis. Perroissione, ut in Sibylla in primo psalmo de impiis adducit, ut per eorum
vale, el in infidelibus philosophis, qui multa divino pcenam homines ab eorum conformitate deterreat,
instinctu de Christo prsedixerunt. Volens enim Da- et ad Christi conformitatem reducat. De hac vero
vid cullum Dei amplificare, cuin homines per sen- maleria hoc motlotractat, ostendit potentiam deitatis,
sum psalmorura ad cultuin Dei, quia bestiales erant, perfecliouem bumanitatis Chris|.j, universilatem san-
non posset adducere, eos el per symphoniam instru- ctilatis membrorum,conversionem peccatorum. Item
mentorum, £t per cantum hominum ad colendum coromunis intentio est, ut nos Chrislo conformesei-
Deum studuit incitare. Conslituit ergo ciim archam _ ficiat, ut t siculportavimus imaginera lerreni, porle-
de Sylo reduceret, tria millia virorum omni musico mus imaginem coelestis.»Esdras autem c_m cseteris
inslrurnenlo canlantium, et illis centum quinqua- psalinis titulum ascripsisset, ideo huic psalroo non
ginta prsefecit: quibu> omnibus qualuor alios, Elhan, ascripsit, quia iste psajmus omnium aliorum litulus
Eman, Asaph et ldiluin prsefectosadhibtiit: ipse quo- est; quia sicut litulus totam materiam sequentem
que cum psalterio modulans in tabernaculo, ad di- prselibat. ita psalmus iste materiam sequentis operis
vinum cultum cseleros invi.tabat. Hoc autem opus ab tangit. De humanjlate enim Christi tangit, ubi eura
lllo instrumento hac significalione Psalleriura voca- immunem esse ab onini peccato ostendit; de deitate,
tum est, quia sicut illttd instruroentum decem chor- ubi eum secus decursus aquarum plantatum esse di-
das habens, et superius concavum unde resonal : its cit: de corpore Cbristi, ubi ostendit quod nobis uti-
haecprophetia resonat,' semper loquendo de superio- lis fuit, cum dicil: t quodfructum suum dabit in tem-
ribus. Loquitur enim de spiritualibus, non causs «pore suo.» Vel ideo etiam huic psalmo litulum non
humani favoris, sicut mundani philosophi, sed ap- apposuit, quia in quodam loco legerat Chrislum
pelitu viloe seternse. Decem vero clwrdoeillius psal- ipsum hunc psalmiim appellanlein caput libri.ubi
lerii, decem legis prsecepla signilicant. Qtiseoinnio dicitur: t In capile libri scriptum est de me,» elc. Et
197 EXPLANATIO 1N PSALMOS. 198
ideo Esdras non fuit ausus apponere titulura, cum A } qui in sola voluntate est. Mala opera viam peccato-
Christus per Davidvocaverit hunc psalmum caput libri runi dicit, per qusepeccalores ad seternam damna-
(Psa/.xxxix).HabetaulemhicpsalmusmateriamChri- lionem incedunt. « In cathedra pestilentise, » id est,
slum, sicut prsedictum est. Hocmodo agitde Christo, nec verbo ncc opere sluduit mala facere, nec docuit.
removel odinia mala ab eo, ponit in eo oranem perfe- In calhedra quidem sedit, quia doctor egregius fuit :
ctionera virlutum, ostendit eum utilem esse nobis. calhedra enini sedes magistri est, solium regum,
Sciendum vero quod illas perfectiones, quas hic de tribunal judicis. Ex ejus vero doctrina nulla pestis
Christo ponit communiter, in psalmis sequentibus successit, ex ipso enim nulla in alios iufirmitas trans-
per parles singulas exsequilur. In alio enim psalmo; it. Pestilenlia quidem infu;iriilas est, quse ab uno
de hurailitale Christi, in alio de patientia, in alio de animali ad plura, sive ad omnia transit. Per hpc quod
resurrectione Chrisli agit, et in cseteris similiter. dicit, non abiit, non slelit, non sedit, Ciiristum ab
Habet et psalmus iste communem intenlionem, sci- omni peccato immunem ostendit. Omne cnim pec-
licet, ut conformemur novo homini. Et quia intendit cattim est, vel voluntate, sive cogitatione, vel con-
nos conformes reddere Christo, ipsius dignilatem sensu : quse voluntas per abire designatur. Vel in
proponit, sic nos propheta invitans : Vos qui lugetis, actu , qui per stare intelligitur, vel in doctrina, quoe
compressi miseria primi parentis , deserentes illum B ' per sedere iu catbedra peslilentia: intelligitur. Quoe-
veterem, ad istum accedite, quia iste est beatus vir, riiurquare reraotavoluntalepeceandi a Christo «per
primo contrarius. A simililudine exsulantis loquitur, non abiit, » actum et doctrinam rpmoveat, cum vo-
qui a nalurali loco abiit, et invento loco sibi com- liintale remota, hoec alia removeantur? Quod ideo
placito, ccepit tmmorari, et jam non tam cilo potest factum dicimus, ut oslenderet peccata eo ordine quo
revocari, sicut prius quando abire incoapit. Hic si. Grescunt in aliis, eo ordine a Christo rcmovenda.
deinde in cathedra, id est, in magislerio sublimelur, Prius enim Jiomo voluntale, id est., consensu et co-
tanto minus facile retraliilur : ita Adam in beatitu- gitatione peccat, deinde acttt, landem doctrina, sci-
dine positus, abiit non localiter ab eo qui ubique licet exemplo et verbo, quse esedem tres mortes
proesens est, ut per psalmistam dicitur: « Si ascen- aninioe, per tres mortuos a Doraino resuscjtatos figu-
dero in ccelum,tu illic es; si descendero ad infernum, raiilur. Per filiam archisynagogi quam iu domo re-
ades(Psof. VIII):» sedrecessitaDeo per disSimilitudi- suscitavit, peccandi voluntas, id est, prima mors
nem, ad querh acceditur per simiiitudinem. Per dissi- animse designalur, qui eniin tantum voluntate pec-
militudinem abiit, cum ralione poslposita, in qua Deo cat, adhuc in domo est : nunduni enim ad opera-
siniilis erat creatiis, Evse et consilio serpentis pa- tionem processit. Per eum enim moriuum, quem ex-
ruit. In via peccatorum stetit, quando actualiter po- C tra porlam resuscilavit, alia mors anirose, id.cst,
mum comedit. In cathedra peslilentise sedit, cum se actus peccali designatur, quia perficienijo peccata,
occultandoet excusando de peccalo, posteros suos extra portas sensuum eximus, non renianentes in
suo exemplo excusationein docuit : et sic faclus est sola cogilatione. Per mortuUm jam fetentem et au-
infirmiis, cum a Deo faclus esset firrnus. Posset enim ras corrumpenteni, peccati. doctrina signatur, cujus
immortalis et impassibilis permanere, si Domini fetore et alii corrurapuntur.
prseceptis constanler vellet obedire : Deus eniin in « Sed in lege Doraini. » Remotis a Christo omni-
paradiso amcenilatis locaverat eum, in quo erant bus peccatis atque malis, eum omni genere virtutum
fructus, quorum alius famem, alius sitirn exstingue- repletum ostendit. Continuatio : Christus quidem non
ret, alii alias passibililates exstinguerent vel depelle- abiit, sed voluntas ejus fuit in lege Domini, id est
rent. Eral ibidem prseterea lignum vitne, cujus fructu voluntatem habuit implendi legem Domini. Lex enim
si convenientibus temporibus uteretur, mortem vi- Dei est, in deviiandis peccatis, bonisque
perpetran-
taret et senium. Conlra vero hujus fragilitatem, dis sancta proeceptio. In lege, et non stib lnge, ideo
Christus vir a viribus dicitur : qui cura esset natus bene dicit, quia subnotal coactiouein. Christus vo-
in fragili carne, nec tentationibus cessit, nec aliqua luntale spontanea Iegero adimplevit, et non solum
tribulalione defecit : contra vero illiils infelicilatem j, adimplere voluit, sed etiam per omnia adimplevil :
Christus beatus dicitur : t Qui non abiit, » id est, et hoc est, et in lege ejus adimpleiida medilabiiur,
non recessit aDeo : voluntate scilicet vel cogitatione id est, in ejus impletione slutliosus erilquomodo me-
vel consensu, et tit majus merilum ejus ostendat, lius -implealur. Non dicit meditabitur, quod ipse me-
notat eum habuisse persuasorem discessionis, cum dilaretur : sed ideo, quia sicuti aliquis medilans rne-
subdit: t In concilio impiorum : » persuasit enim.ei lius implet aliquid non medilante, ita Chrislus ad-
diabolus, ut adoraret eum, et daret ei regna mtindi. implevit legem melius omnibus aliis. Cum futurum
Impios vocat, contra cultum Dei scilicet infideles : ponit, id est meditabitur, secunduiii hoininem loqui-
peccatores aulem sunt, qui in turpi vita sunt. Et ipse tur : est enim hominum, ut de futuris per futura
idem Christus non stetit in via peccatorum, id est, loqtiantur. Quando vero ea quse futura sunt, utjam
in malis operibus. Per stare ideo actum accipimus, proeterita narrat, non loquitur secundum hominem,
quia sicut ille qui jara stat in aliena terra, non potest sed quia spiritus illius rapiebatur usque ad consilia
ita reirahi, sicut illequi abire ccepit : sic ille qui in Dei, in ctijnsprovidentia jam orania proeterita sunt:
?tctupeccati est, non tam Ieviter retrahitur, sicut ille et sicut in libro illo legebat jam prreterita, sic refe-
199 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS. I. — COMMENT.BIBL. 200
rebat hominibus jam illa prsesentia. «Die ac nocte, > A i < Non sic irapii, non sic. > Postquam nos ad con-
id est, continue : vel in prosperitate et adversitale. formilatem Christi per ejus bonitalem invitavit, ad
Prosperitas dicitur, quando post miraculum de quin- eamdem per ejus adversariorum lerrorem advocat.
que panibus factum, eum Judsei sibi regem consti- Continuatio : Christus talis fuit, impii autem non
tuere voluerunt: adversitas, in passione. sic iromunes a peccato, non sic pleni juslitia, non sic
< Et erit. > OstensoChristo immuni ab orani pec- utiles, el sic usque in infmitum, quod nobis per ge-
cato, pleno omni bono, quia hsec possent esse et ni- minatum adverbium significatur. < Non sic dico, sed
hil prodessent nobis, utilitatem apponit, quam nobis tanquam pulvis, t id est infructuosi, et nullo cha-
contulit ctim dicit: < Et erit tanquam lignum. > Hic ritatis vinculo coUigati< quem projicit ventus, > id
prophela persimile de Cbristo loquitur, quia sicut est diabolica tentatio, < a facie terrse > a soliditate
aliqua arbor in bumido loco plantata, in apto tem- Ecclesise.Ecclesia vocatur terra propter soliditatem
pore et florescit et fructiflcat, simililer Christus. Ipse et fructificationero, quia facies terrse non dicitur ubt
namque plantatus, id est in conceptione sine motu pulvis, sed ubi terra solida est.
libidinis per Spiritum sanctum sanclificatus, stabilis < Ideo > scilicet quia pulvis sunt, remoti a facie
contra omnem impetum diabolicoetentationis per- terrse < impii ideo non resurgunt, > id esl, non ha-
mansit. t Secus decursus aquarum, > id est, secus B I bent resurgere : et quia omnes non resurgunt tam
decurrentes aquas. Per aquas Spiritum sanctum in- boni quam mali,, determinat < in judicio, > id est,
telligimus.Unde et alibi dicitur:«Flumina de ventre non ita resurgent ut judicentur, vel ut judicent. Im-
ejus fluent aqusevivse,»hoc aulem dixit: <De se, sci- pii eriim, id est infldeles, ut Judsei et gentiles, et
licet, quem accepturi essent credenles in eum (Joan. etiam illi qui ab hac vila diveUunlur, ab Ecclesia ex-
vn). »Ideo autem Spirilus sanctus per aquam signi- pulsi, non in secunda resurrectione judicabuntur,
ficatur, quia sicut per aquam terra solidatur et facit quia hic jam judicali sunt, ut Apostolus ait: < Qui
fructum, sic per Spiritum sanctum dissoluli coUi sine lege peccaverunt, sine lege peribunt (Rom.n). >
consolidantur vinculo dilectionis et fidei, et faciunt Hli vero qui in Ecclesiaexistentes a prsesenti vita re-
fructum bonaeoperationis: et sicut aquaexslinguit si- cedunt, de quorum operibus an bona an mala sint,
tim, sic Spiritussanctusardorem peccati. Decurrentes incertum est, judicabuntur, quidam ad vitam, qui-
dicit, quia nullumobslaculum Spiritui sanctoresistere dam ad mortera. Illi vero de quorum sanctitate in
potest. Unde dicitur: <Nemopoterat resistere sapien- Ecclesia certum est, non judicabuntur : quia jam in
tise et spiritui qui loquebatur (Act.vi). > < Secus, di- hac vita ad vitam ab Ecclesia ducti, judicati sunt:
cit, quia natura humanitatis non fuit versa in natu- se judicabunt, non tamen omnes, sed illi qui aposto-
ram divinitalis, sed juxta, id est, conjuncta fuit: vel lorum vicem obtinent, ut episcopi et hujusmodi. Ju-
per decurrentes aquas, populos defluentes; unde dicabunt autem, quia comparatione sui ostendunt
Joannis in Apocalypsidicit: < Aqusemultscsunt po- alios damnabiles esse : quia cum ejusdem naturse
puli multi. >Secus populosChristumfuisse dicit, quia sint justi et impii, non impii vitam Christi sunt imi-
-non peccatricem carnem, sed peccati simileroha- lati, sicut jusli. Impii quidem non resurgent, neque
buit. t Quod lignum dabit fructum suum, > id est, peccatores, id est Christiani occulte peccantes, re-
fructificabit in tempore suo, sic et Christus dedit surgent, ita quod sint in consiUojustorum, id est
fructum suum, scilicet reparalionem humani gene- in judicio cum justis, a quibus quidquid Cit, cum
ris. < In tempore suo, > id est, in convenienli : quia consilio et ratione fit. Vel quia in Hebrseoin congre-
in passione redimendo animas de potestate diaboli, galione habetur, iu concilio a quibusdam legitur,
in resurrectione spem dedil nobis resurgendi, in as- scilicet non erunt peccatores in consortio justorura.
censione ccelestesnobis adilus patefecit, et ita Chri- Vel potest idem versus legi de prima resurrectione
slus in lignum vitse nobis datus fuit. Aufert enim animse per posnilentiara, ut dicamus : Impii non re-
Christus a nobis per sui corporis usum, et imitatio- surgent in judicio, id est in discretione boni et
nem justitise, mortem seternam el senium, quod li- jj Jj mali, sic scilicet ut bono devitato bonum faciant:
gnum vilsefaciebat, ut supra diximus. neque peccatores, ita ut sint in numero justorum.
t Et folium ejus, > id est, sermo ipsius, nullo casu Hoc quidem dictum est de induratis.
a veritate defluet, id est decidet. Sic etenim Domi- < Quoniam novit Dominus. >Ideo impii et pecca-
nus ait: < Ccelumet lerra transibunt, verba autem tores non resurgent, quoniam non novit Dominus
mea non transient (Matth. xxiv). > Sermo significa- iter eorum, et hujus antecedentis consequens ponit:
lur per folium, quia sicut folium protegit el decorat 1 Et iler impiorum peribit > iter, id est mala opera
fructum, sic verba Christi dona decorant et prote- eorum ducent eos in damnalionem, et hujus rei prse-
gunt. In nullo enim gratia data in baptismate ser- missa esl probalio per contrarium, ubi dicitur, t quo-
vari posset, nisi doctrina Evangeliiposlmodum con- niam novit Dominus, > id est, approbat justoset viam
servaret. Haec promissa nobis erunt ad ulilitatem. justorum.
« El omnia quaecunquefaciet i ipse Chrislus, eliara IN PSALMUMII.
ignorninisequas sustinuil t prosperabuntur, » id est, TITUMJS : Psalmus David (etsi apud Hebraeoshuic
nobis prospera inveniuiitur, ut flagella quoe sunt psalroo uullus prsefigaturtilulus).
nobis excmplum humilitatis et paticntioe. t Quarc fremuerunt gentes. > Psalmus David, id
201 EXPLANATIO1N PSALMOS. i02
est, traclatus iste qui vocatur psalmus, quia sicut ex AV < Qui habitat in ccelis. > Confremuerunt, aslite-
operatione manuum molis chordis, in psalterio red- runt, sed ille qui habitat in ccelis, scilicef, vcl in
ditur dulcis melodia, quaevocatur psalmus, ita iste ccelis materialiter, vel in sanclis, in quibus ideo
traclatus movet nos ad operationes, in quibus Deo Deus habitare dicitur, quia nullam in eis habet of-
fit dulcis melodia. < Attribuitur David, >id est, agit fensionem < irridebit eos, > id est, irrisione dignos
de Christo, qui Christus significalur per David, quia reddel eos, quia apparebunt conlra regnum Dei ni-
David interpretatur visu desiderabilis, sive manu- hil potentes facere. <Et Dominus subsannabit eos, >
forlis. Quis enim forlior est Christo, qui aerias po- id est, iguominiosos reddet: unde etiam in universo
lestales devicil?Ipsum etiam videre omnes priores orbe hodie opprobrio sunt. Sanna est irrisio facta
palres desideraveruut, nt Simeon : dicebat enim in pcr nasum.
orationibus suU. Quando veniet? quando videbo? "< Tunc. > Hsecirrisio et subsannatio fuit in hoc
Cujus visum desiderant adhuc etiam omnes sancli. sseculo: sed tunc, id est, proeterea, vel in alia vita
ln hoc psalmo Chrislus rex, est materia, de quo t loquetur » vel per vocem minislri, vel per pro-
traclat hoc modo : ostendit omnes qui contra rcgnuin priaro, non placabilis, sed « in ira > non quod in Deo
ipsius aliquid machinati sunt nihil prOficere, sed po- ira vel mutalio aliqua possit esse, sed a similitudine
lius sibi ipsis nocere. Deinde ostendit eum polentem B B alicujus irati qui poenam infert hoc dicitur. Erit
regem Judseorum et gentium. Intentio vero est, ad- enim hsecvoxiu judicio:« Disceditea me, maledicli,
monere, ut.Christo regi cum limore et tremore ser- in ignem seternum (Matth. xxv). > Vel, si etiam
viamus. Quaenotat in fine psalmi, ubi dicit: Servite nulla vox esset in judicio, tamen ipsa rei evidentia
Dominoin timore. quasi iratus Dominus loqui videtur. Per iram vindi-
< Quare fremuerunt gentes. » Petrus loquens in clam accipit : sed quia per iram brevis vindicta in-
Aclibusaposlolorum,huncpsalmum dicit primum es- telligitur, subdil : < El conlurbabit eos in furore
se. Domine.reges congregati suot contra filium tuura, « suo, > idest, continua vindicta.
sicut Daviddicit in priori psalmo. De illis incipit qui Haclenus ostendit eos inefftcaces et ignominio-
conlra Chrislum machinati sunt. Hic Dominusinler- sos, qui contra regnum Christi laboraverunt, modo
rogatione loquitur, non propter inquisitionem, sed vero ostendit eum potentem regem Judseorum et
propter redargutionem, dicens : Quare, id est, qua Genlium, et loquitur in sua propria persona sic : illi
causa fremuerunt gentes? Per fremuerunt notat eoS conturbantur, < ego autem constitutus sum rex, >id
besliales esse, quia fremere bestiarum est. Fremitus cst, ab eo Deo firmiter stabilitus. Regem vocal cum,
fuit, ubi dictum est: ToUe,tolle, crucifigeeum. Per quia perfecte regit suos super Sion. Sion interpre-
genles, milites Romanos intelligit, qui ideo gentes C tatur speculalio, per quam universa ecclesia potest
dicuntur, quia sicut sunt genili, itaremanent, scili- accipi, quia semper est in speculatione vitse seternse,
cet, sine lege, et sine omni conslitutione justilise, ct providentia, prseeavendo ab bostibus. Sed tamen
< et populi, > scilicet Judsei, qui ideo vocantur po- hic per Sion, ecclesiam tantum Judseorum accipi-
puli, quia sunt congregali ad jure vivendum per le- mus : quia Sion caput erat regrii Judseoruro, quam
gem. < Meditatisunt inania, » scilicet, Christumnon ecclesiam propter stabilitatem et virlutum eminen-
esse Messiam, vel se eum retinere posse iirsepul- tiam montem sanctum appellat. < Ejus, » scilicet
cro. Dei. < Prsedicans »in illa ecclesia < prseceplum, > id
< Asliterunt reges. > Non tantum meditati sunt est legem ejus.
populi contra Dominum, sed et reges astilerunl, id Et non tanlum constituit me regem super Ju-
est, contra Christum steteruitt, id est, perseverave- dxos, sed et super gentes : quod habemus ubi
runt male operando contra eum. Reges aceipit, pri- dicit: t dabo tibi gentes; » et ad hoc confirmahdum,
mum Herodein, qui pueros occidendoChristum per- prsemittit auctoritatem ipsius Doinini promitteutis,
sequebalur; et secundum Herodem nepotem primi, Gtimdicit: <DominusDeusdixit. > Quoddicere appa-
cujus assensu Dominus occisus est. t Reges > dico " ret in ipsa rei expletione, < ad me > prcentissapro-
o terrse, >ldestterreni. < Etprincipes, > id estPi- batione regni, ex auctorilate ipsius promiltentis,
lalus, Annas et Caiphas, 'et alii principes convene- «slendit causam, quare Deus ci genles subjiceret,
runt in unum, et si non omncs, tamen omnes volun- scilicet, quia filius ejus est. Et hoc dicit: < Filius
tale, <adversus Dominum» Patrem, quia adversus meusestu.egohodie, »id est oetemaliter < genui te.»
Christum ejus. Quicunqueenim missum persequitur, ldeo per bodie seternitatem intelligi voluit, quia nul-
ct mittenlem. Hic vero Chrislus de seipso quasi de lam vocem convenientem habuit, per quam prsesen-
lertia loquitur. tiam designaret, quoenunquam ab seternitate disce-
t Disrumpamus. > Convenerunt dico, dicentes: dit. Melius genui dicit quam gigno, ne illa ineffabi-
: disrumpamus vincula eorum, > id est, Dei Patris lis generatio noviter incepta viderelur.Ideo conjimgit
etChristi, vel Christi et discipulorum. Vincula, prse- prseteritum, ut per hoc innuat nobis illam generatio-
dicationemChristi nominat, et iniracula et promis- nem et esse, ct fuisse. Undedicilur :« Generationem
siones, quibus ad fidem Chrislianain homines vin- ejus quis enarrabit? » (Isa. LIII.)
ciuntur, et sic spretis vinculis illis < projiciamus a Et quia filius meus es lu, ideo t postula a mc, i i.I
uobis >ugumipsoruui, > id est, Doininuui ipsorura. est assumc liuiiianitatciii, iu qua valeas postui-ro-
PATBOL,CXVI. 1
805 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 20.
Secundum divinitalem non polerat postulare, secun- A IN PSALMUMIII.
dum quam sequalis Patri erat.« Postula » dico,« el TITULUS. Psahnus Davil cum fugerel a facie Absalon
dabo libi gentes hsereditatein tuam, > id esl, quibus filii sui.
domineris.et qnasexcolas. Illeenira qui alicujus rei tDomine, quid multiplicali sunt. » Tangit histo-
hseres est, ei fflagis quam alii dominatur, et eam riara quaro David ab Absalon sustinuit. Dubitavit
excolil. Et n011quaslibet gentes dabo tibi, ut Grsecos enim Absalon patre vivente, cui filiorum regnum
vel alios, sed etiam « terminos terrse,»id est, genles veUet dimiltere, regnumque sibi immoderate cu-
quse in extremis mundi partibus habitant, dabo libi piens, mullos de populo eallida pollicitalioue cor-
* possessionem,» idest, ita ut in seternum possideas. rupit et tandem per occupalionem in regem cousti-
Juste debeo libi geutes subjieere, quia tu « reges tui fecit. David vero sciens illam occupalionero non
eos in virga ferrea, » id esl, inflexibili discipliua, esse factam per Dei voluntatem, et sciens boc flagsel-
et eos qui non recipient disciplinam, <confringes, >idI lum a deo sibi dalum pro peccato adulterii et homi-
esl punies, quosdam ad correctionem, quosdam ad cidii, pro quo peccalo diviuilus ei dicluinerat: < Nou
damnationem. < Tanquam vas figuli > leviter con- dehciet gladius a domo David \II Reg. xn) : »
fringunlur: per hoc simile notat eos esse futeos quos patieuler filii persecutionem sustinens , nudisque
confringet Dominus. " pedibus cum qiiibusdam suorum civitatem defereus,
B
Verbapatris adhuc. Eliam lalem regem conslitui. filii prsesentiam aufugit. Cumque ilfi abeunti quidam
t Et iiunc, > id est, ostenso co tali. < Et vosreges, > maledicerent, et jaclu lapidum insultarent, iUum
iii est, terrenilalem vestram bene regenles < inlelli- viruro saoguinuro appellantes, suos vicem reddere
gite > quantus sil < et vos qui judicatis terram, > non permisit, sed patieuter perseciitionero sustinuit,
id est, prselati Ecclesise qui judicium habelis super dicens : Flagellis Dei non debere nec posse resisti.
alios < erudiraini, > id est exlra rudes sitis, utpru- Joab vero contra, patienliam David non allendens,
denter sciatis judicare de snbdilis. cura Absalon cuni exercitu persequeretur, eura ab
< Et servite Doraino in timore, » et ne videretur arhore peiidenieni per capillos, occidit. Fugiens
austerum regnum ejus, de quo legitur : t Jugum enim Absalon super mulam involutis capiliis circa
enim meum suave est, et onus meum leve (Matth. ramum (inlonsus enim eral) suspensus respondit.
11), » ideo subdit: « et exsultate ei. >Et ne exsulta- Per isiam vero persecutiooem David islum psalmum
tio et suavilas ejus regni negligeutiam generaret, composuit, in quo Spirilu sanclo imbutus, per suam
addit < cum tremore > subde corporis. Et in hoc Chrisli patienliam respondit, Poenaro luit; per filii
versu jn quo admonemur de servifio Dei, aperte vero Judse nequiliam prsemonstravit. Per David
nolatur inlentio psalrai. Et ul possilis servire < ap- C uamque Clirislus significatur, cum in hoc psahno
prehendite, > id est, etiara si Dominus non daret, patieulia demonstratur : per Absalon vero Judas
appelile < disciplinam, > id est, quamcunque Domini intclligitur, qui filius Cbristi, quia discipulus ejus,
correclionem, quia Apostolus dicit: « Quod siextra dicitur. Absalon quippe pax patris- interprelalur :
disciplinaro estis, ergo adulteri et non lilii estis; non quia cum patre pacem haberel , sed quia
(Hebr. xn). > Apprehendite dico< ne quando > idest, cum eo pacem habuit pater. Sic el Judas pacem
in die judicii, Ucet modo parcat t irascalur Domi- cum Cbristo non habuit, quamvis Cbristus et cum
nus, » id est, effeclum irati ostendat in vobis, et, omnibus aliis et cum eo pacem teneret. Sicut autem
sic < pereatis > remoli < de via jusla,»idest,de opc- Absalon per seipsuro suspensus est, ita et Judas. Ti-
ribusjustorum. lulus autem sic expotiilur : Psalmns iste altribuitur
<Appreliendite»dico,<nepereatis,» etetiamutbeati i David, id est, Christo, agens de quoilam negotio ip-
silis. Beati eiiim orones erunt qui cotilidunt, id est,t sius, habito cum fugeret a facie Absalon, id esl, ab
qui spem babenl ex pura conscientia in eo. Tunc interiori facie Judse, non localiter, sed cogniiione.
quidem beali erunt, <cum ira,»id est, viudicla ejusi Antequam enim Judas voluntatem traditionis habe-
< exarserit, » scilicel, sicut ignis durante materia noni rcl, licet simulate, Domino quaradam obedienliara
"
deficit, ita vindicla Cbristi illis durantibus non de-. exhibebal, et etiam miracula faciebal: sed post-
ficiet,quantumesl< inbrevi,» tempusenim breveesl. quaiii in cor ejus, ut Doroiiiuro traderet, diabolus
Vel < in brevi > qtioiiiain imininente lc judicio, su- inlravit, Doniinus ab ejus corde recessit, a cordc
bita pcena impiis infertur. Potesl etiam in voce pro- Judsedico prius filii suL Materia vero in hoc psalmo
phelise legi, et inducens Clirislum ubi dicit : t Ego, est Christus, de quo agit hoc modo : Tangit de
aulem conslitulus suiu : > sic junge : t Convenerunt passione et glorificatione : et non exponit per partes
adversus Chrislum ejus, » sic dicentem.: IIIicontur- passionem, sicul in quibusdam aliis psalmis facit.
babuntur, t ego autero constitulus sum, > elc. Lo- Intentio vero est, nos ad patientiam per ipsius Chri-
quilur etiam propheta ubi dicit: t Et ntiiic regcs in- sli exemplura invitare, ut non quascunque injurias
telligile. » Et sic junge : Christus talis rex est, < et timeamus : unde el Apostolus : < Si conipatimur, et
iRmcvos reges inteUigile. > conregnabimus (Rom.vm). » Hsecintentio nolatur in
hoc psalmo, ubi dicit : Non limebo miUia populi,
vox Christi. Et incipit a passione, sic dicens patri
sub quadam admiratioiie.
20S EXPLANATIOIN PSALMOS. 20
<DoniineDeus>quid,itiest,proptcr«quid multipli- A maxima dulcedo et tranquillilas est. •Oslensa neces-
cali sunt? » ita etiamut filius meus.scilicet Judas, sit sitale exauditionis, ponit ipsani exauditionem. Con-
cunibis < qui tribulant me. »Non itleoadmirandolo- tinualio: <Ego dormivi et exsurrexi,»id est exlra le-
quitur, quotl ipse admirelur, sed ul nobis admiran- gem omniuin mortuorum surrexi, principes regum
dmn esse oslendat, quod illi. medicum salutis eorumi terrae.Ideo «exsurrexi, quia Dominus suscepitme, »
innoceutcm in oronibus quasi nocenleni perseque- id est, junctus e-t meoehumanitali. Nisi enim deitas
banlur. t Mulii insurgunt adversum me, > id estt humanilati conjimcla esset, humanitas more alio- •
potcslatem stirount contra me. Possenl enim tribu- rum hominum mortua remaneret.
larc, nec lamen polestalem super eum curarent in- Quia <exsurrexi,»jaro« non tiraebo»in meis: quia
sunicre. licet sui limearil, tamcn in hoc non sunt sui. Unde
< Multi insurgunt, et mulli dicunt > sive cogita- dicilur : <Charitas foras millit tiinoreiii (Rom.xm). >
lioiie, sive voce, sive opere t animse meoe, » id estt « Millia populi » scilicet, quolcunque etiam sint,
vitoemea: t non esl salus, > id esl non est liheratio> qui tamen timendi viderentur, qtiia circuuidant me
corporalis « ipsi » id est Cbrislo, qui se jactabat fi- in meis , et hoc est circumdantis nie. Chrislus enim
liuni Dei, t ii>Deo ejus. > Non quod ipsi pularentl impassibilis et iromorlalis factus, jani in se timere
euni babere Deum, sed in eo queni sibi faciebantl B non polerat : qui aulem persequuntiir fnleles, non
Detiro. Uudedicebant ei insultantes : « Si Fllius Dei ipsos, sed Chrisiiim in ipsis persequunlur. Ubi dicit
est, liiieret eum nunc si vult (Matth. xxvi). » Vel < non timebo, > nolat inteutionein, scilicet ut pa
niulii dicuut insullanles < animse incac. > lienler oinnia susliiieamtis, et ul 11011
limeumus.
< Tu aulera domine susceptor roeus est > id est, t Tu, Domine, exsurge, » id est confer gratian
susccpisti nieam humaniiateni in patrocinio, te illii auxiliatricem. Dominus enim lunc dicitur jacere,
uniens concepiioue. Hic per hoc siniile loquitur : quaudo sublracta gralia, suos alicui tentationi per-
quod sicut aliqttis potens tutalor et actor suscipitL mittit cedere : tunc vero dicilur txsurgere, quando
aliquem pupillum, vel quemcunque debilero ad tu- suos omnem lenialionem facit exsuperare quod inde
landum, sic deilas suscepii humanitatem, quam ab, intelligitur, quod Christo iu navi dorniienlc, sui pc-
omni peccalocustodivit iinniunem <tu » dico < gloria( riclitabantur : eo surgente, cessavit quassatio.
mea , > iil esl causa gloriosse resurreclionis mese. « Exsurge»dico, et«salvum me.fac'» el raeos, <Deus
< El exallans caput nieiiro » id est alliludinem, nieus. » Et constat quod facies, el hoc ostendit in
meara, scilicel ine altura, id est, iraniunero prius ab, conlrario dicens :
oinni peccatosuper oiiinemcreaturani. Isle versusagiiI _ < Quoniaui tu percussisti orones » scilicetintcriori
de glorilicatione. Ponit quoddani ineriluin ipsius, perr ^ et exteriori daniualione t adversantes mihi » quia
quodcum tauta exallalione dignura oslendil.Conlinua- t sine causa » adversabanlur : et non lanturo adver-
lio: Meiitoexaltaslime.quia <clamavi ad Doroinuro», santes in faclis, sed et < dentespeccaloruin, » id cst
aliquando claroore exteriori. UtideAposlolus offerenss corrosiones el detractiones eoruro « contrivisti, > id
Dco preces et snpplicatioiies cum clamore valido elt esl contercs ostendendoinutiles et damnabiles. Unde
-
lacryniis, interiori clamore ad Dominura semperr alibi <Nos insensati, vitani iilorum sestimabarausin-
claniavit. Clamor eaim est in rentissa devotionis in- saniam, et finera illorum sinehonore. Ecce quoraodo
teiitioueadDeuro intendere. <Claniavi»propria « voce» inler filiosDei rcputautur (Sap.y). » Qiiodaulera per
mea » qui mulloiiesperpropheiarunivoces clamave- prseieriluniremluturam annuntiat, nou secuudumse
rani. Claroavi quidem <de monle saticto suo,»id estt loquilur, sed ut raptus ad consilium Dei, in quo om-
de mea iinrainentia virtulum,sanctificata abipso: ell nia futura sunl ila certa, sicut nobis ea quse sunt
quiain sanctitate clamavi, juste « exaudivil ». Exau- prailerila.Iiisullal hicimpiis, quia peccatores < con-
dilio est, pelilionis impetratio. Vel polcst« de monle> liivisti. » lnde paliens est quia solius « Doinini esl
sanclo suo > referri adexau.iilorem.sic <: Exaudivitt salus, » id est dare omniniodani salulem in hac
me »Deu8 <de monte sanclo suo, >id est de eminenti; viia.« Elsuperpopuluniluunnerilt benedictio tua,»
D
poteulia suoedivinilatis, ila nt nie participem ejus po-. id esl bcaliiudosampiterna. < Super,»ideodicit, qwia
lentioefaceret: sicut aliquis diceret : P<cxde thesau- supra roerituin exallabunlur, juxtaApustoIum : « Non
ris suis exaudivit me, id est participem fccit. sunt condignx passiones htijiis temporis ad futuram
i Exaudivit, » et neeesse fuit.quia « egodormivi, », gloriain quse revelabitur in nobis (Rom. vin).
id esl, orones injurias in tempore passionis meae 5 IN PSALMUMIV.
quasi dorroiens sustinui. Sicut enim doriniens, licet TITULUS. ln finem psalmus cantici David.
habeat raiioncm, potentiam, forliiudinem, cicsclera,
ea noii exercet, et a somno ciio excitatur, ita Chri- t Cum invocarero exauuivit ine.» Tractatus isle
stus in lempore passionis suce, nullain potentiami agit (!e bona operatione, ubi dicit: < Sacrificate sa-
oslendit, quam lamen prius miracula faciendo inon- crificiuni jtistitiic »: jttxta quam partem vocatur psal-
straverat, ul in Lazaro et cseteris, el cito excitatusi mus. Agit etiam de canlico, id est de exsultatione,
est cum resurgerel, t et soporatus suni, > id est re- scilicot de selcrna bcalitudine, ubi dicil : < Qnis os-
quievi jacens in sepulcro ab orani luinultu. Inter lendet nobisbona ? » ctc. Et hic determinatius quaro
doriuitioneniet soporerohoc interesl, quod iu sopore! in aliquoprsecedenliuiupsalraorum : quiahicproposita
207 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 208
quorunidam dubitatione, ostendit nobis certitudinem A _ casti cor meum, ut etiam inimicum diligerem, et
vitse aeternae,ubi dicit: < Signatum est super nos : > de tribulationc gauderem, etc. Cum prius de tertia
et, < ih pace in idipsuni. >Et qiiia de illo bonOnobis persona diceret, exaudivit, ex niuiia familiarilate
exsullandum est, unde hic psalmus dignius agit, ideo converlit se ad secundam, cum dicit, dilatasti mihi.
canticum vocatur: et quia illa exsultatio, scilicet < Dilatasti, > et adhuc < miserere mei, > Sdest re^
seternsevitse, est nobis causa bOnseoperatibnis, ideo niove a me miseriashujus mundi, ut nullis subjaceam
vocatur psalmus cahtici. Quod autem sic dicitur,' tcntatidnibus < et exaudi oratlonem nieam, > id est
psaktius cantici, traclum est ex modulatiohe, ubi potie in nie augmehtum virlutum,r confirmationcni
viva vox prsecedebat, et harmonia sequeftatur. Psal- eorum bonorum quse in me sunt. Postquam dixit
musiste attribuilur David, quia hic loquitur David t exaudivit, > superfluo videtHirapponere, < miserere
propheta, vel qusecunque fidelis anima, qtiaj sighi- et exaudi: > sed conveniens fuit apponere, quia post
ficatur pet Davld, id est ecclesia,' quia ecclesia ipsa exaudilionem restant miserise, el ideo necessaria
roanufortis in devinceridas diabolicas tehlationes : conservatio et bonorum augmentatio.
elVisUdesiderabilis, propter pulchritudinera sancti- Post exaudilionem ponit increpationem. Conti-
tatis, ad cujus perfectionem mulli de pectore com- nuatio:«Me, >quiajtlstuseram< exaudivitDominus: i
puric.i pervenire desideraht: juxla quod dtejtur : B 1 et ideo vos t filii hominum usquequo, >id est quandiu
Deprecabunitar oiriiies diviles plebis. Psalmus dico eritis t gravi corde, >id eslquandiu gravabit vds vo-
tendehs in finem, id est in Chrislum, scilicet pro- Iuntas idololatrise vel appetilionis terrenorum? Homo
ponens nobis exemplum. Cum vero finis duobus duobus modis in divina pagina accipilur, vel se-
dicatur modis, scilicet consumptio, sicut consum- cundum carnalitatem,'vel secundum terrenitatem,
plio ligni est per ignem : et consummatio, id est ulroque modo sic legitur, t filii hominum, >idesl,filii
cujuslibel rei completio : Christus nunquam dicitur carnalium, quandiu similcs illis eritis? vel < filii ho-
consumptio, sed consummatio : in eo eniin omnia minum, > id est rationabilium, qtiare non Iniilamini
quse Deus per prophetas promiserat completa sunt. rationem? Ostendit eos peccare voluntate : oslcndit
Unde Aposlolus : t Chrislus finis est legis ad jusli- etiam peccare delectatione, cum dicit: < Ut quid di-
tiaih omni credenti (Rbm. x). > Vel per finem, lem- ligilis vanitatem ? >Et etiam in actu, cum dicit: < Et
pus gratise"potest accipi, quod ideo finis teroporum quseritis mendacium, > id est idola : vana sunt, quia
dicilur, quod in eo oinuia promissa Dei completa dii nonsunt: mendacia suut, qiiia per ea homincs
sunt, unde Apostolus : < Nos sumus in quos 'fines . exspectant vitam, quam dare noh possunt. Item mun-
sseculorum devendrunl (/' Cor. x). > Materia vero in dana vana sunt, quia cum bona ab appeliloribus
hoc psaltnb est justitia, de hac autem materia agit' C putentur, bona non stint. Item mullura laborant,
hocmodo, increpando idblolatras ct dilectores mundi, ut obtineant ea quae diligunt, scilicet mundana,
ubidieit: < Usquequogravicorde? > Admonehdoeliam quas tamen mendacia' sunt: quia sufDcientiamct
ad justitiam, ubi dicit: < Sacrificate sacrificium ju- bealitudinem promittunt, quam dare non possunt.
stilise,»etc. Faciendo egregias promissiones, promit- < Scitote > quoniam hsec mendacia sunt: et hsec
tens Cliristum vocaitdo eum' sanctum sanctorum, t scitote.quoniamDominusmirificavit, >idestmirabi-
ubi dicil: sauctum suum, quo medianle exaudientur lem feclt t sanctum suum, > idest Christum, qui di-
orationes sauctorum, ostendit eliam certitudinem citur satictus sanctorum, quo mediante < etaudiet me
seterni boni, quse est finis cseterarura promissionum. Dominus cum clamavero ad eum » habeudum.
Intenlio vero est nos admonere, propter quara ha- Et item in hoc versu poriil promissionem nobis?
bendam fiurit et increpaliones et promissiones. Haec Nolite quserere mendacium, sed potius.t.irascimini >
intentio notalur ubi dicit : < Sacrificate sacrificium peccalis vestris prseteritis,« et» postmodum < nolilc
justitise. > Ihcrepationes et admoniliones separatini peccare.•'. Vel ita : NolitCmendacium quserere, sed
ponit, promissiones vero commixtim. Et a promis- < irascimini. > Quod quia naturale est, non possum
sione sic incipil: Nolite idola colere, et mundana .j. prohiberevobis.paUdr, t^et»tameri <nolite peccare,»
diligere, sed adhserete jiistitise, et preces vestrce id est iUamiraih ad actum pdrducere. Et de his < qusrj
exaudienlur, quod Deus vobis in exemplo mei pro- dicitis, >'idest cogilalis, <ih cordibus veslris, >idcst
mittit: quia <cuni invocarem, » id est, cum Deum in cogitationibus veslris < cdmpungiroini» et de his
ut in me inhabitaret invocarem, < exaudivit me < quse dicilis iri cubitibus vestris,">'id est iri quibus
Deus » dalor juslitiae: non quidem perfectc, sed alicui delectatroni carnis corisenlitis. Cubile est
< mese, >id est, qualem polesthaberemea fragilitas. lectus ferarum ubi ferse Mutantur. Eodem modo
Dicendo,« cum invocarem etaudivit, >nolat si mul esse corpus noslrum uicitur cubile animse, secundum hoc
vocationem et exauditioneba_ cum dicit, < exaudivit quod stiilfa anima nostra delectatibriibus consentil:
me Deus justitise; > ostendit a Deo nullum exaudiri, et in hoc versu notamus .- . adinonitionem
t . : < Nolilc
nisi allquam justitiam habeat. Ponit in quo exau- peccare. >
dierit, dicens: < in tribulatione dilatasti mihi, > id Et quia non sufficit absiiriere a malo, nisi fiat
est multiplicasli. Cum enim tribulatio soleat afferre quod bonum est, addidit: sed potius < sacrificate
anguslias, ut dolerc de tribulationc, odio tribulan- sacrificium jusliliae, >id est jusliliam qusb dicitur
tem habere, veritalem etiam lacere, etc., amplifi- sacrificium, id est, placens Dco tanquara sacrificium.
209 EXPLANATIOIN PSALMOS. 210
Hancnon facile ad favorom lioiniiiuni sicut hypo- i- A IN PSALMUMV.
critae, sed sacrificate eam, scilicet ut placeat JJeo. ). TITUI.I!S : In finem pro ea qum hmreditatem conse-
<Et >ita < sperate in Domino, >id est certi sitis de fu- ,_ quilur.
turo bono, de quo multi dubitantes, et adhuc car- t « Verba mea. > Iste psalmus agit pro ea, scilicet
naliter sapientes dicunt nobis : Vos prsedicatis nobis !s ad honorem illius Ecclesise, quse consequitur jam in
illa bona, sed quis ostendit nobis ea bona ? scilicet,t, prsesenti, et amplius in futuro hscreditalem, id est,
quis inde veniens renuntiavit nobis, quse essent illa_ Detiin qui pascit et sustentat nos. Hic tangil histo-
bona. riam de libera et ancilla, scilicet de Sara, qusehsere-
Ipsi dubitant, sed nos certitudinem inde scimus,, ditatem obtinuit cum filio: et Agar quse cum filio
quia < signalum est super nos, >id est in superioree ejecta est (Gen. xvi). Libera namqtie novam legem
nostra parte, idestin ralione, scilicet in anima estt significat: filius vero ejus Isaac, populum Cliristia-
impressum signum hoc, scilicet«lumen vullus lui, ,> num designat. Ancilla veterem legem: filius ejus
id esl crux, quse ideo lux dicitur, quia est causaa Ismaei infidelium gregem. Psalmus dico tendens in
per quam irradiat vultus Dei, id est volunlas Dei in,j finem, id est, dirigens unumquemque fidelem in
anima nostra. In ea anima est signum crucis., quse B Cbrislum. Materia est Ecclesia, et hsecloquitur. De
omni desiderio carnali mortua est. Unde Paulus: . B J hac autem sic agit: Describit eam petentem hsere-
< Per quem mihi muiidus crucifixus, et ego mundoa ditatem, aflirmat habiturara : ostendil scraulamex-
(Gal. vi).» Quanlo magis autem homo se retrahitt cludendam, petit et liberari ab semula : oslendit
a desideriis carnis, tanto proficit magis in cognitio-_ etiam quod semula, scilicet ancilla, persequitur li-
nem Dei. Per hoc sumus certi quod < signalum est, ,» beram, modurn quoque beatiludinis ponit. Intentio
et etiam per hoc, quia tu < Domine dedisli lselitiam», est, dare nobis cerlitudinem seterni boni, el per hsec
de illo futuro bono, per puram conscientiam < in- omnia ad Christum nos admonet, et a petitionc hse-
corde meo, » id esl diverso a cordibus impiorura, reditatis sic incipit: tVerba mea,> id est vocales
de quibus dicitur: < Impiis non est gaudere dicit Do- _ orationes t percipe, > id estcomple quod peto t Do-
niinus. >Velaliter: <Lumen vultus tui,»id est illumi- mine : > quod dicil < auribus, > per simile loquilur :
nosus vultus tuus, scilicet sapientia lua, quse estI aures enim in Deo nihil aliud est, quam clementia et
viva imago totius luse voluntatis : illud lumen < si- potentia.Perpotentiamperficit, perclemehtiamDeus
gnalura est super nos, > idest, in anima noslra.ut perp audit. < Clamorem meum, > id est, affeclum cordis
sapientiam, id est, per filium tuum inhabilantem in, intellige: quod clamor in corde esse inlelligitur.
nobis ratio nostra illurninata , certos nos faciat de> , Apostolus lcstatur dicens: < MisitDeus spiritum filii
^
seternobono : quiaillud «lumen est super nos, »ideo) sui in corda nostra clamautia, abba Pater (Gal.
< dedisti lsetitiam in corde meo. » iv). > Et quia peto, voce et affectu intendc, id 'est,
< In corde meo > est loetilia, at illi < sunt multipli- intentum te prsebe, scilicet magis solito intende < voci
>
cati, >idesl multipliciler divisi, secundum appetitum1 orationis mese, id est voci procedenti ex affeclione
bonorum temporalium : el hoc esl < a fructu frumenti cordis. Hsectrina petitio ad idem tendit, scilicet ut
vini etolei sui. ><Sui,» dicit ad differentiam nostri : Deusillam oralionem exaudiat. Sicutlrinam petitio-
frumentum enim nostrum, est panis qui de ccelo nem facit, ila ad exauditus rem [Exauditorem] trici-
descendit: vinum nostrum, calix inebrians: oleum taleraponit, percipe, inlellige, intende. <Rex meus, 1
id esl, Christe, qui idco rex diceris, quia tuos in justi-
nostrum, gratia sancti Spiritus, de qua dictlur : <Im-
tia regis <et Deus meus, > id est creator, et hoc ad
pinguasti in oleo caput meum (Psal. xxu). > Fructus
hic improprie dicilur, quia illum solum fruclum di- Patrem referlur. Ideo autem Christus primus poni-
cimus, quo per se solo fruimur. tur, quia eo medianle adPatrem venilur < ettu, Do-
mine » scilicet spirilus sanctus, « percipe, » elc.
t
Ipsi multiplicatisunt, sed ego < dormiam in pace > « Quoniam orabo ad te, Domine. » Haec est causa
iu liac vila : tendente t in idipsum, > id cst in idcn-'
debeat intendere, quia perseverat in oratione,
ulalem: id est, ad veram pacem, de qua dicitur: nI quareest t orabo. > Tribus personis posilis, non dicit
t Pacem meam do vobis: >et tandem in illa vera pace quod
sed intende, quia sancta Ecclesia unilatem
t requiescam. >tDormiam >dicit per simile : quia si- intendite,
inlelligit in trinitale. « Mane. > Ego sic clamabo, et
cut dormiens non sentit aliqua exteriora, ila aliquis lu«exaudies vocem
meam, >et interiorem etexterio-
fidelis non excitatur a tranquillitate mentis per curas rem : <mane, >id est, in
principio meaeconversionis:
mundanas. dum enim homo in peccatis est, in nocte est, cum
< Requiescam in pace, quoniam tu, Domine, sin- vero a peccatis surgit, ih mane est, id est in prin-
gulariter in spe constiluisti me, » id est, in singu- cipio lucis est. Mariea grseco siimptum est, et nihil
lari spc, scilicet habita de te solo, quia nihil nisi aliud sonal, nisi lux : unde dicilur septimana, id est,
te solum desidero. Vel singulariler, id est, diverso septem luces: et per hoc quod dicit < mane, > id est.,
modo, < a multiplicatis, > id est amatoribus terre- in principio conversionis exaudiri, _noiat propiiia-
norum. tionem exauditoris. Et ideo exaudies quia < mane
astabo libi, > id est, talia opera faciarii, per qua»
simdignus stare in conspeclu luo, < et videbo > sci-
211 IIAYMOMS HALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS. L— COMMENT.BIBL. 212
licet Denm : ostendit quod lalis videat Deum : po- A Ex quo dixil,« non Deus volens iniquitatero tu es, >
nendo oppositum, sic dicens t quia tu es Deus,» et nolavil exclusionem aemulse,dehinc notabit se habi-
ideo t non volens iniquilatem. » Ita « astabo et vi- tnram hacreditatera.Isti excliidcntur « ego auleiti,»
debo, » hoc scilicel, t quoniain tu es Deus,» etc. Et id est, Ecclesia t inlroibo in domum luara,»id esl, in
ftuia non vis t iniquiiatem,»ideo <malignus »scilicet ccelestemHicru salem.Per hoc quod dicit <domtim,»
•lle qui malevolus esterga proximum,« non haliitabit nolat slabilem mansionem. « lnlroibo, » ct boc non
juxta le :»licel enim ubiqne sil Deus,non tamen ma- seciindum mertla mea, sed « in muUilndinemiseri-
ignus dicitur esse juxla cum. Jiixta Deumeiiiro esse, cordisetuse, » id esl, secundummuttiltidineramiscri-
est bonis ipsius perfrui: longe vero csse, non frui. cordisetuse « et adorabo ad templum, >id est ad Chri-
t Neque injusli,» id est aciualiter peccantes t per- stum, per quem inlratur in doniuni cceleslem: qui
manebunt anle oculos tuos » quia licet omnis caro ideo teropliim dicitnr, quia in eo habitat omnis p!e-
videat Deum in judicio, tanieii non omnes, sed soli nittido divinitalis corporaliter, de qito ipse dicit:
jusli permanebunt, in contemplatione Dei. Solvite templnm hoc,« sancliim, > id est, ex conce-
« Quoniam orabo ad le » solum hahendum. Non ptione sanctiflcalum, « tuum,» id est, a te : « ado-
«permanebunt,»quia lu t odisti omnes quioperantur rabo » dico « in timore tuo, » id est, in convenienli
itiiqtiilatem.» Per hoc.quoddic.it, «qui operanlur, > B' tibi, scilicet non servili, sed filiali.
et non operali suiit, ostendit eos qui peccaverunl non Et til possim inlroire, tu < Doimnededuc me,» id
esse damnandos, nisi eos qui in volunlate peccante est, in prsesenli sis tnihi dux. dando vires < in justi-
permanebunt. < Perdes omnes qui loquuntur menda- tia tua, » id est, non peto ex sola misericdrdia, sed
cium,»scilicet qui pcrseveranl in mendacio.« Perdes justitia lua hoc exlgit, ut sicut damnas impios, ila
omnes qui loquunlur mendacium » quia hoc est ve- remuneres justos: t dedttc » dico t propter inimicos
ritati contrarium. Veritas est de eo quod est: men- meos : qui me volunt impedire: el in futuro t dirige, >
dacium non est substantia vel natura, sed de eo ostendendo "quomodo caveam ab inimicis, < viani
quod non est : et merito perdilur qui declinat ab eo meani, » fd est, opera mea, ita ut sint opera illa t in
qtiod est ad id quod uon est. Menliri, est conlra conspectu tuo, » id est, in beneplacito luo, utinlel-
boc quod quis animo sentit loqui. Augustinus : Sunt ligara illam. Hic pelit Hberariab aemula, notat etiam
mendacia qusedam pro salute vel pro commodoali- perseculioriem, dicens : < propter iniraicos. >
cujus non malitia, sed benignitale: ul obstelrices Ideo dico < dirige, deduc proptcr inimicos quo-
quse dixerunt pro filiisHebrseorum falsumPharaoni. niam non est in ore eorum veritas. > Nec miror
Hsecauiem mendacia non re, sed in dolo laudanlur: quia cor eorum vanum est; » unde dicitur . < Ex
qnia qui sic menliuntur, merebuntur aliqtiando ab ^' abundantia cordis os loqnitur (Matth. xn).
omni mendacio liberari. Esl eliam inendaciuinjoco, < Gutlur etiam eorum, > id est, os eorum, quia in
quod non fallil: scil cniin cui dicitur, causa joci gulture formantur voces t est sepulcrum palens, »
dici: el hsec duo genera non sunt sine culpa, sed, id est, siraile patenli sepulcro : quia sicut palens
non cum magna. Perfeclis atilcm non convenit lnen- sepulcrum felorem emiltit, et cailaver aliquod <:x-
liri, nec pro temporali vita, cujus morle sua vcl al- spcclal, sic illi cmittunt fetida verba, scilicel hscre-
tcrius iion occidilur anima : licet auiero cis si non ses, et incorporanl sibi alios , scilicet a corpore Ec-
falsum dicere, verum tacerc : ut si quis hominem clesix separando, et sibi coiiformes faciendo. Hic
non vult ad mortem perdere, vertini taccat, sed non notat apertam hseresis prsedicationem,et innuil la-
falsum dicat, nec pro corpore alterius auiinam suani teniem verborum seduclionem. t Linguis suis dolose
occidal, non est culpa veruro tacere, ut Doniinus: agcbanl, » id est blanda adulatione in audienlium
« Multa habeo vobis dicere (Joan. xvi).»Illud autcin corda niortifera suadebant venena. Ideo dixit < age-
ubi non est duplex cor, non debet dici mendaciuui, bant, » ut maliliani non solum in linguis, sed etiam
ut si quis comraodel gladium, et promittat se po- in actu eorum esse probaret. Occultam setluctionem
scenii reddilurum : si furens poscit,-non debeo red- ." dicil, ubi verilali falsilas admiscettir : aperlam, ubi
<
dere, ul se vel alium pccidat. !deo hic non esl du- sola falsilas est. El quia lales suiil tu, Deus,ju-
dica illos, » id est, ostende eos damnabiles.#Noiidi-
plex cor: quia cuiu promisi reddere nou cognovi
turcnlera postea repelilurum. Vel accipiamus men- cil hoc voto malevolentioe, sed non potesl non con-
dacium de haeresi, ul csl negare Chrislum esse sentire divinoesententiae.
Deum, negare partum virginis: el pro hujusmodi Ostendilquomodoveliteosjtidicari.dieens : <Dcci-
inendaciis aggravat dicens, t perdes. » dant a cogilalionihus suis, » id est inanes invenian-
Quod dixit < odisli operantes iniquilalem » osten- lur cogitationes eorum, quilius spcrant se obtinere
dit per parles, dicens : Vere « odisli operantes iniqui- regnum qnod non promerenttir. Vcl < decidant, > id
tatera,»quia < virum sanguinuro, >id esl, honiicidain esl non valeant implcre quaecogitant. < Et expelle
<et dolosum,» id est qui dolo viventera occidit sci- eos J c« rogno tuo : puniendo eos < secmi(;um
licet velmala persuasioue, vel suorum bonoruui nuiltitudinein impietatum eorum, » id est, utsectin-
ablatione, < aboiuiiiabitur, > id est, ab omni bono dttra quantilalem deliclorum sit quanlitas suppli-
omine reraovet: vel« aborainabitur, > id esl, a con- cioiuin. « Expelle-» dico t quoniain irritaverunt te,
§ortio ralionalium removebit Dominus, Diiroiiic, > id est ad ira;:i provocaverunt.
2i3 EXPLANATIOIN PSALMOS. 21i
Et isti expellantur, sed <omnes qui speranl in te A nem.pro inimicis orationem. Intentio est nos ad pce-
lsetentur > in anima, et eliam < exsullabunt > nilentiam, et per haecoitinia nos ad Cbristum diri-
in corpore <in seternum,» id est, in seterna exsulla- gere : et a deprecatione sic incipit : Conscius pro-
tione, el hoc ideo quia tu < habilabis in eis. >Hic pheta peccatorum, vel quilibel pcenitens, et territus
ponit modum beatitudinis, cum dicit eam esse seler- timore pcenarum, quas peccatoribus in octava die
nam, exhocetiam, quod ipse habitabit in eis. Etiam futuras inlelligil, deprecationem sciens apud ipsum
per hoc dabit certitudinera illius beatitudinis, scili- judicem politis valere quam excusationem, deprecr.-
cet quod dicit < lselentur, exsullabunl, » quia t ha- tur eum peripsius judicis potentiam, dicens : < Do-
bitabis in eis. > roine,»in hacvila argue, id esl convince mepeccasse,
<Et»etiarn <gloriabuntur, »-idest gloriososse esse faciens mc lamen pcenilere « ne arguas me in furore
gaudebtutt pro corona meritoruiii. < Omnes in te » tuo, » id esl in lua graviori vindicla, id esl futuro
habiti < qui dilignnt nornen tuum, » jd est, faniam judicio : et bic corripe ine «ne corripias me,»id est
ipsius.gloriaro, quia ;'ivinaesubstanliae cognilionem ne retrabas liic ibi a malo inceplo in quo ierani « in
habere non possumus. Dicendo<omnes, » notat quod ira tiia,'» id est in leviori poena, id est dando mihi
eliam illi qui minus habent de parlicipatione illius etiam leviorem pcenam quani furor sit : vel « in ira
bealiludinis, gloriosi sunt. < Gloriabuntur, quoniam B lua, > id est in aliqua pcena data posl morlem
tti benedices, > id est dabis iiicrementura virtutum anle judicium, id est in purgatorio. Qiri tam timen-
< justo > scilicet in hac vita, pro quibus gloriabitur duni ostendit Deum, cjus notal potentiam.
in alia. t Gloriabuntur > et< benedices, tethaecomnia « Ne arguas, ne corripias, » sed poiius « miserere
provenient e» lua bona volunlate, qua < coronasli > mei, Domine,» et hoc necesseest« quia »ego i simi
eos,et hocest quod dicit: <Coronasti nos »in lua bona infirmus » roole peccatorum. «Infirmus suin, > ergo
voluntate, qtisenon lautiiro nobis crit coiona etremu- « sana me, Doniine, »id csl pias affectiones,quas ha-
neralio in alia vila; sed est etiaui nobis in prsesenli bes de meis miseriis, sanando nslende, id est rcmj-
vita ut scnluin, id est protectio. El hoc ptinil intransi- vendo peccata mea. « Quoniam ossa mea, » id est
tive cumdicit: t Scuto bonaevolunlalis,»id est bona superior vis attiniaeme;e, scilicet mens, est lurbata
voluntate existente ut scuto : et boc per simile dici- mullitudine pcccatorum. Per ossa , qtioepars corpo-
tur : sicut euim scutum roluiiduni posilum anle pe- ris est robuslior pars aiiimse robustior merito desi-
ctus, est prolectio, corona superest : ita in bac vita gnatur. Quod plttraliter ossa dicil. ipsius inentis ro-
bona voluntasestproteclioquisrfacit promereri : et bora, id est caslitalem, lemperantiam, el alia hujus-
in alia vita rerauneratio el corona esl. modi intelligil infirmari.
C Superior vis animaeconturbata est « et aninia
IN PSALMUMVI.
• raea > ipsa, scilicet, tola, non tantum secundum
TITCLUSIn finem pro Oclava Psalmus David. superiorero viro, sed ciiaro secundum inferiorem,
t Domine, ne in furore. » Augustinus : Octavam scilicet,secup.(lumoniiies sensus, utpeccet in audilti
quidam dicunl adveittum Doinini, quia venlurus est et visu, et csetera, «turbata estvaltle,»id est, niultis
posl septem roillia annorum, ut aiunt. Sed nulli boc et gravibus peccatis. Cttm dicit infirmum esse, ct
teropus notum est, polius octavus dies, quia omnia animam lurbalam esse secundum superiorem et in-
tempora septem dierum revolutione volvuntur, ilie feriorem vim, nolat oiunc genus pcenitentioe.Valde
nullam habeat varietaiem. Vel duse vitse sunt una sum turbalus « el tu, Domine,usqttequo, » differs sa-
pertinetad corpus, qui est vetus homo, cui et vetus nare?
dalnm esl Testamentum, qua regnavit mors : altera Noli differre, sed tu qui hactcnus adversus fuisti
ad animam, qui est novus homo, regeneratus per duni esseni impo.Tiitens,«convertere » adineconver-
Cbristum. Ad corpus autem quaternarins, ad ani- sum ad tc qui dixisti : < Converlimini ad roe, et ego
mam lernarius pertinel. Peracla igiiur utraque quasi convertar ad vos (Zach. i). » Convertere, et esto
septenario nuraero, veniet octavus dies judicii, ubi propitius, et eripe aniroam meam a vinculis peccalo-
unicuique pro merilis reddetur : unde timens Eccle- rum a quibus leneiiir. < Salvum me fac, » scilicct
sia sic orat: ln finem pro octava psalmus David, id dando virtutes. Utii ponit stias infirmitales, de-
eslpsahnus iste attribuitar David poeniteuti, vel cui- precatus est etim per suas miscrias : nunc autem
libet pceuitenti: qui pcetiitens figuratur per David, dicendo, < convertere, »per ipsius judicis misericor-
quia et manuforlis est cuin peccata devincit, et visu diam deprecatur, ubi dicit, propter misericordiam
desiderabilis, quia et alii peccatores ad ejus confor- tuam?
mitatem venire desiderant. Psalmus dico habitus Ideo precor ut sanes, eripias, salvuni facias, cito
pro ociava'die, id est pro die judicii, id est tiinore t quia non est in raorle qui niemor sit tui, > id esl
fiituri, quse veniet post scptimanara hujus saeculi, nullius positi in transitu vitse erit mortui fructuosa
quod volvitur per septein dies. Psalmus dico diri- meinoria, si tui laiitum memor sil, el niaxirae i.o.
gcns infinem, id est in Christum. Maleria est quili- inferno. Per infernum accipe desperationem. t Quis
bet vere pcenitens, el hic etiam loquitur poeniieiis. confitebitur tibi?» Non negat quamcunque confes-
De hac vero materia hoc modo agit, facit depreca- sioneni: legitur eiiitn de divite : « Pater Aliraham,
tionem, satisfactionem oslendit, id est eroendalio- miscrere inei (Luc. xvi),» etc, sed salubreni nega^
215 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS. I. - COMMENT.BIBL. 2IG
confessionem. De utroquelsaias sic ait: < Non enim A bescant de prseteritis peccatis. Illa eriibesceniia valet
qui in infernosunt Iaudabuut te, neque qui morlui *t caveamus a peccatis: et hoc « valde velociter, > id
surit benedicent te (Isa. xxxvin). >In hoc versti de- est, ut non exspectent mortem vel infernnm.
precatur p_r confessionem
1 judicis: Deiertim eSt con- IN PSALMUMVli.'
suetiido,' lri hac vita tantiim confessionem reci-
' :" • '.'"' ' TITBLUS.In finem psalmusiM»id, quem canlavit
pere. Domino pro verbis Chusi filii Gemini.
Confessio-in morte inutilis est, et in inferno: et
ideo illa atlendens < laboravi > vigilando, jejunando, < DoraineDeus meus. » Legitur{/«/ Reg. xvi) quod
et caeterosfructus pcenitentise reddendo < in gemitu David Chus filium Gemini, familiarem sibi, cum
<meo,»id est in cdmpunctione cordis, procedente a Absalonemisit, ut esset cumeo inpersecutione.etsibi
memona peccntorwm, et limore suppliciorum. Gemi- Absalonissecreta remandaret, quibus secretis auditis,
tus enirii qtiasi geminus luclus dicilur, eo quod ge- David sperans liberari/psalmum istum composuit,
minalur' de peccato, et de pcena peccati, de quo non historiam quidem, sed significatum historise coc-
dicitur: <Beati qlii lugent, quoniam ipsi consolabuntur siderans. Sicut enim per occulta illa spem liberatio-
(Mattli. v).» Laboravi et laborabo, scilicet < lavabo,» nis habuit, sic quilibet justus per incarnationem
idestmundabotlectummeum, >idestcarnemmeam, B Chrisli sperat a potestate diaboli liberari. Psalmus
etindo « per singulas noctes,»id est per singula pec- iste convenit David, id est ipso Dominico homini, et
cata, quae noctes dicuntur, quia excsecant mentem omriibus justis, quia bic quilibet justus loquitur:
per ignorantiam., Caro dicitur lectus, quia aniraa quem psalmum cantavil Domino, id est cum exsul-
quiescit in ea consentiendo delectationibus ejus. Non tatione, pro his quse in hoc psalmo sunt, laudavit Do-
tantura lavabo, sed ellam t rigabo, > idest ad fructi- minura. Oranis enim justus pro his qusein hoc psalmo
licandum parabo < lacrymis meis » interioribus et continentur, cum exsultatione laudat Dominum. Pro
exterioribus. Interiorlacryma est compunctio < stra- verbis Chtisi, id est pro manifestatione silenlii, id
tum meum, > id est carnem meara, quse stralura est incarnatiouis Christi, quse hic manifestatur. Iste
dicitur, secundum quod nostraedominationi subster- psalmus agit de silentio, id est de incarnatione Dei:
nitur. Per rigationem enim lacrymarutn ipsum cor-> quod silentium, id est occultum erat in tempore iUo.
pus aptum lit ad fructificationem, sicut terra per Agit etiam de occulto silentio, scilicet judicii, quod
rigationem aquse ad fructificandum prseparatur. Et modo exercet, scilicet quod malos permittit prseva-
in hoc versu ostendit satisfactionem. lere bonis, et eos diverso genere pcenarum aifligit.
t.Laboravi > et < lavabo, > qnia < oculus meus > in- Chusi namque silentium interpretalur, silentii dico
terior, id est ratio < turbatus est, > id est perterritus C filii Gemini, id est generati a propitiatione Dei. Ge-
cst < a furore, >id esl a causa furoris quem exercebil "minusvero dextera interprela,tur : per dexteram vero
Dominus in die judicii. Et merito turbatus est < quia propitiatio intelligitur. Psalmus dico, dirigens audi-
«inveteravi,» id est cum deberem esse membrum tores in finem, ict iestin Cliristumper spem. Materia
novi hominis, fui membrura veteris, ita quod sim est mystierium Chrisli, id est divinitas juncta huma-
dignus abjici, sicut Vetus Testamentum : habitans nitali: de qua sic agit: ostendit exaltalionem divi-
« Luter omnes inimicos meos, »id est operans cum nilatis, quam habuit in vindicando de inimicis,
omni genere peccati, scilicet adullerii, fornicatio- possidendo fines eorum : et ostendit quod faciat judi-
nis, elc. cium de omni justo, tam de Dominico homine, quam
Ego inveteravi inter omnes inimicos meos; sed de aliis, et de omni impio. Judicat enim Deus semper
jaro vos < oranes qui operamini iniquitatem, » qui- in hac vita juslos esse puniendos ab impiis ad eoruni
cunque estis, < discedite a me > spiritualiter, quia perfectionem : quod judicium Dei ostendit eos patien-
deinceps nolo malum operari vobiscum, < quoniam ter sustinere,;et ideo orare. Deinde ponit admoni-
« exaudivit Dominus vocem fletus raei, >id est com- tionem impiorum, et sic intendit rios in spe, consli-
punctionis mese,' quoniam exaudivit condonando pec- tucre. Sicut diximus (Supra psalm. m) : < Doinir.e
cata. "
quid multiplicati sunt, > terlio loco positum, quia
« Exaudivit Dominus deprecalionem meam, > sci- agit de resurrectione, quaetertia die facta est : ita et
licet, ne deinceps peccarem, « et ipse Dominus ora- istum possumus dicerc septimum, quia agit de spe
tionem meam suscepit »jdando virtutes. Bis ponit in qua quiescimils, sicul Dominus die seplimo quie-
< Dominus, > et semel < Deus, > et ita exprimit Tri- vit. Justus vel Christus hic loquens, patiens perse-
nitatem. Ex quo dixit, < discedite a me, > notavitt cutores cum palientia, prsemittit orationem ut libere-
emendationem quod ulterius non peccaret. tur ab inimicis, dicens : < Domine, > qui dominium
Hic orat pro inimicis. Justum enim erat, ut sicut, habes < Deus, > id est creator omnium, qui < meus >
veniam consecutus fuerat, ila et aliis condonaret. es per familiaritatem < in te speravi. > Et Jiic nota-
Coritinuatio: <Dominus exaudivit me, > ideo < int- mus intentioriem, < e"tideo salvum me fac, > ne ce-
mici mei > considerantes me <erubescant»de malis; dam lentalionibus inimicorum t me, » dico, per hoc
operibus suis < et conturbentur» tiraore fuluri judiciii exemptum < ex omnibus persequentibus me, » tam
t vehementer, > id est, ila ut pteniteant et conver- exterioribus quairi inlerioribus, t et libera me,»
tantur ad bona opera, et post conversionem eru- scilicet ne ultra insnrgant adversum me.
217 • EXPLANATIO IN PSALMOS. 218
Ideo dico, < salvum me fac, nequando rapiat ini->A cognitione, ila ut sis in allo, scilicet, sicut te
micus meus animain meam, > agens ut leo. De hoc humiliasti ut le cognoscerent assumendo carnem, sic
inimico, ait Apostolus: <Adversarius noster diabolus, te retrahe in altitudinem in qua fuisti. Vel < Exsurge
tanquam leo rugiens circumit, quserens quem devo- in proecepto quod.mandasti »id est, in lege prsece-
ret (/ Petr. v),» <dum non est, »id est, quia non est pisti, ut in iniquos, animadveilamus, propterea et
alius < qui redimat >dando pretium; « neque qui tu juxta eam legem contra eos insurge : t et » sic
salvum faciat > eripiendo ne redempti cedant insi- « synagoga»quse a te propter mortem et ignominiam
diis inimici, nisi tu. tibi iUatas declinavitt circumdahU te > idest, adhae-
Ideo debes salvum facere, quia non est alius qui rendo tibi circumdabit te : et propter illam confir-
faciat: ideo etiam, quia non commisi quare me per- mandam regredere in allum id est, per ascensionem
sequantur. Et <Si ego, Doraine Deus, feci istud,» tepolentem ostende :.ut qui tibi humiliato adhsese-
scilicet, si hanc persecutionem Ulorum merui, idest rant, sic glorifkatum remuneratorem. altendant.
hsec mala quse ipsi mihi ingerunt, hsec mala quse Exquodixit, <exsurgeDomine,» ostenditexaltatio-
jam dicam mihi contingant. Et quo dixit: < Si feci nem divinilatis, dehinc oslendit judicium et conver-
istud, > determinat cum subdit: < Si est iniquilas tit se ad nos: ac si diceret : Domimis sic exallatus
in manibusmeis, > id est in operibus meis. DeChri- B est, et ipse Dominus judicat populos : et tu < Domi-
sto patet quod nuliam habuit iniquitatera : cseteri ne, judica me secundum innocentiam meain, > id
justi, et si peccalis vacui non sint, tamen in perse- est, secundum bona opera mea <et secundum inuo-
cutores nihil commiltunt. In hoc non commerui quod centiam, > scilicet, quod aliis non nocui, < super
eis prius mala intulissem : nec in hoc quod eis mala me, > id est, a supernis mihi data. .
pro malis reddidissem, et hoc est quod subdit : < Judicame» dico, et < consumetur, »'id est, perfl-
< si reddidi relribuentibus mihi mala. » Cum dicit cieturin me justo, ulme secundumvoluntatem nequi-
retribuentibus, nolat se ab illis mala recipere, qui- tise suse crucient t nequitia peccatorum » et per hoc
bus pietatis oflicium impenderat. Per hsec omnia, et < diriges justum » ad te. In hoc versu notatur judi-
hic maxiroe suam coramendat patientiam. < Si > hsec cium justi.et impii. Quod enim dicit, ut peccatores
« feci, decidam merito, > id est vincav < ab ininiicis consumant nequitiam suam, in eo judicium pecca-
raeis inanis, > id est nulluro recipiens fruclum pa- torum ostenditur. Justum enira est, ut < qui in sor-
tientise, quod merito mihi eveniet. Vel inanis ab ini- dibus est, sordescat adhuc. (Apoc. xxn). > Cum dicit
micis, id est frustratus, nullum acquirens de ini- post nequitiam peccatorum consumraatam in juslis,
micis. ipsos juslos dirigi, ponit judicium justorum. Judicat
Prseler hoc maltim, hocetiam mihi aliud eveniat, **• ^ enim Deus suos, probando perseculione. In Christo
scilicet < persequatur > id est, impugnet < inimicus fuit consummata nequitia Judseorum, quando cruci-
animam meam > scilicet, diabolus et merobra ejus, fixus est: direclus est ipse justus quando a mor-
< et comprehendat > id est, sibi succumbere faciat tuis surrexit. Decii nequitia consummata fuit inLau-
< vitam meam > id est, animam per quam vivere rentio, cum eum per ignem occidit. Similiter de aliis
debeo < et conculcet > id est, muhis lurpiludinibus juslis atquae irapiis judica secundum justitiam : tu
me contemptibilem reddat, in lantum ut sit in terra dico < scrutans corda,»id est, perfecte videns cogi-
prorsus, id est dedita terrenis, per quod erit cibus tationes, « et renes, »id est carnales delectationes :
diaboli < et gloriam meam > id est, ralionem meam : in renibus enimsedes est libidinis. Velper rencsac-
quse ideo dicitur mihi gloria, quia per eam sum si- cipiamus firmiores cogitaliones : solus enim Deus
milis .Deo < deducat in pulverera > id est, similem secreta cordis cognoscit.
facial pulveri, scilicet, quodsicut pulvis non resislit Dixi< consumeturnequiliapeccatorum, «etcontra
vento, ita nec ratio mea resistat diabolo. illam nequitiam sit mihi < adjutorium a Domino »
t Si feci istud,»hsec prsedicta mala mihi eveniant: ne ipsa mihi prsevaleat, quod justum est secuhdum
tedquianon feci t exsurge,Domine,in ira tua»idest, D j\ patienliam et justiliam meam t quod salvoS facit
in vindicta tua, ut homines eripias a diabolo < et rectos corde, » quia superant omnem iriimici tenta-
exaltare in finibus, » id est, in" possessionibus tionem. '
t inimicorum tuortim » id est, dsemonuni, scilicet, Et quia Dominus talis est, ideo vOs impiiconver-
possidendo eos, quos modo possidet diabolns. Tunc timini ad eum, quia « riisi conversi' fueVitis, gla-
exaltatur Dominus in pectoribus/quando illi a con- dium suum vibrabit » super vos","quoriiam ipse
versis confessio laudis offertur. Ab hoc versu incipit Deus estjudex, id est, fetribuet uniciiique pro me-
ostendere exaltationem divinilatis. merito. Per hoc ostendit potestatem habere pu-
t Exsurge > dico,ut fines Inimicorum possideas <et niendi: et ne excusent se per ipsius judicisimpo-
exsurge in prsecepto quod mandasti » id est, pone lentiam, subdit « forlis, » id estj cujus voluntati
et impte leges tuas in omnibus possessis, et sic sy- nemo'possSt resistere. Etne illi dicerent : Si potiins
nagoga populorum circumdabit te, impugnando et esset, jarit punisset, subdit < patiens, » id est, noii
Chris'.'im et alios justos. slatim puriiens, setl exspeclans peccatorum pcerii.len-
< Et propter hanc » sic obslinalam contra' le liani: et hoc probaf quod patiens Sit,qtiia'li6h statim
< regredere in altum »id est, subtrabe te ab eorum puiiit peceala : c"thoc est, t ininquid iirascitur, » id
219 HAVMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.RIBL. • 220
est, punit« persingulos dies?Non.»Etquiajudexest, jA dum honorem Domini t altissirai > cnjns noroiui est
et potens est, ideo t nisi conversi fueritis ad eum, psallendum, quoniam ipse allissimus est. Psallere
gladium suum vibrabit; » ideo miltendo ad judi- veroest, Domini mandata, et operibus peragere, et
cium, justis ostendet coruscum, impiis tenebrosum. hymnos et psalinos et cantica voce et corde can-
Gladius enim vibratus modo tenebras, modo splen- tare.
dorero ostendit. In judicio, quod vibrabit gladium : IN PSALMUMVIII.
et jam « arcum suuro tetendit, > id-est, cum divina
minas incutit. Per TITULUS : In finem psalmus David pro toreularibus.
Scriptura nobis lignum arcus,
Vetus Testamentiim accipitur : quia sicut lignum, t Doraine dominus noster, » psatmus iste conve-
per se erat inuiile et inflexihile : per chordam No- uit David prophetse, et omnibus de Ecclesia qusefuit
vumTestamentum, quo velus intenditur, etad ulili- ante adventura Chrisli. Psalmus dico, pro toreula-
tatem intellectus reducitur « et paravit illtiin, » id ribus agens, id est, pro Ecclesia, quse ideo toreitU.r
est nobis per quosdam doctores intelligibilem red- intelligilur, quia in ea sunt et rejiciendi et reci-
didit. piendi: sicut in torculari vinum exprirailur, quod
< Et in eo > arcu, scilicet divina Scriptura, < pa- reiinetur : el acinus remanet, qui ejicitur : cujus
ravit vasa mortis, » id est, apostolos caelerosque B j universa pressura fit Christi permissioiie. Psalimis
doclores , ex quibus roors propinatur, Quibus ? nos in Christum dtrigit : et hoc est quod dicit, in
non recipienlibus doctrinam eorum, < ardeutibus » finem, id est, adroonel nos infideles ut volunlarie
vero, id est, desideraulibus Deura, « sagittas Deo subjiciamur. Materia est Chrisius. De eo sic
suas, » id est prsedicalores ipsos, vel divinas sen- agit: oslendit excellentem potentiaro divinitatis per
tenliasqusecorda Vulnerant « effecit, >idest habiles magnifica sua opera : ostendit eliaro bumanitatem
ut reciperenlur et intelligerentur paravit. Unde ejus humilem, deinde exaltatam super omnem crea-
Apostolus : « Sumtis odor mortis in mortem, aliis turam. Iutentio vero est, admonere infideles, ut tali
odor vilse in vitam (// Cor. n). > Domino subjicianlur. Loquiiur hic propheta vel
Licet Deus sic vibret gladium, sic paret arcum, quilibet de Eecb sia quaefuil anle adventuin Chrisli,
taroen impii non desistunt, sed ecce impius < par- et a magnificatioue divinitatis incipit: et hic quam-
turiit, » id est conatur emittcre < injustiliam, > non dam exsultationem attendeus secundum Christi
alio cogente eum ad hoc, sed quia ipse < concepit > dignitatem, prsemittit dicens : < Domine, > qui cum
cogitalione et voluntate <dolorem >idest peccatum, omnibus doroineris < Dominus noster » specialiler
pro quo ei raaxime est dolendum, < et peperit >id est es, quia luorum bonorum parlicipes facti sumus,
opere complcvit «iniquitalem. > -(C < quam, »id est quantum, < noroen tuum, > bonori-
Hsecautem faciendo < lacum sibi aperuit, > idest ficeulia tua, fama, gloria, < est admirabile > non
prrecipilium sibi peccati paravit t et eflodtt illum, » lanlum in Atrica, sicut dicebaut quidam haeretici,
id estainptilicavit pericutam, t et incidit in>foveam sod « in universa terra. »
qtiain fecit, » id est per quod aliis necem paravil, ldeo dico mirabile « q-upqiammagnificentia lua, >
seipsum polius iinpedivit. Unde Augustinus : Nemo id est magnificus Filius tuus, < est elevala super
non prius peccat in se, quam iri alium : sicut alios. omnes ccelos, » id est super omnera angelicain
volens deciperc, aperit terram prius, deinde effodit creaturam : vel super omnes ccelos inateriaiiler :
arnplificando foveam, tandem nisi sibi bene proyi- quod fieri noii possel, nisi ille, bomo esset el
dens, incidit in eanidem. Lacus dicilur cujus latel Deus.
fundus : peccatum vero dicilur lacus, secunduin Propter hoc est admirabile nomen tuum, et etiain
h'oc quod finem imminenlis ex peccalo ruinae igiio- propier hoc quod tu < perfecisti, » id esl perfectam
ramus. <, fecisti « laudem ex ore infantium et lactentium, >
, In bac vila cadit peccator in foveam peccali, sed infanliura quantura ad setatera, lactetitium, id est
tandem in die judicii < convertetur dolor ejus, » id siinplicium, qui indigebanl pasci simplici •doclrina.
esl peccatum cum jucunditate hic perpetratum, ibi Laudeni puerorum perfectam dicit, quia non fil ex
dolorem inculiet < in capul ejus, » id csl anirnam humano ingenio, sed ex sola operatione divinitalis.
ejus. Piinielur enira ibi aniraa pro omiiibus in Perfecisli dico « propter inimicos tuos, » scilicel
quibus hic peccavit, t etin verticem ejus, » id est pharisseos. Hsec prophetia in Evangelio ore Doroini
in superiorem parlem, scilicet ralionem, « iniquilas docelur exposita, cum a Judaiis prohiberentur in-
ipsius descendet, » id est peccatis quibus bic con-i fantes, ne laudem Domini resonarent, respondit :
sensit ratio, ibi absque omni obcaecationedestruetur. « Nonne legistis, quia ex ore infaniium et lacten-
Ex quo dixit < Deusjudex justus, posuit admonitio- tium perfecisti laudem? (Matth. xxi.) » Proplerini-
nem iinpioruro. » micos dico < ut des.ruas inimicum, » scilicet male-
El quoniam ipse lalis est, ideo < confitebor Do- voltim, t et iillorem, » id est defensoremsuselegis,
mino » id est laudabo Dominura. Accipilur enim verilatem Evangelii impugnaniero.
confessio vel de peccalis,vel in laude, < secundum, > Ideo dicit destrues « quoniam ego videbo > iu
id est propler < justiliam ejus, > et psallam bene successoribus meis < coelos tuos, > id est sanctos
operartdo t nomini Domini, > id est ad amplifican- apostolos, qui dicuntur cceli, quia conliuent secreta
221 i.XPLANATIOIN PSALMOS. 222
Dei, coiiipluuntetiam rorem ccelestis doclrinse fide-• jA fetus in Ecclesia; t insuper et pecora campi » per
libus. Inde per ccelos evangelicoslibros, qui secrelai pecora campi illos qui sub nulfiuscttslodia lenentur
Deicontinent, possumus accipere. Ccelosdico <ope- intelligit, qui lale vagantur. Per hoc quod dicit,
ra digitorum tuorum, » id est quos ipsa (ieitas5 < iitsuper,» notat discretionem illorum a bonis.
operata est: per digitos pluraliter personarum plu- El etiam volucres cceli, id est elatos in superbia,
ralitatem in deitale significal: unde alibi manifeste5 < et pisces maris, > id est qui curiose victum quse-
irinil-lem nobis notat cttm dicit : « Qttis appenditt rurit, sic mundana quaerunt sollicite : sicut enim
moleii! lerroe tribus digitis? » Videbotet lunam, ett pisces qui victum sollicite inquirunt, sic quidam ut
slellas; » pcr lunam infcriorem Ecclesiam sub apo- possideant, ut mercatores : quitlam naturas rerum
stolis, vel generalem Ecclesiani, qtisepro defectu ett inquirendo, ut philosophi, qui perambulant semitas
incremenlo luna diciiur : per steilas inlelligit eos,, maris. Per mare aecipimus.mundum, qui sempcr
qui in Ecclesia in seipsis lucent t quas » stelhis3 in mottt est, sicut mare. Cum superius dixit, t nii-
vel « qttoe» scilicet ccclum el liinam < tu fundasti »i nuisti, » bumilitatem humanam ostcndit: post hi!C
id est lirroiter slaluisti, ut quibuslibet tenlationibus; usqtte de humanitalis cxaltatione.
nequeant dimovcri. Ostensa igitur tanta dignilate ipsius, quasi con-
Quando quidein hsec oronia fecisti, ergo < quid! B 1 clurlens in eadem adinonitione, in qua inceperal,
est bonio? » id esl magnum qtiid video hoiiiinem desinit. < Doroine Dominus noster. » Et notatur ibi
esse, per hoc quod tu es memor ejtts? Proeparas roysteriuro, ut sicut a bono incipimus sic finia-
enim per Filii tui transroissionem, humani generis mns.
reparalionein : < aut quid est filiushominis? »id est IN PSALMUMIX.
IiiimanitasChrisli, « quoniam visitas eutn > uniendo TITULUS : In finem psalmus favid pro occullisfilii.
tibi Filium tuum. Qttod dicit, filitis boininis, nolat
euro veriiin hominem esse : quod dicit hominis et t Confiiebor,» iste psalmus convenit David, qui et
non hominuin, eum non ex homine patre, sedex hic loquitur pro occultis filii, id est, Christi. In hoc
sola malre bumanitatera traxisse innuit. enim psalmo agitur de occultis Chrisli, et jungitnos
Visitasti filium horainis, et euni filium cum visi- in finem, id est in Christum. Inlecdit eiiira in hoc
lanie deitate, id est Cbristum integrum « minuisti > psalroo invitare nos ad tiroorem Chrisli. Materia
secunduin deitalem. Humiliata enira fuit divinitas, est gesta Christi in primo et secundo adventu.de
quando sibi passa est humanitatera uniri. Unde Apo- qti'i sic agit. Ostendit Christum in secundo adventu
stotus : « Exinanivit scmetipsum formam servi ac- damnaturura diabolum cum membris suis. ln primo
cipiens(P/i»7ip.n). » Minuisti dico, ila, utipse Chri-*C vero ostendit quid faciat suis, et quid persecutoribus
sliissecundumhumanitatemminiishaberetabangelis, Ecclesiac, sive capili Anlichrislo, sive suis. Postea
quia passibilis el morlalis fuit, < sed paulo, » quia ponit imprecationemEcclesisepersecutoribus. Deinde
eliam ipsi sic fragili, prout Doinino, angeli mini- altendens malaquseAnticbrislusfaciet Ecclesioe,cum
strabanl: et eum prius sic minutum « coronasti glo- questioneipsa raala enurnerat. Ultimo precalur finera
ria » iu resnrrectione < et honore » : id est mul- mundi.
titudine servorum per exaltationem ad coelum. Cum Prsevidens propheta deslructionem inimicorum
dicit coronasti, nolat de corona totius imin.ii resur- in secundoadvenlu, in qtiamdara cxsulialionem pro-
rectionis et ascensionis gloria aliqitos confiteri: et rumpil, diceus : t Confite&orlibi, Domine, » con-
sic honoratum t constituisti super opcra manuum fessione laudis t in corde > dicit, quia nulla con-
luaruin, » eliatu sttper angelicain crealuram. fessio valet quoe ex corde non procedit, « meo >
Et quoniam potuisset ettm constituisse digniorem dicit, cui tlominatiir, < loto > dicil, qtiia niilla mala
omnibus creaturis, nec tamen omnia subjecta essent cogitatione impedtlur et aliis. « Narrabo omuia
ei ( ut aliquis episcopus dignior esl omnibus aliis, mirabilia lua, » non ideo dicit, quod orania ejus
nec lamen oinues suhjecti sunt ei), subdit: < sub " mirabilianarret, sed qusecuriquedicitde eo mirabilia
pedibus ejus, » idest plenarie subjecisti « orania, » D sunt.
id esl omnes creaturas. Sicut enim quoil sub pedi- < Loelabor > etiam in animo, < el exsultabo > in
bus aiicujus est, plenum ei subjectum esl, ita corpore, non in mundanis, sed <in le > <psallam, >
Christo oninia : licel eniui adbuc quulam recalci- elinm bene operando < nomini tuo > ampliando, < o
trent, nihil tamen faciunt nisi ejus permissione. Vcl Allissime, > scilicet, quia altissimus es.
< sub pedibusejus,» id est subhuroaiiitate, quaeideo Loetabordico et exsttltabo. < In convertendo ini-
pedes dicilur) quia per eam divinilas ad nos de- mictira meum retrorsum, » id est in consideratione
scendil. Ostentiitper partes quae omnia subjecerit conversionis inimici. Licet enim hic nobis quodam-
i oves, > id est simpliccs in Ecclesia, de quibus ait modo dominetur, lamen in diejudicii prorsus ejus
DominusPetro : < Pasce oves meas (Joan. xxi), » dominitimdestruetur. Conversio vero, id est destru-
< etboves, » id est prxdicalorcs sanctos, qui trilu- clio illins dominri per mortera Christi iiiccepit,in die
ratit Ecclesiam.Unde Moyses : < Non alligabis os qtiidem judicii plene consunimabilur. Ille converte-
bovi triiuranli (Deut. xxv). » « Universas » pro- ttir, suique sequaces t infirniabunlur, > id est amit-
pter hoc ponil feininium, ut significel illos quosdam tent potestatem nocendi: quse iterum infirmatio iu
223 HAYMONiSIIALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. -- COMMENT.BIRL. 224
hac vita incipit per uiortem Christi: et < peribunt > A nare, Deus ci manum apponat: adjutor dico in trl-
setcrna daranatione, remoti <a facie, > id est a co- bulatione. Illud enim dulcissimum est adjuloriuro,
gnitione tua juxla quod dicitur : < Tollalur impius, quod in necessitate prsestatur, sicut in alio psalmo
ne videat gloriam Dei (Isa. xxvi). > . . ,r dicit: < Invoca me in die tribulationis, eteruam te,
Ideo peribunt et infirmabuntur tquoniam lu fe- et honorificabisme (Psal. XLIX) ; »et non quocunque
cisli meam causam, > idestjnibi utilem. Ibi enim modo adjutor in tribulatione, sed in opportunitati-
patientise et humilitatis nobis exemplum reliquit: et bus, id est secundum quod opportunum est. Si enim
< judicium, > id est sentenliam mortis, datam ab tribulatus roget reraoyeri tribulationes, non est
ipsis Judseis, < fecisti meura, >id est mihi utile. Per dignus exaudiri: si vero tolerantiam deprecatur, di-
mortem enim tuam redempti sumus : et potes de- gnus est exaudiri. ,
struere adversarios, quia < tu sedes, > id est quiescis Adjuvas in tribulatione, et etiam non delinques,
< super tbronum, > id est in regali sede; < quj judi- id est non pateris eos devinci. Licet relinquas, id esl
cas justitiam, > id est juste, et per hoc notat quod ad horam patiaris tribulari, vel etiam aliquando ca-
Deus eos velit destruere. dere : sunt enim qljqui casus utiles, ut impetus,
<Judicasjustitiam >hanc,scilicet: tlncrepastigen- t quserentes te, Domine, > id est illos qui omnibus
les, » id est gentiliter viventes damnabis, incre- B modis Yolunlatituae obtemperare nituntur.
pando eos de malefactis; « et impius, »id est dia- Et quoniam non dereliquisti, ideo t sperent in te
bolus, < peribit » in aeternum , scilicet, t. nomen omnes qui noverunt nomen tuum. > Noscere acci-
eorum, > id est omnem potestatem < eorura, > id pit, non ex interiori cognilione, sed in sola fide et
est gentiliter viventium , delebis iu aeternum. Et ne bona operatione. Uude Joannes : < Qui dicit sc nosse
acciperemus in seternum usque ad iinera mundi, sicut Deum, et mandala ejus non custodit, mendax cst
Moyses ait: < Regnabit Dominusiri seternum et ultra (/ Joan. i). >
(Exod. xv);» subdit,« et in sseculura, >subseculivum Non derelinquit suos, sed requiret sanguinem eo-
hujus sseculi. rum: et ideo <psallite illiDomino, >et determinat cui
Peribit impius, quia < framese, > id est tentatio- Domino,scilicetqui corporaliter < habitatinSion,»id
nes < inimici, > id est diaboli, < deficient in finem, > est in Judaea. Sion namque Judaesecaput est, in qua
id est poslquam devenient in ultimum finem, < et Christus prsesenlia corporis habitavit. Unde et ipse
destrues civitates eorura, > id est collectionessub- ait: < Non sum missus prsesentia corporis, nlsi ad
ditorum, munilas sententiis falsorum ad suos errores oves quseperierunt domus Israel (Malth. xv). > Vel
defendendos. Et tunc t peribit memoria eorum, >illa per Sion Ecclesiam, quae speculatio est, possumus
scilicet affectid quam babent sancti pro eis in hac Vlaccipere : < Annuntiate inter gentes, > id est gentili-
vita existentibus. Unde in Evangelio : «Inter nos et. ter viventes, < studia ejus, > hoc scilicel, t quoniam
vos chaos magnum firmatum est (Luc. XYI)» < cura ipse est requirens sanguinem eorura, > id est quse-
sonitu, > id est roagno dolore pereuntiura. Sicut rentium Dominum, < recordatus est, > scilicet tribu-
enim aliqiia civitate pereunle, magnus dolor et ma- latorum et tribulantium. Deus suorum videtur obli-
gnus sonitus est, ita erit in illis pereuntibus. < tus, cum eos tribulari permittit: recordari, quando
« Ipsi ita peribunt, Domious autem permanet in eis subvenit. Studia dicit, quia Deus non tanlum ju-
seternum, > vere permanet in aeternum, quia < pa- dicat, sed studiose vindicat. < Recordatusestlribula-
ravit thronum suum in judicio, > id est, dum judi- torum, et non est oblilus clamorem pauperum, > id
caretur: vel in judicio, ut judicet; t el ipse judieabit est supplicium, qui non possunt tribulaliones susli-
< orbem terrse, >id est omnes bonos viventes in Cir- nere, miseretur stalim Deus, el liberat a tribula-
cuitu terrse, < in aequitate, > scilicet pro meritis; tione.
t judicabit etiam populos, > scilicSt peccatores, < in , < Clamorem pauperum > dicentium: < Miserere
jtislilia, > id estpro meritis siogulorum. mei, Domine, > scilicet hoc modo, < vide huroilila-
Hactenus egit de secundo adventu, nunc de primo D tem meam, » id cst affliclionemmeam : vide, dico,
ingredilur : et primo ostendit quid Chrislus faciat < de inimicis meis, t id est de superbia iniraicorum.
suis; in secundo adventu judicabit, et ipse idem Do- Si cnim consideras modum superbe inferentium,
minus in hac vita factus est refugium pauperum. poteris cognoscere quanta sit afllictio patientium.
t Faclus est >bene dicit, quia cum Deus nihil debe- Quod dicit Domino, < Vide humilitatem meam, »per
ret, bomini (homo enim per suam culpara ab eo re- simile loquitur. Sicut enim aliquis, si eum Dominus
cesserat) fecit tamen mediatorem, per quem redime- suus videat, melius pugnat, ita fideles Christi, si
ret, < refugium, > dicitper simile: sicut enim pu- Deus eos videat, meliusloierant. Videre enim Domini,
gnantes eum stare nequeunt, ad aliquara munitionem juvare est.
fugiunt, Sic fideles cum per vires proprias stare < Vide humilitatem roeam. > Et sic < cxsultabo iu
nequeant, ad Christum refugiunt, qui vel minislrat salutari luo, > id est in salutatione tua.
lolerantiam, vel mijigat passiones. Pauperem vocat, Et ideo debeo exsultare, quia tu es ille < qtii exal-
qui licet habeat, tamen terrena cupidilate vacuatus, tas me, > id est removendo < de portis raortis, > id
ccelesti desiderat largitate ditescere: ipse est etiam est de.malis operibus, per quse intralur in infernum,
adjutor ad cooperaridom, ut si aliquis incipiat jeju- ita ut ego sic exaltatus positus <in porlis filiseSion, >
'
225 EXPLANATIOIN PSALMOS. 226
id est in virtutibus quse sunt introitus ad Ecclesiam, A iille, quia video tanlam tribulationem inferri tuis ab
quse dicilur lilia Sion, quia generala fuit in Sion, id iillo, quod videris recessisse a tuis.
est in Judsea, in passione Christi. Vel etiam dicitur Et ideo 4 ut quid, Domine, recessisti longe, > id
filia Sion, id est filia speculationis, quia non esset est i permittis tuos tanlum tribulari, et < despicis, >
Ecclesia, nisi Deum specularelur, < annunliem » om- 'etiam, id est sicut videris recessissej' ita etiam vi-
nibus aliis < laudationes tuas omnes, » non quod < deris despiceriet in oportunilatibus intribulatione? >
omnia quse possunl de eo cum laude dici dicat, sed id est cum in tantis tribulationibus opportuhum vi-
<
deretur ul Deus confortaret suos per mlracula ,'vi-
quidquid dicet, laus ejus erit. ,
Et quia sic exaltas, « exsultabo in salutari tuo. » debitur suos despicere, cum nec' miracola, nec ali-
Hic incipil dicere quid faciat persecutoribus Eccle- < quam talem ministret cbnforlatioriem. Hic vult enu-
siacin primo adventu. Continualio : Suis ita subvenit merare i mala quse Antichristus infeVeT fidelibus, et
Deus, t sed gentes,»idest genliliterviventes,«infixse 'enumerando ostendit ipsa mala riocere inferentibus,
"'
sunt in interitu quem fecerunt. » Cum enim alios prodesse ] patientibus. Continuatro:'
corporaliter interimunt, seipsos spiritualjter inter- Recessisse videris, quia < superbit Impius, » et ex
ficiunt. t Infixae, > per simile dicitur. Sicul enim isuperbia sanctos aflligit singulariS ille, fd est Anti-
clavus infixus vel in luto, per se non potest resur- R B ehristus : et dum sic superbit < incenditurpauper.»
gere, ila ipsi homicidaea nequilia sua per se nori Per I incenditur notat et quod' tribuletur et quod
possunt resurgere. Et etiam « pes eorum, » id est purgetur. ] < Superbil impius, » el castigant ipse et
affeclio eorum, est comprehensus « in laqueo, » id sui i raala consilia adversus Sarictos, iii quibus « com-
est in dolositate, t isto quem absconderunt, » id est 1prehenduntur. » Per coraprehendiintur notal cos
aliis occulte tetenderunt. nocentes suis ipsis laqueis impediri.
Ipsi ignorant hoc judicium Domini esse datum su- Superbit impius, pauper incenditur, Iaudatur
t
per eos in hac vita, sed Dominus Cognoscetur fa- etiam peccator, secundum acla, laudatur dico « in
ciens judicia, »ideo quia t peccator est comprehen- desideriis animae suse, » quia succedunt ei ornnia
sus, » iii hac vita <in operibus manuum suarum,» quae desiderat, et sic laudantes dicunt: Non posset
id est"in delectalionibus suarum operaiionum. haec facere nisi Deus esset cum eo « et ipse ini-
Quia peccatores sic persequuntur Ecclesiarri Dei, quus, » quia voluntale habet nequitiam « benedici-
ideo < converlantur » a proposito persequendi, et tur, > id esl exaltatur, quia etiam in ma)is operi-
prsecipitentur < in infernum, » materialem : pecca- bus bene agere dicilur.
lores dico, scilicet < omnes gentes quse obliviscun-
Etquoniamsiclaudatur etbenedicitur, ideo « cx-
tur Deum, » id est qui vel fidem non habent: vel, si "C acerbavit Dominum > ille singularis, id
peccator,
habent, opera Dei non faciunt. est iram provocavil, et ideo etiam quia ipse « non
Vere convertentur, quia pauperes remunerabun-
elhoc est < oblivio non erit in quseret, > sibi Deum,adjulorem : agejis « secundum
lur, quoniara pauperis multitudinem irse suse, » idest in raulto furore.
finem, > id est in seternum : quia licetDeusin hac
« Non est eliam Deus in conspectu ejus, »id est
vita videatur pauperum oblivisci, tamen veniendo in
uon attendit Deum aliquid posse : et prceter hsec
fine sseculi, non obliviscetur Dorainus eorum : et si
omnia t vise, > id est opera ipsius, < sunt inquinatac
pauperum simpliciter recordatur Dominus, tunc < in omni tempore, > id est nunquam fecil aliquod
niullo polius patientise pauperum recordabitur : et
bonum.
hoc est < patientia pauperum, > id est merces pa- Et ideo exacerbavil, quia < auferuntur judicia tua
tienlise pauperuiri, < non peribit. » Hic imprecatur < a facie, ejus, » id est a consideratione ejus, quia
contra persecutores. nec te attendit rectorem rerum, nec futurum judi-
Et ut patientia ipsorum non pereat,«lu Domirie,
non » id est non , cem, et hoc ideo, quia « dominabitur omiiium inimi-
exsurge, conforlelur, prosperetur >
diu in persecutione sanctorum, < bomo, > id cst An- corum suorum, quia realiter subjiciet omnes regcs
(icbristus, qui cum dicat se esse Deum, tamen sim- D U- terrae.
pliciter horao est. Ipse non confortelur, et etiam, Vere dominabitur, quia < ipse dixit in corde suo, >
< gentes, » scilicet sequaces et complices ejus t ju- id est tibi competenti, < movebor a generalione, »
dicentur iuconspeclu tuo, idest, >licet alii nesciant• una mihi subdila < in aliam genWationem, » roihi
eos judicalos, lamcii apud te sunt judicati. subjiciendam, sed « non sine malo, » id est quin eis
Hoc uiodo judiceulur. < CpnstUue super eos le- mala inferam. Hic notal nimiam maliliam nequilise
gislalorero, » id est Aiitichristum, qui conslituat^ illius.
stiper eos legem contrariam legi Cbrisli, et etiami Ipse etiam talis est«cujus os est plenum malilia,i
hoc modo judicentur, ut t ipsse gentes sciant > ali- id est blasphemia in Deum « et amariludine, » quia
quando < quoniam ipsi sunt homines,» id est carna- amara verba et turpia dicit hominibus t et.dolo, >
les. Propheta prospiciens tanlam persecutionem fu-• quia seducit homines per latentes seducliones, id est
turam ab ipso Antichrislo, conqueritur quasi Deus3 per promissiones, eic. < Sub lingua ejus labor et. do-
recessisset a suis, ipsius malefacta enmnerando. lor, id est in corde ejus, quia nihil aliud cogilat,
Coulinuatio : Ideo precor ut non corifortetur homoj nisi ut fidelibus laborem et dolorem inferaL Vcl
227 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 228
< sub lingua ejus, » qriia audientes plus timent lin- jA os in ccelum. Interrogando loquens, ad inquisitio-
guam ejus, quam laborem et dolorem. nem nos admonet : cum respondet inquirenlibus sa-
< Sedel, t id est immoratur < in insidiis cura di- tisfacit
vitihus, > id est potentibus, per quorura auxilium Ipse dicit < non requiret »sed lu, Domine,.vides,
homines decipiet, < in insidiis, > dico, positis < in ut, qualiler < tradas in manus tuas, > id est vindi-
occultis » locis. Occulte enim fallel homines, ad se ctas tuas. Vere vides istud, quia nec profunditas co-
prophelarum scripturas convertens, sic dicens : gitationum lalet visum tuum : et hoc est quod dicit
Ego sum promissus Messias. In me etiam completur «quoniam lu consideras laborem et dolorein, >id e.t
prophetia qtise dicit: t Adorabunt eum omnes reges, cogitationem de dolore el labore inferendo aliis.
omnes gentes servient ei.»(Psal. LXXI.)Ad hoc se- Unde superius dictum est: Sub lingua ejus labor et
det < ul interficiat innocentem, > spirilualiter. dolor.
< Oculi etiam ejus in paupcrem respicittnt, > per Bene debes eos tradere in roanus tuas, quia«libi, >
affectum misericordise. Dicet enim • Movebor erga id est lusecuslodise < pauper derelictus est, >id cst
te, quia ita tribularis desine stuUitiam iilam, et in nullo alio confidit, nisi in te solo, el pauper derc-
converte ad me : exterius oslendit se habere affe- lictus tibi non fruUrahitur, qnia < lu eris adjulor, >
ctum erga illos, sed interius < insidiatur, » hoc est B 1 id esl ctti mortuus est diabolus, id est pater el ina-
quod dicit < in abscondito, quasi leo in spelunca ter, scilicet voluptas carnis. Diabolus ideo dicilur
< sua,» scilicet, cum comparat eum Ieoni, horoines pater, quia oinnes homines animales in peccalo et
eum per violenliam sibi adhserere coaclurum osten- ^eneranlur el.nascuntur. Voluptas ideo mater : qtiia
dit. Cum verodicit, < in spelunca, idoloseeumagere sicut mater gignit puerum, ita carnis voluplas ntilrit
insinuat. slullum.
Et ad hoc scilicet < insidiatur, ut rapiat pau- Quia tibi est pauper derelictus, ideo t conterc, >
perem,» el ne rapinam semper violentam inlelli- id est annihila « brachium > id est fortitudinem ct
gamus, subdit < rapere pauperem, > dico, etiam potenliam t peccatoris »in actu t et maligni »in vo-
< cura attrahit eiim, » id est dum aliquibus blandi- luntate, et jam tempus esl ut destriiatur ejus poten-
tiisseduciteum. Per hoc quod repetit, <insidialur,» lia : quia et illius nequitia esl consummata, el Eccle-
ostendit eum valde sludiosuin ad insidias. sia illiuspersecutioiie purgata ; et hocest quod subdit •
Insidiatur pauperi ut rapiat, el rapiet, quia < hu- t quseretur peccalum > ponamus ul qiiserainr quem
< miliabit eum, » id est inclinabit eum sub suis le- locum haheal in Ecclesia peccalum illius < ei non
gibus. < In laqueo suo, > id est ipsius Antichristi, invenielur > locus ipsius peccati. Ubi enim nibil re-
quandiu aliis parat laqueum ipse in eo illaqueatur. '** siat purgandum, ibi impius noii haliet locum.
< Inclinabit se, y id est paulatim descendet ad rui- Brachium illius conteretiir < Doininus autein re-
nam : quanto enim magis alios tribulat, tanto pro- gnabit in seternum» et sic dico in oeterniim uLin-
pior ipse est ruinse, < et cadet, > quia Dominus inter- telligatur «in.saeculumsoectdi»et ne gentes dicerent,
ficiet eum spiritu oris sui, sed lum tandem cadet et nos cnm eo, subdit t vos, genles, peribitis de lerra
< cum domiualus fuerit pauperum, > quos sibi illius » reraoti scilicet, de lerra viventium.
subjiciet. < Vere, gentes, peribitis, quia Doroinusexaudivit
Et merito cadet. <Dixit enim in corde suo, > id est desiderium pauperum > quia eliam < prseparaliouem
traclavit in corde : quia sicut dixit, veram esse pu- cordis eoruin, » id est, ex quo balent volui.lali-m
tavit: <Oblilusesl Deus> suorum, et < avertit faciem paratam sive.a Deo, sive a seipsis t audil auris lua. >
suain, > id esl prsesenliam stiam < ne videat, » Alia translaiio habet concupiscentiam ubi nos babe-
opera qiiae ego facio, puniendo eos, nec etiam <in mus proeparalionem, et ideo sic legamus, ul idem
finem, s id est nec in hac vita ncc iii futura. Vi- valeal curo toncupiscenlia : sic « desiderium exau-
dens Propbeta horoines futuros in tempore Anti- divit et prseparationem, » id-est i<l ad quod ipsi
cbristi, proe itimia iribulalione roortem expetere, in- omni conalu virium nilebantur orando asseqtii.
ducens personam eorum precalur finem, et secun- ' Desiderium exaudivil, hocscilicet, <judicare pu-
duin advenlum Christi, sicut eiiam superius in per- pillo el humili, > id esl al bouorem pttpilli et lui-
sona eorum conquestionem facif. Conlinuatio : mili ita judicare « ut liomo non apponat, » id est
Ipse dicit quod Deus oblitus est, sed lu t Domine noii proestimal < magnilicare ullra se super lerrain >
Deus, exsurge, et exaltetur manus tita, » id est scilicel, viventium, quse terra diciiur propter soli-
.'indicta lua t ne obliviscaris pauperum, » sicut Ule dilatem.
sestimal. IN PSALMUMX.
Et bene debes te vindicare de eo, quia t ipse im- TITULUS : In finem psalmus David.
pius irrilavit Deum, » et propler quid irritavit? Id <In Doniino. > Iste scilicel psalmus convenit David
esf quae fuit principalis causa illius irritationis? prophetoe, qui el hic loquilur, dirigens auditores in
Haecscilicet« dixil enim in corde suo, » sic habens : finem,id esl in Clirislum. Intendit enim in hoc psalnio
Dominus < non r.quiret, » id est vindiclam non ac- nos admonere ut resislamus haerelicis. Materia est
cipiel: et ideo haee irritatio maxima fuit, quia con- Christus, de qua sic agit. Ostendil eum in isto judi-
tra ipsum Deum sermo dirigitur, el hoc est ponere cio suo quosdaro excaecare, ut sunt meretici. Osteudil
229 EXPLANATIO 1N PSALMOS. 250
etiam quod adjuvet suos el prolegat, ne succumbant A A palpebrse clauduntur et aperiuntur, ita et divina1,
illorum Itseresibus. Ostendit etiam quod puniat illos Scripturse. Divina Scriptnra clausa bono, comprohat
iropios, et sic incipit contra bsercticos, ac si diceret: eura: quia licet bonus ignorel eam, non negligil, nec
Resistite hoereticis exemplo mei, qni « confidoin Do- eam corrumpendo suum sensum apponit. Aperta
mino, » et ideo « quomodo, » id est qua audacia comprobat maltim: quia non gratise Dei, sed suo
« dicitis, » id est audeiis dicere? ad delrimentum ingenio repulal et superbit.
animsemese « Transroigra, » id esl transi de vililate t Intertogant filios hominum» quia ipse <Dominug
inteliigentisescriplurarum in qna cs, ad allitudinem interrogat juslum et impium, » et bonus convenien-
intellectusnostri: et hoc est quod dicit t in montem,» ter res|iondet, sed < qui diligit iniqtiilatem, » ld est
ct lunc eril sicut passer. Quoddam genus est passe- malus, ita respondet, ut in ipsa responsione appa-
_rum, qui, relictis locis humilibus, nidilicant in mon- reat quod t odit animam suam. » Ex quo dixit, Do-
libus, ul sibi caveant a laqueis. Islis passeribus pu- niintis in lemplo sanclo suo, ostendit quod Dominus
tanl hseretici illos esse similes, quos sibi adjimgunt. suos protegat, nunc vero ostendit quoroodo adver-
Alia autem translatio habet, sicut avis, et secundum sarios puniet. Continuatio :
hoc dicit Prophela: Si ego transmigrarem ad vos, Iniquus odit animam suain, et Dominus < pluit la-
essem sicut avis, id est instabilis. B queos, » id est errores, quibus illaqueantur < super
« Dixi confido in Domino, > et hoc necesse est peccalores, > id est ad delrimentum peccatorum.
« quoniam ecce » scilicet i:i majtifesto est « pecca- Pluit dicit, quia sancla Scriptura, quse aliis pluvia
tores intenderunt, » id esl, sui parti applicuerunt fructificans, ipsis vertilur in laqueos eterrores:
« arcum, » id est divinam Scripluram. Dicendo pec- < ignis, »id est ardor concnpiscenlioe<et sulpbur, J
catores, ostendit quod propter peccata sua excaecati id est fetida opera t et spiritusprocellaruni,»ides!
sunt,« sagittas,»id est sententias suas« paraverunt,» tempestuosi actus: est « pars eorum » pars tlico
id est, raliones et aucloritates ad eas verisimiles < calicis, » id est judicii Dei. In hac vita judicium
osiendendas inquisierunt, « in pbarelra, » id est in Dei vocat calicem : quia quibustlam vitam, qnibus-
venenato corde suo: ad hoc scilicet, < ul sagittent,» darn morlera propinat, vel calicem, id est seterni ju-
id est occidanl ipsi < rectos corde » exislentes « in dicii est pars « ignis » infernalis < et sulphur, » id
obscuro, «sagittenlin obscuritate, id est in simpli est fetor inferni « et spiritus procellarum, » id est
citate : ipsi baeretici sagittent, scilicel ncn illumina- impelus aelernaedamnationis.
tos el sapientes viros, sed idioias et eos qui Scriptu- Ideo Dominus adjuvat stios < quoniam justusDomi-
ras ignorant, aggrediuntur sagiltare. Vcl exislentes nus dilexit justiliam » et hsec estjustitia, ut suos
« in obscuro, > id est in ambigtiitate, scilicet quod ^ adjuvel. Pluit laqueos et csetera mala, quia t vttltt s
admistione veritatis, suain falsitaleui conantur te- ejus, » id est ira ejus quae per vultum intelligitur
gere : « Sagitlent (dico) reclos corde in obscuro, » t videt sequilatem, » id est raalis reraunerat quod
id csl in simplicilate, quia per Scripturas nesciuat justum est. Unde dicitur : Qui in sordibus est, sor-
se defendere. descat adhuc.
Inteiiderunt (dico) arcum t quem destruxcrunt » IN PSALMUMXI.
malis inierprelalionibus ea < quse tu perfecisti, » id
esl, perfecla feeisli, divinam scilicet Scripturam: TITULUS : In finem psalmus David, pro Oclava
licet enim prophetse et alii dicantur scripsisse, taraen t Salvum me fac. » Qui enim et ipse hic loquitur,
ipsi nibil, sed Deus per eos scripsit. Vel» quem per- pro octava, non pro limore solius judicii, sicut stt-
fecisii, > id esl Christum queni dicuntur destruere, perius in, « Domine, ne in furore,» sed pro habends;
aliquid de ipsius veriiate negando, ui si ominbus aliis octava, id esl seterna gloria, qnae dabilur in die illa,
concessis, negarent virginem peperisse. Ipsi deslru- ad quam per istum Salvatorein quem inducit, felici-
xerunl: t juslus autem quid fecil ? »id est Deus: per ter putat perveniie : et dirigil nos in finem. Hortatur
hoc quod dicit eum justuin , innuit quod suos debet -U enim nos et suos contemporaneos el omnes alios, ut
adjuvare, et adversarios reprobare. Christum finem suae exspectalionis ponant. M.iteria
Quid fecit ? ecce quid fecit < Dominus » omnium est Christus, de qua sic agit: ostendil salvalionem
est < in templo sanclo suo > « Dominus, » id est qui buinani gencris per Christum esse promissaiii, et
dominalur omnibus.suis quadam fmiliari domina- eum idoneum qui facere possit, per hoc quod oslen-
lione; t in coelo, > id esl in suis secrelariis : est ibi dit eum esse contrarium vanitati, per quam vanila-
< sedes ejus,» quia ibi sine offensa requiescit el ju- tem salvatio illa amiliilur. A qua vanitate petens
dicat. liberari, sic incipil:
Habitat in templo, sedet Ln ccelo, nec etiam mino- « Salvum roe fac, Domine, » ne istius saeculivani-
res derelinquit: el hoc quod dicit < oculi ejus, » id tas mihi proevaleat, et opus est t quoniam defecit
est affeclus misericordiarum < respiciunt in paupe- sanctus, » id est sanctitas abbreviata est. Dicenrj
rem » adjuvando, sustinendo : et <palpebraeejus, > defecit, notat hominem in sanctitatefuissecreatum,
id est divinse Scriptursc < interrogant, > id est com- et inler priores Patres plures fuisse sanctos. Vere
probant: < filios hominuin, > id est probant bonos defecit, < quoniam dirointilsesunt verilates, » id est
et malos. Palpebrse ideo dicuntur Seriplurae, quia abbrevistoe stint « a filiis hominum, » id est rationa
251 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS L — COMMENT.BIBL. _53
liuro, quorum ralionem debuerant imitari. Per hoc A eloquia Christi sine omni terrenitate sunt, quia in ^
quod dicit veritates pluraliler, notat in multis homi- nulloloco moventhominem ad appetituraterrenorum.
uibus veritatem quamcunque fuisse diminutara. Cum < Purgatum septuplum, > Nara sicut argenlum quod
dicit diminutae, notat depravata Dei mttnera culpis septies est. purgatum purissimum est, sic eloquia
hominum evidenler. Cbristi sunt sine omni labe, per septiformem Spiri-
Verilas est diminula, et subintravit vanitas : et tum, qui Spiritus septiformis dicilur propter septem
hoc est < vana, > id est adveram saluterii non perti- dona. Dicitur enim (Isa. n) Spiritus sapienlke et in-
nentia < sunt loculi, > et non pauci, sed < unusquis- lellectus, consilii et forlitudinis, scientiaeet pietalis,
< que ad proximum, > id est ad proxjmuni decipien- et timoris Domini: et quod prsecedit ultimum ponit.
dum : ipsi dico, existentes t labia, > id est garruli, Per septem, universa dona sancti Spirilus accipi
loquaces < dolosa, > id est occulte decipientes: et bi possunt.
tales sunt locuti incorde, < in corde, »id est in mul- < Tu, Doraine, » qui talis es < servabis nos > in
liplicitale, quia ad singulos decipiendos, diversa in- seterna beatitudine, quara per octavara intelligit t ct
genia secundum modum personse agunt. Hic impre- <custodies > in hac vila <ab hac > pessima <genera-
calur. <tione t quse loquiltir vana, ne eorum impugnationes
Ipsi loquuntur vana, sed . Dominus disperdat labia B me a tua veritate dimoveaut, et sic ducendo n:e
< dolosa >et inter labia dolqsa ei maxime impreca- < in seternum. >
lur, quod niaxime nocivum eral cum dicit t linguam Nosservabis, cuslodies < impii autem ambulant, >
< magniloquara,» scilicet mundanorum philosopbo- id est laborant < in circuitu, > id est in appetitu ter-
rum. Disperdat dicit, ul passim pefeant, quise in renorum, in quibus nunquam ad verum finem perve-
una pravitate collegerant. nient: sicul ille qui vadit in circuitu, nunquam me-
< Qui > scilicet philosopbi < dixerunl: Magnifica- lam invenit. < Filios autem hominum, > id est ratio-
< bimus labia noslra, »id cst magna dicemus de no- nalium, qui patrum ratione utuntur, t multiplicasti, >
his: et hoc possurous, quia « labia nostra, » id est hic virtulibus tandem seterna retributjone, non se-
loquela nostra, t sunt a nobis, > id est ex nostro in- cundum eorum merita, sed < secundum altitudiiicin
genio, de quibus Aposlolus : Evanuerunt in cogita- < ttiani, > id est misericordiam. Cum dicit multipli-
tionibus suis (Rom. i) : «labia nostra sunt a nobis, > casli, respicit adpromissionem faclam Abrahee (Gen.
quia < quis est noster Dominus ? > id est quis nobis xvi et xvn). Et in hoc ullimo versu brevem conclii-
dominalur ? sciiicet, in scientia. sionero utriusque partis ponit, bonorum scilicet cl
Ipsi dicunt hpc, sed Dominus hoedicit: Nunc malorum.
quasi usque modo dormivi, sed nunc in tempore gra- INPSALMUMXU.
tise < surgam, > scilicet propter removendam <roise-
< riam inopura, > id est gentilium, qui ideo inopes TITULUS : /» finem psahnus David.
dicuntur, quia neque per leges, neque per prophetas t Usquequo, Domine.» Psalmtis iste convenit Da-
divitias cognilionis habebant, < ct propler gemitum vid prophetae qui hic loquitur : Psalmus dicb, dueens
« pauperum, > id est Judseorum : qui ideo pauperes in finem, id est in Gliristurii. Iritendil enim in hoc
dicunlur, quia licet legem 'et prophelas habebant, psalino nos ad Christi charilatem invitare suo exem-
non lamen ad salvationeih' sufficiunt. Per geraitum plo. Materia est ipse David, et alii sibi similes, de
notat aliqups de adventu Chrisli maximam affeclio- qua hoc modo agit: ponit se conquerentera de dila •
nem lubere. Et hic incipit ostendere promissionem tione advenlus Christi: pdnit etiam petitionem tit
salvalionift. •n cito veniat. In ultimo ponif se patienter fcrre, si in
< Ego exsurgam, i et boc quod facturus sum lempore suo non veniat: et a quesliOne sic incipit:
t ponam in salutari, » id est in Jesu, quia per eum c Domine, tu obfivisceris me. » Obtitus Deus ho- '
salvabo humanuro genus ; et < ineo agam fiducia- Diiiium arite adventvnn Christi fuisse dicitur, quia
« liler, » notitimide, sicut per servos, sedpotesla- Q anle eum nullus in paradisuni deducebalur, sed etiain
tive : sieut complelum e.st,quando ipse ejecit homi- jusli, quamvis sine poeria, in inferno tenebantur:
nes de templo (Matth. xxi). < etusquequo, Domiue, > erit hsec oblivid? eritus-
< FiduciaUler agam in eO > et bene hoc potero fa- que in finem tempOrum, id cst ad tempus gratise.
cere, quia < eloquia illius Domini >sunt <eloquia, > Bcne sentio quia usque luric erit, et < usqueqiio,
id est magiii ponderis, sicut dicitur : Ilic vir est, id < Dominc, averlis fiiciem tuatii, > id est Filiuiri tuum:
cst maximUs;-et sunt t casta, j id est sine aliqua qui dicitur facles et imago Patris'^'id est, qiiare tar-
admixtione falsitatis : et sunt < argentum, > id est das mittere quem missurus es ?
similia argento. Sicut enim argentum elegantius et < Quandiu ponaiil ego et consilia > de advenlu
clarius caeteris metaUis tinnit, sic eloquia Doroini ejus t in anima mea?» et ponam ego tdolurem» de
dulcius omnibus aliis in auribus iidelium resonanl; dilatione sui adventus t in corde meo per dieiri, » M
argentum dico < igne examinatum. > Sicul enim ar- est de die in diem. Per hoc quod dicit se dblere de
genlum comprobatur per ignem; sic Christus com- adventu Chrisli, notat sc erga Cbristuin magnara
probavit sua eloquia esse vera per suam passiOnem: eharilatem habere, perquod rios qiioqnead eanidcm
• probalum.territ., > id est purgatum a terra : sicut cbarilatem invital. :
255 EXPLANATIO1N PSALMOS. S54
< Et usquequo exaltabitur,» id est, deminabitur ? A . dicebant illudentes ei: <Si Filius Dei est, descendat
Ante adventum enim Christi exallatus de lramana de cruce et credimus ei (Maltli. xxvn). » Et ponit
captivitate gaudebal: quia etiara justos retinebat causam quare hoc dicerent, quia excsecati erant
t inimicus meus, » id est diabolus; exaltabitur dico propler peccala. Continuatio :
< super me » et alios bonos. Hicponit petilionem, ut t Hoc dixit insipiens, » el hoc ideo quia < corrupti
millat qucm missurus esl. Continuatio: Immicus sunl, > id esl a ratione veritatis decedentes, < et
exallatus est, sed tu, Domine, <.respice » nobis mit- abominabiles, > id est delestabiles per malos actus,
tendo Filium luum : respice dicit contra boc quod < facii sunt in sludiis suis, > id est omni studio se in
superius dixerat, avertis faciem, < exaudi me, Do- actus turpissimos demerserunt, intanlum, quod jam
mine, Deus meus > liberando a diabolo, et in para- < non est > aiiquis inter eos < qui fariat bonum, »
disum reducendo. el quia qusedani faciebant quse bona videbanlur,
Respice mittcndo Filium : et si non vis tam cito ostendit ea non esse bona, quia < non est > aliquis,
mittere, saltem < illumina oculos meos > scilicet in- < qui faciat bonum > donec veniat < usque ad
teriores, ut habeam de co verum intelleclum < ne unum, > id est usque ad Chrislum. Solus cnim
< unquam obdormiam in mortcm >per negligentiam Christus est sine quo aliquod bonum humana fragi-
humanae infirraitatis, el sic eundo in mortem animse. B Utas facere non potest ad queropostqttam per lideui
Et eliam illuniina,ne instinctu diaboii seduci possim: pervenimus, boflum facere possumus. Unde Aposto-
el hoc est quod dicit < ne quando dicat inimicus lus : < Omne quod non esl ex fide, peccatum est
< meus,» id est diabolus, <proevaluiadversus eum. > (Rom. xiv). >
Ne dicat < prsevalui, > quia < si motus fuero, » Ipsi dicunt quod homo ille non esl Deus, sed male
scilicct a proposito boni operis, <exsultabunl qui tri- dicunt, quia Deus est : et hoc est < Dominus Deus
bnlant ine, > quorum exsultationem nunquam de- < prospexit, > id esl miserlus est < de ccelo, >id est
bes pati, quia ipsi sunl inimici tui, et exsullabunt si de humanitate : quse ideo cceluin dicitur, quia se-
motus fuero, sed ego non movebor, quia t speravi crela divina ci coramissa sunt. Vel quia sicut coeli a
iu misericordia tua, > et in boc de prsecedenli inci- lerra exaltati sunt, sic illa humanilas supra omncm
pit de palienlia. crealuram exaltata est. Respexit dico < super filios
< Et speravi in misericordia tua : » et ideo etiam hominum, > et ad hoc scilicet < ut videat, » non
si oculis non videara ipsura Chrislum, tamen < cor quod aliquid eum lateat, sed ut alios faciat patenler
meum exsullabit in Salutari tuo, > id est in Jesa videre : hoc scilicet < si est > aliquis < intelligens >
tuo; el illi tali < Domino cantabo > mcnte, < et eum sese Deum ; aut poslquaro intellexerit, sit
psallam » bona operalione < nomini Domini, > id C < requirens, » Lona operalione.
est ad amplificandum nomen illius Doroini < allissi- Ipse prospexit, sed < oinnes declinaverunt, »idest
ini > et merilo, qttia ipse cst < qui bona tribuit noncuraverunl: ct < siratil, > id esl ex quo declinare
mihi.» Per < cantabo » theoricam, idest contempla- cceperunt t facli sunl inutiles, > id est intanlum,
trvam viiam, notat.-per <psallam » praclicam, id esl quod t nullus est » eorum < qui facil bonum usque
activam. ad unum > ut supra. Quod dicit < omnes declina-
LNPSALMUMXIII. verunt, > non de omnibus dicit, sed de illis qui
TITULUS. In finem psalmus David. dixerunt <non estDeus. > Hactenus eos increpavit,
t Dixit insipiens. » Psalmus isle convenit David quod visilatorem suura non receperunt: nunc au-
prophetae, vel cuivis justo. Apponunt quidam ipsi tem eorura describit nequitiam. Sciendura autem
David, et tunc convenit soli Chrislo : dirigens nos quod propheta istos (res sequenles versus in hoc
in Onem, id est in Chrislum. Maleria est Christus psalrao non posuit, sed quia Aposlolus Judseorum
visitalor in hoc psalmo non receptus a Judseis, de fidem increpans in epislola ad Romanos (Cap. m)
qua sic agit: Increpat Judaeos quod eum non rece- ita conlexuit, Ecclcsia autefti ejns tanquara et David
perunt, describit Judseorum maliiiam, comminalur auctoritatem attendens, ejus contexlionem non per-
eis in fine : inlenlio est nos horlari ad fidem. Per mutavit.
hoc quod increpat eos de increduliiate et commina- t Non estqui facial bonum,» sed polius <gutlur cst
tnr eis, monet ut non siinus increduli sed fideles. scpulcrum patens, linguis suis dolose agebant, >
Vox David prophetoe : et incipit ab increpalione sic sicut supra expositum est: et t sub labiis eorum, >
dicens: id est in corde ipsorum esl < venenum, > id est
< Insipiens, > id cst populus ille Judaicus, non at- odium veneno comparabile : quia sicut venenum
tendens legem et prophetas, in quibus Christus eis scrpit per omnes venas, unde et venenum dicitur,
promissus fiierat, nec atlendens vitam ejus imiiiu- ita illud odium totura hominem occupat, ut omncs
nem a peecato, nec miracula quac Christus faciebat hoininis virlutes obstruat. Cum dicit < aspidum, >
< dixit > ore, et ut magis nequiliam eorum aggravet, nolat quod illud odium sit incurabile, et quod ipsi
et boc babebat < in corde suo scilicet, > quod fece- Judsei naluram aspidis habeanl. Aspidis enim natura
rat, non habens boc a lege et prophelis: et hoc sci- est, ut dum incantatur, afligat unam aurem terrse,
Iket, iste bomo qui est passibilis et roortalis, fame- et alteram cauda obslruat, ne incantationes audiat:
licos, etc., < non est Deus, > nec Filius Dei : unde sic et Judsei appetitu terrenorum et consneludimj
_>_THOL.CXVI. 8
11% HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIBL. 256
antiquam obstruunt aurem, ne audiant proedicatio- A . distis quanlum ad vos < consilium > ejus, scilicet
nem Clirisli. Vel aliler « venenum aspidum est sub consilium reparandi humanum genus : ideo^scilicet,
labiis eorum, > id esl inferius quam verba eorttm, quia illud consilium erat < inopis, el quoniam Deus
quia magis sunt nociva verba eorum, quam venenura est spes ejus > quia non confidebat, nisi in Domino,
. aspidum. propter quod consilium ejus potius esset recipien-
< Quorura os plenum estmalediclione, <id est bla- dumtquara rejiciendum. Christum lestatur Aposlo-
sphemia in Deum, < et amaritudine, > quia amara lus fuisse inopem, dicens: t Cum dives esset, pro
verba drcebant ei : nl cum dicerent :-t Cmcifige nobis pauperfaclus est (// Cor. n). »
eum, etc.'(L«c. xxm). > t Pedes, »id est affcctio- Vos < consiliura eis confudistis » sed hoc stultum
nes eorom--Affeclus ideo pedes dicunlur, quia sicut fuit^quia < quis veniet ex Sion, » id est, Judsca,
corpus per pedes portatur, ita mens per affectus in t dabit salutare, > id est, salutationera t Israel, >
- diversa rapitur, t sunt veloceS ade ffundendum san- id est, Israelitico populo : nisi iste ? nullus utique,
.guinem > Salvatoris. et non tantum dabit salutare, sed < cum avertcrit»
-:>Hsecoinniasuiitviaeeorum,etinillis< viiseorura, > in futuro < caplivitatem, » id est, passibilitatem et
id est>operibus eorum, est contritio, id est opera mortalitalem: et cujus? t plebis suse, > et cum
eoram merentur eis contrilionem, id est seternam 1B averterit, exsultabit Jacob, id est, luctator contra'
tlamnationem. Vel contritio, sicul fiiil eis a Tito et peccata, scilicet aclive vivenles < et lcclabilur
Vespasiano iri destruclione Hierusalem, t et infeli- Israel, > id est, vir videns Deum,-perquod contem-
> citas in viis, > quando per totum mundum captivi plativos inlclligiraus.
• ducti sunuln viis eorum dicitur contritio esse, sicut IN PSALMUMXIV.
dicittir lalroiii: In via lua crux csl: et etiam sic
TITULUS. PsaifttKsDavid. Vox David prophelm.
sfKclt «noncognoverunt viam pacis, » id est Chri-
slum, qui vere via pacis est. Unde et ipse ait: < Ego t Domine, quis habitabit. »In hoc psalmo maleria
sum via, et veritas, et vita (Joati. xiv). » < Non est justus et spiritualiler Christus, de qua sic agit:
cognoverunt. > -Unde Apostolus : < Ipse est pax - Facit interrogalionem et responsionem : in qua re-
nostra, qui fecit utraque unum (Ephes. n). » Cse- sponsione describit justum, attribuens ei decem
lera ctiam mala fecerunt, quse praedicla in eis fuc- virtutes, qua? spiritualiler conveniunt Christo soli;
runt, ideo quia < limor Dei «on est ante oculos aliis autem justis quoquomodo possunl adaptari.
eorum, > scilicet, cordis, quia eum non attendunt. Uiteiiiioest nos admonere ne proesuraamusde re-
QuodChristumnon cognovissent, testatur auctorilas, _ gno Dei, siculplerique cum injusli sint, tamen filios
Jicens : t Si cognovissent, nunquam Dominum glo- *J Dei.se essepra.sumunt.Et sicuf aliquis sacerdos
' riie erucifixissent ( / Cor. 11). » Dehinc ponit quaerit responsa a Deo, et autlila proferl populo, ita
comminatmnem. Ipsi non cognoverunt, sed cerle Propheta quaerit a Deo, qui sint habitantes in suo
cognoscent : et hoc est. < Nonne cognoscent» tan- tabernaculo, cum dicil:
dem Dominum < omnes qui operanlur » illam egre- <Domine, > multos video qui se dieunt esse in luo
giam <-iniqiiilatemy» scilicet moetem Domini, < qui tabernaculo, sed t Domine, quis babilabit in ta-
ettam devorant plebem meanij »-id est apostolos bernaculo luo? » id est in prsesenti Ecclesia tua,
vel alios juslos. Si loqualur Christtts, bene dicil ple- ubi est locus militise. Tabernacula enim sunt domus
bem meam, sibi subdilam. Si loquatur Propbcta vel expeditionales. Cum dicit < habitabit, > intelligit
altus juslus, bene dicit plebem *uam, de qua unus non solum inlrantes, sed eliam perseverantes; < aut
est: ipsi devorant dico < sicut escam panis,» quia quis tandem requiescet in monte, » id est, in secu-
sicut famelicus aliquis pane reficitur, sic iUi tribu- riUite aeterni regni, ubi nlilla pugna, sed quies
; lalione justorum reficiuntur. summa. Sicut enim qui in monte sunt, securi sunt
Qui etiam Deum < ntm invocaverunt, » quia nisi ab hoslibus, ita qui ibi erunl: monte dico < sancto
per Cbristum oraliones exaudiri r.onpossunt, < illic _ tuo > quem tu sanctificasti. Poslquam posuit inter-
trepidaverunl timore, ubi non erat timor, » id est rogalionero, ponit el responsionero, quasi ipse Do-
illum timorem quem inlerius habuerunt, quia taraen minus responderet.
non esset habendus, exterius in corpore ostende- Qusesivi quis habilaret, ecce quis, ille scilicct
runl; dicebant; enim : Si credimus in cum, venient < qui ingreditur > in Ecclesiam Dei < sine macula,»
Romani el lollanl nostrum locura et genlem. Ubi ti- Chrislus quidem sine omni mccula, cseleri vero ju-
mendum esset, non limuerunt, cum justum non at- sli sine criminali peccalo : ci in hoc notatur una
tendentes occiderunt.Sicul opportuno lempore timere de decem virtutibus < el qui operatur justiliam >
prudenlia est, sic timere quando limendum non cs- aliquam. Si enim sine raacula ingrcditur,. et non
set: suiltitia est. facit justitiam, non est justus.
<Nonne cognoscent, > scilicet hoc < quoniam > id Ille etiam ingreditur < qui loquitur veritatem in
esl, quod < Dominus est in generatione justa > et corde suo, > id est, qui semper veritatem retinens,
quoniam ipse in juslis habilat, ideo timendum est Utcet eam auditoribus illis qui verbum Dei veUent
illis q.Hi eos persequuntur . Deum non invocaslis, conculcare. Bonum esl aUqujandoverbum Dei reti-
^ed potius confudislis, id est, confusibiiem oslen- cere „ unde in Evangelio praecipilur :"<Nolite ^an-.
£57 EXPLANATIQ 1N PSALMOS. 258
ciuin dare canibus, et margariias spargere ante A } inscriplio tiiuli convenit ipsi David, id est Cbristo»
porcos (Matth. vn). > Opcrari justiliaro, secunda quia nusquam Iegitur David de se aliquem tilulum
virlus, bsec autem terlia : Et ille t ingreditur qui scripsisse, neque etiam de eo alius scripsit litulum,
non egit dolum in Iingua sua, > id esl qui vcrila- Vel sic exponitur titulus : Tituli inscriptio ipsi Da-
lem prsedicando nullum decepit, quia neque pro- vid, id est operatio unde loquilur psalmus, est at-
pterpecuniam, neque simili raodo : et hsecest quarta tribuenda David, id est Christo agente hoc pro sua
virtus. victoria. Titulus enim apud veleres ad designatio-
Et ille intrabit, qui < non fecit proximo suo ma- nem victoriae in Iriumphali arcu ascribebatur. Ma-
lum > verberando eum, sua auferendo : et hoec est teria est regnum reslitutum, id esl fideles, de qua
quinta virtus; < et opprobrium non accepit adversus sjc agit: Ponit infirmilalem huraanilatis, et gloriam
proxiinos suos, > id est non fuit acceptabile sibi, haeredilatis, id est suorum. Postea sub gratiarum
dicere proximis aliquid causa opprobrii, et si ali- actione agil de passione, resurrectione, ascensionc,
qua turpia dixit causa correclionis , nec si alius per quae omnia facta est restitutio regni. Intenlio
dixit sibi gratum fuit: bsec est sexta virtus. vero est nos adraonere ut non contradicamus litulc,
El ille intrabit qui lalis est, quia < in conspectu sed confiieamur Christum esse regem Judseorum.
ejus malignus, > id est diabolus < ad nihilum de^ B ' Vox Christi secundum humanitatem, et incipit ab
ductus est, > id est nullius pretii habilus est: sicut infirmitate humanitatis, quasi posilus inter pericula
Christus cum a diabolo lentaretur, dixit ei: t Vade sic dicerel:
retro, Satanas (Matth. iv). > Maliguum nullius prelii * <Domine Deus, conserva me > ne mihi isloe tri-
facil, sed t limentes Dominum glorificat, > id est, bulationes proevaieant. Hic innuit ex se nibil ba-
justos honorat : el hoc versu notatur septima bere: sed ex Deo t conserva me » et debes facere
virlus. « quoniam speravi in te » spem mcam posui te, et
Et ille < qui jural proximo suo, et non decipit, > propler hoc etiam quod djxit tibi < Domine, Deus
id cst, (itmiter dicit et non fallil:sicut Christus quid- nicus es tu, » id est mullum mihi familiaris : ideo
quid apostolis dixit, completum est : et hsec est dico Deus, < quoniam lu bonoruni meorura non
virtusoctava. El ille < qui pecuniam suam, > scilicct < eges, > id est nibil boni ex me habeo, sed potius
terrenam, < non dedit ad usuram, » sed pecuniam ex le : quia si aliquid ex me haberem, illo tu ege-
suam Jndoetradidit pauperibus erogandam. Spiri- res, et non esses sufflciens. Cum Chrislus dicat ex
tualiter autem pecunia bene ad usuram prsecipitur se nihil boni habere, manifeslat illos valde prsesu-
corainodanda : et hoecvirtus nona est. Et ille qui mere, qui ex se aliquid boni exisliuiant habere.
t munera super innoccntes non accepit. > Munera C r Hic incipit osfen'ere
gloriam bsereditatis. Conli-
quidem accepit Chrislus, sed non ut innocenles op- nualio:
primeret: hrec virlus d.ecima inveniliir. Hsecaulein- < Dixi Domino, Deus meus es,» hic aulem Dominus
omnia spiritualiter in Christo inveniuntur. < mirificavit, > id est mirabiles ostendit < omne3
t Qui» vero alius secunduro quod bumana fra- voluntates meas. > Volunlas Christi est, ut omnes
gilitas non tantum loquitur, sed t facit bsec, non irapleant mandala ejus. Ilanc voluntalem mirabilem
movebitur, > id est nor, separabitur a Deo < in ostendit Dcus < sanclis » quando cognoscere facit,
ajternum > sed ingredieiur in labcriiuculura. Dei, quod si hanc voluntatem impleant, inipassibiles et
ct requiescet in monle sanclo Dei. iinmorlales fiant. Sanctis dico < qui sunt in terra, >
IN PSALMUMXV. qui ideo dicuntur sancti, quia sunt in lerra, id est,
in slabilitate, non in fluclibus btijiis mtindi: lerra,
TITULUS. hiscriptio tituti ipsi David. dico < ejus » scilicet benexlictionis, non maledictio-
< Conserva. > Propbeta Esdras intelligeiis David nis, ut lerra Adse (Gen. m). El quia aliqui possent
scripsisse hunc psalmum de restauratione regni cognoscerc voluntatem, et_tamen non posila esset in
Chrisli, et providens etiam quod in passione ipsius eis, addit < in eis » ita scilicet < mirificavit, » ut
Christi iste titulus scriberetur : < Jesus Nazarenus essent posilse in eis; « mirificavit » prius erant iu-
rex Judseorum; » et quod etiam illi titulo contradi- firmi, et curo essent infirroi, sub naturali lege < in-
cerent, dicentes Pilalo : < Noli scribere, rcx Judoeo- firmitates eorum, » id est peccata < multiplicala 4
rum, sed quta ipse dixit, rex sum Judseorum per legem scriplam. Unde Apostolus : Lex subin-
(Joan. xrx),» adconfirmalioucm islius lituli, sic inti- travit ut abundaret delictum (Rom. v), < postea, »
tulavit psalmum islum. Ubi enimdicit psalmum esse id est, postquam se cognoverunt non posse salvari
inscriptum, oslendit eliam tilulum esse inscriptum, per legem, sed potius raultiplicari peccala : per eam
quia de eodem agit, et tilulus et psalmus, scilicet « acceleraverunt, » scilicet ad Christum.
de regno Christi. Tilulus aulem sic exponitur : lsta t Acceleraverunt » et ideo jara < non congregabo
inscriplio tituli, id esl iste psalmus qui et litulus, conventicula eorum, » id est convcnlus, instituta
quia de obtentu ipsius regni, sicut. tilulus in pas- de sanguinibus 1 effundendis, sicut in alia lege. Sed
sione. Inscriptus esl, id ,est irarautabiliter scriptus: jam non recipiam sanguinem, id est sacrificium do
qnia quicunque conlradicant, ipse seraper est rex cffusione sanguinis, vel agni vel hirci. Hic promit-
Judscontm, id esl vcre Deum confilentium : et hsec tebat aperlc liberationeai ab onore legis Dorainus:,
239 HAVMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. - COMMENT.BIBL. 840
< nec memor ero nominum eorum, > id esl infaraise A Quia ipse « mihi est a dexlris propter, hoc laeta-
eorum. Priusnominabantur fures alii, alii idololalrsc, tum est cor meum » de spe resurrectionis, * et
,
et cseteri similibus noniinibus. Hic notatur remissio exsultavil lingua: > ipsaenim perfectaest Isetitia, quae
peccatorum, <non eromemor, >et hocdicot per labia et , hilari cordeconcipitur, etalacri sermoneproferlur.
«mea,»id est per Vetus et Novum Teslamenlum,.qu3_ Unde ipse Dominus dixil: t Soivite templum, et in
Testamenta ideo dicuntur labia, qttia -sicut labia tridno-iltud resedificabo(Joan. n).» < Insuper,»idest,
conveniuiit ad aliquod verbum formandum, ita propler hoc < caro mea » eliam, id est corpus in se-
duo Testamenta in promissione remissionis pecca- pulcro * requiescet in spe > quam ipse Christus
lortim conveniunt. In Testamento Veteri, ut in Eze- babuit de-futura resurreetione: unde Propbela dicit:
cbiele: <Filiusnonporlabiliiiiquitatempatris(i.«e<:/i. < Dormiam et reqtriescam (Psal. iv). >
xvm).»In NovoubiChrislusdixilaposlolis: tQitoruin Hac spe scilicet < quoniam non derelinquam ani-
Temiseritis peccala (Joan. xx). » Vel per labia accir mam meamin inferno i-sicutanleaanimsesanctorum
piamus apostolos, quia per eos loquitur Deus. releptse fuerant in inferno. Anima autem Christi in
•••*Non oro •memormomisum eorum, > sed < Do- inferno non remansit, sed alias secunrahduxit« nec
rainus >erit t pars liseredHatis mese,*>quia cum alii dabis > me « sanclum tuum,» id cst, corpus meum
sibi eligant vestcs, anrum, etc, mea boereditassolum B sanclificatum, « videre, » idest habcre < corruptio-
Dominum facit suam partcm, < e( Dominus -est nem, t idest putredinem. Quod autem alibi dicilur
pars calicisraei. » Per hsereditatern fideliura, Dei eum fuisse corruptibilem, non est conlrarium huic
possessio: per caliccm vero, ipsorum meritorum senlentise.quiapropterboclanlum dicitur corruptibi-
riistribulio intclligitur; per calicem idera significa- lis,quod jpse potuit vulnerari. Istud quod hicdicitur.
raus qnod per hsureditatem, sed secundum hoc quod <nec dahis sanctum tuum videre corruptionero, >non
Deus eis diversa dona disiribuit; vel per caliccm posset David prophetae convenire, de cujus-corrup-
'
inlelligimus spirilualiter imitatores passionis Chrisli. tione certum est, testante Petro in Actibiisaposlo-
< Dominus est pars, el lu, Doraine, restilues hseredi- lorum (Cap. n). Per hoc enim ipse idem ostendit
lalem meam mihi > quam ego primi parentis prseva- prophelam annunliasse de resurreclione Cbristi.
riealione amiseram. Non dabis videre corrnpiionem, sedpotius « notas
Et illa hsereditas est de prseclaris, el hocest rfu- facies mihi vias vitse » scilicet, facultates introeundi
nes, » id est divitise vel elecliones, vel divisiones ad vitam veram, quas ante Christum nemo habueral:
< cecidcrurit,'» id-est conligerunt. Invenitur cadere < adimplebis me laetilia >in assumptione : me dico
alibi in bono, ubi dicitur: < Sors cecidit snper Ma- posilum <-eum vultu tuo, > id esl in prsesentia tua:
thiam (Act. 1); > ceciderunt dico< in-praeclaris.-)'^C etibi mihi posito < in dextera lua, > id est in potio-
Ideo per funes intelligimus elecliones: quia sicut per ribus bonis tuis < delectationes, > id est, ineffabiles
funes hsereditas dividitur, sic justi a reprobis ete- bealiludines < usque in linem, > id est Christum.
ctione, id est divina inspiratione sejunguntur. H;e
autera electiones ideo cadere, idest casu evenire -IN PSALMUM XVI.
dicuniur, quta quareDeus hos eligat, illosque repro- TITULUS. Oralio David.
bel ignoramus: dico t-inprseclaris mihi, > esl enim t Exaudi, Domine.» Gum in cseteris psalmls orailo-
prseclara illa hsrreditas mea, licet alii contemnant, ires contineantur, iste et qiiidam^equentium oratio
quiapannosos etafllictos aspiciant. Hic iucipit degra- appellantur, quia per totafh suain contextionem
tiarum actione. Continualio: continent oratioues, et nos ad orandum informant.
Dominus reslituet mihr prseclaram hseredilatem, Oratio, id est psalmus qui vocafur oratio, •altribui-
et ideo < benedicam Dominum, > id est laudabo. tur David, id esl ipsi Christo. Oratio vero duobus
Benedicere Dominum, est eum annuntiare et nominibus accipilur : vel pro supplicatione, vel pro
cognoscere de ipso, quae de ipso sunt naturaliter S quacunque sermocinatione; hic autem aceipilurpro
quem benedicere debeo, quia ipse est < qui tribuii snpplicatione. Materia est Christus orans, de qua
mihi intelleclum, >•id est veram inlelligentiam de " sicagit:Orat reslitui sibi secunduin jusliiiam ante
omnibus rebus, et < insuper > benedicam de pas- tempus passionis, scilicet, ui Deus dirigat gressus
sione: et boc est < renes mei, » id cst xarnales suos in semitis suis. Petit e:iam liberari a Judseisin
cognali. Per renes accipiunlur illi qui sunt de una iraminentia passionis: postulat etiam retribui sibi
generalione, qttia in renibus est seminarium genera- secundumsua merita,scilicctgloriam resurrectionis,
tionis;< increpueruntme-» verbis et verberibus, eliam et iliis pcenam secundtim merita sua mala. Tntenlio
« usque ad noctern, » idest ad mortcm. sua est, nos ad orandum instruere: in hoc prirao
1 Ipsi increpuerunt me, sed cgo « semper
provide- versu et secundo, continentur illoetres orationes quas
bam, > scilicet me resurrecturum « Dominum in con- diximus, quas poslea singulariter exsequitur. Vox
spectu > scilicet interiori < meo, > id est ita certus> Christiita dicenlis secuudum huraanilalem:
eram de resurreclione mea, ac si jam viderem: ideo> < Domine Deus, exaudi justitiam meam, > id est
providebam * quoniam >in ipsapassione < est > ipse adimple illud quod justitia mea petit. Expressius
< fliihi a dexlris, >id est in adjulorio < ne commo- dicil jttstiliam meam quam verba, quia ipsa justilia
vear » in aliqua tribulatione. clamat, scilicet, ut anie passionem dirigantur gressus
ttt EXPLAN.TIO IN PSALMOS. 212
sui: < intende deprecalioni mese > de remouone A } hoc dicunlur aposloli veotigia, quia in ipsis apparent
miseriarum, ut nullatenus movealur propter insi- signa justilioe Christi.El quia sunt vestigia, non pos-
dias Judaeorum. sunt esse perfecti, nisi ille quem imitarenlur esset
< Auribuspercipe obsecrationera meara » de obli- perfectissimus. Hinc incipilexsequi secundam oratio-
nendis bonis, scilicet de resunreclione. Oralio enim nem, scilicet, ul inlendat deprecaiionem ejus. Con-
proprie dicitur de oblinendis bonis : deprecalio tinuatio:
autem de remotione malorum proprie habelur. < Perficc gressus » et etiam < inclina aurem luam
Quamvis exauditio, deprecatio, oratio, in Deo idem mihi, > id est, condescende mihi. Noscens enim
sint, tamen diversa ponit sectindum simililudinem suam infirmilatem non posset lantam dignitatem
hominum. < Percipe orationem > quod debes facere, promereri, rogat ipsam deiiatem ul se humiliet M
quia <non >est facla <inlab.is dolosis,.»quia neqne subveniendum ei, quasi infirmus aliquis qui non pos-
fuit malum in ore neque in corde. set se erigere, et rogare medicum, ut se humilietad
Priorem partem oralionis exsequilur :hanc scilicet, subvenicndumei <exaudiverbam ea.»Dico <inclina »
lexaudi.Domine, justiliammeam,» hoc roodoscilicet et <exaudiverba.ietsecurus sum.quia <ego claraavi
t judicium meum prodeat,- > id est, judica rae < de quoniam exaudisli me. >Hoc autem, scilicefclamare,
"
vultu tuo, > id est de affectu tuo, secundum illa I quoniam exaudiuntur, lanlnmmodo saitclorum est,
scilicet quse iri me aspicis atque cognoscis, et qua qui ex puritate suse conscienliaesecure clamnnt, et
fiducia peto in me jtidicari secundum cognitionem, exaudiri non metuunl: alii vero exaudiuntur quia
quia scioin me esse sequitates , et < has sequitates clamant; quos sua conscienlia in aliquibus sccusat.
videantin me oculi tui, > id est cognitio tua. < Exaudi verba mea > et mihi abundanlius facias
•-.Exsequilur illas sequiiates, dicens: < Probasli; » quamaliis: etbocesti miriGcamisericordiastuas, >
id esl, probatura ostendisti < cor meum, » id est id est, mirabiles fac. In hoc enim misericordioeDei
voluntatem meam, qnia nihil volui nisi aequilatem: In Chrislo sunt mirificatse, quia et immunis a peccalo
ct probando < visilasli, > id est, adjuvisti, quia sine fuit^ et omnes persecutiones patientius omnibus aliis
trto auxilio non posset subsistere < noete, > idesl lulit. Et bene debes mirificare < qui salvos facis spe.
tempore adversitatis; <probasli cor-meum >sie scili- rantes in te > ne cedant tribulalionibus.
cet, quia t examinasli,'» id est, examinalura oslen- Dico ita scilicet < custodi me, > scilicet
<
disli. me igne, >id est in fervcnti mirifica,
tribulalione, <
ut scilicet, cum ejecerunt eum extra civitaiem non me rapiant ad peccatumt a resistenlibus, »id
est a Judseisconlradicentibus dexlerse luoe, » id est
ut lapidarent (Act. vn); et in lanta cxaminalione
« non est inventa in me iniquitas. > Q mihi Filiotuo. ldeo Filius Dei dexlera dicitiir, quia
C
Deus omnia; cusloJi dico « ut
Hoc intantum verum csi, quod < non est inventa per ipsum operalur »
in me iniquitas. Ut non loquatur os meum > sci-. pupillam oculi sicut oporlet.cuslodire pupillara.
Bene se Chrislus pupillaeoculi comparal. Sicut enim
licet quod non oportet os meumiride toqui, quia satis
in lc pupilla est dignior.pars oculi et toturn corpus illnmi-
patet. Et quasi aliquis dicerel: Quandoquidem sic et. Christus est dignior pars Ecclesiae, et
non est invenla iniquilas, quare tu tribularis? nat,
< < lolam Ecclesiam illurainat.
Respondil propier verba» scilicet implenda Iabio-
rum, » id est prophetarum < tuorum cuslodivi ego» « Custodi me et protege > utnon scnli_m sestum,
perseveranter sustinui« vias duras, »id esl tribula- scilicet, ut non iuvitus patiar < a facic, > id cst a
tiones. Alia translatio habet, vist latronis, et idera praesenlia < impiorum. > Pcr faciem nolat praesenlcm
cst. Vias dico < opera homihum t quas promerentur impugnationem: quare necesse erat ut protegeretttr,
<
opera hominum, id est carnalium. Vel aliler: Intan- <quia me afllixerunt; > protege dico sub umbra ala-
tinn non.est invenla in me, iniquitas, ut os meum rum tuarum,» id est sub refrigerio raisericordis. et
< non loquatur opera liomlcmra,»id est mcndaciuin : cbaritatis. Hic per simile loquiiur. Sicut enira avis
et hic ostendit maximam ejus perfeclionem. Perfec- protcgil pullos suos, ne seslura senliant: sic Deus
tissimus enim est, qui uec lingua peccat. Mendacia D I Cbrislum misertcordioe et^haritatis refrigerio pro-
vocal hominum, quia homines a seipsis, non a Deo texiu
habent raentiri. Vel sic dico, quod < in me non est Et necesse erat ul tu protegeres, quia < inimici;»
inventa iniquitas > intanlum, <ut non Ioqualur os iil est Jtidsei, < circumdcderunt aniraam meam,» sci-
meum opera homintim, > id est ut ego loqunr iride licet, volenles tollere aniraam meam, id est vitam
jaclantiam sicut mos est homitium. meam. Hoc modoquando cum gladiis et fustibus
Et quia tam perfectus sum < perfice, > id est, eum circumdederunl: conclusertint etiam < adipem
usque ad finemconserva, ubi est meritorum perfeclio suum.;»Sicut enim aliqui pingues concludunl suam
tota < gressus meos, > id est opera mea, per quae pinguedinem cum alia pingtteJine, ita ut jam nihil
gradior < in semilis tuis, > id est, in arctioribus possit in eos inlrare: sicJudsei pingues, id estmullis
prseceplis tuis ut in nullo.deviem.a prsecepto tuo. Sic maliliis suas malilias concluserunt, ita quod joro
dirige.gressus meos, ut eliam < vestigia mea, > id nihil veritatis in eos intrare posset, propter pecca-
est apostoli et alii sequaces mei < non moveantur > tum Doroinicscpassionis: etideot os eorum loeuluni
a semitis tuis. Vestigia sunl signapedum, et propter est superbiam > dicentium: < Nolumus hunc regnart.
243 HAVMONISUALBERSTAT.EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 2*4
«upfernos: non habemus rcgem, nisi Csesarem(Luc.. A j\ xxvu): >non tantum sibi, sed-etiamfiliissuis maxime
*ix; Joan. xix). » nocuerunt: quia usque ad hodiernum diem excsecati
CirCumdederuntcum gladiis et fustibus: et eliamn sunt. Vel t salurali sunt filiis, > idest, ad incommo-
eircumdederunt me in criiee, quasi ad speclaculum ii dum filiorum, quia < reliquias suas, > id est, quas de-
erucifixioms i projicientcs » extra civiiatem t mee buissent facere suas, de quibus propheta dixerat :
nunc, »id est cum prius servos, nunc etiam meipsttm n t Reliquioesalvoe fient (Isa. x ; Rom. IX): non fece-
hreredem missumad vineam (Matth. xxi);«oculos,»> runt sc illns reliquias , scilicet humiles el subditos,
id est jntenliones suas < staluerunt declinare inler- sed < diviseruiil parvulis suis » qui per humiUtatem
ram, » id est, solam terrenilatera consideraverunt,, et abjectionem sunt facti illaercliquise.Alia translatio
scilicet timuerunt perdere legem et gentem. VelI babet porcina, id esl, immundilia. Quia Cbrislus per
declinaveruut oculos in tcrram, quia eum non Deum i totum psalmum suam infirmitalem ostenderat, ne
esse, sed purum hominem putaverunt. Ctrcumdede- ideo purus homo vidcretur, altiludinem osteodit,
runt mefuslibus et gladiis, circurodederunl ad spec- Continualio:
laculum crticifiiionis: et hoc ideo, quia < susce- Tu divides eos t ego autera apparebo conspectui, >
perunt, » id estcum gaudio quasi munus maximum I id est, praesentiseluse-; et hoc completura fuil in
receperunl a Pilalo, vel a Juda tradente, vel a Deo 0B I assumplione. <Apparebo > dico t in juslitia, >id esl,
•promiltente < me > ita parali ad mortera meami sccundum hoc quod justitia mea exigit « et gloria
< sicut leo et calulus leonis paratus ad prsedam. > » lua tandem apparebit, > scilicel quod Filius est in
Pcr leones Ulosmajores persecutores Domini debe- Patre, et Pater in Filio : et hsecapparitio erit in jn-
inus accipere: percatulos inferiores, plebera scilicet. dicio, el i cum appartterit gloria, tunc ego satia-
Qtiod dieit < habitans in abditis > occulluiftjudicium1 bor > coropteto corpore meo. Tunc enim corpus
Judseorum notat, occulle mortem Dominimachinan- Christi completum erit, cum Deo et Patri regnum
lium. Hic incipit de remuneralione et sua in bono,, tradiderit.
et persecutorum in.malo orare. Conlinuatio: PSALMUMXVII.
sed tu hu- ]p
Ipsi haeemala mihi machinantur, qui TITULUS. In finem puera dominiDavid verbacamici
cusque videris dormisse « exsurge, prsevenieum, >id
' hujus, quce locutus est Domino, in die qua eriputt
est, Judaicumpopulum. < Prseveni »per simile loqtii- eum Dominus de manu omniuminimicorum suo-
tur : sicut enim cum duo currunt, ille quiprsevenitt rum, et de mauu Saul, et dixit:
aufert prsemitini,et eflicitvoluntatemsuam: ita DeUs 3 t Diligam te. > Htinc psalmum fecit David posl
et Judsei, cum ad mortem Christi currererit, prseve- morlem Saul (IIReg. n), exsultans quod ab inimicis
nit illos Deus, iUumresuscitans, quem illiin morte C liberalus essel: non tamcn quod de exsultatione sua
tenere volebant < et supplanta eum, > id est, sub- scriberet, sed quia videbat Christum esse liberan-
verte a simililudrae luctatorum. Hocdicit t preveni > dum ab inimicis : unde mavime exsullandum pnta-
ita scilicet i eripe animam meam ab impio, » id est bat; non solum enim personam Cbrisli, sed Chri-
diabolo, faciendome resurgere: el bene debes facere, slum cum tolo corpore, ct anle ipsum adventum, el
quia ipsa est, < framea, >id est, gladius, per quemi post. Verba cantici hujus, id est verba hujus psalmi
debes inimicos devincere: eripe dico hanc-t fra- quse agunt de spirilualibus, de quibus exsultandum
meain ab inimicis, > id esl a Judseis, qui sunt ini- est. Allribui-ur David, id est, Christo puero, id est,
mici < manus tuse, >id est operalionis luac.Operalio servo Domini, quem bene per puerum significat,
Dei erat humanum genus redimere. quia in {mritate el simplicitate servivit Domino.
Supplanta hoc modo t divide eos, Domine,de terra Sunt enim quidam servi qui non dicuntur pueri,
sua in vita sua, > idest, in vita eorum. Hsec divisio iUiscilicet, qui pro timore pcenoe,vel spe temporalis
facta esl in destriictione Hierusalem per Titum et mercedis Dominis serviunt. Si dixisset simpliciler
Vespasianum,qtiaeviventibusJudaeisevenit. < Divide. puero David, posset intelligi de historiali David, sed
illos t dico, remolos < a paucis, » id cst, aposlolis. Esdras per Spiritum sanctum inlelligens hoc esse
Vel paucos inleUigamus eos qui angeli adraonitione!"& dictum de spiriluali David, apponendo cantici, re-
annunliantis destruclionem Hierusalem, in regnum movet historiam. Tantus enim ille propheta de tem-
Agrjppsesecesserunt. Et merito divides, quia < ven- poralibus esse exsultandmn noivdiceret: quoeverba
lereorum,» id est carnalitas eorum, < est adiraple- locutus est complendo doroino, id est ad honorem
tus de abscondilis tuis, > id est de peccalis, quse Domini < in die, > id est iri tempere gratiae < qua
tibi abscondita sunt, non in cognitione, sed in per- eripuil eum, >idest, Christum lotura, <DominusDeus
petratione. de manu, > id est de poleslate <omnium inimico-
Et propterhoc etiam debeseos dividere,quia <sunt rum suorum > lam visibilium quam invisibiiium,
salurali, > id est, nequilia repleti iu more Domini: t et de manu Saul, > id est de manu mortis. Per
saturali dico. < filiis, > id est ad incomraodurafilio- Saul ideo mortem accipimus, quia Saul petilio in-
rum : el boc modo < diviserunt reliquias parvulis, > terpretatur. Petiit enim eum Israeliticus populus
id est, stiperabundanliammaledictjonis suae < par- sibi in regera (/ Reg. VIII),contra Doraini volunta-
vttlis suis, > id est, filiis suis. Cum enim dicerent: lem. Similiter homo quem Dcusfecerat immortalem
, t.Sanguisejussupemos, ctstiperfilios nosiros(,Va///i. stib conditioric obcdientia1, moriem quam Deus uon
_i5 EXPLANATIOIN PSALMOS. 246
fecerat, ipse sibi manibus ac pedibus appetivit. A est, iniquitales bominum quse sunt siculi torrens :
Bico haecverba attribuuntur Christo cum omnibus quia sicuti torrens per pluviam crescit et impetuo-
membris: verba dico, dirigentia nos in finem, id sus fit, sic iniquitales hominum lumullu crescunt,.
est, in Christura : intendit enim nos invilare ad el in sanclos impeluose fiunt, < turbaverunt me, >
dilectionem Dei pcr exemplum sui. Materia sunt id est, anxium fecerunt rae.
munera vel misericordioe Dei, salvalio, populorum Prseterea etiam < dolores inferni circumdederunt
subjectio, vindicalio de iniroicis. De hac aulcm ma- < me, > id est pagani, qui pro merilo malaevilse in
leria sic agit :.Prsernittit exsullationem de dalore, inferno torquendi sunt. Vcl:
ostendit calamitalem humani generis ante advenlum t Dolores inferni, > id est, pcenoe infernales
Christi, et contra : remedia per advenlum Christi < circuradederunt nie, > id est, ita certus sum quasi:
terliara partem de poteslale ipsitis Chrisli, quartam jam circumdedissent nie, nisi adventus Christi re-
partem de commendatione ipsorum munerum. Vox dimat me.Itera ponit alteram partem suse calami-
Christi, et secundum suam personam et secundum laiis, cum dicit < laquei mortis, > id est, originale
membra. Conlinuatio: peccauim < proeoccupaverunt me > etiam nescien-
Christus est loculus verba cantici hujus, et dixit: tem, quia ab ipsa eliam conceptione cst horao illo
0 Domine, dilexi, et diligo, ct « diligam le. » Dili- B peccato illaquealus.
gam dicendo, notat perseveranliam ipsius dilectio- El < in tanta tribulatione mea invocavi Doroi-
nis : quia lu es < fortitudo mea, > quia in me sum num » et ab ipsa invocatioue prorupi in. clamo-t
iiubecillis, in te forlis ad pugnandum contra mali- reui, et hoc est t et ad Deum meum clamavi,"»: kV
gnos : qaasi diceret: Vullis cognoscere illum ad est, omni conatu virium petii.
quem loquor, ipse est, t finnamentum roeum, » idI Conlra hoe quod dixerat invocavi, ponit < ct es-
est, faciens me firmum ne deficiain, < el refugiiimi audivit vocem meam de lemplo sancto suo,» hoc sive
meum, > scilicet ad quera ego refugiam quasi ad de ccelo, sive de corpore Domini, quod est lemplum
turrim. Si enim ignorant fideles quid agendum sit, sanclum ejus,quia secreta Dei conlinet, compelenler
consilio divino inslruuulur quid sit agendum: el accipimus: contra hoc quod dixit <clamavi, elclaroor
quia posset esse forlis, firmus, et sciens etiam quod < meus in conspectu ejus, » id est, in beneplacito,
agendum esset, et posset deficere : quemadmodum ejus existens « introivil in aures ejus, » id est, ei-.
quidam bseretici, qui putabant postquam essent in- audilusfuit. Ostensis calamitalibus liumani generis.
sfructi a Deo, per suas vires suflicere: subdit < et.li- anle adventum Cbristi, oslendit remedia per ejtis
berator raeus, > id est, qui me liberat ab inimicis: adventum humano generi a Deo facta, et ipsum ad-
quia si Deus roanum subtraherel, slalim deficer^t. C ventum indicat nobis per quoedam mysteria. Conti-
< Deus, 1 id est, Creator meus, < adjutor meus > nualio:
ad cooperandum, quia sine eo nihil boni possura fa- Exaudivit clamorem m.eum,quia roisilFilium suum,.
cere, et ideo < sperabo in eum, > id est spera meara in cujus adventu t terra, t id esl terreni, t commota
totara ponam in eum. Ipse eliam est proteclor est » a securilale in qua erat, audita nova praedi-
roeus. > Sicut enim aliquis protegil aliquem in bello catione, incerti quod tenerent; t et contrerouit» quia
ne vulneretur aliqua sagitla, sic Deus Christum pro- timttit eiim futurum judicem,. et suaenequitisepuiji-
tegit, ne eum etiam parva tenlatio tangeret: et hic torem « etfundamenta montiuin, » id est, montes
Christum cum omnibus membris accipimus. Quando1 fundati « conturbati sunt. » Per monles diviles vel
enim vulnerantur, sicut David in adullerio (// Reg. claros hujtis saeculiintelligamus, quorum fundamen,-
xi), tunc membra Christi nou sunt. t Et Arnu salu- tum sunt divitiae et honores in quibus sperant: quse
lis mese. > Propter hoc dicit cornu, quia sicut ani^v fundaraenla conturbata sunt, cum, Christo venienle,
malia per cornu fugant inimicos, ilaDeus inimicos cognoverunt in terrenis divitiis sperandum non esse.
Cbristi dissipat, et ipsum salvura facit. Hoc enim < Et coraraota est, » id est, coramoti sunl ipsi /Ai-.
quod est cornu est causa saluiis meae. Hsecautem vites ad poenilenliaro : ideo terra cominoia elicon-
prsedicla non fecit mihi ex mea dignitate, sed me turbata, est « quoniam Dominus iratus est eis, < id
quasi pupillum suscepit, el hoc est t el susceplor est, quoniam Dominum sibi iratum propter peccata
meus. > cognoverunt. < Iratus est ehvet Jn.,ira ejus, » id
Et quia bsec omnia fecit mihi bona,- ideo < lau-- est, in consideratione irse illius <-ascendit fumus, >
dans invocabo Bominum, » id est, de habilis bene- id est, pcenitentia. Ideo per fumum
pcenitentiam in-
ficiis laudans, invocabo de habendis, et per ipsuin. telligiraus, quia siculi furaus est primum indicium
invocatum < ero salvus ab mimicis meis. > Totus
ignis, et movet lacrymas, ita pcenitenlia est primum
Christus hucusque locutus est de exsultatione da- indiciuin cbaritalis,. et lacrymas fructuosissimas .
toris, nunc in persona antiquornm patrum loquitur exerit. Dicendo « ascendit» notal quod pcenitentia-
de calamitale in qua erant ante advenlum Christi. illa ad Deum ipsura erigalur, < et ignis, > id est
Conlinuatio: charitas illa quoe pccnilenliam mo.vebat.« exarsit a
Et necesse erat ut salvarer ab inimicis, quia.< lo- facie ejus > id est, ab iiluminatione ejus ferventior
lores mortis, > id est, dolores de/potestate diaboli, est fada. Per exarsit, apparilionem notaf.charilatis:
eircumdederunt me, t et torrenles iniquitatis, > id « carbones > eliam succensi sunt, id est, hominus,.
2.47 HAYMONISHALBERSTAT. EPISC. OPP. PARS I. — COMMENT.BIBL. 2«
in quibus ardor charitatis exstinctus est per culpam A lenebrosi,
l< quidamprsefulgidi: t tcnebrosa veroaqua,»
primi parentis < succensi sunt ab eo, > id est Deo id i est obscura doclrina Cst t in nubibus aeris, » id
dante ignem cbaritatis. Sicut enim proprie vocaniur est e in superioribus nubibus, scilicet in prophctis^
carbones in qnibus ignis exslinctus est: ila homines Hi I enim prophctae per mundum non sunt uiissi-,
proprie vocanlur carbones, in quibus est exstincla proplerp obscuritatem prsedicalionis.
charitas. Cum ostendisset remedia quse fecit Deus t Prae fulgore vero nubes,» id est, sancli aposlolr:
humano generi, nondum ostendit per quem fccisset, qni 1 ideo < nubes » dicuntur, quia compluunt terram
sed modo ostendit per quem omnia illa facta sunt. IDei, el fructificare eam faciunt sprrituali doctrina ,
Continualio: q «nubesprxfulgore,» quiamanifestepraedicanlet
quae
< Tenvt commota est» et coctera facla sunt, quia oranibus
o intelligibiles sunl«in conspectu ejus» quse
Deus t inclinavit ccelos, » id est, humiliavit ccelos, ideo i prse fulgore dicuntur, quia prsesentem illumina-
id est cceleSlia, scificet ipsam deilalem, et ipsos an-' tionem
t recipiunt a cognitione ipsius, et hujiismodi
gelos inclinavit, per frequentem visitattoucm homi- «t nubes transierunt» in diversas partes mundi, an-
num. Vel ipsos angelos inclinavit, per comniisera- nuntiarer verbum Dei. Et ecce ex illis nubibus exift
tionem qtiam habuil per reparatiOnem humanr ge- t• grando, » id est objurgalio de peccatis i et car-
neris : et ipse Deus t descendit» unicndo humanam B bones I ignis, » td est, quidam qui rooriui erant,
naturam. Inclinali sunt eliam angeli, cum acccden- fervore ' charilatis fiunt ignili.
tcs ad Dominum niinistraverunt ei (Matlh. iv). « Nulfes, > id cst, apostoli transierunt, et t Do-
« Incliuavit, desccndit, » et licct ila sit humiliatus, niinus
' intonuit de ccclo, » id est de illis nubibur
tamen non perdidit potcstatem, sed t caligo, » id est, (qui dicuntur ccelum, qnia secrela coslesliaconlinent:
diabolus, est t sub pedibus ejus, » id est, plenarie, < ' Dominus intonuit, » id est, per minas judicii in-
subditus est ei, sicut rcs quse sub pedibus est. Per 'crepuit, et ipse < Altissimus dedit vocem suaro. > id
caliginem ideo diabolum accipimus, quia sicut caligo, est ( evangelicam doctrinam : et ecce < grando et
obtenebrat oculos, sic diaboliis peccalores obcaecat, (carbones ignis. >
el caliginosos redditnc valeant lurnen verilalis agno- El ipse Dominus < misil sngittas suas >, id esr,
scere. Descendit dico, et ascendit ipse idem super 'discipulos discipulorum, qui dicuntur sagittoe, quia
omnem angelicam creaiuram in ascensione exatta- ^vulnerant corda hominum vcrbo Dei: el eos ad quos
tus esl. Per iUum ordinem orones alios accipimus sunt s missi dissipant, quia alios assumpsit .Valiosre-
« et volavit super pennas ventorum, » id est, ocior, jecil;
j misit sagiltas, et per eas t sagittas multipli-
fuit sua fama quam venli': quia cum natus fuit agni- cavit < fulgura >, id est, mulliplicia fecit miracula.
tus fiiit in Chaldxa per stellas (Matth. n): dum cru-. C Per' fulgura miracula accipimus, quia sicut per ful
cifigeretur cognitus fuit Athenis, per obscuralionemi gura ( homines lerrentur, sic per miracula et per illa
solis. Ventos describit pennatos propler agililatem : miracula
' t conturbavit eos » de peccatis ad conver-
cum bls dicit volavit, maximain ejiis celeritalemi sionem. !
notat. El pcr illas sagittas habuit mundus cognilionero
Vel Ita r veritatis, et boc cst « et apparuerunt », id est, ora-
« Ascendit supcr cberubim,» id esl, stipcr omnem! nibus' cognili sunt « fontes», id est sapientes: fontes
plenitudinem scienlise: quia nullus lam plense scien- 'dico < aquarum >, id est, ex quibus fluunt mullae
tise est, qui possit cognoscere illud secretum, quodI :aquse, id est multse doclrinsc, quse sapienlia cum
penetravit in ascensione « et volavil super pennas, > priusI lateret, in eis modo cognita fuit: et per eos-
id est, superavit agilitatem intellectus sanctorum. dem < < fundamenta >, id est, prophetse per quos fun-
Per venlos sanctos accipimus, propter agililaiem :; data ' estEcclesia: fiindamenladico«orbis terrarum >,
per pennas, velocem corum intelleclum , et si ipsii id ' est, Ecclesiae, quse cx orbe terrarum, id est ex
aliquid cognoverunt In eo : volavit, quia quoddami omni < parte terrse collecta est« sunt revelata », id
aliud erat quod cognoscere non potuerunt, et si illudI est < inanifestata : quia sancti apostoli et alii prsedi-
" '
aliquo labore cognoverunt, iterum volavit et iterumi catores etiam prophetarum Scripturam intelUgibilem
volavit. Per hsec praedicta nondum dixcrat eum as- rcddiderunt.
'
3umpsisse humanilatem, quod roodo in scquentij «Fonles apparuerunl»el hoc fuit« ab increpatione»
manifcste oslendit. Continuatio : Illum qui asccnditl procdicantium
I : qui cum alios increparent, per ipsam
ct descendit non lanlum credalis esse Deum , sed| iincrepationem ab aliis esse sapientes cogniti sunt,
etiam hominem : et hoc est t et posuil tenebras, »> « et ab inspiralione spiritus irse luae >, id est, per
id est, carnem bumanam «latibulum suiim,» scill- ispiritum spirantem eis Iram tuam. Oslensis sacra-
cet, in qua carne divinilas latuil. Hic lenebrae acci- imentis advenlus, vult oslendere qtiid illa'sacramenta
piunlur in bono. Siculi tenebrosum sermonem voca- faciant, scilicet Ecclesiam. Continuatio :
mus ubi magna profundilas est, <et in circuitu ejusi < Misil sagitlas, > misit ctiam Spiritum sanctum,
tabernaculum ejus, » id est, militanles ei sunl ini <de summo >, id est, de Paire. Dicendo misit, nolal
circuilu, id est proximi ejus, id eslaliquam habenlt donura : dicendo de sumnio, sequalitatem. Cum dicit
cognitionem ct familiaritatem de eo : ex qnibus ?} misit, non dicil eo quod minorem mittente missuro
scilicet cx illis qui sunl in tabcriiaculo, qtiidam suntt intellignl, sed lotaTrinilas miltitSpiritum sanclum :
119 EXPLANATIO IN PSALMOS. 250
<et accepit me. > Hoc loquitur Chrislus 111persona A quia < observabo me ab iniquitate mea > qnasi mihi
totius corporis : < accepit >, id est, quasi fugitivum nalurali. Unde Apostolus : <Nati sumus filii irae
collegit, et hsec accepfio est per inspirationem, <et (Ephes. n). > Dicendo < observabo » notat cautelam
assumpsit me » m dignitatem per fidem, per ba- esse adhibendam ad custodiam virtutum. Nunc agit
ptismum.per cseteras virlutes « de aquis multis », id de retributione justorum in futura vila.Continuatio:
est, de populis multis. Unde Joannes : Aquoemnltoe In hac vita ero immaculatus, et in futura < re-
sunt populi multi. Vel de aquis, id est, de mullis tribuet mihi Dominus secundum jusliliam roeam, ct
baptismalibus : quia licet baptismus sit unus, tamen secundum puritatem nianuum mearum » habilam
in mullis populis fit. < in coospecluoculorum ejus, > id est in beneplacito
Et me sie assuroptum i eripuit de inimicis meis rnisericordioeejus. Sicut enim aliquis potens rom
fortissimis, > id est dsemonibus, < et ab his qui quam diligil in conspcctu habet, quam non diligit
oderunt me, » id est malis horainibus, et nccesse non vult in conspectu habere : sic Deus quod sibi
erat ut eriperet < quia confortati sunl super me.» placet dicitur aspicere, quod non placet negligere.
Quanto enim fideles magis tribulantur, tanto magis Quia superius dixerat,, justiliam raeam, ne videalur
in fide accenduntur, et firmiores sunt, et alios ad juslitia esse ab homine, ostendit quod sine Deo
fidem convertunt. I nulla
juslilia essepotesL Coiilinualio _
< Et praevenernnt me,»id est prsevaluerunt sccun-
Dixi t jusliliam meam, > et tamen <cum sanclo,. >
duraexislimaiioncm suam < in die afliiclionis mese, > id est ad hoc ut horoo sanctus sit < eris > tu Deus,
id est in vita ista in qua sancti aflliguntur. In alia lu es < sanctus, > id est sanclificans, < et cum
: et qui
enim vila non affliguntur , sed coronabunlur viro inocente, > id esl ad hoc ut sit innocens < eris»
quod ipsi putaverunt me prsevenire contra hoc < Do- tu < innocens, » id esl faciens innocentem.
»
minus est factus protector mcus, id est clypeus,
ne ulla perseculione vulnerer. < Et cum eleclo, i id est ad boc ul aliquis sit
Protexil me Ecclesia, et per tantas tribulationes, eleclus, id est separaltis a perdiiis '< eleclus. i Non
dicit ideo electus, quod Deus esset in socielate cum
quae aliquando in infirmioribus generare solcnt an-
< » id est remotus oelernaliter
gusliam < eduxit me in lalitudine > charitatis el in malis, sed eleclus,
numeromembrorum. Et quid bona ejus enumeremus. a malis : « et cuni pcrverso, » id est cura illo qui
< salvum me fecit > per hsec omnia, et hoc non, se perverlit a te « pcrverteris » subtrahendo gra-
meis merilis, sed sua magna gratia; et hoc esti tiam, perversum ad majorem adjuvabis : et hanc
< quoniam voluit me > habere