Vous êtes sur la page 1sur 819

Paschase Radbert, Saint. Saeculum IX. Sancti Paschasii Radberti,...

Opera omnia, juxta editiones Sirmondi, Mabillonii, Martini recognita et diligentissime emendata. Accurante J.-
P. Migne. Tomus unicus. 1852.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGI^:

CURSUS COMPLETUS
srvB
BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, 1NTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QGl
AB MVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESLE SiECULA,
JCXTAEDITIONESACCCRATISSIMAS, INTERSE CUMQUE NONNULLIS COMCIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA;
DISSERTATIONIBUS,COMMENTARLLSLECTL&MBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBUS OPERIBUSPOSTAMPLISSIMAS EDITIONES QVJETRIBUSNOVISSIMIS S^CULISDEBENTUR ABSOLCTAS
DETECTIS, AUCTA;
INDICIBUSPARTICULARIBUS SINGULOS
ANALVTICIS, SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOHENTL
SUBSEQUENTIBUS, DONATA;
CAPITULIS INTRAIPSUMTEXTUM RITE DISPOSITIS,NECNON ET TITCLISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEM
SUPERIOREH DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERUH SIGNIFICANTIBCS, ADORNATA ;
OPERIBUS CUMDUBIISTUHAPOCRYPHIS, ALIQUA VEROAUCTOP.ITATE IN ORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM
POLLENTIBUS, AMPLIFICATA J
DUOBUS INDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUOCONSULTO, QCIDQUID
CNUSQUISQUEPATRUM INQUODLIBET THEMA SCRIPSERITONOINTCITUCONSPICIATCR; ALTERO
SCRIPTURJE SACRJE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRIPTUR^ETEXTUS COMMENTATI SI.NT.
EDITIOACCURATISSIMA, OMNIBUS
C/ETERISQCE FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDLTAI
CHAIIT-E.QUALITAS, 1NTEGRITASTEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARTJILAI-
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUMPERQCAM COMMODA 1NTOTOOPERIS
SIBIQUE DECURSU CONSTAN*ER
PRETIIEXIGUITAS,
SIMILIS, ISTACOLLECTIO,
PR^ESERTIMQUE UNA,METHODICA ET CHRONOLOGIC/, ,-.{//H^K
//S\
SEXCENTORCM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC / *
SPARSORUM, L*CO\<£>
PRIMUM AUTEMIN NOSTRABIBLIOTHECA , EX OPERIBUS AD OMNESjETATES , I CQ Y</
LOCOS,LINGUASFORMASQUE PERTINENTIBOS, COADUNATORUM. I ; *£. \^
SERIES SECUNDA, U-
IN QUA PRODEUNTPATRES, EOCTORESSCRIPTORESQUE ECCLESI/ELATINJE \£
A GREGORIOflAGNOAD 1NNOCENTIUM III. U
Sttcuronte 3.*^. SDttgne, \
BIBLIOTHECA CLBII DNIVIRIC,
SIVE
CCRSUUHCOMPLETORUM 1N SINGULOSSCIENTLJB
ECCLESIASTICJ5 RAMOSEDITORE.

BINA EDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GR.ECO-LAT1NA.—


PATROLOGIA
VENEUNTMILLE FRANCISDUCENTAVOLCMINA EDITIONISLATINiE; OCTINGENTISET
MILLETRECENTA — MEREHATINAUNIVERSOS
GRvECO-LATINJ5. AUCTORESTUMOCCIDENTALES, TUM
ORIENTALES
EQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUR.

PATROLOGI-3B TOMUS CXX.


SANCTI PASCHASII RADBERTI OPERA OMNIA.

EXCDDEBATUR ET VENIT APDD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTADAHHOISE,PROPEPORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGODENFERNOMINATAM
SEU PETIT-MONTROCGE.
1852
SiECULUM IX.

SANCTI

PASCHASII RADBERTI

ABBATIS CORBEIENSIS

OPERA OMNIA,

JDXTA EDITIONES SIRMONDI, MABILLONH, MARTENII RECOGNITA ET


DILIGENTISSIME EMENDATA.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


BIBLIOTHECJE GLERI UNIVEBSJE,
SIVE
IN SINGULOSSC1ENT1,KECCLESIASTICERAMOS EDITORB.
CURSCCUCOMPLBTORCM

TOMUS UNICUS.

VENIT 8 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBAiim t/i viiiNii Arui> J.-P. MIGNE EDITOREM,


IM YIADICTAD'AMBOISE,PROPEPORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGODENFERNOMINATAM.
SEC PETIT-MONTROCGE.
1852
ELENCHUS

CPERUM QVJE IN HOC TOIIIO CXX CONTINBNTUR

>9-Q->

S. PASCHASIUS RADBERTUS.

Exposilio in Mttfhfeutn. Col. 31


. — in Psalmum xnv. 993
— in Lamentationes Jeremire. 1059
Liber de corpore et sahguine Domiui. 12(37
Epistola ad Frudegafdum. 1351
De partu Virginis. 3165
De fide, spe et charitate. 1387
De passione S. Rufitii et Valeril. 1489
De vita S. Adalhardi. 1507
Arsenii, seu Vita Ven. Walae. 1557
Epitaphium

Ex typis MIGNE, au Petit-Monirouge.


AD OPERA

SANCTI PASCHASII RADBERTI

PROLEGOMENA.

S. PASCHASH RADBERTI ELOGIUM HISTORICUM.

(ApudMabitl.,Actasanctorumord. S. Bened., tom. II.)

CAPUT PRIMUM. A His eienim temet vegetnndnmprovidnsaticior,


Imperioqui cuncta lenens, cxceNavel
Radberli vita, natale solum, educatio. jEtprnaratione rcgit qm»leondiditipse,inna,
1. Tanla fiiit PASCHASH RADBERTI apud homines I.ejjHvitlenerum, cntn iirimacrepuudiamatris,
sni temporisexistiinalio, niEngclmodus Suessionen- Ome getiuit, nigri fascireiillegtninapanm,
Ksrjiosiium>|ue vor<ixambireitnoriisimago.
sis episcopus carmen condiderit de ejus Inndihus,
eidrmque adhuc viventi nunrupaveril. Praler En- Ex his versibns obscure inlelligimns Radhertum
gelimv.tiiiiinbhas piissimus mr.lios habuil laiidalores, puerubim, inaire orbaium, in viue tiisr rimen inci-
ut inferius dicam; nulluni vero. qni res ah eo gestas disse : oh iilqne expnsitum, pro more illoruni tem-
acrnraie in lilieras velnlerit. Vir qtiippe nio;!eslio_ pornm, qnasi deploralitm ; aul certe in sedem virgi-
singularis, cum obiiuw suum prwsensissel imminere, nis Dcipara? illalum sanilalem recepisse, et sancli-
contocalis fratribus exiremum vale dicens, ne quid de monialium providentia? cuslitus coinmissuin.
vita sna scriberelur, ilicitur inlerdixisse, lestanle An-
tonio de Caulinciirte in Corheiensi Chronico ms. CAPUT II.
qnod superiori sa?culoineunte conditnni esl. Engel- Ejusdem tonsura, vita swcularh et monastica.
modi de Radborto poematiiim, rude prorsus et ob- •£. Eo in parlbenone constiliilus Radbertus, co-
scuriim, quod ipsius Radherti a
operibus Sinnondo rona clericali insignitnsest, uti ipse faleiuriniiio li-
pra?misstim esl, non vi uin est tanti ul hic recude- bri teriii de Expositione psalmi quadragesimi quarli,
relnr; sed satis esse duxi, si inde, qu:e ad illu- Engelmodo liis versi.us concinenle posl prsedicta :
stranda viri sancli gesta faciunt, hoc in clogio de- R
libarem. " Germinequa?sippro divi.i saiigitinisorta?,
2. Natns esl Radbertus in pago Snr-ssionico, aut Aii^clicic|iifchoriconfertartole{{regalps,
forsanin ipsa urbe, parenlihus ignotis. Cuni enim in 'J'e qiioqueconcivemcmlisup. r ardn.iraplum
llile iiiinisleriisapluruiitGuiiclipoleiiiis.
monaslcrio B. Maria?ejus nrbis Deo piier consecra-
tus sit, idargiiiuenio esteum in ligenam Suessioiten- Audieiitliis Sanetus ipsein loco mox citalo, Snessio-
sem fuisse. Suspicaiiis sum aliquan o viruni s,'.n- nenses •.tlloquenssanclimoniales. i ldcirco, dileclis-
clum orium esse aptul B:\silic.v;\Basockes], oppidu- simse, dtiiii petpcii.'o exoellentiam vestrain, dum
luin Suessionici pagi, ea molus r*!ione, quod pelen- considero sponsalitatis jura et laules ubiqtie divi-
tibns ejus loci incolis librum de \ita el Passione jias , veiror loqtii, ne forte offendam in qtiihus pla-
sanciorum Riiliui cl VaL-rii expolierii Falli ureerte cete riesidero, _i non debitam exhibuero revereniiam
chronngo-aphusCorhfiiensisjiralautialiis, cui Radber- nieis uhi.|ue in seriplis, qtias sic in ccelo, nhi nomen
tus Pa^rlwsius nalione Homanus, in ord ne diacono- de islis, intelligo honoratas, ut non solipti sponsa?,
rvm septimus fuisse dicitur, et a bealo Adalhardo in veruin etiam ilores Ecclesia?et ornameiitum Sponsi
Gailiam adJuctus. In iciem erratum impegit Menar- silis. Qnas ciiin in dexteris benignissiiiii Dei ei Saj-
dus nosier, et alii nomnilli. Erran;!i oecasio nala viHoris nostvi Chrisii contueor multipliei varielate
niihi videlur ex comiiuinione noininis et ordinis Pa- dccoratas, ingemisco valde, eo quod coronam quam
schasii S. R. E. diaconi, tempore SymmaeVipapa?, susceperam pueruliis coram saneto allare Genitricis
qui tamen Paschasius annis trecenlis superi.r fuit Dei, vestris cnm precibus et officio laudis, quo ve-
Paschasio nostro. Quidquid sit, proprium huic no- stra sponso Deo regi immortali corda consecrantur
men erat Radherio, quo noinine subscribit synodo C et capila, longe din exsulatus in saicilo perdidi eam,
Parisiensi; eideniqiie serihil Lupus : ascililium Ki- coitiquinalus muliis mundanis aclibus. >
schasio, quod agnonien proprio nomini pra?ponere 5. Htimili ac modesla hac confessinne docet nos
ipse solet, ul in epistola ad Caroium Calvuni infe- vir sanctus, se ex eo mouasterio discessisse in s;e-
rius rererenda. ctilum, in quo mnndanis aclibus dederit operam (iin
5. A lenerioribusannis educatus est in Suessionico clericali, an laicali vita'?); atque miillnm temporis
virginum Benediclinariim ccenobio beata? Maria?sa- hoc in vita? genere consumpsisse. Qtiam ob reni ita
cro; ctijus partlienonis hisloriam recens composuit subdit: « Unde rogo sauciatus, duin corda sursiini
noster Michael Germanus, siudiorum meorum socius suMevalis, ante vobis jam concessam divinilatisgra-
fet adjuior. Isiius beneficii Paschasiiis meminit non tiam mei memores sitis exorando, qualeniis, vestris
semel in lucubrationihiis suis, nempe in expositione inlervenieniibus merilis, cie-.nenlissimiisJ iciex poe-
psalmi XLIV,et in libello deVirginitatebealicMaria? : nas a me debilas removeat, reddatque pius coronam
quod utrumque opus pra?dictis sanctimonialibus de- perditani. >
dicavit in grali animi moniimenlum. His enim in lo- 6. Pos'ea Radbertus, ssecularis vimepertaesus, se-
cis se earuin alumnum profiielnr, uiaxime in episto- cessil in Corbeiense monaslerium, in quod adtnissns
lis noneiipaioriis. Accedil Engdmodi testimoniiim est (teslantp Gualdone monacbo in prologo liuelli de
in poematio, ubi de islis virginibus agit in htinc Vjta S. Anseharii) a S. Adallianio abbate, quem
moeliim:_ suum ipsius magistrum ac praceptorem passira ap-
P-.TROL. CXX.
41 S. PASCHASIUS R.ADBERTUSABBAS CORBEIEN. S. 12
pellat. Eo in ioco litteras excoluit tanta induslria, A fratribus egometdiree.lus, mox obtinui spnd Angu-
seltiliiaie ac pielate, ut ipse poslmodiim sodalihus slum qiol olim omiies oplabant. « Quo in mnnere
suis pricceptor fuerit approbatus, magnamque stti cuidam oplimatiim iiilerroganii cur homimmi tam
existimationem promeruerit apud omnes. Cbrbeiam severum elegissenl, responiiil inter alia Pasrha^ius,
Radhcrti a?late, inquit Sirmomlus, ctim plurima il- eum pra?ferri oporlcre, non qui post tergnm eat, sed
lustrarint, liaud scio tamen an Radherto ipso qttid- potius emn qiti praxedul. Nec solum a doniesiicis,
quam fuerrt. iUuslritis, viro scientia el iiMegritate sed etiam ab ipso Lu lovico Angnsio puhlicis iifgo-
alque omiiibus religiosissima? sanclissiiiiauque vil;e liis adhibebatnr. Anno enitn 851 ab eo in Saxoniam
insignibus pra?stantissimo; cnjus et sapienlia c;cteri cacsa sacra? (nt pulo) expeditionis, qua? per An-
doctiores, el exentplo sancliores, el siudio ac vigi- scharium in populos S-plentrionales, piocurante
latitia, cuin omnihus praesset, excitaliores fueruut. .mperaUH-e,J.111H liebat, legatns esi, ex cjiisilein lihri
CAPLITIR. cap. 8, nnde cum retne^ndoAgrippinamvenire1, com-
exercitia, ac legatio- peril Walam exsilium tnHsse pro munere. Deniqtie,
Prmceploris munus, discipuli Wala cxstilanlc prope Limaninm lacum, ipse ub co-
nes. dem Auguslo direclns esi p/>ecclesins'.ic<irum remm
7. Radberlus litleras lnunauiores non leviter al- el monaslicarnm negoria, ex lih. 11 cap. 10. Quo
tigeral, ul constal legenli cjus scripla, adducit: in quilms vero in Inco ipsuin hahtierit Wala, qminliqtic ipsius
profanos anclores aliqnando in mcdiiim consilia feceril, inde conslat qnod iiiisquani fere
nec duhito, quin etiam alios cjusniodi inihtterit di- sine eo aut iter agchat ant negotia tractahat. Hiinc
?iplinis. El eas qtiidcm disciplinas, qiiantuin ne- g quippc socium hahuil lum in comiiiis regui Judith.c
.essaiiuni fuit, ad aiiimi sui alionnuqtie informaiio- caiisa convocatis, ex ejttsdem lih. capilihns 9 et 10,
I18111 ad.iiilicit; ad potissimum ejtts slmliiim luii in lum in profeclione ad Gregorium papaui IV, ex ca-
sacra? Scriplura? sanctoiiimqiie Palrum leclione ac pilihus !5 et 16. Nihil lameii, meo qnidem jndicio,
meditatione. Hinc est qnod diehiis soleinmbiis Evan- Wal;e in Paschasiuiu amore.ii plus eommendai, exi-
geiiuni coram sodalibus stiis edisserebat nniidum stiiiiatioiiemque sic lestaltir, quaoi txlreina Walu?
abbas : cujus re^ fidem facit prologus in Mitthacuin morienlis verha, qua? Pascliasius refert in EpiUiphii
ad GiinllandumTnoiiachiini. < Duni sacra? professio- lih. 1, cap. 5, in liunc modiim: < Infelix iiiinitiui cgo,
nis obedicnlia, inquil, coram fratrilius Evaugelium, qui tillima verboriim luoriini monita tam longe ab-
uti consiieiudiuis est, diebus solcnmibiis, licot ineli- sens hausi! Ais naiiitpie, ut noster liiibi Chretnes
malo loquendi genere, exborlandi magis graiia tra- alltilil, aisque : lla, fili, fac si qtto inodo, qmccun-
cliireltir, cceperunl lioiiiiulli eorum religionc fer.cn- que scis boni, operc agas, ne lui miuor inveniaris.
tes inslanli devolione frequenur exposcere (nec si H;cc lua, nii Pater, liiibi novissima verha : b;ec lua?
possem. intendenles) ordinem beali Mal!h;ei EvangelisUe a?siim,.lioiusniandata. Non quotl scicrim qiiod per-
lextum narralionis per explirarem. > feclus sini; se;l ul sciendo proficerein, sollicue pro-
8. Omnino vero in siudiis ac scriptis suis virsan- curabas. » Nihil tenerius isiis Wala? "verbis, r.ihil
ctus nulluin priclern.illebat ofiiciuni inonasiicx vi- modestius hac Paschasii seiitentia.
la?: sed (uriivis lioris, uli ipse ait in pnediclo Pro- CAPUT IV.
logo, quia sub liac disciplina atUer nonvidebntur vacat, scri-
ei „ Leviticus gradus, abbutis dignilas ei gesla.
bendi diligejHiam persolvebat. Qttippe
i nulla in prasscnliariim actio l.eatior aut verior, 11. Tantiis cmn esscl apnd oiiines vir sanctus, ita
quam angelicis inleresscofficiis, et divinis admisceri tamen tle se modesle semper sensit, ut Levitico
colloquiis , el aspeetibus pra?sentari. » H;ec eniin
in gradu fnerit coiitenliis, nec unqnaui ad saeerdoiiuin
ejus verba sunt initio prologi exposilionem suscipieiidum adduci potuerit. Hinc famiharis illi
psalmi xi.iv. In omnibus olinm maxime deiestahatur, erat stihscriplio ista : Paschasius Hadbeitus Levita,
ralus concesstim esse monacliis otinm et solitudinis monachorumomnium peripsema.Quani modcsli.i?si-
opporlunitiilcm, « 11011 111ignaviter lorpeanius, sed giiiflcalioncinamplius factis probavit qtiam verbis.
ul me.iileinur iu maudatis Dei, in laudibos et con- 12. Neque tameii inferior ille gradus removil ab
templatione divina, in Scripturis sacris, in lege et eo dignilatein abbatialem, quam Isaac abbate Cor-
prophetis, in Evangelio et doctrina apostolortim, in heiensi morluo i»ire coactus est.
tratlilionibus sancloriim Palrum, si quo modo qua?
noviniiis, Chrislo exhibeamus. > Huc fere onmia sua Terliusa ifimo de.cimns,sed quarlnsab ipso,
direxit stutlia el lucubrationes omncs, nimirum ut Q'ii deditAtisoniisleges et f.jedusin arvis,
supinam oliositatem vitaret, quod postea uberius inquit Gualdo monachus, initio carminis de Vita
dicendiim erit. S. Anscliarii-Nempe Radbertus a S. Adalliardo, qui
9. Discipulos quamplures habuit Radbertus in Italiam stihPippino iiiinoreiiiii moderalus est, qtutr-
academia Corbeiensi, quos inler insigniores fttere tus fuil ahbas Corheiensis; nam praeterAdaliiardiim
Adalhardus junior, senioris discipulus ac vicarius juniorcm Adalhardo seniori successerant Witla ejus
in regimine monaslerii; S. Anscbarius, iialioiititn frater, /leddo, el Isaac Radberti deccssor. Tcmpus
scpienlriotialiiim apostolus ; Hildemannus, ct Odo, D iniliaPaschasio re^innnis aimiim 844 signat Cbro-
ambo, unus post alleruin, Bellovacenses episcopi, nieo.i Corheiense maniiscripliim.
iniermedio Hermenfrido: Warinus Corbeia? nova? _3. Biennio post eonciiio Parisiensi interftiii. et a
post abbas, aliique permulli. Fatiibus obtinui:lilteras in coiiUruialioiieniimimini-
10. lnter ha?c vaiias obiil legaliones, peregrina? tatis Corbeiensis. Qua de immunitate agit Gual.io
tionesque. Aiino quippe 822, causa novi coeiiohii(sic monachiis in prologo Vit;e saiicti Anscbarii, stipia.
ipse loquitur in lib. 1 de Vita Wala?, eap. 7) in Sa\o- Interfuit eliani syitodo Carisiacensi Pascliasius, an-
niam, ul seilieet Corbeia?nova?conditio absulvere- no849conv cata?adversus Goliescalclium,quein si;ie
tur, profectus est una cum Antonio et Arsenio, id est duhio hahebal in animo, ciim dixit lihro ociavo in
Adalbardo abbale et Wala ejus fralic : quorum is Matthieum: < Quapropler scire certo debemus, quo-
comes fuil in omnibus specialis, et quasi lertius inter liensaliqtiis perit, non ex pra?i!estinatione Dei, ut
eos in omni neyoiio, ex ejiisdem lihri cap. 14. Dcin qiiidam inale sentiiiiil, neque ex voliiiualc Pairis
anno 826, cum, morltio Adalhardo abbate Cirbeia? perit, sed proprio suo peecalo jusloque Dei ju-
Gallica? monachi in Walam sufhagia sua ooiitulis- dicio* >
sent, ipse ipissus cst ad Ludoviciim Augtsium, ut ' 14. Eo in munere variis curis pulsalus, studia in-
isliiis eleclionis confirmationem ab eo Uipelrai-et. termitlcrc coactus est. Sic enim bauc iu rem loqui-
< Defuncto Anlonio, > ii.quit Radberlus /n libri jam tur initio ttim expositionis in psalmum XLIV,tuui
eitali cap, 11, < paulo post substiluitiir pastor exi- libri quiuti iu Maltbicum, uhi ha?c legimus : < Ex-
miusejus in loco : ob cujtis nimiruni electionem"» positum in Matlba?o,charissimi, quod olim inchoa-
ts PROLEGOMENA. 14
veram, ut.eo in offlcio fralribus pensutn servilutis X- Nam quod factum est, inquit, adhuc fieri potest. Pio-
reea?pro volo persolverem ; mtiltis demum, susceplo pintis enim Pippini Aquilania? regis filius, in Me-
regiiiiims loco, prsepeditus solliciiudinum curis, et dardense inonssteritim remtsus, ihlque tonsns, inde
cwisanim sa-ciilariuni variis implicatus negotiis, duorum monachorum factione suhduclus fuerat, m
ta-uliima ine longe abduclus, quantum a studio lit- testantur Acta concilii Medardensis anno 855. Ex
terarum remotus, non soliiin illud imperfet tuin re- variis hisce principuro discursibns varios etiain mo-
liqui qtiod coeperam, veriun etiam pra?terinissoquie- nachorum Corbeiensinm cuni motus provenisse veri si-
tis hono memetipsum pene plurimis aurarum allisus mile esl: quibus sedaiidis operarir Surfftifrustra
impiilsioiiihus in naufragitim dedi. Sed quia Deus Iocasset Paschasius , landem Abbatia? nuntium re-
nobis, ut ille vates ait, sua providentia h;ec otia misit.
fecit, »etc. 18. His duabus catisis affinis est terlia, ex repre-
15.-Ex hoc loco inlelligimus, Pascbasinm aliquas hensione procedens qiioruindam viia? laxioris mona-
sustinuisse turhas, ut loco cedere coaclus sit, quod chornin : qni cum justain Pascbasii eensuram ferre
apertius paulo posl signiflcai, dum ail susceptuni se non possent, ex motiasterio Corbeiensi discesserunt.
a Centulensibus fuisse in adversis rebus. < Quoniam Etsi eniin Paschasii lenipore sic floreret monaslica
ut pneseuli ex omnibus et in omnibtts gratissimame disciplina apud Corbeienses, ut, vel synodi Parisien-
dileclioue in Chrislo suscipere dignati estis et rcfo- sis testiifonio, majores anctoresqiie sttos non apqua-
vere sinu cbarilalis, Deoque commitlere precibus, renl modo, sed anteire atque anlecellere viderenttir;
maxime eo in lempore, juxia illud antiquum pro- fuere lainen aiiqui (ut nuHaest societas tam sancta,
verbitini, quando amicus el medicus in necessitate _*• qiueimprobos non liabeat admistos) qni a;i solutioris
probanlur : hinc est, charissimi, qtiod tanto studio viu« mores prolapsi stint. Ejns mali oiiginem aperit
causa visilalionis ad vos quam sa?pe venire decrevi, Paschasius ipse in EpitaphioWalie, qviireinissiorum
desiderans vos videre et corrigere in me quod diu socordiam, viliosoriimqiie coiitumaciam nunc minis,
iiegligentitis omiseram : qui me dileciionis affectu nunc platjis, nunc beneficm, nnnc blandis persmtdo-
coutra oniiiia adversa consolati esiis in orationibus nibus repressisse fertur iu lihri r cap. 23, ob id seve-
vestris. » Qna?fueiit hujusce lumultus causa, aecu- rus ac durus a!>ipsis appellatus. Wala autem nior-
raie pancis invesligandtim est. tuo, cmii tanta noiv esset successovum ejus, Heddo-
16. Principio huic tnalo originem forsan pra?bue- nis et Isaaci, auctorilas , eo prorupit vitiosortim
rtini discidiola notinulla, quuaPaschasium inter et licentia, ul jus et a'qunm perverlerent, referente
Ratramniim inlercessere, tum de parlu beala? Vir- Paschai io iu lib. i <leVila Wala? cap. 10, inerti otio,
gii>i_,lum de rebus (ut plerique voltint) euctiansti-. -soinin) , aique deliciis proclivius induigereni ex
cis; iimi etiAViide ge;.iiiia pra_(ies;iitaiioHe?:qua in cap. 21. Ex eorom numero fuit Ivo, ejusloci inoiia-
re Gottescalchofa^ebat Ralramnu., improbante Pas- clius, Lnpi ahbatis propinquus, qui Corbeia piilsus,
chasio, uti superius vidimus num. 13. Fitenrm, nt an fuga .lapstis, «o i-everti parahat, instructus pra.-
iuler iitierarias hujttsmodi lites, uhi partium studiis sidio, id est litieris, Caroli regis, qno impunilatU se-
ahrepti fervent, alii ab aliis secessionem faeiant, curitniem de malefaclisCaroluin suis oblineret. Quapropter
quod quidein cnntigil in Paschasii caiisa. Siquitlem Lnpi aiic^oritatemiapiid posttilavit Itadbcr-
lvo inonachus de qtio infra, et Chremes utitis ex in- tus, iiiipetraviiqne, qiiatenus Ivo refugium penes re-
leilociitorilitis a Pascliasio adhibitis in libro i de geni non inveiiirel, dt intelligimus ex Lupi cpi-
Epilaphio Walu? , inler discrimina illa discessisse C stola 56. In sequenti veroepislola, qua?diledissimo
niemoratiir initio libri secundi. An eliam Ila.ram- abbuti Rudderlo iuscribitur, satis innuit, quemdam
IIIIS,mihi non Iiquet. Certe in eodem loco adliuc virum pi';epotetitenifvoni propinquo suo favisse, eo-
residehal sub finem anni 849, quo ei Lupus abbas que tantlem a LupoadtlHctum, <ut non modo noceat
Ferritriensis pro Hihneradi Ambianensis cpiscopi uihil, veriim etiain prosil plurimum, si erga propin-
co linnalione direxit epistolam 79, cliarissimo suo qiiinii qui TEMPOIIE TUMULTOS discessit, et inslaurata
Rolramno inscriplam , in qua ei quaedam Hilmerado pitce reverieretur, henigiiiis exstilisseti Radberliis.
electo suggereniia comiiujuil. Qnod argumenio est, Clarius illtim tuiuultnm ejustpie auctores ac faulo-
ipsum in vicino Ambiams nionaslerio, scilieet Cor- rem desigaat Lupus posl pra'dicla.«Id vos et lihenter
beicnsi, lum degttisse, aul certe in Ceiilulensi. facluros, et in omiiibus qua?jtibere dignaretur obse-
17. His etiam lurbis maleriam sulnniiiislrare po-- cutwtis, dum ejiis gratia frtiereinini, fidueialiler
tuit Caroli principis re.lrusio in monasieriuin Cor- spopomii; atque eo usque inslili, donec finnissime
beiense. Anno quippe 8*9 Carolus PippLui AquiUt- promitteret, nibil se vobis offecturum, nisi priiis
nia? regis lilius, alterins Pippini fialer, tonsus, re- mecum causam conferret. Ilaque modum petitionis
tnisusque eo est, testante Fonlaiiellensi clironogra- mea? hoc fine tenninavi, ut si qtiando rebelles ejus
pho apud Cliesiiium tomoII. Annales lamen Fulden- favore suas querelas fulciri deposcerent, non vulgo
ses Caroli lousionein, relriisionenique referiiut ad acquiesceret, verum res duntaxal dignas vesira?
antiiim 851, quo anuo Pascbasius digtiilaii cessit. conscienlia? reservaret. i Passus ergo est rebelles
Fortasse quod fac-iosorum partes juvaret Carolus, Pascbasius e nionachis suis noiinuilos, qtii severio-
quem inde postea ftigaelapsum invenio.in Atiiialibus J) rem forsan ipsius disciplinain ferre non poterant.
Bcriiiiianis, in quibtis ha?c leguntur ad annum 854 : Subdil Lupus : < Qtia?tlantalia coinperi tam cante
Kurolus Pippini fraler, jam diaconus ordinatus, a reveianda, ut ea litleris comprehendere lutuiii non
Corbeieiui monasterio recedit, liempe ad Ludovicum putaverim; tamque necessaria cognilii, ut quaiii
Ger.naiiia. regeui, ul ex Annalibus mss. probatHen- poteslis celerius, pra?teriia qualibet alia iitilitate,
scbenius in Commentario praevio ad Vilam Rabaui mihi ad colloquiiim occurrere deLeatiS1. Ca?leruin
archiepiscopi Mbguntini, cui Kurolus, Pippini regif nisi jain molesluin sil, profecturo mihi cum rege,
filius, qui de omtodia Gorbeiensismonasterii lupsus si Detis vull, ad Silvacum dirigile, ut eum gralias
ad HLudovicuitt-regem putrnum suum defecerati in agere ccepero, uberius dicendi copia frustra conan-
episcopalum successit vin Idus Marlias, non solum tem plurima nonilla deflcial. » Sic tandem sopita est,
ex votunlaie regis, verum etiam ex consensu et ele- Ht pulo, factio rebellium consilio el aucloiitale
ctionepopuii. Exeodem moua*lerio eliam lugisse Ca- Lupi, ciijtts et alia exslal ad Radberttiro epislola
rolotiianiiiun, Caroli Calvi iiiiiun, itidem diaconiim, proxime sequens, inqua ilidem amici negotium regi
ac iniillorum moiiasteriortun abbalem, conjicio ex a se exponendum esse pollicelur. Tanta erat inter
verbis Hincinari archiepiscopi Rbemensis , qui in liirumqne ahbatem necessitudo, taiita Lnpi apud re»
consilio quod de Pippiui quondam Aquitania?regis gem auclorilas! In onmibus vero istis procellis Rad-
poenilenlia suggessit, ait non ohliviscendura esse, bertus taatamsemper moderationem ac placabili-
quod de eo. (Pippinp) in monasterio sancti Medardi lalem pra? se tulit, ut, cum de sua ipsius abdicatione
aecidit ; et quod de-K-arlonuinnoin Corbeia evenit. nienlio frequens occurrerit in scriplis suis,. niTllttm-
» S. PASCHASIUSRADBERTUSABBAS CORBEIENSIS. 16
unquam indignantis animi verbum ab ejus calamo A potuisset quod acciderc aliquid tale potuisset in no-
extorserit a?mulorum acerbitas, quos ne nomine stris partibus, quod transcttrso tempore omnes acci-
quidem uspiam expressit, aut quoquam pacto desi- disse conspeximus, doluitntis, ac deflevimus, el
gnavit. ' valde pertiinuimus, unde el adlinc ho<!ienon miniis
CAPUT V. perlimescimus? ut piratae, diversis admodum colle-
cli ex familiis, Parisiorum altingerent fines, eccle-
ad
Regimlnisabdicatio, regressus studia, obitus. siasque Christi hinc inde igne cremarenl circa Iit-
19. Post ha?c de abdicando regimine cogitavil tus. » Et infra: < Faieor enim, ul a?stimo, non longe
Radhertus; id quod ejus animo insedit tum eximia retro, quod nnllus ex regihus lerrne ista cogitaret,
viri motlestia, tum superioruin lurharuni conside- neque ulliis habitator noslri orbis audire potnissct,
ratione, turn desiderio repetendi sludia inlermissa. quod Parisium itnstriim hostis inlrarel.> Norlmanui
Restlcie rnnsilio isti primum aluinni sui; sed laii- Ltiieliaii) Parisioium aggressi sunl iisque qualer,
dem, annnente Deo. votis potitusesl suis. Rem ge- iiimirtim anun 846, lesie Aimoino in li1ro pruno de
slam tleclarat pnefalio lihri noni in Mauha?itni. Miraculissancli Germani ; dein anno 857, luni pnst
< Mihi quidem posl inntimeros aclus s;eculi ct mo- annos quatuor, ex Aunalihtis Bcrliniauis, aliisqne;
lesios vila? lahores, post solliciiudines lanti regimi- ac deoium anno 886. Priina vice vacuani iirhem ac
nis el lnnga vita?prirsenlis dispeinlia, oplabile satis suburbana reperisse, secuntla et tertia eam cre-
landem prndenli viro concessit oiiuin Deus; adeo inas-e dicunliir. Eril forsan qui pra?iiiissiitnRad-
ut nihil illi profccerinl qni moliebanliir aliud, et lilio herti locuui explicet de prima vice, cum Norlmannos
tunc ii ihi charissimo, vix expleio tirocinio, valtle i> Parisium intravisse dical : Aimoiuus vero vacuam
negotiosissimum imposiiil jugum, quia vigebat urbem lum invenisse. Atde Nortn annoriitn sectmda
animn et corpore, nt oplo etiam et merito sauclita- impressione sine tlnhio inlerpretandtis est, qiittm isli
tis. > Odoneni intelligit, futuruin poslea Bellovacen- Luteliam Parisiorum invaserunt, atque incendio tra-
sem episcopum, qui magislro suo successit anno diderunt cum pluribus ccclesiis. In priina enim im-
851, quo anno Radbertus perperam obiisse dicitur. pressione nulla, attt pene nulla fcta esl clades,
Lupi abbalis exstant epistola? duas ad Odonemab- nulla iuceiidia. Diem quo RaJhrrltis o'iiit, sig:iant
batem, nimirum 111 et 112; qui Odo concilio Sues- veteres charta? Corbeienses vi Kalendas Maii, quo
sionensi in sancti Medardimonasterio inlerfuit anno die in ms. NevelonisMartyrologionotatur his verhis:
853. Corbeia monasterio transilus si.ncli Rudbcrli abbutis
20. E procellosis pra?latura? negotiis eductus vir et confessoris.Sepullus esl in ecclesia sancli Joninis
sanclus, statim redilum fecit ad optata sacrarum lit- Evangelista?; medio loco ante introitum presbyterii,
terarum studia, quibus senectulis molestias tempe- ul legilur in Corbeiensi Chronico ms., ubi baclenus
ravil ac demulsil. Hoc ipse cum magna voluptate ejus cenotaphiiini cernilur. In pervetuso indice pa-
animi leslalur non semel, maxime iuitio jam dicta? sliitim ejtis monasterii : vi Kul. Maii obiit Rcdbenus
pra?fationis, cujns ha?cverba. < Nunquam dignesa- abbas, pro qv.ocamerarius fratrum fratribus impendal
tis laudari philosophia potesl, fratres chai issiini, cui ' serviiium. Quo lempore sacris lastis iiiscriptns sit,
qui parel, omiie tempus a?talis sita?polerit sine mo- in consequentibus 'dicemus. Interim de ejtis virtuti-
lestia quodam modo conversari: quia quos nulrierit. bus, inoniiis, el scriptis aliqua pra?miiteuda.
a puero, etiam in senectute non deserit. Hinc est C
qnod me, licet ego deseruerim eam, non passa est CAPUT VI.
in hac a?tate longius a se amplius peregrinari; sed Virtutes, prwcipue otii fuga, et studia sacra.
mox ul redii ad eam, multum diuque male vexalus
saeciilarium rernm curis, recognovi veram non esse 22. Pra?cipua virlus in Radherio cfliilsit huniili-
yia:n prioris vita?, et laclare ine ccepil qtiasi pue- tas, qua? in causa fuit nt se omnium monachorum
rum, siiisque recrcare uberibus. Merito igitur quia peripsema identidem appellaret, el nunquam a I sa-
puerorum et senum pene una est condiiio, et co- cerdolii gradum conscemlere voluerit, veluerilque
,-equalis eorum mors laele mihi videtur. Et ideo eorum ne sui ipsius morlui gesta^.litleris mandarentiir.
semper ntrorumque Scripturarnm divinarum Iliijus virtutis indicia per omnes ejus lucti.taiiones
iiiilrieiidiiseslanimuspii rsiquidem ut crescat, scnex respersa stint. Eam Katlberli viriuiein in primis
vero ne deficiat; imo ulerque eorum ul proliciat in commeiidavil Eiigelmodus episcopus, lesiaius quod,
meliiis, et vivat divinis lailatus nherihiis.» Vidcs ut, lanielsi reges ac priucipes sese viro sancto oh me-
pra?gaudio restiluli otii, vix sibi lemperelsacroriim
emerilus riloruin exisiimationem iiiclinirenl, ipse niliilomi-
senex; a'eo lotus in amorem stiidionim nus venlosi» laudihus exsufflalis nimplex alque hn-
incalescebat. Legendus eliam liber prinius iu psal- milis remanerel. Huic virtuti proxiine acce.lit sin-
mitin xi.iv, cnjits libri initio sic hahel: < Cuin solli- cerus verilatis amor. Quod in Scripturis sanctis non
ciliitline pastoralis ollicii curisque regi rinis et ne- legimus, imjuit lihro n in Maltha?iim,melius tq>,o-
gotiis aclioniiin essemreiuli
tandem exoccupalus, divino rare quam temeredejinire credimus. Hinc esl quod,
me ad ea studia, qtia? etsi iiilrllbjerel quosdam Patres excusasse negalio-
dispensante Jndicio,
profecto retenta animo, remissa lemporihus, inter D nem Petri apostoli, eos tatnen qni hoc asserebant,
varios rerum sa?culariumanfraclus abjeceram : sic- non esse audiendos probat in lihro xn ad Mattha?i
que longo iniervallo intermissa revocavi. » Idem capit» xxvi et xxvm. Sic enini loquitur in primo
etiam piaefert inilio libri secundi de Wala? Epita- loco : Pii defensores Pelri, qui sic eum dejendere
pbio. cotunlur, ul Dominum menlitum fuisse probenl. Ex
21. In his studiis consenuit defecitque vir piissi- boc sinceri amore factum esl, ul in exponendo Mal-
mus; a quo id conligerit anno, cerlo non liquct. tlueo non sequalur < tropologias Evangelii, nec my-
Euni tamen non exiguo lempore post ahdicalam sliras senlenliarum inielligentias; sed solummodo
pr;cfecturam superfuisse probanl relictseah eo lucu- simplicem sensum, firont oportuil, explicet, > ut
braliones. Siqiiidem liber secundus de Wala? Epila- scribil in finc libri quarti.
pbio, poslremi qualuor libri explanalionis in Mat- 23. Lacrymis etiaiu totus deditus crat, ob idqite
llucum, de psalmo XLIVlibri tres, atque etiam, tit _Hieremia?Threnos explauare aggressus est, ex pra?-
mihi videtur, lihri quinque in Threnos Hieremix, "fatione ad OdilmannumCorbeiensemmonachnni. Ni-
lioc esl operum cjus media fere pars, omnes post mirum < quia consenescenlibus nobis, > ail in pro-
regiminis abdicationem conditi ab eo sunl. Hinc logo libri secundi, %hoc longsevuinsemper conslat
coTligerelicel eum non decessisseanle aunum 860. ftiisse ollicium, orationibus incumhere, insisicre la-
Cerle in libro quarto exposilionis Threnorum, me- mentis, el vel nostra vel aliena facinora deflere. >
niinit incendii Parisiacensis ad lilteram Lamed: Hanc virtulem potissimum in senio sectatus est.
t Quis unquam crederet, vel quis unquam cogitare 24. Omni vero terapore maxime abhorruit ab
' "~"
17 PROLEGOMENA. 18
inerti otio, studuiique omnes vita? sua?horas subse-- A inquam, sludiis vir studiosus animum recreabat.
civas {furtivas ipse vocat in pra?falione libri primili Neque enim probabat quorumdam sui temporis ho-
super Mailhxum), qna? scilicet post regularis disci- minum diligentiam in medilandis et exponendis pro
plina?pensa reslabant, litterartim studiis consecrare.!. fanorum auclorum scriptis. Egregius est hac de re
Audi eum initio commentarii in Matih.-eumila pro- locus in pnefalione libri lertii super Matlha?itm,ubi
loqitentem: < Unde, qua?so, nemo mihi suecens__,t, , arguit < sa?culariumlitterarum amatores, qui varios
si laiidem, Dei conflsus gratia, elegi solerliam,, et diversos requirunt expositores, ut ad luciileuta
qiiam in me ccelestis providenlia eruditionis salee nefandarum rerum mendacia intelligemlo valeant
coutlivit, Domino dedicare, quam inanis vila?otio,, pervenire; qui nullam non dico paginain, sed neque
pr;e;ermisso stutlio, lorpere; qtiiaelsi non mullis , syllaham prauermittunt, quam non enuclcalius dis-
iiiihimet lamen meisqiieprofuliirum credidi, ut istucc cittiant siimma ciiin vigilantia ac lahore, > divinos
intcrilum animnm iranspoiierem , et fugaces doclri- amein libros pessime negtigunt. < Unde miror, in-
nartim sensus longo lahore quiesitos lilteris allega- quit, salis,quid divina eloquia qiiornmtlam mores
rem : quatenns per hoc essem ad cogitandum in- offenderunt, quod non velint mystica Deisacramenta
slructior, et ad disserendum paratior. » Praclarax ea diligenlia perscrntaii, qua Iragcediarum menias
est lianc in rem ejus exhortatio ad monacbos inl el pnelariim figmenla sudantes cupiunt invesligare
prologo lihri undecimi : < lnier alla silenlia cordis3 labore. Quoruin iuefficax lahoris sludium iiemo qui
ct negoliosissimamonastica?discip'ina?otia, no. quii ambigat, nl>ide re agitur qua?profecto carel friictn,
? el sine pra?mio inveniliir. » Qund elsi in omnibus
divinis asiriiigiuuir votis, ne sine friic'ii a?terna?
coiilemplatioiiis oliosi inveuiamur, oplabile salis>» Christianis cl ecelesiaslicis viris indecorum est,
nohis esse tlebet illud Catonis exemplum, maxime'. certe longe lurpissimum in monachis, quortim sin-
mihi seni, si forte unquam ac vere possim dicere ,, gulare studium esse debet, ahjecta omni cogitalione
quod ipsejam seuex de eo scripsit, el ait quod so- sa?culari. adba?rere Deo, et cceieslihus occupare
lilns essel dicere, nunquain se inintis otiosum esse, animos. Pulctire auctor noster in prologo libri lertii
qnain cum oliosus, nec niinus soltim, quam cumi super Hieremia?Threnos : < Non noslri operis est,
solus esset. Qua?iiimirum vox magnifica esl, fralresi frater et consenex, inquit Odilraannum alloqiieus,
mei, et viro magno ac sapienti digna; «ed nulli ma- falsas poeiarum fabulas jam revoivere, vel Milesias;
gis qnam nobis monachis decens et pernecessaria : quoniani nostra institutio alios reposcit inores ; ne-
qua?declaral laleni tantumque virum, el in otio dei que philosophorum perscrutari libros; quia in altero
negoliis houa?vila? cogilasse, et in solitudine secumi ludus et ohleclaiio esl, in altero vero diflicullas et
loqui ulilia solitum fuisse; neque cessasse unquami sudorihus admistus labor. Verum magis Threnis nos
de bonis necessariisque rebus cogitare. Quanto ma- decet et Lamenlis indesinenler insislere, > etc.
gis nos, charissimi, oportet nunquam cessare ini 27. Cur vero in explanandis Scripluris sacris
olio ne divina cogitemus, qui coelestibus mancipa- sanclos Palres adhiberet, exponit in praefatione libri
mur disciplinis; iuitiquam nos snlos esse in solitu- sextisnper Mallliaeiuii.< Exposilio mea, dilectissimi,
dine, qni semper el iibique coram Deo versamur, in niulloriim eruditissimoriim est dociorum.quos anti-
quo vivimus, movemur, elsumus; coraiuque omni quior tulit a?tas,ct firmavit auctoritas veritalis; sed
frequentia supernoruin civitim, ne forte derideant proprio commendalam stylo novitas facit esse meam,
bostes nostri sabbala noslra, si aliqtia hora non so- . ila ut tractalus qui de omnibus colligilur, uiitis vera
lum inuliles simus nohis, verum etiam (quod sa?peC ' videatur et specialiler esse metts : quo communes
conligisse dolonUiin esi) perniciosi inveniamur et plurium doclorum sensns lide et intellectu catholi-
aliis. > Ha?c iticiiro fiisius reluli, ut tanli momenti corttni proprios esse feci. Non enim mysleria divinaa
scnlentia ahius insideat animis sodalium noslrorum, inlclligeiitia? seu senlenlias Salvatons Dei, meis
qtiihus una fere pernicies timenda esl otiositas. laiiluiii cxplanare probavi ausihtis, quod mitlli fe-
25. Id vilii, non lantnm vigenle sed affecta polis- ceriint qui iioluerunt sapere qua? sacra interius
simum a?tale, tleciinare curavit abhas solertissimus. Scr plura divinuis inspirata sapit, scd eam iu mul-
Huc specl nt cjtis verba in line libri quarli in Mat- tis perversc suis iipplicueruul erroribus, > elc. Hinc
th;eiim : < Quapropicr, charissimi, senectus mea noi. esl quotl noniiullos expositores argutis niiniuin in-
moilo non hinguida circa vos el circa fralres meos dulgcnies cavitialionibus rcprehendil in libro octavo
es-e dehuit, ijtios exhortari tlebui, cuin praeessem; super Matlha?icapul 17; qimniam elsi exercilitim in
neque iners, vernm nec oliosa in ipsoolio; sed ope- eo essc polesl, fiuclus intelligentia. nescio si ullus
rosa ei seiiqier ageus aliquid et moliens lale, quo esse possii. Esl cl locus cjusdem argiimemi libro
et viia formeinr prussenliiim, et exeuipltinipra:bea- sexlo in Mallha?icaput n, pag. 527. Merilo proimlo
tur fiiiiiroruin; ne saciamenlum salis, oliin in ore illi aptavit Eiigelmodiis bos versus :
piieruliis quod accepi, evaciielur vel in seneclule, Nonnienlita8lein suiulatiocriininefallens,
vel in senio. > IaU.lligehal siquidem vir sanctus , Konquoquelalialus spuntantisjurgia litisc
monachmn illum omnino infatuatum esse, ac ccele- Sordidula.lahis(Xenosopolluilaclu,
stis ttiscipliiia?experlem, quisquis vel in scueciute Aul len pesiivvunuientistenebravitacumen: .
exercitalionem ahjiceret. Neque vero id molitus est J) I Sed piagiuiplicitas,v irtuset coosciareuti. i
tanlum cum aliis pra?esset, verum etiam post abdi- CAPUT VII.
catam pra?fecluram,ut patet ex praefalionelibri noni:
« Propterea nulluin (!e!>etesse temptis seiiectutis Mores sui smculi, varia ad diversosmonita.
olo.siini quod non prosit : maxime, quia in aliis 28. Moressua?a?tatisvir sanclus deploral pluribu»
meniinimus proficere studia Scriptuiiruin, divina inlocis, ambitionein, simoniam, avariliaiu, crro-
yerbi semina sallem juvenibus spargo. > Legatur res, et luereses, aliasque sui sa?culi pestes. In am-
inilium libii pritiii in psalmuni XLIV. bitiososinvehitur libro secundo in Matlhaeicaput vn:
26. Ha?c ergo pia-cipua menlis agitatio erat in < Infelix nimium noslri sa?culi a?las, quando raris-
virosanclo, ut ne remaueret otiosus, sed animum sime invenilur aliquis vivendo Evangelicam habens
semper piis studiis ac cogitalionibtis, ubi tempus forntam; sed omnes praesenlium reruin sectantur
suppetebat, occuparet. Omnino vero addictus erat honores, ul per fas el nefas magis praeesse valeant
leciioni sanctarum Scriplurarum et Palrum ortho- quam prodesse. Verumtamen omnes ea praedicant
doxorum, in priinis Hieronymi, Ambrosii, Augu- vix pauci tenere moribus ac vita velint; quia,
stini, Gregorii Magni, Joannis Chrysostomi, et 3ua? um pauperlatem persuadent, cuucti regnare cit-
Beda? Venerabilis, quos ipse laudat in praefalione piunt. >
libri primi super Mattlueuin.His adjungebal Tertul- 29. In simoniacos non uno in loco invehitur. Sic
liaiium, quem intcr primos ejus aetatis scriptores enini libro nono in Maltha?icaput xxi: < C;eterum de
GaUicajioslaudatadducitque in viia Adalhardi. His, , venditione columbarum salis abundeque disputa}um
19 S. PASCHASIUS RADBERTLS ABBAS CORBEIENSIS. 20
est a sanetis Patribus multis in locis, maxime contra A ceain, sed ut ad caulelain incaulos reducam; quia
sioioniacam Jiseresim, qua? niiiltoties esl oppugnata sicut qua?renlibus cum fltle dilectionis non cst ne-
m Galliis, sed nunquam expugnata; quia Iatrones ganda; ita delusorihus et infidis non est continurt
faeli suiit, et qni emunt qua? proprie Ecclesia;stint, praBslanda. Inde est quod sacri canones multolies
,ei qtii venilunt. Qua? niminim h.eresis, elsi damnari ad pcenileiitiam reileranles non facile admittnnt;
poitiii, ideo non potuit hactenus expiignari; quia qqps sane teriniiios nec nos oportet indillerenter
- latro sicut a lalendo dicius esl, ila et isti qtiam transgredi, sed oninia cum discretione pensare. »
sa?pe latenler faciunt, aut ila tamen audenler, quam- Denique, libro septimo in Mailha?icapnt xiv, notat
vis iuiptidice, ut nnlltis an.leal coulraire. Quod fa- ptisillaiiimitalem qiiorumdam episcoporum qui prin-
cium bodie, ul ila fatear, tota Gallia senlit et dolel. > cipes non esse arguendos dicehant : quod eliam con-
Jllud aittem hoo in loco dignum observatione est, futavii Theodorus Studita in epislola ad Siephanum
qnol siuvoiiiacosappellat eos non solum qui eccle- a secretis Constantini iinperaloris, apud Baroninm
siastica benelicia venderent, sed et qui indignis con- ad annuni 795".
ferrent. Ila eniin subdit paulo post prsedicla : < Non 33. Varios errores suo tempore exortos convellit
enint.dico isto iu lempore qui calhedras lenent Radberlus. Felicis Urgelitaiii episcopi dognia per-
ecclesiarum, quod columbas vendant : sed qnia veisiiin de Christi adopiione, passint in lihris super
quihiis iion oporleal, ecciesia?cointiiittuntiir, non ad Malthaiumet in psalmum quadragesiiiuini quariuin;
lucnini animaruin, sed ad luxum et voltinlalcs pro- Claudii Taurinensis
sane valde arhilror ne cpiscopi, qui ciillum sacrarum
prias, Hijic praicaventltim reliqniarum et peregrinationes elevare lenlabal, li-
ibrte pfllunibas sil eis vendero qni Iradunl eeelesias, B bro undecimo in Matilnei capnt xxtv. Argtiit eliam
el
Chri to Domino consecralas, flagiliosis avaris bo- quosium novos asserlores fulsilalis, qtii nulla ulia
miiiihns lyraniiice, qitibns noo oporluerat, indisci- esse qenera pcenarum,neque loca tormentorum, prai-
plinaiis et irreligiosis, > eic. Quinani veio sint illi ter proprias conscientias kominum, aflirmabanl, in
quos hoc iocQ notal, ex lib. u de Epitaphio Wahe eodem libro ad caput xxv; qttod ii. Joannem Scbuinn
cap. 5 forsan inlelliges. Dcimim siinoniacos rursus ejus erroris assertorem cadere non duhiio. Denique
exagitatlibro x,i.linjHa(ilia?icaputxxvi. <Tales igjtur in cpistola Frudegardo inscripta nolal aliquos qui
soniper timeudi siinl sacerdotes, quicunque prelio, non rer.te de eucharistia senliebant; de quibus in
et non ex gralia Spiritus sancti, honores seclantur pra-fatione.
ecclesiarum; cum quibus seniper falsum aggregalur
copcilium, f;ilsi lestes quxrunlur; cum quibus non CAPUT VIU.
veriias, non religio, sed iniqua semper in causis
pra fertur aur.lorilas. > Judicium de ejus scriptis.
30. In avaros saeerdoles intorquet hunc versum 34. Prima ejus lucubralio ex iis qua? nobis relict_s
ex libro quinlo in Threnos Hieremia? : < Aquam est liher de Corpore cl Sangiiinc Dotnini, scri-
nostram pecunia bibimus, > elc, quo versu expo- - sunt, anno
pius
sito ita suhdil: < Congruit aulein iste sensus adver- Corbeiensis, 831, tempore scilicel exsilii Wal;e ahbalis
sus cnpidos sacerdoles templorum Dei, qni domum miam quem sui temporis Arseuiuiii el Hiere-
Dei doinitm faciuiil negolialionis : quia propter bap- appellai, ut in prx.alione hujusce lomi ex-
lisma et doctrinam pra?dicalionis sua?, seu propler posui.
ehitrisinala donorum Dei, lucra sectantur, et impen- Q 35. Poslea scripsit in Mallha?uralibros duodecim,
siores qiuerunt sui qua:sliis; contra quos pfehs qtiatuor quideni adhuc monachus Gunilando Centu-
Chrisli jure dcplorat el plangit. > lensi monacho; qualuor consequenles jam ai.bas,
31. Eniiem zelo arguit ecclesiaslicos yiros, qni universismonachorum ejusdem coanohii inouachis nunciipaios:
i pro rebus pecuniariis litcs ac jurgia grassanliir, > quorum doctrinam, sapientiani et re-
libro quinlo in Matiha?i caput v ; et lihro quarto in ligionem pradicat; reliquos post ahdicatam pra?fe-
TTIirenosHiereniia? clerieos el hionachos sa?culari- ciiram. el Epistola ad Friidegardiiiu, qu* lihro de
bus negotiis addiclos plangil in himc moilum: Corpore Sanguine Domiui snhjccta esl, scripta
< Ecce jatn pene nulla esl sa?cularis vita?aclio qttam fuit posl commeularios in Maltlneum.
non sacenloles ClniUi admiuislrcnt, niilla mundi 36. Vilatn sancti Adalhardi abbatis Corbeiensis
negotia in quilius niinisiri altaris s^ non occupeni, scripsit circiter annum 830. Epitaphium (qtiod vo-
nulla reruiu improhitas qua se monasiicits ordo non cal) WaI;e,.ilLi'em abbatis ei Adalhardi fral.is ac
tiiuplicet, pene nulla illecebris vita? blandiiics qua " sticcessoris, ediiiit duohus libris, quoriim priorem
se castitas sancliinonialiiiin non commaculel. > Et condidil anno 836 posteriorem abdicata pra?!ectiira,
infra :'< Aliudcx honore suscepla?rcliglonis qtia-ruiit, id est, post aiiniim 851. ln utroque hoc opere, qtiod
alque aliud cx oflicio actionis exhihent, et quotidie in superioribus exhibui, pneclara coniinemoial Pas-
pcr muflas iieqtiiiias pereunt. Curis enim steculari- chasius ad res linii Francicas tiini iiionasticas il-
hus inieriti et vitiorum, tanlo insensihiliores retidiiu- lustrandas, inaxiine in Wala? Epiiapluo; iu cujtts
tur, qnanlo ad ea qn;ie foris sunt, et carnis concu- libro ii arcanam referl exancio.alionis Lu.iovici Pii histo-
pisceniiarum cdm sltidio avidioresoclavoiuVeriiiintiir.» D riam accurante testis ipse pltiriinum ocula-
32. Elpiscopbsmonet in libro super Mat- tus; «HEcclesia?Gailican» slalum, qualis tum erat,
tha?i caput 16, ut ue, nimia faciliiatc exconiniuni- egregie tie; ingit. Scriplus est aiitem liber priinus
can.djii^sibiii^uMirpotestate quam Chiislus eis con- s.atim a Wala?obitu : secundtis iionuisi post abdica-
,cessit ligandi ac solvchdi : ubi etlam cgregia dat tam a Paschasio pr__fecturam, ex iniiio ejnsdeiii li-
"tSoiiiia sCibditls,qnamvis injuste ligntis. Tum iufert: bri; etquidem posl mortem Ermengardis iiuperairi-
~\ Abgit ergd licitab illo seriatn coelorum, ut secun- cis, Lotharii Au;>ustiuxoris, ex cap. 2., ii est post
motuiii affimi stiper!,ientis atit irascentis enjus- amiuni 851 ; imo post anniini 857, siquidcni Seve-
net, et ipsi injusle ligent aut solvant coram oculis rus, qui unus esl cx iiitetlociiioriijtis libri priini,
8(jm
.* StiuiniiJiidicis omnia circiimspicientis. » E eontrario idem est cuni Odilmamio Scvero, t.tii Paschasius
Vift.b Cbnqneritnr de niinia facilitate pastorum in explanationem in Threnos posl liuucaniiiiin inir.-u-
l!_m§ofy_iidTSpecciinfibns. < Hinceniin est quod hodie pavit. Scriptus vero est ante iniiam a Carolo ct Lu-
Vlh E-clesia lnliifgenlia pceniteniiae toli<isconculca- riovico concordiam ex cap. xix, ac proiode aiue aa-
4!tur, et sectiritas promiuitur: ita ut iliusio potius iiuiii 860, quo eam referuiu Anind-s, Beriiniani.
.nterdum qiiaTnmediciiia sordescenlibus fiat; quia, Nescio an hanc Paschasii liicuhraliim m viiierat
:trunvfiterle pragstatur, yilio-rhabettir, et pereepta ne- Antoiiitis de Caulinciiite, in cnjivsChronico Pasclia-
custodilur; atqtie culpa in facto cum spe siua Wala? vitain edidisse periiibctur. De hoc Epita-
eni__ aUdentitls nottnunqiiam reiteratur. ILee nou phio iteium infr.i.
f}igentitis
"ideo dixerint, ibquit, ut crudelem esse doclorem do- 57-Librum de Parlu beala?Maria?virginis inscri. sit
21 PROLEGOMENA. 22
yenerabiti Matronw Christi, nimirum Thepdrada?ab-•A quacem, perpetuo virginem Chrisli ac filiam appellat
batissa?, sorori sancti Adalhar.ii, una cum sacris vir- PnschasiusinexplicalionepsalmixMv.Itaqiieprintiim
ginibus Vesonadegentibus Paschnsius Radbertusmo- sallem luijus operis de Nalivitate Chrisli lihrttm
nachorum omnium peripsema. Prapfalionis initium scripsit Paschasius ante anuum 8.6, quo Theodrada
hoc csl : Qua-slionem, chnrissimw, de parlu bealm e vivis excesserat. Scripsit, iiiquam, multo seniojam
Marim virginis mihi nuper atlntam vobis persolvere confecVns,ut ipse in pra?falione testatur, idest sexa-
decrevi, etc.Prasfatio isla ante Spicilegii dtiodecimwri genario major. Ex quo intclligitur eum ad aniittm
edilionem deeratin libris impressis, in quibns libel- ;etaiis pvope oclngenarium pervenisse, cum annura
Itts iste niendose impresstts Hildefonso Toletano Chrisli 860 attigerit aut forle excesserit. Certe sa_-
episcopo male ascriptus erat, imnc demuni atictori cttlo oclavo nalusadultusqtie fue.at, ut coiligilur efe
suo restiliitus. Etnn composuit RadbeHtis occasione lib. i de Epitaphio Wala? cap. 3.
liiiri a Rairamno ediii de Nativilaie Chrisli. Porro 38. Liliellitm de Passione sanctorum Rnfini et Va-
Vesonmvocabiihnn non est proprium nomen par- lerii composuit abhas rogatu incolarum oppitli ipsis
thenonis Suessionici, setl urhis ipsius, qua?Vesonaet riicali, qtiod Basilicas [Basocltes] vocant, in p;'go
Suessio promiscue appellatur a Radherto. Neqtie Sucssionensi.
veiisimile esl anianuensis errore scriptum esse Ve- 59. Exposiiionem in psalmum XLIV,tribus lihi>
soua pro Sitc-sonn. Nam, pra?lerquam qnod Vesona condilam, post abdicaltiin monasterii reginien iuin-
legliur in duohiis codicibus niss. in qnibtis ista itt- cnpavil, tacilo licet nomine, Imma?Suessionici par-
cuhraiio conlineiur, iriem eliam vocabulum iribus in iheuonis post Theodradam abhatissa?, et Suessionici
locis repetilur in Exposiiione psalini XLIV,et quitiem B parlhenonis virgiiiibus, qnas laudat pra?iipiie in
coiJiiMcliiiiii IIIIIvocahulo Suesswnis. Ex ipso autem Jihris seciin 'o et leriio; et in libro primo eas tnonet,
coiilextii inaiiifeste liqnet eo noniine signilicari civi- ul ipsis sufficiul coliabilalio ad necessilalem naturm.
latem Siiessionicam, non moiiasleriuin virginum. el census exicjuns. Tria vero de islius ccenobii disci-
Sic euim legiutr in libro tertio pra?iiicta? Expositio- plina eo lempore sei vata noial in libro tertio, nimi-
nis. < loier quas eiiam Vesona quam incoliiis, qua? rnm oblatiouemvirginum a pareniihus fieri solitam, ea-
prius meretikabalur posl idola fornicationis, cum ruimlein wternam ctausuram, ct volasanctimonialitini
mtineribus venil, el f.-.cta est fidelis, qu;e ftterat lam virgintiui qtiam viditartim : quaruni, inquit,
fllia forlissimi diaboli. Et, ut cenicre potesiis, sicul unnm esl voinm obedienliw; una sit conversiomorum ,
dixit lsaias , mercetles ejus jam sanctilicala? sunt uiiu siabititas ioci. Quibiis verbis exprimitur Bene-
Domino; quia lola ecclesiis repleta fulget, el facta dieiina?professionis ritus, quo profitentes promittunt
est possessio piissimi Salvatoris, qua? fuerat fllia obedieniiam, conversionem morum, et stabilitatem
perdiiionis el praeda vaslatoris. Habcl namque ad in congregalione. .
orieniem sui nunc castra monachornm cum suis
sanclis coiifessorihus atqite marlyrihus : ad occi- .0. Ultimo loco vcnit explanalio in Threnos Hie-
deniem vcro, ac si post lergum vestrum, tuba re- rcmia?, seniRadherti Odilinanno Severo inscvipla : quod
snltat sancii Evangelii in voce monenlis; Htque ut poslreinum opus fuisse credit Antonius de
nnllis fraudetur donis coelestibus lcctis in qtio estis. Caulincnrte in Clironico Corhciensi. Is forsan cst
Vos autem t|iiasi in medio conslitula?, iintini ele- Odilmannns Sevems, qui ttniis est ex inierlocutori-
bus lihri de Wala? Epitaphio, Severus appelia-
gislis aiigulum tantum Suessionis angusla?. > El ' lus. Nonprimi Heddo abbas Wala? successor, uti
paulo iufra : < ista igilursuni raunera...., qua?mit- C suspicabarergo in notatione ad ejusdem libri caput 21.
tit Vesona Cbrislo, olira dieata dtemonihus, nunc
consecrala Deo. > Et in fine praedicti libri : < Ad Quod silibrum ita sit, liiser secundiis d,e Wala? Epilaphio,
hunc anguliiui Vesonaeconvolaslis. > Ex quibus pa- qtiem morluo Severo scriptum esse constat
iniiio libri, condilus est post explanalioneui in
lel, Vesouaiu esse ipsammet civitalem, qua? ad ex
orieiilein habei, monasierium S. Medardi, ad occi- Threnos. liani porro aggressus est Pasehasius niuf.o
diiitein ecclesiam cathedralem, in medio ulriusirtie tonqoque conjeclus vilmimdio, cl qtiidem post annnm
857 ex superiori ntim. 18. In his porro lucubralio-
parllienona beata? Maria?, qui in ejus urbis augulo nihus oninibiis
consisMt. Cerle Plolemaetis Vesonet, et Slrabo apparet auctorem Grxce.el llebraice
Vesionesappellant Suessionen.;es. Quod attinet ad doctum fuisse.
hiijiis operis argiimentuiii, per id temptis controver- 4-1.Pra?lerea opuscula, varias etiam scripsit epi-
sia quaidam exorla est, au Chrisius cominuuica?le- stolas ad Lupum Fcrrariensein abbatem, aliosqne,-
rortuii hominum via, id est dilatatis .irginalibus quas excidisse doleinus. Trilhemiiis Pascliasio tri-
clatisiris, an clauso matris uleroin lucem prodiissel. buit librum de Vilis Palruiii e Grseco in Latinum
Qii;estio lia?c priimim in Germania venlilari coepta vcrsis, qnas Paschiisii diaconi aniiis trecentis anti-
esl, fnrsitan in Fuldensi academia, Rahano pra?- quioris csse constat. Snnt qni Vilam S. Richarii
ceptore; indeque in Galliam invecta eo fere lenipore abbatis Ceniulensis a Pascbasio noslra? expolilain
quo Lupus, tum Ferrariensis inonachits, ex sciiolis alqne auclam ferunt, sed perperam, nt probatum esio est,
Ftillensibus in palriam remeavit. Posteriores islitis in sieculo secundo ad S. Richarii Vilam. Idem
controversia? partes tuebaiitur plerit|ue omiies; D ] jiiilicitim de carmine quod Nicolans Mameranus post
priores RatramnuS, CorbeiaeGallica?ccenobita, edilo lihrum de Corporeel Sangnine Doitiini Colonia? vul-
libello de Nulivilale Chrisli, ratus, Christum, si feOWi- gavil anno 1550, tribnilqiie Paschasio, mera conje-'
miini via non processisset ex matre, uon vere natnm ctura, propterea quoj in eodem ctulice carinen istlid
geiiitninve, sed violenter egressum dici tlebere. Ra- cum Paschasii libro.de Eucbarisiia coinpactus esset
tramnmn ejiisque sequaces refutavit Paschasius, as- absque nomiiieauctoris. In ms. cod. Aniciensi idem
serens Christum hauil secundum communemlegisna- carmen sic inscribitur : Versus de die judicii Bedm,
turum fuisse naltim, qui non sccundum unum natiirm quanquani nee Beda; venam asscqui mihi videtur.
in utero de carne Virginis essel procreutus. Sic quo- Sed tamen probabilior est titiilus.quam libri edtli,
runidam fratrum iinpiidicam (quam vocat) teliieri- De solilaria Conversalione.Errat porro Mameraniis,
talem compescere tentavit imo libro; at cuin nec sic qui ejus carmims auctori filiaui fuisse coliigii ex
discedcrent a sententia sua, sed sive scriptis, seu ver- poslremo dislicbo : cum ihi sermo sit de filia spiri-r
bis eani propugnare pergerent, addiditsccumlum, to- tali. Denique vana est anpnymi conjectura.j libiuin
timiqueopiiKV.N.rnliffi malronm Chrisli, una cumChri- de Poatificibus"'Roinani!*,"qiieinLiiilprando rn froiife
sli mginibus Vesona monuslice degen.ibus mincupa- tribuil, Pascbasio Radberlo in pradatibne sttb dubio
vil. Ha?cChiisti niatrona est Theodrada paiiheiTOnis ascribeutis; cum nec leiupus, uec slyli qualila»
LeaUeMaria?apud Suessiones abbatissa, sic, dicta,, , RadberUi conveniaul.
quoti in saeculocotijtigalaiuisset. Nam Iiumam ipsins
Theodrada? (iliam, et iii coeuobii regimine subse-
83 S. PASCHASIUSRADBERTUSABBAS CORBEIENSIS 21
CAPUT IX. _ opus Radberlo ascrihunt, tum propter Paschasii
A
Varia ejus elogia, canonizalio. nomen, qtii unus ex inierlocutoribns est, et quasi
scenas choragus esse videtur. Hunc vero Paschasium
42. Radberli varia legunturelogia, tum aptid aucto- interlocuiorem haud aliiitn esse a Radberto pa-
res sui lemporis, ium apud sequiores. Patres synodi tet ex initio libri sectmdi, ubi fit raenlio de abdi-
Parisiensis inprivilegioei concesso laudant venerabk calione regiminis pastnralis, et rediiu ad inler-
lem fralrem Radberlum abbalem, ejusque discipulos missa studia; quod ulriinique Raribertus in ge-
appellanl prmclara el pretiosa membra mlerni Regis. nuinis scriptis suis irienlidem commemorat. Ve-
Quaelaus in prceceptoremac ducem redundat. Euin- rum, quoniam vir rioclus nupcr in conlrariam abiit
dem bonis omnibus amplectendum dixit Lupus in sententiam, alia proferenria sunt argumenta, quse
epislola pra?citata; Engelmorius vero versibus he- Atlalhardi et Wala? Acta coiiferentibns — untim eum-
roicis, ut seperius dictiun esi, adlitte viventem com- deniqne auclorem esse persnadeant. 1° Enita-
meii.lavit Engelmo lum Suessioncnsis Ecclesi:e epi- phium Arsenii, qui liltiliis t st Vila?W l;e prnrfixus,
scopnm f!ii--«econstat ex privilegio quod episcopi Radberti veriiis responriei in Vita Adalharrii, ubi
Calliciini, Pi^tis Sucssionas cmivocati, anno 862 AmUrosiunielHicronymum Lm.lat, qui suis epiin-
DWi.ysia-iis monachis concessernnl;conferricui privilegio, phi-i cnris facundissimecondiilerunt.— 2° Molus lia-
quoj aulographiim vidi, et cuin eiilis cnriivi, clan.li res liigttbri el fitnebri niore tilrisqne Aclis
suhscripsit AngilmodiisSuessonicwEcciesiii' indignus cmvenii, in qiiihus Walam, uli et Adalhardum, ob
emscapus. apud DiiiJelum pag. 798; siveisi i locum lacrymaruni graliam maxime lati;ial, ul pal. I con-
Rothadi, qni eo iu conveiiUi aVjecius est, liim suf-. r. ' ferenli nu •>.25 Vil:e Arialhardi el iiiiliitm EpilapLii
feclus fueiit; seu snb ipsn RJmlado chorepiscopi Walie. —5° Arialharrii criiicationerti num. 7 descri-
officinmgesseril. Radbeni librum rie Corpore el San- bens Radbertiis, ail ctim inter patalii lirocinia omni
gtiitie Domiiii eximie laudal S. Odo abhas Cliiuia- mundi pritdentia eruditum fuisse. De Wala, Fuit a
censis in Collationiim libro n, capitihus 30 et riuo- puero, inquil, tnJer tirocinia patnlii liberalibu*munci-
bus sequeniibiis. Ob id etiam Durandus abbas iroar- putns sludiis, in lib. i cap. 6. — .° Adalharriiim|>as-
ncnsis in lihro de Eueharislia, ettm vocal divini sa- sim Senem et Antoniumin utroi|ite o;>ere appellat.
cramenti scrntalorem diligentissimum discussoremque — 5° Arialbardmii oh intrepidum jtisiiiia? zelum
catholicum; el ante eniii Herigerus abbas Laubiensis Johanni comparal Radberttis in cjus Vita, ntiiit 7.
in epislola sen libello de Encharislia, qui sub litttlo itidemque aticlor Epitaphii in liii. n cap. 12. — 6*
anonymi Celloliani haclenus vtilgaltis esl. His ac- in Adalbardo pauperlatis sludium plttribiis dilaudat
ceriil Anloniiis rie Caiilincune superioris sa?culimo- iiuin. 13, 23, 59, et maxime 68 ejns Vila?. lisdem
naclins, in Corbeiensi Chronico ms. quad riesinitin pene verbis id prestat Epitaphium Wala?, in lib. i
aiino 152!L lrietn argumentiim fusitis et acciiralius cap. 18 el 19. Quippe in Vita Arialhartli, iiiim. 68,
persequilur noster Paultis de Bonofonle in sua imlucil Arialliariluin suos, id esl Corbeia?novse ino-
Hisioria Corbciensi ineriita. nachos, ail stutliiim pauperlaiis horiantein, <et com-
43. Demiun F. Lone Corbeia? trigesimo abbate, memlautem eis per omnia, ul in nullo lerrenoriiin
ejus iioininis primo, < lanta per Dei graliam atl san- cupidi essent, neqne qiiiriquam vellent accipere unrie
cli Ra Iheiii ahbatis facia esl miiliiiiulo signoriim, alii gravarentur; » insuper eliam diceiilem, < quotl
tam eviilenlia. super bis qui iiifirmabanliir, per niulli non soliint rectores ecclesiariim, sed etiam ipsi
ipsins merila rlaruerunl proriigia sanilaluin, ut au- C ibidem Deo riegentes, qni sasculorenutiliasse vitlen-
clorilate SeSis iiposlolica? corpus illitts iv ldus tur, oh id decepii essenl quod relms nimiis abunda-
Julii tle septtlcro levarelur, et s|>,ctantibtis pariter- renl. » lriem de Adalhardo et Wala tradii interlocu-
quc adorautihiis pnpiilorum lr.il>:sinnumeris ac ma- lor Pascbasiits in lili. i cap. 18 : <Ad boc quippe
jorcm eccle.-iaiti sancli Pelri decenter iranslalum rino isti eximii funriamentain genlibiis ad boreain
cum aliis anno saltitis millesimo scpltiagesimo ter- civilatis ciiin ponerent. . . tria isia oinnino mone-
tio. » Hacicntis vetiisins abhaluni Corbeieiisiuiiica- bant, ne rebus multiiin riilescere gauilerent, nequc
talogus, ex quo corrigas MarlytologiumGallicamim, divitias sa?culi appeierenl, ita ul in eis cor appone-
in quo id faclum dicilur anuo 1060, et quiriem a renl; sed omiiino delieias et voluptates, acsi venena,
VV'i;!oueAmhianoriim cinscopo, qui in receniiori fugerent. Ad ultimum, ne ullis, ac si pro religione,
ahbaluin caialogo ejus rei auctor fuisse tlicilur. San- honoribiis et faslii delecLarenlur superbia?, ne forle
cti linjus rcliqiii;e haclcinis in ecclesia Corhciensi ex loto fatescerent, et in vacuum deperirent: sicut
asseivanltir; et in loco primarii sepulcri, iiimirumi in Galliis mullas deperisse a—religione ecclesia bene
in ecclesia sancti Joamiis, ejus eilwies rurii ac re- olim fundalas cerniinus. > 7»Adalbardo accom-
cenliori-opere lapidi insciilpta cerniturcum pedo in- modat illud ex Horatio elogium :
signi ahbatis. Ejus feslum diem rilu dupliei Cor- Foitis el in scipsolotus teres atque rotundus.
beienses noslri colunt vi Kal. Maii; quo eiiam die in
vctuslo Martyrologio Corbeiensi sanctus appellalur, Idem —
Wala?tribtiil Epitaphium Arsenii in iib. i cap.
9. 8» Zeuxis exemplum in medium ad-
itidemque in alio codiceanle annos qiiiugentos manu| riiicit Adalhardi pictoris
exaraio, qui posleriores in Matiha?umlibros qualuor, D Wala?slatim ab Vila num. 20, idemque Epitaphium

et Exposilionem psalmi XLIV,continel; ubi initioJ canl Adalhardi initio.num.9" Wala? jus.iliam pra?di-
Acta, 52, ubi justilim custos,
praedicta?Expositionis pingitur cum aureola in ca- el decus honestalis, oppressorumquoquejustus oppres-
pite. .or dicitur; in
CAPUTX. — Epitaphium justilia ferventior in lib.
i cap. 12. 10» Qua? de nova?Corbeia? conriitione"
Libri duo de Vita Walai Paschusio vindicantur. legunlur in primi operis num. 66, 67 et 68, omnino
respondent iis
— qua?in secumli cap. 14 el sequeniibus
41. Tanla est styli convenienlia inter Epilaphiumi referuntur. ll»Denique, ut ca?teramittam, iidem
-
Arsenii seu Acta Wala?ct Vitam Adalharrii ejus fra- ulrobique cbaracleres, ideraque geniits, idem stylus,
tris, ut licet ms. codex quo usus sum in edcndo> eademque uon raro verba, et quidem singularia :
Epitaphio, nullum praferat auctoris nomen; boc ta- qnale est inlerdum pro interim, quo.I in Aclis Adal-
uieo 1'aschasio Radberto indubilanler asseruerim, hardi nttm. 71 occitrrit hoc sensu, et in Epilaphio,
tumpropter quosdam catalogos el auclores qui hoc lib. i, cap. ii, et alibi.
96 PROLEGOMENA. 86

ENGELMODI
« EPISCOPI

VERSUS

AD RADBERTUM ABBATEM.

Eloqnii cultu vernantem texere roitrnm, A His etenim temet vegetandum providus auctor,
Brarleolisque auri fulgens diadema polire, Imperio qui cuncta tenens, excelsa vel ima,
Quo le, sancte Paier, devotio riulcis adornat, _Elerna ralione regit quod conriidii ipse,
Ingenii vircs, docilisque industria fanrii Legavil lenerum, eum prima creptinilia matris
Nsbilium poterit iloctorum, compole voto, Qua?gertuit nigri fascirenl legmiua panni,
Qtii le ferlilibus saliaii rite mngislro Kxposilumque vorax ambirel mortis imago.
Doclrina?riapibus, salientes dogmalis undns, Germine qtta?snpero divini sanguinis orUe,
Largifiuosqiievomunt arguli carminis imbres. Angelicique chori conferla riote gregales,
At nos exiguum slerili de cespite gramen , Te quoque concivemcoelisuper arriua rapttim
Devolum libimet carpenles munus amoris, Rite ministeriis aplarunt Cnnctipoieiiiis.
Turpiloquis liquidas lemeramus ltisibus odas, Nec inoerla fides, aut rernm ficta fabella,
Materiesqtie virens calamo marcessit inerli. Ut qiionriam studiis praepollensdocta veluslas
Unde fnit pigri satius pressisse labelli Prodigiosa vomens l.tsi documenia cerebri,
Organuliim, hesa?vocis cohibenrinfragorem : Lascivos stiper aslra loros, mollesque Cainilli
Ne quiri rancitlulum lepida?mtilcedinis aures Amplexus slalnit rapti Ganyinedis honores,
Exciperent, nectarve favi turbaret amaror. Hocque Deum Saturninum venerata deceiiti
Sed tamen igneolus devoli pectoris anlor, Sacrorum rilu stnpris macnlavit Olympum.
Quo te, charus amor, placido complecior honore, Verum pro meritis imilanda. relligionis,
Non modo reflexae tenuii retinacula habena?, Qna jtigibus voiis Chrislo domino famularis,
Sepiorum pariler pra?dura repagula rumpens. JJ Ha?clibi chrislicoloetligno sacramus honore.
Cum cnmpo sedeniin sese commiltil aperlo, 0 veneranria viri simplex et sancta colenriis
Effrenisquejuhis aurartim flabra lacessit, Mens moderaia honis, semperque intenla supemis !
Non se carceribus fusiim per Uianiaferri Angelicis conserta choris exsultal in aslris,
Sentil. et oppositas ludens perie prolerit tilvas. Gatiriel aposlolicis felix sociata catervis,
Ergo. beate Pater, decus et lux aurea mundi, Agmina martyrii cernit decorata crnore,
Ecrlesia?columen, parariisi maxima cedrus, Cuni grege Candidnlospatialur virginilaiis,
Relligionisapex, fidei fortissimus ninbo, In patriarchariim solio requiescil ovanrio,
Ergo precor liceat cursim milii plaudere agreslis Cotiferto aUoq-uilni'vigiles sermone prophelas,
Ingenii nugis, rauca reboanic Thalia, Myslicapercurrens epulaiiir ilngmata viia?,
Festivos ludos, simplexque relexere carmen. Hisi|tie jtigi sludio coenissaiianila recumbit.
Nam dignum libiinel laudum pra?couiaferre, Ac velul exemplis zephyro spirante pruiuis,
Mirandtimquedecus vita? vulgare verenier; Floriria cum tellus pubentes parturit herhas,
Laiopirie jusiilia? qtia cuncti. celsa beati Vere novo pingens distincta colorihus arva;
Prajmoiislras ileris tendenlis ad atria vita?- Exercctur apiiiu campis dispersa jnvenliis
El qua jam felix meruisli Palris in nlbo Pneteritos hicmis mcluens qiiiissala labores,
Conscrihi, cceli sociandus civihus almis. Purpureosque legit flores, el flumina libat.
Glotia le magnuin pneclari monstrat honoris, Nec mora, nec requies, quin aul lii|iientia mella
Qao tihimct cuncli, lalus quos conlinetorbis, Inclndat lenui compaclis neclare cellis,
0. sequiis parere piis, etsupplice voto r. Gluline vel lenlo fundamina dura favorum
Exoptant, gaurient, ceriant, cupiuul, salaguntque. Exstruat, autcroceas disponal in ordine ceras.
Gratia se.l polior virlutiim culmine snrgil, Fervel cura frequens, adolenl pitrissima mella.
Alque jubar firiei praefttlgenssolis atl instar Sic tu, dttlce decus, divino captus amore,
Coelesiispenetral solii sublime tribunal. Dum cordis speculo ccelestia sola tueris,
Qui, nteri.is florens, morum probitale relucens, Liber in excelsis auimi stalione locatus,
lngenio pollens, sensus moderamine gaudens, Eloquiiqiie sacri sallus, e.l amcena virela -
Obsequio fervens, pielaiisque ignibus ardens, Pervolitas, vita? liquido qua? fonle rigata
Manstielus, placidus, prudens, juslusque, benignus, Jucundis vernant foliis, et flore perenni.
Devo.us, humilis, mitis, blandusque probaris. Qtiorum rore pio dislcnlus viscera blande,
Quem non ira ferox, non alri ruga tumoris, ExceploquCrecens oneraius bracbia succo,
Virus non ouii, invidia?non denique pestis, Impaiiens animiim somno relevare quieiis,
Non lascivus amor, foedusnon ardor hahendi, Aut documentorum ne.ctar slillando refundis,
Non mentita fidem simulatio crimine fallens, Librorumve favos operoso construis aciu.
Non quoque lalratus spumantis jurgia iilis, Et cum jam meritis capul inler sidera tantis
Sordiduln?labis cuenosopolluit aclu, Extuleris, flavo redimitus tempora serlo
Aul tempeslivum menlis tenebravit acuraen.; Ut te devota venerentur laude stiperbi
Sed pia simplicitas, virtus et conscia recti, ' Imperii fasces, el fulgens gloria regni,
Quarum lacle sacro primis nutritus ab annis, Plausibus alque tuis populosa tbealra resultent:
Virgineisque simul blanditus rite fomentis, Venlosi nunquam blanditus folle favoris,
Ut cuculum tradunl irruptis crescere nidis, D Supplex atque humilis felici jure bearis.
Dunilncina melos nociurnis personat hymnis, Qtiem cum quisque adiit nebuloso pectore tristis,
lnter tlorigeros divini dograalis hortos Defecisse gemens exhausli 1'arrisacervura,
yEtatissolidum crevisli tetnpus adusque. Vocibus aut querulis incusans sortis iniqua?
Galbaneinitido perflatum neclare roris Pondere se pressura miscrandam ducere vilam :
Ridentes docuere jugi gaudere sereno, Conlinuo largi recreatus munere doni,
Cunctorumqu» animis dulci bonitale placere. Consiliive cati blando solamine fretus,
27 S. PASCHASIUSRADBERTUS ABBASCORBEIE.NSIS. 28
Gaudens atque hilaris propriam repedavit ad sedem. A Hostilis'pariier cunei porlenta riehiscens.
Quotique magis stupeo, mira dulcedine pastus, Huic te, sancte Pater, juval iusiidarc pahcsir-.c.
Corporis in gesiu radiant insignia mentis, Pro grege sacrifico, pro castis Ciinctipolcnlis,
Arcaniimqiie animi vnltus redimicufa signant His exercitiis riuros relevare labores :
Ciesaries eienim niveo candore nitescens Diitn vitalis ariesl flatus, dum vesceris auris,
Virgitietim corrii prapaHilit inesse pudorem. Pisemin muliiplici laliirus frnge heata.
Atrosulis facies si;iiiiis, forniosa, ruhcscens, Citni rex allithrontis inumlum discreverit urna
Bellanlis tiuilat vielo serpenle Irophaeum, Juriicii, cunclisque vicem riepeitderit acltts.
Aul ar.lore suo flaiumns iinitaliir amoris. Ttinc te florigero, coulido, clarilicalum
Natn visus parilis ridens c-l lionesta voluptas, Excijiiet greniio stiblimis gloria regni.
Casloras ul creriain la?lofulgere nilore, Tuncque beatorum gattdebis coiisocialus
Aclus et firieipalmam pingit socialem, Agminihus, felixque frueris luce pereuni.
Vel guslata refert celeslis gttidia regni. At tne, beii lacrymosa fero, refcrensque lr?misco,
Circumfiisajuhis blanriosiiiuamine cervix Pnndere peccandi devinctnm colla caleuis,
More spei laiita! virtiituiii legmine septa?. Tunc forsan misere cessiim torloribns alris
Gralia qua?labiis, vel qn-a?silin ore venustas, Diimtiabit nimitim crudelis judicis ira,
Non cap>l ingeiiiiim, fandi uec copia perfert Exceptuinqiie rapax ambiirel flauima gehemia?.
Largior imle fliiens salienlis vena sophia?, Sed III, sancle, preeor, nieriiis le oppo;>epeiiclis,
Eloquiique altos emanans prollua rivos, Auxiiiisque pio de.eniens roie misellum,
Aureolas verhi glebas, viridesque lapillos n Fiiuiiftcos pcena?placiihis coiupesce vapores.
Gcmmantis scnsus ni.idis profmidil arenis. Et jam teinpns adesl fnnem religare carina?,
Quorum fiilminibiisarmatus rile lacerlos, Excursuieqiie levem morsti slablire s-.ibnrra?,
Conlorioque gravis Balearis verbere fttnria?, Liherius ne forle ratem riiim crcdimtts Ausiris,
Semiferum facili prostemis ca?deGoliam, Ulisi scopulis sero revehamur ad agros.

PRIVILEGIUM MONASTERIl CORBEIENSIS,

RADBERTOabbati concessum a synodo Parisiensi, anno 866.

Anno ab incarnalione Domini nostri Jesu Christi a sanctis viris ftlndatiis esl, et sacra? religionis nor-
846, Indictione x, regnante per provinci:s Gallia? main, qtiam primo tempore suscepit, inviohilam
gloriosissimo alquesercnissiino principe Karolo,jam rieincep- relimiit; in taniiim ut eos <|itise. ftintlave-
divisione regui ac pace cum fralrihus, Lolbario scili- r.int iion motlo a?quaveril, se.l eiiam pem? stipeta-
cel el Luriovicoregibits, confirmata, convcnientibiis IC verit. Qua de causa et nobilissimi viri in eoriein loco
nohis Galliariun episcopis ex regio pnecepto Pari- ad Dei serviiium sponle conflnxerunl, el eunidem
sios, ul super his qos.rereiims t|u;e in Ecclesiis Dei, locum laiii nohiliiale sua quam et viue merito ileco-
lam propter civilis helli trausaclam violentiam, raveriint. Uiule faclum est ut ipse locus familiarior
quam cl o> inerliani pradaioruin alque siibjectorum, riominis rerum fieret : adeo ul sub sua tnlel.i reges
loi'-gejtin sectts qnam iligmin esl geriiilur; necnon alque reginaeeutn susci|»ereiit. Sed qui:t nosiiis tein-
cttjtis rei graiia pestis alqiic lucs lain din in popilo poribus oniiiia fere depravata erant, cerne;.ies reli-
giassaiittir : qui e;iam inodtis aique slalus, seciin- giosi viri ejusriem loci electionis jura muliis in locis
.iiin insiilulit>netnPalrtim, saiictaruiu Ecclesiarum non serviiri; verentes simiiia pali, sacras litteras
esse tleherel! qo;eve privilegia anliquilus trariita clemeniissi.iioruiii principum expelieriinl, eleciio-
conservari ileberenl : inter C;eteravenerabilis fratcr nem sihi, et rertim stiarum liberam ilisposiiionem
noster RADBERtcs, ahbas Corbeiensis monaslerii, ob- juxla ins itntionem divinae legis conflrmaiiies; nec
lulit uobis sacras litleras piissiiiiorum priucipum, cas sullicere arbilrati, ex iiulii nohilissimi alqne
Liiriovici virielicel bona; inemoria? piissimi impera- pr.eslanlissiuii regis, noslra qnoque aucloritate _-bi
toris, ac Lothani lilii cjns, qnihtis (v.tilum est ut eariein postnlaveriint conlirmari. Quori nos non ini-
ipMiin motiaslcrimn, secttniitim antiqutim morcm nierito cnncessimus. Priuio quia palres et defen-
jam iiirie a principio ciisi0'!iuim, eleclionis graiiaiu, sores Kcclesiieesse dehemus : rieinde quia, nisi pro
el reruin siiarum dispensationis liberlalein habcret, lalibus invigilaverimiis, rei fore anle eonspectiim
ciitti omni inlegritato, lam noslris quam fntiiris divina?«wajestatis pertiiiiescimus. Quocirca moiie-
lemporibiis. Insupcr el atictoritat ni aiijue consen- .. mtis atque hortamur iilios ac (lominos noslros pi.s-
stim inieeelieiiitssitiii atqtie uoliilissimi rettis Kaioli siitios principes noslri pariter et liiluri lemporis,
prolulii : qui et idem monasteriiiin, secunrium mo- qniii pcnc in omnibus locis id coiifiiiiditnr, saliein
rein jiiiedecessorum suoriim, qnasi jure hasreditario, propler amorem el reverenli tm Dei, el servortim
in sii:i familiaritate ac defensione ab exordio rcgni _jiisadehilaindileclionem, insnper et regni sui prospe-
sui favenie Doiniiiosuscepil, et veluti niiimis revera rilatem atque augmeiilum, ul electiouis gratiam, et
Deo gi.ilissinTnm,inter riiversos turbines causarum, liheraat riisposilionem lacullalum suartun illi loco
iii iranqiiiilitate pnecipue ordini eidem congriieiue conservare sataganl: et sit in illo monasterio setti-
poiiretur, Dco devotissiine obtitlit, suisque sacra- per privilegium eleclionis, sictui antiqtiitns in l''c-
lissimis litieris promu'g;ivit. Peiiit itaqiie a nolii^, clesiis eleciio conservata fuit, non supjinsila, aut
quo ea quai sacris litteris piissimontiii principum Sitlfecta, sed lihera, juxta auctorilalem caiioiiic.im
conli inata ftieranl, noslra quoque auclOritaleex vo- et reguliim S. Bcneriicii. Qnod si ali.^iaiulo contigc-
lnntate principis coivfinnarentur. Quod et nos ju- ril ut recior aliquis in eodem loco uon riigne Deo
siiiin et oriine nostro dignum esse censuimus, tanl vivat, aut forte nnmis officiosuscirca priucijieiii sit,
pro reverenlia Dci,:qtri ipsum lociim prole^/t atque hoc statuiintis ul, si ilie propler suaiit iicgltgfiitiiun•
jirovebii, quUm et propler mtinus pastonde gregis deposiut ftierit, eleciio iilis iuteiueraUipeniiane.t
Christi siisceptum; neenotl et ob eorum (lilcctionem videlicel tit eligant aiteruui, qiiem a;i ill.nl olli.iiini,
cj.iiipso in loco laitriabihlerDiyminnhacienus famu- secnndiim mo.iasticam oisciplinam aptu.n, iiiveiie-
lantur. Nam, sicHlicOicperiinus, ipse locns venera- rinl. iNoneiiiin justum ul iinius ctilp.t supet omnes
bilis, balUilde regula a Clotario rJliosuo bnpetrante, reuuudel; ueque ullo paclo rectum esse polest ut,
3t> PhOLfSlkOMENA.
uuo peccatite, super omnes vintlicta consurgat, aut A I vitientur esse et credtintur; ut nos ecclesiasticis ne-
catisa uuitis Ecclesia Chrisli sua privilegia perriat : gotiis nccupatos oratione et meritoDeocommendent,
.eri sic uniiis culpa resecanria est, ut omnibits qui et riominis ac filiis nostris omnipolenlis Dei propi-
in eoriem loco snnt et veniuri stint consolatur. In liationem ohlinere possint. Qtto non niorio illis per-
ipsa porro electione regularis «ucloritas conserve- petua factiltatiim suarnni polestas et eleclionis gra-
lur, itl est ut ille pra?ponatur sancla? cougregalioni, lia pennaneat, setl etiam triiimphns gloria! scinpi-
qttein non multittiriiuis electio conimenlaverit. sed fe>n;e post fnnelionerfi viisriprasenlis illos excipiat.
qiiem sanioris consilii, lieet pauci iiuniero, fratres Et, iit.haec qtue sanximus in pra?senti et in fiiluro
elegerint, et quem vil;e mcrilum el sapientia? digni- tempore iuviolala perinaneant, nostra? manns suh-
Uis prohabilein retiiiideril. Qiiod si aliqtiando con- scripiione qna? siiperins eomprehensa siint corrobo-
ligeril ul aliqtiis pervasor, imo litptis ovilis domi- liivinuis. Sticcessores qtioqtie noslvos moneniTisat-
nici, ant pecunia, more Simonis, aut qualibei graiia, qm? ol.secramns quo, pro fllnore Christi, zclo Dei
apud domiiios rertmi monaslerimn illud impetrarft soieceiisi, invigilenl atlversum iosidiaiotes et fnres
vnlueril : primo secundum canonicam aucloritatem,' ovilis Dnmimci, eosqite repellant : el quitlqnid (ir-
quia s;ecnlari polesttte Ecclesiam Dci obtinere vo- mavimiis, et ipsi confirment, lam aiictorilate sacri
luil, analhemalizamiis, una cinn onlnibns sauclis Evangelii, et sanclorum Patrttm, quam et sua eis
Palribus, qui sacros canones ediriere : quo non mi- clcmenlissiina gratia a Salvatore omniuin atlribiila:
mis nosira, nolus misericortlissima gratia Dei col- veluli e> nos, illitts loci tranquillitatem el profeclum
laia, oljli^eiur auctorflale, qtiam et oiiinium pra:ce- diligentes, euni (|iii hoc privilegiurh leinenire volue-
deiitium Palrum, qui pfo sla: ilitate sancla? Dei Ec- gj rit, sectin.iiiin insliiiilioiiein canonum analheinaliza-
clcsia; hujusmorii decrela proliilerunt. Deinde infe- mus, atqtte ab omni consor.io sanclorum segrega-
rimus, qnia servorum Dei conliiherniutVi lurbar»-' iblrs; si iiimen non resipuerit, et per verani satisfa-
voluil, exlurbet illum sicuti Achan rie lerra viven- ctionem se coircxerit. 0: sccraiims eiiam fratres et
lium [Josne vn) : si tamen non cito resipueril. Si au- coepiscopos noslros, j)er aiiventiim Domini nostri
tcin et impeiraverii, neqite hic, neqiie in fniuro so^ Jesu Christi, et noslr:e congregalionis in ijisum; sed
cieiatem etiin sancla Dei Ecclesia haheat, quam in- ei feligiosos abbatcs, qtii ari batic saiictani et bea-
fami satis exemplo con aminavit. Imo chorus om- lam synohim non occurrerunl, in i|uortiiii inaiiiis
niuin Eeclesiariiin contrn etitn intlesineiiler eoncre- hujtis privilegii a nobis ertiti et corrobo.aii ptigiaa
pet,qoi riixit: Ha?rediiale possideo saiicliiarium Dei, pervenerit, sua auctoritate et subscriptione boc con-
Detts niens pone illuni ut rolain, sicut siipnlam aiite" firmare non differant.
faciem venli, sicut ignis qui eoitiburii silvam, sicut
flamma combttrens monles (/'_«/. LXXXII, 13, 14,15', Hincmarus, sancta? metropolis Ecclesia?Remorum
et ctelera qua?seiiuuniur. El, quia ciipidliaie dnctus episcopits, hoc privilegiuin episcopali auctoritate
etiam pecuniam ac subslanliain senwiim et pau- raium decernens, in nomine Paliis et Filii et Spiri-
perum Chrisii invadere et asportare voluit, una cum tns sancti, confinnavi.
Juria sacrae pecunia? riilapidaiore, et proriitore Do- Erpuiiiiis, intiignus Silvanectensis episcopus, linic
mini nostri Jesn Chrisii, maleriictioncs illas qua? in privilegio episcopali auclorilate slahilito in nomine
enm prolata? suul exeipiat, tiipote invasor gregis sancta? Trinitalis stihscripsi.
Christi, el necator pauperum. Praeterea si tilii noslri *"'
_-, Giintboldiis, sancue metropolis Ecclesue Rotoma-
doniini rerum eis qni h;ec niinc forte uiachinaiiiur, J gensis episcoptts, hoc privilegiuin relcgi, atque
aul quandoque leniahunt, aspiraverint, semel et episcopali auctorilale raium decernens, «n nomine
secnnrio el lerilo vel amplius admoniti, si non se Palris et Filii et Spiritus sancli eonfirtnavi.
corrcxerint, similis eos obligationis sententia et hic Simeon, sancta; Latidunensis Ecclesia? episcopus,
el in fuluro asiringal, nisi se erga eiiiu qui Rex luiic privilegio atictoritate episcopali assentiens,
regttm, et Dominusest domiiianlium, pcr verain sa- in sancta? Trinitalis nomine suhscripsi.
tisfactionem correxerint. Et ut hoc lilii ac domini Roth.iritis, sancla: Siiessior.ensis Ecclesia? pra?snl,
nostri, quod Dei el Ecclesiaslica? sanctioni ariversum huic privilegio aucloritale pontilicali asseuliens,
esl, facere formident, canonica auctorilas quid de suhscripsi.
his in uno ei in quaniplurimis eapitiilis stalual ad- Theotlericus, sancta? Camaracensis Ecclesia: epi-
nectiinus. lta enim sancitum est [Gangr. c. 8, .;/>. i, scojms, huic privilegio auctbrilate episcopali assen-
c. 47), Si quis dederit vel acceperit olilata, prater tiens, in nomine sancue Triniiatis subscripsi.
episcopum, vel eum qui constiluius cst ab eo ad lrmiiifririus, sancta?Bellovacensis Ecclesia?episco-
rii_pensandammisericordiam pauperibus, el qui dat, . pus, huic privilegio attcloritalc episcopali assenliens,
el qui accipit, analhema sit. Ha.'C ergo persecuti in iioiiiinc sancia?Trinitalis subscripsi.
sumus, quo lilii el domini nostri el quod agere de- Werrilo, sancta? Senonica? inetropolitana? Eccle-
benl faciant, el his qui Patrum auclorilatem vrolare sia: episcopus, hoc privilegium re egi, atque episco-
iioii verenlur resisiant, ne sibi pcrjietuaiii olrijgaiio- pali attctorilate raluin decernens, in liomine Pairis
ncm imponant, neque sihi subjectisscaiidaltimoffen- et Filii et Spiritus sancti suhscripsi.
sionis generenl. Manifestum qu<ppe est qitoti qui Di Fulcoinus, Taruanensis Ecclesia? indignus episco-
acqitieseat mate posttilanli, et sibi aniinadversiotiis pus, liitic privilegio aucloritate episcopali assenliens,
diviua?pondus inducit, el ei, ctii conibet [coiinivefj, in nouiiiie sancia? Triuitatis subscripsi.
jusli et perpelui Judicis iram imponil. Qttod ne fiat, Helias, Carootensis episcopusTioc privilegium re-
moiieinns, horlamur et rogamus, ut filii et riomini legi, aique episcopali auctbritate rattnn fieri dignum
nostri, bl h__cijiia? statuimus illibata eonservettt, et duxi.
i/ulli profano usu Ecclesiam Dei lemerare volenti Ragiiiarius, saucla? Amljianensis Ecclesi;e episco-
cbnsensiimaul nuiic aut in fntiiro pnebeanl: qtiate- pus, litiic privilegio auctoritate ponlificali assentiens,
iins noii snlum iram districli Juriicis evadant, verum suhscripsi.
Stiam coronam perpelua? vita?, et Davioici iilius Pnidentius, sancta? Trecassina? Ecclesia?,iuriigims
felicissimi et sempilerni regnl gloriain conseqtian- episcupas, htiic privilegio aucioritate episco|>alias-
tur. Sed el eos, qttortim gratia ha?comnia loqtiimur, senticns, in sancla: Trinilalis nomine snbscripsi.
et facimus, videlicet pneclara et preliosissima mein- Aliiricns, Ccnomaneiisium cpiscbpus.
bra aeteririRegis et Salvatoris omnitim. moneraus Agius, inriigmisepiscopus Atireliane-isis Eeclesiae,
qualenus eodem affectu religioni suae conliniiam rie- huic privilegio episcopali aucloritale slabililo, in
votioitetn adhibeant quo nos eorum et utilitali con- noniinc sancla? ftiiiitiilis subscripsi.
suliniiis et tranquillilali in ftituro hac in causa de- Erchenradus , Parisiacensis Ecclesia? episcopus.
servimus: videlicet ttt tales esse sludeant ante ocnlos huic privilegio episcopali anclorilale stabiluo sttb-
taiitM •mnta cerueiitis, quaks in oculis bomiuum scripsi.
Sl S. PASCHASIl RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 5i
Freculfus, Lexoviensis Ecclesise episcopns, episco- __
A Erlninns, gratia Dei Constantia? episcopus, hoc
pali auctorilate raturn decernens, in nomine Palris privilegium consensi.
et Filii et Spiritus sancli subscripsi. Ludovicus, monaslerii pretiosissimomm marly-
Saxobodus, Sagensis Ecclesia?episcopus, hoc de- rum Chrisli, Dionysii ac sociorum ejus abbas, pri-
cretum consensi, el subscripsi. vilegiura hoc relegi, ratumque decernens sub-
Imo, Noviomagensis Ecclesia? inlignus episcopus, scripsi. Radbertus ipsius monasterii abbas privilegium
hoc privilegium consensi, et subsciipsi. hoc relegi, ralumque decernens subscripsi,

S. PASCHASII RADRERTI
ABBATIS CORBEIENSIS

EXPOSITIO IN EVANGELIUM MATTHM.

(Juxta edilionem Sirmondi.)

PROLOGUS
AD GimTLANDUMMONACHUM
MONASTKRIIS. RICHARII CONFESSORIS

1-2- Dum sacra? professionis obedientia, coram B intelligam, ab hac gratia minime credidi cohiben-
tralribusEvangeliiim,uliconsuetudinisest,diebusso- diini, pra?sertim cum eumdem evangelislam legam
lemnibus, iiceline limato loquendi genere,exhorlandi apud /Ethiopes praedicasse, gratiamque Spiritus
magis gralia quam docendi, traclarelur, coeperunt sancti evangelizandi officio perfudisse; ut, qui erant
nonnulli eorum religione ferventes instanti devotione fuligine peccali pice pressius denigrati, formarcntur
frequenter exposcere (nec si possem intendenles) ipsius exemplo ad gratiam, qua coelilusisle de puhli-
beali llallhcei evangelisla? lexlum narrationis per or- cano evangelista est effeclus. Unde, quaeso, nemo
dinem explicarem, ut fluenta totius doctrina? litteris mihi succenseat, si tandein, Dei confisus gratia,
contradicta ad plurimos uberius emanarent. Quimox, elegi solerliam, quam in me cceleslis Providenlia
memelipsum ingressus , posui, novo tactus affatu, eruditionis sale condivit, Domino dedicare, qnam
maculosam fragilitatis vilam coram oculis, quibus inanis vitoeolio, prsetermisso studio, lorpere. Quia,
essem criminibus obvolulus. Et ccepi dumosi peclo- etsi non multis, 3 mihimel tauien meisque profu-
ris ingenium, quod largiloris in me pra?slileral in- lurura creriidi, ut isiuc interdum animum trauspo-
dulgenlia, disqoirTe , profunditatemque lanli mys- nerem , el fugaces doclrinarum sensns longo lahore
terii perscrutari; si forle virlus divina siccam vellet quoesitos lilieris alligarein; quatenus per lioc essem
fonte doctrinarum rigare pectoris rupem, et mei la- C ad cogilandum instructior, et ad disserendiim para-
boris siylo sanctorum Patrum sensus unitatis eloqnio tior. Unde mecum omnes pariler ad fonlem vcnia?
legenlibus coaptare. Ila sane ut nec eloquentia, va- currant, elsi non ferant pretium; absqtic ulla com-
riis obscei.e sentenliarum consuta pictaliis, animum nuilalione vinum et lac gratis jiercipiant. Mecum, si
lecloris offenderet; nec rimarum tramites diversi ni- placet, hunc publicanum adeant, mecum fluenta illius
torem iutelligenlia? confunderent. Sed hsec mullum bihant; quoniam nielius e-t liujus mysticam sectari
mecum diuque pudore pressus pertraclans, auctoris doctrinam, licet slylo reseratam subulco, quam si
venia conlinuo et gratia, per quam divinitus apo- per Etysios campos flores colligerent, et fonle Tan-
slolatum meruil, anle oculos effulsit. Occurrit eliam tali fltictns indesinenter aureos lambendo potarent.
qttod puhlicanum se non erubueril fateri, et qualiter Et si forle hinc alii ubcriores diicanl rivos, divitia-
sil vocatus a teloneo, Evangelica voce manifeste rumque fercula pareni, salteni nec reor dedignari
omnibus voluerit praedicari. Quibus quasi plane pra?- noslros ne velint percipere purissimos haustus, qui
monitus, coepi ulterius nihil dubilare de venia, niliil- vocem doclrina? quam saepe ex jussu palris lihenter
que ha?silare, quod debeam, ejus suffragio adjutus, audiunt in loquendo. lmo quia nou aliis scribere de-
doclrinarum convivio admilli; in cujus profeclo, legi, quam quorum studia in lalibus vigenl, devotio
ante infusionem Spiritus, jain prandio Doraimis cum O fervet, charitas ad percipiendum qua? sana? doclrina?
'peccaioribus et publicanis dignalus esl epulari. Quem sunt, invitat. Segnes vero el livore pium opus male
si recle inspicimus per totum texlum Evangelii, ctt- carpentes, hinc inde quasi pesles secerno; salten
[ram peccatorum specialius gerit; unde ct mores in- dunlaxat ut meis proficiain, qui me in divinis studi
slituit, alque fontem vera conversionis patenler provexerunt, benevolentia ferventes. Quod si quis-
ubique ostendit, Propter auod, etsi peccaloren» me piam e contra invidoruiq opponere tectaveril, wo-
53 EXPOSITIO 1N MATTH_EUM. — PROLOGUS. 31
deroo tempore post auctoritatem Palrum priorum, _A non dico in rioclrina verum et in vita, gaudeo. Ut,
ul quid nisus sim-Evangelium exponere? Noverit dum aliis exhortationis gratia, profunda eloquiorum
quod non temeritate usus hoc praeelegerim, sed Dei mysteria pandendo, penetro, si quando infirmi-
amore religionis, cupiens paterna supplere vola talis humana? vitiis propulsor, verbis propria? asser-
Christi gratia respersus. Profeclo, quia hactenus tionis praemonitus, ipse me reprehendam. Sed et
nemo doclorum praescripsit donum sancti Spirilus, sequaces recentioribus institutis, ad praecipua Scri-
et mentis efficaciam fulurorum, nemo qui interdixe- pturarum opera instantius mediianda, incitari non
rit coelestibus parere discijilinis. Sed ignavia frau- ambigo. At forte quos disciplina 5 Christi emincn-
dutenlorumsemperpromptiorexslililausulemeritatig tior illuslrat, scientia pollentibus alliori, haecsuper-
proflcua, quos modo veneramur, Patrum oflicia ca- flua videbilur et prolixa explanatio. Praeserlim cum
lumniari, qnam veritalis scientia?operam appendere. sanclus Hilarius, praecipuus fidei disputaior, el bea-
Hoc quippe passi snnt summi philosophi, hoc poeUB tus Hieronymus, divina? legis interpres ac magister
nohiles, hoc nostri, ut dixi, doclores; sed tanien omnes, egregius, non nisi parvis ac si materiarum commen-
prioruin sectantes sludia, ex eorum sensibus pra?- lishujiis Evangelii fluenta voluerinl reserare. Quibus
stanliora posteris condiderunt. Unde, si praeferenda inlerea non ego, sed ipse Hieronymus de se melius
cst omnibus nostroruin auctoritas, noverint quod ve- B loquatur, ob quod quatuor inlerim libellis immensam
ritas doctrina?commendat cos auctores, et non ulique loquendi materiam et paucis astrixerit sensibus.
ipsi verilatem. Quia non dispulalio docloris ingenio Dicit enim ita (Prooemio in Mattbaeum) : « Miror,
subnixa veritate, sed veritas disputalione quaerilur. Eusebi dilectissime, cur, Romam subito navigaturus,
Verilas qnippe per se solida est; disputatio loquentis hanc tibi a me quasi sitarciam dari volueris, ut Mat-
vero servit, ut jier eam veritas 4 obscurilale velata thmum breviler exponens, verbis stringerem, sensibus
reseretur. Porro reserata veritas, et fideliler litteris dilatarem. Si meminisses, inquit, responsionis mem,
apprehensa, facit eos auclores, quorum nos vestigia nunquam in paucis diebus rem annorum peteres. »
sequentes minime dubilamus, legenlibus utitiler Ecce praecipuus virorum quantum hujtis operis judi-
comineudari : dum gubernanle Deo probaverinl nulla caverit negotium. Sed nunquid pmas, inquam, quod
nos in his firiei naufragia pertulisse. Quori si aliquis in duabus, imminentejam Pascha, liebflomadibus,
post ha?cvoluerit caecalisoculis hnjus operis exerci- poluerit arcana omnia islius Evanglii rimari, et of-
tium infamare, cogitel quorum imbuimur disciplinis, ficio scriptoris cuncia diligenli sludio explanare?
quod sirenarum canlus nos surdis monuerint auri- Quippe quod idem inultis approbat indiciis fuisse
bus pertraosire. Nam et ipsi suo in tempore lalia se impossibile. Idcirco repromittit se quod reliqunm est
linguaruni monslra perlulisse doctierunt. Unde vi- C impleliirum : ul sciri queat, sicut ipse ait, quantum
deant quibtis qua?offeriraus non fastidientibns si dis- sit inter subulcam diclandi audaciam, etelucubra-
pliceant, propterea nos tacere non debuisse; cum tam scribendi diljgenliam. Dg ca?tero velim perpen-
auctores Ecclesiarum suorum in responsione luce daal nostri, qiianlos et quales Graecorum facunriia in
clarius demonstraverint, ulile qtiiriera esse, plurcs a hoc eodem opere babeat traclatores; et liinc poluc-
plurihus fieri libros, diverso quidein siylo, sed non rint dignoscere, quibus Latina pauperlas egeat docu-
diversa firie; ut ad pltirimos una ealemque rioctrina meiilis, quia profeclo in manus nostras vix perpanca
sancti Spirilus promulgata perveniat, ad alios sic, priorum venerunt commenla. Licel Forlunalianum
ad alios aulem sic. Neqbe enim pulandum esl, nnlli et Victorinum in eo opuscula edidisse dicatur, quos
nunc teniporis gratiam inlelligentia? largiri, cum pa - necdum invenire potuimus. Iilcirco talibus ct hojus-
teat illuriprophelicum; Penransibunt plurimi, el mul- cemocli causis ad hiec appiilsus, feci non iuvitus,
liplex erit scienlia (Dan. xn, 4). Sed et philosophis consensu Patris, ut prodessem niullis, et seniorum,
sa?ctili tale aliquid, post priorum sturiia, ratione vi- ul praemisi, suasionibus excitalus, sed el pra?fati
genle probatur concessum : quorum doctores qiianlo doctoris Hieronymi volo majoris clisputalionihtis ad
juniores fuere, tanto ulique perspicaciores. Vemm- prolixiora inductus, parvi petentibus, volens ejus
tamen, elsi ita loqttar, non adeo fastum jactaniise D officio promissa pietatis implere; til, sicut ille jam
diligo, ut me ad eorum scientiam aut raerila alti- remuneratur votorum obsequiis, ila denium ego suis
gisse polliccar; sed quod fidem, quam lpsi docue- inlercessionibus merear indulgenliarum beneficio re-
runt, el verilatem apprehendisse, ipsorum doctrina foveri : necnon publicanus cum Domino in hoc con-
enulritnni me esse gaudeo. Unrieel ex eorura libris- vivio beali Matlhaei saliem ullimus epulari, et contra
sparsim plura colligens, fioc opus devoie ad legen- quosque ejus meritis defensari. Nimirum qtii, pro
dum fratribus confeci; saltem ut pueri, quos ab> subalca lanti viri dictandi audacia, volui elueubra-
ineunle aetateliheralihus saecularis censura erudierat, , tam,quam promiserat, saltem furiivis horis, quia
disciplinis, habeant quasi recentia, quorum in«ila>— sub ha? disciplina aliler non vacat, 6 scribendi per-
mentis addiscant sollicitius in campo Scriplurariumt solvereoiligentiam. Non qnod idoneus sim forte, quod
.anclarum currere, atque iii his operosins desudare = ille incomparabili divinarum litterarum scientia suo
parvi quoque fomitis nulrimentum, quod ex me po>- sudore complesset, ut promiserat; sed elegi ex om-
.uil adoriri, Iatius et uberius ampliare. Maxime tpiia uibus, unde illiiis vola sequens opus formareni. Nec
st ipse, ad hoc provocatus, multum me profeci.ise. ideo profecto tompilator velerum appellandus, quan-
35 S. PASCHASIl RADBERTl ABBATISCORBEIENSIS 36
do, ut Tullitis refert ipse rex eloquentia?, qitemdam A Matthams, et Marcus, Liicasque, ut illi praefigunt
Eleusinum est imitatus, qui ex omnihus Crolonien- consentiant; Joannes 'vcro ex eo loco illis concor
siiim virginibus qtiinque delegit pulchriores, quas dari signatur, quo de homine, qui jam triginta e1
staluit coram oculis, dum Helena?imaginem illis pe- octo habens annos in iniirmilate sua jtixta piscin-iti,'
tentibus mirabile opus pingeret : ut quod uni ea- qua? semel in anno ab angelo movehatiir, jacuisse
rum niinus esset piilctiritudinis, ex. his decorosius perliibetur. Qui niinirum locus non ad etimdem, itbi
qiii.lquid singillalim in se pulchrius exprimerent, de paralyiico narratur, me lacente, perlinere cunc-
tolumpiclura? sua?coloribus conferret : ita praefatus tis legentihus liqtiet. Quod ct in quampluribus locis,
bralor insignis, sicut in suo testatur opere, ex om* leclor, prohare poteris. Sed hoc est, quori iiriem
nibus qui anle se fuerunt pbilosopbis, coram se con- exinde sensere, quia aul eadem siinul dixeruut, aut
stittiens, delegit unde rhelorica? artis formarel mi- vicina, aut certe suiguli qua?sua sunt. Eadem vero
rabile docttmenlum, quori usqtie horiie laudatur ab duobus dicuiil modis; ctim simul sensu et stiperScie
omnibns, et proriesl illitis perilia? sectaloribus. Sic eadem scribunt, aut cum sensu tantum; aut sola su-
itaque et alil quamplures fecerunl philosophi, sic perficie tanlum eadem accipiunttir. Sensu quidem el
poela?, sic eliam nostraruin litlerarum expositores superficie, ut est illud : Non esl propheta sine ho-
periiissimi; velnti bic, qtiem sequimur, divina? legis " nore, nisiin pa'ria sua (Matth. xui, 57; Marc. vi, 4;
interpres, ei Seriplurarum sanclarum mirahilis eno- Luc. iv, 24; Joan. iv, _.); qua? si respexeris, in
dator, qui pene rieomnihus anle se sua conficit spar- singulis evangelislis verbis et scnsu eadem snnt. Ca?-
sim opuscula ; quod ctiam in singulis ipse de se con- ternm sensu nec superficie quiriemeadem; sicnl L.a-
literi ininime embescit : sihi liitius a?siimanseorum bes iHuri in Luca, qnod Dominus Petro dixerit: Et
seqni doclrinam, qui prius catbolice in hac Christi tu aliqnando conversus confirma fralres tuos (Luc,
Ecclesia recto tramile divinas tractaverunt Scri- xxn, 52). Deinde Joannes , quod Dominus dixcrit
pluras. Tamen llle ut arbiier riesingttlis, t;os ul perli- Peiro: Si diligis me , pasce ovesmeas (Joan. xxi, 17).
scqni, qua?apta eranl elegimus, a quo sane negotio Qaa?proleclo sensu eadem sunt, sicn' el illa de pa-
pene niillum doctorum, si velis reprehendere, inve- rr.lyiico, aique homine qtii jacebal exspeclans aqtiae
nies immunem : sed omnes prariecessorum catholi- motiim: sed non snperficie sociari virientur. Porro
cortim seqni maliierunt vestigia, et suis ampliare vicina simililer duobns dicunttir modis : eum aut
semper ingeniis fluenta doctrin;e Christi; ut quod in sensu et non superficiejcmguntur, anl suoerficie nec
diviuis litteris occullalur necessarium, Dei reserante tainen sensu coptilanliir, sicut est illud in Luca, ubi
gratia, copiosius palesceret ad fructum. Quos ergo _ ail: At illi obluleriinlei parlem piscis assi et favum
sectilus, elegi egregium Hieronymuin, Ambrosiiim, mellis. F.tcum manducassset coram eis, sumens reli-
Aiigiistiiiiim, et beatum Gregoriuin, necnon Joan- quias dedit eis (Luc. xxiv, .2). Caelerum inJoanne:
nem Constantinopolcos episcopuin , eorumque ulti- Venit Jesns, et accepil panem, et dedil eis. et piscem
mum Bedam presbyterum; qunrum adluerens vesli- similiier (Joan. xxi, 13). g Ha?esuperliGie ver! o-
giis, ab eornm sensibiis credo me in nullo deviasse. rum lantuin similia sunt, seitsu atiiem .dissimilia.
Licet ex aliis inlerdum veritate concordi i oiimilla Quia nec eariem historia est, nec eoiiem tempore
interponerem. Quae tamen prius contuli, ne admit- gesta; licel qua?d:imvicinitas eis sit, nec lameii ma-
terem, nisi qnod aut pra?fali dixerint, aut veritas gna diversiias. Similiier sensu el non superficie,
hinc inde consonat riociiinenlo. Propler quod borum velul est illuri ex hoc Evahgelio : JJber generr.tionis
nomimim lilteras in hujiis operis raargine diligenter Jesu Christi, usqne ari, wirMmMarim dequa nntus est
apponere ~J curavi, ex his ut possit lcctor secnrus Christus(Matlh.\,l). El hoc quoriait Joannes: Eral lux
incedere, vel cujus sequar vestigia, e regione mox vera, quw illaminut omnemhomitiem.Sive illud : !n
cognosccre. Prueiermissis itaque speciebus, qua?sa'pe principio erat Verbum (Joan. i, 9). Qnia in his qi-ae-
a doctoribus exterius, anle(|iiani sancli Evangelii (hiiii vieinilas sensuuni tleprclienriilur; lainen nec
verba trarianliir, rcgtilariier exponuntur; hoc solum ,r, carier» pcr omnia essc possunt. Dicunt eliaui q ;od
conimemorari ex eisriem canonibus volni, quos Am- qiii-dam vicinilas simttl sensti el snperficie colliga-
monius Alexandrinus ob concordiam Evatigelista- Ivr, ul est baecgenealogia iu hoc loco, el illa in Lu-
rum, deindesaeperiiciusHieronymus,insiugulis locis, ca; liCel in mullis differant, quia in iilriiisque una
ut consonantias singulorum per singulas scntentias generatio lexiturex cariem familia Salvatoris Ii;ec
appreheudereiit, curarunt affigere, quihns inodis eo- ideo dixerim, ne lantortim virorunr prolicuus la:>or
rura concordia recte inlelligalur. Nam videmusin non intelleclus deperirei. Into, obsecrct, his ita pro-
quampluriinis locis ubi per eosdem numeros coi>eor- missrs, prnriens lector omnia illa seriiilus reqniiat,
daredicunlur, quod nihil periirteal ad sensure alte- qua?ad intellectnm sancti Evangelii oxlerius Ira 'nn-
rius, quod altereodem sensu dicere prsesignstur; ut lnr, ut ad ea qua? intrinsecus- suitt oapacior acce
puta cura de paraiytico, qui a quatuor po.labatur, riat.
57 EXPOSITIO 1N MATTH/EUM.T, PR#FAT10. 38

PR/EFATIO
Conlra eos qui dicunl genealogiam Christi ad Evangelium non pertinere.

SanclarniiiScriplurarum virtus nec adeoest ohscti- - A in carcere, primum fegitur Jesum Evangeliumregni
rala mysteriis ut eain simpliciores nou valeant in- pnrdkare ccepisse.Ergo quidauid anle lioc narralum
telligere, neque tam aperla ut ad purum, dtim hicc est,genectlogi(im esse amsint, nuiiEvangelium.Alioquin
vivitur, eam possit aliquis penetrare. Verum magiss quid impediebatet Matthivum,Evungelium Jesu Chri-
tanta praeeminetriignitate, ul ad se nisi cum pietalee sti Filii Dei ponere,sicut et Murcumfecisse cernimus?
ac devotionisaffectu volenles accedere cominus nonn nisi quia improbumputavil genealogiamvocareEvan-
permittat, sed infra suas lenebras suo erroris vitioa gelium. 0 insantim capul! Nunqiiiri non maiiifesl.
circtunseptos, iiiterdum vacuos derelinquat. Quia,, colligimtis, liiinc, cum esset de gente lenehrariim,
eisi Iux in tenehris lncet, tamen tenebraBeam non_ quam oirnes Matichneiprseriicant, lumeii verilatis a
comprehenrieruni; quia, si eam lenebra? con>pre- principio ferre noti poiuisse, et ideo lalia vomuisse?
henrierenl, profecto tenebra. neqtiaquam remanerent. Praesertim qnia totus bic locus coalra eosdem facit,
Aliqnandocnim magis possit fieri, ut non soltiin qtios- qui nec Vclns recipitiut Teslameiitiim , nec Chri-
que v icnos exhibeat; verumetiam, quia in his riivina a stum veriini fuisse boininem, neque nasci de Maria
vis latet, si qui eam impiirc tractare riisponant, dacu- Virgine asseveranl poluisse. Undenos, catholicam
net. Unde nimiriim Demclrhis Antiocho regi vim di-- tenenles Uriem, proleclo asscrinius eum seciiiiiluni
vinae legis cum exponeret, aiebat, tesle Jo eplio,, 3 Miillhieuiii10 geuealogiadeclaratum, el juxta quodl
qnemdam Theopompum exstilisse nomine, qui, vo- Verbnni caro facliim esl rie Maria Vjrgine natum :
lens ex dlvinis litteris in sua historia quippiam con-. iiecnoii el vernm honiinem verumque Deum exsti-
trectare, illico menle tnrbaltis fnit plus ferme> tisse, noii soliim ab isiis evangelislis, seri eliam et
triginta diebus, donec veniam vix precibus im-; abangelo pnedicattim agnovimns. Quidergo? Nun-
petrarel; ac deinde quotl fuerit ei per vistim 9 coe- qui;l liber Evangelii dici iion potuil nierito vel non
litus declaralum, hoc illi ideo accidisse, quoniami debnit, sicul hic Fausius conatur asserere; inaxirae
irreligiose divina scrutalus esset, alque hominibusi ciini Paulus apostolus clamet segregatum se in
ea proferre impnris vellet. Qu__dum scribore qui.:- Evangelitim Dei, quori anle proiniseral in Scripturis
visset, mox meiilem dicilur recepisse. Referebat sanciis de Filio suo, qui lactus est cx semine Da-
etiain et de Theodecte tragoeJiarum poeta, quod ni- vid secunriumcarnem? Quori yerbum Evai.gelii si
sus essel in aliquo dramalicornm genere qtia? iu Fanstiis intelligeret, nunquam Christum per hanc
divinis habentui- interserere; ideoque obscuralis genealogiam secunrium camem ex semine Davitl
ocnlis caeciuueinsnbito incurrisse. Quo factoitaque venisse omnino uegaret. Evangeiium quippe Graece
discimus Fausluin Manicliaeuinraeotis oculos subito dicitnr, quori Latine bonuiii iiuntium, vel bona
perdidisse. Qui cnm ad exponendum Evangeliiim C ( annuntiatio ex inlegro praedicatur. Quori quiriem,
temere polius quam devote, per contraritim sibi cum aliquiri homim annunliatur, etsi semper om-
denique infaustus accessisset, mox nt p.incipiiim nino dici potesl, proprie tamen profecto hoc vo-
beali Matthjeialiigit, velul coelestilumine repercul- cabulum teuere dehuit illa annuiUiatio. Salvatoris
sus, rolare qnasi pra? vertigine ceep:.t,et infra suas in carne, qtia? nobis oatne bonum cootiilit : licet
se tenebras profundius reclinavit. Quiiujs nimiriim Matlbaeus, qni, secunduui patrios IISIIS, ex prin-
se non valens explicare tenebris, majortm profecto cipio libri magis nomen indidil, Liber generutionis
impegit caliginem. Ait eiiim sibi ipse, mscio sub dixerit. Nam et in ortu S.dyaloris angehini ari
qno dialogo, quasi in persona cujusriamClnjsiiani paslores ceciuisse leginnis : Ecce, inqiiil, evangelizo
seinierrogans:.lcn')ii-ne Evangelium?—Maximt.jn- vobis gaudium mugnum,qnod erit omni populo, quia
qnil. Tumque ille: Proinde ail,el nalum aecipe Cltti- nalus esl vobishodie Salvator (Luc. n, 10). Quo i ati-
slum. — Non ita esl, inquit. Neqne enim corisequem tem evangelizal, quid esl, nisi quia secunriiim pto-
est, ul si Evangetium accipio, idcirco el natum Chri- prietalem lingua?Lalime bonum nobis niiiititim, vi-
stum accipium: quia Evangetiumqtiidem a prwdica- delicet Chrislum nalum, annunliat? Quod erit, in-
lioneCluisli el esse cmpil,el nominari. Inqnolamen «uit, gatiriium otniii populo. Durie liqniilo const.it
Erangelionusquam se natum ex Iwminibusesse di- D * qtja angelus riicit: Bonusn annunlio vohis nunlium,
rV At rero geneatogia adco non est Evangelium, qtml eril gaudimn omiii populo, eo quod nalus sit
ui ipseejus scriptor nec ausus sit eum Evungelium vohis horiie Salvalor in civitale David , cle cujtis
nominare. Qnid enim scripsil? Liber generationis olim sirpe nol.is fuerat repromissus. Quia Faiislus
Jesn Christi fitii David.— Non ergo, inquit, Evangetii, Manichaus profecto mentitur, quod Ma.lh._us gene-
sed liber generstionis.Quippeubi et stella inducilur, ralionemvel nativitatem Christi Evangeliuin noii sit
qumconfirmatgenesim,ul recte Genesidiumnuncupdri ausus noninare, sed Getiesidium potins debuerit
vonit,quamEvangelivm. Nampostinclusum Joannem appellari. Ig^oral enim manifesie, qiiibus'motils
" «40
39 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS
luce clarius desi-
Evangelium recte dicatur. Evangelium quippe seplem A fuerat), quod Deus Trinitas esset,
principaliter modis dicilur, quia de Christo nohis gnavit; ex quo profeclo intelligimits mysterium
primum bonum incarnationem nuntiat. Secundum quod sa?culiset generationibus necdum fuerat de-
autem, quod ipsum, ut nostrum sanctiflcaret bapli- claratum. Sequitur interea passio Salvatoris, per
sma, biiptizalum monslrat. Tertium vero, eum pro quam patefaclum est consilium quod nec angelis
nobis passura manifesle declarat. Quartum, quod erat creriitum, nec in terris penilus demoiistratum.
sepulfus sit, infernuni adiens jura confregerit ini- Quod si cognovissent,inquil Aposlolus, nunquam Do-
mici. Porro quintum nobis bonum praedicat, quod minum glorim crucifixissent (I Cor. n, 8). Unde et
tertia die ab \\ inferis victor ascendit; ac deinde, per Isaiam, idem magni consilii angelus nuncupatur.
ad cdnfirmandam fidem aposlolorum, pcr quadra- Quo profeclo liquet, in acterno suo consilio hoc
ginta dies in terra conversatus oslendilur. Sextum mysterii sacramenlum semper fuisse absconriilum,
namque, quod quadragesimo die coram discipulis quod novissimis temporibus omnibus est declara-
secundum carnem ccelos peliit, et quinquagesimo tum. Caelerumconsilii nostri summa ex hoc colligi-
post resurreclionem Spirilum sancluin de ccelis tur, ut morlui satculo commoriamur Chrislo, si cjuo
ante promissum clementer efftidii. Septimum vero modo ei convivere possimus qui ex morluis resur-
nobis bonum arihuc denuntiat el promitlit, illud Brexit. Al vero qnori sepnlliis ad infernos dcscendit,
scilicet, quando venlurus ad Judicium redriilurus qiiiri aliud quain virius fortituriinis fuil? De quo
est unicuique prout gessit. Dicturus est enim san- Psalmisla quasi ex praeconio ccelesliitm angelorum
ctis : Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum canit: Tollite, inquit, portas principes vestras , et
quod vobis paratum est ab origine mundi (Mutth. elevamini porlm wternales, et inlroibit Rex gtorim
xxv, 34). Ex his ergo conjicimus quod ha?c sunt (Psal. xxni, 7). Quibtis respontlentes adversaria?
seplcm illa sigilla, quibus in Apocalypsi liber signa- polestates, dixerunt: El quis esl iste Rex glorim? Ttim
tns monslratur (Apoc. v, 1); iri quo profeclo libro sancli angeli: Dominus, inqiiiiinl, forlis et polens, Do-
qu__cuiique"sunt iinplela in Christo, mystice scripta minus potens in prwlio.Verum,quod nisi priiniiin alli-
fuisse probamus. Unde duobus in via de se loquenti- gasset forlem.el arma ipsius auferrel, nunqiiaui spo-
bus exprobrat dicens : 0 tardi corde ad credendum lia ejus suo jure dislribuens Ecclesia?potenter riice-
in omnibus qumloculm sunt Scripturm! Et incipiens ret, quod porlac inferni adversus eam non pracvaleant
a Moyse et prophelis, inlerpretabalur illis omnia in (Hatth. xvi, 73). Unde suis niililibus adhuc de coelo
omnibusScripturis qum scripta erant de eo (Luc. xxiv, claniat riicens: Coi./Wi/e, ego vicimundum(Joan.xvi,
25). Interpretabaiur aulem non aliud quam Evange- 33). Acsi dicat:Forlcseslole conlra omniaadversan-
lium, id est, seipsum quem exponebat; quod quidem C tia,ijuia in mea foiliindine vestra profecloerit victo
jam olim Deus promiserat in Scripturis sanctis de ria. Spiritum ergo nobis scienliie in quinto sua?reve-
Filio suo, qui factus est ex semine David secundnra lationis sigillo nimirum tunc aperuit, ctitiiidem victor
carnem. Nemo igitur rectepntestambigere, in Cbri- ab inferis resurgens, el spem nobis resnrgendi so-
sloseptem illa sigilla esse soluta, quoniam riivinitus lidius confirmavii; pro quo Apostolus dJecto filio
responsum est : Ecce leo de tribu Juda, radix David monens ait: MementoJesum Christtim a moriuis re-
aperire librum,el solvere septem signacula ejus (Apoc. surrexisse ex semine David, secundum- Evangelium
v, S). Quae signacnla manifesle tunc soluta fuisse meum (II Tim. n, 8). Magnum igilur est scire sacra-
probanlur, cum omniahaec mysteria inChristo sunt mentum resurreclionis, in qna Clirisli in nobis clia-
adimpleta. Quippe et in eisdem sigillis sepiem dona ritas confirmatur. Unde iriem Aposlolus scire nos
sancti Spirilus omnibus sunt revel.ua. Nam in eo desiderat supere.uinentem charilatem Chrisli (Ephes.
quod nasci seciindum carnem voluil.quid aliuri quam m,19).Ergo ei ciimsexlum sigillum.videlicet ascen-
sapientia Dei Patris tunc primum in lerris se inno- sionem sua«i, nobis in carne exhibuit, liquido juxla
tuil? Antea vero semper absconditus fuit, de quo pietalis s»a? mysterium, tunc viam nobis rcelestem
prophela clicil: Tues Deus absconditus, et nescieba- palefec*, el magnum sacramenlum reconciliationis
mus te (Isa. XLV,15). Unde, cum se nascendo ma- D osleivtit: ut, qtii digni infra lerrentim paradisum 13
nifeslius mun !o infulsit, quid aliud quam iutic pri- noi fuimus diulius permanere, uniti in corpore ejus
mum sigillum solvit? Ac perinde quod riudum mun- aJ ccelesiia in melitis reformati transferamur. Ad
dus nescivit, donum sapientia? cre.lendo percepit. ultimum vero Spirilus timoris manifestatur, quando
Cuin autem perventum est ad baplisma, quasi se- ad judicium venlurus repromittilur. El ideo interea,
cundum salulis noslra? sigillum solvit; in quo nobif dum vivimus, sub metu ac tremore versemur. Unde
spiritum intelligentia? , ccelos reserando, dignant?r Salomon in fine libri sui ait, riicens : Deum time, et
»'ui- mandata ejus observa ; hoc esl, inquit, omnis homo
patefecil. Quia altissimum est intelligere quod
mus, et modo gratia Redemptoris quod facti st»nus. ( Eccle. xii, 13). Hinc David ait : Timor Domim
Necnon et illud, quod vox Patris manifestanJo Fi- sanctus, permanens in smculumsmculi (Psal. xvin,
liura desuper intonuit: Quia hic est Filius mtus dilec- 10). His ergo septem in Chrislo reseralis coelesiium
tus, in quo mihi 12 complacui: ipsum audie (Matth. sacramentorum mysteriis, iliud Isaia? vaticiniura
«i, 17, et XVH,3). Sed et Spiritus sancws in specie adirapletur, ubi ait: Et requiescetsupgreum Spiritus
co.umba?, inibi (quod nondum aperlr. prsedicatum Domini, spiri(u_,inquit, sapienlimet inteUectus,spiritus
4| EXPOSITIO IN MATTH/EUM. — PRyEFATIO. «*
consilii et fortitudinis, spiritus scientim et pietatis, et. A mystice pr__signali, ejus scilicet qui , pro nobis
replebileumSpirilus timoris Domini (Isa. xi, 2). Cur "clemenler passus, doluit. Singuli ergo isti, in do
ergo, inquam, unus Spiritus super eum rcquievisse mibus suis secundum dierum transcursum con-
dicitur, cum in seplein spiritibus continuo sub- vivia celebrantes, mittunt et vocant tres sorores
distinguitur? nisi ut ostenderet gratiam, qua? simul suas. Quia nimirum fides, spes ac charilas in nullo
ei inerat, omnia adimplendo, nobis per intervalla aliorecte epulantur convivio, nisi nbi ba?c septem
distribuisse ? Unde el Joannesin Apocalypsi sua dona Spirilus sancti pariter in Christo dignissime
(Apoc. v, 6) introducit Agnum stantem tanquam parlicipantur. Alioquin vacua est fides noslra, ct va-
occisum, habentem cornua septem, in quibus mor- cua spe exlollimur, si nescio ex quo altero, vel
tem devick, et oculos septem, qui sunt seplem Spi- forle quasi ex nobis inaniter gloriamur : quia dc so
rilus Dei missi in omnem terram : Quid enim est quisque dum inflatur, nescio quid sibi aliud repro-
Agnum, in medio throni et animalium ac seniorum, miltens, alienus a regni consorlio velut palea venli- '
septem cornua septemque oculos habere, nisi septe- lalur. Sed quia, dum isla explicare volurmus,nostris
naria Spiritus sancti operalione ubique per orbera involvimur verbis, qnomodo celalum sit saeculis
in sua Christum Ecclesia, morle divicta, regnare? ac generalionibus myslerium, quod nobis nunc in
His quippe septem cornibus, virtute Spiritus sancti, ]B tempore revelatur. Nunquid igitur aut superna? pa-
Ecclesia in regni fortitudinem sublimata, omnia pec- tria? angelicis spiritibus, aut sanctis hominibus, sive
catorum cornua confringit; istis siquidem oculis in carne vivenlibus sive defunctis, venlura Redem-
illuminata, signis et virlutibus illustratur. Eisdem ploris dispensatio latuit, ut eam sallem a longe spi-
sane c.lumnis domus, quam sibi Sapientiara a?di- ritalibus oculis respicere non possenl? Quis hoc
ticasse legimus, fulcitur ac firmatur. Qua? domus dixsrit? cum Isaias tanquara in praesenti posito, di-
sancta Dei Ecclesia fore probalur, quaia sibi Chri- cat :Quarerubrumestindumentumtuum?(ha.Lxiu,%)
slus, Dei virtus, ac Dei sapicnlia Patris, isto sep- Ac si diceret, quid est quod incarne mori voluisti?
tenario virtutum opere dedicavit. lsta sunt autem cuin nullum de carne peccatum traxisti? 15 cui ille
septcm lucenlia candelabra coram Domino; quia respondit: Torcular calcavi solus, el de genlibus non
nimirum in Ciiristo, ad illuminationem et redem- esl vir mecum. Solus ulique torcular calcavit, quia
ptionemnostram, fiie.unthxcimpleta : etmodo cum solus niortem, quam pertulit, superavit. Untte et
universo suo opere jugiler coram Deo Patre idem Joannes angelum se vidisse testalur fortem, pra?-
interpellat pro nobis. Unde et hi septem spiritiis dicantem voce magna: Quis est dignusaperire librum,
coram Dominatore dicuntur assislere : quoniam et solvere septem signacula ejus ? Ubi continuo subin-
quidquid est iUud quod nos sumus, hoc totum in 'G fertur : Et nemo poterat neque in cceloneque in terra,
illius operatione consistit, qui, pro nobis immolatus, neque subtus terram, aperire librum, neque respicere
quolidie coram oculis divina? majeslatis offerlur. illum (Apoc. v, 2,5). ld est, nerao in ccelo; quia ne-
lh hac igilur sapientia Dei Patris mundum cum sua que angelus humana? salulis dispensationem per-
discimus calcare sapientia; quoniam 14slulta mundi ficere poterat. Hinc Isaias ait, non angelus, non le-
ciegit Deus, ut, foilia quaeque calcantes, agamus gatus, sed ipse Dominus salvos faciet eos. Nemo in
qualiter coram Deo sapientes inveniamur. Porro tali terra; quia neque homo vivens in corpore, eo quod
intelleclti si quid est quod percipimus, omnino in- homo redimendus solius Dei creatoris egebat auxi-
telligimus ut renati in Christo ad vocem Patris de- lio. Neque subtus terram; quoniam nec anima exuta
super intonantem oblemperemus, Hic est, inquit, corpore. Si enim homo vivens in. corpore," qui -uSi-
Filiusmeus dilectusin quomihi bene complacui; ipsum que potest lanquam victima mori, hoc implere non
audile (Matlh. xvn, 5 ). Hujuscemodi, inquam, vox polerat; quanto niinus anima, qua? sine corpore
nusquam audita esl, nisi super unigenitum Filium mori essenlialiler jain non potest? Sed quid est
Dei. Idcirco mandatis ejus obtemperemus, si quo quod dicit: Quia nemo poleratrespicere Ulum? Nun-
modo possimus dicere cum Propheta : A mandalis . quid non ipse conspexerat qui paulo ante fassus est,
luis intellexi, proplerea odivi omnem viam iniquilalis Quia vidi librum in dextcra sedentis in throno, scri-
(Psal. cxvin, 103). Consilium autem nostrum sa- plum intwset foris? Ubi qn_csoerat? An forte neque
lutare ac unicum est, ul Chrislo commoriamur; in ccelo, neque in terra, neque sublus lerram erat,
quia si compalimur, el conregnabimus. Ca?terum quando euni vidit? finde profecto mihi videtur i-_-
fortitudo noslra quae esse poterit, nisi ejus vicloria ? spicere hoc locopro c.mprc/iejid.redixisse. Quis enim
manifes.e cum Apostolus clamet: Quod neque volen- capiat; quomodo incarnalus sil sine semine Deus,
tis, neque currenlis, sed miserenlis sit Dei (Rom. IX, quomodo clauso exierit utero, quomodo Dominus
16). Hinc elPropheta dicit: Dominus fortiludo plebis gloria? crucifigatur, cum solus homo morialur?
sum (Ps. xxvn, 11). Deinde magnum est pietatts El reliqua omnia qua? de Cliristo ineffabilia nar-
xeniura, quod jara ccelos imili in Chrisli corpore pe- rantur? Hinc cst quod aposlolus incomprehensi-
netrare speramus. Uilimum vero limoris spiritum biles divilias Christi genlibus praedicare se dicit
tanc recte percipimus, si,juxta Petrl vocem, cum (Ephes. in,8). Ex quo liquet quia non solum nemo
timore' ac tremorc nostram denique salutem ope- aiigclorum vel hoininum lib. um aperire poluit, ve-
rauitir. Isti sunl igitur spiritus in septem filiis Job rum eiiam nec respicere, sicut in Dei Filio com-
PATROL.CXX. t
% S. PASCHASURADBERTI ABBATIS CORB__ll_NSIS ii
pleta s_nt omnia. Quia etsi revelandam a longe A nos. Quaesi profecto Faustus Manicbaeusscire qui-
Christi dispensalionem praeviderepoterant; non ta- visset, nequaquam Genealogiam Cbristi Genesi-
men ad liquidum, ut postea sunt irapleta, eorum dium appellasset, neque natum Christum omnino ne-
quispiam potuit intueri. Sed, quia in Christo fuisse gasset. Hinc Dominus, in Evangelio, ad Patreuj ait:
tiaec impleta commemoravimus, super quem spiri- Confiteor tibi, Paler, Domine cceli aetfirjrce, quia
tum sapientia? et intellectus, spiritum consilii et akscondisliea a sapknlibm et prudentibus, et repe-
fortitodinis, spiritum scientiaeet pielalis, ac spiri- lasti ea parvtdis (Malth. xi, 25). Hinc rursus apo
tum timoris requievisse cognovimns : profecto et stolisait.' Vobisdalum est nosse mutierjum,'cwteris
in Ecclesia, quasi in uno corpore, virielicetin sponso aulem inparakolis (Luc. vm, 10). Quod si profecto
etsponsa, in viro atque nupta, requievisseminimedu- huic nosse datum esset, nunquam sic ebfi.us talia
bitemus. Sed excellentius incapite,quani.n membris vomuisset?Nescivit enim miser, quia non Manichaeo
claruisse novimus. Sunt enim per eumba?c 16'» praeslita est Apocalypsis Evangelii, sed Jesu Chri-
nobisdona. Sed nunquid tam amplissima ul in Domi- sto, quam deriit illi Deus palam facere, non philoso-
nopatuerunt ?Constat nimirum quia ex eo percepimiis, phis, neque humanse sapienliae deditis, non Ju-
quibus gratis eo favente proficiraus. Sed alias ista da?isiu lege gloriantibiis, non variis doctrinarumoe-
explicare debemus. Nunc de Christo, quod summum B cupalis erroribtis, neque his qui de gente tencbra-
bonum nascendo intulerit, et reliqua perficicndo rum fuerunt; sed servis sujs, sed divinae gratia.
consummaverit, copiositts gratulemur. Hinc namque subjectis. Ipsis enim revelalio coeleslis Evangelii
sancta Dei Ecclesia hunc sibi ad salutem sufficere manifestius aperitur. Nimirum ut yklentes non vi-
creriit, hoc summum esse Evangelium patenter cun- deant, et intelligentes non intelligant; et quierant
ctis praedicat. Nam et omnium Christianorum spes humiles de tenebriseruantur. Haec ila duntaxat ad
in his pendet muneribus, et charitas dilalatur et cre- hocsufficiautdicta, quod vere GenealQgia Christi
scit, si quo modo diligamus eum qui prior dilexit initium silEyangelij.

LIBER PRIMUS.
CAP.I. Liber, inquit Malthaeus, generatimis Jesu liber apud GraecosBiblosGeneseos [piSXo.ycviertuf]
Christi filiiDavid, filiiAbraham. Cur autem tali exorsus C titulo praiiolatur. Quamvis el hic non immerilo cceli
sit prpoemio, non abs re factum credimus. Fulurum ac terra? generatio inferri possit; quia videlicet in
enim forsitan hunc Faustum noverat, qui Testamen- Christo cum sitDeus et homo, utraque natura vcrjs-
lum Vetus non reciperet: et ideo tali usus est prin- sime coiiiprchcnditur. Unrieet Jesu Christi subduo-
oipio, ut, ex eo bunc continuo 17 repercutiat ac bus nominibus aplc lilulus inscribitur, ut per re-
condemnet. Nam liber principii Veleris Testaineiitj giainet sacerdoialem personam, Dei et hominis na-
Geneseos denique ex initio voluminis appellatur; tura quasi in fronte illico designetur. Jesus autem
quia in eo, secundum nostram interpretationem, sub figura nomiuis in alio jam praecessit. Sed quod
scriptum legimus : Hic est liber generationis Adm ille lypice vocatus est, hic tandein substanlialiler
{Cen. v, 1). Et illuri, Istm generationes ccetiac terrm, designatur. Caelerum Christus nomen oflicii est,
quando creatm sunt (Gen. u, i). Ex quo constat, non natuia?; eo quod unctus sit pra? consortibus suis
quocunque tamen modo, ex eo quod in primordio in sacerdotium, ad expiaiidum pro nobis. In Veteri
ibidem generatio cceli ac lerrae inscribitur, quia quoque Testamento, quia in una baeceadem persona
iudeGenesis appellatur. Et ideo dignum profecto expleri non ppterant, venitmediator Deiet horinjium
fuit Novi Testamenli initiuin , quantum possibile homo Christtis Jesu, faclusque nobis regnuin et sa-
erat, simili modo praesignari; ut ejusdem Novi ac D cerdolium, ut ad terram multum diuque patribus
Veteris Testamenli unum Deumauclorem taliter pro- repromissam filios inlroducerel. Unde secundum
mulgando Evangelista monstraret. Praesertim cum proprietatem noniinis Jesu, velut 18 Dous poleus
idem Matlhacus,Hebraeosermone, eisdem qui ex He- est salvare credentes ; secundum vero oflicii digni-
braeiscredideraut scripserit :ut quod dudumjara ex tatem quolidie Christus interpellat pro nobis. Igitur
lege perceperant, manifestius recognoscerent, etpro- notandus eliam hoc in loco liltera? texttts, qui juxta
barentquod vere Evangelium Christi testimonium a usilalum huinana? loculionis modum, minus haberc
lege habeal et prophetis, sicut consequenter in multis videtur. Plenior enim sensus redderelur, sl praepo-
declarabitur locis. Nec dubium hoc innuere voluisse, sitis duarum orationum parlkulis, id est prono-
per quejn creata et redempla sunt omnia unum eum- minis ac verbi, Hic esi liber generationis diceretur.
deraque Deum, ulraque pagina designari. Alioquin, Sed frequentissimus divinarura Scriplurarum mos
quamvis consuetudo sit Hebraeorumex initio lihris esl ul in principiis Iibrorum pranoniiiiata? partes
nomenimponere; videtur nimium consonura esse, orationum non anleponantur. Undc nec Marcus
ut ulri.usque Testamenti principium uno vocetur no- ait : Hoc est initium Evangetii J-esu Chrisli,FiliiDei,
mine. Et notandum quod, sicut illud secunduui lit- sed taiilum : Inilium Evangelii. Hac consuetudine
teram carnali Israeli proponitur, ita islud in Chrislo usus est Isaias, iion addens : llaec est visio Isaia?,
gniritali copiosiusdestinatur.Nam et uterque eoiuin sed simpticiter : Vijio Isaim, tanluni incipii. Hac
45 EXPOSITIO IN MATTH.EUM. — LIB. I, CAP. I. 46
usus est Salomon in duobus libris suis, hac utique k sicul hoc iu loco forlassis ex quo nunc agitur. Et
Jeremias, hac etiam illi qui Psalmos titulis prae- alibi, ul, in inferno quis confitebitur tibi ? (Psal. vi.
nolarunt. Sed el Joannes Apocalypsuvsuam ila inci- 5.) Caeterumubi dicit: Quis sapiens et intelligit hmct
pit . ApocalypsisJesu Christi, et non addidit hmcest. (Ose. xiv, 10.) Et inibi: Quis fidelis est dispensator et
Quod videlieet agentes, non solum secundura idioma prudens, quem constiluet Dominus super familiam
divinarum lilterarum, verumetiam juxta consuetudi- suam? (Luc. xn, 42.) Nec non et iltud : Si autem in
nem saecularium,brevitali stndentes, sttbauditionem Deum peceaverit homo, quis orabitproeo? (I Reg.u,
tales senteutias etiam alibi habere docuerunt. Verbi 25.) In his igitur locis idoneus reqniritur interven-
gratia, cum legitur Liber generationisiJesu Chrisli, tor, aut certe sapiens; nec excluditur aliquis, seri
subintelligamus plenius, Hic est liber generalionis quaeritur. Unde si hoc loco, quis rarilatis cssel, vi-
Jesu Christi. Cur autem generalionis liber smgulari deretur quodammodo quaeslioesse soluta. Sed, quia
nolelurnumero, cumquadraginta per ordinem repti- hic quis, impossibililalis est, ut verius reor, faten
ceutur, nulli dubium quia unius tantum generalio dum quod dici vere possit, quia est Filitis Dei ab
quaeritur Jesu Christi, caeterae vero propter hanc aelerno Patre genitus, ita tamen ut nunquam sinr
insinuandam ad medium deducuntur. Et non soliim ipso fuisse Pater intelligatur; et omnia illa quae dr
in principio, sed etiam usque in finem libri totum g Dei FiliO/catholica fides conlitetur, dicibilia quidero
hoc agitur de hac sola generalione, ut idem qui esse. Sed quomodo sit, vel qualiter aeternus genilu»
natus est pro nobis Deusethomo inlelligatur. Quaeri sit, nimirum sacra? nalivitatis arcanum, nec aposlo-
etiara polest, et profundissima quaestio videtur, cur lorum quispiain didicit, nec prophetarum comperit,
Mallhaeuspublica voce Liber generalionis JesuChristi nec angelorum scivit, neque crealura ulla cognovit.
dixerit, cum Isaias clainet et dicat, Generalionem Idcirco videle, si ejus nalivitas a propheta non potuit
ejusquis enarrabit ? (lsa. LIII, 8.) Si euiin,/yu.s pro 20 cnarrari,quis recte valeat proliteri se nosse quo-
impossibilitate ibi accipitur, quomodo hic iste ge- modo potuerit a Patre Filius generari? Narramus
nerationem cjus narrare sibi possibUe judicavit? itaque de eo ac verissime couiitemur quouiam a
Nisi quia ibi de geueratione, quae secundum Divini- Palre est Filius coaeternus, sed quoinodo sit, penitus
tateni est, dictum pulamus : hic autem de genera- ignoramus. Hinc illuri in libro Job: Sapientiam Dei
tione, quam pro nobis secundum hominem suscepit, Palris unde invenies? Lalel enim ab oculis hominum,
quanquam et isla magna ex parle inenarrabilis esse et a volucribuscceli absconsaest (Job. xxvm, 20), iri
credatur. Verumianien illa, per quam genilus est ab est, eliam ipsis angelis incognita. Et alibi: Radix sa-
a?lerno, lota ineffabilis et incomprcbensibilis esse pienlim cui revelata esl? (Eccl. i, 6.) Origo scilicet
probatur. Nisi illud obsistat quod Joanues ait : In Q Filii Dei, eo quod super angelorum eliam intelligen-
pruictpio erat Verbum,\Qet Verbumerat apudDeum, liam alque sci«nliam cst. Unde probatur onuiino
et Deuserat Verbum (Joan. i). Ergo dum ait, In generatio ejus secundum Divinitalem , ex loto quod
principio erat Verbum, narravit aliquid, et cum addi- ineffabilis est. Idcirco ad eam qua?juxta caraem est,
ditquidhoc Verbum esset,et quodapud Deinn Patrem quanquam et ipsa exparle inenarrabilis sit, Domino
esset, jam non solum aliquid de eo, sed multa dixit. favciilc, veuiamus.
Uude uon inconvenienler sane quaeritur, quomodo Filii David, filii Abraham. Non abs re faclum
ineiuibilis, si effari possit, recte dicatur? Aul si non creditur cur, ex omni prosapia Veleris Testamenti,
possit, quoiuodo ut probamus, quidpiam de eo nar- bos duos lanliim patr.esposuerit, quorum filius solum
ralur? Nam et sancta Dei Ecclesia ex omiiLujuriivi- secunrium carnem Christus dicatur. Ex quo profe-
naruui Scriplurarum auclorjtate colligeus, plura de clo liquet quia, cnm eis scriberet qui ex lege Chri-
hac clivina uatiyilate catbolicc coufiletur. ForsiUn sluiii noverant repromissum, voluit luce clarius ape-
ergo quando dicl,vunest, Generationemejus quis enar- rire quori ipse esset qui eisdem longe fuerat diu re-
rabi.t1 non impos-jbUitatera, sed rariuteiii narrandi promissus. Ad hos elenim tanlum ex omnibus, in
osieud.it, sicul et in aUis Scripturarum iocis legilur. Veleri Teslamento facta legitur repromissio, uiqtti
Deijique babes in psalmo : Domine, quis habi- D de istorum semine fulurum sibi scierant Salvalo-
tabit in labernaculo tuo? aut quis requiescet in monte rem, liberius reciperent, cum vidissent in eum con-
sanclo luo ? (Psal. xiv, l.)Non enim dicit quod nul- sona voce legis et prophetarum omnia valicinia ad-
lus habilabit, uec boc, quod uemo requiescat, sed impleri. Nam Abraha?per semetipsura Deus, quando
quod rarus et non nisi electus. Et, ul scias hoc ve- Filitun suum obtulit, jurat, riiceus : Per memetipsum
rum esse, continuo defuiit qualis loci illius habitator juruvi quia fecisli rem hanc, et non pepercistifilio luo,
esse debeal. Et in alio psalmo : Quis ascendet in benedicamlibi, et multiplicabosementuum sicut stel-
mantemDomini? aulquis slabil in monle suncto ejus? las eozii, et velut arenam qum eslin littore maris. Et
(Psal. xxiii, 3.) Ut sit sensus, non quicunque de possidebit semen luum porlas inimicorum suorum; ct
vulgo vet plebe, sed vitasegregia?, singularisque me- benedicenturin semine tuo omnes gentes terrm, quia
riti. Quoliescunquequis dicitur iu divinis litteris, non obedisti voci mew (Gen.xxu,lG).Qucni loctiui Paulus
nullus, sed aliquis interdum significatur. Inlerdum apostolus ita edisserit diceus: Abrahmdicttesuni pro-
atilem, impossibilitatem oslcndii : sicut illud, quis missionesel semini ejus. Nonenim dicit: el seminibus,
andivit nnquamtale, aut atiis vidit huic simile? Et inquit, quasi in multis, sed quusi in ttno : ft semini
il S. PASCHASII RADBERTI ABBATISCORBEIENSIS 48
tuo, quod estChristus (Gal. v, 16).Inquonimiruni se- A beata Virgo Maria canit: Recordatus misericordim
mine, id est in Christo, benedicentur omnes gentes : suo:, sicut \ locutus est ad patres nostros , scilicet
ut idem Abraham per immutationem nominis, Abrahamet semini ejus, usque in smculum. Hujus ita-
qui erat Pater excelsus , fteret pater multarum que Filium , sicut oportet, Chrislum profecto credi-
geritium. Nonquod interpretatio nominis hoc to- mus : super quem et alia quamplurima concinunt
tuin contiueat; sed quia Spiritus sanctus per Moy- sanctarum eloquia Scripturarum. Unde ncc debe-
sen subdendo fjenriumvoluit subintelligi. Pater au- mus ullam de eo ultra dubitationem recipcre; quin
tem muUarum genlium non aliunde quam perChri- polius de David semine, secundum Scripturas san-
stum , de quo David canit juxta promissum hujus ctas quomodo sit repromissus videamus. Juravit
loci: Et benedicenturinipso omnestribus terrm, omnes Dominus David, inquit Spirilus sanclus , verkalem,
21 gentesmagnificabunteum (Psal. LXXI,18). Vides et non fruslrabitur eum (Psal. cxxxi, 1). Quid ergo
autem quam consona voce Spiritus sanctus adhuc juravit ? Juravit illi: De fruclu venlris tui ponam
per Prophetam repromittit benedictionemomniumin super sedemmeam.Hinc namque beatus Paulus ?.po-
Chrislo, quem dudum semen Abraha?nominabat. Id- stolus in Epistola ad Hebraeos ait: Omnis controver-
circo prsesens Evangelista filium eiim Abrahae modis sim finis juramenlum est (Heb. vi, 16). Et, quia homi-
omnibus approbat; ut eum non solum Judaei, quo- B nes per majores suos jurant, Deus autem cum non
rum erat repromissio, verum etiamomnesgenles,vel haberet majorem se, per quem juraret, per semet-
oranes tribus terrae gaudenter, de semine ejus jam ipsum juravit dicens, per memetipsumjuravi (Gen.
venisse susciperent, per quem e'tAbraham pater fieret xxu, 16), ul supraoslendi.Et ad David rursusdictum
multarum gentium. Sed, quia de semine ejus duplex probamus : Juravit Dominus David veritalem. Et
repromissio erat, una videlicet carnis, alia vero spi- ideo quisque juramentum Dei audis, etiamsi incre-
ritus; primum dictum est quia erit semen tuum sicut dulus es, emolliri debes, utfide Christum exhorum
pulvis terrae. Deinde, quamvis et ipsi de pulvere eri- semine natum percipias. Hinc in alio quoque psalmo
ganlur, qui in secundo repromittuntur, tamen sicut scriplum legimus : Semel juravi in saneto meo (Psal.
stella? coeli, futuri non natura, sed gralia, pollicen- LXXXVIII, 35). Et quid est in sancto meo, nisi in unico
tur. At vero ha?cullima benedictio sui utrumque ge- Filio skbi coaequali ac dilecto, qui solus Sanclus et
nus betiedictionis ampleclilur, eo quod in Chrislo Veritas appellatur ? Quid autem juraverit, illico sub-
renati filii Abraham, et carnales quodammodo et infertur: Si David mentiar, pro eo quod est non
spirituales inveniunlurjut alii nomine tenus tantum, mentiar, semenejus in mternummanebit. Et thronus
alii vero secundum electionis graliam in semine com- ejus sicut sol in conspeclu meo; et sicut luna perfecta
putenlur. Nam et dehoc semine similimodo, quod C in mternum, et leslis in ccetofidelis. Ergo qui volunt
ineo omnes gentes benedicanlur, longe post per de Salomone lioc diclum accipere, cogitent quomod*.
Isaiam prophetam repelilum legimus, ut manife- thrmus ejus sicut sol in conspectu Patris fuerit, cum
stius patesceret, nequaquam de Isaac qui jam mor- Scriptura sancla dicat quod aversum sit cor ejus
tuus erat, neque de alio quam de Christo, debere propter concupiscenlias feminarum, et adoraverit
intelligi. Hinc quippe per eumdem Isaiam Deus lo- Astarolh et Chamos Deum Sidoniorum, ac reliqiia
quitur : Educam, inquit, de Jacob semen, et de Juda portenta gentium (III Reg. xi). Unde ad ultimum
possidentemmontes sanclos meos(Isa. LXV,8). Quo- infert quod non erat Deus cum Salomone. Si ergo
rum u.rumque, ex quibus hic futurus repromitlitur, non erat Deus cum Salomone, quomodo thronus
dfc Abraha? slirpe fuisse manifestum habemus. Et ejus sicut sol inconspectu Dei Patris fulgebat ? Prae-
ideo Deo grata societas collegium sanctum fidenter sertim cum et fcedatus dicatur omni immunditia libi-
teneal verum alvearium monachorum, sicut in ca- dinis, et propler idololalriam sit condemnatus. Aut
tliolica fide, non lacte lantuni, sed etiam solido cibo quomodo sicut luna perfectus sit in aeternum, cum
pasti sumus. Quia, etsi clictumest : Qumrite Domi- subito velut flagitiosus corruerit in ruinam? Quinimo,
num, qnmrile faciem ejussemper (Psal. ctv, 4), non j. si perfectus esset, quod penilus non probatur, quo-
alium tamen a Deo oportet quaerere, quod unus est ; modo testis in coelo fidelis foret, qui nunquam pe-
sed unum eumdemque ardenter investigare, quod netraverat coelos? Vel 23 unde 'n c03l° fidelis, qui
mfinitus est. Unde istum leneatfides nostra, si forte super terram,idola venerando, falsus invenlusest le-
eum veneritFilius hominis, sallem fidem reperiat su- stis ? Similes enim, ail Scriptura, illis fiunt qui faciunl
per terram. lnterea, si Zacharias ad testiraonium ea, et omnesqui confiduntin eis (Psal. cxm, 8). Sed
quaeritur, qui ulique ex Evangelio justus probalur, . quia de Salomone nequaquam islud polesl inlelligi, ne-
q+ioniam Judaci Evangelio contradicunt, manifeste cesse est super Christum, velit nolit inimicus, inter-
colligimus hunc esse semen Abrahae, de quo dicit : pretari; ut sit idem Davidsemen, cujus thronus in con-
Benedictus DominusDeus Israel, quia visitavitet fecit spectu Dei Patris jugiter splendet. Unde et in monte,
redemplionem ptebis suce ; sicut locutus est, inquit, quando transiiguratus est coram discipulis suis, fa-
peros sanclorum, quxa smculosunl prophetarumejus cies ejus refulsit velut sol cum lucet in virlule sua.
(Luc. l, 08). Deinde ut subaudiatur, hoc est 22 ait> Nam et propheta de eo : Vobis, inquit, qui timetis
Jusjurandum quod juravit ad Abrahani patrem no- Deum, orielur sol justitiw (Malac. iv, 2). Qui sit aii-
itrum, aalurum se nobis (Luc. i, 54). Nec nonet tem iste thronus, inullis in locis Scriptura sancla
49 EXPOSITIO IN MATTH__5UM. — LIB. I, CAP. 1. 50
Ecclesiam esse declarat, in qua Deus velut rex in suo A. A Ego sutn ostium; per me si quis introierit, salvabitur
throno praesidet. Quae nimirum, quia caput ejus (Joan. x, 9). Sunt enim anle fores templi quasi
Christiis est, sicut sol in conspeclu Patris fulgere columna? anteposili, quia nimirum adhuc uterque
dicitur, et sicut luna perfecta in aeternum manere. eornm in lege, velut in vestibulo domus versabatur.
Luna vero propter praesentis vitae defeclum dicitur: Ethabebant, inquitScriptura, columnmaltitudinemde-
pcrfecta vero, quia jam inhaeret capiti suo, ex quo cem et octo cubitorum(HIReg. vn,15);videlicetNovi
iminprtalis atque aeterna modis omnibus praedicatur. acVeteris Testamenti fastigio praeemmentes : qua-
Et notandum quod hic thronus seminis repromissi tenus juxla fortitudinem columnarum utrumque po-
unus cum suo capite constat, et tolius sui corporis pulum ad (idem corroborantes, non alium esse ostium
membris. Ul caput videlicet nostrum unitum corpori ostenderent, quam hunc Jesum Christuro, eorum se-
propter natura? consortium intelligalur : praesidere mine propagatum; el eum fore ingressum templi,
vero, quia Deus est, recte in suo throno, id est in quasi qui inter medium eorum inlimus versabatur.
sua Ecclesia, divinitus intimelur. Ponamus adhuc et Hinc est quod in nomine Jesu secundum Graecos
aliud testimonium, quod idem de semine David futu- [iH-OTS],prima qua? conscribitur litlera decem, se-
rus annuntietur. Et factum est, inquit in libro Verbai • cunda vero octo significat. Ut ex utroque semine
dierum, verbum Domini ad Nathan prophetam di- B I secundum repromissiones Scripturarum unus eriga-
cens, Vade eldicservo meoDavid, Hmcdicit Dominus. tur in litulum; in cujus nomine unitus uterque popu-
Annuntio tibi quod wdificaturussit domum tibi Domi- lus, mensura pleniludinis Christi, juxta fidei firmi-
nus. Cumqueimpleverisdies tuos, ut vadas ad patresj tatem, ad superna enixius snblimetur. Hinc est
luos, suscitabosemen luum post te, quod erit de filiiss enim quod utramque earum funiculus ambit duo-
luis, et slabiliam regnum ejus. Ipse mdificabitmihit decim cubitorum, id est, lides apostolorura hos tan-
domum, et firmabo solium ejus usque in mlernum. lum amplectitur in genealogia patres, de quorum me-
Ego ero ei in patrem, etipse erit mihi in filium; et( dio pracdicat ostium Jesum Christum credentibus
misericordiammeam non auferam ab co, sicul abslulit quolidie aperiri, non credentibus 25 ver0 voluit in-
ab eo qui ante te fuit, et stabiliam eum in domo meai troitum ccelestis patria? penitus denegari. Sed quia
et IRregno meo usque in sempiternum, et thronus ejuss quibusdam sanctarum Scripturarum testimoniis has
erit firmissimus in perpetuum (I Par. xvn). Haecom- interdum columnas volumus roborare, longe admo-
nia quisquis in Salomone putat fuisse impleta, mul- dum progressi sumus, jam tandem ad exposilionis
tum errare videtur. Nam qualiter inlelligendum sitt ordinem redeamus. Ubi adhuc interdum non ab-
quod dictum est: Postquam dormieris cum patribusi surde a multis quaeritur quid sit quod David prior
tuis, suscilabo semen tuum post te, quod erit dei ^ ponitur, cum aetatis privilegio longe posterior inve-
filiis tuis, etstabiliamregnum illius? Nunquidde illo? nitur? Ad quod dicendum , quod Ioquendi necessitas
Salomone credendum est prophelatum? Minime. Ille_ id exegit, et factus est ordo praeposterus, decenter
adhuc patre suo vivenle coepit regnare. Hic vero di- «tique commuiatus. Quia, si primum Abraha? filium
cilur, Quia cum comjileti fuerint dies tui, et dormie-- eum dixisset, et David postea copulasset, rursus
ris 24 cum patribus tuis, suscitabo semen tuum. Abraham repetendus erat, ut origo David ejus ex
Ex quo revera intelligilur alius repromissus qui nona semine monstraretur, et fieret inhonesta constructio
ante morlem David, sed post mortem suscitandass verborum, quantum ad eloquenliam attinet.
erat. De quo per Jeremiam : Ecce dies venient,dicit it Abraham, inquit, genuit Isauc. Recte itaque ab
Dominus, et suscilabo David germen juslum, et regna- initio ftdei genealogia Christi supputatur: ul in quo
bil rex, el sapiens erit, el faciel judicium et juslitiamn primum de eo facta legitur repromissio, fieret et
super terram. In diebus ejus salvabitur Juda, et Israel:/ exordium successionis, donec ventura esset ad enm
habitabit confidenleret hocnomen quod vocabunt eum, i, qui de ccelo lunc divinitus fuerat repromissus. Quis
Dominus justus noster (Jer. xxm, 5). Nunquid hicc enim in gencalogia Christi aptius in principio poni
Jeremias, qui longe post Saloraonem fuisse proba-- _ posset, quam is de cujus semine benediclio omnium
tur, aliquiddeeo rursusrepromittit, dicens, suscitabo o gentium propagatur ? Quod factum itaque credimus,
David gertnen justum ? Manifestius de Christo datur ir ut ad eum currerent non tam Judaei, quam omnes
intelligi; qui non solum Rex sapiens, sed etiam Sa-i- gentes, cujus origo ex eo repromissa luce clarius
pienlia Palris appellatur. Revera in cujus diebus sal- 1- divinarum Scripturarum oraculis declaratur. Qua-
vatus est verus Juda, videlicet ille qui confitetur Je->- tenus primum in patre discerent, quid vel quales
sum Christum in carne venisse. Reliqui vero oranes, ., - esse debeant, qui volunt in semine benedictionem
ut Joannes faletur, non Judaei, velut ipsi menliun- i- haereditatis percipere. Quia, sicut idem Dominus
tur; sed synagoga?sunt Satana?. Talibus ergo et hu- l- Judaeis teslatur, si filii essent Abraha?, veraciter
jusmorii Scriplurarum indiciis, ccrtum tenemus,, opera Abraha?ijiSifecissent (Joan. vm, 39), et tan-
Matthaeumhos duos quorum sit filius tantum ideo :o tum talemque palrem imitarentur ne degeneres es-
pesuisse; quatenusqui vellent templum, id est Ec-:- sent. NamAbraham primum credidit Deo, et repu-
clesiam, per ostium introire, has duas columnas, de le tatum est ei ad justiliam (Gen. xv, 6). Dehinc vero
quorum medio Chrislus exorsus est, hinc inde anle- e- ivit ultra proficiens alque crescens, sicut Scriplura
potitas circumspicerent. Ipse enim de se loquilur : refert, et pervenit usque Belhel, et progressus est
51 S. PASCHASII RADBERft ABRATIS CORBEIENSlS Si
in meridieni (Gen. xu, 8, 9), ubt sponsus, m Canticis, A pienao conhtetur et coin, coiemio aiitem quotune au
cubat (Cant. L, 6), et p*scilur inter lilid (Cant. vi, 2). co_lestem pairiam ebmilatur. Inde est igitur quod
Post qua? virtutum insignia tenlatus, et inventus est omilis Ecdesia arihtic in terris infatigabiliter pugnat,
fidelis ac juslus; Qui cbntra spem, in spe credidit, et quia jam illi qiii euni confessi sunl, hihc per mor-
omiri obedientia consummatus, pateromnium gen- tenl discedenteS cum ChriSto regrfaiit. Quorrrm do-
tium fulurus di.ina voce pra?dicatur. Hinc igitur ab ctrina polle., miractila eoruscaht; virtuteS nbique
eo restis genealogia?recte nectitur, ut in summitate pra?dlcantar. Sed quia hiijus capituli rieJuda fecimus
ejus hamus carne cooperlus ad capiendtim munrii mentiO-lem,necfessafiumfedf intefim latib_ ex.equi,
maris celum, iri est diabolum, et ad perforandam prOjjtef quorunidam duritiam vel caeCitatemcordis,
ejus maxillam, obscurius religetur. 26 ^nde se- qttl fiiitslHlhoc totum ita super Jiir1_imihlerprelari,
quitur : iit nihil ex liis ad Christum debeat pertinefe. Nos
Isaac autem geriuit Jacob, Jacob genuit Judam et autem, recte intellrgentes, dicinius qiibd qiia?daniex
fralres ejus. Porro quod hic Matthaeusdicit genull, his, licet Juda?cbaptfentur,tamen Secunduriifflysticiis
Lucas qui fuit, per omnem texlum successionis rio- serisus et Christo convenire possint.'Neque Omnino
sujl. Qnia nimirum Malthaeus tantum naliirat. filios negamus, nonrtiillacx his ad solum Jndam pertingere,
annumerat, Lucas vero secundum legem, vel per » sictit et aliqfla qua?videirius illum excedefe, ad 80-
adoptionem, quibusdam in l.cis filios interpohit. Et luifl ChriStiim dicimtts perliitefe. Nam qtiotf dicit;
notandum quod Matthaeus, genuit, et non generavit, Non deficiet princepi de Juda, et dux de femoribus
dixerit. Fortassis nt eum recognosce.es in fineni ejus, cogimrir iritelligere de Juda, seu de ijisa tribu
ostensum; de quo Pater dixil: Filins meus es .«, ego qua? denicjlieJnda est appellata. Caelerum quod se-
hodie genui te (Psal. n, 7). Hoc itaqne ojtlasiproprium quitur: Donecveniat ijui miileridus est, et ipse erit
illi verbum et familiarissimum ubique super eum po- exspectatiogeritiuin, ad solum Christutri novimiis per-
nillir. Cur autem dixeril, Jacob gehuil Judam el fra- tinere. Norleriim illtim Judam intelligiriius Christum,
Jres ejus t non absurde quaeritur. VerUihtum Abra- •dt. cujiis semine penitus dux non defecit, donec Chri-
ham plures genuerit filios, _t Isaac fratffem Jacob stus in carne venifet; sed eiim qul fuerai repromis-
habiterit. quid est ergo quod Evangelista hos Omnes sus, e», continuo ut advenit, a genlibus est siisceptus.
pnctennittii, et fratres tantum Joda commemoral ? Prlriceps aiitein ac dox de femore hnjus eo ilsque in
Ad quod dicendum, quod illi quasi alieni a populo Juda fuil; exihde vero Herories alienigena, sicut po-
Dei, tesle Scriptura, merilo repellufttur; hl vero Stea multis intliciis Scriptiirarum monslfabimus, re-
cnasi haeredes, in libro vit__colleclim ascribtlhtttr ; gnutn Snscepit. Et hoc potissimuiri fuit indicium eum
el quasi patriarch* duodecim tribuum, quia de po- " advehisse cui reposiium erat (subiritelllgitur regrliim),
, pulo Dei nbn sumt exchtsi, etiam de generalione Chri- vel, sicut iri riostrd legimus tfahslatlone, doricc ve-
sli non merentur excludi. Praesertim curii iri eis apo- nifet qui mittendus efat a Patre, quoniam ipsum
stoloruiri nnhierus et fbrhla sigfiatuf, in qilonlm gentes illico suscepernrtt. Interea illud qtiod dicitur
consortio per tidem coadunala? omnes tribus tfefrae Jtltla, te laudabiiril fratfes tui, qiiocunque modo se-
ilivinilus cohsecranttir. Sed ided nominatim nrin ctifidhmhistoriam ad eum Judam referri potest, ut
exprimnntur, ne genealogia hltra pra?finitummystici sint riianusejus sliper cervices inimicorura pugnando.
sacramenti ntinierum mtilliplicettir. Nec hoc sane Sed riielins iri Chfisto intelligitur, quera omnes re-
magno profitnditatis vacat mysterio, quod, tiibus nati publice fratreni iu Ecclesia lflndaiit et confiten
pra?termissis, Ruben SCilicet,et primogehito Sinifeon, tuf. Cujus itad,tie manus super cervices inimicorum
ntqne Leviiprioribus fralribus, Jtidain solum Spirilus triumphant, jjjg ut postea adorent eum filii Patris
sanctus elegerit, per quem serieiti nativitatis uSqtic per adoptiorierri facli, qui dudurii fueranl inimici.
ad Christum texeret. Quo profecto jam, quia quartiis Sequitur : Ad prmdam, Fili mi, ascendisii, vel sicut
eligilui-j qiiadralus Evangelii numerus conseCratiir. alia interpfetatib haiiet, de germim•ascendisli, accu-
Deinde quod majus est, idcirco ex oiniiibtis diiode-, H bans dormisti, et slcul catutus leoriis, quis suscilabil
cim patriarchis hic solus coghominalihi exprlmi.tir, eum ? In his itaque versibus Judaei non laiinconclu-
ut enm sine aliquo mentis scfupulo manifestitls re- duntiir, quarii pcnitus excluduntur. Et ideo non est
cognosceres, qui per Splritum sanctnm ex ejus Stirpe adriiittendum ut de Juda uilb modo possit intelligi,
oliiri fuerat reprbmissus. Dicit enifn Jacob ita : Non qitod nos de Christo manifeste dictum probamus.
deficiet princeps de Juda; et dux de femoribusejus, Nam si ponamus calulum leonis Juriam pro virlute
donec veriiat qui mittendus est (Gen. XLIX,10). Qiiem bellandi, quoniodo de germine flltus dicilur ascen-
ut n.anifestius exprimeret qnisnam futiiruS esset, si- disse?Germen autem hic de Graeco, magis virgtilium
gnanler arijecit, dicens : Etipse, inquit, erit exspe- vel' ramus, sicut quiriam asseriint iritefpretatur. Ex
ctsttio gentium. Quo facto videanl falsi Judaei quem auo virgtilto Judas ascendisse riiciiur. Se., quia hqc
suscepturi sint, qtioclomnis exspeclatio gentium 27 illi non congruit, mullo convenientiiis litiic loco niy-
diu desideratuhi jam complectitur; adorat, veneratur stica expositio coaplaltir. Ascendit ergo Chrislus e.v
etcolit. Unde liqnido cohstat ijtiod omnis multitudo germine, quarido fei Virgine rialus est sine seiriine.
gentium; ab orieiite usqiife in occidenlem, jam eum Ex germine, ihquit, quod est absque coliu viri, et
«tt roittetutits erai,=e?rsp_ci3iritfo
fitle'sn__e(»it,sascl- absiJUeSemihe, veliiti virgiiKiirn ha_i_en_.'Aut s'_ui
53 EJ-POSITiO 1N MATTH.__i_M.— LIB. h, CAP. 1. S4
flos de radicc ejus, iri esi ex virgir? ^'eil-.T*-i.arnis A erat. Hinc est enim tanla benedictionis obscuritas,
ascendisse probatur. Si aiitein ita legendum est: Ad nt, nisi diligenter sit insjjecta, vix discerni possit
prwdam; Fili mi,ascendisti, et siiper'Jt-dat i °t ..'ner quid Juda? quidve Christo soli conveniat. In eo nam-
Ciiristum ulrnmque referri potest. Quori autetn sc- qiie adhuc erat illud semen Abrahae, retro jam re-
cubarisdormivit ut leo vel sicut catulus leonis, liulll promissum, in quo benedictio dmnium gentium pol-
alteri quani Christo congruif'; ut sit iliud in Christo licebatur : et ideo hie dicit quod ipse est exspecta-
mystice promiilgatnm, quod physici de*catulo leonis tiogentium. Exspectabatur autem ac si repromissus;
narrant. Aiunl enim, cum natus fuerit, quod tribus snscipilur mox ut advenit, quasi reddittis. Cujus
diebiis ac noctibus dormial; tulii 'deinde patris fre- oculi pulchriores fuere vino,"scilicet apostoli et om-
niitu suscilatur : ita sane et Christus tribtis diebus nes sancti pi-edicatores; qnia inentes credentium
ac tribtis noctibus in corrie terra? sepultus somnum' mtisto sancti Spiritus inebriarunt. Et dentes lacte
morlis implevit, et velut calulus die lerlia suscitatus carfllidiores, per quos sibi omnes gentes, velut ani-
rcsurrexit. Unde Joannes in Apocalypsi sua : Ecce maliiim carnes in sunm trajecit corpus; ut in eo
vicit leo de tribu Juda (Apoc. v, 5). Tunc ilaque vicit, uniti, iri est, in Christi corpore transpositi, omnes
ctini accnbuit.quia lunc raortem moriendo conffegit. gentes in uno semine bencdicerenttrr. Unrie alibi di-
Omnem namque pneriam quam leo ille conlrarius B I ctum legimus, Vosestis semencui benedixit 30 D°~
invaserat hoinine prostrato ac devicto, hic leo noster miiius (Isa. LXI,9). Semen enim dicit, et non se-
restituit, et totum resurgendo in melius reformavit, mina, quia omnes in Cliristo unuin semen effecti sn-
dum captivitatem nostram sua duxil virlute capti- miis. (Jmim ergo granum frumenti in terram caden»
vam. Hoc quippe modo triiimphans leo fuit, tertia solum morttmm fuit, sctl multas segetes de se ge-
vero die maturius suscilatus, catulum leonis se nuil. Et idcirco qui vult introirein horreuiri Domini,
fuisse oslendil. Hinc est ergo quod sequitur : Et virieat ipse si de hirjus radice processit. Sequitur,
quis suscilabil eum ? Quia revera pfopheta consi- Atlignns, inquit, ad vineam asinam suam, et ad vitem
derans Dei et hominis personam, Clirislum in fnorte . pultum suum. Pullus hic gentililas designatur, quem
accubuisse admiraris, ail : El qiiis suscitabit eumt alligavit ad vitem, c!e qua dicit, Ego sum vitis vera,
Ac si diceret, Contueor Dei Palris Fillum, dum et vos palmites (Jonii. xv, 5). Quod eum hic alligasse
Verbum caro fieri dignalus est, per morterii im- dicitur, alias ihseruisse monstralur; ut, sicot palmes
mortalem 29 quodammodo accubuisse; quis eiini' manet in vita, isle asellus corpori Chrisli coadu-
fesuscitabit ? Ipsese? An Deus Pater? Aut, quod natus perfectam vineam,sanctam virielicet DfeiEccle-
verissimum est, simul ipse se, et Deus pater, eum siarn, sine mactila et sine ruga ex orttnibuSmembris
resuscitavit. Unde Apostolus clamat el-dicit, Qttia C ^ suis sevidentihus exbiberel. Nttllum enim vinculum
Deus illum suscltavit a mortuis. Et qui susciiavit unitatis vinculo majns est, quod unilas divisionem
Christum a mortuis , suscilabit, inquit, el morlalia non fecipit, neque patilur seclionem ; sed ex suis
vestra corpora propter inhabitanlem spirilum e)us in sa?pe partiblis unitas corporis sic confringitur, ut id
nobis (Rom. vm, 11). Quod autem ipse suscitaverit, quod esl urinm, efflciatur. Et itleo feritas gentili-
dieit in Joannis Evangelio : Solvite lemplum hoc, et taiis Christi corpore inserta, qiiasi ad vitem religata
ego intribus diebussuscitabo illud (Joan. n, 19). Ad dicilur, dum firiei vinculis illi per gratiam est unita.
quod Evangelista, Hoc autem dicebat, inquit, de lem- Et ad vineamasinam suam. Ad vineam quippe asinam
plo corporis sui. Hisita a longe Prophela conspectis, alligasse dicitur, cum synagogam Ecclesia?fidei vin-
recte stupore pro tanta Patris ac Filii unitate atto- culis copulavit. Quia niinirum synagogam Chrislus
nitus dicit, Et quis susckubit eum? Sequitur quod provexit in Ecclesiam, et non Ecclesiam rursus mu-
jam ante paulo praeniisimus, Non deficiet princeps tavit in synagogam. Seri quia benediclionein quan-
ex Juda, et dux de femoribusejus, donec veriiat qui lisper longe propagavimtts, quippe ttt eum non abs
mittendusest. Ubi profeclo declarat alium esse de re in hac genealogia ex nomine positum sciremus,
quo duces fuluri erant, et alium eum, qui quasi ** r imo per euni mox animus recurreret ad vaticinium
tinicus ac specialis mittendus erat, quem gentes ex- laiiti propheta?, et crederet jam venisse, quem gen-
speclasse denuntiat. Sed quomodo praeraissaebene- les cxspectando percipiebant : et dux, quia defece-
. dicliones Chrislo congruant, cum usque ad hunc ral ex Juda, et jjrinceps de femoribus ejus nulliis
locum sermo Patris velul ad Judam solum inlendit, invciiiebatur, Iiis saltem conventis teslimoniis duri-
ac per Judam omnem tribum benedicai, oiiscurum lia cordis mollesceret, et omnes pie gaudentes stisci-
esse videtur. Debincautem"nulli riubium quasi con- perent, quem diu noverant ttinc (emjioris venturum
templando qualis futurus fuerit quod spiritu pro- utique propbetas pradixisse : restat nunc sensim ad
pbelia? raanifeste demonstret. Unde, quia adhuc aliud narrationis mysleriiim sucCedere, et quod ibi
Christus in lumbis erat juda?, cui erant (ut multi lateat fidei sacramentum paulo enuclealius aperire."
codices habeni) reposita, tanlum ul subintelligamus Judas autem genuit Piiares et ZaratAde Thdmar.
regnum, et oninia qua? de eo promissa Judaeis ac Ecce hic duo gemini fralres cognomiiiatim in genea-
gentibus fuerant, dirigit quasi in radice, vel in logia Christi advocantur, qui ex Thartiar fuisse di-
grano seminis benedictiouem, atque in eo superex- cunttir. Nunquid vacat myslerio, Eyangelistam Esau
lollit illutn, qui velut fructiis de rariice gcrminandus simili inorio geniintun oraeleririisissc, et Rebeccam
95 S. PASCHASH RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS M
debitam uxorem, aliasque legitimas non nominasse? A quaro n^.riti adhibebantur. Unde et nomen ejus ama-
Nequaquam hoc dixerim, quod tantus Evangelista, ritudo interpretatuf, eo quod Dominum poculo fellis
imo per eum Spiritus sanctus, 31 absque magno et polaverit. In quibus duobus Juda?filiis, quos maritos
profundo mysterio quatuor in hac narrationis serie aecepisse legitur, duo genera principum, qui non
feminarum personas induxerit, qua? omnino non mi- recle operabantur in plebe, accipiuntur. Unum eo-
nus secundum Vetus Testamentum, quam secundum rnm, qui mullum oberant, alterum qui nihil prode-
Novum, reprehensibiles judicantur. Quarum Thamar, rant. Quorum unus malignus dicitur fuisse ante Do-
quamvis justior appellelur Juda, non tamen exclu- minum; alter in terram fundebat semen, ne daret
ditur a culpa (Gen. xxxvi.i). Etsi profecto ille per fecundilatein. Ista suht enim duo genera nimium
incontinentiam, teste Scriptura, criminosior inve- inutilia; unum sane nocentium, alterum pra?slare uo-
nitur, dum mpdis omnibus de illicito concubitu filii lenlium. Quorum unus pelliceus appellattir, qualibus
generantur. Ex quo faclo quoddam parabolarum -ge- induti sunt tunicis primi homines, ob poenam dam-
nus inducitur, per quod non solum in hoc loco, quin nationis suae dimissi ex paradiso. Alter vero, mceror
in quamplurimis Scripturarum locis mystica prophe- eorum; quorum? nisi quibus nihil prodest, cum ha-
tia? sacramenta texuntur. Cuncta namque illius tem- beat unde prodesse possit, idqueperdat in terram.
poris in eodem populo gesla, propheliam fulurorum B Deus tamen ambos occidisse dicitur, ubi regnum ta-
esse docet Aposlolus dicens: Omnia enim Itmcinfigu- libus hominibus abstulisse significatur. Tertius vero
ram contingebanliltis (I Cor. x,ll). Et alibi : Multi- filius Judae, quod illi mulieri non conjungitur, tem-
farie multisque modis olim Deus loquens patribus in pus significatur, ex quo reges plebis Judaeorum coe-
. prophetis (Heb. i, 1). Quod autem dicit mullifarie perunt de tribu Juda non esse. Et ideo erat quidem
Deum in prophetis locutum, verbis eos ostendit pro- filius Judoe, sed maritum eum Thamar non accipie-
phetasse. Quod autem multis modis, rebus insinuat bat: quia erat eadem tribu Juda, sed jam inde po-
futura Dei mysteria praesignasse. Ex quibus itaque pulo nemo regnabat. Undeetdtmissto.jtt.idem Selo
modis, per quem Deus nobis locutus est in patriar- interpretatur. Cujus dimissio ? nisi Thamar, per
cba, unura in manibus nunc tenemus, qub, ut dixi- quam, ut diximus, tribus Juda signatur, de qua tribu
rous, inspecto multae divinarum litterarum obscuri- cceperant jam reges non esse tunc temporis, quando
tates in eo revera panduntur. Fitenim hic modus Christus advenit ? Illo ergo tempore, quia de tribu
aliquando in parabolis rerum; et de ipsis peccatis Judae regnum, defecerat, venturus erat Christus,
hominum, et transgressionibusadulterorum.prophe- qui non obesset, multumque prodesset. Sic eriim
tiam insinuat operum futurorura.Sicutesl illud publi- _ praedictum fuerat; Non deficiet princeps de Juda,
cumDavid regis peccalum, de quo paulo post suo di- neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui re-
ceturinloco; atque illudquodde Loth dicitur; etillud promissum est. Nam Herodes , qui tunc in Ju-
Osee factum, et alia quamplnrima, multis inlocis, di- da?a regnare videbalur , tanquam maritus Tha-
vinis referta mysteriis. Qua?quamvis secundum re- mar 33 visus exslitisse; sed erat alienigena, nec
rum gestarum fidem nefandissima probentur, et ve- sacramento mystica? unctionis tanquam conjugali
lut criminosa divina auctoritate damnentur : quo- foedere cohaerebat, sed tanquam extraueus domina-
cunque tamen pacto divina virtus ex ipsis aut dis- batur:quam potestatem idem a Romanis dudum
pensationis incarnati Verbi praeparabat effectum, acceperat. Unde, quia non erat de tribu Juda, neque
aut aliud quid futurorum praevidebat agendnm. Foris de femoribus ejus exisse probatur, restat eum de-
namque peccata parebant; intus quoque mysteria bere sjiscipere cui repositum erat; quia adeo isle
latebant. Sed quia de Thamar loqui ccepimus, libet illo in regno mystico non computabatur in regem,
breviter indagare cnr Evangelista eam hic posuerit, ut Juriaei publice clamarent: Nos non habemus re-
vel quid recordandum per hanc illicitam commix- gem nhi Cmsarem (Joan. xix, 15), quanquam et hoc
tionem monuerit, vel quid ex hoc mysticum designa- adulando dicerenl, eo quod Caesar non proprie rex
verit. Quia niniirum illorum hominuiri non tantum _. Judaeorum esset, sed ut Christum negarent. Caelc-
linguam, verum etiam vitam fuisse propheticam; rum Herodes, qui per ambitionem regni potestalem
et non solum quorumdam illorum vitam, sed etiam arripuerat, ad eos non pertinebat: quia dux et prin-
totum illud regnum gentis 32 Hebraeorum, non lan- ceps de Juda? semine defecerat, eo quod advenisset
tum prophetiam, ut dixi, sed eliam magnum quem- ille qui mittendus erat, quem gentes ac populi ex-
dam fuisse prophetam, quia rebus et gestis multa ex speclabant. Porro Judaei impudentissime dicunt,
se de Christo et Ecclesia explet valicinia. Quod ut menlientes nondum esse hoc lempus completum,
ex boc loco evidenlius qua?dicuntur appareant, jam nescio quem regem quasi ex femoribus Judae in ex-
tandem ad ipsam historiam veniamus, in qua Judas tremis Orientis partibus adbuc regnum tenere. Nec
tres genuisse filios narralur, quorum primus Her, id enim attendunt infelicissimi, sua dissimulatione cae-
est pelticeus, dicebatnr; secundus vero Onan, quod cati, quia jam', sicut eis nullum templura, nutlum
interpretatur mceror eorum, est appellatus : porro allare, nullumque sacrificium restat, ita nullus rex,
tertius Selo, qui dimissio dicitur, est vocatus. Ex nullusque sacerdos ultra jam eis remansit. Neque
quo psofeclo in Thamar nurum Juda?, accipimus mentiri poleral Oseas propheta dicens : Sedebunt
pletiferaregni Judaeorum, cui de tribu Juda reges Jan- fHHIsrael sinerege,sine principe,sine sacrificio, sine
'
57 EXPOSITIO IN MATTILEUM. - LIB. I, CAP. I. 58
attari et sine sacerdotio. Igitnr sine ullis manifesta- A fecundalur. Oportebat enim Christum pati ac resur-
lionibus (Osee. m, i). Quaeomnia, velint nolint Ju- gere, et praedicari in nomine ejus poenitentiam ac
omnes gentes. Nam et
daei,completa cum eis ipsi cernimus. Nullus igitui remissionem peccatorum per
eis restat locus mentiendi, quod in quibusdam par- ipse habitus meretricis confessio peccalorum est.
tibus terra? de tribu Juda nunc habeant regem, quia Typum quippe Thamar Ecclesia? gerit ex genlibus
Illic enim a non
propheta, sicut pollicitus est, Sedebunt filii Israet evocata?, sedens in bivio civitatis.
sine altari et sine sacrificio, ita interminatus est, sine agnoscente felatur, 35 °-u°d scriptum est: Populus
mihi (Psal. xvii, _8). Ac-
rege ac sine principe. Ostendant ergo nobis temnlum quem non cognovi servivit
et sacrificium, aut allare: tunc eis quodammodo cre- cepit itaque primum annulum, qui fidei sacramen-
dere valebiraus, quod forlassis habeant regem. Alio- tum vocatur: deinde armillam virtulis, per quam
quin sibi obducunt pervicaci menlis ingenio caligj- juslificabitur; acbaculum, in quo sublimius glorifi-
nera csecitatis. Cum praeserlim si aliquis nunc,ul catur. Quiaquospraedestinavit, hos etvbcavit; etquos
ipsi fingunt, de tribu Juda rex existeret, negare non vocavil.hos et justificavit; et quos justificavit, illos
possunt, quod lunc defecerit; cum Herodes akeni- et glorificavit. Miltilur autem promissus haedus tan-
gena, ac post eum filii ejus tetrarcha? super Judam quam meretrici, per eunidem Odollamitem, id est in-
regnassent. Quod non solum Evangelium, sed etiam B crepalio peccati, dicente Joanne, Generalio viperarum
omnes gentilium historiae, nec non ipse Josephus (Matth. III, 7). Sed non eam invenit peccali expro-
ejusdem generis hisloricus, publice testantur, He- bratio, quam feliciler commutavil confessionis ama-
rodem alienigenam in Judaea regnasse, neque tunc ritudo. Jam vero proferentes annulum et armillam
iiilerim de his principem fuisse. 34 At vero Jac.b, ac virgam in testimonium, et convincamus Judaeos
non deficiet, dixisse liquet, quousque veniat ille cui temere judicantes, qui dicunt nos Christum susce-
repromissum est. Et, ideo quia tunc probalttM est pisse; unde prolalis rerum Scriplurarum indiciis,
defecisse, atque omnia, ut praemissutn est, completa forsitan nos magis quam se justificalos esse arbi-
esse; etiamsi nunc, ut aiunt, aliquis invenitur ex eis trabuntur. Haec igitur si ad purum considere-
qui regnum teneat alicubi (quod penitus non pre- mus, aliud isli ut' hoc facerent, intenderunt, aliud
batur), manifeste conslat tunc ducem ex Juda Deus, qui hoc sic fieri permittebat; ut etiam inde
ideo defecisse, ut, sicut Daniel ait, oleo exsulta- aliquid, agente providenlia Dei, futurum signaret.
tionis 'Sanctus sanctorum pra? parlicipibus suis un- Proinde illud factum, cum in sancta Scriptura nar-
geretur (Dan. ix, 24). Ad quem demons_wm- ralur, prophetia est; cum vero in eorum actu consi-
dum Thamar induximus jam venisse. Non super- deratur, reprehensio est. Sed Deus, qui nostris
fluum esse reor si prosequar factum Judae, ul cur C malis semper bene utitur, de reatu contexuit sacra-
posilus sit in hac genealogia Christi, cvidentius hinc menlum, et de ipsis progenitoribus magnum sibi
pandatur. Legimus itaque quod ierat ad tondendas exhibuit prophetiae mysterium, et nobis indidil non
oves snas in Therana (Gen. xxxvm, 13), quod inter- solum loquendo, sed etiam de ipsis taliter nascendo,
pretatur deficiens. Jam enim tunc defecerat princeps doctrina? magisterium. Fideles eniin ejus venturi ex
ex Juda, et omnis unctio Juda?orum cessarat; quod oranibus genlibus, etiam exemplo carnis ipsius di-
is qui repromissus fuerat, ad oves perditas domns scere debuerunt, pareulum suorum iniquitates sibi
Israeljam tanriem venerat. Venit autem cum suo obesse non posse. Proinde sponsus ipSe suis con-
pastore Odollaniile, quod inlerpretatur testimonium gruens invitalis, qui vocaturus erat ad nuptias bonos
habens in aqua. Cum hoc plane testimonio Domutus el malos, idem nasci voluit non minus ex bonis
venit, habens quidem teslimonium majus Joanne, etiam quam ex malis. Unde et agnus qui praeceptus
sed tamen propter oves infirmas, in aqua usus est est in Pascha immolari, secundum qtiamdam inter-
hoc testimonio. Nam et ipsius pastoris nomen fuit pretalionem, ex ovibus et ex capris, tanquam ex
Iras, quod sonat interprelatum, fratris mei visio. juslis et peccatoribus, ad se praefigurandum jussus
Vidit omninofratrem suum Joannem, secundum quod est assumi. Scilicet ul parentes bonos ac malos pro-
seraen est Abraha?, vel secundum cognationem Ma- D pter convenientiam bumanitatis non sperneret, ve-
ria?matris ejus et Elizabeth. Hic quippe vidit eum, rnni etiam ut justis agnus, peccatoribus haedus
et ideo non surrexit major illo in nalis mulierum. lieret. Quatenus in suo corpore utrosque, ut unura
Venit autem Dominus ad oves tondendas, hoc est fierent, per gratiam suam consociaret. Justum quippe
peccatorum sarcinis exonerandas. De quibus Eccle- fuit ut qui pro peccaloribus venerat, de peccatori-
sia?dicitur in Canticis canticorum : Dentes tui sicut bus etiam nasci dignarelur. Ex quo profecto nullam
greges tonsarum, qum ascenderunt de lavaero (Cant. sanctarura feminarum evangelista Matthaeusin hac
iv, 2). Jam Thamar habitum mutet, qua? el commu- genealogia Chrisli computavit; sed eas omnino quas
tans interpretatur : sed.in ea prorsus nomen amari- , Scripturarum auctoritas reprehendit. Volens 36 ex
tudinis maneat, non illius de qua Dominum felle his quatuor aperlissirae demonstrare, Christi Eccle-
potavit, sed qua Petrus araare flevit. Judas quoque siam a peccatoribus congregandam. Quarum simili-
Latine confessioappeUalur. Confessioni ergo amari- tudo eidem in omnibus comparatur. Unde, quia jam
tudo coramisceatur, ut vere poenitentia praesigneiur. in Thamar magna ex parte attigimus mysteria ve-
Hac igitur pcenitenlia per omnes genles Ecclesia neranda, reslat ut_ad ea quaesupersunt, indaganda
89 S. PASCHASHRADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS CO
succedat oratio : ul ex toto appareat profunditas sa- A !_.slravit Ctiristiannm. Hinc etiam idem Zara nomen
cramenli, si qno modo Christtis ex ipsa prosapia » accepit. Zara quippe oriens dicitur, lanquam popn-
ionge diuque pfaesignatus fuisset, ejus Ecclesia in lom orientis Redemptorisvidelicet ostendens, de quo
hh. pra-frguratai manifestetnr. Qna?quia in corpore Zacharias prophela : Visitaiit nos oriens ex atto
stib ffterat uiii-hcra, recte facittm esi eliam nt ex (Luc i, 78). Qui popnlus, etsi post nalns, myslica
ipsis nasceretur in quibus mysterium pietatis tege- tamen obstetricis voce primalum accepit, dicentis :
batur: qbat-nti- Species pfer sacramenttim transiret Hic egredielur prior. Sed non ntiriim, si posl sequens
ad genus, fetpef speciem tjiiod futUftim efat jam primatum teneat, qni pfior ad opus gratia? manum
claresceretIn genere. Inerat enim jam tunc gerius misit. Utinam cum ad hoc opus manum pra?tendit,
ih specie. Et idcirco eafufn tantum historia? recor- perfecte nalus exisset, et non illo manum retrabente,
dattrr, quaftim' et actio, gerius fet ordo, ac numerus altef maceriam incidisset! Et quid maceriam, nisi
cmnem futufani Dei Eccleslam mysticis commendat opus fidei, nisi aedificationemgratiae, nisi Evangelii
riiuneribus. Actib'«jiiidfein,iit fix operis riegolioTe- sacramentum, intelligimus figurari? Sed cum ma-
cognoscferes pef spfeciem fntnrum Dei munus in num 2ara in uterum retraxit, Phares exiens macc-
geuefe. Oenus vero et ordo, qiiia primam earura et ™ riam dividit; quia nimirum cniii opus fideiel gratia?
uHiniani fuissfeconstat ex stirpe Judaeoriim,et me- o in • palriarchis cessavit, tum lex Moysi apparens
dlas duas de gentibus advenisse'. Scillcet qiiia futura quasi quidam paries, mediuin semet interseruit, et
Christi EccIfeSiapviinum per aposlolos de Judacis quodammodo vitam patriarcbarum el Cbrislianorum
cdlliglthr, exiride quasi ex duabus, videlicet ex pra?- divisit. Sed veniens Doriiinus parietem legis de me-
cerientibus et sequentibus, liacicnus de gentibus dio tulit, et divisam maceriam conjunxit, cl ex dua-
adiirialur. Porro ullima qiia?reslat, puteus satietalis, bus qiiodammodo unam eflecit, Faulo alteslante,
furSus de Jttdaeisesse inscribituf. Quia, cuiri veneril qui ail: Ipse est pax noslra, qui fecit ulraque unum,
pleniliufo geiitium, tunc omnis Israel salvus fiet. In et medium parietem mucerim solvens, inimicitias in
qtiibus nimirum evangelislariim quadralus consi- carne sua, legem mandalorum in decrelis eiiaiuans,
gnstiur nnhieftis; qUdruni pririitfs et uitimus ex Ju- ut duos condal in semelipsoin unum novum hominem
drcis fneffe,fet duo veiiitde gelitilius, qui Dominum facieiispacem(Ephes.n,14).Ubi notandumquodipsum
in carrie nori v.deriiirt, lanquarii ftlii amplfeclendi. parieterii, quimaceriamdividerel, inimicitiasAposto-
riiedil cifciiitifjoriuntuf. Qiiatriof atttem e* omriibus lusvocat. Observatio eteniralegisquasi quodriam38
cligiiritur, dt Iii hi_ q]uadrata DfelEcclesia ad riiise- divortium inter vitam simplicempalriarcharum, ei vi-
ricordiam solidius confirmetur. benique ut ad Phar _ lain seqneritem Christianorum erat, donec uno angu-
res et Zafatri tandem redearous; cur pra?scfipti simttl -*lari lapidi ChristoJesu jungerentur. Etideoin genea-
In getifealogiasint, videamus. fjuorum Zara cttm de logia sua Christusjam tunc praemittebat mysterium,
lilero prseiiiisil manum, oTisiefrixcocciho ligavit di- ex quo fulurum praesagiendo signaret efleclum.
teris : //i<?prior egredieiur (Gen. xxxyin, 28). Sed in PFo_sertimcum in eo jatn lunc Christus inerat se-
fnatfis utefb itlo inaniim revocanle, extvil alter, cui inine, quamvis nondum propalalus, futurorum
ObsletriXdixit : Quare divisa est propler te maceria. iainen ad se trahens in rferum figuris fideni; quate-
Undeet vocavit nbmen ejus Phares, id esl divisio.Post nus, cum adesset, melius eum fides credenlium re-
queni exivit ffaterejiis,qui prior manum de ulero pra?- cognosceret, qui fulura per successiones pra?ceden-
miserat, quamel coccino obstetrix ligaverat. Vocavit- tium palrura talia pra?monstrabat. Unde et Matlh__us
que nomen ejus Zara, quod iiilcrprelalttm oriens volens eum manifestius riesignare, simul Pbares et
sonat. Qnis hic non videal rjuanla aenigmalamyste- Zaram de Thamar supputavit, ut per eos linea ge-
riorurii 37 prodantur? Quid itaqtie in his duobus iierationis deducla exhiberet Christum sibi Eccle-
geminis nisi geraina describitur poptilortuu vita, siani in se mystice olim dedicasse, quam ex rerum
una s-cundum fidein, allera gecundum legeiii ? Et prophetia adfuluram suo in tempore praesignabat.
quis atiiis in Zara, qui prior ex utero manum pra?- T U Pliares autem genuit Esrom. Esrom genuit Aram.
jnisit, sed post naius fuit, nisi populus fidei, popultis Arum genuil Aminadab. Aminadab genuit Naasson.
gratia? figurabatur? Manum igilur Zara ex utero Nuasson genuit Salmon. Salmoji uutem genuil Booi
pfajiriisit, quld populus fidei, gratia? virieiicct, et.in de Rahab. Hic Phares, sicut ex leclione comperi-
palfiafchis justiiias fidei ac gralia? operari ccepit. ln mus, siraul cum Juda palre suo ingressus est in
Abel sfeilicetel Setli, Enoch, Melchisedec, Ahraham, -Egyptum, ac deinceps horum inlerdum nulla nar-
IsaaC, Jacoh, Josepli, et Job, et aliis, «jui corum raniur niystica, donec [Naasson] Salmon, sicut in
imilafi potuefuiil exertipla. ili etenini vita? sua? Nimieris (i, 7 ; n, 5) Iegimus, quando Israel exiil de
actum, qui Ilgur.uur rjer manum,per gratiam inlioc .Egypto, princeps fuisse tribus Judae signetur, quo-
saeciilbprimuhi libefe praeniisefurit.In quoruin pro- rum in semine Christuro velut repromissum,
lecto luanu, hOslfi quoque actus tanquam inlegri -Egypiuni introiisse, nulli dubium est. Et ideo quasi
cofporis, qui adhiic qubdiimmodo gestantis ulero fexpracsagiojamtunc populus premebatur. Sentiebat
leilebamur, figura prsecessit. Unde el ipsa manus forsitan inimicus ex eoriem semine affuturum, qui
seium in utero cdccurii reifaxit; ihdicia vidclicet ejus jura quassarel, et ideo non feminas, sed mares
titH.ti ^jsiijiiis, ijujusemisld saiiguinls actijin fliu-' lantiim inierimere cupiebat, ut vel sic eum quem
«1 EXPOSITIO IN MATTHiEUM.— LIB. I, CAP. I. C_
raoliebalur exstingiierel. Egitquijipe postea hac arle A inuii corruant, et novissima 40 mors destrualur,
idem inirnictrs, etiam j>er Heroricm muItfJsiritfeffi- eo quod jam tunc absorpta sit in victoriam. Inte?-
ciens, ut soluni necaret Chrislum. De quo nimirum tlum aittem sola salvatur Raab, videlicet ChristiEc-
praesagio Josephus in libro secundo Anliqiiitatls CleSia, ejusriem sanguine rubricala, quia nuntios
liistoria?cdnimemorat dicens, quori quiriam fuerit in veri Jesu sola suscepit. Et ideo non solum intef
^Egypto sacrorum scriba, ciini sint, inquit, experli •Israel Dei coniiumcralur; verum etiam principi ex
de fuluris dicere verilatem, qui denuntiavii regi, Juda, Christo scilicet, velut matrona pulcherrima,
illo in tempore, quemdara pariendum interlsraelitas, quas fuerat sordida flagiliis, copulalur. De ctijtis
qui humiliaret quidem principatum .Egypti, augeret nimirum sanguine Cliristus nasci non erubuit, sci-
anteni suo incremento Israelitarnm genos, virlule- licet ul qtii jjeccatores venerat quaerere in terra, de
que transcenderet universos, el gloriam in perpe- peccalorihus carneni traberet: qualenus ejus iiniti
tuum memorahilem possideret. Cujus rei consilio corpore per lidei sacranientiim, jam ultra peccalorcs
factum esf ut omne inasculinum, quod ex Israel non essent. Quod sacramentum Matthaeusbene iiitel-
nasceretur, .Egypliqriini fluctihus necarelur. Sed ligens, eo quod et ipse rie puhlicaiio factus fueral
avertit 39 '"ud Deus, cui postea maria ac Iliinlina evangelista, omnes peccatrices commemorando fa-
mirabiliier imperanti paruertint. Qui denique suo, B cinorosos quoque ad poeiiiteiiliaminvilat.
ut fertur, auspicio longe post sacerdos videns • Porro Booz gennil ObedexRuth. De qua siquiriem
Moysen infantulum de capite Pharaonis coronam Isaids exoranrio valicinalur dicens : Emitle, inquit,
evellere, suspicalus est etim esse per quein regnum Agnum, Dotnine,dominatorem terrw, de petra deserti
Memphiiicumdeperiret. Nec immerito quidem, quia ad monlem ftliw Sion (Isa. xvi, 1). Quam dum
per hujus postea exsequium, tota ^Egyptus subver- evangelista in hanc prosapiam intromittit; profeclo
titur. Sed alius taraen jam major illo fiiiurus mon- vaticinium lanti propbetae impletum iri lestalur,
strabalur, per quem omnis mundus, cujus figuram cum [Jcr eam origo seminis Abraha? recto trainite
.Egyptus tenet, et verus Pharao Diabolus, abyssl usque ad Christum deducilur. Nec non et per eam-
fluctibus mergefelur. Porro Salmon, quem supra iri dem Ecclesia de gentibus, id est dfe Moab, futura
flnevefsus texuimus, sicut diximus in exitu filioruirt praefiguralur. Moab eiiini de patre inlerpfetatur. Et
Israel de jEgyptb, prihceps ex tribu Juda fuissfe quid est de palre, nisi quod Dominos ait,- Vos au-
jjfdbatur. Qui dccipiens Rachab, quam alibi in Ve- tem de palre diabolo estis? (Joan. viil, 44.) Nimirum
teri Testamenlo Raab meretricem legimus : sed hic quia omnem Ecclesiam^ priusqiiam ad Booz:,quj
ltachab Jtixta Graecorum exemjilaria, proptfer % fortis interpretatur, id est ad Cbristtim transisset,
Gra?cam per CH iriScfibitur; illie vero ^ecundum ' * ex patre diabolo fuisse Scriplura testatur. Utlde et
Hebfaictihi Raab sme aspifaliorie ehriritiatilr ; quod Psalniistain Epilhalamio sponSa?canit riicens : Andi,
HebraeiJJ Graecritrinoii haibent. Per quam riimirurii filia, et vide, et inclina attretn tuam, et obliviscerepo-
Raab rursus Ecclesia? sacramenlum ad riiemoriarrt putum tuttm et domumpalris lui (Psal. xuv, II). Ex
redticitur, ut idem semper figuris et a?nigmatibus qiio ista nimiruiti oblita riomtun palris sui, v-idelicet
promissus insinuetur, qui jam per patriarchas, ex diaboli, et transiens ad Israel, mulier virlulis in-
quorum carne futurus erat, sibi Ecclesiam ribtiSo- signiter appellatur. Ex quo Bobz quippe affalurdi-
liiifide Judaeis,verum etiani ex genlibus clementis- cens : Norunt omnes qui intra portas eivitalis sunt
sime copulabat. Ipse enim verus erat Patriarcha in mulierem fore virtufis (Ruth. m, 11). Nec imincrito :
patriarchis, qui et verus Propheta in prophetls. quia contemncns popuhlrn suum, dum ad Dei popu-
Ipse deniqne Judex in juriicibus, sicut et sa?pe'in an- lum jure viduilatis intraret , socnn su;e fatetur, rii-
geli. Angelus est appellatus. Unde liquldo con_t»l itt tenS : Poputtts luus, populus meus erit, et DeUsluus,
Salmoii jam tunc duceriive__?confessionis fuisse, et Deus meus ; quie te terra tnorienteritsusceperit, in ea
illam tribuin, cle qua fuerat rfepromissus, ex .Egypto mdriar, ibique locum accipiam sepuiturm(Ruth. i, lti).
eduxisse, quia Christum non nisi veri confessflfes . Nonne manifeslissime ha?c verba sunt Clnisti Ec-
sequunlur. Qui denique Raab, id est Ecclesiam de clesiu:, qua? de geiitibus ad unlbs Dei culliim con-
gentibus, subversis muris Jericho, sibi in conjugio gregatur? nonne inhac figura unins Veteris ac Novi
copulavit (Jos. vi, 25). Non enlm ex omni illa clvi- Testamenli Deus exprimilur? Dicil enim Ecclesia
tate quidpiam salvalur, nisi tanltnn domtis Raab, et 41 Cliristi, elsi non voce, operis aC fidei effectu,
oinuia quae in ea fuisse probanlur. Quia nimiriiiii his qui primum de Synagoga in Christum credide-
exlra sanctam Dei Ecclesiam quidquid est anathe- ruiil, Deus tuus, Deus meus, et popriliiSluus, popu-
mate percutitur; etsi cxinde amore quiripiam Deo lus meus erit, quia pax noslra Chfistus est, qui fe-
pra?fertur, tormenlo raortis acrius exquiriiur. t.uo- cit utraque unum. Nurus autem Synagoga? nonjin-
niam quicunque voluerit esse airiicus hujus sseculi, merito Ecclesia accipitur, qua? ulique sponsa me-
iniraicus Dei profecto cOnslituilur. Jericho quippe ruit appellari. Narijet ex ea patres fuerunt ex quibus
praesens designat Sajculum,seplem vitiofum murlS Christus nasci dignatns est. ldeo ejusdem Syuagoga.
circumvallatum, quod per seplem dierum circulum tilius recte nuncupalur : Ergo Boozisle iioc in loco
tubis doctrinarum Dei clangentlbus jtigiter eircum- liguram Christi tenuit. Unde el fortis interpretalur;
histratb.; %nec in ribvi.siii-. ttibn omriesvitiomm quia solus potens litit suscitare senien ffatris suj,
63 S. PASCHASHRADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 64
scilicet Moysi.qui velut sine liberis hinc discessit;, A nes in aqua vidit super eum in specie columbae
eo quod neminem lex ad perfectum perduxit. Hinc Spiritum sanctum descendentem et manentem (Joan.
est quod Joannes quoque non se dignum fatetur ut i, 72). Quia, sicut Apostolus dieit, in ipso inhabitat
ejus corrigiam calceamenti solvat, quod ipse est cui omnis plenitudo Divinitatis (Col. n, 9). Ipse est enim
jure sponsa debetur. Ex quo profecto velut araicus qui non secundum visionem oculorum, neque secun-
sponsi stans, propter vocem ejus gaudet, ut ad nu- dum auditum aurium judicabit : quia homo tantum
plias saltem sero veniat, quem diu omnis propheta- videt in facie, Deus autem omnia cordis arcana con-
rum ordo cum summo desiderio venturum exspecta- spicit. Et ideo recle Deus inlelligitur, qui ex Jesse
bat. Sed cum hic in Bethlehem natus venit.l velut radice futurus adscribilur. Porro radix Jesse virgo
Moyse quodammodo discalceato, simul agrum cum esl Maria, de David stirpe generata, de cujus nimi-
eadem sponsa jure propinqoitalis emit. In quo si- rum radice flos Christus ascendit. Flos utique ille,
quidem agro thesaurus absconditus est, qui venditis qui de se in Canticis sponsa? loquitur : Ego flos
omnibus quotidie a credentibus comparalur. Hic est, campi, et litium convallium(Cant. n, 1). Quem florem
inquam, ager quera benedixit Doininus, in quo om- Isaac in filio suo longe diu odorans, aiebat, dicens :
nis pulchriludo credenlibus reservatur. Quem qui Ecce odor filii mei sicul odor agri pleni cui benedixit
invenit homo, juste relinquit omnia, ut eum valeat B > Dominus (Gen. xxvn, 27). Agri, inquit, pleni; quia
possidere. Sed quialongum est omnia hujus myste- Spiritus sanclus abundantissime eum repleverat, et
rii sacramenta typice explicare, satis sit declarasse plenilurio Divinilalis corporaliler in eo habilasse
Evangelistam propter vaticinium Ruth ad medium probatur. Rursus quod de Jesse semine sit fulurus,
deduxisse. Et non solum ob hoc tantum, verum idem Isaias repelit dicens : In die itla radix Jesse,
etiam propter figuras mysticas, per quas tunc jam, qui stal in signum populorum, ipsum gentes depreca-
ut diximus, Ecclesia in Christi corpore fundabatur. buntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum (Isa. xi,
Ad hanc igitur genealogiam, prophetarum eloquia 10). Quera gentes, inquit, deprecabuntur; ac si di-
concinunt. Ad hanc aenigmata diversarum rerum ceret: quia ipsum est semen, in quo Abraham pater
hinc inde confluunt. Ad hanc figurarum obscurita- multarum43 genlium futurusrepromitlitur; eliam
tes quampluriraae releruntur. Et omniarecto tramite qui per Jacob de Juda exspectalio gentium praedica-
manifestant eum esse per quem salus genlibus re- tur. Idcirco, duricordes, cum videritis in eo omnia
promittitur. Ipse est, inquam, Agnus diu de petra compleri, saltem sero suscipite quem gentes, sicut
desideratus, qui, multotiens olim in lege immolatus, reprornissum est, deprecabuntur, qui primi ad ado-
islius repromittebat adventum, per quem omnia pec- randum debuistis, etiam miraculis non invilali, ve-
cata penitus solverentur. Ista est elenira petra de- (C nire. Patent enim legis et prophetarum aenigmata
serli, secundum inlelligentiam paulo superiuspro- super eum, et omnia jam in illo sunt completa,
mulgalam, de qua potens est Deus suscitare filios quem gentes Ionge diu desideratum, ut praedictum
Abraha?; ne sinl jam ulterius petra deserti propter fuerat, cum gaudio susceperunt, susceptum ubique
idololat.iam, sed lapides pretiosi, 42°."> v'vi siqui- yenerantur et colunt. Vos autem indignos vos judi-
dem volvuntur ac tenentur super terram. Vide, di- caslis aeternaevitae. Sequitur:
ligens lector, quam frequenter Spirilus sanctus su- Jesse, inquit, genuit David regem. Regem autem
per hanc Cbristi prosapiam, varias ac profundas re- dicit, non quod ipse solus rex in hac genealo-
volvit- promissionum figuras. Vide quam assidua gia fuisse probelur, cum ab ipso usque ad trans-
depromit pietas oracula. Nescit enini silere, nescit migralionem Babylonis, omnes qui ibi ponuntur
occultare thesaurum, donec veniat is in quo cunclae constet reges fuisse; sed quia David primus de
Patris promissiones iropleantur, et obscura quaeque tribu Juda rex fuit, per quam tribum ordo genealo-
luce clarius manifestentur. Unde et sequitur : gia?usque ad Christum manifeste decurrit. Et qui-
Obed genuitJesse, et Jesse genuit David. Cur au- dem non quasi hic solus rex fueril, sed quasi pri-
lem dixerit Jesse genuit David, ctim idem filius sit mus et regum principium; ex quo, nec immerilo,
Isai, non abs re faclum dixerim. Praeseftim cum in velut solus hic rex pra? omnibus nunciipatur. Prae-
Regum volumine manifeste per omnem textum paler seriim cum pene omnes propter istum, Scriptura
'
ejus Isai legatur, et Jesse tantum in paucioribus lo- teste, in solio regni positi reservantur ; et nemo in-
cis invenitur. Unde liquido constat biganorum [bi- ventus sit ex omnibus, etiam, ut ila dicam, nec ipse
nomium] eum fuisse. Sed cur hic Jesse polius filius Osias rex justissimus, ad hujus meriti dignitatem po-
inscribatur, Spirilus sancti est pr__sagium, ut eum tuerit pervenire. Porro alii dicunt, ad distinclioncm
venisse jam susciperes, qui dudum, eodem Spiritu alterius David hunc regem verius nominatum, quem
sanclo teslante, per Isaiam Prophetam fulurus ex non regem, sed militem fuisse exislimant, qui in Re-
ejusdem semine nuntiabatur: Egredietur ergo, in- gum volumine et Paralipomenon, inter tres fortes
quit, virga de radice Jesse; et fios de radice ejus fortior de triginta dnbie numeratur (7/ Reg. xxni,
ascendet, et requiescet super eum Spiritus Domini, 8). Sed ulrum sit ita necne accipiendum, prudens
spiritus sapientimet inletlectus, spiritus consiliiet for- lector intelligat. Nos tamen magis credimus quod
tiludinis, spiritus scientim et pietatis, etreplebit eum ideo voluerit eum regem nomiqari, ut recoleres quid
nnritus timoris Domini(Isa. xi, 1). Unde el Joan- ei reoromissura fuerat. et agnosceres hunc egse.
65 EXPOSITIO 1N MATTHiEUM.— LIB. I, CAP. I. 66
cnjus prosapiara declarabat, qui in solio regni scili-Amini Jesu Christi ? de quo per Psalmistam dicitur :
cet patris sui David rex collocandus erat. De quo* 45 Dominus forlis et potens, Dominus potens
idem David velut propheta futurum orat: Deus, ju- in prmlio. Cujus autem Urias, qui interprelatus
dicium luum regi da, et juslitiam tuam filio regis! lux mea Dei sonat, nisi antiqui adversarii, qui
(Psal. LXXI,1). Filio, inquit, regis, quia aeterni Pa- superbia? inflatus tumore dixit : Ascendam super
tris Filius factus est etiam filius David, ut possit il- ultitudinem nubium, simitis ero Altissimo (Isa.
ltid impleri: Super solium David, el super regnum xiv, 14)? Quia vero creatrici ac sempiterna? lux
|1
ejus sedebit in mternum (Isa. ix, 7). Et quis est qui orta in tempore se similem fieri concupivit, hoc
sedeat super thronum David rex in aelernum, nisii ipsum etiam quo a Conditore elucebat, amisit.
Filius David, qui, secundum quod in principio eratt Unde, quia et in veritate non sletit, etiara a
Verbum, coaeternusest Palri, cujus regni non erit' luce sua, quam a Creatore pra? omnibus creaturis
finis, ut possit iriem vere sedere Rex in aeternum? clariorem acceperat, stiperbia? merito, tanquara
Alioquin de Salomone minime conslat 44 pra?di- horrenda? tenebrae, exclusus est, recte ei conve-
ctum fuisse, cujus pene regnum simul cum ipso cor- nit quod Ethaeus, id est abscissus vocatur. Qui-
ruit : et omne genus Judaeorum, quia hunc in' que cadendo, vera fortitudine amissa, nunc
dextcra Patris magno videlicet in solio collocatumi B . etiam transfigorat se velut angelum lucis, audens
venisse non credidil, huc illucque propriis expulsumi •adhuc dicere, Iux Dei mea est. Et quid mirum, si
sedibus jam disperiit. Sequitur : lucem Dei dicat suam, cum de illo Apostolus clamet:
David aulem rex genuit Salomonemex ea qum fuit Adversatur el exlollitur supra omne quod dicitur,
Vriw. Qu__ri!urergo, nec imraerito, cum tres reli- aut quod colitur Deus (II Thess. u, i). Cujus vero
qua? mulieres in hac serie lectionis retro propriis Bersabea?,qua?in Latinam linguam puteus salietatis,
nominibusjam sint posita?,quid sit quod sola Bersa- vel puteus septimus vertitur, nisi Ecclesia? figuram
bea suo hic nomine non exprimilur, sed quod uxor expressit? recte enim sanctorum Ecclesia puteus sa-
fuerit Uria? hoc solum innuitur? Ad quod sane non tietatis, sive puteusseptimusvocatur; quia nimirum
incongrue fatendum creditur, quia tres praescriplae illa septiformis Spiritus doctrina in eleclis suis cer-
feminae, per quas Cbrisli opera pietatis insignia ty- nitur redundare, qua? saepe in divinis voluminibus
pice praesignantur, non solum culpari, verum lau- aquarum fluentis apertissime comparatur. Hinc Do-
dari recte meruerint. Unde et sine ullo nominis pu- minus in Evangelioait: Si quissitit, veniat ad me, el
dore quasi virtutis egregia?in hac genealogia recen- bibat. Et qui credil in me, sicul dicit Scriptura, fiu-
senlur. Haecquoque adulterio fuscala, simul et viri mina de ventre ejus fiuent aqum vivm (Joan. vn, 57).
homicidio cruentata, merito videtur praetermissa : C 1 Quae aulem esset ipsa potatio subsecutus Evange-
sallem ut silentio nominis, quia loquendo nequive- lista exposuit dicens: Hocautem dixitde Spirilu quem
rat, quod turpe videbalur omnino tacendo tegeret. accepluri erant credentesin eum. Hinc mulieri Sama-
Unde et nomen viri ejus, quod est Urias, velut jttsti ritana? typum Ecclesia? gerenti, ad puleum dicit:
hominis ponitur : ut ex hoc etiam sceleris immanitas Qut biberitex aqua hac, siliet iterum; qui autem bi-
verecundius memoretur, dum ipsius causa idem oc- berit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in mler-
cisus ad roedium revocalur. Non quod David pceni- num : sed aqua quam ego dabo fiet ei fons aqum vivm
tenli hoc jam a Dominoremissum iraputeter pecca- salientisin vitam wternam (Joan. iv, 13). Super so-
lum; sed, quamvis pudice quolibet affatu ut demon- lariura ilaque domus lavanle Bersabea, David rex
straret, quia noslris malis Deus nonnunquam bene manu fortis petulanti oculo vidit, concupivit et ab-
utendo, etiam per ea qua? nequiter gesta sunt, stulit. Quia virielicet redemptor noster Deus ac Do-
maxima indulgentiarum beneficia pra?figurat. Et minus Jesus Christus Ecclesiam, quam ex gentibus
nolandum quod non solum indulgenlia criminis, sed acquisivit, lavacro aqua? in verbo mundatam, ter-
et salisfactio in David legilur : Bersabea auiera, rena calcantem, coeleslibus inhiantem, praedeslina-
sicut nec principaliter culpatur in scelere, ita nec tam vidit providus, vocatam dilexit sponsus, ut ju-
"
poenitentia, quod consenserit in adullerium regis, stificalam sibi conjungeret legitimus spiritali conjti-
crimen suum diluisse scribitur. Et ideo propter my- gio marilus. Sed ut Bersabea?David conjungalur,
sticum potius Ecclesiaesacramentum, quae in conjtt Urias vir ejus inlerficitur; quia ut juslorum Ecclesia
gium veri regis, diabolo interempto, clemenler ad- ccelesti sponso adhaereat, antiqui hoslis virtus con-
sciscilur, uxor Uriae hic tantum commemoratur: fringitur, confracla pedibus electorum calcanda pro-
propter suam vero adhuc indeletam culpam, ut con- sternilur. Unde et per Evangelium 46 W's a Domino
jicio, de nomine penitus reticetur. Nam si hoc pu- dicitur : Ecce dedi potestatem vobis calcandi super
blicum David regis peccatum inspicimus, de ipso omnemvtr(ufemintmtct(Luc.x,19).Siautemhocfactuni
quiclemopere malo magnum aliquid bonum futuro- juxta litlerarum attendimus, quid unquam potest inve-
rum prophetatum agnoscimus. David namque inter- niri scelestius? Si vero mysterium figuranda?rei in
pretatur, manu forlis; Urias aulera, lux mea Deij ipsofactoconsideramus, quid aliquando valet reperiri
Ethaeus, abscissus; Bersabee puteus satielatis, sive salubrius? Est autem in hoc facto aliud adhuc quod
puteus seplimus. Cujus itaque figuram illo iti loco evidentius figuratur. David itaque in-solario deam-
David manuforlis gessisse credilur, uisi I)o- bulans, typumexprimit Redemptoris. Bene autera iu
6? S. PASCHASII EADBERTI ABBATISCORBEIENSIS 68
solario, quia in soie posuit tabernaculum sunm. So- A adventum Redemptoris, dux aliquis super solium
larium quippe non ab eo tantum nomen accepit, ejus reperitnr. Unde inteUigant mendosi Judjei, qui
quod adsiraililudinem terra? solum babeat; sedetiam sibi, ut jam supra dixi, appiaudunt nescio in qna
ab eo quod euiinentius cicteris domibus in soh?sil terrarum regione de David stirpe quempiam populo
posiuim. Nam cl Judaica plebs non sicut nos tectum praeesse: quia ueque in Juda, ut Jacob promittit, ne-
super solaria babet, quod in Absalon facto Scriptara que in lerusalem, ut hic sermodivinus sonat, ali-
deraonsilral dwens: Cuu»iugrederetur ad concubiqas quis, qui supcr solium regni lucerna sit in poplilo,
patrissui, quod miuistri ejussupersolarium iili taber- potest reperiri. Et ideo necesse est, ut promissio di-
naculum letendissent (/7 Reg.x\i, 24). Uode et viden- vina non infirmetur, alinm requirere intellectura, et
tibuscunctis,sicut Scriplura testalur, ad easdemcon- altiora sacramentorum Dei in eo beneficia cogitare.
cubinas ingredi poluit. Quid autem est DavidRersabea? Quae sit autem lucerna cunctis diebus lucens coram
ad se peitlucere,;nisi datorera legis carnali populole- Deo in Jerusalerii, vel qua? sit Jerusalem isla, in
gem conjunctani spiritali sibi intelleclu sociare? Ber- qiia cunctis diebus lucerna lucens de semine David
sabea autem, ut praefati SUMUS , putens septimus di- propter eum futura repromittitttr, ApocalypsisJoan-
citur, quia nimirum pef cdgnitioiiem legis infusio> nis manifestat dicens : Et eduxil me, inquit, tn spi-
spiritalis gratia?perfecla nobis sapientia monstratur. B rilu in montem excelsumet magnum, et vidi Jerusa-
Quem vero Urias, nisi Judaicum popuium signat,, lem descendentemde ceeto, ornalam moniLbus suis,
ciijns nomen interpretatum diximus, lux mea Dei?' el lumen ejus tanquam tapis de chrysolilho (Apoc.
Juriaicus autem populus qtiia de accepla legis scien- xxi, 10). Etpaulo postquam introdur.it in ea no-
tia extollilur, quasi de Dei luce glorialur. Sed huic: mina duodecim tribuum filiorum Israel, ait dicens :
Uria? David uxorem abstulit, sibique sociavit; qulai Et templum non vidi in ea. Dominusenim templum
Redemptor incarne apparens de se spiritaliter loquiI illius esl el Agnus. Et civilas, inquit, non egel sole aut
legeni innotuil; ac per hoc, hanc Judaico populoj luna ut luceanl in ea,quia claritas Dei illuminat eatn,
extraneam demonstravit, sibique conjunxit, quia se? et lucerna ejus est Agnus (Apoc. xxi, 22, 23). Ex
per illam praedieari declaravil. Et ideo carnalis po- quo profeclo liquet quia ista est Jerusalem illa
pulus, dum mandata legis retinens implere nititur,, quam clegit Doininns, ut slt 48 nomen ejus ibi, et
ipse nimirum defert indicium quasi per Epistolas,, sedeat in ea super thronum David de semine ejus
unrie damnelur. Quod forsitan volens EvangelistaJ Rex in aeternum; et non istam quam videmus ad so-
crerientibus ad confirmandam fidem ostendere, de- lum usque dirutam, et mullis hactenus malediclio-
duxitad mcdium rem ge^lam, per quam carnaliss nHbussubjacere. Quae si decta secundum electio-
Israel morti notaretur obnoxiiis, et spiritalis Chrislii C * tionein gratiae esset, nunquam post tantas promis-
in corpore sociatus, veram Regis conjugii in fide e siones una cum populo tam subito corruissel. Ubi
perciperet firmilalem. Quia nimirum in his quatuorr si raihi opponis callidus tergiversator, qoia peccalis
nnjlieribus Ecclesia de gentibus congreganda mani- i- suis factum sit; verum omnino probamus quod di-
feslius approbatnr, et per eas reclissima genealogiae je cis. Sed omnipotens Deus praescius futurorum, sicut
linea repromittenrio quod fulurum erat usque add propheta testatur, qui est conspectoromniumswcu'
Christum tendjtur. Unde et sequitur : lorum (Eccli. xxxvi, 19),nunquamse talibus obliga-
47 Salomon autem geriuit Roboam, et Bobocmi 7i ret promissis, si ista essel de qua typice prophela-
genuit Abiam. Abia vero Asa. Asa autem Josaphat, et ,( rum eloquia concrepabant, quam secundum electio-
Josaphat genuil Joram. Quid sit atitem quod in Rc- >- nem gratiae antiquitus niilli dubium est elegisse. Is-
gum volwr.ihe lcgimus? Auferam, inquit Dominusadd tam vero terrenam Jerusalem, quam dicis , elegit
Jeroboam regem Samaria?, regnum de manu Ro- j- quidem ad tempus, sed ut figuram ce_lesiis Hieru-
boam filii David , el dabo tibi decem tribus , filio au-
i- salem portaret, quonsque venisset ille de semine
tem ejus, id est, ipsi RobOara, dabo tribum unam;,, David, qui in ea Rex in acternum sederel. Unde
ut rcmaneal lucerna David servo meocunctis diebus. is _ quia juraverat illi Dominus veritatem : De fruclu
coram me in Jerusalem civitatem, quam elegi utes-s- «enfris lui ponam super sedemtuam (Psal. cxxxi, 11).
set nomenmeum ibi (III Reg. xi, 35). Sed et Abiae __ Et alibi : Slabitiam, inquit, regnum ejus; ,el thronus
(III Reg. xv, 4), propter Davidpatrem suum, dedit it ejuSin mternumerit finnissimus (I Par. xvn, 11,14)
Dominus Deus lucernam in Jerusalem, ut suscita- i- quanquam peccatores fuerintidem filii ejus, servatur
ret filium ejus. Quaequamvis sic secundttm litteram m tamen semper successio seminis, et Jerusalem pe-
vldeanluf posse accipi, non dixerira simpliciter esse se nilus non deletur, donec veniret semen, cui repro-
intelligendum, sed niyslicis repromissionuni sacra- i- missum est ui sedeat in a?lernum. Et hoc est quod liic
menlis praescnlem historiam involulam esse. Nam in dicitur -.Non faciampropter David servummeum,$ed
eo quod dicit : Ut remdneat lucerna David servomeo eo dabo filio ejus tribum unam, ut remaneal lucerna ei
cunctis diebus coram me in Jerusalem, liquido con- n- cunclis diebus coram me in Jerusalem (111 Reg.si,
stat secundum Judaicum sensum starenon posse; quia lia 35). Quid igitur esl dicere: non faciam propter David
nec ipsa Jerusalem ctinctis diebus stare irieruit; eo servum meuni, nisi non faciam propter juramenttun
quod non sit iu ea lapis super' lapidem derelictus. is. quod ei juravi, ul non aufefrem semen ejus de
Neaue dc semino rcgis Darid in omni Judaea, posl jsl conspeclu meo, sed darem ei lucernam qua?luceret
C9 EXPOSITIO IN MATTH/EUM. — LIB. I, CAP. I. 70
coram rae Jn Jerusalem cunclis;diebus aelernilaiis? X.Joathan. In quarlo igiturRegum volumine legimus,
Quam lucernam quasi coram oculis iriein David pp- quori Joram Ochoziam genuerit, et de Ochozia sit
nens, aiebat dicens : Lucerna pedibus meis verbum genitus Joas : ac deinde quia Joas genuerit Ama-
luum, et lumensemitismeis {Ps. cxviu, 104). De hac siam, cui successit iu regnttm hic Ozias, quia ab
nimirum lucerna constat diclum: Utremaneat lucerna Evangelisla hoc in loco filius Joram inscribitur (IV
Davidservomeocoramme cunctisdiebus in'Jerusalem. lieg. viii, 24; xi, 2; xn, 21; xv, 1). Quod fa-
Quia, siabrumperetur de semine ejus successio fi- clum non abs re omnino creditur, si inlentio Mat-
liorum usque ad Christum , forsitan poterat evenlu thaei, imo per euni Spirilus sanclj ad purum consi-
aliquolibet advcnire; seri, secundtun quod Abrabam deretur. Propositum enim erat ei tres tessaresca?-
primum et poslea David juraverat, omnis repro- decadas in diversum slatum ponere, et ita obterape-
raissio velut in irrilum duceretur. Quamvis nec rare ut mysticus sacramentorum nuni.erus in qua-
sic complelum, quod repromissum fuerat ullo draginla et duos surgeret. Ideoque tres istos rie nie-
modo dubitari deberet; quia Deus est qui fulurum dio tulisse cernitur. Et non solum.ilaque ob hoc ut
hoc sine coinmutatione repromiserat. Unde, quia istud conficeret sacrainentum, verum eliam ut nos
49 omnem genalogiam per successionem usquc iri legaliter institueret, et magnum nobis tribueret do-
Christum, "sine anibigtto de David stirpe tenemus, 1J cumentum. Joram quippe gcneri se miscuerat im-
et eum in seternum super solium et super rcgnum piissima?Jezabel: et ideo usque ad tertiam genera-
ejtis sedere credimus, iiuiltim alium jam vcnuirura tionem ejus memoria de sancta? nativitatis ordine
exspectemus ; ne, quod absit, pro eo Antichrislum, recte tollitur. Quod etiam in lege prius per Moysen
qui fulurus est in mundo, recipiamus. Et si quem- Deus dixerat: Ego sum Dominus, Deus fortis, zelotes,
piam movet, quomodo hic seriere dicatur super so- visitans peccata patrum in filios in lertiam ac quartam
lium et regnum David, cum ipse David non sederit generalionem, eorum qui oderunt me; et faciens mi-
rex super solium et regnum iUius coeleslisJerusa- sericordiam in mutta millia, liis qui diljgunt me, et
lem. neque Cbristus super hanc terrenara Jerusa- custodiunt mandala mea (Exod. xxx, 5). Ubi notan-
lem rex sedisse.legatur; pr_?seriini cum ipse dicat dum quod de illa progenie dicilur, quae in peccalis
Pilato : Regnum meum non est de hoc mundo : quia patrnni et in odio perlinax fucrit virtulura : sicut et
si de hoc nmndoesset, utique ministri mei decerlarent misericordia in illis fit, qui in dileclione Domini
ne traderer Judwis (Joan. xvm, 56). Dicimus ergo continui permanserint. Bonus namque homo, quam-
hanc civitatem Jerusalem, illi.us figuram ccelestis vis de malis parenljbus sit natus, misericordia fit
habuisse, et hoc regnum iilius scheiua gessisse. dignus: sicut e contrario, malus quilibel ex bono ge-
Ac pcr hoc in eo regno itlud jam iuerat per ligurara, C neratus, pcena plcetitur, Dei judicio rectissime con-
sicul in islo terreno illud c__leslequodamnjod» fuisse demnatus. Joram ilaque qualis fnerit divina prodit
videtur pcr umbram. Sed umbra jam exinanita cer- bisloria, quod Deus ei dixcrit : Quod non ambulasti
nitur, ut lux vera succederel; et figura lunc viguit, in viis Josaphat putris tui, et in viis Asa regis Juda,
ut veritas inlerea celaretur, donec pleniludo tempo- inces isli autem per viam ilineris regum Israel, el for-
ris venirel. Et ideo saue recte dicimus Cbristum nicari fecisii Judani et hubilalores Jerusqlem, imita-
super solium David seclisse; quia in illo solio David tus fornicationem domus Achab; insuper et fratres
jam regnuin Cbri.tj. inerat per figuram, super quod luos, domum palris lui, meliores te, occidisti; ecce
eumriem David iiinc sedisse, nemo qui recte sapit Dominus percutiet te plaga magnq cum populo tuo,
ambigil. In quori profecto Christus rcguum veniens et filiis, el uxoribus tuis, et universnm suhttuntiam
carnem de semine ipsius suseepit, evacuavit fuluro- tuam , tu autem wgrolabis pessimo languore uieri,
rum umbras, et sedit super claritatem lucis quae donec egrediantur vitalia tua paulalim per shigulos
tunc intus in regno latebat; ac per hoc civitas illa dies (II Par. xxi, 12). El ita faclum legimjis, atque
iion eget sole vel luna, quia lucerna qua? diu re- ita consumptus est tabe ut egereret etiam viscera
promiltebalur de seinine David, jam in ea lucel; sua; languore pariter et vila caruit. Morluusque
et Itrx illa ipse est Agnus, diu in ligura pro populo * est infirmitate pessima, et non fecit 51 ei populus
iinmo_atus. Idcirco etiam ad Joram et reliquos qui secundum morem combuslionis exsequjas, sicut fe-
Deum maiis suis irritaverant, recte dicitur lucernam cerat majoribus ejus, neque sepelierunt eum in se-
successioiris propter David et propler Jerusalem pulcro regum. Quem secutus quoque Ochozias filius
cunctis diebus corain Doinino reservasse. Quia non ejus, Scriptura tesie : lngressus est per vias domus
solum in eorum, sed etiam nec in omnium sceleri- Achab. Ipsi enim fuerunt et consiiiarii post mortem
bus, quae sibi mundus per partes contraxerat, adeo. pctlris sui in interitum ejus(II Par. -xzu, 5). Sed hoc
poluit provocari, uti juramentum misericordia? su« omnino nos movet, quia in libro Paralipomenon (/,
irritum duceret. Unde elsi quidam ex ipsis in hac xxn, 2) legimus quod quadraginta duorum annorum
ge-iealogia non meruerunt adscribi, nemo lameu crat cuui regnare ccepisset, quid sit quori paterejus
inventus est usque ad Christum, cui per successio- Joram triginta dtiorum annorum fuisse legitur cum
nem filius negaretur. Quod conlinuo manifestius regnare ccepisset, et octo annis regnaverit,qui simul
apprnbatur in sequenlibus. fiunl anni quadraginta (// Par. xxi,20). Quod verura
50 Joram, innuit, qenuit Oziam. Et Ozias genuil esse omnino non constal. Quia si Ochozias quadra-
71 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS Ti
ginla annorura esset cum post patrem suum re- A aut a lege videretur excedere ultio divina, aut certe,
gnare coepisset, erat profecto patri suo duobus an- qui patrum noluit imitari impietates, ipse eorum in
nis ante natus, quod facere penitus ipsa natura peccatis viderelur involvi. Quo loco probalur, sicul
prohibet. Unde conslat iltud verius fore, quod in et in aliis quam plurimis, unumquemque in peccato
Regum volumine legimus, quia viginti duo annorurti suo mori debere: et, si secutus fuerit mores prio-
fuerit cum regnare coepisset (/ V Reg. vm, 26). Et rum patrum bonos malosve, poenas sibi aut praemia
est illud quod in rnullis Paralipomenon libris habe- bcnedictionis accumulari. Quo profecto et isti peni-
'
lur, scriptorum vitio, sicut et aliis in locis quam- tus hinc de medio sub silentio auferuntur, videlicet
pluriinis, depravatom. Ca?lerum Joas filius Ochozias propter poenam peccati; et tamen fructu benedi-
qualis fuerit, postquam obiit Joiada sacerdos, Scri- ctionis in semine, propter praecedentium patrum
plura testatur dicens : Quia ingressi sunt principes repromissa, minime privantur. Idcirco et de Joram
Juda, et adoraverunt regem, qui delinitus eorum ob- recte dicitur, quod noluerit Dominus disperdere Ao-
sequiis, acquievit eis; et dereliquerunl templum Do- mum David propter pactum quod inierat cumeo,quia
mini Dei sui patrum snorum, et servierunt lucis et promisit illi dare-lucernam ac filiis ejus in omni tem-
sculptilibus, el facta est ira Domini conlra Judam pbre (II Par. xxi, 7). Quam lucernam propler ju-
et Jerusalem propter hoc peccatum (II Par. xxiv, 3 ramentum conslat omnino quia nullus peccatorum
17,18). Occidit eliam Zachariam prophetam, filium, scelera quiverint exstinguere, et adhuc miseri Judaei
ut dicunt, Joiadaesacerdotis, qui eum in templo Do- pro caecitale sua suis quotidie peccatorum tenebris
roini nutrierat et constituerat regem. Quem Zacha- obscurantur.
riam, cum esset collactaneus ejus et consobrinus, Ozias autem, qui et Azarias, genuit Joathan. Joa-
et Spirilus Domini induisset eum ac fecit stare in than vero genuit Achaz. Achaz autem Ezechiam.
conspectu populi, qui dixit ei: Hwc dicit Dominus, Sub quibus ergo quatuor regibus Isaias propheta,
quare transgredimini prmceptum Domini quod vobis iion tam propheliam de Christo, quod de domo
non proderit, et reliquistis Dominum ut relinqueret 53 David fulurus esset contexuit, quam Evangelium
vos? Qui congregati adversus eum, miserunt lapides omnibus praedicavit. Unde cum ad Achaz, quia idola
super eum juxta regis imperium in atrium domus colebat, diceret: Pete tibi signum a Deo de coelo,sive
Domini, et non est recordatus Joas rex misericor- de profundo inferni (Isai. vn, 11). Et iUe nolens dice-
dim quam fecerat Joiada paler iltius secum, sed inter- ret: Non petam, el non tenlabo Dominum (Ibid. ,
fecit filium ejus. Qui cum moreretur ail, Videat 12), versus ad omnein domuin David aiebat, di-
Dominus et requirat (lbid., 20, 21, 22). Quod cens : Audite utique domus David. Nunquid parum
profeclo poslea Dominus testatur diccns : Et requi- C est vobis moleslos esse hominibus, quia molesti eslis
relur omnis sanguis qui effusus est a sanguine Abel et Deo meo ? Propterea, inquit, ipse Dominus dabit
jusli usque ad sanguinem Zachariw, quem occidislis vobissignum: Ecce Virgo concipielet pariet filium, et
inter templum el altare (Matth. xxm, 55). Successit vocabunt nomen ejus Emmanuel (Ibid., 13, 14).
igilur morluo Joas rege filius ejus Amasias 52 1° Atque ad extremum : Nisi crediderilis, inquit, non
regnum, qui post caedem Idumaeorum, allatos deos intettigetis. Quod testinionium suo in loco Deo an-
filiorum Seir slaluit sibi in deos el adoravit, illis- nuentc traclabimus. Ca?terura Ezechias cum adhuc
que adolebat incensum. Quamobrem iratus Dominus esset sine liberis, quia audierat a Domino per Pro-
misit ad illum prophetam, qui diceret ei: Cur ado- phetain : Dispone domui tum, quia morieris tu et non
rasli deos qui non liberaverunt populvm? Cui ille: vives (1V Reg. xx, i),' conversus ad parietem iUico
Num consiliarius regis es ? Quiesce, ne inlerficiam te dixissefertur: Obsecro,Domine,memento,quwso,quo-
(II Par. xxv, 15,16). Ha?cautera omnia ideo hic ad modo ambulaverim coram te in veritate etcordeper-
praesens posui, ut animadverteres, qnia tres isti Jo- fecto, et quod bonum est in oculis luis fecerim. Flevit
ram patrem suum in omni impietate sequentes, ac ilaque Ezechias fletu magno. Flevit autem non pro-
conlinuum tenenles odium in Deum, merito prae pter plurimos, inquam, vilaeannos, quia omnino no-
omnibus de genealogia Chrisli excluduntur. Reliqui D verat idcirco placuisse Deo Salomonem quod annos
enim reges, quamvis mali fuerint et impii, ubicuu- vitae non petterit ampliores; sed hinc prorsus ilurus
que in genealogia ponuntur, aut a bonis omnino ge- flevit fletu magno, propter promissionem Domini ad
nerantur, ant ipsi de se bonos generant: id est, aut David, quam videbat tunc in sua morte penitus pe-
boni patris est filius, aut cerle pater est cujusdam rituram. Eo enim tempore Ezechias filios non habe-
boni filii. Jofam ergo fuit filius Josaphat justi viri, bat. Unde et amariter fiebat, ne propter euin lu-
qui reUquit sibi filium regni et impietatis sua?haere- cerna diu palribus repromissa exstingueretur, an-
dem. Quem secuti omnes ingressi sunl per lineam tequam plenltudo temporis adveniret. Pro certo
eamdem pravitatis viam, donec pervenlum est ad namque sciebat se de David stirpe. generatum, per
Oziam. Qui Ozias pene iu omuibus fecit rectum co- quem nimirum venire oportebat juxla successionem
ram Domino nisi quod in templo super altare thy- eamis illunj quem ipse et multialii quamplurimi
miamatis voluit adolere incensum. Tamenqui ido- venturum desiderabant. Unde idem inler lamenta
lolatra non fuit, impiis de medio praetermissis, in doloris sui aiebat, dicens : Qumsivi residuum anno-
euradem genealogiae reclissimus ordo decurril; ne rummeorum, dixi, non videbo Dominum Deum in
75 EXPOSITIO 1N MATTILEUM. - LIB. I, CAP. I. 74
terra viventium(Isa. xxxviii,10). Proquo Septuaginla A Eliachim regem, qui altero 55 nomine Joachim vo»
•dixere: Nequaquam ultra videbo salulare Dei in terra calur. Quem post undecim annos Nabuchodonosof
Mtventium.De qua et alibi scriptom est : Placebo rex vinctum catenis perduxit in Babylonem : et re-
Domino tn regione vivenlium (Psal. cxiv, 9). Hoc gnavit Joachim filius ejus pro eo, qui et Jechonias
autem est oinne quod hic metuit Ezechias, ne salu- est appellalus. Regnavit autem et ipse tribus men-
tare Dei, id estJesum, ductus ad inferos nequaquam sibus : quem postea miltens Nabuchodonosor vin-
tnereatur aspicere. Hinc est quod sequitur, ita di- ctum, abduxit in Babylonem, et constituit Serie-
«ens : Non aspiciam hominem ultra et habitatorem. chiam patruum ejus filium Josiae, fratrem videlicet
Timet ergo satis ne non videat Dominum in terra Joachim, pro eo. Quem et ipsum postea idem rcx
vivenlium, ne geoeratio illius subito instar taberna- csecavit, et in cavea veluti bestiam clausum, in Ba-
culi dissolvatar, ne in tela? similitudinem in ipso bylonem adduxit : ut quorum erat, ut dixi, par im-
lucis exordio praecidatur, et nequaquam de semine pietas, fieret simul par poena, et ab evangelista com-
ejus Cliristus oriatur. Sed misericors Dominus cito munis infelicilatis eorum memoria. Illud sane recte
ftec-itur $4 ad clemenliam, provocatur ad miseri- quaeritur, quare Jechoniam dixerit Matthaeus,et fra-
cordiam. E»immutat illico sententiam, quara secun- tres ejus a Josia genilos, cum Jechonias, qui et Joa-
dum praescientiam promulgarat ad probationem fi- B chim, iion filius sed nepos Josia? fuisse manifeste
dei -ejus, et dat spatium generandi etiam in quo my- probetur, id est, GliusJoachim, sicut in tolo Yeteris
stica futurorum sacramenta roonstrcnlur. Unde et Testamenti textu declaratur. Ac deinde quod si in
post terlium annum concessa?vita? Manasses nasci- fine secundaetessarescaedecadisJechoniam ponimus,
.ur, per quem origo Christi ducerelur, quia post in tertia non erunt quatuorriecim, sed tredecira tan-
mortem patris duodennis legitur regnasse. Ex quo tum inveniuntur. Reslat ergo ul Jechoniam priorem,
fit ut quidquid antea fuerat desperatum, hoc totum qiiein a Josia dicit genitum, sciamus ipsum esse
quamvis malus fuerit, per successionem patris, Joacbim palrem Jechonia?, filium Josiae, qui in Da-
postea in eo sit reparatum. Ergo iste omnis erat nielis principio scribitur : secundum vero Jecho-
ffletus,quia desperabat Chrislum de suo semine na- niam, quem post transmigralionem Evangelista
sciturum, quem multis Dei oraculis noverat repro- scribit genuisse Salalhiel, intelligamus ipsum esse
missum, et coram positus plurirais Isaiae verbis Joachim filium Joachim, hoc est prioris Jechonia.,
«rooticfieandierat prophetatum. Sed, ut verius lo- nepolem autem Josiae, qui et ipse in Ezechielis com-
quar, credebat hic, et dubitabat, ideoque sic ama- roemoratur exordio. Quorum alter Joachim per x
rissTme flebat. Flebat igitur, quia dictum ei fuerat, elfx, alter vero per j_ et v scribitur. Apud Graecos
cum-esset sine Uberis, Disponedomui luw, quia mo- C autem et Latinos hoc confusum est nomen, ita ut
rkris tu el non vives; credebat autem, quia qui pro- ab aliquibus eorum unus idemque in duorum pro-
rniserat non mentitur, Deus. Sed vicit fides timo- phelarum principiis habeatur. Joachim autem pa-
rem. Idcirco sub spe vita?, sicut sermo divinus nar- trem Jcchoniae, Jecboniam fuisse vocalum, nulloalio
rat, tam subito consolatur. Undeet nos ergo creda- in loco praeter islum Evangelii locum Iegimus. Cujus
inus, quem post tantas Patrum promissiones laeli auctoritati, si lamenhoc ita voluit intelligi, nulltis
suscepimus.atque, eoducente, per ipsam successionis est sane fidei intcrventor qui contradicat: sive isto
lineam, usque ad ipsum firmi perveniamus. nomme olim vocatus sit ipse, et tamen modo in
Manassesquippegenuil Amon. Amon autem Josiam. Scriptura divina taceatur: sive solus evangelista
Josias verogenuit Jechoniametfratres ejusin transmi- -eumriemhoc ideo nuncupat nomine, quia Jechonias
gratione Babylonis. Josias iste est rex justissiraus, interpretatur prwparalio Domini. Praeparatio nam-
qui, antequam nasceretur, proprio ex nomine quia que ideo recte dicilur, quia hunc sicut et filiuin ejus
liituriis erat per prophetiam Spiritus sancti est pro- Jechoniam, Dominusolim praeparaverat atl transrai-
inissus. Sed tamen ejus justitia non invenitur in filiis grandum. Unrie, sicut jam supra diximus, Josias
«juos in transmigratione Babylonis genuisse dicitur. . non transmigratione, sed ad transmigrandum, eos
Non quod Josias in transmigratione filios suos ge-' " dicitur generasse. Ulique quasi ad hoc nati esse di-
nuerit, qui nusquam legituf transraigratus; sed quia cantur, qui eos Dominus pro suis ac populi peccatis
non sunt secuti enm filii ejus, dicuntur quasi ex captivandos 56 pra?scierat, utin transmigrationem
praedestinationeDei genili ad transmigrandura. Non, irent. Sciat namque prudens leclor quia in his qua?
inquam, in transmigratione, sed ad transmigratio- modo de duorum virorura distinclione norainis dixi-
nem, id est, utique ad transmigrandum. Jechoniam mus, veritatem historiae secuti sumusjut alterum in
autem etfratres ejus idcirco simul ponit, ut quorum fine prioris tesserescaedccadis, alterum in principio
erat communis impielas, et coaequalis infamia, fie- sequentis, quatenus utramque qualerdeno compleret
ret simul una supplicii sui et miseriarum memoria. numero, poneremus. Secundum mysticum autem
Elenim, vulnerato Josia in bello contra Nechao re- sensum unus idemque Jechonias, bis quasi in angulo
gem'-£gypti,alquedefuncto, Joachaz fiiius, qui et constitulus, annumeratur. Cum enim, inquam, qua-
SeUum,successit in regnura, etregnav.it tribusmen- terdenas generationes tribus distinxisset articulis,
sibus in Hierusalem, deinde est translatus in _£gy- dicens ab Abraham usque ad David generationes
plum. Et constituit pro eo rex -Egypti fratrem ejus qualuordecim, et a David usque ad transmigratio-
PATBOL.CXX. 8
7S S. PASCHASU RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 7b
nem Babylonis, generjationesquatuordecim, totidem- A lipomenpn vero liber habet quod Zorobabel genuefi^
que alias usque ad Christum, non eas tamen duxit MosolLam,Ananiam, ac reliquos, inler quos Abiil
in summam, ut diceret : fiunt omnia quadraginla nusquam annumeratur. Tali igitur vel alio quoUbet
dua?. Unus.quippe in illis progenitoribus bis nume- exitu agendum est, pe diyina disseniire vjdeatur an-
ratur Jechonias, videlicet a quo facta est in ex- Qtoritas. Alioquin evangelislam xtctiys protulisse
traneas gentes quaedam deftexio, quando in Babylo- credendum est j.super quod divina cousonat auclori-
niam transroigravit. Ubi autem orrio a rectitudinc tas, eliam aliis in quamplurinvis locis : ita taiuen si
flectilur, atque ut eat in diversum inlendit, quasi ulla de hoc quod dicimus dubitatio possit fjeri- Pra?-
angulum facit; et illud quod in angulo est in fine sertjm x:um in hoc libro propter yitia scriptorum,
prioris ordinis, et in capile ipsius def-exionis, bis siciit et in Esdra, genealogiarum quatnplures inler-
nunieraliir. Hoc autem ipsum jam praeligurabat minata?veniiiut quseslio.nes.U.nde et.Aposlolus : /_t-
Christum a circtiracisione ad pr_.pulium, tanquatn ptiles aulem et interminatas geneatogiarumqua-sliones
ab Hierusalem ad Babylonem quodammodo migra- devita(TH..iih$J. Ex hinc qnoque eorum qui inscri-
.urum, atque utrisque in se credentibus hincatque bantpr usquead Christupj, in gestis sanotarum Scrj-
hine, lanquam lapidem angularem, medium adfulu- Pturafum iiiillam reperimus nieiuionem. Sed fides
rum. Ha?cquidem lune in figura praeparabat Deus g ajposlQlpet evangelista; est accommodanda; cunj et
rebus in veritate venturis. Nam et ipse :Jechonias, de vi.cjno, quamvis in archivis Juda?orum quiverinl
ubi angulus iste praefiguratus est, prmparatio Dei inveniri, poterat hoc cognosce.re,eXper diligeniiam
interpretatur. Ac per hoc jara uon quadraginta duae, parentum lilteris mandare, quod .omuibus Juda?is
quod faciunl ter quatuordecim; sed propter unum notum erat, quia de David qarne .Christus deberet
bis numeiatum qnadraginLa et uua generationes yenire. Unde et dUigentius pmnis illa prosapia me-
fiunt. De quo postea, Dpminojuvante, pleuius suo in moriae 58 tradebatur. Hinc est enim quod Africa-
loco dicemus. Porro Joacbira pater Jechoniae, se- nus, de consonantia cvangelistarum scribens, quae-
cundum ejusriem doctoris inteUigentiam, cur sit rit quid sit quod Matthaeusdicit Josepli iilium fuisse
praetermissus non satis elticet: quod relicuit idem Jacob, elLucas eum commeniorat filium fuisseHeli,
occultarum rerum qua?stionumconspicuus perscru- Atqtie rursus Heli quori fuerit Maibat, et Jacob filiuia
tator. Nisi fbr_e accipere debeamus quod evange- Malhan $latlha?us evangelisia proba^. JJfofAtK,inr
lista, ut lypum Chrisli faceret, ideo Jechoniam bis quit, etMathan diverso fuere tempore^ qui </_ una
voluerit num.era.ri; et Joaxhim, ne numerus auge- eqdetnqufiw.oreEslfrq nomine singtUosfitiQs.proctea-
retiir, praBjerniilti decreverit. runt. Quja Met&ap, qui per SQlompnpmdesceadk,
. Jechonias auteni posl transmigraiionem Babylpuis ftuxorem eam^y^f qcfiepmt, # jtfcifrunpfilioJar
genuit Salathiel. Salalliiel autetri genuit Zorobabel. cob nomjne, defmctus erf, JJQsijiqus #|(uf», quoa
Quod atitein ZorcJ<ja|el.SjjtfiliusSalalhiel, mullis.§cri- lex viduam alio mo tton vetat nubere,,Matliat, quiper
pturarum sanctarum in locLssine ambiguo reperilur. Nathan genus dmf, c|im esset,#x eqdeft tribu, sed
Sed iu ParaUpoineAon£7 longe aliter habetur. non ex eodem genere, reUctamJ^<#.«?/uccepituxorem,
Sic enira inibi legimu^ quod Jechonia? liiii fue- ex qua el ipse accepitfilium nomine §.e(L per quod ex
jfuut, Asir, Salatjlijel, -Mfilchiam, et Phadaia. De d-iversopatrum genere efficiunturJficob ,et Htti ulerini
Phadaia auteni orti sujij, ZcttjQhahelet Semei. Nos fratres. Quorum alter,ide6t,Jac<>b,{ratrisHeli sine
autetp quid de hoc jnedium dicarnus non facile re- liberis defnncli uxorem ex matulato legis accipkns
peritur. Quod si riixerimus quod hi duo fratres genuit Joseph, nalura quidem germinis suum filium,
iinam diverso in temjpore duxisserit uxorem, ex qua propter quod et scribilur: Jacobmtem genuit Joseph.
alter ,genuerit fiKuni, qui alteri ex lege sit adopta- Secundum legis vero prmceptuoi Heli efficiturfilius:
tus, refellimt hoc ipsa Scriplurarum verba, d,ui_i cujujsJacob, quia frater erat, uxor.emai smcitandum
Mattl_a?usdicit quod Salalhiel genuerit Zorobabel. semen fratris acceperat. Ac per noc rala imenilur et
Ac deinde. Paralipomenon Uber loquilur, quja de. integra generatip. Hmc autem, idem inquit, non nobis
Phadaia orti sunt Zorobabel et Seraei. Naafneque 0 qd subitum reperta, aut absque ullis auctoribtu cem-
genuit aliunde potest hic intelligi, quam quia illum nxentatasunl, sed ipsihmc Salvaioris nottrisecundum
de semine proprip generavit. Neque or(i sunt aliunde, carnem propjwgui seu sludio tanti temims demon-
nisi de islius carne nati. Sed simul deamborum se- strandi, seu docrndi aum secundum veriiatem gesta
roine, ipsa probibente nalura, natos eos absurduin s,unt, .tradideiunt. Si enim historiogra4>hu& jste tan-
est kiilcUigi.Unde, sicut tradunt Hebraei, yerum esl lam curaui habuit perquireudi rei verilatfun, quiuilo
trinomiuni ieum fuisse, jseilicet Asir et Salathiel et magis evangelista, qui cum ipso Domino nocatus ia
Phadaja.. IntefpneteltW'autem Asir cmealus, Salalhiel carne., etiam inter parenles ipsius quotidie versaiba-
fruttti Dw., Phadflia redemptus Domini. Aut fortassis tur? Verumtamen quod bic etiam et nostrum abqui
sic accipiendum _}&,<pod Saiatbiel et Phadaia duo Joseph dicunt ILUumHeli fuisse, non quasi ex carne,
fratres, filios quos gyenuerinl, simul uterque eorum sed quasi ex lege; quia Jacob susceperit defoncti
pwjprium Zorobahel vocaverit, ita ut duo fuissent. fratris uxorem, ad suscilandum semen ejus, sicut
Quod Bon approbo, maxime cum evangelisla dicat constat «x lege, quia sine liberis obierat: videlur
de itto Zorobabel Abiu quoque genitum esse. Para- iafirmari h»c solutio qnaestionis, quod defuocti 'Ira-
77 EXPOSiFIO IN MATT.1_.-UM.— LIB. I, CAP. I. 78,
tris homen habere debueral, ut in eo noinen patris .\ non adoptatus, sed genitus erat. Quanqtiam etiamsi
sascitarelur, sicut ex lege sonare videtur; nisi forte Lucas genitura diceret Joseph ab Heli, nec sic nos
invenialur de hoc alia quaelibet rationabilis causa, boc verbura perlurbare defceret, ut aliud credere-.
per quam probetur sic praemissam stare posse senr mus, quam ab uno eorum gignentem, ab altero vero
tentiatn. Pracserlim cum et Juria in Thamar nuru sua, adoptantem patrem fuisse commemoratuni. Neque
licet ignaro suscitante seroen defuncli filii, non ideo enim absurde quisque riicilur, non carne, sed cha.-
eorum quisque, qui ex hoc uno concubitu gene- rilale genuisse filium quem sibi adoplaverat. Unde
rantur, Her voealus fttisse legitur; sed profeclo et Deus, quibus potestatera dedit filios Dei fieri, non
alter eorum Phares, aller vero Zara vocitatus est, natura eos alque substantia genuit, sicut unicum
59 Unde non contra auctorilalem Yeteris Tesla,- Filium, sed utique dilectione adoplavit, ut, Apo-
menti venire probalur, quod hie Joseph, et non Eli, stolus inquit, adoplionem filiorum Dei reciperemus
quamvis filius ejus sit per legem, alio vocatus no- (Gal. iv, 5). Et lamen dicimur accepta polestate
mine accipitur. Similiter el Booz cum accepisset nati ex Deo, ut filii cjus efficiamur, qui jam homi-
Rutb ex lege, filium qui ex ea natus esl, non Abi- nes eramus. Efiieimur ergo filii per gratiam, non
melecb, in cujus nomine suscitatur, sed Obeth vor per naluram. Nam si per naturam filii essemus,
cari placuit. Ergo si ex lege mandalum esset semen B nunquam aliud fuisseinus. Tamen quia per adoplio-
defuncli non alio posse vocari noinine quara ejtts in nem ex Deo nati dicimur, mmquaro alienum esset
.cujus suscitabatur, nequaquam credimus viros et a veritate, si Lucas etiain ab illo esse Joseph geni-
mulieres virtutum conlra legem venire voluisse. lura diceret, a quo fuerat adoptalus. Sic quippe enm
Unde liquido constat hanc quaeslionem sic solidam genuit non ut homo esset, sed ut Filius essct, sicut
manere, sicut a majoribus explanata atque lilteris nos genuit Detis, ut filii ejus essenius , quos durium
commenriata cernitur. Caeterum quod Malthaeus, fecerat ut homines essemus. Unicum autem genuit,
genuit hic aut ille, per omnia ponit, probat se filios non solum ut Filius esset, quod paler non est, sed
tantum carnis de semine uniuscujusque posuisse. etiam ut Deus esset quod el Pater est. Sed si boc
At vero Lucas, quia dixit qui fuit Heli, qui fuil Ma- verbo Lucas uterelur, ambiguum esset qtiis eoruijj
that, sic demum et in reliquis, oslendit se etiam in adoptanlem, quis ex propria carne gignentem pa-
hac genealogia alios quam carnis filios posuisse. trera commemorasset. De caetero quid horum inagis
Unde et bealus Auguslinus in libro concordiae sequendum sit, uirum ex lege, an per quamlibet
Evangelislarum : < Quos atilem, inquit, movet, quod adoptionem filius fueril Heli, frustra certatur, dum,
alios progenitores Malthaeus enumerat, descenriens omnimodo ulrosque Evangelistasverum dixisse pro-
a David usque ad Joseph; alios autem Lucas ascen- Q bamus.
dens a Joseph usque ad David : facile est ut adver- Quod autera sequilur, quia Jacob genuit Josepfr
tant Joseph duos patres habere potuisse, unum a virum Marim, de qua natus est Chrislus, non creden-
quo genitus, alterura a quo fuerit adopialus. Anti- libus uiique satis difficilliraam generat qua?slionem,
qua est enim consuetudo adoplandi, etiam in illo quiri perlineat ad Christum generalio ex David ori-
populo Dei, ut sibi filios facerent quos utique non gine ad Joseph usque deducta, cuin omnes, secundum
ipsi genuissent. Nam, exeepto quod filia Pharaonis Scripturam divinam, calholice confileamur quia
Moysen adoptaverat, Ula quippe aUenigenafuit,. ipse Christus de Joseph semine non sil nalus, sed d§
Jacob nepotes suos, ex Joseph natos, verbis mani- Spiritu saneto ex Maria Virgine, sicul in Symbolo
feslissimis adoplavit, dicens : Nunc ilaque duo fil%i confitemur, procreatus. Quibus primum facile r^-
tui, qui facti sunt libi priusquam ad ie venirem,mei spondendum est, non esse consuetudinis sanctar
sunt, Effrem videlicetet Manasses, lanquam Ruben et ruin Scripturarum, ut mulierum in generalionibus
Simeon,mei erunt; alios aulem quos postea genueris, glordo lexatur, quod ex omnibus libris divina?ler
tibi erunt (Gen. XLVIII,5). Unde et factum est ut gis probare possuraus.Et ideo non perMariam gene-r
duodecim tribus essent. Israel absque tribu Levi, ralionis series inducilur, sed per Joseph, ut idioina
quae templo serviebal. > Ex qup inteUigitur Lucas D Scripturarura in principio non violetur. Deinde ex
palrein Joseph non a quo genilus, sed a quo fuerat una tribu Josepb et Mariam fuisse probaimis, undp
adoptalus in Evangelio suo suscepisse, cujus proge- et praecepto legis eam quasi prqpiii.quam cogebaltjr
nilores sursura versus corainemorarel, donec ad .accipere, ne se tribus in aliara commisceret trihum;
David exiret. Quem igitur probabilius adoptantis, le- sed unusquisque de sua tribu legi.ime sibi acciperet
nuisse origiuem, quam eum qui noluit Joseph geni- uxorem. Et ideo cum descriptio prima Rqmajii im-
tum dicere ab illo cujus eum esse filium narrabat? perii celebratur, ut singuli in suam proliterentur ci-
Commodius enim filius ejus diclus est, a quo fuerat vitatem, Joseph et Maria, non solum quasi de pna
adoptalus, quam si diceretur ab eo genitus, de cujus tribu, verum eliam vclut de una stirpejgenermi, simul
carne non erat natus. Nam Matlha_usdiceus: Abta- in Belhleera censenlnr nomine. Ubi, si uon essef de
ham genuit Qf) Isaac, atque ilain hoc verbo, quqd una tribu ac de eadem ciyitate, non dlcerelur, fa-
est genuit,perdur»n#, dpnecjn u,tiraodiceret, Jac$b cendit autem et Josepli q Galilwa de civitate Naza-
autem gentiitJoseph, satis expressit ad eum palrem relh in Judwam civilatem pavid, qum vocaturBe-
semper du_isse ordinem gcnerantium, a quo Joseph thteem, eo quod esset de domo ac familia Duvid, «<
79 S. PASCHASn RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 80
profiteretur eum uxore sua desponsata (Luc. u, 4). A tatis originem deduxisse, quod nec sacerdotale ge-
Quia, sicut legimus, singuli ibant ut profilerentur nus ejus, Luca insinuante, tacetur, quod cognata
in suam civilalem. Quod si singuli, et Maria tunc ad ejus esset Elisabelh, qtiara dicit de filiabus Aaron
suam conscendit utique civitatem, ut Joseph, qui fuisse. Unde nos carnem Chrisli de utroque genere
erat ejus sponsus , ibidem cum ipsa profitereturi propagatarn minirae dubitamus ; regum scilicet et
Nara et supra Prophetarum oraculis satis ostendi- sacerdotum. In quibus personis apud illum popu-
mus Chrisfum de semine David venturum. Ex quo lum Hebraeorumetiam mystica Christi unctio figura-
probamus evidenter Mariain de ejus stirpe descen- batur, quod futurus erat in quo simul regalis et sa-
disse. Unde et specialius per prophelam domui Da- cerdotalis ordo per unum eumdemque mediatorem
vid dicilur : Audite itaque, domus David, quia mo- Dei el hominum melius impleretur, Virum, inquit,
\iesti estis Deo, propterea ipse Dominus dabit vobis Marim de qua naius est Christus. Pulchre itaque, de
hignum. Ecce virgo concioiet et pariet filium (lsa. quo nalus est, et non, de quibus dixit, quia sine viri
vit, 13). Ac si diceret: Vobis quidem dabitur omnino, coitu ubique generatus de Maria praedicatur. Quibus"
quia de vobis, et in vobis, ac pro' vobis erit. Ubi ita decursis, rursus evangelista in fine concludendo
notandum, quod et Virginem profiletur, ne forte royslicecunclam sub numerogcnealogiamrecapitulat.
exislimemus , sicut nonuulU ha?reticorum, cum vi- B Abraham, inquit, usque ad David generationes
rum audimus, Chrislum de Joseph semine genera- 63 qualuordecim; et a David usque ad transmigralio-
tum. Virum autem eum Mariae cur dixerit, paulo nem Babylonis generationes quatuordecim; et a
post apertius monstrahittir. Neque enim fas erat ut trunsmigralione Babylonis usque ad Christum gene-
ob hoc eum a conjugio Maria?separandum putaret, raliones quatuordecim. In qua nimirum dislinctione,
quod non ex ejus concubitu, sed Virgo Cbristum pe- tria ad Christum declarantur tempora concurrisse ;
perit. Hoc enim exemplo magnifice insimialur fide- scilicet anle legem, sub quo versatus est Abraham,
libus conjugatis, etiam servata pari consensu conti- nalurale servans ex devotione mandatum : post le-
nentia, posse permanere conjugiumque vocari, non gem, cum Judsei praevaricanles in captivitatem du-
permislo corporis sexu, sed custodito mentis affectu. cuntur : post gratiam, per quara omnes de eadem
Neque enim propterea non erat appellandus Joseph misera Babylonis captivilate solvuntur. Et in omni-
pater Christi, quia non eum concumbendo genucrat; bus istis lemporibus monstrantur hi qni ad Christum
quandoquiriem recte pater esset eliam ejus, quem, veniunt, manifeslius designari: quod aliter per A-
non ex sua conjuge procreatum, sibi aliunde adoptas- dem tantum in primordio renali justificanlur, aliter
set. Nunc autem 62 *Ima ex sua sponsa nascitur, aulem secundum electionis gratiam, qui a David in
qui ab omnibus filius pulabalur, recte vir uxoris eti C Babyloniam, videlicet in ientationem, mittunlur :
pater filii nuncupatur. Putabatur quijem Christus ipsique rursus de ipsa tentatione probali ad coro-
filius Joseph, lanquam ex ejus carne genitus, sed ab nanrium post certamina, velut viclores, usque ad
his quos Marice latebat virginilas. Nam Lucas ait: Christum ascendunt. Qnae distinctio aequo partitur
Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorutn triginta, numero, ut per singulas partes bis septem invenian-
tt( putabatur, filius Joseph (Luc. m, 23). Atque alihi, tur. Scilicet quia gratia sancti Spiritus in homine,
Erant, inquit, pater ejus et mater miranles super his propter utramque subslantiam, tam intrinsecus
quw dicebanturdeillo (Luc. n, 35). Cum igitur recte quam extrinsecus, geminalur. Quippe qui, si non
putative paler appellelur, quid mirum si eum virum utrasque partes possidet, nequaqnani recte dicimus
Mariae recle appellatum dicimns sine commistione cum propheta : Cor meum et caro mea exsultaverunt
caniis ? Multo ilaque conjunctius pater Chrisli dici- in Deum vivum (Psal. LXXXHI, 2). Ille nimirum totus
tnr, quia ex ejus conjuge nascitur, quam si aliunde in Deum exsultat, quem gralia sancti Spiritus ad
in filium adoptarelur. Et ideo quod dicit evangeltsta plenum implet. Ad plenum igitur interdum repletur
quia putabatur filius Joseph, propter illos ulique quisque, si anima et carne piuguedine sacra? unctio-
conslal dixisse, qui eum ex Joseph, sicut alii homi- nis Christi pariter saginatur. Quod autera ter qua-
nes nascuntur, natum arbitrabanlur. Ac per hoc, " terdeni connumerantur, verum religionis culiura in
inquam, si possit aliquis demonstrare, quod sane non eura qui ad Christum feslinat dedicant. Qualuor
potest, Mariam ex David nullam consanguinitatis enim et decero, quid aliud quam Velus atque Novum
originem ducere, satis erat, secunrium istam ratio- legis Testamentum insinuanl? Quia uimirum via
nem, Christum filium David accipere, cura Joseph qua?ad Christum credentes invilat, per decem verba
virum Mariae, et patrein Salvatoris, ut praemissum legis, et quatuor regni cceleslis Evangelia praedica»
est, recle inlelligamus. Qitanto magis nunc, cum lur. Ila tamen, si quidquid in eisdem lineis con-
prophetarum eloquia et Evangeliura, niultis in locis scribitur; quasi hoc in nobis triplicantes, Trinitati,
de David cum stirpe asseverant generalum? Unde quod Deus est, per oronia consecramus. Alioquin
et Paulus aposlolus : Segregalum se dicit in Evange- pra?ceptorum perfectio minime adimpleretur, si hoc
tium Dei, quod ante promiserat in Scripturis sanctis quilibet numero colendi Deum in aliquo vacualur.
de Filio suo, qui factus est ei ex semineDavid secun- Et ut hanc esse viam perveniendi ad patriam evi-
dum earnem (Rom. i, 1). Idcirco dubitare omnino dentius appareat, totus hic numerus in summa col-
r.on debemus Mariam de David slirpe consanguini- ligalur, ct quadraginta duo generaliones veuiaiU.
61 EXPOSITIO 1N MATTH.EUM. — LIB. I, CAP. 1. 82
Qno numero mansionum verus Hebraeus proficisci- A 1 virtutum tramite moraliter castra metentes, pos-
tur ex iEgypto; ul quandoque ad patriam post labo- simus va..lam vitiomm solitudinem pertransire, et
rem itineris ingredialur. Quam patriam Chrislum ad Christum ocius, divina juvante gratia, pervenire.
diu patribus repromissum omnino intelligimus : quia Per hos igitur Patres ad noslram salulem Chrislus
64 'Pse est terra '"a viventium, in qua Prophela in mundtim veniebat, et horum omnium in seipso
credit sebona Dominividere (Psal. xxvi, 19); eo quod gerebat oflicium, ut horum interpretatione nominum
sint in ipso omnes thesauri sapienlia?et scieniia?Dei. noslram designaret salutem. Quam recte salutem
Per has igilur mansiones generationes Christi, ut quaerentes, primum cum Abraham de incendio vi-
diximus, currit verus Hebra?us, qui de terra trans- tiorum exire curemus, et ad patriam virlutum, quam
ire festinat ad coelum; et .Egypto saeculi derelieta, Deus nobis per semelipsum monsiravit; tendamus.
lerram repromissionis ingreditur. Nec mirum, si in Ubi primum fides, qua? per dileciionem operatur,
illo numeri sacramento perveniainus ad regna coelo- necesse esl inlerveniat; ul per eamriem ficlem,quia
rum, sub quo Dominus atque Salvator a primo pa- per carnem nequimus, filii simus Abrahac, qualenus
triarcha, cui fueral repromissus, pervenit ad Vir- cohaeredes ejus esse postea valeamus. Scriptum
ginem, quasi ad Jordanem, qua? pleno fluens gur- namquc leginius,Cre_f.d.l Abraham Deo, et repulalum
gile, Spiritus sancti gratia redundabat. Nain Mat- B est ei ad justitinm (Gen. xv, 6). Credamus ergo et
thaeus ab Abraham orsus est genealogiam, velut nos quia pro nobis ha?c scripla sunt, et exeamus de
coeleslis palria? mansiones texere, et numeravit, terracarnis nostrae, ultraproficiscentes ad meridiem,
quibuslibel praetermissis , quadraginla duo genera- ubi Chrislus pascit alque cubat in omni pleniludinb
tiones. Quae ut tolidem essent, Chrislum in fine! charitatis. Tunc igitur quisque recte pater excelsus
supputavit: eo quod ipse sit consummatio toliusi nuncupatur, ciini tanta fidei forliludine sublimalur,
itineris , et mansio perpelua? vitae , anle temporai ut magis Chrislum fide, quam ex se carne generet.
saecularia credcntibus praeparata. Abraham quippe, Neque enim Abraham primum nisi per fidem jusli-
in quo gens Hebraeoruma caeteris gentibus primuini ficatur, atque ideo obedieiis factus meruit audire
distingucretur, idcirco Deus dc terra sua et de co-• quod in semiue ejus omnes genles benedicentur. Ideo
gnatione separavit, ut ex boc distinctius ad prophe- et tu, si vis paler excelsus fieri, imitare tanlum pa-
tandum Christum ac pra?mintiandum maxirac per- triprcham ; quia tunc veri sumus filii Abraha? sicut
ttnerel, quod promiltebalur ex qua gente esset ven- Domimis dicit, si ejus facimus opera (Joan. vm, 39).
turus. In eo quippe primum fides ad juslitiam repu- Abraham quippe paler mttllarum genlium poslea
talnr; et ideo quasi inilium via? ad Paradisum abi commutatur, qtiia per gratiam quisque pater mul-
jpso usque ad Chrisluin per quadraginta duo gene- G tarum virtutum ellicilur. Fides namque Christi gra-
rationes dirigitur. Si quidem praesens sanctae Eccle- tia? copulala, pluriraarum virlutum copiam in noDis
siae tempus per hunc numcrum designalur, quodI generat, et facit nos aliquando exire obedicntes in
Dominus nobiscum, si quid agimus quod rectum sit,, locum per conlemplationem, quem accepturi postea
intrinsecus cooperatur. Septies enirii seni quadra- sumus in baereditalem. Exiit ergo ille nesciens quo
ginla duo faciunt. Et rarus est quidem , qui sane! iret; et nos quidem per fidem arabulantes tenebra-
«ex ad opera, sepleui vcro ad requiem futitra? vitaes rum caligine involvimur, quia nondtim per speciem
significandam pertinere dubitet. Unde bene populusi ambulamus. Hmc est, inquam, sicut ait Apostolus,
ille de terra .Egypti salvatus, quia sub spe intrandii 66 victoria qumvincil mundum,fides nostra (Joan. v,
in requiem, virga disciplina? Dei corrigitur, per 4). Et ideo si cohseredes tanli patris esse cupimus,
septies senas, id est per quadraginta duo mansiones> fidem, qua? per dilectionem operatur, in omnihus
arctissimaevia?ad patriam caslraraetalur. In quarumi teneamus, quia sine fide Deo nequaquam placere
ullima, dum Jesura ducem suscepit, mox Jordane! possumus. Hrec est namque prima inansio, in qua
pale.acto, et devictis hostibus, promissara olim in- verus HebraeusyEgyptum fugiens supra petrara, qua?
travit requiem, et propriam regni haereditatem ob- Chrislus est, firmissime castrametatur. De qua fide,
tinuit. Sic ilaque Dominus Jesus nosler quadrage-- D qua? multarum virlnlum initialrix est, verus Isaac
siraa secunda generalione, postquam mundus caeci- profecto nascitur. Isaac quippe risus vel gaudium
talis anliqua? tenebras, atque Abraham credentei interpretatur, siquidem quia tunc vere gaudemus,
Chaldxorum incendia dereliquit, adveniens in car- si per fidera Doraino cohaerentes virtutum opcra
ne, baptismi nobis lavacra, et cceli januas pate- adimplemus. Unde Apostolus clamat, dicens: Gau-
fecit. Unde profeclo virtutuin cursu, sub ejusdemI deteinDomino semper,iterumdicogaudete(Philip iv,
65 numeri sacramenlo, ad id quod nondura vide- 4). Gaudium ilaque verum nonnisi de fidei suh-
mus tendimus : sed sperantes per patientiam exspe- slantia et virlutum operibus generatur : substantiam
claraus donec veniat qtiod in Christo lactipercepiraus,, autem sperandorum Apostolus eamdem fidcm ap-
et jam quotidie praelibando, gustu ccelestium sacra- pellat (Heb. xi, 1). Unde non aliud per ipsam fidem
menlorum fruimur. Quapropter ut hanc viam tami de Deo sentire oportet, quam quod adhttc speranles
angusti itineris melius desuper, Spirilu sancto il- in futurum per Christum exspeclant. Sperandorum
lustrante, pertransire possimus, libeat paululumi aulem substantia fides inierdum ideo dicitur, quo-
articulum refiecle.e, qualenus per singulos Patres> riiam quiriquid illud est quod Deus esl, habilare per
8S S. PASCHASH RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 8*
fidem iir cordibus nostris, aut intelligendo, aut certe A qnod charilas procreata jugiter inardescit, et cwitfa
eredendo debet, donee in via sumus. Unde quod orrinia carualia dimicans vitia Supplanlat. Sed cur
ccelnm et tefra minime capiunt, sinu fidei oportet per Jacob charitatem significari dixerim, si diM-
cortiprthendere ; et de Deo, ut est, sentire; el in genter animadvertimns, facillime quibimus intueri;
omriibus eliam qua?incomprebensibilia videntur, ut praesertim si duas tantum uxorCsejus, Liam vide-
se rei verilAs habet, per fldem omnia comprehen- Iket atque Rachel, in medium deducamos. Quarun.
dere. Alioqnin error magis quam fidesest appellanda, Lia iuborans interprelatuf, Rachel vero tisum prin-
sl aliud fide concipitur, quam quod Deus est, et ijise eipium dicitur : quam sibi charitas dura primum
de se credentibus ut crederent Spiritus sanctus recte appetit in conjugium, praesentis vitse labores
Deus revelavit. Nam fides omnem intelligenliam, ardenter tolerat. Et quidquid eximium est pericuU,
dum sumus hic in via, antecellit. Quoniam quidquid sine cessatione usque ad mortem per palientiam con-
estquodinlelligerenonvalemus.quiaDeus veritiisnon certendo superat. In tantum ul parum 68 ei videatur
mentilur, fide credimus, et infideper subslanliam, quod laborat, si forte possit pervenire ad eam quam
quidquid est illud quod est, jam tenemus. Hanc igi- araat. Unde scriptum est : Concupisti sapienitam,-
fur spefandorum substantiam ad liquidtim non quo- serva mandata, et Dominustibi iltam prmbebit(Eccli. i,
modo est scientes, sed quia est plenissime creden- B 33). Sed Lia, videlicet vita activa, prior nuptui
les; ctsi nondum adhucinre lanlura, quia in spe noclu traditur, dum hio proximos interim per cha-
profecto gratulamur; merito in Isaac, qui risus in- ritatem diligere jubemur.Quia feiprimumproximum^
terpretatur, castrametamur. Isaac quippe totus in quem videmus, minime diligimus, 'Dorainum, quero
spe, quod repromissus concipitnr per fidem, quod non videmus, diligere ut oportet non valemus. Nam et»
nascitur per gratiam, gaudium parentibus generavil. idem palriarcha primttm Jacob, deinde Israel recte
lta sane et Aposlolusipse gaudenles nos esse voluit; dicitur. Quia eariem charitas antea per Iabores viti*
quia de spe bona?conscientiae, quam in Christo per supplanlans vitaro praclicam complexatur : postea
ffdem, qua?per dileclionem operatur, habemus, risus namque per contemplationem Deum facie ad faciem,
riobis ex gratia generatur. 67 Hinc quippe est quod Sictiti est, certissime perfruitur. Unde Apostolus,
Virlute nperam damus, ut in spe, veluti Isaac, se- Nunc autem, inquit, manent fides, spes, charitatf
rentes eodem anno, id est in praesenli vita, centu- tria hmc, majbr autem charitas (I Cor. xm, 13). El
plum accipere, et in futuro vitam aelernam possi- cur major ? nisi qnia cum finitum fueril quod S*
dere valeainus. Sed, quia in Isaac spes vita? negotio parte est, sola charitate fruituri quod perfectum esC
figuratur, necesse est ut Rebeccam, quae paiientia contemplabimur, illam sapientiam quae Deus eat }
interpretatur, in conjugium sumamus ; ne sine pa- C atque ita cum illa et per iltam beate viventes, ipai
tieritia spes cito frangalur. Sed, sicutait Aposlolus, etiam beati erimos? Propter quam nimirum servit
Spe gaudentes, in tribulatione patientes(Rom. xn, 12). emnis religiosus, et desudat fortiter in agonia, hujntt
Unde el Rebecca in Mesopotarnianala dicilur-.quippe desiderans niraiam pulcliritttdinem, si quandoquti
quia Mesopotamia fluminibus circumdatur, ut inter mereatur altingere illud visum principium, et in _•
tentaliones ac tribulationum procellas, mullisangu- feliciter delectari. Neque enim se quisque converti,
stiarum injuriis erudila, sciat de conceptu spei Deo servire justitiae per charitatem, nisi ut quiete viv»»
iilios procreare, et meditanti Isaac in agro, virtutum in verbo, per quod videtur principium quod est Deui^
pallio cooperta verenler occurrere. Si quidem Isaac, et requiescat protinus post laborem. Quis lande__i
spes videlicet promissorum Dei, in eo meditatur amaverit in operibus justitia? desudare, laboreni
agro, quo ihesarirum novit reconditum, et occurrit passionum, non propter Rachel, imo propter Liam,
ei patientia conjux, qua? suo complexu cuncta com- subire ? Quis eam vitam propter seipsam unquana
ponat; ut per labores et certamina thesaurum possit expetivit? aut quis eam per morteni petiit, quam
effodere, et ad promissam spem quandoqne feliciler omnes moriendo deserunt ? Hinc namque est quodj
pervenire ; pro qua beatus Apostolus suos moneba. - eharitas Deum ex toto corde, et ex tota anima, ei es
auditores : Juste H pie vivamusin hoc smculo exspe- tota virtule, non ob aliod qoam propter seipsmb
etantes beatam spem et adventum Domini (Tit.n, 13). diligit; proximnm vero non propter seipsum, sed
Ista est namque spes, quae processit usque ad inte- propter Deum amare disponit, et ei per charitatem
riora velaminis Christi; et velut aurora dum illp servire contendit. Verumtamenquaravis propteream-
dilur fluctibus, quia patientia sociata, tanta atque dem Rachel, id est propter visum aeternsBvitaeprin-
immobilis perseverat, et nullis periclilalur angu* eipiom, cuncta devotione virtntum opera peraganms,
stiis. Quam recte palientiam tunc in laberaaculun. Lia nobis primum nocte supponitur, quia per seipsaft
Sara? introducimus, cum quidqnid laboribus fati- viia laboriosa diligi non poterat, vt per eam Deo
gamur, patienlissime totum gralia? commitlimus Re- virtutum filios generantes quandoqne ad dulces coa*
demploris. De quibus profecto pa.-entibus, uuid aliud lestis vitae pervenianrus amplexus. Toleratur ist*»
quam charitas generatur ? Quia nimirum spes nobis ut perfrtiatur illa. Sed dum quaeritur illa, ista sojpw
talia repromiltit, qualia nec oculus vidit, nec aurf. ponilur,ut post istam perveniatur ad illam. Servimut
audivit, nec in cor hominis aliqnatenus ascenderont, aulemprimum, cum a nobis 69 Cia diligilur, septeni
bWcul dubio non possufrros non amare. Et inde est, annis, id est septera legi» praecepta servaote»,qu_.«4
85 EXPOSITIO 1N MATTrLEUM. — LIB. I, CAP. I. 86,
proximi pertinent cbaritatem : deinde alios septem A i slolus divinjttis exliortatur : Si consurrexistis igiiur
juxtaperfeclionemvitaerursus reinsumimus annos,si - cum Chrislo, qum sursum sunt sapite, non qum super
quomodo ad iUam, quam concupiscinius, ardenter terram. Morlui enim estis, et vita vestra abscondita est
ingrediamur. Hinc namque dicitur : Beati pauperes cum Christo in cmlis (Col. in, 1). Tales namque spes
spirilu, quoniam ipsorum est regnum cwlorum. Et,. facil gaudentes*nos,el Isaac nomine dedicari: quia in
Bertli mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Beati pracsenti vita jusle pieque viventes, nihil aliud quam.
quoque lugentes, auia consolabunittr. Et, Beali qui bealam desiderantes spem, advenlum Domini ex-
esuriunt ac siliunt jmlilium, quorutn est wlernm vitm speclamus. Quorum quia Dcus portio et haeredilas
saturilas. El, Beati misericordes ac pacifici, quoniam invenitur, Deus Isaac, id est spe gaudentium, merilo
ipsorum est regnum cmlorum (Matth. v,3, i, 5, 6, 7). nuncupatur. Porro quia Deus Jacob polius quam
Felices sunt ergo monachi, quorum lalia sunt inci- lsrael inlcrim ascribitur, designat charilalero illam
lamenta virtutum. Quia si vere sunt quod dicuntur, qua? pcr dilectionem proximi hic cum fide hactenus
ineorum vila ista virtutum incrementa b.aliiudines i operatur, et negolium acliva? vita? in spe peragit:
parant regni. Etsi nondum in re, in spe tamen lali- quia dum cum islis vivitur, visione Dei siculi est
bus quotidie coronanlur. Vellentenim, si ficri posset,, hic nullus fruitur. Et ideo inlerea potius Deus Jacob
sine tolerantia laboris, qua? in agendo faciendoquejBquam Israel recte appellatur; ne quod nonduni est
amplectilur.statimad pulchraeatqueperfecta? sapien- illis qui arihuc sunt in certamine sine fruitionis gra-
ti__delicias pervenire. Sed sane hoc non potest hic,,. tia nominetenus conrtoneliir. Nec mireris quia dixi
dum vivilur in terra morientium. Et boc forte vi- tribus istis omniuin universitateui.elecloruin velut
detur significare, quod dictum est ad Jacob, iNoni per speciem designari; cum alibi Noe ac Job et
esl moris in loco noslro, ut minor prius quam majorr Daniel, pro universis accipiantur, qui soli sua in
nubat (Gen. xxix, 26). Quaeideo recte major appel-- exlremis justitia liberabuntur. Sua, inquam, quia
latur, quia leinjiore prior est, propter eruditionemi gratis per fidem justificati, eorum palrum operibus
djvinaevoluntatis; quamvis illa merito antecellat,, inhaerendo, quorum praesignavit nomina, Dei justi-
propler aspectum divime pulchriludinis. Ista est,, tiara conservanles, propriam sibi suis meritis ac-
inquam, charitas, per Jacob atque Israel duobus no-. quisierunt. Simililer el in his, ut dixiraus, Deus
minibus designala : qua? cum fuerit usque ad au- eorum accipitur, qui per fidem ac spem et riilectio-
roram matutina? lucis cerlarainibus fatigata, Israel1 nem, palribus copulantur, et cullui divino serviunt;
tantum vocabitur: quia deinceps, ut dixi, Deumi quia, sicut liquido constal, nullus sine istis tribus
facie ad faciem cbariias contemplabitur, et in am- 71 virtutibus Deo appropinquat, neque Deuseorum
plexibus perpetua? lucis jocundabitur sine fine. Iias3 C vocatur ex merilo, quorum non sunt islae virtulum
naraque tres virtutum mansiones, qui vult in Abraha.i omnium virtutes vila? operis in negolio. In his igitur
seroine benedici, et inler filios computari, primuml jam mansionibus castrametali reliquas Christo duce
necesse est ingrediatur, ac deinde ad reliquas quo- facilius commeabirous, super istas caeterarum vir-
lidie proficiendo caslrameletur. Quia sine istis nuUa i tulum opera cumulando; quia nimirum haec non
virtutum opera per viam, quae Chrislus est, ad pa-- nisi oranium virtulum perficiuntur operibus; ut
triam nos deductmt. Uude conjicio recle, quod isto-- verus Hebraeusad terram, qua? Christus est, quau-
rum Deus tantum ideo appellelur, ul per eos demon- doque perveniat diu patribus reproraissam. Ubi mox
slrarel illos, qui secundiim interiorem hominemi ante alios significantius, post eos quos evangelista
tribus islis virlutibus propaganlur cultui divino9 pr__misit,primum occurrit Judas, qui recte confenio
mancipaii, quorun. non confundilur Deus vocari. interpretatur : eo quod postquam tribus islis velut
Hos omnes secundum eleclionis gratiam sibi dedi- viilutum passibus Christianitalis iter fuerimus in-
cavit in servos. Nam dicere, Ego sum Deus Abra-- gressi, necesse est ut ad confessiouemfidei illico no*
hamr Deus lsaac, et Deus Jacob (Exod. m-, 6), 70|l paremus: quatenns ante reges et praesides, vel certt
quid aliud est quam aperte oslendere, quod hortimI cura relaxamur aliquantisper a tentatione, confes-
tantum Deus si_, qtii tribus istis virtutibus i.tortuni ^ sionem non minus corde quam ore teneamus; ne,
colligunlurad meritum? Et, ut aptius dicam, quidt per infirniitatem carnis, virtutes quaS percipimus,
alitid in aliquo comprobaltir, nisi haec tria virtutum. subilo relinquamus. Quam si omnino Petrus in pas -
mystica dona ? Per qua? profecto divinus sernio a_ sione servasset, discrimen negationis non incnrreret;
specie transit ad genus, et dicilur Deus Abraham,, verura, quia Christum confileri timuit, fidei ac cha-
eorum scilicet, qui cum ipso pef fidem justificanturr ritatis ardorem in subito praetermisit, et laqueum
etpatres multarum fiunt virtutum ; ut in iriipsum,, negalionis non evasiti Sed ne iii desperationis bara ,
secundum promissionem seminis unum omnes inve- (• thro diutius remaneret, mox ad eum divina respexit-
niantur. Deus autem Isaac eorum recte accipilur,, clementia, et quod per inconslantiam fidei deliquit,
qiii, spe gaudentes tribulalioneS patiuntur ; quorum. per confessionem postea amarius purgavit. Siquideitt*'
vox est cum Apostdlo: Quia Confidere nos fecil in. confessio gemina esse dicitur, eo quod aliud est con-
caMestibus(Ephes. a, 6). Sane nondum in re, sed inu fiteri Deum per lidem, et hanc omnino confessionem
spfeplenissime gloriantes, et nullis aeternaevitaepro- charitatis ardore ad finem usque vitae inter universa
miMj-iibtf. infifmantur. Unde et credenles Apo- tofmenta constanter retiriere; .tliti^L3_tne-postqnat-.
8? S. PASCHALIIRADBERTI ABBATISCORBEIENSIS 81*
prolabimur, conscientia nos accusante, peccati con- A tutum solidius confirmatur;' eo quod sine islis nulla
fessione purgari. Utraque tamen virtus praedicatur: possit virtus subsistere, neque Christianus aliquis esse.
sed iUa mirabilis ex virtute martyrii, ista quodam- Sed quia in fundamento diu morati surons, regiam
modo laudabilis propler confessionem /t remedium carpentes viam, restat ut ad Phares et Zarara ocius-
peccati. llla siquidem marlyrio coronatur, ista sal- 73 veniamus. Phares namque lingua nostra divisus
tem veniam post reatum merelur. De illaiquippe di- interpretatur ; Zara vero oriens sonare videtur. Ille
citur: Qui me confessus fuerit coram hominibus, et nimirum recte Phares dicitur, quem torrens tribu-
ego confitebor eum coram Palre meo, qui est in cmlis lationis nna cum populo peregrinantis de medio-
(Matth. X, 32). De bac vero, Quia gaudium est in dividil Babylonis. Unde propheta clamat, dicens,
ccelosuper uno peccalorepxnitenliam agente(Luc. xv, imo per prophetam Dominus : Exite, popule meus, de
7). Nec immerito quod Judas quarto loco ponitur : medio Babylonis, exite qui fertis vasa Domini, et pol-
quia Deus Trinitas tribus pra?missis virlutibus, cum lutum nolite tangere (Isa. LH, 11). Bene enim se di-
sit ubique colendus, quarta videlicet sola confes- viserat a populo, videlicet a terrenis, qui dicebat_
sione hominibus praedicatur.Undescriptum legimus: Nvstra autem conversatiotn cmiis est (Philip. n, 20).
Corde creditur ad justitiam, aure autem confessiofil Sed et David : Judica me, Deus, inquit, el discermz
ad salutem (Rom. x, 10). Et ideo quisquises, Chri- B causam meam de gente non sancta (Psal. XLII, i)~
sliane, si vis tibi tres islas virtutes 72 proflcere ad Talibus et hujuscemodi incrementis sancti Dei profi-
salutem, confessione induere, qualenus contra om- cientes, ad patriam Paradisi gaudentes ibanl, et
nia adversanlia viclor possis existere. Nam diabolus semper ad id quod in ante est se superextendebant.
cunctos expeliit, ut cribraret velut triticum. Tu Unde in Zara malutinam Dei auroram conspicientes,
autem, aut per confessionem thesaurum fidei tibi splendebat ubique in eis sol justitiae, et verus Ltici-
forte commissum omnino servabis, ut contra vilia fer in eorum cordibus oriebatur. Porro in Esrom
tentationis Christianum te probes ; aut certe, post velut in acie constituti, sagiltas quibus militia Chri-
reatura, poenitendo, sola confessione mundaberis. stiana armatur conlra hoslem dirigimus. De quibus-
Alioquin quisquis es, non evades, si harum unam sagittis profecto dicitur : Sagittm tum aculm, populi
non tenueris. Forsitan ergo Christus de Juda, qui sub le cadent (Psal. XLIV,7). Quas denique sagittas-
esl quartus ab Abraham, idcirco nasci voluit,-et filii excussorum, apostolorumscilicet, tenenles, ibanli
tribus praetermissis' fralribus, de quo veniret per ubique fulgurantes, et omnem altitudinem redigen-
carnem, hitnc elegit, ut mox percepla gratia fidei et tes incaptivitatem. Futurum est ut fiat omnismun-
spei, ac charitatis, ex noslra Cbrislus confessione ' dus subriitus Deo. Has igitur virtutum sagittas
nasceretur, moribus eum ac voce veraciter profi- C quisque sibi tunc ad cor apponit, cum compunctio-
tendo, quatenus et ipsi in semine, quod est ipse, nem divini Spiritus percipit; et carbones, qui forei-
diviniluscouniti, benedictione fruamur, etiamsi post pe tolluntur de altareDei, velut desola.er.os contr»
baptismum labimur. Ergo quia tres inesse raotus omne frigus peccati devotus admovit. Ac per hoc fit
aniroi sapientes saeculi dixerunt, necesse est per ut ad Aram, qui electus vel excetsu» interpretatur,
confessionem, qnaequarto succedit loco, continuo re- tandem aliquando perveniamus : quia nimirum qn$
paremur: ut Christus, qui in nobis concupiscentia, istis fuerinl enutriti virtutibus, hi profeclo genua
et ira, ac ratione huraana perimilur, vera cpnfes- electum, secundum graliam qiiaquisquegrati#caix_-,
sione peccati ad prislinum charilatis opus confeslim inveniuntur. Felix ergo ille est, quo secunduo. Dei
resurgal et innovelur. Ruben quippe, qui effusus ut eleclionem, merilis intervenientibus, exeelst»» fuerit
aqua dicitur, concupiscenlia denotatur. Et Simeon appellatus, alque consummatione virtulum in ul-
ira? vilio ascribitur, quoniam furor ejus pertinax tima Dei examinatione electus mernerit approbaru
criminosius exprobalur. Porro Levi rationabilem _ Sane talis dnm hic in via vivitnr, populus volunta-
tenet formam, cui etiam servare legem committitur. rius, quod est Aminadab, non inconvenienter vocatur.
Sed quia humana ratio conlra divinam non prae- Quoniam voluntarie semetipsum Deo qnotidie sacri-
valet sentenliam, necesse est confessione deleatur ." ficat, et in omnibus mandatis ac jnstificationibus
quidquid tribus istis motibus negligenter contra- Domini ultroneus, quae sunt bonorum eperum in-
hitur. De qua igitur confessione per Prophetam pul- strumenta offert, et ea jugiter meditatur. Alioquia
chre dicitur : Confessionem et decorem induisti Deo 74 acceptum non erit munus operis, si non.
(Psal. CHI,2), videlicet fide ac moribus Christum fuerit sponte dedicatum ex abundantia bona? volun-
in omnibus exornanrio, ne nudi inveniamur; imo tatis. Unde in lege donaria offerentes, prorsus ultro-
per hanc, qnia pulchritudo virtutum et fideiconfessio nei requiruntur, ut ex eo quod quisque habet acce—
semper in conspectu ejus versantur, coram Domino plum fiat, et non ex eo quod in voluntale aliquis,
nos ubique sislentes mundi et immaculati inve- non habet. Nihil igitur ditius est bona voluutate.
njamur. Quisquis igilur Christiano censelur nomine, Quae tunc vere fit devota, si ad futuram semper
non tantum glorietur dici quam esse, quia profecto inspiciat mansionem, et quae sunt. aelerna bona in-
ha?c est quadratura virtulum qua? perfectum faciat desinenter intendat. Naason autem augurium fort*
Chrislianum, et omni solidilate undique versari inlerpretatur. Elquidper forte augurium, nisi recta
lirmis-iraum. Super quara reliquarum fabrica vir- fides, per quara qua? sunt divina contemplantes,
89 EXPOSITIOIN MATTH.EUM.— LIB. I, CAP. I. 90
promissas rerum humanarum divitias parvi pendi-.A cremari. De hoc quippe sacriflcio virlutura in Pcn-
mus ? Vilescunt namque omnia qua? sunt in terris, tateucho profecto dicitur : Odoralusque est Dominus
si bene velut augurando illa considerentur, quae odorem suavilalis (Gen. vm, 21). Alioquin sacrifi-
nobis promittuntur in ccelis. Fortassis ergo Joseph ciorum camis adustio magis fetorem generat quam
tali se gloriabatur augurio eruditum, et ideo fra- odorem suavilatis Domino. Aut nunquid Deus talibus
tribus dicebat: An ignoratis quia non sit simitis mei recte delectari videtur, qualibusnechumanus sensus,
in augurando ? (Gen. XLIV,15.) Sanctorum quoque clsi ex his inlerdtim nulritus sit, honestius se agens,
augurium, quod est percipiendi fiducia, valde firmius deleclatur ? Non omnino talia sunt ccelestium odo-
exhibet quod promiltit, quam gentilium error, in ramenta virtulum, qua?secundum Apocalypsis Joan-
quo quidquaro aliud non esl praeter dsemonumfal- nis fidem orationes sunt sanctorum (Apoc. v, 8).
sitatis figmentum. Sed quia verus divinorum inspec- UndeDavid aiebat dicens : Dirigatur oratio mea sicut
tor, conteroplando semper inhiat ad superna, quan- incensum in conspectu tuo (Psal. CXL,2). Quod in-
doque necesse est sensibilem se reddat, et inlelligat censura quia ex mullis bonorum operum speciebus
mandalorum Dei mysteria, quibus Propbeta sacra- conficitur, ideo cum summa devotionis fiducia in
menlis imbutus aiebat, dicens : A mandaiis tuis in- conspectu Dei dirigilur : ut ex bac David, qui manu
tellexi, proplerea audivi omnemviam iniquitatis (Psat. B'. fortis inlerprelatur, quasi virtulum ex merilo pro-
cxviii, 103). Et Aposlolus : Senlile de Dominoin bo- nascatur. Verumlamen quia Booz, etsi in ipso est
nitate et i»simplicitate cordis (Sap. i, 1). Quid igitur fortitudo accipitur, major hic duntaxat recte
est senlire de Domino in bonitate, nisi quodammo- a?stimatur, qui jam quod in ipso est manu pro-
do suaviter percipere, et quodam palato cordis prae- pria agere perlentat, et viribus suis una cum
gustare, quam suavis est Dominus? Talis itaque 76 Dei gratia ursorum brachia, et leonum ora valet
justus omnem carnis concupiscentiam, si est in no- effringere; quam ille qui hactenus fortitudinem quac
bis, abdicat, et in pra?senliarum miserias reficiendo in ipso est operibus noluil aut non valuit adimplere.
nos confortal ac consolidat. Interea qui sic sentit Qua igitur fortiludine quisque adversarias dejecerit
de Domino, praesentis vilae angores et oblectamenla potestates, satis est ut post vicloriam Salomon, id
sentire non potest, eo quod in ipso sit maxima Do- est pacificus, habeatur. Quia nullus hic magis quam
mini forlitudo. Pastus enim tali dulcedinis sensu propter pacem bellare videlur. Et ideo diguum est ut,
Booz illico, quod sonat, in ipso est fortitudo Domini, prostratis viliis, deinceps etsnbjectis hoslibus, quis-
consolidalus guslu aptissime nuncupatur. Unde que tranquillus ac quietus vivat: quatenus ex eo
nimimm Elias ciim percepisset cibum de manu an- quod fulurus credilur jara esse incipiat. Beati enim
geti, guslu recreatus, ambulavit in fortiludine cibi (J pacifici, quoniam filii Dei vocabunlur (Mutth. v, 9).
illius quadraginta diebus et quadraginta noclibus Quid igitur in hac vita felieius est, ubi non nisi jur-
ttsque ad montem Dei Oreb. Quem montem Chri- gia et scandala vigent, quam inter eos qui oderunt
stum significare non ambigimus : ad quem fide- pacem esse pacificum? Vel quid difficiliusqnam inter
lis qnisque per 75 k*0 incrementa virtutum quo- seditiones el molimina vitiorum, inter fraudes et la-
tidie properat, quandoque pervenlurus. Sancta igi- queos inimici, quempiam immunera esse, et qua?pa-
tur viri anima, paululum ctim praegustat quam cis sunt jugiter operari ? Ha?c siquidem inter octo
enavis est Dominus, mox, mundi nescia, velut ignis beatitudines seplima est, qua? in fuluro plenius rc-
tmofibus inardescit, et fit fortis ; ita ut ei non yi- promitiitur, cum adoptio filiorum Dei fuerit exhi-
deatur impossibile venire ad quod lendit. Magis bita,perquam summa sanctorum requies designalur.
aulem in bello fortis facta, cuncla qua? occurrerint Nam in Genesi septima dies sanclificatur, in qua
adversantia transilit ac conlemnit. Quod si cceperit Deus requievisse legitur, per quam seterna illa pax,
«pridjam fatigari, continuo Deum ubique praesentem qua? exsuperat omnem sensum, velut ex praesagio
sentiens velut propugnatorem fortissimum, ejus futurorum, ab inilio Spiritus sancti gratia consecra-
consolidatus brachio non lacescit. Quapropter Do- tur. Quod si ab exordio fidei, scilicet ab Abraham,
tnini solatio adjutus, verus Christi alhleta, obedien- ID qui ex fide nempe juslificatus proroissionero priraus
tia? arma semper bajulans Obed eflicitur. Siquidem accepit de Cbristo, usque ad Salomonem simul om-
Obed in lingua nostra serwn* vocatur. Qua?servitus nes connunieres, quindecim colligunlur, quibus ad
wtsit perpetua, recte non aliunde quam de fortilu- templum gradibus olim ascendebatur, et sub ipso
dine et velocitate limoris Dei generatur. Unde Ruth numero etiam quindecim psalmorura cantica tilulis
quoque, de qua hic nascilur, feslinans est interpre- praenotantur. Qui profecto numerus ex septem et octo
tata : ut sit sensus, quod coeleslis vita?mililia talibus constat, quatenus eisdem virtulura gradibus nos pro-
enixa parenlibus oriatur, et generet Jesse, quod pter adoptionem filiorum Dei salis pacificosexhibeat,
profecte incensum dicitur. lncensum scilicet illud, atque operum incrementis ad culmen pacis usque
quod infra Sancta sanctorum, ubi Jesus pontifex perducat. Septem igilur referimus propter Sabbatum
introivit, super aram in oriorem suavissimum Do- ad legalia vita? instilula ; octo vero propter resurre-
inino mane ac vespere offerlur. Quippe quia sic ctionis gloriam exsequimur, ut quantocius, qua? sit
servire, velut incensum boni odoris fragrare est, illa coelestispatriae pax, plenius deguslantes percipera
et igne charitatis Deo in holocaustum feliciter con- mereamur. Nonminimum ergo illeinhacvita consceni
91 S. PASCHASH RADBERH ABBATlS CORBElENSIS 93
dit.quisquisjam, Uomlnidispensantegratia.pacificus A succeriit virtulum, ut idem apprehendens Intelliga-
digne vocatur. Huic sane quid superest, nisi ut alio- tur. Sequitur autem Ezechias, fortis Dominus; quia
rum profectu in chafilate riilatatus ac fundatus, ubi- hic talis jam non sibi vivit, vivit autem in eo altis*
qtie propagelur? Roboaro quippe latitudo populi nun-> sima viftus Christi. Et ideo non ipse, sed forlis Do*
cupatnr.77Quid SttaU-emlatitiidopopuIi,nihilaliud mintiS iri illo felicius quam extollentius enuntiatur,
quam charitas invenilur r de qua profecto dicitur: ac per hoc, qnia Jam non ipse est per eflicaciammen-
Latum mandatuWluum niriiis (Psal. cxvrii,' 96). Et: tis, qui per carnis substantiam adhuc inler infirraa
Viam mandaterum tuorwritcucurri, cum dilatasli cor mundi versalnr, reete obliviosus huic continuo stib-
meum (Ibid. ,52). THe nimirum jure laiitudo po- nectilurv Manasse ergo in lingua riostra obliviovo-
puli fore creditur, qui dilafato corde viam manda- catur. Unde et Paulus prsedicator egregius, praeter-
-dram Dei opefibuS adin.plere probatur; quia qtiod itoruin obliviscens, ariea qua?in ftilurum sunt quan-
1alet, quod' pat_(, tottim cifeurnplecti videtrir in in- ioeius se agebat (Philip. m, 13); ut in Ammon
timis, dtim devote chari.atem geril in moribus. Nul- fldelis inveniretur, el per Josiam salus Domini sibi
l_6enim suis eXcipitur amplexibus : quia oilmes in comes inventa, ipse post finem vita. cum angelis
Christo non mirius ri-ariefeqxiam pervenire deside- IgloriosuS decantaret: Salus Deo nostro, qui sedet
fat; et castis visceribus Denm pfopter se, et proxi- " super thronum, et agno (Apoc. vn, 10). Islis igitur
mum propterDeum diligere gaudet, et amare con^ inansionum successibus Vorus Hebraeusnosler trans-
tenriit. Sequitur aulem Abia, qni patet Dominus in» actis, restal nunc ut secundum Jechoniain. prseparet
terprelatnr. Hic praetefea longe jam castrametatuf se; non ulique ad captivandum, sed hincad trans-
ab_l_gyplo, qirandoquidemper latitudinem charitatis Tnigrandum, quoniam beaii qui parati sunt occurrere
filius Dei jam effeclus, fratres in Christo omnes ve» Chfislo. Unde alibi legitur: El quwprmparatmerant
raciter sinu amoris fovet, veneratur, atque diligit. intraverunt cum eo ad nuptias (Matth. xxv, 10). Hinc
Hic qnippe non ollas carnium jam suspirat.sed hseres quoqiie voce Redemptoris vigilantibus servis dicilur:
Dei, cohaefes auterir Cbristi, tantum ccelestia sapit, Et vos estote parati. Per hunc itaque Jecboniam bi
meditatur, atque intendit. forro Asa, filiusejus, a(« recle accipiuntur in quibus est sola Domini praepa-
tottens recte nuncupatur. Qiria qui ad hoc culmeri Talio, et ejus iriterea praestolantur adventum, donec
JfefVenerit sanctitatis, semper necesse est ad rubli- eorum petilio comptealur. Quia Jechonias prmpara-
riiia se aitollat el elevet; quateuus pcr incrementa tus Domini quolibet ex negotio demonstratur. Ex
v.rtutum de hac valle lacrymarum festinus ascendat. quo nimirum Salathiel genitns, petitio mea Deus in-
Disposuit enim ascensiones in cordc suo. El ided, [] terpreiatur, eorum designat personam, qui nihil in
celefius adeptus est ul Josapbat dicatur. Josaphat terra requirunt, sed dicunt, utique cum Propheta:
efgo, ipsejudkans, xeljudicium Dei sonat. Si enim Unam petii a Domino, hanc requiram (Psal. xxvi, iv).
felix animus quotidiese atlollit, ut spirilalis efliclai Qubfum porlio el haereditas invenilur Deus.: et eo-
ttir, ttim ipse judicans jure Interpretatuf, Quia, sicut rum jugis oratio est, ut sit eis Deus omnia in omni-
alt Apostolu., spiritalis omriia dijudical(I Cor. n, 15), bus, 79 nl Cumeo quandoque et ipsi unum inve->
et ipSe a nemine judicatlir. Agit atitem secum quoti- niantur. Cui Zorobabel qnoqne succedit, et vocatu?
die Dei pertractans judiciuni, ne dnm omnia exanri- isle magister iii liiigua nostra ; quatenus eorum ex-
nat, ipse in aliquo reprohus inVeniatur. Iste igitur liibeat magisterium veritatis, qui sciarit refeller«
habitans in excelsis, de supernis cuncta considerat, inter caligines ohscuritatiiin eorum confusiones qui
ad excelsa virtiilnm pervenisse jure laetatur. Et ideo moranltir in Babylone, et peccatorunJ suorum laqueis
Jorairi qui sequilur apie excelsus, secundum hanc involuti adhuc leiientnr capfivi. Talium enim do»
quatn gradiraur viam, vocalur; ut discat viator huj'us ctrina? rriagisleriurii in Ecclesia ideo subrogatur, ut
itineris, dicere ciirri Apostolo : Noslra autem conver- de caplivitale una cum; Jesu pontifice magno, recto
satiojn cmlis est (JPsa/.iij, 20). Porro Amasias, po- ilinere pra?dicent quiliusque in Hierusalem, qui fue-
)puluseievalus, et Osfas robustus Domini sonant; ni'. \) rant errorum laqiieis implicati, et faciawt eis in-el-
simul siipef eos cOhaefeat illud propbeticum : Ele- ITgereillud quod Abiu sonare videtur. Abiu namque
vdre, elevare, llierusalem, indue fortitudinem bra- pater meus kte interpretatur. Quem tunc recte con-
chium Dotrimi (/_«. Li, 3,17). Qui tum fidelis recte fitefi probantur, si peccatorum nexihusabsoluti.nom
se elevat ad subtlmia, cuni se imluit non sua forti- alium quam unum eumdein quoque Deum qui posse-
turiine, seri^8 assumit sibi auxilium brachium Do- dit ac fecil et creavit, adorant, venerautur et colunt.
mini. Deinde Jbalhan pio/_e(us jure accipitur, qufa De qua tamlem profecti regione tantisper veniamus
sanicti viri aninius, durii in hac vifa vivitur, indesr- in Eliaehim, qui Dei resurrectio vocrlatur. Ita sane
*_ienterhaliet pf btec.us suos, et vadit jugite.- dfevir*- snrgentes, ut deinceps in novitate vitae ambuleimis,
"tute in vjrtutem, ut appreliendat Deiirii de.riim fti et Dei ad}Btianxilio, inimicos salulis nostrae vinca.
Sion.Unde AcnM, qui sequitur, apte eomprehenderts mus, si quomodo tandem aliquando in Sadoch justi-
interprelatur. Perfecti viri namqiie animus medita- flcari mereamur ab eo qui justificat impios, et de
turcum Aposiolo (Philip. m, 12) illud comprehen- peccatoribus facil pios. Azur quippe adjuius, el Sa-
Jere in quo jam divina dispensante clementia com- docli juslificatus interpretantur. Quia nemo prios
oreherisus est. Idcirco oost profectnm operis, ordo jirstificatur quarn B«i a__j«-lnsmiscricordia,Deiiusti-
95 EXPOSITIO 1N MATTH_£UM.— LIB. I, CAP. I. 9<
(iaesitsubjectus, ut per eum ejus auxilium invocetur. A losque laqueos perhorruit. Ideo per lianc viam super
Interea de Joachim,qui fratermeus sonat, aliudquid niontes Bethel nos ire docuit quodammodo,per quam
possumus intelligere, quam quod ipse Dominus ait: ad nos illura descendisse Scriptura monslravit. 81
Si quis feceritvoluntatemPatris mei qui in ccelisest, Inoffensum igitur iter est ire ad Deurii, si de virlute
ipse meus frater, soror, el mater esl ? (Malth. xn, 50.) in virlulem transimus, et aliud quam Deum coram
Unrie quotidie in oraliope Doininica exoramus ut fiat oculis, neque ad dexteram, neque ad sinistram non
ejus voluntas in nobis super terram, quemadmodum respicimus. UndeEliud sequens Deus meus interpre-
fil et in angelis super ccelos. Talis igitur volunlas tatnr. Eleazar vero Deus meus adjutor sonare vide-
unum nos cum Deo efficit, el supernis consociat at- tur. Qnoniam eorum Deus tanlum esse cognoscitur,
que consolidat veritati. Ubi prudens animus diligen- et hi soli una cuni Dei adjutorioper hanc gradiuntur
ter intendat, quori non qualilates aul actus eorum viam, qui ad hoc proficiunt, ut nibil aliud in terra
juxta morlalilalem expressimus, sed per inlerpreta- quam Deum possideant, quem summum et perpe-
tiones tantuni eorumdem nomina, spirilalibus spiri- tuuin donum in ccelestibus habere desidefant. Ex
talia coniparantes, profectus virtulum et veri itineris quo recle Malhan illico, qui donum sonal, subjungi-
increraenta monstraviuius. Haerenlenim sibi omnia tur ; ut ad illud unum aeternumque avidius tenden-
bonorum operum instrumenta, et ita inter se con- B tes donum, inlerea vitia supplanlemus. Quod profe-
nexa sunl universa, ut qui eorum aliquo caruerit cto sequens Jacob fieri debere insinual, qui supplan-
omnibus careat. El ne dicat fastiriiosus auriitor, quod tator inlerprelatur. Nam et si siipra per Jacob sup-
noluerit evangelista in islis nominibus, ad 80 Pa~ plantatio viliorum praemittilur, rursus per hoc unum
triam ire desiderantibus elhicam pracmonslrare rio- idemque vocahulum in fine commemoralur; ut us-
ctrinam : intendat curquorumdam in catalogo genea- que ad extremum vita? contra vitia nos certamen
logia?oraissa sint nomina, quorumdam vero taliter habcre necessarium existiraeraus: donec apposili ad
annotata, ut et numero satisfacerent, et virlulum in- Patres nostros virtulibus in Christo augeamur aeler-
crementis profecto congruerent. Si enim populus ille nis. Quod bene Joseph demonslrat, qui appositus
Hebraeorum,per desertum ascendens, juxla mansio- sive auclus in conclusione inlerpretari probalur.
num interprctationes, iter conscendisse virtutum a Quia tuiic quisque Virtutibus cumulatur, cum fuerjt
calliolicis dicitur doctoribus, quanto magis in his appositus sanclis Patribus et in civilate virtutum pe-
iler vilaejure accipitur, per quos Christus, secun- renniler habitaturus introierit. Quod ul fial, stella
dum promissiones Dei in formam servi ad nos ve- iharis, sive illuminatrix Maria, inter fluctivagas un-
nisse probalur? Et dignum iiaque est u( nos per das pelagi, fide ac moribus sequenda est, ne merga-'
eamdemlineam sanctilatis ad eum fide nitamur, per C mur undis diluvii; sed per eam illuminemur, ut Chri-
quam ipse monslrare dignatus est ad nos descen- slum natum ex ea pro salute totius niundi credamus.
disse. Nempe quia ideo venit Mediator Dei et homi- Ha?cigitur illa lerra est, quae Patribus in figura et
mim, ut fieret firmus unus idemque Dei pietatis ac ajnigmate repromittilur. Haecterra, inquam, est, de
clemenliarum descensus, et noslrarum per ipsum qua Daviri suspirans canit: Credo videre bona Do^
quOlidievirtulum census. ldcirco moneo leclorem mini in terra viventium (Psal. xxix, 19). Haecterra
meum, ne dedignelur secundum has inlerprelaliones namque est, quam soli niites inhabitant, de quibus
nominum, iter virtulum ascendere ; per quos non dicilur : Bealimites, quoniam ipsi possidebuntterram
dedignatus est auclor vitse,juxta promissiones olim (Matih. v, _). Per hos sane palriarchas ad noslram
promissas, ad nos descendere. Cujus a Ionge descen- saltiiem Chrislus veniebat in munrium. Et horum
sum sponsa iri Canticis prospiciens, aiebat, dicens : omnium in seipso gerebat officiurn, et ex horum in-
Ecce hic venit saliens stiper montes, transiliens super terpretaiione nominum, nostram designahatsalulem.
cotles (Cant. u, 8). Et quid est dicere, eccehic venit Unrie pfuriens invesligator diligenler examinet quid
saliens super montes? Ecce enira demonstrantis est. de ipsis Patribus, quidve ad ipsos passim Scriptura
Quomodoergo velut in praesentiarum ostenriitur, qui loquendo nobis insinuel. Et continuo inveniel quod
salis a longe venturus Scriplura teste monstratur ? " ubique Christus, velut per fenestras aspiciens, pro-
Nisi quia in his omnibus, ac si in semine juxta pro- spiciens per cancellos, quantocius sponsa?, videlicet
missum coram positus, cernebatur. Cernebatur au- Ecclesia? suae, venturum se in carne pronunliet,
tem saliens siiper montes, aul transiliens coiles. Non Cujus ariiore necesse82 esl unaquaequeanima vitiis
per campeslria quidem, nec per cultivam terram, exuatur, et e regione ad se venienlem respiciat, at-
sed per soliludines, per cacumina montium, per de- que properantis conlempletur adventum, ac non vi-
serta collium iter faciens. Unde nec immcriio pei* denlibus dicat: Ecce hic venit saliens super montes
hos viam moralem ostendimus iUi, qui vult ad pa- (Cunt. n, 8). Super monles scilicet ut ipsi primunn
iriam diutius repromissam festinus conscendere: per suscipiant pacem; deinde transiliens ad colles, ut'
quos et in quibus Christum ambulanlem, velut ca- etiam hi justitiam, qua? in Christo est, possint SUSOH
pream binnulumque cervorum ad nos Jescendisse pere. Quori et lu, si mons fueris, si salil in te serino
gratulamur. llle enim exsultans et Iudens nullas li- Dei, si de virttite in virtutem transcendis, percipies
muit insidias venantium erga montes Belhe!, in qui- pacem. Sin aulem vel secundus a morite, quod est
"btisislos habitasse legitous, nullas muscipulas, nul- collis, fueris,. transilit super te Christus. lta tametfc
95 S. PASCHASII RADBERTI ABBATISCORBEIENSIS 9tl
si lantus es, ut possis justitiam excipere, et virtulum A dixissc, et contra ejiisriem versipellis astutias, nulla
opera, quatenus ad Christum per fidem venias, con- postea lestimonia protulisse : quod quisque facere
summare. Sed quia'hucusque Christum post parie- cum voluerit, nihil quod respondeat inimicus, ultra
tera nostrum, inter aenigmata et mysticas obscuri- remanebil, praeter illud quo vim manifestissima?ve-
talum figuras Ecclesia? sua? loquentem audivimus, ritatis in divinis litteris conatur evidentius iUudere
oportuerat etiam thalamum nuptiarum, in quo Spi- atque evacuare, ut falsa in Scripturis sanclis im-
ritus sanctus omnia charismatum dona paravit, in- missa respondeat; et quidquid contra se sonuerit,
gredi. Sed quia Fauslus velut scorpius in fine hujus furiosius.injectaMibique velit asserere. Sed quia ubi-
genealogia? sua diffundit venena, obsecramus lecto- que jam, Domini dispensante gratia, verilas Evan-
rem ne obducta fronte fastidiat, quod nos rursus re- gelii praeeminet, et in omni genle et in omni varielate
pelendo agiraus, ne suis errorum laqueis simpliciores linguarum, secundum catholicam atque apostolicam
quosque involvat. Unde adhuc proponendura est ne fldem, unum omnes libri consonant, considerandum
quandoque in fine hujus genealogiaevelut serpens esl quam longe a professione beati Malthaeihic aber-
noslro insidietur calcaneo. Laborat enira, ne recto ret, qui solum Christum ab initio Evangelii sui usque
tramile fidei possimus ingredi ad Christum longe diu in finem eumdemque Dei et hominis commendat
Patribus repromissum. Et cupit evacuare ne de Da- B filiura. Tanto igitur a catholica doctrina dissonat,
vid stirpe ortus credatur. Ait ilaque sibimet callidus quanto nobis tacentibus a vero, Scriptura divina
persuasor, ac si dialogum texens, quj possit simpli- monstrante, discrepare ubique probalur. Eljdeoqui
ciores quosque laqueis irrelire. < Quid, inquit, Mat- nosse voluerit quemarimodum Matthaeuseum quem
thaeus scripsit ? Liber generalionis, ait, Jesu Chrisli dicit filium David narrando usque ad passionera re-
filii David, filii Abraham. Putaveram, inqitit, quia surrectionemque perducat, ita ut ipsum unum eum-
esset dicturus, Liber generationum Jesu Christi filii demque usque ad finem continualim Dei el hominis
Dei. Nunc autem quia Matthaeushic Dei Filii genera- filiurii designet, intentus legat, et inveniet hunc sane
tionero scribere non se falelur, sed David, erit mihi miserum delirasse, et 84 coram simplicibus vanilo-
interiin de Maria natus; ut de Dei Filio lantum ani- qiiiornni suorum nebulas aspersisse. Quia beatus
madvertas, quod nulla in hoc texuTgenerationis fit evangelista, etsi in principio non riix.it: Jacob genuit
menlio, donec venlum sit ad baptisma. Vos autem, Joseph virum Maria?, de qua nalus est Filius Dei, sed
inquit, frustra ingerilis Scriptori hanc calumniam, simpliciter, sine addilamento, de qua naltis est Chri-
tanquam Dei Filium ille in utero mulieris clauserit. stus; satis tamen datur intelligi quia ipsum voluit
Quod si praeserlim consideres propositum hujusevan- declarare, quem Apostolus alibi ex semine David, a
gelista?, potius vult nos accipere faclum aliquando C mortuis resurrexisse testatur, et ipse continuo de
per baptismum apud fiuenla Jordanis quam de Ma- Spiritu sancto conceptum ac natum ex Maria Virgine
ria Virgine procreatum. Illic enim dicit baptizatum lttce clarius manifeslat; cui fei adhibet illico testi-
eum a Joanne, quem David filium ab exordib desi- monium de Propheta : Ecce virgo in utero concipiet
gnavit, factum aliquando Filium Dei post annos dun- et pariel filium, et vocabunt nomen ejtis Emmanuel,
taxat, secundum Luca?fidem.ferme triginla. Uhi vox quod est interprelatum : NobiscumDeus (Isa. VJI,14).
divina 83 tunc primum ad eum delapsa sonuit: Sed hic bealus Matthaeus, imo per eum Spirilus san-
Fi/ius tneus es lu, ego hodie genui te. Vides ergo, clus, non solum hic alio sine additamento, verum
inquit, id quod na.um est ante annos triginla (ut eliam sine nomine Jesu, quod ubique jungere con-
huic videtur) de Maria, non esse ipsum Filium Dei, suevii, primum proposuisse cernitur. Quia mox per
sedid quod de baplismate postea faclum, hominem angeliim hoc nomen illi inferendum erat, ut (Aorio-
videlicet novum, quem de genlilitatis errore conversi sius paulo post sonarel, et divinilus nonieii accipe-
ad Deum videmur credere; quod nescio tamen utrura ret, quasi ex pra?sagio, qui solus substantialiter Sal-
satis cum ea fide faciat, quam vos catholicam nomi- vator prophetatus fuerat a saeculo. Quid igilur majus
nalis. Sic, inquit, Mallh__ointerim videtur, si sunt est, ut hic asseruit, quod faclus esl Filius Dei per
ipsins haec. Quia nec in partu Maria?dictum legitur D baptismum, quando diclum est: Hic est Fitius meus
iHud a Deo, Filius meus es tu, et, Hic est Filius meus dilectus; an quod idem Apostolus divinum adhibuit
dilectus. > Ecce hic quam insanissime de Chrislo lo- testimoniura ex Propheta, ubi ipse partum Virginis
quitur et sine sensu, ita ut nullis ad revincendum per aYtgelumappellatur NobiscumDeus? Quippe quia

egeamus Scriplurarum testimoniis; cum praesertim etsi de ccelo in baptismo, aut certe in monte sonuit
Dominum et Salvatorem, non unius auctoris senten- Hic est Filius meus dilectus in quo mihi bene compla-
tia, aut unius libri asserlio, seri omnis Novi Testa- cui (Matth. m, 17), non tamen antea Filius Dei non
menli series, evangelistarnm videlicet atque aposto- fuit, quandoquidem ex ulero Virginis ille accepit
lorum doctrina, unum eumdemque Filium Dei secun- formam servi, qui, cum informa Deiesset, non rapi-
dura divinitatem, et fllium David secundum carnem, nam arbitratus est essese wqualem Deo. De quo Pan-

ubique evidenler affirmat. Quod ita probamus ex lus apostolus aperlissime denique dicil Cum autem
Evangeliis et apostolicis litteris, ut nemo valeat con- venit pleniludo temporis, misit Deus Filium suutn fa-
tradicere, nisi qui ipsis contradicit litleris. Non sicut ctum ex muliere, \actum sub lege. Factum aulem eum
»ibi Faustus proposuit, nescio quem. pauca verba ex muliere, non ex baplismo, sicut hic mentitus est,
97 EXPOSITIO 1N MATTH.EUM. — LIB. I, CAP. I. 98
pene omnis Scriptura Novi Testamenti declarat. Et A t apertissimis et de proximo contextis 86 contraria
idcirco, qui bealum Malthaeum, sicut hic conatur loqueretur, ut quem diceret David lilium, de Maria
contraire, velut ipsum hujus Evangelii scriptorem Virgine sine cujusque viri concubitu generatum ,
non esse voluerit, restat ut adversus omneni aiiclo- ej'usdem parenles gradatim numerans usque ad
ritatem ecclesiasticam contradicat, el contra omnia eum sine ratione perduceret, quem non com-
Scripturarum fluenta divinitus inspirata oliluctetur. mistum Maria? ipse dixisset? Nunc autem nec adeo
Quia omnis pagina lillerarum hoc consona voce desipimus, ul talia de Matthaeopenitus suspicemur ,
probatur asserere, el universorum fides, omniumque nec adeo ut haec alteritis quam Matlhaei credamus.
linguarum peritia, non aliud quam Christum Dei et Unde Joseph maritus Marise recte dicitur, habens
hominis filkim, natum de Maria ex semine David, eam conj"ugemconlinenter, non concubitu, sed af-
credere et confiteri cognoscitur. Unde quia hic insa- fecln; non commistione corporum, sed copulalione,
nus 85 culmen tanta? auctoritalis menliendo ausus quod esl carius, animorum. Et ideo constanter de-
est conlraire, jure eliminatus est cum suis omnibus struimtis, omnino non debuisse virum Virginis se-
ab Ecclesia, et anathemale condemnatus; ita ut parari a serie parentum Christi, ut pereum, secun-
nulla eorum memoria super lerram inveniatur, nisi dum quod supra diximus, origo Maria?monstraretur.
tanlum quod suas errorum naenias litieris mandave- B ] Ac per hoc, quia ex lege cogebatur eam accipere
runt. Unde ne simplicem queraque, ut dixi, moveat ul propinquam, constat magis eam de stirpe David
leclorem tenebrarum caligo alias quocunque diffusa, venire, ex cujus origine Joseph descendisse nemo
studuimus admoduro, prout locus poscebat, versulias est qui ambigat. Talibus ergo, et aliis quaniplurimis
doli prudenler annbtare : ne per iinperiiiain tardio- declaralur inriiciis, Mariam aliquam ex David carnis
res involvat ingenii, et mendaciis obnubilet verita- propaginem sanguinis duxisse, ul caro Chrisli etiam
tem. Ait ilaque inter caetera adhuc veneni sui fal- ex Virgine procreata, sine dubio originem de se-
lacia : < Quod nec ipse Christus quem Maria peperit mine Daviri duxisse pariter probaretur. Qtiid igitur
(tamen si ullus fuil) recte David filius appelletur, contrarium videlur fidei, cum unus idemque narra-
nisi constel eura omnino ex Joseph semine esse na- tor utrumque dicat, utrumque commendet, et virum
tum. Qtiod quia, inquit, negalis, iUud etiam faten- Maria?Joseph, et Virginem Christi matrem, et Chri-
dum est, nec quidem ipse esse David lilium. Quia stum ex semine David, et Joseph in serie propa-
nimirum generatio , qua? ab Abraham usqae ad gatorem Christi ex David origine ? Nunquid non
David, et a David usque ad Joseph, deducilur, et magis couvenit credere Evangelio quam hae.elico-
per omnes Hebraeorum Patres ad eum usque dirigi- fum fabulis? Unde nos, quia Scripturis sanctis cre-
tur, Christi fore continuo dene.galur : ex quo quia *2 dimus qua?utrumque dicunt, et Christum ex semine
Jesus conceptus non est, ut legilur, nec filius David David secundum carnem, et ejus matrem Mariam,
utique ut astruitis invenitur. Nam nec Virginis non concumbendo, sed virginem, profecto etiam
ipsius origo ex hac tribu fuisse monstratur, unde non minus colligimus exempla divmarum Scriptu-
David constat exslitisse : sed ex tribu Levi, de qua rarum, quibus evidenlius possit astrui quod ubique
sacerdotes omnino fuere. Quod quidem palam est, fides uuiversalis Ecclesiae confitetur et credit. Hoe
eo quod eadem patrem habuerit sacerdolem quem- enim prophetarum oracula concinunt, hoc Vetus
dam nomine Joachim. Quoraodo ergo ad hanc Davi- Testamentum multis figurarum testatur aenigmati-
dica? cognationis prosapiam Maria pertinere dicitur, bus, hoc omnium apostolorum doctrina confirmat,
in qua eam nec patrem habere videas nec mari- boc sane etiam angelorum voces enuntiant, hoc
tum? > Jure itaque nescio ex quo apocrypho libro omnia elementa teslantur, hoc quatuor isti evange-
hic sibi falsitatis magister auctoritatem vindicat, listae ubique. Spiritu sancto repleti praedicant. Inter
qui veritatem Evangelii reluctando coutradicit. Sed quorum praedicaroenta virtulum, etiam quamplurimi
quia de hoc jam, ut diximus, quantum ad fidem de plebe ita sensissc narrantur. Quia tunc lemporis
possit sufficere, locuti suraus : slrictius tamen modo omnibus manifestum erat scire Mariam dc David
) origine descenriisse. Quod aulem hic asseruit, eam
agendum est, qualenus hinc magis pateat veritas,
et ne lectori faslidium generetnus. Praesertim cum patrem 87 habuisse ex tribu Levi sacerdotem quein-
ha?cManichaeorumcontroversia ila omnium sancto- dara nomine Joachiin, nec nos recipimus, qui.a
rum Patrum sit aelerno anathemate praefocata, et canonicum non est, nec nos polest movere, eo quod
somno silentii consopita, ut in perpeluum nusquam apud calholicam disciplinam illa scriptura nullum
credatur resurgere, neque deinceps in aliquo jam habeat pondus aucloriia.is. Sed etiam si hoc crede-
ulterius pullulare. Neque enim Joseph, quia concu- remus, ipsum potius . Joachim diceremus aliquo
bitu non permistus, irieo fuit non maritus, cum ipse modo ad David sanguinem pertinuisse, et aliquo
sanctus evangelisla mox narret ab angelo Mariam modo ex tribu Juda, in tribu Levi adoptatura vel
conjugem ipsius appellatam; qui narrat etiam non ipsum , vel ejus aliquem progenitorem fuisse; vel
de ipsius concubitu, sed de Spiritu sancto eam eerle in tribu Levi ita natura, ut de stirpe David
eoncepisse. Quod si non Malthaeus ista vera, sed aliquam consangiiinitatem duceret, sic fieri potuisse,
nescio quis alius, sub ejus noinine, sicut putalum ut idem sycophanta fatetur , Mariam de tribu Levi
est, falsa conscriberet, itane sibi eliam ipse iu rebus fuisse, quara tamen constat viro traditam, qui fuerit
99 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS GORBEIENSIS 100
de slirpe David, id est, de tribu Jnda, et dicimus vel A _. ctorem alium, nullura admittiipus mendacuim, nulla
ita potuisse accipi, Christum filium David fuisse. seducimur falsitate; sed credimus et confilemur hoc
Nam etsi maler illius Joachim, quem palrem Ma- quori creriit universalis Ecclesia, qua? se labtatur
ria? comraemorat rie tribu Juda. et genere David, ubique in oninem yerilalem venisse , et tramitem
nupsit jn tribu Levi,non immeriio Joachim el Mariai iidei purilalis indeflexe ad finem usque servare,.
el filius lilaria? etiam sic ex David seraine veraciter• ^ufflciebat .ergo nobis quod Scripturae, quae dicunt:
perhibenfur. Hoc ergo potius, vel tale aliquid cre- Christum ex semine David fuisse, et quibus cre-
dendum erat, si illius apocryphae scripturaj auctori- .dimus, nulla possunt unquam ab inimicis falsilate
tate, ubi Joachim pater Maria? legitur, coarctare?- convinci, etsi minus potuissemiis id quod riicimjig
mur, quam mentiri Evangelium, in quo scriptumi expressius in eisdera lilleris significa.turaostendere,
esl Jesum Christum Salvalorem nostruin secundurai JSunc autem, quja ipsa Scriplura divina per s«
carnem ex _>emineDavid procrealum. Ex quo pro- ubique Chrislum testatur ex Daviil .emiue fore
fecto liquet quia falsilas veritatem non quaerit in. jiatum, et in eisdem litteris lopulionnm indicils de-
lestiiiion.ium. IniQ dubia aut cerle sibi mendosa adI prehendimus evidentius id expressum, teneamus
munienduro errorem quaerit; quia veritate praesente clarissimo eumdem alque fortiss,intodociunenlo der
falsltas illico superatur. Alioquin, nisi veritatem sub- B I signalum, quem legimus wbique in Veteri Testar
{erfugiat, locum mentiendi habere non potesl. Et jnento, sicut, venit cx Virgine, et quando yenit ex
ideo Faustus, cum esset deceptus ab eo qui in ve- tempore, et ubi venit in temppfe, flrmissime repro-
ritale uon stat, lucem veritatis ferre non valens,, missiiin. Non quidem, ut iste calumnialur, utero
finxit sibi veritalis Evangelium , ac si falsum esset jnulieris inclusus, quasi extra non luerit quem cceli
et apoijryphum ilUid, velut verum, sibi ascivit jni ac terra 89 I10n capiunt, sed quod in se manens,
teslimonium ; ut ubique dubius ex dubio firmaretur gt apud Patrem regnans, et universam creaturam
in dubietatem, et ex mendacio mendosusvelut.de \ regens, perlingat a fine usqtie ad finem fortiler, et
poena peccali in mendacio gravius plecleretur. Nullai disponat omnia suayiter. In cujus dispositione mira-
enim socieias lucis ari tenebras, et ideo semper ca_- _jile fuit, quod matrem sibi in terra creavit, jje»
citas dum magjs suis in tenebris involvitur, lucerai quam et de qua forraam servi acciperet, ut servos
non yalet eonspicere verjtatis. Nimirum, quia sii per eam liberaret, alque devicta morte nos redime-
eam conspiceret ui est, jam utique ca?citas non esset. rel. Sed quia longius ab expositoris oflicio, flante
Quia fitsi p.eryjcacia mentis quasi ignara conscien- Spiritus aura, prosilujmus irj conclusione hujus libci,
lia ssepe contra veritalem obluclalui', est taineiji quasi in media domus janua, sequentem versura
teslis ,sibi, quod ad lucem foras venire detrectat- C jtatenus hinc jnde respicientem vivimus.
qui intus in se falsilatis lenebras portat. Nam ipsai Christi aulem generalio sic erat. Ac si diceret,
sua luce magis cjecatur quisque, duin et 88 Teri" generatio per quam Christus venire dignatus est,
latem non ignorat, et lamen falsitatis umbra men-• sic erat utper Joseph ex Davidstirpe earnem duxisse
tiendo faltere quempiam non formidat. Hinc igitur monstraretur, et ipsa non per eumdem Joseph, sed
est, quod Faustus, et peneomnis haereticoruro schola,, de Spiritu sancto Cbristum concepisse credatur.
conati sunt, non soluiii evangelistas, verumetiami Quid igilur pertinet ad.Christum generatio ex David
apostofos, et omnium catholicorum magislros vio- deducta, si p.er Joseph orjgo Maria? noij creditur
lare ac corrumpere. Dissipaverunl ilaque Evangelia,, descendisse? Quod volens evangelis.la manifestius
corniperiint apostolorum Epistolas, quas non Chrisli,, exprimere, Christi, ait, aeneralio sic erat. Sic erajt,
sed suas proprias esse fecerunt, Quia quidquiri con-i^ inqttam, ut ex Joseph origo Mariaeclaresceret, et
trarium in eis sno dogmati sonuerat, penitus crase- Christus non ex ejus semine, sed ex virgine, sicut pro-
rurjt. Ac deinde forlius corrumpenles, ausi suntt missum fuerat, de Spirilu sancto conceptns uliqup
dicere : Ilaec pars Eyangelii Matlhaei, aut Lucaeest,, nascerelur. Nascitur autem Deus et homo. Idcircf)
aut alterius evangelistamm; haec vero neque ipsius,, sermo generationis ad uiramnue refertujnaturam,ui|
"
neque catholica est. Et fecerunt sibi orania dubia,, per earapartem qua^ener^tionis ordo jn carne descrit
ut ad scientiam veritalis nusquam attingcrent. Unde! bilur, hoinofuisse monstretur; per eam vero qua d«j
palet quia non fuerunt illuslrati sancto Spiritu, ne- Spirilu sancto ex virgineconcipiiur,Deusinanife_tis«
que illuminati; idcirco extra xemanserunt, infrat simedecIaretur.Etnotandumquod non sicut Faustu*
suas tenebras oberrantes, At vero sancta Dei Eer astruit, per regenerationem Spiritus sancti in ba-
clesia ab initio quia Spirilum Dei percepit, nuUis> ptismo factus est Filius Dei: sed jam quando conci-
unquam movetur erroribus, iiullis decipitur fraudi-: pitur, totus idemque est qui de Spiritu sanclo gene-
buf*;nuUis.privaturj»omissis. Veritas quippe vertT - ratur. Et ideo AQn in baptismo flt, verura ex utesft
tatem repromiiieBdo credila est, et ideo nullis of-- Virglnis nascitur Verburo, caro factum. El per bojci
fuscatur erratibus. Ait enim : Ego mittam Spiritumt quod Verbum es.t, eum Dei Filium ante saecula4t)
peracletum, Spiritum veritalis, et ipse docebit voss Patre natum credimus : perhoc vero quia caro f*-
omnem veritatem (Joan. xvi, 15). Nihil igitur exlrai ctum est, natum ex Virgine hodie in tempore pl»?
omnem veritatem est nisi sola falsitas; et ideo praeterr uissime confitemur. Christi enim nomen solum, sinfl
Spiritum sanctum, nullum recipitnus jam ultra do-- additameiilo Jesu, ut diximps, hic posuisse creditiu^
m EXPOSITIO IN MATTiLEL.M. — LIB. II, CAP. I. H)_fc
ut eum iutelligeres, de quo Prophela dixerat, Unxit.A gentia carnis quid requiret, ubi totum est divinum
te Deus tuus oleotwliliw prm consortibus luis (Psal. atque ineffabile quod narratur? Christi , inquit,
xuv, 9); et nomen Jesu, quod substantialiler iUi,, generaiio sic erat. Ilaque ul allius dicamus, non
inerat', angelo dicenduin reservaret: ut qui de Spi- dixit, sic facta est, sed sic erat, quia Christi gene-
ritu sanclo paulo post conceptum eum diclurus erat, ralio erat apud Patrem , quajido per hanc praescri-
ipse riivinitus consubstantiale nomen ejus,, velut planj genealogiam generabatur ex matre. Quod autem
proprium, et salvationis oflicio, sicut erat in 90; erat, utique semper erat. Semper ergo eral; qui in.
prophelis repromissum omnibus scire cupienlibus. principio erat Verbum, et Verbum erat. apud Deum ,
subliinius declararet. Porro inlerdum evangelista , et Deus erat Verbum (Joan. i). Ac per hoc iiisi cre-
imo per eum Spiritus sanctus, qui eum conduxerat dideris primum quod Chrisii generatio sic erat,
in onjnein veritalem, velut hinc inde ad demonstran- omnino nequibis intelligere quia divinum est, et ideo
dum intus, Chrisli, ait, generalio sic erat. Sic erat, verbis non possumus explicare. Si ergo in terris
inquam, ut praescripla est; sic utique ut continuo erat, quia dignatus est, ul audivimus : sic et in ccelo,
lilleris coromendala, sicut postea signis et prodjgiis quod nusquam nisi per ipsum cognovimus. Unde
manifcslius ostensa. Christi autem generatio sic erat. quia de hac in terra multum scire Domini dispen-
El ideo qui vull intelligere, si eam credat, ut proe- B santegratia, meruimus, si quid est quod lateat, tolo
scribitur, ut signatur. Alioquin Isaias laletur di- . mentis affectu credamus, quia Christi generatio sic
cens : Si non credideritis , non intelligelis. Utique erat ut evangelista testatur : ab Abraham quippe
quod Virgo concipiel et pariet filium ; hoc sane non incipiens, et per David ad Christum usque descen-
intelligetis, neque in eo, hoc est in Christo, ut alii dens. Incipiens sane aflde, fldem quoque in fine
codices habent, permanebitis. Quia omnino eum commendans, ut per fidem suos quosque auditores
Emmanuel, quod est nobiscum Deus, miniine vocare ad contemplandam suam speciem claritatis ejus
valebitis. Unde quia primum credendum est, si vp- quandoque perducat. Unde et nos reparalis in Christo.
luinus jntelligere divina verba qua? dicuniur, modis sensibus, 91 post hanc seriem lectionis prolixius
omnibus non pensemus humana. Deponendus nara- enodatam, paululum quiescamus; quatenus rursus
que est sensus humanus, ubi tottini qnod riicilur in principio allerius libri tantisper acutius ex lu-
est divinum. Quia quod nascitur Deus ex Virgine, minis ejus visu reanimati, arcana generationis ejns
non estconSuetudo, sedmysterium; non esl natura, jam in utero, angelo praedicanle, Subliihius alque
sed virtus, sed dignalio ; non est ordo, sed potestas. intentius cernere contuendo valeamus.
Nam mundaua sapientia hic quid capiet, et intelli-

PROLOGUS LIBRI SEGUNDl.

Quia .rerum geslarum figuras et omnium prophe- C comprehendit. Unde nimirum sapienles saeculiaeter-
larura pra?sagia in manibus nunc habemus , quibus nilalem etiam nobis volentes ostendere, tlixerunt:
olim Chrislu.s in carne venturus figuralur, salis ad- .Eternitas est interminabilis vita? lota simul et per-
moduiii devotione mentis invocandus est Spiritus fecta possessio; quod ex collalione temporalium
sanclus, quj nobis Salvatoretn per os omnium pro- clarius illucescit. Ad quam sane a?ternitatem pro-
phetarum quandoque pi^omitlebat ventiirum. Invo- pheta? in Spiritu extra se, et extra omne quod cor-
candus utique ut ipse aperial oculos corriis noslri, poreum infra lempus est, transvecli, cernebant
ne praesentem eum, propter velamen carnis minus praesensi!lud,quod ante tempus jam in illo erat. llluc
capaces, non satis inlelligamus, quem a longe ipsi namque semper praesens simul interminabilis rerum
conspicuis cernebanl oculis, el velut corara positi possessio, ac negotiorum pariter plenitudo, seu cau-
quasi digito designabant, quem futurum vere ac fi- saruin surama consistit. Quo quia omnis haeretico-
deliter noverant. Hinc est saue quod uhique, Ecce rum ignavia non valuit attingere 92 ut inspiceret,
advenit, dicunt. Quid enim est aliud tam frequen- caecitatis caligine circumfusi, neque praeseiitem eum
ter ecce advenit dicere, velut coram exhibendo in utero Virginis, ut dccuit, iieque ab exordib cuncta
quod npndum erat, nisi visibilem omnibus repro- creantem de Patre genitum, ut oportuit cognove^
miltere, quem ipsi Deum praesentem ubique cerne- D runt. Unde summopere flagitandum est ul mens
banl? Ceraebaijt aulem eum in Spiritu; et ideo nosl.a Spiritus sancti .gratia illustretur, quatenus
qitem sine tempore vjdebant, cui sunt pr.eteriia fu- divina ipsius inspiratione possimus inlerdum juxta
-turave pra-sentia, licet coraplendum esset, praesen- quod rei veritas est intelligere : interdum aulem ubi
tem insinuabanl. Ipseestenim , sicutProplicia ait? superexcellit nostram intelligentiam , sic nos divinis
eonspecloromnium smcuio.rum (Eccli. xxxvi, 19), subrailtere, ut quandoque per humililalis devotio-
Unde et jpsi super se rapti in Spiritu praesentaliter nem ad summa?intelligentiae cacumen, Domini dis-
intuebantur quidquid eis fulurum Spiritus divinus pensante gratia, erigamur. Tunc quippe illic ratio
insinuabat. Nam ajternitas quia cunctuin excedit videbit rectissime ccelitus illuslrala cjuod ex se pri-
tempus, simul profecto omnia qua? fiunt in lempore nium non polerat intueri. Quipjje in rebus humani«
105 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 104
omne quod scitur, non ex sua , sed ex comprehen- A alteri reserandum commodtns dereUnquam , rdum
dentium natura cognoscitur. Quod si minus humana modis omnibus ex pia devotione temeritatis auda-
ratio id de quo agitur fuerit ad dignoscendnm ido- ciam ne incnmm. Tribue, quaeso, benigriissime
nea, erit tamen illud qnodcunque ul est in subsisten- Rector, dispensante gralia, quod necdum inteliigere
do. Nos vero aut certe simplicitate purgabimur queo, saltem fide integra capiam : et quidquid
ignorantia?, aut temeritate diludimur falsilatis. eisdem litteris enuntiatur, totum credendo teneam;
Propter quod divinam si cui placet majestatis in- neque vita aut moribus veritatis 93 intelligentia»
telligere veritalem, et humanilatis filii de matre contradicam. Qnia nimirum magntim est nobis prse-
sine palre cognoscere puritatem, non ex se tantum, stitum divini suffragii sacramentum per fidem inter-
sed divino irradiatus Spiritu, inde aliqnid ut est, ea ambulantibus, si ab ea peccati caligine non de-
cognoscenilo dicat; quia nisi illuminatus de Deo ut pravamnr. Scio igilur, sanctissime Crealor, quod
oportet quisque nihil omnino sapit. Hinc est nam- nemo te, qui recte sapit, lotnm intra intelligendi
que quod pravi homines, necdum itlustrati, dum ex sententiam claudit, neque extra senliendi intelli-
se sibi Deurii conantur fingere, non solum ignorantia genliam manere definit. Et ideo interdum sola, quae
obvolvunlur, verum etiam fidem simplicem quam ftriei sunt, ratione comprehendi posse omnia non
habere poleraiit errando araittunt. Et ideo meriulli- B praesumo. Imo veritatis viam instanter sequendo,
tus cordis, Trinitas Deushoster, tuara invoco enixius deposco, ne contra fidem unquam de fide sine fide
obsecrando majeslatem, ut sancti Evangelii hujus sentiam. Propter quod maximi viri quam saepe cor-
mysteria, quibuslibet ad profectum, eodera Spiritu ruisse probantur. Quippe quia quidquid ab intelleclu
quo simt div"-nitusirrorata sanclorum Patrnm per Spiritus sancti discrepat, quod prolata sunt quae in
omnia vestigia sequendo, valeam liquidius expla- Scripturis sanctis leguntur, ignorantiae, imo errori
nare. Imploro namque propitius sensus meos regas, potius ascribitnr quam virluti. Uitde quia pertinaces
ne oberrem a verilatis tramitede me quippiam prae- fuerunt suum sequentes arbitrinm, contra divinum
sumendo; sed lua snffultus gratia, quidquid in eo Spirilum oblatrantes, veram ejus inteUigentiam
narrandum est, totum ex te sentiam : et quod minus percipere nan potuernnt.
est quia necdum capio, Spiritui sancto duntaxa

LIBER SECUNDUS.

Cum esset, inquit, desponsata mater Jesu Maria I2 praesignatnr tandem de Spiritu sancto replenda, per
Joseph. Ubi primum recte quaeritur quid sit quod quem in cordibus credenlium et ipsa Cbristum quo-
Isaias simplicem tantum virginem repromittat di- tidie non solum parit, quia mater et virgo est,
cens (Isa. vn, 14) : Ecce virgo concipiet et pariet etiam sponsa in omnibus appellatur. Hmc Joannes
filium, beatus vero evangelisla desponsatam eam ait : Qui habet sponsam sponsus est (Joan. m, 29).
nominat, quam etiam pari assensu virginem confi- Et beatus Paulus : Despondi vos uni viro virginem
telur. Nequaquam autem vacat ab officio divina? castam exhibere Christo(II Cor. xi, 2). Vere sponsa,
dispensationis quod Sapientia, qua? a fine usque ad quae virginali partu novam Christi gignit infanliam.
finem perlingit, et suaviter cuncta disponit, maluit Unde hic, ut diximus, praeparatur jam in specie
de desponsata nasci quam de simplice virgine. Nisi maler sponsa, ul postmodum per hanc carnis unitio-
forte falendum qnod lsaias hoc praedixerit nondum nem Ecclesia in genere congregetur. Quippe quia
credenlibus, ex vocabulo quod fieret omnibus in tota per hoc quod Verbum caro factum est, velut
miraculum : evangelistavero, rei veritatem aperiens, membra, colligitur iii cofpore, et unila Chrislo per
insinuat quod est eliam et nobis in mysterium. graliam jam tum sponsa Christo paratur in thala
Quia quamvis Evangelium non sit jam umbra, sed mum. Hanc igitur volens beatus evangelisla electio-
verilas, propler mystica tamen doclrinarum elo- ;D nis gratiam praesignari in Maria, primum commen-
quia non apices, non litterae, non syllabae, non ver- dat sponsam, quam virginem per omnia postea con-
bum, non nomina, non persona in eo divinis vacua filetur, et totum ut, dixi, simul praefigil in specie,
sunt figuris. Hinc est nimirum rei negotium, quod quod faciendum adhuc erat in genere. Nam et ideo
liic sponsa quaeritur, utper eam omnino jam tunc de sponsa jtire, qriam de simplici virgine nasci vo-
ftitura Christi universalis Eccclesia signetur ad de- luit, ne per feminam, contra Scriplurarum consue-
sponsandum, et colligatur genus in specie, juxta tudinem, sed per vimm, ut mos erat, Christi genea-
iHud quod Osea 94 propheta fatelur dicens : Spon- logia texeretur. Inducilur namque et alia probabilis
sabo te mihi misericordia et miseralionibus, et de- causa, ne lapidaretur a Judaeis ut adultera. Quis
credidisset de Spirilu
sponsabo te mihi in fide (Ose. n, 19 , 20). Quid enim enim illo tempore virginem
aliudest dicere, Desponsabote mihi in fide, nisimon- sancto concepisse, ac non magis velut adulteram
aliis
strare quod Maria per fidem de Spirilu sancto Chri- condemnasset? Et ne forle dical aliquis quod
viro
sttim conceoerit? Ubi nimirum universalis Ecclesia ex causis divinitas Christi poterat subvenire, ne
137 EXPOSITIO IN MATTH.EUM. — LIB. II, CAP. II. 488
tur senlentia, et justo Dei judicio in posteris con-_!. antequara deliberarenl, responsum est eis. Ubi
demnatur. Veterum enim tradilio est quod Partho- eorum sobria signatur sollicitudinis cura, et no-
rum ac Persarum reges nullus sine muneribus va- bis evidenter innuitur quod Deus semper ubi-
cuus adorabat. Idcirco istos aiunt vicinitate conci- que pracsens adest cordi nostro. Verumtamen,
viuin assuetos raunera obtulisse. Sed nos divina ex 137 _u'a s'cllt Moysesnihil dicens ad Deum menle
inspiratione magis factum astruimus, ut iu specie clamabat: sic el isli taccntes pio devotionis affectu,
tolius generis cceleste refulgeat magisterium, pro solliciti interrogabant quid divina juberet volunlas,
(juo signanter tria obtulisse dona narratum tcre- ne sua?temcrilatis ignavia quidpiam a Dei omnipo-
riiraus. tentis libramine deviarent. Forma igitur in specie
Aurum videlicet, thus et mgrrhatn. Per aurum cunctis imprimitur credentibus, quam devote ad
quippe, quod maxime regum est oi.iamen.um, regis Deum veniant, et, postquam venerinl, ut intendant
insignia declarantes : per (hus vero, quia in sacrifi- quid Deus jubeat. Scilicet ne redeant ad eum cui
ciis antiquitus ponebatur, eum venerantes, Deum abrenunliaverunt, neque vitiorum repetant calles,
intelligere falebanlur : per myrrham, qua mortuo- sed per aliam viam, id est, virtutum semitas sectando
rura corpora passim condiebantur, eum testati stint, ad patriam paradisi cursim redeant: ut qui con-
velulex praesagio, humanitus niorilurum. Ex 136 ^B temnendo cecidimus, obediendo et abslinendo vias
quo, quod si jam tunc voce edila loqueretur, poterat, vita? apprehendamus. Et notandum quod non per
ut alibi ipse fatelur, dicere, quod ad sepeliendum angelum, uti ad Joseph, ha?c reponsio facta dicitur:
eum fecissenl. Jure igitur qua?ritur utrura singuli sed sanctorum Palrum tradilio est ab ipso Domino
singula, an siniul omnes tria haec : vel certe, quod divinitus imhulos fuisse; quia neminem alium con-
magis fatendum est, ulrum eorura unusquisque forte stat viamregressionis ad patriam usquam instituisse,
ha?c tria pariter obtulisset. Hoc enim potius con- praeter eum qui se viam pra?buit imilabilem, ut per
gruit in mysterio. Quia nemo Christianus recle dici- ipsum ad ipsum tendenles quandoque patriam repe-
tur, nisi qui eum ubique Deum regnare fatetur, et tamus. Hinc quippe aitipse de se, dicens : Ego sum
pro salule humani generis Deum hominem faclum, via, veritas et vila (Joan. xiv, 6). Per quam viani
sine ambiguo morluum confitetur. Nam isti conslan- quisque gradiendo sine errore incedit, ut ad vilain
ter regetn Judaeoruminter eosdem Judaeos, et apud feslinus verilalem sequendo ingredialur. Non enim
ipsum Herodem regem requirunt; et idco ei fideli- alloquitur eos puer in pra?sepiopositus voce humana,
ter, ut praedicluinfuerat, in spiritu aurum deferunt. noiirium ariullus, ne contra naturam nostra?hutnani-
Noverant eum Deum ubique omnibus sine metu tatis agendo, se passim detegeret. Sed omnia sic
humani tiraoris veraciter praedicandum. Et ideo C teniperat, ut latens divinilas per fidem in hominc
venerantes dicunt quod venimusadorare eum. Atquc illo deprehenriatur; ne cuipiara antequam oporteret
thuris incensum ferunt, quod solum quolidie infra inconsulte revelaretur. Quia nimirum et fldes nu-
sancta sanctorum mane ac vesperi eidem ex pra?- trienda erat ad praemium, et via doctrinarum ejus
cepto funriitus cremabatur. Hominem quoque fa- ubique sequentibus prosternenda ad gradiendum.
ctum ccelitus inspirati Deum intelligunt, eumdem- Alioquin nonvere suscepisset infirmitatcm nostram,
que sane moriturum. Et ideo ardenter requirunt: si non per omnem aelalem temporis humana crcvis-
Ubi esl qui natus est ? Atque in sepulturam ei ex fide set provectione, el efficientiasin.se qualitalis nostra?,
munus mortificalionis myrrham videlicet devoti of- pracler quae divina virtute mirabilius operabatur,
ferunt. Quia unusquisque tunc Christum recte con- ininime praetulisset. Unde recte Lucas ev?ngelista
dit, cum eum in carne passum quandoquidem in teslatur, quod Puer Jesus proficiebatwtate et sapienlia
seipso mortificatus veraciter profitetur. Unde Apo- coram Deo et hominibus (Lnc. n, 52); ut omnem
slolus: Morlui enim estis, et vila veslra abscondita provectum lam corporis quam anima? designaret, et
est cum Deo in cmlis (Col. III, 3). Quippe quia offe- omnem pleniluriinem htinianitatis in eo esse osten-
renda sunt munera nostra Salvalori j'ugiter. ln auro derct. Unde per omnia pueritia? suae tempus debuit
scilicet purissima divinarum rerum scientia , in D observare, quo maxime assumpta fragilitas carnis
thure oratio jugis, vel compunctio recta : porro in explicatur, et humilitas longanimitatis sua? indiciis
myrrha ul praelulimus, tam voluntatum quam vitio- commendatur. Fuit igitur in eo plena humanilas,
rum abdicatio, alque vera mortificalio carnis prae- sicut et plena gralia, alque plena veritas. Ex quo
libanda Deo signatur. Qua? munera ex thesauris Joannes evangelista : Vidimus, inquit, gloriam ejus,
animi jure recondila proferuntur, cum corde cre- gloriam quasi unigeniti 138 a fntre plenum gratim
ditur ad justiliam, ore aulem confessio fit ad sa- et veritatis (Joan. i, 1 _). Quod autem Verbum caro
lutem. factuni est, plenum veritalis fuit. Veritas quippe ipse
Et responso accepto in somnis, ne redirent ad He- uiiigeiiitus est Dei Filius, non gratia, sed nattira.
rodem, per aliam viam reversi sunt in regionemsuam. Qua?gratia suscepit hominem quando conceplus est
Responso, inquit, accepto, cum eos nequicquam in- de Spirilu sancto. Tanta siquidem unitate persona?,
terrogasse legimus. Sed claret veritalis indicium, ut idem ipse sit hominis filius, qui Dei Filius unicus
quod illis cogitantibus, utrum redire ad Hero- atque unigenitus pra?dicatur. In quo nimirunTipso
dem necne deberent; quod ad eorum cogitata, uno Deoet homiiic plena gratia humanitalis, plena-
PATROL. CXX. e
159 S. PASCHASH RADBERTI ABBATISCORBElEftSlS 1*0
que divinitatis Veritas catholice praedicalur et coli- A.mariw (Isa. vm, 4). Et hac quippe fuga lsaias
tur. Haecigitur plenitudo divinitatis in seipsa ple- praedixerat dicens : Ecce Dominus ascendet super
nitudinem habet gratia?, quae est tota humanitas in nubem levem, carne videlicet absque peccato cir-
cliviriliat. sua : et plenitudo gratia? in se habet cumtectus, et ingredietur JLgyptum, et movebuntur
orriiiemplenitudinem veritatis, qua?est tota divinitas simulacra Mgypti a facieejus (Isa. xix, 1), quod
in humanitate sua. Ita ut plenitudo veritatis in se iuullorum traditionibus- approbatur : ita ut in qua-
habeat perfecte pleniludinem gralia?, atque plenitudo dam civitate Frondosii ducis omnia idola penitns
gratiae in se habeat plenitudinem veritatis. Sic est corruerinl in lerram. Et de quinque civitalibus Io-
. igitur a divinilate plenitudo humanitalis suscepta, quenlibus, lingua Chanaau earum una lunc vocala
. ita ut in humanilate ejus omnis plenitudo divinitalis, est civitas solis, in qua diutius dicitur habitasse.
.' Sicutait Apostolus (Col. n, 9), corporaliter habitasse Nam, ut quidam suppulant, ab ingressu -Egypti us-
recte credatur. Ac per hoc omnia incrementa huma- que ad principium regni Archelai, septem fuere
nitaUis, tam corporis quam anima? fueranl creden- anni, quibus in -Egypto Christus deliluisse creditur.
tibusexhibenda. Sicutetplena divinilasin eO, atque Felix, inquam, regio, quam tanto tempori spatio
gratia ex initio conceplionis corporalie.r habitasse sol justitia? sua illustravit prsesentia; ut quae tantis
paulatim omriibus fuerat signis atque virtutibus de- B erat idolorum sordibus polluta, fierel demum tan-
claranda : ut fides per gratiam libertatis arbitrio su- quam horlus irriguus doctrina Christi, et tanquam
blimius ad praemiacapessenda nutriretur. Hinc sane paradisus Doraini, coelesli discipUna clemenlius
illis reriieantibus, adimbuta. Unde nimirum constat, quod deinceps
Ecce AngetusDomini in somnis Joseph rursus ap- pene tota illa regio facta sit monachorum, non mi-
paruit dieens: Surge et accipepuerum et matrem ejus, nus coenobialisquam anachoreiica, in modum para-
et fuge in AHgyptum, et esto ibi dum dicam tibi. disi quodammodo ccelestis habitalio. Qua?qui nosse
0 quam inauditum nuntium, et profuudum huinili- voluerit, legat Vitas Palrum, et collationes corum ;
talis negotiuml Ut de quo dudum Propheta fidelis Satis abundeque clarebit Christum non. abs re de-
cecinerat: Domine, refugium lu factus es nobis (Psal. scendisse in -Egyplum, imo genitum eorum audisse
LXXXIX, 1), et, Deus noster refugium et virtus (Psat. qui vexabantuf terrenis operibus,etdescendisse libe-
XLV,1), -Egyptuni ipse per fugam asportatus intra- rare eos; ul essent, Pharaone submerso, liberati
rel. Nequaquam igitur vacat a mysterio, quod refu- jugo servitutis, qui lantis tribulationibus et angu-
gium fugiendo petit -Egyptum; quod virlus, quasi stiis premebantur.
tiraore perculsa, videtur infirmari; quori cunctarum _ 140 Futurum est enim, inquit evangelista, ut
prsesiriium migrat ad extraneos per fugam elapsus. Herodes qumrut puerum ad perdendum eum. Angelus
Forte, sicut natus est ut corruptam redinlegraret euim Doraini, quod Herodes dolose insidiando se
naturam, sic quoque, ut fugaces suis revocaret promiserat eum adoraturum, aperit, et praemonet
exemplis, aufugit. Praecepturus namque erat: Sivos ex consilio transporlandum, quem ille fraudulenter
perseculi fuerint in una civitale, fugite in atiatn traclabat ad perimendum. Ex quo profeclo liquet,
(Matth. x, 23). Unde, si fortitudo se differendo re- quod fraudes et simullates, atque omnes doli nun-
servat ad potiores virtulum agones, et universorum «juam laleant oculos divinae majestatis. Idcirco vi-
defensio subterfugiendo declinat ad extraneos, non rum sanguinum et dolosum passim Dominus abomi-
debet humana fragilitas lemeraria procaciter de nalur, et iu fasciculo divina? ullionis involvit: ic-
virtute sua 139 praesumere, sed semper in omni- cipe, inquit, puerum et matrem ejus. Hinc Joseph
bus, quod frncluosius sit, diligentissime pertractare. non quasi maritus, sed velut nutritius ac custos in-
Nam Deus quod fugit hominem, sacramenti fuit, fantiae Salvatoris in comitatu adsciscitur, et com-
* non timoris. Quia nemo occulliim patitur inire con- mendalur ei servanda virginitas. Nocte aulem ideo
flictum, qui suum saeculis vult mandare triumphum, tollilur, ut per hoc commendel qualis vel quauta
atque exemplum pugnandi posteris derelinquere. jv caligo infidelitatis terram Judaeam obtenebrasset.
Neque enim niortem fugit, qui mori venerat. Neque Quia nimirum corda Judaeorumnon aliud quam cae-
humanas insidias expavit, qui lotas diaboli versutias citatis nox premebat. Hinc igitur nocte exiil, quia
et fraudes venerat aperire, et superando potentius occulle per fugam ad illustrandam .Egyplum de-
revincere. Scriptum quippe erat : Non occides scendit. Cum vero hinc reascendit, neque nox, ne-
agnurii in lacle malris suw (Exotl. xxiu, 19). Et ideo que dies describitur.
provisum ne fieret in experto, quod diu, licet oc- Ut aditnpleretur, inquit, quod dictum esta Domino:
culte, perhibitum fueral in mysterio. Moliebatur Ex JEgyplo vocavi filium meum. De adimpletione
enim callidus persuasor, ut Christi susceptam pra?- quiriemprophelaruni jam supra tractavimus. Sed et
veniret infantiani, et virtutis ej'us auticiparet insi- nunc ideo fugisse dicitnus, ut legis veritas consta-
gnia. Jain forsiian senserat quaedam prophetarum ret, propheliae fides darelur, Psalterii leslimonium,
vaticinia in eo adimpleri. Haud dubium quin inlelle- quando David verus fugit a*facie Saul regis, firma-
xera^ juxta illud propheta?: Priusquam puer sciret retur. Uude el Dominus : Necesse erat impteri qitm
vocare patrem aut matrem, secundum humanjtatis scripta erarit in lege el prophetis et psalmis de me
iufaiiliam, virtutem aceepisseDamasci, ei spolia Sa- (Luc. xxiv, _.). Ubi aiiteni hoc scriptum sit, fr«-
iii PVi-nRITU. IN MATTH/-.I.M. — LIR. II. CAP. 11. 14-2
quenter omnium interpretum clarissimus atque A ret, ne laberetur e manibus. Et ideo fortassis duobus
eruditissimus inlerpres nosler lestatur, juxta He- eum constat suslinuisse annis, ne forte quibusque
braicam veritatem quod in Osee scriptum legatiir. delitesceret argumentis. Aut cCTte qui riiissi fue-
Nonnulli tamen, sicul nec ipse denegat, ex libro rant, tandem morarum causis explicitis interdum
Numerorum, dicente Balaam, hoc sumplum asseve- renuntiassent. Sed dum pro certo se comperit delu-
rant. Naiu et in aliquibus codicibus prophetarum, sum, 142 occidil omnes, pueros qui eratit in Be-
Ex JEggplo vocavi fitios meos, soepe invenitur, quod thlelieiii, et in omnibusfinibus ejusa bimatu et infra.
magis omnino liliis Israel de caplivitate venienlibus Abimatu scilicet, ex quo coiistat slellam apparuisse,
convenit. Sed nos beatuin evangelistam et Hebrai- usque ad puerum unius noctis. Quoscunque igitur
cam sequimur veritalem , amplissime confitentes hujus teinporis puerorum laetaiis concluserat oetas,
quod de Christo, elsi aliud signilicet, ex praesagio idcirco jugulari praecepit, ut in nullo se dissimula-
prophetarum recte credatur. Verumtamen ex Nume- retsi esset cujusque gratia? filius, nisi modis omnibus
ris hoc suinptum esse videtur, et astruere quod infra hoc spatium comprehensus, saltem inter plu-
legitur, sicut dictura est a Domino. Qtiia si ab ali- riinos necaretur. Omnes igitur occidit, ut unus non
quo sancloriim prophetarttra, ut aiunt, rolaiuin effugeret. Sed quanti eorum essent, non facile re-
esset in ore Matthaei, sicut dictum est per Propbe- B peritur, etsi quorumdam traditio liabeat juxta Apo-
tam reclius dicerelur. Nunc autem quia forte ex calypsin Joannis cenluni quadraginla qualuor mil-
Balaam 14lharioli videlur dictis hic insertum, jure lia fuisse (Apoc. vn, S). Nani ibidem ex ontni
Deus auclor hujus propbelia?, qui per eum loculus tribu duoriecim niillia leguntur ascripti; hic vero
est, astipulatur. Sed quid horum verius sit, nullam taiituin ex Bethlehem atque ejus linibus onines per-
objeclionis coniroversiam qua?rimus. Quia etsi in hibentiir occisi. Rursus alii asseverant per viginti
utrisque locis de Christo cliclum accipitur, eviden- locorum spatia duo millia infaiilum occisos fuisse,
tius inde dunlaxat hsec firmalur assertio. Duobus ita ut in singulis locis centum perempli essent. Quod
namque vel trihus testibus stabit omne verbiim. Et nos non astruimus. Quia quod in Scripturis sanctis
notaiidnm quod dicilur, ExJSgypto vocavi fiiium non Iegimtis, melius ignorare quam temere delinire
iheum. Meum, iiiquit, quia Verbuni caro factum est, creriimus. Hoc lantum ad pra?sens fatemur, quod
el secundum unitatem persona?, unus iriemque he- Deum iion lateant, cui omnia vivunt, qui pro Do-
minis lilius, et Dei utique propiius ajipellatur. mino morlis dispenriium subierunt. Pra?occupavit
Tunc Herodes videns quod illusus esset a Magis, autem cruriclis jussio regis oinnes fines ejusdemci-
iralus est vatde. Et inittens occidit omnes pueros qui vitalis, sicut et orane tempus quod dudum exquisie-
erunt in Bethlehem, et in omnibus finibus ejus, a bi- C rat a Magis, ut neque loco neque tempore celarelur,
malu el infra, secundum tempus quod exquisierat a qui sine loco ac tempore cum patre inanens infra
Mugis. Haerelhaec sententia, quod illusus est a Ma- lempus ac locura nascebatur localis. Unde nonnulli
gis, ubi ait, quia per aliam viam reversi sunt in re- anno cxpleto nativitatis, verius opinautur pueros
gionein suam. Et ideo valde iratus dicitur, quia cum occidisse; sed ideo a himatu, ut sicut praeoccupave-
esset primum de nativitate Christi furore turbalus, ral circiunquaque lines civitalis; ita praeoccupave-
postea delusus, valde flamm;s succensus ifa accu- rat ultra inlegrum aiinum tantumdem temporisspa-
mulatur. Occidisse autem eos dicitur, quia praecepit tium, atque infra praeleritum totius selatis usque ad
verbo : lingua enim usus est pro gladio. Unrie scri- puerum unius noctis terniinum. Noverat igitur ealli-
plum est: Et lingua eorum glatlius acutus (Psal. LVI, dissimus hostis, divinilatis puerum subito eoram
6). Omnes pueros qui erant in Bethleliem icleoocci- oculis velut duorum annorum vel unius noctis ap-
dit, IIt is, ijui in ea dudum natus riicehatur, non parere potuisse, ut ae.a.em sui temporis cclaret, et
efiligevet. Et non solum eos tantum, qui in eadem ideo sub Iiac condilione, hinc inde ternporis ac loco-
reperli sunt civitale; verum eliam et in omnibus rum partes omnes praeoccupavit, ut absque ullo
finibus ejus circumquaque tenera malronarum pi- ambiguo in mortem eum quem quaerebat coiiclti-
"
gnora jugulavit a bimalu, et infra secunrium tem- deret.
pus quod exquisierat a Magis. Secundum tempus Tunc impletumesl, quod dictum esl per Jeremiam
igitur quod exquisierat a stella? nascentis ortu, ubi prophetctm dkentem : Vox in Ruma audita est, plo-
non verisiinile videtur eum sustinuisse, ut e vicirio ratus et ululaius muttus. Ruchel plorans filios suos.
duobiis annis expletis ad se reriirent. Quia bima- Veteris quirieir, fortasse recordatur historia? (Jud.
tus Graice duos significat annos. Unde rjuidam su- xix, xx), uhi propter uxorem Levila? fornicalioiie
spicanlur, quod integro nativitatis Cliristi expleto perempiam secundum nunierum duodecim tribuura
anno, venerint: deinrie alio anno Iransacto, videns in duoriecim partes divisam, omnis Israel 143 tri-
se Herodes delusum, furoris stimulo pueros jugula- bum Benjamin, praeter trecentos viros, omuern us-
rit. Ac per hoc a bimatu et infra duorum annorum quc ad internecionem delevit. Quorum qui superfue-
lempus, exquisitum ab eis jure narratur. Sed tamen rant ploratus et tilulalus vox tanta usque Rama duo-
magis reor fatendum, quod idem qtiihuslibet ex clecimomilliario ab Bclhlehem auditaexaggeratur, ut
rebiis fraudis sua? vcnena tanli tcmporis silentio hyperbolice Rachel jam mortua dolentis affeclu fl-
presscril, ul eum qiiaiirioqne sollicitius deprehendc- hos flere dicalur. Unrie uimirura per hoc de Chal-
145 S. PASCHASIl RADBERTl ABBATIS CORBEIENSIS 144
dacistexitur historia, quod similis esset ab eis priori A lacerantes vertice crines trahebanlur, et nuda rum-
cladi populo Juda?orum futura vastatio. Sed verius pebant pectora : quando lacrymosis genas rigabant
revelante Spirilu sancto, per beatum evangelistam imbribus, et totum infeliciter corpus suis sauciabant
prophetia de nece puerorum accipilur, qui ca?si unguibus : quando non minus patres ac matres,
sunt pro Christo, quamvis ad utrumque more pro- quam et omnis cognalio eorum suas tendebant pal-
phetia? referri posse non incongrue videalur. Hinc mas, et dabant lamenti voces in ccelum. Nunquid
ergo recle dicilur, quod lunc impletum sit, quodtli- non tantus clamor omniumet crudelis Christi perse-
ctum est per Jeremiam prophetam dicentem: Voxin cutio ab oranibus poterat non venire in ccelum?
Rama audita est. Quia nimirum etsi ad imminenlem Num et vox sanguinis tantorum poterat silere super
captivitatem Juda?orum sermo prophetia?respicit, ta- terram, cum vox sanguinis Abel ad Deum clamet
men in eo velut ex umbra, corporis veritas, futura de terra in ccelum? Vox igilur in Rama digne audjla
scilicet caedesinfanlium pronuntialur. Et ideo adim- est; quia in eorum specie genus oninium, qui pro
pletum esse dicitur, quod interea usque dum fieret, Christo passuri erant, flgurabantur. Unde nec im-
legentibtts velut semiplenum jacebat; quia quod merito, dum sub ara Dei ciim caeteris initiantur
tunc in littera rei gesta? sonare videbatur, aliud longe mansuri, etiam in eorum vocibus, dicimus omnium
futurum occultius promitlebat. Nam Rama, quo B sanctorum Martyrum voces in Rama, scilicel in
dicilur vox ploratus et ululatus resonuisse, non no- ccelestibusjam audiri. Et ideo non modicum fuit
men loci pulare debemus, qui est juxta Gaba, duo- propheta?, tanti mysterii sacramenta, Iicet obscure,
decimo, ut dixi, ferme milliario a Bethlehem; sed diligentius praesiguare : ut sicut in illis jam genus
Rama excelsum interpretari doctorum dictis quam omnium pro Christo marlyrum signabalur : ita sane
saepeprobamus. Vox igitur in Rama audita est, vi- in Rachel flgura totius Ecclesia? piorantis in hac
delicet in excelso. Quia planclus lugentium longe valle lacrymarum expressius pro suis monstraretur
lateque resonans per exaggerationem ad Deum us- occisis. Mox igitur Virginis partu editus mundo
que in ccelum pervenerit. Diverse naraque in Scri- Christus apparuit, a passionibus coepit: quia duni
pluris sanctis, vox clamoris in excelso ad aures ipse perseculionem patitur, sanctorum omnium per-
scilicet Dei altissimi dicilur pervenire, sicul clamor secutio in eo nimirum velut ex praesagio figuralur.
peccati quod jugiter ante Deum coutra delinquen- Superquem isti proprio prinium cruore dedicanturad
tes clamat. De quo Dominus : Clamor Sodomorum victimam, ut tenera adhuc et laclans infantia totius
venit ad me (Gen. xvm, 20). Et alibi propheta, cum corporis, donec omnia viriperfecli membrain unum
peccala populi commemorasset: Nonne, inquil, in 145 colligantur, initium significantius exhiberet.
auribus Domini sabaolh sunt hwc omnia? (Isa. v, C Igitur occidunlur infanles dum Christus infans quaeri-
9.) Fit itaque et eorum clamor, qui paupertate vexali, tur. El in eisdem infanlibus nascitur forma marlyrii,
ab exacloribus crudeliter aflliguntur; vel certe vi- ubi totius Ecclesia? infantia mirabilius dedicatur.
duarum et pupillorum, quoties injusle oppriinun- Ex quo sensim membra corporis parantur Christo
tur. Unde Dominus : Vociferabunlur, inquit, ad tne conformia, donec omnes in mensuram pleniludiuig
in tempore, et ego exaudiam clamorem eorum (Exod. ejus in virum perfectum ad aeteriiiiatem regenerati,
xxii, 23). Fit et sub ara Dei clamor sanctorum in- celerius occurramus. Et ideo Rachel, qua? ovis Dei
terfectorum propter verbum Dei, et propter testi- dicitur, videlicet Christi Ecclesia, jure leneros suos
monium quod habent, quorum sanguis effusus esl morte peremptos deplorat agnos. Neque consolari
super terram. De quibus beatus Joannes in Apo- vult in praesenliarum, quia non sunt; sed omnera
calypsi sua (vi, 10): Et clamabant voce macjha 144 suam spem, et consolationis gaudium ad aelernam
dicens : Usquequo sanctus el verus, non judicas san- transmittit vitam, ut ubi eos recipiat beata imraor-
guinem nostrum de his qui habitant in terra ? Nam lalitate veslitos, quos hic amisit quambrevi vita
et vox sanguinis Abel contra Cain de terra clamare cxspoliatos. Nara de Rachel docet lectio Genesis
; dicitur. Atque ideo Dominus : Ut veniat, iuquit, su- (XLVIII,7), ubi ait, quod raortua esl et sepulla
"
per vos omnis sanguis juslus, qui effusus est super verno tempore.in via Ephrata, qua?est Bethlehem.
terram, a sanguine Abel jusli, usque ad sanguinem In via namque sepulla est, quia lypus erat Ecclesiae,
Zachariw filii Barachim, quem occidistis inler tem- quse nondum est in patria, sed in via quae Cbrislus
plum et altare (Luc. vi, Sl). De quorum meriio vox est, per quara transeuntes eunt, et flent portantes
eorura in Rama, videlicet in excelso, lanto clarius semina sua. Quorum itaque vocera in excelso ascen-
audila praedicitur, quanto crudelius vita totius turbae dere, et eorum ploratu quotidie aures Dei pulsari,
innocens pro uno omnium Redemptore jugulatur. nemo qui sane sapi potest ambigere. Verno quoque
Qua? si tunc ac si ex pra?scientia vox isla infantium tempore sepelitur in via, quia dum hic in Cbristo
clare sonuit ab excelso, cum propheta haec cernebat sumus , pariendo illum jugiter morlificamur, et
in spiritu, longe validius infremuit, cuin jam mul- absconditur vita nostra, quousque frigus infideli.a •
torum millia et inanes passim suis implebant auras tis pertranseat, ut cum Christus apparuerit, qut est
gemitibus; quando gloriosa infantium ac simplex via, et veritas, et vita nostra, tum simul cuin eoet
puritatis vita? turba pro Chrislo in morte succubuit; ipsi appareamus in gloria. Interea autem vox clamo-
quando eorum omnium gcnitrices vullibus suffusis ris quolidie inallalur et ploratus ac luctus augetur ;
145 EXPOSITIO IN MATTILEUM. — LIB. II, CAP. II. 146
nirairum quia de hoc mundo non suraus : si enim A designatur. Itaque didicit Herodes, Christus ubi
de mundo esseraus, munrius quod suum esset dilige- elquando venisset, nec tanien eum veneratur ut
ret. Nunc autem Rachel nostra, dum parit in via, Chrislum, neque unde sit inlelligit, aut ari quid ve-,
trislitiam gerit, quippe quia dictum esl ei: Vos plora- ncrit qualiterve, penitus non requirit. Sic el omnes
bitis el fiebitis, mundus vero gaudebit. Sed mox ad- iniqui, membra videlicet ininiici, quamvis Christum
dilur consolalio, quod trislilia vestra verlelur in gau- false nominent, nec intelligunt, nec venerantur
dium. Unde nimirum nequaquam hic vult consolari, cligne, nec requirunl, sed persequuntur eum in
quia filii ejus non sunt de hoc mundo, sed tolam membris suis, et prave vivendo, recedunl procul, et
cum suis eo se transponil, ubi Chrislum sua? sa- aveittiniur.
tietatis cibum ante se in domo panis nalum et Defuncto aulem Herode, ecce Angelus Domini in
passuni atque resuscitatum transmisit. Inlerea quia somnis apparuit Joseph in Mcjtjpto dicens: Surge et
de hoc ad materiam suae quanlitatis pauea libavi- accipe puerum et matrem ejus, et vade in terram Is-
rous, restat quaerere 146 juxta hisloriam, quomo- rael. Ilerodem autem hic non eum debemus acci-
do Rachel lilios Juda?, id esl Betlilehem, quasi suos pere, quem poslea Joarinem leginms decollassc : scd
ploret; profecto cum ex ea nalus est Benjamin, in eum de quo jam supra disseruimus, cujus fuisse
cujus tribu nullo modo Bethlehem civitas invenitur. B filius idcni ac successor non ambigitur. Tolle, inquit,
'
Quod forte brevius referatur, dum sepulta inibi pueritm et malrem ejus ; pueruni sane et non filium,
juxla Bethlehem in via legitur, ut ex aeterno corpus- niatrem pueri et non uxorem suam. Porro in somnis
culi sui hospilio nomen matris acceperit. Sin alias jubetur redire, sicut et antea praemonitus erat in
idcirco flere innuitur, quia Juda et Benjamin dua? somnis, ut in .Egyptum clescenderet; quia nec duni
tribus juncUe erant : Herodes autem praeceperat ptihlice revelahatur, cui Angelus devole servitulis
noii solum in Betlilehem pueros interimere, verum offlcium (lcferebal.
et in omnibus circumcirca fuiibus ejns, qua caedis Defttncti sunt enim, inquit, qui quwrebant animam
occasione jussu regis accepta, inleUigimus etiam pucri. Ubi recte innuitur, quod rege crudeli ex-
multos de Benjamin morle fuisse peremptos. Plorat stincto, complices ejus illico periere, qui pariter in
autem Rachel eos filios suos, et non recipit conso- nccein Christi, invidia? aut timoris, adulationisve
lationera, secundum duplicera quorumriam inlelli- gralia tractaverunt. Mirum igitur, quomodo dictura
gentiam. Sive quod eos in aeternum mortuos aesti- sic, qui quaerebant animam. jjueri, cum Domiims
maret. Sive quod hic consolari se nollet de his, quos dical : Nolile timere eos qui corpus occidunt, ani-
sciret in aeternum esse victuros. Verius lamen in mam aulem non possunl occitlere (Matth. x, 28). Si
Rachel, ut diximus, figura totius Ecclesia? exprimi- C eniin aniina invisibilis et impalpahilis non potest
lur. El ideo ex ulraque parte illi duo isti sensus occidi armisistis corporeis, quomodo recte quaefitur
conveniunt : seu quod non tantum peremptos doleat. ad perdendum, praesertim cuni sit post exilum carnis
Sed eos etiam lugere probatur, quos priinum genitos etiaiii iinmorlalis ? Sed animam hic simpliciter aut
retinere, vel certe nondum genitos generare voluit. pro sola carne posuit, aut certe, quod raagis reor.
Ex quibus iiullam recipit consolationem, eo quod pro vila pracsenli; quia nonnunquam j^W&Hlff^
aeterna morte sint perempti, quia non sunt in a?terna Scripturis pro vita hac lemporali accimtifc<'viJifev'^5*S
soliditate mansuri. Seu noluit consolari, quia non recle qmesisse animam pueri censetur, «__?p__^_8i-K"£.
supererant quos dolebat amissos : eo quod bi qui lem 148eJus vitam exstinguere molieba»pfo"S£_„<_-' .^
niortui videbantur, in aeternitatis perfeclum marty- nolandum, Chrislum animara habuisse, qit<j3}^_M_-.N'»/
rio crant translali. Consolalio namquc de re amissa narista? contradiccre coriantur. Pluraliter*i-^^i>,>
jure qua?ritur pr__standa, et nonhabila vel possessa. forsitan ideo dicuntur, etiam ut per hoc soevitia
Quia ex aucta felicilate profeclo gaudium seternae Herodis atrocior pertractaretur. Ferunt enim, quod
viia? copiosius in posterum generatur. Verumtamen idem priusquam moreretur, jussit super funus suum
qiiaracuuqiie horuiu quisque sensuum receperit in- omnes Judaeorum occidere nobiliores, saltem utper
lelligenliaiii, tropicam locutionein inlercurrere ne- hoc cogerentur Judaeiflere ac si morlem ipsius. Quod
cesse est non refugiat. Ac per hoc etsi ad Rama forte volens Angelus iimuere: Defuncli sunl, inquit,
usque vox ploratus ex sepulcro Rachelis perve- qui quwrebctnt animam pueri. Possiinl et pro uno
nisse juxla litteram praedicatur, non abhorret a per synecdochen, quamplurimi signiflcanlitis mor-
vcro, sicut et mortuam non fabulose, sed traiisfor- ttii appellari, ut per hoc omnis ordo perseculorum
mata?loculionis modo, apte Ulios deflevissecompro- cessasscpersequi clarius designaretur. Quodefuncto,
balur. Melius tamen per Rachel, quara si Bethlehein sancla Dei Ecclesia in Christo vivens, per amplius
civitas plorasse diceretur, mystici figura sacra- et perfectius ad cceleslem Jerusalera quotidie invi-
menli introducitur ; quia per eam in omnibus sche- tatur. Hinc sane lypnm Ecclesia? jure praeraisimus,
ma Ecclesia?Christi legentihus apertius 147 com_ dum non modo illius vox ploratus quoque auditur,
mendatur. Commendatur autem perRachel Chrisli quo_ iiullum habuit de amissis filiis dolorem jam de-
Ecclesia cum suo capile hinc inde lam translatos funcla, sed etiam per eam hujus Ecciesia?vox qua_
>norle quam peremptos supjilicio deflevisse; sicul riiti steriiis jam nunc fecunda sublimius audita
etper Herodem diabolus cumsuis membris penilus significalur. Non quod non sint qui per Martyrium
1.7 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 118
mortui piilabantur, praeserlini ciini aeternitatis aug-, ^ pietale descendere, et timorem ac si de providentia,
mento transvecti credanliir idenlidem ad gloriam. monuit eum ire in Galilaeam civitalem Nazarelh,
Sed quia cos retinere non valuit omnes, quos par- non niutans visionis praeceptum, sed manifeslius
turivit, vel eis persuadere ad fidem cle lyrannide corrigens pietalis errorem. Unde conliniio evange-
quos ad praeraia melioris vitae jugiter invitabat. lista, ut apertius commendaret sic fuisse praedesti-
Consolatione enim eget, ul cliximus, res amissa, ct natum, 150 a('jecil diccns :
non aucta ; quia felicius transformala in melius po- Ut adimplerelur quod scriptum est per prophelas,
lius gaudium affert, quam moerorem, et ia?titiaiii quoniam Nazarwus vocabitur. Ex quo colligilur
fruentibiis illa coacervat. Unde bealus evangelista aliud prius angelum nequaquam praecepisse, quam
hujusmodi volens confirmare figtiram, subtexendo quod hinc inde praedestinatum erat. Non enim re-
qtia? sequuntur, addidildicens : rum eventum secutus est ipse processus, sed pro-
Surgens accepitpuerutn el matrem ejus, et venil in cessum ejus passira consecutus est rerum evenlus.
terram lsrael. Audiens aulem quod Archelaus regna- Non simpliciter quidem, ut reor, processus qua-
rel in Judwa pro Herode palre suo, timuit illo'ire. Et lihet causarum specie in aliquo transformatur; sed
ndmonilus in somnis, secessilin parles Galilww. El in omnibus praeriestinationis verilas ita tenus ariim-
veniens habitavit in civitale quw vocalur Nazarelh. .B pletur, ut typice geslaruni ordo doclrinaruni pene
Scrvari ilaque typicam narralionis liguram recte in omnihus figuraiarum rerum sacramenta alTcrret.
riiximus; quia Joseph apostolorum geril speciem, Unde nimirum parvuli piimum irieo Irucidanlur,
quorum oflicio Christus circumferenrius erat pas- quorum iiulla nisi innocenlia exslilit causa; ut
sim per universam hanc mceroris ac trihulationis omnes intelligant martyrittm, neque cx reatu culpa?
.Egypliim. Hi vero lanquam defuncio 149 He- constare, neque ex merilo, aut ulla eleclione, nisi
rode, videlicet, populo Jiidseorinn, sub ejus regi- ex Dei gratia cuipiam provenire. Et revcra hie
mine in passione Domini infirielitalis vilio perein- oninia sic conlexuntur, utet veritas pateat, el sa-
pto, Judaeis pnedicare sunt missi, ad quos Domi- cramentorum typica suffragentur eloquia. Hinc sane
uus velut ad oves perditas jueral direclus. Sed ma- adhuc movet aliquos, quod Lucas refert, monar-
nente haeredi.ario infirielitatis dominatu, metuunt chiam regni Herodis divisam in quatuor partes;
et receriunt, arimoniti per visum sancti Spirilus; quomodo verum conslet, quod Joseph auriiens Ar-
donum gratia? in gentibus contemplantes, ad eas chelaum regnasse in Juda?a, timuerit illo ire, et non
transfertinl Cliristumolim Juda?is niissmn. Alioqtiin niagis in Galilaeam, ubi Herodes alius, Evangelio
quomodo Joseph audiens quod Archelatis regnaret in tesle, regnasse perhibelur. Sed hanc quaesiionem
Juda?a pro Herorie patre suo, limtiit illuc ire, si per 'C Josephus, et alii quamplurimi solvunt, dicenies pri-
angelum ascendere monehalur? Nuuquid vir justus mum Archelaum, lotius regni jiost patrem monar-
timere debuit, quod per angelum imperatur?Aut cbiam suscepisse, atquc illo insolescente dcjeclum
si infirniitas ejus futy, ut pro infirielitatc limeret, fuisse a Tiberio ex palris solio, divisumque regnum
quornodo rursus ui in Galiheam transeat sine uUa in quatuor tetrarchas. Quarum unam, Galilaeam
reprehensione monetnr per angelum ? Reverti ergo videlicel, fralri ejus Herodi contradidil, quam
ari Judaeamjubeliir el limet, in Galilaearavero regio- necdum perceperat, quanrio Arcbelaus adbuc om-
nem genlium admonitus transire penitns non re- nem regni monarchiam suo crudeli vexabat impe-
cusat. Aut enim eum timere ila tenus, si forte jussum rio ; sed postea justo Dei judicio Lugdunum exsilio
est, non oporluil, aut certeper angelum praeeeptio rieporlattis est, qua? Galliarum est civilas. El hinc
niox mutanda inferri non dehuit. Unrie liquido con- est, quod Joseph anlea eum velutha?redem crudeli-
stat, typicam in.hoc rationeni servalam fuisse. Aut tatis provirius raeluebal : Ut implerelur, inquit, quod
forle hoc ita inielligendum piitamus, quod Joseph diclum est per prophetas, quoniam Nazarwus voca-
audiens, Vadeinterram Israel, inlellexerit se primo bitur. Si enim cujuslibel propheiarum satis prae-
jussum esse ire in Juda>am,haud dubium quin ipsam fixum in Scripturis lestinioniuni habuisset, nequa-
"
pulabat terram Israel. Sed postquam comperit illic quam sicut dicluin est, per propbetas differenler
regnare Archelaum, noluit se periculo subjicere; riixisset. Verumtamen magis sensum, ut reor, de
praeserlim quod aeslimasset Chrislum et partes ejus, ipsis sumens Scripturarum locis, sua? expleverit
rie quo responsa angelica talia monuerant, alibi assertionis fideiii, qtioniam hic velut sanctus san-
non esse habitanclnm quam in Jerusalein, ubi lem- ctorum Nazaracusjure vocatur. Nam secunriuml51
plum Dei erat et proplietarum omnium celebratio. Hebraicam veritatem scriptum in Isaia legiimis: Exiet
Quo profeclo ilurus esset, si non Archelaus ibident virga de radice Jesse, el Nazarwus de radice con-
vice patris regni jam sceptra moverel. Verumlamen scetidet (Isa. xi, 1). Ergo Nazareth non minusgcr-
angelus cum dixissel, Vadein terram Israel, non nien novellum, quam Hos campi interprciatur ; de
Judaeam, sed Galilaeam voluit intelligi, quani etiam cujus rariice germinis, ut reor, sanclus sancloruni,
Judaeorumpopnlus incolebat, in qua iiimiriini Naza- scilicet Nazaraeus nuncupative, ad significandam
rethconstat fuisse. Galilacanamque melropolis erat aelerniiatis suacsubstantiam, legitur ascenriissc. Qno
civitas, ad quam, velut pars in tolo Nazarclh per- eiiim reclius nutrirelur, qtiam ii> Nazarelh, ex qua
linuisse probatur. Porro videns angeltis errorem de nomen daretur, quo esset indicium, quia essenlialiler
.i. EXPOSITIO IN MATTH/EUM. — LIB. II, CAP. III. 150
ipse sanctitas in sancfilatc niitritus, Sanctus san-. A cluni fuisse verbum Domini super Joannem Zacharia.
ctorum recte sil appellandus ? llinc profecto liquet, filium in desertomanifestius declaret; atque insinuet
quia sicut elegit tempus quando nasceretur, et jam lunc Jesum ferme annorum fuisse triginla,
Iocum in quo nasceretur: ila et civitatem recte di- quando mox baptizatus ab eo monstratur. Unrie ni-
citur elegisse, in qua etiam ad explananda sua?in- mirum constat intelligere nos debere alios hos dies
carnalionis mysteria significantius coalesceret. Esl temporum, quando,Scriptura teste, Archelaus adliuc
ilaque usque hodie in Galilaea viculus contra regio- Judaeam regebat; alios, quando Lucas per terrenas
nem in quinlo decimo ejus milliario ad orientalem potestates, raore historiographorum, expressius prae-
plagam, juxta montcm Tliahor, nomine Nazara, conem Christi ad praedicandum venisse declarat.
quem multi putant eamdem Nazarelh dudum fuisse; Nam tunc Christus, ut conjieitur, ferme infra octo
sed panlatim deficiendo civitatem in viculum com- annorum erat, nunc vero jam circa triginta annorum
miitalam. Dominus autem in ea ideo enutritur, ut spatia vcrsahatur. In tantum siquidem ipsa tunc coin-
per cam quis scit, qui nuncupaiidus est, ex ea ple- niutata sunt lempora, utet JudaeaePilatus praesideret,
nius dignoscatur. Nam Nazaracusvarie in Scripturis etregnum per tetrarchias divisum sub principibus sa-
sacris accipitur. Siquidem in lege Nazaraei erant, cerdotum Anna et Caipha commemorelur. Quo pro-
quorum volum ad tempus erat, aut certe a primordio B fectopatet,Maltha?um perliocquodait./nrfiefritsiWr-,
usque ad finem Nazara?i sanctificalionis suaefiebant non tantum pueritia? tempiis insinuasse, sed omnes
gratia. At vero de hac civitate qui forle essent lege 153 mes quoceepe.at habilare Nazarelh, usquedum
patria?, similiter et ipsi, Nazaraei aut certe Nazareni ascenderet et ipse rie Galikea, ut baptizaretur a
quamlibet ob distinctionem sunt vocali. Inter quos Joanne, contiguos voluit demonstrare. ln quibus
nimirum Salvator Nazaraeus voluit appellari, qua- tliebus cum arihuc Nazareth parenlihus subditus
tenus idem agnosceretur, qui per Danielem futurus hahitaret, vcnit Joannes praeriicans haptismum poe-
praedicatus est Sanctus sanclorum. Nam el discipuli nitentiae in rieserto. Nam et Lucas hoc insinuat di-
primum sunt Nazara?i dicli, postea vero Christiani- cens: Puer ctittem crescebatet confortabatur, plenus
talis vocabulum sorliuntur a Christo, et generaliter sapientia, et gratia Deierut cum illo. El ibanl paren-
omnes Christiani hactenus nuncupantur, de qtiibus tes ejus per omnes annos in Jerusalem in die solemni
recte canitur : Quod candidi facti sint Nctzarmi ejus Paschw (Inic. n, _0). Ac deinceps : Cum faclus esser
(Thren. iv, 7), splendorem Deo dederunt, quia annorum duodecim, ascendenlibus illis in Ilierosoly-
nupliali veste sunl induti. Caeterum quidam haere- tnam, secundum consuetudinem diei fesli; consumma-
tici Nazareni sunt vocati, eo quod in Christum cre tisque diebus, cum redirenl remansit puer Jesus in
diderint, ita taraen, ut omnia Veteris Testamenti in- C Jerusalem. Et cum requisissenl eum, invenerunl eum
stituta servare contendarit. Sic enim Ch.istum prse- inmedio doctorum (Ibid. 42). Ac rieinde scri-
dicant suscipi debere, ne iegalis umbram videantur • pttim cst, qtiori descendit cum eis et venit Nazareth,
omittere. Quorum quia schisma specialem elegit et erat subclitus illis (Ibid. 51). Ex quo riirni-
vilam, speciale sibi, 152 nescioquoauclore, Evan- rmii dalur intelligi, quod in eisdem diebus, quibus a
gelium invenerunt, quod Nazarenorum proprie nb- principio ccepit habitare Nazareth, adhuc eo ibidem
minatur. Qui quasi rie religione gloriantes nomen conimoranie, venit Joannes in desertum parare
sibi sanctitatis clederuut, el rei facti sunt, non cre- viam advenlus ejus, et proedicabat poenitentiam, et
dentes omnibns Christum ari juslitiam posse suffi- quod appropinquasset regnura coelorum. Atque
cere. Unde superslitiosi" conanles nova veleribus eadem primum veritatis praeco annuntiat, quae de-
assuere, pejorem operati sunt scissuram, et facti iiium per se ipsa Veritas auctoritate sua praedicat ob
sunt sine Deo, qui sine fide inveniuntur. Porro salulem hominis, ac commendat. Quipjie quia vox
Evangelium cum dixisset, quod veniens habitavit in praeibat verbum, rectnm erat ut primum annuntia-
civitate, qua? vocatur Nazareth , ut adimpleretur ret, quod postea ex eodem verbo consonum sonuis-
quod riictum erat per prophetas, quoniam Nazaraeus set; praedicans in deserto Judaeae,ac dicens : Pmni-
vocabitur, illico adjunxit, clicens : P tentiatn agite, appropinquavil enim regnum cmlorum.
(CAP.III.) In diebus aulem illis venil Joannes Ba- Porro, riicens, relulit ari lioc quod ait, paenitentiam
ptisla prwdicans in deserto Judcem, dicens : Pmniten- agiie; pradicans yero, ad illud quod dixerat : Quia
tiam agite, appropinquavit enim regnum ccelorum. appropinquavit regnum cmlorum. Neque enim duo
Ex quo non modica qna?slio videlur inter utrosque pariter verba geminari poteranl absque intelligentia,
evangelislas generari. Nain Matthaeus continuo ut ubi nec apex vel iota vacat a mysterio. Poeniten-
infantem \e\ puerum ex ^Egypto revocatum comme- tiam igitur agere, est prioris vita? errores in se pu-
morat, statim quasi in riiebus illis Joannem Bapti- nire, deinde promissionihus regni co?lestis spe ani-
stam venisse confirmal; cuin Lncas anno quinto rie- mos ad superna erigere, atque ad melioris vila?
cimo imperii Tiberii Caesaris, procorante Pontio actus studia provocare. Nihil enim ad perstiaden-
Pilato Jtiriaeam, tetrarcha autem GalilaeaeHerode, dum animos audilorum magis valere poterit, tjuara
Pbilippo autem fratre ejus tetrarcba Ilurea? et Tra- spes aeterna? promissionis., el metus lormentorum,
choniiidis regiouis, et Lysania Abilina? telrarcha, alque comminatio riivinaemajestalis. Qua? nimirum
snh principibus sacerrioiiim Anna e\ Caiplia, fa- satis ari persuadendum apta conspiciens tlivina pro-
1S1 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 152
videntia,*voluit dicendo pcenilentiam agite, mon-j- A dita, et ideo debet non modicum venerari. Prius
strare, quod prima sit miserorum virtus, ut per po_- sane anle alios Joannes regnum coelorumprope essc
nitenliam discant in se perimere veterem hominem. praedicat: nec debet contemni pcenitentia per qtiam
et odisse vitia ; quod nisi quisque fecerit, non modoi gratis ad eum venire nos invilat. Regnum ilaque
virtutes apprehendere, verum nec suppliciorum, coelorum, aut praesentem Chrislum, per quem re-
polerit exitio liberari. Pcenitentia? quoque virtus, gnant sancti in cceleslibus, jam propinquasse na-
timore concipitur, 154 sc&>Psetinior, divina inspi- scendo annuntiat; aut certe Evangelium regni, per
rante gralia, tantisper de sapienlia generalur. Hinc quod omnes invilanlur ad superos, venisse demon-
namque scriptum est: Initium sapientimtimorDomini strat. Cujus nimirum vox prima est, poenitenliam
(Eccli. i, 16). Siquidem pcenitentia a puniend orecte agile, et ideo jure appropinquasse conlinuo sub-
vocari creditur, qua quisque punit quaenovit se illicile infertur.
commisisse, quod nemo digne valet agere, nisi per Hic esl enim de quo dictum est per Isaiam prophe-
sapienliam illustralus coeperitinter bonum malumve tatn dicentem : Voxclamantis in deserlo, parale viatu
discemere. Sed tiraore coramolus dum mala forti- Domini, rectas facite semitas ejus. Quod lesti-
ter in sc punienrio reluclatur, necesse est spe gra- monium ambiguc positum videtur. Neque salis
tia? subrigalur, quatenus per hanc ad ea qua? digna B I apertum, utrum evangelisla hoc aflirmans de Joanne
sunt inhiare consuescat. Nemo igilur consuescere prosequatur, an ipse Joannes de se quasi de alio,
recte polest quae seclanda sunt, si non prius dissue- sicut Scriplurarum mos est, tropice loquatur. Si
scat quaecontraria probantur, et perimunt virtutum enim hoc Joannem de se dixisse intelligamus : Pm-
conamina. ldcirco sub hac. deliberatione, quicunque nitenliam agite, appropinquavit enim regnum cwlo-
salubriter vull agere pcenitenliam, semper tinioreni rum : et Hic est qui dictus est per Isaiam prophelam,
divini examinis, et metum poenarum ante oculos et ca?tera quaesequuntur, tale est, ac si diceret, ego
ponat. Deinde pudore velatus jugiter ante Deum, sum ille qui dictus sum per Isaiam prophetam. So-
atque verecundia cooperlus, dolorem cordis flelibus Iet enim hujusmodi locutio in Scripturis frequentis-
attemperel; quia sine dolore nullaqueunt esse vul- sime fieri. Unde hic Matthaeus: Invenit, inquit, Jestis
nera, si vitalia membrorum non fiierint circummor- hominem sedentem in telonio (Matlh. ix, 9), el non
tua. Quod si ilaque vulnus cordis non doluerit, dixit, invenitme sedenlem, ne quasi de se jactan-
emortuum est illud, et eo magis est incurabilc quod ter loqueretur. Itaque et Moysesper omnem textum
nec se senlit, neque supervenientem medicinam sen- divina? legis sic de se, seu de alio loquitur : Locutus
tiendo valet suscipere. Quod si senlire coeperit, erit est Dominus ad Moysen dicens. Neque enim ad ex-
divinaegratia?, quod sentiendi reddidil primum liber- ^* primendum se, locutus est Dominus ad me, ponere
tatem. Deinde libertas simul cum gralia infatigabililer judicavil. Quippe nec mirum, cumet Dominus sae-
debet insislere, ut medicinam quotidie exercendo, pissime dicit de se, Filius hominis, aut, Filius Dei,
prislinam aniraus a?gera medico recipiat sanitalem. et non dicit, ego; praesertim cum nec minus Patrem
Hinc namque est quod veritalis praeco tale salutis per se, quam seipsum Deum praedicare velit. Hinc
anlidolum languentibus proponit : Pmnitentiam, profecto ait: Oportebat Christum pali, et resurgere a
inquit, agite, appropinquavit enim regnum coelorum. mortuis terlio die. Et nequaquam ait, oportebat me
Ac si patenter dicerel, pnniat unusquisque mala pali. Sic quippe et Joannes, cum dixisset: Agite poe-
prioris vitae opera, et cauterio pcenitentia?putrida nitentiam, appropinquavit enim regnum coelorum
viscerum secet vulnera, quoniam appropinquavit maluit occultius de seipso subtexere quae sequun- -
sanitas quam perdidimus, et facultas spei, ut redire tur, hic esl enim qui dictus 156 est Per Isaiam
valeamus unde cecidimus. Appropinquavit enim prophelam, quod continuo videtur vangelista mon-
regnum ccelorum.TQuodnisi appropinquasset, nemo slrare, narrationera suam ila conneclens.
noslrum ad eum redire quivisset, quoniam privali Ipse autem Joannes habebat veslimentum de pilis
pedibus et caecati lumine, etiam viam qua? Christus camelorum. Neque contrarium omnino debet vi-
est male sani perdideramus. Quam viam veniens D 1 deri, quod idem Joannes alibi, de sc interrogatus
parare Joannes, primum peenitenlia?gressus ut per- rursus ait: Ego vox clamantis in deserlo, quod jam
venias ad viam proponit. Quam qui spreverit, non so- idem praemiserat, ut prolulimur, quando dixit: Peeni-
lum perdit quod promiltit veruiu etiam propter con- lenliam agite, appropinquavit enim regnnm coelorum.
temptum magis ruit. Hinc quoque Paulus ail: An Qui vocem ideo se nominavit, eo quod propheta,
ignoras quod benignilas Dei ad pmnilentiam te addu- Spiritu sanclo revelante, prius eum ita vocarat, non
cit? Secundum duritiam tuam, inquit, thesaurizas sua quidem assumptione, sed asserlione veritatis.
tibi iram, 159 'n d'e *rmet revelationisjusti judicii Nullum igilur verbum sine voce auditur, neque vox
Dei (Rom. H, 4). Quapropter nemo spernat primara quidpiam sine verbi inteUigenlia valet. Formaluriia-
praeconis in praedicatione vocem, nemo inilium sa- que in voce velut quoddam praeconium verbi, ut
lutis negligat, nemo prima Salvatoris documenta deinceps voce dilapsa, verbum inlerius vigens per-
contemnat; neque parvipendat pcenitentia?fruclum, cipiatur. Miltitur et Joannes divinitus ante Verbum,
post cujus pra?conium coelorum regnum prope fore ut per ejus praeconium verbum, quod in principio
annunlialtir. Nusquam enim prius ha?cvox fuit au- erat apuri Deum, plenius inlelligatur.Joannesquippe
155 EXPOSITIO IN MATTH/EUM. — LIB. II, CAP. III. 154
intus quid agat plenius osten-
jnre vox est appellatus, quia verbi praeconium !_.quod foris exhibetur,
fuit: et ideo de se confessus est quod olim se appel- datur. Perriesertum namque, quo primum exclamat,
latum noverat, el implevit vocis officium, nt Verbum agite pcenitentiam, designat eos, quos Spiritus san-
cli gratia deseruerat, ut per hoc non minus aptus
quod in principio erat digne intelligeretur. Parate,
locus doceatur, quam quales sunt ipsi
inquit, viam Domini, reclas facite semitas ejus. Ac poenitentiae
si patenter dicat, quia Verbum, quod in principio inter quos, velul inler surdos auditores, regnum
si se viliis vacuassenl.
erat, corda credenlium illustrare venit, mundate ccelorum advenisse claniat,
auste-
mentem, corrigite mores, ut eum credendo digne in Nam cilicium de camelorum pilis contextum,
vobis suscipere valeatis. Nostis igitur quod via ver- ra? salis vitseindicium est, per quam concupiscentia-
bi ad cor dirigitur, et ideo parate fldein, ut per eam rum incentiva frenantur, et liguram gerit eorum,
in cor veslrum Christus ingrediatnr. Dirigile mores qui terrenarum rerum pressi honoribus, ad fidem
in aequitate, ut per eos in vobis, velut per semitas veniunt, maxime de Gentibus aggregali. Ex quo
ad coelestem Jerusalem, videlicet Eccle-
jusiitiae, gressus salutis ponat. Habitabo, inquit, per propheta
fidem corda eorum. Et Apostolus : Per fidem enim siae loquens, repromiltil: Inundatio, inquit, camelo-
umbulamus, el non per speciem (II Cor. v, 7). Unde rum operiet te (lsa. LX, 6). Quos cum ad fidem
cum fides in nobis habetur recta, via Domini ad 8 Christi 158 wc pcenilenliam persuadens, Joannes
cor dirigitur : et dum mores mutantur in melius, invital, quid aliud quam vestem ex camelis confe-
reclas Dei in nobis semitas p.a?paramus. ctam ad Chrislum miiiendo indutus portalur ? Ac per
Ipse aulem Joannes hubebat vestimenlum de pilis hoc hinc inde divina doctrinarum redolent sacra-
camelorum, el zonam pelliceam circa lumbos ejus. Ex menla; quatenus per hoc demonstrelur, quod illi
quo nimirum ila debeinus advertere habitum, et ad decorem indumenti Chrisli pertineant qui per
conversalionem ac victum, ul nieminerimus gesto- pcenitentiam, asperam agunt vitam, et suam super
rum verilatem praedicatoris poenilentiae personam Christum peccati deponunt sarcinam. Zona quoque
simul et pcenitentum operibus exhibere formam. pellicea circa lumbos ejus,per quam morliflcatio car-
Nam locus conversationis ejus non frequentia homi- nis exprimitur, eos insinuat, qui fidera recipientes
num, sed deserlum scribitur. Vestitus quoque non Cbrisli lumbis ejus adhaeserunt, per quod propagali
mollis et delicatus, ut fluxtim libidinis enutriret, sed ex semine haeredes Dei et cohaeredes Christi inve-
rigidus atque asper, ex pilis 157 camelorum insi- niuntur. Porro per locuslas Jiidaei veritate fugaces
nuatur. Deinrie viclus quara lenuis atque inusitatus non immerito designantur, qui per legem virtutum
fuerit, nobis tacentibus Scriplura prodit. Quandoqui- alas videbantur'afferre; unde quasi quibusdam cor-
dem non nisi per gratiam eo servari posse vitara, _ porum saltibus sublimjus a terra efferebantur. Sed
natura confiteri suadet, quod imilari non audet. De- quia litteram sine spiritu sunt secuti, messem legis
cebatitaque eura, cui primum praedicandi privilegia suis male interpretando corrodebant dentibus. Erant
regni coelorum committuntur, quanium mortalibus enim aura cupiriitatis flante vagi, operibus infru-
fas est, imitari angelicam vitam, ct rebus roundi ctuosi, verbis queruli, circumferenles seomni vento
exspoliari; qualenus per eum discerent aaditores doctrina?. Sed poslmodum raulti eorum flunt san-
quod itlem verbis monebat operibus adimplere. Pri- ctorum alimonia una cum melle silvestri, et satietas
mum igilur pcenitentiam suis proponit audiloribus, prophetarura. Melautera in cibum non ex alveariis
per quam est redilus ab errore, recursus a crimine, legis, sedex truncissilveslriumarborumpraelibatur:
abolitio vero peccati et progressus ad paradisum. ut per boc genlililas vocata ad gratiam, quam dul-
Deinde exhibet vivendo cjuod docet, ut omnes in- cis sit Chrisli corpori sociata, expressius declaretttr.
strual doctores, in se prius daranare a quibus et Hinc nimirum David canens aiebat: Invenimus eam
alios cohibent, atque operibus expedire, quaecunque in campis silvm (Psal. cxxxi, 6), inter quas Joannes
nionuerint ut agantur. lnfelix nimium nostri saeculi ejus dulcore pastus, jucundus saginatur. Forsilan
aetas, quando rarissime invenitur aliquis vivendo el Jonathan filius Saul in hunc saltum devenerat,
evangelicam habensformam, scd omnes pra?sentium ) ubi ad superficiem lerra? mel istud manabat (/ Reg.
rerum sectantur honores, ut per fas et nefas magis xtv, 27). Quo guslato paululuni illuminatus legitur,
prxesse valeant, quam prodesse. Verumlamen om- ul perhoc aperlius designaretur gratia Redemplo-
nes ea praedicanl, qua? vix pauci tenere moribus ac ris in Ecclesiara de genlibus confluxisse; quam
vita, velint: quia dum paupertatem persuadent, quisque atligerit, non solum illuminatur, vertim
cnncti regnare cupiunt: ejus nimiruin fautores facti, etiam interius refectus corroboratur.
cujus beatitudinem operis etiamsipossint, pra?sertim Tunc exibat ad eum Hierosolyma et omnis Judwa
cum debeant implere, digito movere nolint. At vero et omnis regio circa Jordanem, et baptizabantur con-
Joannes quia formam contemptoris praesenlis vita? fitentes peccala sua. Ubi notandum quod ideo conli-
in se transformat, non solum appetit mala mundi tentur peccata sua, ul digni efficianlur baplismi
perpeli, sed etiam habitum atque viclum talem in- gratia, secundum quod audierant, pmnilenliam acjile,
sumil, velut bealus Hilarius tradit, qui omnium appropinquavil enim regnum cmlorum. Unde apparet,
eorum figuram gerat; quos exemplo doctrinae suae nullum recte poenilere posse, nisi primum confitea-
velut inlra corpus mandendo trajicit. Ut per hoc tur peccata sua, et prioris vita? errores damnaverit,
155 S. PASCHASll RADBERTl ABBATIS CORBEIENSIS 15C
ut efficiatur idoneus percipienda? gratia?, et tum de- A Joannem: Memenlo,inquit, unde cecideris, et aqe poe-
rauro riivinis mysteriorum sacramenlis ip Christi nitenliam, et priora opera tua fac (Apoc. n, 5). Ea
corpore cppsecretur. 159 Praeterea ex eo quod videlicet qtia? primura per charitatem debueras ope-
Apostojus ait: Quia sine poenitentiasunl dona et vo- rari. Ca?lerum Paulus apostolus ad Hebrseos loquens,
catiq (Rom- xi, 29), non iijcongrue legentibus quae- non solum hanc quam diximus, ante baptismum ne-
slio generatur. Quia nimirum si sinepoenitentiasunt gat poenitenliam agenriam; veruiii ipsum baptisma-
dona myslerij, pt nobis in haplismo condonalqr re- tis nomen poenitentiam appellat. Impossibile est, in-
missio peccalorum, videtur non recte ad eura cqr- quit, eos qui semel sunt illuminati, gustaveruntetiam
rentibus pcenitentia velut incligna praedicari, Sed donum cmleste, et parlicipes facti sunt Spirilus sancti,
pcenitenlia? mpdus triplex accipilur, dum aliud sit gustaverunt nihitominus bonum Dei verbum, virlutes-
errores vitiorum, etuniversa diaboli opera per pce- que smculi venturi, et pfolapsi sunl, renovari rursus
nitentiam abrenuntiando arite ablutiopem fontis pe- ad pmnilenliam, rursus crucifigenles sibimet Filium
nilus condemnari, aliud post fontem remissjpnis Dei, et ostentui habenteh.(Heb. vi, i). Quid enjm est
labi in peccalum, et per poenitenliara iterum reno- quod dicit, impossibile illuminalos rursus renovari
vari. Nec non et illuri quod quotidie sancti a talibus ad poenilenliam ? Nunquid hanc alteram, quam dixi-
purgaiitur delictis, sine quibus nostra humana mor- B mus post gratiam, denegat poenitentiam? Absit.
talitas, aut vix, aut certe minime polest vivere. Quo- Non enim illam denegare poterit, quam idem mul-
fum prior pcenitentia? modtis ideo praedicatur, ut toties praedicare probatur. Sed qtiod dicit rursus
boinp qni Deum auclorem suum, declinando post renovari ad poenilenliam, tale est ac si diceret, im-
ea qpa? vana stint, contempserat, et per reatum ira? possibile est eos rursus reiterare baptismum. Baptis-
filius factus erat, laiidem in semetjpsum rediens, mum igitur hoc loco pcenitentiam appellat, et ideo
pristinps vita?errores rudimento fidei funditus, con- recte negqt renovari posse rursus ad pcenitentiam.
demnaret. Npn enim erat fas duobus dominisservire, Quia sicut Christus semel mortiuis est pro peccatis
imo proprio veniente rectum erat, ut quod infauste noslris : ita et nos cum illo per baplismurn semel
tenuerat primum, relinqueret, et puniret in se quid- oporlet mori. In quo nimiruiri baptismo, dona et
quid in eo jnale vivebat, quafepus per Ijqc divinae remissio sine pcenitentia condoriantur. Quiaprofecto
graliae capax esset. Verumlamen haee ut ageret non illud, quod renascimur ut fllii Dei simus, per ba-
sua libertas, eo quod esset servituti addictus, sed ptismum gralis omnibus praelargilur. p_.lerum qui
vocanlis gfatia. 1'uil; qua? gralia non soltifij r.eis pec- post hoc deliqtierit ad niortem, quamvis in quacun-
catagralis indulsit, sed etiam facultatem agendi qua? que die conversus fuerit, omnia ejus peccala oblivio-
mpnebat, dedit; ac deinrie meritum, qup perciperet iC ni trarianlur, non tamen sine aliqua condigiia satis-
quisque qua? promissa sunt, pleirius condonavit. Et faclipne delicli immunis a poenilenlia polerit
ideo jure clamat Ajiostolus ; Quodsine pcenilentiasint expiari. Unde fortassis hoc Paulus volens annuere,
dpna etvocatjfi, praeserlim quod cuncta gratis do- sijie. jicenilcnlia dixit dona remissionis, et vo-
nantur, in lantum ut etiani ipsa pcenitentia Dei do- catipnem, quam in hac iterum si lapsus fuerit
nuni recte cjjcatur. Nunquid igitur ulla religio- qujspiam credimus necessarium adimplere. At
nis poenitenija sino Dei gralja vjderi potest, praeser- verp de his qui non adeo peccant, et tamen
tim cum proptieta ppslulet : Converleme, Domine, et seipsos quotidie per lamenta ctistriclionis purgando
converlar ad le (Jer. xxxi, 18). Quomodo, inquit^ tu, 161 puniunt, dielum accipimus, quod Septies in
D,omine, convertisti me, et egi pceiiiteutiani, oslen- die cadatjuslus, et resurgit. Cadit quidem per varios
d^istimihi et percussi femur meum. Ac s| palenter deliclorum excessus, sine quibus nostra mortalilas
diceret, quia nisi nie conyertisses, ulique ex nje poe non subsistil, sed resurgit illico per humilem confes-
nitentiam non egissem. Unde Ijqiiirio cpnslat, quod sionem, firnius in proposito, etsi fragilis jnveniatur
pp?ni|entia Dei sit tlonum, sed tamen Aposlolus ba- in excessu. Alioquin non justus interea censeretur
plismi gratiam et remissionem peccatorum sine illa dum inciderel in reatum, si non jusliflcaius cpnti-
poanitenlia, qua?publice peccantibus datur in Eccle-^ ) nuo veniam resumeret ex indultu. Quapropler nemo
sia, dari omnino perhibet, et nequaquam de hac, ex omnibus invenitur qui conlessione, vertyale pro-
per qqam quisque abrenunliai diabolo, et omnibus dente, non egeat. Idcirco nullus se excuset, qualeuus
operibus ejus Chrislus aut Joannes 160 iace.- In dum vacat raisericordiam non requirat. Npn enim
hac quippe npn multa corporis quaeritur satisfaclio: erubescal confileri medicojain pro omnibus imino-
in illa vero prolixius, juxta aestimalionera delicti, et lato, quo.d isti dudum non erubescebant publicare
fruclum poenitentiaeejus qui sua deflet errata, lem- Joanni, nondum salutis anlidoto eisdem quanliilura
pus insumitur.,Non quidein ut de venia in uno eo- propalato. Quod si igitur circumquaque ac| cum
demque moroento riiffidaniusconversi, sed ut ex hoc exeuntes, confllebanlur peccala sua, necdnni veri-
satisfaciens reus ad raerilum, potum lacrymarum tale percepla, quid putas facieiidum cst his qui
percipial in mensufam. Porro de his qoi ante donum post veniam hactenus peccatorum tenebris involyun-
vana sectati sunt instiluta, dicit Apostolus: Quem tur? Qui profeclo nisi ad lucem confessionis vene-
ergo fruclum nabmslis, in quibus nunc erubescitis ? rinl, tenebrarum caligine circumfusi maiient in
(Rom. ix, 21.) De istis vero elibi divina vox per morle. Quia oninis qui nianet in inorte adhuc in le-
157 EXPOSITIO IN MATTH.EUM. - LIB. II, CAP. III. • 1.3
nebris est, et nescit quo eat, quia tenebra? obcaeca- A rent: Nos non genus sumus viperarurn, sed filii
verunt oculos ejus. In morte igitur manere esthac- Abraha? sanctissimi patriarcba? censemur. Qiiibns
tenus infra januas peccati circumcludi. De quibus itaque talia sibi plaudentibus :
januis nemo est qui evadat, nisi agente illo ad quem Ne velitis, inquit, dicere intra vos, patrem hctbe-
David dicebat : Qui exaltas me de portis morlis mus Abraham. Quia nou carnis filii, sed gratia?,
(Psal. ix, 1-). Quod hic nempe Joannes intel- connumerantur in semine. Non eniin quod ex carne
ligens : suscepil Abraham hteredem habuit, sed quod ex flde.
Videns mullos Pharisworum et Sadducworum ve- Idcirco si vultis esse in semine, fidem imitamini
nientes ad baptismum suum, dicebat: Progenies vipe- ejus : quoniam non ex operibus legis justificatus
rarum, quis vobisdemonslravit 'fugere a futura ira? est, sed quia credidit Deo, reputatum est ei adju-
Ac si patenter diceret, nemo nisi unicus Dei Filius, sliliam. Siquidem et vos fidei opera probate, per
quem vobis futurum annunlio, et per modicum qiiam filii secundum interiorem hominem sitis. Alio-
ostensionis digito luce clarius pra?nionstrabo. Proge- quin ne vclitis vos dicere filios, quod 163 lanlum
niem autem viperaruni eos appellat, qttia de'venena- ex carne estis, dum lsmael nequaquam computatur
lis parentibus nali, sua primum oportebat confitendo in semiiie. Facite ergo fruclus riignos pcenitenliae,
venena frauriis antiqua? deponere, et tum demum B videlicet fructus baptismi, si placet per regen.ra-.
fuie Christi indutos fontem suae purgalionis intrare. tionem fidei regni haeredes fieri. Alias aulem ex
Qnam permistionem natura? secundum jiliysiologos, patr.e diabolo eslis, quia si filii esselis Abrahae, ope-
in eorum coniparationem riecenter adinvenit. Ferunt ra patris utique fecissetis. Qua de causa ne glorie-
namque viperarum esse naliirani, quori femina riuni niini, vos lantummodo ex carne filios esse praeser-
concipit caput maris ore permulgens, niinio fervore tini cum sitis alterins ex imitatiqne. El ideo hi magis
libiriinis virus ejus exliauiiat; tjuo consumpto ex- probantur lilii, qui per lidem propagantur in semine.
lemplo iriein masculus morte depereat. Al vero illa Unde :
dum tempus pariendi advenerit, fetibus praegravata Potens est Deus, inquit, de lapidibus istis suscitare
perimilur : discerpunl enim ungulis matris uterum, filios Abrahw. Ubi nimirum potentia J>ei, cui est
et pariter cum vita effusis viscerihus egerunlur. possibile omne quod velit, non irieo praedicatur exi-
162 S'c itaque et Judaei caput viri, quod Christus niia, ul tantum suspiciatur laudaliilis, veruni e(,iam,
est, ore livido jierimentes, matrem suam, videlicet ut ex boc eoruni refrangatur temeritas, et incipiant
synagogam, prophetarum vel eorum , de qua nasci praeriestinalioiiisDei opera cogilare. Quia sicut nihil
debueraiit cruentis mauibus occirierunt. Qtios forte ab eo praedestinatur cjuod non possit : ita quidqttid
videns adliuc Spiritus sancti indagine sua? fraudis ^ praedeslinatum fuerit, non nisi jusjitia dicjanle, au(,
venena intrinsccus occultare, jure censura severi- certe misericorriia suffragaiite, consummabilur. Pri-
latis iiicrcpal eos, qttare prius callidas doli astulias ma igintr ruriiiiienla liriei sunt pro certo credere
non evonmerint, et sic demum intrarent ad fonlern, Deurn qttidquid voluerit posse. Deinrie subirixius in-
ubi coluinba sine felle amariludinis ileargenlata, in lelligere , (juotl cuncta jusie proviilus dispensator
pallore auri quotidie gralia Spiritus sancti dealba- atque clementer disponat. Hinc est autem quod pro-
tur, et rieinceps sine ruga el sine macula cum Chri- fecto simplicem lectorem salis juvare opinor, si pro
slo in terra gradiens, omnia serpentum genera suis certo crediderit, quod Deus qui cuncta crc.avit ex
conculcat pedibus, et repellit inerediilos. nihilo, potens sil ex lapidibus lilios Ahraha?formare,
Facite ergo frucliis dignos pwnilenlia', inquit, et velut ex propagiue illi repromissos haeredes etiara
ac si aperle cliceret, nolite insullare quod facio , ex quolihel pulvere suscitare. Alioquin fidei rurii-
.imo quae dico piis ariimplete operibus, et facite menla nouduni percepit. Si enim Graecia portenlosis
fructus dignos pcenilenliaequam praedico : quia nul- male suis erudita fallaciis Peucalionem conata est
Ins vestrum stiis vel patrum j'uslificatur operibus, asscrere lnundo, quibus creali sint liomines lapides
qiii omnes irae filii per reatum facti estis. Magisle.r.. asjiersisse, quid putas, quod magis falendiim est,
ilaqne |ierfecla? poeniteiitia?Joannes faclus, non so- Deum veruni ac vivum ex lapidibus filiqs Abra-
liimexliibuit in sejiersonam po?nitenlis,verum eliam hx simpliciter nqn posse creare? Unt(e Virgilius
qualis debeat esse modus patenter insintiat, dutn Marq:
subjungit: Facite dignospmnilentim fruclus. Alioquin doniinuohaslegcs, ajternaquefosderacerlis
baptismi ablulio, non abolitio peccati, sed delusio Impo^iiitualura locis; quotcmporeprimurn
judicatur. Fructus igilur pcenitenlia? clignus, morti- Detic.lion \acuutn lapidesj.clavil iu orbem.
'
Linileliomiuesnati duturnuenus.
ficatio carnis, omniumque vilioruin esl, qualenus
perfitleni sata virtutum semina, niessem honi operis Volens annum octingentesimum decimum anle Ro-
copiosius accuinulenl. Quibus dilali, dammim quod iiiain conditani significare : qtianrio, ut aiunt, Am-
sibi intiilerani, suffragrante gratia, meritis recom- phion tertius a Cecrope Aihenis regnavit. Cujus
pensent. Seri cum lalibus eos praeco veritatis per- nempe lemporibus aquarum inunriaiio majorem
celleret increpationihus, viriens fastu elalionis eo- Thessalia? populi partem absumpsit, paticis per re-
rum ob pra?rogativ;imPalrum inlrinsecus aniinum fugia monlium liberalis. Unde et fabulam intro-
tumere, occurrit cogitalionibus eorum, quasi dice- duxit. Tunc itaque in raonte Parnasso quam multi
159 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 160
transposili, circa quem Deucalion raortalis regno A dralos lapides, quibus coelestis illa civitas Jerusa-
potiebatur, quos tunc ratibus ad se fugientes 164 lem a?dificetur,pi-esertim quod tumdeuna eademque
suscipiens per gemina ejusdem monlis juga interea substantia facta esset verbi translatio. Sed quia
fovit, aluit, alque servavit. Quos demum reraittens longe altius idem docente Spiritu sanctoac perfectius
saeculo, dicitur geniis hominum reparasse, ac si de eruditur, non verborum secutus est sonoritatem;
lapidibus, quos unda nudarat, tunc nali essent. Al sed sensuum profunditalem plenius scrutatur, et
vero si sapienles saeculide his talia finxerunt, ul congruenter salis eloquitur. Praemiserat enim su-
quaraplurimos suis caecarent tenebris; quanto nunc perius , Generatio viperarum, non quod earumdem
religiosius est credere, quod omnibus verum luce essent natura? existentia, sed quia fuerant veneno
clarius praedicatur ? Tamen quod signanler Joannes doclrinae suae, et inlidelilalis vitio transposili ad
de lapidibus islis dixit, ac si aliquos subierpositos propaginem. Et ideo ne glorientur ex semine carnis,
digito demonslraret, nequaquam vacat mysterio. Sed facit anastrophen ad gentes ,.quod hi tautum ba-
profecto unam harum aut cerle utraraque rerum beanlur filii, qui fuerint secundum interiorem ho-
vult promulgare figuram.Quia mystice, ut aiunt, hoc minem pergraliam suscitati. Suscitali, inquam, quia
illo agebantur in loco, ubi Jesus filius Nun duodecim veniens Christus accepit uxorem fratris defuncti,
lapides de medio Jordanis in terram transportari B scilicet patriarcha? Abraba? ; quippe quia per Saram,
jusserat, alque alios ex terra in eodem alveo resti- mater omnium nostrum Ecclesia significatur; et
tuerat (Jos. iv, S). Ad quos lunc fortassis lapides suscitavit ex ea filios per gratiam, per quam idem
digitura extendens, aiebat: Potens est Deus ex lapi- olira ob praesagium genuerat filium. Unde secundum
dibus istis, per quos Judaeorum necatio el gentium legem omnes qui ex fide sunt, patris jure haeredes
ad lucis speciem transformalio praefigitur, filios defuncti non niinus quam filii siippulantiir. Hinc
Abraba?, sicul promissum est, suscitare. Prorsusquia quoque signanter verbum, quod potens sit Deus
in illis lapidibus elsi non natura, taraen figura gen- suscitare, inseruit, ut recognoceres in Christo quem
tium erat, non immerito scribitur ex iisdem eos praedicat compleri quod dtidtim Moyses ex lege
silicibus suscilandos, in quibus jam olim gratia sa- mandaverat (Deut. xxv, 5). Praecepit ergo, sifrater
lutis eorum praetendebatur. Ac si patenter diceret: defunctus esset sine liberis, ut is qui superstes
Nolite dicere, patrera habemus Abraham; polens fuerit fratcr ejus, accipiat uxorem defuncti, et su-
est enim Deus ex lapidibus islis, scilicet per eam scitet ex ea seinen fratris sui, cui cum natus fueril
gratiam qua? in ipsis pra?figurata ostendilur, filios lilius, profecto haeres defuncti erit, et in sorte suac
Abraha? suscitare de roorte ad vitam, de lenebris ad successiouis annumeralur. Ob cujus myslerii sacra-
lucem, de non geute in gentem, ut et ipsi per fidem C mentum Christus veniens, quia Abrabam defunctus
renati tanti patris quandoque baeredes invenianlur. sine liberis approbatur fidei, co quod omnes ex
Alias aulem lapides Gentiles vocat, ob cordis duri- carne ejus degeneres essent, potens astruilur su-
tiam, vel certe quod idololatra? Tapides adorabaut. scilare lilios ipsius, juxla quod promissum fuerat
Hinc quoque juxla Psalrnistam: Similes illis fiant qui ei; ne tantus patriarcha divinisprivaretur promissis.
faciunt ea, et omnes qui confidunl in eis (Psal. cxni, Interea ne et ipsi viderentur immunes.si se a talibus
16). Atque alibi, eo quod ipsi lapidei essent Dominus donorum sacramentis penilus abdicassent, com-
per prophetam: Auferam, inquit, a vobis lapideum et minatui'166 illico, exempla sumens de agricultura.
dabo vobiscor carneum (Ezech. xi, 19). Secundum efli- Jam cnim, inquit, securis acl radices arborum
cienliam igilur operis, et non secundum subslanliam, posita esl. Omnis ergo arbor quw tton facit fructmn
Gentiles lapides appellantur : quia juxla naturam bonum excidetur, et in ignem mittelur. Porro per
boni et incontaminati sunt creati; at vero seipsos arbores animorum slatum significari, nemo qui am-
corrumpendo per varias rerum eflicientias, facli sunt bigit, si Scripturas sanctas legerit, quia frequenta-
ut non essenl, et ideo non incongrue lapides vocan- tissimum esl per eas, bonorum malorumve homi-
tur. De quibus nirairum lapidibus potens est Deus, num qualilates exprimere. Habet igitUr suam agri-
non dico resuscitare filios Abraha? quasi ex aliquo, D citlturam g£rius hunianum, quod Christus veniens
rseri omnino suscitare velut ex nihilo. Quia prius excolere nimium infecundum per infidelilatisintem-
cum essent per Deum, seipsos corrumpendo fe- perantiam invenit; sed omnibus libertalis arbilrio
cerunt ac si noii essent: Scriptura tesle, quoniam per graliam restiluto deinceps licentiam fructifi-
165 omnes gentes sic sunt ante Deum quasi non candi dedil. Unde justo Dei judicio jam securim ad
sint, et in nihilo reputantur. Ergo qui erant lapides radices arborum posilam comminatur, quatenus si
propter duriliam et asperilatem peccali nullo usui pcr fidem fructum pietalis non protulerint excidan-
apli, virtute Dei facli sunt lapides vivi, qui super tur a praesenti vita, vel certe a terra viventium
terram vo-vun.ur,etinsanctuai_um Dei tandem pre- qua sancti cum Domino sunt regnaturi. Arborum
tiosissimi computantur; quibus ccelestis illa Jeru- ilaque a nonnullis pro qualitale quatuor connume-
salem construilur, et omnes muri ejus per gyrum rantur genera; quia sunt aut bonae viriditatis, et
in Chrislo ex ipsis cosediflcantur. Ex quo aptius fruclum suis lemporibus bonum ferunt; aut sunt
fortassis videretur evangelista significasse si dice- male virides, et fructum malum ferunt : aut certe
ret; Potens estDeus de lapidibus istis parare qua- sunt solummodo virides per vigorem, et manent in-
161 EXPOSITIO IN MATTH.EUM. — LIB. II, CAP. 111. 162
fructuosae, neque fructum, eo quod sunt steriles ,. A quoque pereasdem in ccelum sustollimur, fructifi-
usquam ferunt, quaedam vero j"am exhausta? omni cantesDeo; aut certe complantati in terra, car-
viriditate sua , quamvis adhuc radicibus sursum a nales ad iraa radicantes, jam apud inferos destinati.
terra erigantur ; quia nondum praecisae,vel impul- Et notandum, quod securis non-juxta radicem, sed
sione aliqua, destiterunt, nec ad aliud quam ad expressius ad radicem ponitur ; ut omnis qui senlit
usus ignium hactenus reservantur. Quarum omnium intelligat examen judicii, et praesentiam majestatis
exempla si quis diligentius velit animadvertere, po- usque ad divisionem anima? contingere. Unde se
terit in hac agricultura totius Ecolesia?considerare, debet fidelis anicnus omni hora omnique momento
quia sunt haeretici viridilate fidei jam intrinsecus circumspicere, neferiatur, et sic vivere quasi sem-
arefacti, atque viroris gratia , etsi adhuc in carne per illo tremendo examini debeat praesentari. Quis
sint, denudati. Sunt et quidam sub hypocrisi deli- enim securus esse poterit, dum dicitur, eccejam
tescentes in Ecclesia, quorum fructus omni felle securis ad radices arborum posita est? Quod si non
amariludinis peccati conlagione amarior invenilur : videt, 168 saltem senliet.eam. Itaque si nec sen-
qui autem comederit ex fructibus eoruin veneno lire interdura nec videre potest aliquis, valde tiraen-
iniquitalis illico peremptus , salute propria , qua? a dum est, ne forle jam arefactus, dum soporatur in
Christo est, privabitur. Sunt igitur et bona? opera- B morlem, nescitis ad tartara deducatur. Propter quod,
lionis arbores, quaefidei fervore calentes, plurimum satis invigilandum est, ne dum vivitur, sine fructu
fruclum, elomni bonitale condulcoratum ferunt. De pcenitentiae condigno aliquis nostrum inveniatur;
quibusDominus :Non potest arbor bona fructus malos eo quod nullus excipitur, sed omnis arbor qua? non
facere , neque arbor mala fruclus bonos facere : a fecerit fructum bonum excidetur, et in ignem mit-
fruclibus eorum, inquit, cognoscetis eos (Maltli. vn, tetur. Omnis , inquit. Ergo ubi nullus excipitur,
18). Sunt aulem et nonnulli, qui fidei viriditatem salis horrendum est ab opere ne quilibet vacuus
tantum babent; sed quia fidei fructum non habent, sestimetur. Praesertim quia non dicit, si feceril fru-
steriles terram occupant; et ideo securis ad radices ctum malum, sed omnis arbor qua? non fecerit
arborum recte commemoralur, ut qui meliorem frucium bonum, inquit, excidelur, et in ignem mit-
167 vit3e fructum ferre noluerint, excidantur, et tetur. Sed ne videatur sua tantum auctoritate coa-
aeternis ignibus praeparati atrocius concrementur. temnentes minari, deinceps incipil aperire quanta?
Quod paulo superius volens insinuare qualiter fu- auctoritatis sit, cujus eis praesentia comminalur,
giarnus : Facite, inquit, fruclus dignos pwnilentim. vel cujus beneficiis ad fidem debeant jure per-
h\ quibus nimirura verbis valde notandum est, quod suaderi.
non solum fructus pceiiilentia?,sed dignos poeniten- ^ Ego quidetn vos baplizo aqua in pmnitentiam, qui
ti_efructus faciendos praecipiendo persuadet. Aliud autem post me venturus est, fortior me est, cujus non
ilaque esl fructum facere, aliud dignum pcenitentia? sum dignus calceamenta portare. Ipse vosbaptizabit in
fruclum operibus adimplere. Neque enim par fruclus Spiritu sancto el igni. De quo loco satis Lucas dis-
esse debet boni operis ej'us qui minus, et ejus qui senlire videtur verbis, quamvis ab eadem sententia
amplius deliquit : aut ejus qui in nullis, et ejus qui non receriat. Nam cum dixisset velut ad eorum co-
forle in quibusdam facinoribus ccciderit. Per hoc gitata : Ego vos baplizo in aqua, nequaquam addi-
ergo quod dicitur : Facite fructus dignos pmnitentiw, dit in pmnilentiam.Deinde: Venil, inquit, forliorme,
uniuscujusque conscientia convenilur , ut tanlum cujus non sum dignus corrigiam calceamentorumsol-
bonorum operum quaerat lucra per pcenilenliam, vere. Sed nullo modo hinc Iahorandum , quisquis
quamo graviora sibi damna intulit per culpam; prudenter intelligit ipsas sententias cognoscenda?
alioquin jam securis posila est ad radices arborum, verilati, necessarias esse, quibuslibct verbis expli-
quatenus quisque infructuosus cominus succiriatur , centur. Quod enim alius aliam verborum tenet se-
si post stercora poenitentiae fructus dignos iion riem, non est Ulique contrarinm : neque illud con-
tulerit. Quaesecuris namque Chrislus estincarnatus, trarium est, si alius dicat, quod alius praetermittil,
duabus unitus substantiis; ut qui per hiimanilalem cum fas non sit evangelislarum aliquem mentitum
quasi manu tenetur comprehensionis nostra?, per credere. Et si non modo verbis aut vcrborum or-
divinitatem inlerius ad radices conscientia? nostra? dine, aut alio quolibet locutionis genere.verum etiam
positus, inihi si qui sunt infrucluosi vivacius abscin- reipsa videlur aliud esse, Calceamenla portare,aliud,
danlur. Quia etsi interdum per patienliam nos ex- corrigiam calceamentisolvere : non tamen continuo
spectal, per Divinilatem examinat et disponit, quando, putare debemus eos contraria sibi velut ex igno-
vel quantum, pro qualitate delicli unumquemque rantia conscripsisse. Unde recte quaeritur, quid
feriat. Efflcaxest enira Dei sermo, et penelrabilior borum Joannes dixerit, non se dignum esse, utrumne
non modo securi, verura omni gladio ancipili, per- calcearaenta porlare, an corrigiam calceamentorum
tingens usque ad divisionem animarura et spirilus , solvere ? Quandoqui<fem ille videtur solus verum
compagum quoque et medullarum ac discretor cogi- narrasse, qui hoc protulit quod primum Joannem
tationum est. Qua?cogitationes non incongrue ra- suis auditoribus certum est nuntiasse. Sed si ad
riices arborum nuncupanlur, quia sicut per, radices rein perlinet aliud aliquid ex eo intelligere quod
arbores fructificanles figuntur in terra : ita ct flos eos diverse certum est edidisse , quid aliud aesti-
_65 S. PASCHASU RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 164
mare rectepossumus, quara Joannem utrumque 169 A 1 dignus fuit portare. Quoniara singulis de Christo
dixisse, sive aliud alio tempore, sive contextira ? Ac sua raeritorum officia suis exstitere lemporibtis.
si diceret : Cujus non sum dignus corrigiam cal- Quibus nimirum calceamenlis pcdes apostolorum
ceamenli soivere, neque calceamenta porlare. Ex vesliti, quam speciosi ad evangelizandum dicunlur;
quo unus eorum hinc aliud, alius vero, sicut et reli- et per eos deinceps Chrisli Ecclesia confitettir : In,
qui duo , aliud ; omnes laraen quod verum narra- Idumwatn extendam calceamentummeum (Psal. cvn,
verint, possimus luce clarins approbare. Unrie, sicut 10), eo quod usque ad eos qui terrenam vitam de-
jam diximus, quocunque in loco sic tractandj sunt, gun« Evangelii preedicamenta cucurrerunt. Qua?
quatenus in nullo a vero deviasse credantur; neque videns beatus Joannes ad praedicandum apostolorum
sibi contraria protulisse. Sed interea redeamus ad ofliciis deputata, illis circuniferendae gloriam praedi-
ordinem expositionis, el videaraus cur Joannes ba- calionis derelinquit, quibus erat debilum speciosis
ptizel aqua in pcenilentiara cum peccata non relaxet. pcdibus pacem genlibus annunliare. Quorum nimi-
Neque enim fas erat servulo peccata relaxare alle- rum pedes calceati ad praeparalionem Evangeliipacis
rius, etsi major eo nullus,juxta Domini vocem, jure recte riicuntur, eo quod idonei per eum facli sunt,
dicatur. Quia nescio, quamvis in utero matris san- quoerantinduti,elcalceati calceamenlo salutis. Qui-
clificatus, si potuit usque in finem omnis pcccati B bus profecto calceamenlis Moyscs, dum ad contem-
contagium evilare. Qui licel potueril, si fas est di- plandam visionem Dei omnipotentis magnam vellet
cere, non sua vi, sed gratia , qua legilur praeconis accedere, quia nondum fuerat calceatus, diclum est
offlcio dedicatus, omnino credimus evitasse. Bapli- ei : Solve calceamenlum pedum luorum, locus enim
zabat autem ut praecederet suo pra?.oiialus officio in quo stas terra sancta e_.(Ea.0_!.iii,5).Nequaquam
Christum , ne Chrislus novi quidquam conlra legis igilur sancla erant illa pedum calceamenla; idcirco
mandala facerel. Atque invitabat omnes ad pceni- illis adhuc veslilus non merebalur terrain sauctam
tenliam, qualenus cunt veniret poulifex pro nohis contingere, neque ad visioneni Dei oniiiipolei.iis
factus, ipse jam quaerentibus veniam peccata ut calcealus accedere. Nam neque Josue posimodum
JDorainus rclaxaret. Facit aulera Joannes catechu- angelus eadem remandaret (Jos. v, 1S), si ei fas
meuos, et horlatur omnes ad nuptias, ut, cum esset adhuc lalibus indulum lerram sanclam cal-
Chrislus processerit Pontifex pontificum ad fontes, care. Qua?nirairum vetustas quia necdum erat re-
illico jam instrucli filii renascanlur, et thalamum mota, quamvis idera praeco veritatis sanctificatus
cum sponso ingressi, de ipsis in myslerio nuptia? esset, idcirco fortassis non se dignum ari perferenda
celebrentur. Alias aulem, cur ipse venerit, in Evan- calceamenta veraciter clamat. Alioquin, neque iidem
gelio Secundum Joannem , cum rie Chrisio idem lo- C aposloii ea ferre digni essent, nisi exspoliali a ve-
queretur, insinuat dicens : El ego nesciebatn eutn, lustale per mortem Christi essenl (Deut. xxv , 9).
sed ut manifestetur, inquit, in Israel, ideo veni in C_eteriimapud veteres mos erat ut si quis cani, qua?
aqua baplizans (Joan. i, 31). Praelerea jam cur ve- sibi compeleret uxorem 171 nollel accipere, cal-
nerit baptizans, nulla major causa esse poterit. Alio- ceamentum ei ille solveret qui ad banc sponsus
quin deinceps idem baptismus maneret. Nunc vero jure propinquitalis veniret.Quid igitur Christus inter
quia ad aliud non profuit, veniente Christo, velut homines nisi sponsus sancta? sua? Ecclesia? carue
explelo ministerio, cessavit. Quod aulem ail, Venit vestilus apparuit? De quo recte idem Joannes dicil:
fortior me, non quasi comparare se velit creatura Qui habet sponsam, sponsus est (Joan. m, 29). Sed
cum Crealore; sed eum fortem insinuat, siue quo quia homines eum Christum esse putabant, quod
iiulla esl forliludo; de quo Isaias propheta : Deus ipse de se conslanter veritalem confitendo negat,
forlis, paler fuluri smculi (lsa. IX, 6). Verumtamen^ recte non solum, ut sigiiificantius Lucas narrat, ad
Joannes non ideo fortiorem euni dixit qtiod ipse inL solvendam corrigiam calceamenlorum ejus, verura
comparatione ejus esset fortis, sed quia aeslimabalur etiain ad perferenda eadera sponsalilatis mysleria,
aliqtiid esse, ila ut Christiis credi poluisset, tempe- pressus humilitale, inriignum se fore clamal. Hinc
ravit sermoiierri, ut paulatim suis virtutibus Chri-. v est igitur quod Moyscs aut Josue sponsi non erant,
slus quantus esset copiosius 170 commendaret. verum nec ipse Joannes, et ideo jure discalceari
Venlurus autem post eum, non ex eo quod aeternusi jubenlur. Sed et isle ad perferenda vel dissolvenda
a Patre est, sed carnis nalivitale, apparitione oslen- eadem sponsalitalis jura inriignum se veraciter asse-
sionis sua? ad plebem, passione et desceusione adl verat, quaeper spiritura prophelia? in Christo fulura
inferos. Cujus, inquit, ecjo non sum dignus calcea- cognoverat. Ipse vosbaptizabil, inquil, Spiritu sanclo
menta portare. Ex quo nirairura juxla siraplicem in- el igne, hoc esl purgalione sanctificationis ; et dein-
telligentiam condigne se humiliat, ne se illi compa- ceps ad charitatera nulriendam, probatione tribula-
rasse videatur, qui se calceamenta ejus portare noni tionis. Charitas aulem Dei diffusa esl in cordibus
dignum judical. Caelerum si alliora paulisper con- noslris per Spiritum sanclum qui datus esl nobb.
tueamur, in calceamenlis myslerii supereminet raa- Unde, si primum per eum sanclificamur, quid aliud
gnitudo. Per caiceamenla quippe se non minus5 quam in eo abluimur? Et deinceps si per charila-
Vefbi incarnatio, quam universa Evangelii sacra- tem ad Christum pertingimus, quid aliud quam
nienla designanlur, qn__bealus Joaunes neqiiaqtianii per eain in Clirislo regeneramur? De hac quipp.
*65 EXPOSITIO IN MATTH/EUM. - LIB. II, CAP. III. 166
Spiritus sancli ablulione in spem vila? renascimur A holocauslum Doinino , igne riivini amoris, velut
De charitale vero id regeneralione, cum sederi victima? quotidie concrcmantur. Quo profecto ignc
Filius hominis in sede majestalis sua? perfectius rt credentes quid aliud quam rebaplizantur? Huiu
nascendo immortalitale vestimur. Sed cur eader igitur ignem venit Jesus mittere in terram, et quit
charitas ignis dicalur, non incongruum potesl videri vult, nisi ut ardeat, et concremet universa carnis
dum mentes hominum ardere facit. Nam et apostol vilia ; quatenus in eo electi ad novara vilam quotj-
primum cum Spirilu sanclo percipiendo sanctificai die renascantur? Hinc quippe ignis perpeluus esse
essent, non tamen arieoardentes erant, sed cum ii jubelur, qui nunquani deliciet ab altari; ut ex ec
die Pentecostes per eunidem Spiritum in eis pleniu omnes qui in Christo, id est super altare offeruntur.
cbaritatem refudit, eos quam maxime ardere fecit purificati gloriosius innoventur, quatenus per hoc it
Quia nimirum, charitate renali, ah ea separari noi regeneratione, cum sederit Filius hominis in serit
poterant ullis lorinentorum generibus. Hinc quoqn 173 majestatis sua?, adoptionem Uliorum Dei jjle-
esl quod Paulus constanter aiebat dicens : Certu nius percipientes , immortalitati aeterna? vilae do-
sum ego quod neque mors, neque vita, neque instan nenlur.
tia, neque fuluru, neque creatitra ulla polerit nos se " Cujus venliiabrum tin manu sua , et permundabh
parare a charitate Christi (Rom. vm, 38). Totu; aream suam , et congregabit triticum in horreum, pa-
enira charitalis erat eilectus per gratiam; idcirct leas uulem comburet igni inexslinguibiti. Per venti-
aliud esse non poteratquam quo.l factus erat. Quan labrum quippe exainen divini judicii designatur. Quia,
itaque cbaritatem quia in pra?seiiti vita vix pauc sicut per ventilabruin in area tritura? palea? secer-
tam plenamhabent.in fulurovero ita tenus ut sempei nuiitur a tritico , ita per riivinum examen leves el
in ipsa maneant,ad plenam immorlalitalem omnei vacui a fructu boni operis et a consortio sanclorum
per eam renali erunt. Unrie profecto creriimus segregantur. Quod iriiicum ex eo frumenti granc
dicium : Ipse tios baplizabit 172 Spiritu sanclo, ir crevisse cernitur, quod cadens in lerram p6r crucis
praesenli vita ad aeteniam sanctilicaiioneni, et post- passionem alihi mortuum perhibetur. Unde niiijiriinj
modum igne charitatispost multas tribulationes, ii per fidem exorti unum in Chrislo efliciuntur. Et inde
regeneratione, ciim sederil Filius hominis in sedt hacreriesDei facli, Christi vero cohaeredes , non na-
majestalis sna?, ad innovationem beatae immortali- luca quiriem , sed gratia, ad horreum paradisi, pa-
tatis. Quia nimiruro , sicut hic omnia peccata do- leis rejeclis in ignem uno ex grano viritim quotidie
nantur, ita et illic, ea sine quibus noslra mortalitas colliguntur. Palea? quidem traduntur ignibus, quan-
non potest subsistere , si cougrua praecesserit con- _ quam ex radice processerint seminis, non quia non
-*
versio, plenius ad integrum relaxantur. In Actibus sunt ex eo, sed quia degeneraverunt a pinguedine
quoque apostolorum Spiritus sanctus ideo in ignc fructus : ita et peccatores, (Juamvis renascanlur ex
apparuisse legitur, ut essel indicium quod eos quos fide Christi, si non habuerint fructum fidei, con-
repleverat ardentes fecerat. Et unde ergo ardentes, flagraluri suppliciis deputantur. Non quia non sunt in
nisi de igne quem jnfuderal, ac per hoc ipsa charitas fide,sedquiavacuietdegeneresa fructu fideiin divino
ignis erat? Et ideo recte dictum videtur : Ipse vot examiiie decernunlur. Nam caeteri qui lion credunt,
baptizabit Spiritu sancto. Primum ex sua significa- nequaquam isto removentur ventilabro a tritico; scri
tione, ac deinde igne consummala?cbarilalis, quandc quia jam judicali sunt, dcslinalo ilinere riucunliir ad
nemo vos separare poterit a Christi charilale, quan- tartara. Quod aulem in manu ejus ventilabrum situm
do non aliud in vobis quam iguis divini amoris ar- minalur, potestas judiciaria exprimitur ; quia Patcr
debit. Nisi forte ita accipiendum sit : Ipse vos ba- non judicat quemquam, sed omne judicium dcriit
volunt , Filio. Dedit aulem ei propler huiiiaiiilalis formain,
ptrzabit Spiritu sancto , et igne, ut quidam
cum Patre,
quasi idem Spirilus sanctus iguis sit, quod omnino quod ipse prius semper in nianu haljuit
confitemur, quia Deus ignis consumens est. Sed propter a?qualcinsua? divinitatis majcslalem. Et per-
dum
quia copulativa conjunclio interponitur, videtur non . mundabit, inquit, aream suam; utique apaleis, in
de una eademque re conjunclionem subtexere. Unde boni segregantur a malis. Per aream quippe,
prsesens Dei
quidam refugientes, igiiem purgatorii volunt signi- qua fruinentum ad liquiduin trituratur,
ficari; quasi nos in praesenii Spiritu sancto abluat, Ecclesia exprimilur, in qua sancli diversis pressura-
et deinceps si qua peccali macula subrepserit, per rum angustiis propulsanlur. Et qui grana fnerint iii
conflagrationis ad purum exurat. Sed si ita Christo per patienliam solidati, efferri huc illucque
ignem in cordibus cre-
est, de levioribus quoque atque miniinis peccatis nequibunl. Nam seminato Christb
credendum est; quia nequaquam abhorret a vero dentiuni per fidem, quasi in terra bona plurimuii
pene ab omnilms opinabilc perlraclatuf. Unde ferunt fructum per palientiam , sine qua Deo nemo
quod
et Aposlolus : Uniuscujusque opus quale sit, ignis fructificat. In cujus njmirum soliditate counila s.nii-
a Christo nequeunt
probabit (I Cor. m, 15). Nam et in Levilico super nis grana, quia ex ipsosunt,
altare semper ignis ille de coelo niissus ardebat, qui separari. Neque eniin aliud per aream signaiur, ct
holocausta cuncta consumeret, el cremaret omnium aliud per triticum, quod in ea coarcervari noScilur.
sacrificiorum adipes; significans eos qui super Chri- Sed 174 unum utrumque exprimens, ab agricultur.1
Nam in 66
stum, in odorem suavitalis, in sacrificium vel in rieccnlissimatii allegoiiarum fecil figuram.
167 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 468
quod dicit: Permundabit aream suam , tale est ac? A _ fratres jure nominaremur, et ei cohaeredes essemus.
si patenter diceret quod quotidie, variis lentamen- Iu eo quippe non solum ei fratres existimus, verum
torum generibus propulsando, purgabit triticumt etiam ex ipsa peccatorura purgatione, generaliter
suum, et, per patientiam approbato, congregabitL omnis renatorum Ecclesia sponsa consecratur. Et
in horreum suum; paleas autem leves , atque abi ideo dignum fuit, ut prior ipse non sibi, sed nobis
omni vento tentationis fugaces , missurus est ini in fontem descenderet; quatenus per hoc nos sibi
ignem inexstinguibilem. Inexstinguibilem quippe di- germanius uno in corpore coaptaret, et mysterium
cit, non, ut quidam delirant, quod demum, judicio> baplismatis ad appetendum ex suo descensu glorio-
peracto, revocandi sint ad veniam illo qui cremandi' sius commendaret. Namque per hoc non ipse, sed
sunt incendio, sed ideo inexstinguibilis, quia fenum' omnia aquarum fluenta in ministerium ablulionis
et palese , ac stipula perdurabiles ad ignem erunt. nostra? purgantur , atque magisterium humilitalis
Aiioquin inexstinguibilis forsitan jure sentiretur, sii plenius deinonstratur. Ut nemo quasi vita excelsior,
non eorutn pabulo quorum est incendium ad sempi- eliamad infimum cujus est baptizandi offichim.venire
lerna tormenla jugiter pasceretur. Nam ejusdem, utt dedignelur. Venil itaque ad baplismum, praecipue,
semper sit inexstinguibilis, materiei facli sunt liii nt Joannes insinuat, manifesiare quod hic est qui
quorum portio cum diabolo delegatur, ut cujuss B ] baptizat in Spiritu. Dictum quippe a Deo acceperat:
merabra, sectando illum, sunt facli, eliam ignis3 Super quem videris Spirilum descendentemet manen-
aeterni concremalione consortes fiant. Neque enimJ tem super eum , hic est qui baplizat ( Joan. i, 53). In
sine alimento, quamvis perpeluus recte credatur,, qiio siquidem visu , magnura nobis fidei exbauslum
jure inexslinguibilis commemoraretur, si non hi adI est sacramentum, perquod satisadmodum intelligi
supplicia lormentorum semper durabiles essent. mus quatiscunque sil oflicii hujus minisler, quod hic
Tunc venit Jesus a Galilwa in Jordane ad Joannem,, est solummodo qui baptizat. Hanc igitur polesta
ut baptizaretur ab eo.Tunc autem quod dicit, ad euini tem nulli servorum largitus est, sed eam in se reti-
respicit locura , quando baptizabantur in Jordane ai nens, securiores nosreddidit, ne aliquis de aliquo
Joanne, et reliqui confitentes peccata sua. Porro ai ministrorum diflidat, neque de se, quisque quod dat,
Galilaea ideo venisse perhibetur, quia Nazareth, ubii quasi ex se sit, baplizando praesumat. Sed qui glo-
haclenus conversatus est, utjam diximus, in eaerat t riatur ulerque eorum, tam qui accipit quam qui rie
metropolis; ex qua lunc ut manifeslus fierel homi- derit, in Domino glorietur, quia omnino hic est qui
nibus, recte advcnisse dicitur , qui prius qualis et1 baptizal, et non ille per cujus ministerium exterius,
quantus esset latebat. Siquidem aetale qua venerit, , ' 176 fl0-0^ cernimus adimpletur. Hac igilur df
ipso Luca teste, didicimus quod quasi annorura tri-- ** causa inter reliqua ut oslenderet credimus advenisse:
ginta fuerit. Inlerea factura ut forma daretur quibus3 qttia in ipso Spiritus sanctus, specie corporali manens,
evangelizandi esset fulura successio; qua et ipsti dispertitur per singulos , et fit inde totius Ecclesia?
aelate pietalis ppus deberent suscipere, etperfectio-- mira unitate concorporatio. Et, sicut omnia corporis
nein vitae in omnibus de se locupletius exhibere. Hac_ membra uno eodemque aniinantur spirilu : ita oro-
igitur aetate perfecta? vitae inlegritas jam adulla re- nium in Christo renascenlium summa uno viviflcatur
clissime designatur. Unde et universalis Christi Ec- Spiritu sancto , et ab omni labe vitiorum sanclilica-
clesia, quos ad presbyteratus officiutn provebit, , tur. Unrieet Apostolus : Quicunque enim Spiritu Dei
usque ad hanc aetatem diligentiori examinatione, nu- ayuntur, hi filii sunt Dei (Rom. vm, 14). Verumla.
triendi gratia, sub Christi disciplina instituere con- men cur in Jordane, et non in alio quolibel fluvio
suevil, et postea sollicitius in sacerdotium promo- hoc mysterium celebratur, non abs re factum puta-
vere. Rectum quippe erat ut Chfislus , qui se viami mus, praeserlim cum populus Judaeorum secundo ab
credentibus voluit exhibere, etiam doctoribus oslen- Jesu Navein mysterio circumcisus, perhunc fortassis
deret, 175 quando et ipsi praedicandi ac consecran- locum lerram repromissionis introierit; de quo David
di officium deberent suscipere. Hinc quoque quo-- ob mysteriuro magniludinis : Et tu Jordanis, inquit,
rumdam probabilis opinio est, quod quasi in hace quare conversus es retrorsum ? (Psal. cxm , 5.) Re-
aetate omnes in virum perfectum ad immortalilateraa ctum quippe fuerat ut eo baptizaretur fluvio in quo
perducti debeant resurgere. Quod salis pium crederee jam figura baptismi praecesserat, et ex nomine quid
censeo, et ex divina polentia confidentius sperare.:. in eo gestum sit apertius designaret. Jordanis nam-
Venit aulem Jesus creator aquarum baplizari a quc descensus eorum dicitur. Quorum ? nisi eorum
Joanne Jordanis in aqua, ut primum in se mon- qui de supercilio superbia? ad Chrisli humilitatem
straret myslerium secunda?nativiiatis per aquam ett descendunt, et suis inibi abluuntur criminibus. Sa-
Spiritum credenlibus appetendum , et insinuarett tis ilaque provide per Jordanis noraen totius bapti-
quod nisi ex bac renati, filii Dei et fratres ejus perr smi operalio praedicatur: et ideo decenter in eo Chri-
>- stus baptizalus est, ut binc inde omne negotium
adoplionem minime queunt censeri. Non quidem ne-
cesse Iiabens ablui baptismale Joannis, qui munduss sacramentis responderet divinis. Jordanis quippe, ut
erat ab universis sordibus; sed ut viara se nobiss aiunt, duobus constal fluroinibus, ex Jorvidelicet
p__eberel, qui nati eramus in peccatis, ad diluendaa atque Dan, quibus ila junctis Jordanein faciunl. In
nostrorum scelerumfacinora;quatenuscum eo renatiti quo Christus inter reliqua ideo mystice baplizatur,
109 KXPOSIT-0 IN MATTH/EUM.— LIB. II, CAP. III. 1"0
bere. Sed sibimel Deus horno, quia dignatus est ,\ luiic primtim ei cceleslia paluisse secrela : eum re-
ut duas sibi leges simul junctas doceret. Interea cta fides 178 liabeat, semper eum aequalem, ubi-
qnod pcr aquam visibilem celebralur, ut non solum que toltim cuin Patre mansisse. Sed evidens sacra-
menti est indicinni quod per mysterium sacri ba-
gentiles ad firiera, verum eliam et Judaeos duceret,
si forle credidissent remissionem peccatorum , per ptismatis, introilus patria? ceelcsliscunctis in Chri-
rem visihilem fieri, ut ante per sacrificia consueve- sto renascenlibus illico aperitur. Neque itaqtie tri-
ranl: qnia omnino si non vidissent lavare corpora, gesimo a?lalis sua? anno, quando baplizatiis esl,
minus forsitan animas mundari crediriissent. Porro : Spirittts sancti rioua jiriiiiiunpercepisse credenduin,
Joannes prohibebat eum dkens: Ego a te debeo qui ex eodem Spiritu sanclo conceptus ipso siqui-
buptizari, et tu venis ad me? Expaverat aulem eura dem semper plenus extitil. Undc liquido demon-
ari se venisse cui nulla inerat baplizandi necessitas , stralur quod nobis qiiiriem baptizaius cst; nobis
<?oquod ipse tolleret peccala mundi, sicut jam idem iriein Spirilus sanclus visibili specic destiper appa-
tcstalus fueral; ignorausprofeclo, quod nisi medicus ruit. Nobis etiam Paier de coelis clamavit, dicens :
primum venisset acl acgroluinlangiientem , langnens Hic esl Filius meus dileclus, in quo mihi bene com-
medrcumnon requireret. Cui Dominus: placuit, ipsum audite (Mctttli. xvn, S). H:cc omnia
177 Si"e modo; sic.enim clecelnos implere om- B nohis sane celebrata sunt salulis mystoria, per quod
nem jtistitiatn. Ac si patenter dieeret: Sine morio ariilus cccli rcscratur, et gralia Spiritus sancti plc-
implcri ari qtiod veni. Quia qiiiriain suam volenles nins passiui omiiibus infimriitiir. Quod autem dicit :
slaitierejusliliam, faoti rci, ftnes juslilia? minimc Tunc ascendii de aqua, liijuiJo censetur, quod om-
eontigcrunt. Nos autem, quia omnes dilapsi sunt per nes qtii descenrierini ex supercilio vanitatis se atl
-tijjerbiam, sic decet |jer huinitilatis cxemplum re- ablucnJum in baplisrao, debeani quolidic crescendo
duceread vitani, et insinuarc quod nemo absque reascendcrc ad virlutum culmiua, atqtie ad patriam
unda baplismalis possit jierfecte justus existere. Ac unde cecideranl festini remeare. Quajritur atitein non
si apcrte dicerel : Si ego Dominus opere Spiritus invmerilo,cur inaquaelin Spiriliisanclobaplisma sit
sancli de Virgine natits et conceplus sine conlagio- coiisliluluin , visibili iiivisihilique suhslantia dedica-
ne peccati, secnnda: nativitalis lavacruin ntm dedi- ttim. Ubiconlinuocogitanti occurrilijiiod.siculhomo
gnor SHbire,quaiito magis necessariumest oninibus, duabusconsistiinatiiris,corporevideliceletanima,ita
quamvis innocenler jnsteque viventibus, nt niillns dtiahus subslantiis renascilur in sahiiem. Siquidem
«oruincontcninal meo exeinjdo eliam vetul ab infi- aqua consepelitur Chrislo, Spirilu vero sancto totu»
IIHShumiiiorihusijuehaptizari? Hiuc quoquc decet itiricnisanciificaiur Deo. Nttllum igitur elementunt

ttosimplcrc primtim onmem jiistiliam, videlicet per C aptius inveuilur ad consepelienrium nos quam
qnam omuisjiistitiariiin summa ab omnibus dcin- aqtia, qua? tcrra? uomine eliam mixtim in Ge-
ceps impleatiir, ut omnes non ex operihus neque ex ncsi pracnolatur : Tcrra, inq_.it, erat inaniset »«-
libertatis arbilrio glorientur, sed agnoscentes se cua (Gen. i, 2), ihi iiamqiteet aquariim omnia lacito
reos, juslitia? Dei sint suhjecti, et justiliceiilur ex nomiiie concludunlur. Per aquam quippe sordes
graJia, sine qua ttitsquam est aliquis operibns con- purgantur corporum. Cujus rei oflicio praesignalui'
TSiunraatus.Et irieo recte quisque cum renascittir in aperto quiri inlrinsecus geralur divinilus in oc-
«x aqua et Spirilu sancio, per liriemjnstus non in- culto, His itaque duobus elemenlis, virielicet aqua
congrue appellatnr, qiria hoc implevit credendo, et igne, omnia qua?mundari egenl usibus humanis
per quod omnis Dei justilia ex gratia adimpleretur. mundanlur. Molliora siquidem aqua, duriora vero
Quam profecto salis primum decuit Christum imple- rerum metalla igne ad liquidum expurganlur; sic
ic, nou quasi ex indigenlia, sed velut cx magisterio; et in nobis divina dispensalio adimplevit ul per
qualenus per hoc idem renatiis Filius Dei proprius aquara et ignem sancti Spiriins omnia in nobis pec-
omnes renascenles in se fratres colligeret, et per cati crimina decoquanlur. Ita itl per aquam tiiiindo
adoplionis graliam sibi coiijunctos Dei filios face- morienles consepeliamur Christo, et per igneni Spi-
ret. Quod cum cognovisset Joannes ea qua?hactenus D ritus sancti rie fonte ascendenles in inelius confla-
nesciebat, tunc admisit eum. Quia profeclo qtiamvis granles ari coelummcnle rapiamur. Ad hoc quippe
sciret, qaanlus et qualis esset, multa dunlaxat in coeli aperiunlur, non elemenlorum rcseratione,
niomento didicit quae prirailus nesciebat. Docuit
179 sed spiritali apertione, ut, spiritales jam fa-
eum ilaque Spiritus sanctus qui in specie columba? cli, spirilaliler ad spiritalia illico invilemur. De qua
mansit super eum, et deduxit in omnein veritatem. quidam reseratione : Scinditur, inquit, auricuta sep-
Idcirco quod prius humiliier formidabat, postea templicis athcra cmli.Quam nimiruni bene Ezechiel,
devolus implere permisit. Ac per hoc, qualiter ex- cx principio visionis suae, per hoc quod praesenliaii-
eelsiora virtulum opera debeant appeti, Joaimis hu- tercernit,fuluram enuntial reseralionem,ita diccns :
militas insinuat, dum et refugit ex sua infirmitate In anno trigesimo,in quarla mense,in quinta deimen-
pavidus, et obedit ex divina inslitutione securiis. sis, cum essem in medio captivorumjuxla fluvium
Nihil tmim potest mortalitas formidari ex merilo, Chobar, aperti sunt cmli, et vidi visionemDei (Ezech.
ubi Deus lolum cooperalur ex dono. 1, i);in Ezechiel nainque Chrislum fuisse, nemoqui
Baptizatus autem Jesus confeslimascendil de aqria. dubilet. Quia sicut scriptum est : Assimilatus esl in
F.cceaperti sunt cosli.Non qnod oporieat credere, manibus prophetarum (Ose. xn, 10). Trigesimo quxr-
P4TROU CXX. 6
171 S. PASCHASHRADBERTl ABBATIS CORBEIENSIS 172
que aelatis sua?anuo Ezechiel juxta ftuvium Choba A quolibet corpore generatuin. Tanlisper ergo dicinms
venil, qua liic Cliristtts aelatc ad Jordanein veniss eum apparuisse in mysl.riuin, el poslea, ut ipse vo-
maiiifestaliir. Chobar quippe gravitudo vel gravila luit, Siispicari licel dcsisse qnori vere formaiuin fue
totcrprelalur. Quid igitur per Chobar fluvium, nis ral. Ut quid aulem corporali spetie dcscenderit,
humanum gerjus congrue designatur? qnod nimirun nisi, ut proediximus, ln etim ut videres, lu qiioque
ab ortu defluitin mortem, et gravis sibi est ex pec ttt agnosceres. Columbam ergo illam, quani Noe
eaiis quaeperpelrat indesincntcr ac portat. Qtiia emisit ex arca, istius columba? speciera fuisse,
sicut scriptum est: Super talentum plumbi sede nemo qui dubilet: et ideo per eara typnm agnosci-
(Zacli. v, 7). Omne enim peccatum grave esl, quh mus sacramenti. Unde fortasse diclurus, cuin illa
non permittit animam ad sublimia levari. Unde e vcra columba fuerit, quaefuit emissa, hic sicut co-
per Psalmistam dicitur : Filii hominum nsquequt ltunba descendisse dicalur, quomodo rursus illic fi-
gravi corde? (Psal. iv, 3.) Scriptum ergo est de Do guram fuisse dicimns, hic verilatem ; nisi quod illa
niino , qtiori ipse sit Dei vinus et Dei sapientit vetus fuit, el negolium, quod per eam gestum est,
(I Cor. I, 24). Venit igitur Ezechiel juxla fluvinn iiiijus sacramenli prophetia fuil. Deinde quod hic
Chobar, qtiia forliludo Dei pcr incarnalionis sua posilum esl adverbium similitudinis (sicut) scien-
mystcrium propinquare dignata est peccatorum suo B duin quia secundura Graecosin specie columbw, in
rum pondera portanli generi humaiio. Qua?ponders quamplurimis exemplaribns, sicut ct in Luca scri-
per hoc descenderunt iu profundum, quasi lapis; ptum fcrlur. Alioquin quid lam verum quam divini-
ct ideo Jorrianis recte descensuseorum iitterpreialur, las qua?manet semper, crealtira autem non polest
Flavil enim Spirilus Dei desuper, et submersa sun verilas esse, quanquara et spcciem pro veritate
universa peccatorum vitia, cum stio principe, quas accipiendam recle nemo amhigat. Igilur liquet eam
plumbum in aquisvehementibus. Tuncquippeapert veram columbamfuisse; sed vox similitudinis,_icu( id-
sunl cceli, ut dixi, non elemeiitorum reseratione, sec eo 181 apponitur, ut idera Spiritus sanctus corporali
quia nobis iter reseratum est, et spes redeundi ad su- specie in columba, non tamen ipsc corpus apparuisse
Ijlimia resliluta.Nonenim illi reseralur, sed nohis, si- intelligalttr. Apparuit aiilent in coliimba, ul per eam
cut hec irieni sibi baptizatus esl; neque sibi passus, exponerel qualcs ftituri erant qui ad gratiain ejus-
sed pro nobis ulique omnia facttis, si, quos fecerat dcm Spiritus pervenirent. Ex qtio, quia coltimba fel
recrearet et eveheret ad sublimia. Alioquin ipse nun- non habet, patenter insinual quod in felle auiaritiidi-
quatn ccelos deseruil, sed huc veniens sempef cnni nis csse non debet quisquis ad hanc graliam venire
Patre fuit. Reslincta est itaqtie tunc aquis baptismi devotus exoptat; sed simplicilatcm atque ini.ocen-
rhomphaea illa flammalilis, qua? vcrsabatur ante ja> ^ tiam, quam de se videnlibtis exhibet, animo retinere
imas paradisi. El ideo non inconvenienter cceliaperti atque moribus, conspicienlibus se in faciem, sim-
stiper eum conimeinorantur; supereum quippe,quia plicitatem viiae repraesenlare. Columbarura quippe
propter eum et per eum patefiimt, qui a primordio privilcgia quamplurima enarranlur, quod haec avis
per primum Adam omnibus clausi erant. praetcr fluenla residens aquarum, insiriiantinm sibi
180 ^' vid'1 Spiritum descendentem sicut co- umbras provida consideratione intendat, et laqucos
lumbatn, et venientem super se. Haud dubium ipse exinde nimia suspcctionis diligenlia celer evadat.
Jesus vidit super se venientem Spiritum sanclum. Siquidem el lanta? benignilatis a nalura ferlur, ut
Caeterum, jtixta Joannem Evangelistam scriptnm omniuin aviuin pullos quasi proprios dicalur susci-
est, quod etiam Joannes teslimonium perhibuit di- pere alque suis laboribus enulrire. Est itaque milis-
cens : Quia vidi Spiritum descendentemquasi colum- siuia in tantuni, ut nec roslro ncque unguihus cupiat
bam de ctrto, et mansit supereum (Joan. i, 32). Ex aliquem lacerare; ne minimos quidem musculos vel
quo liquido constat quod utrique eum descenden- vcrmiculos, quihus minores pene oninium aviculae
tem, Chrislus videlieet et Joannes, non tamen su- se suosque nulriunt, edere dicuntur. Gemitum quo-
per utrosque, sed solum super Christiim, corporali p. quepro cantu babere noscuntur. Unde quidam devo-
specie venieniem viderunt. Hinc profecto nonab- tionis obtenlu : FueruM mihi lacrumx mem panes,
surde quaeritur au verum columba? corpus, in cujus inquit, die ac nocte, dum dicitur mihi. quoiidie, ubi
fuit : est Deus luus ? (Psal. XLI,i.) Tali siquidem medila-
specie Spiritus apparuit, an forte phaniasma
quod salis frivolum est cogilare inibi ut aliud quam tionis affectu, totius Ecclesia?habilum lugeutis ex-
Verilas apparuerit. Ergo quia Cbristus, super querit primit, et quid in nobis Spiritus sanctus gersjt, per
venerat, non phanlasma, sed verus homo et verus hoc palenter insinuat; postulat enim pro nobis ge-
Deus erat, aptura satis nobis videtur ut verum cor- milibus inenarrabilibiis, hinc inrie quia gemere nos
pus, formatum ad horam in specie columbae,ob docel. Unde et in columba merilo apparuit ut per
mysterinm docendi assumpserit, quod super verain eam nos doceret quid ipse in nohis gerat, vel ipsi
Chrisli carnem adveniens, inlus quid gestum sit in eo qualesesse debeamus. Solel iiaqueoiitifitarein
exterins declararet. AUoquin idem Spiritus sanctus foraminibus petra?, seu in caverna maceri-e, ubi
mottalibuS octilis, nisi corporali specie apparere Moysespositus, posleriora Dii viriisse legilnr;kpetra
nequivisset. Quod quidem corpus probabilius ex ae- autem est Chrislus, in cujus laleris foramine omnis
re, vel ex aqua formatum putamus, qnam ex alio Ecclesia nidificat, dum ejus sangninis pretio conse-
J..3 EXPOSITIO»NMATTH__-LM.— LIB. II, CAP. III. 17*
craiur. Cnde et in Canlicis : Surge, inquit, amica A . gitori agiinus, qui sanctificalam sibi columbam ex
mea, speciosamea, et veni, columba mea, in forami- corvis paulalim instiluendo aplavit. Verum igilur
nibus pelrm, in cavernismacerim; ostetidemihifaciem lypum columba illa Noe more tulit, per quem tala
tuam, sonet vox tua in auribus tneis (Cant. n, 13). niysieritim pra?signetur. Tulit itaque ramiim oliva.
Ex quo liquido constat, quod ex efficientia, et non ea ari arcam, hanc fuluram praesignans qua? mundo
natura ita vocalur. Idcirco justum erat ut elliciens pacis gaiidimn delulit, et oleo sua?pinguedinis per-
ea specie appareret ad quam per gratiam interius unxit. Dc qtio nimirum oleo, Christo dicilur : Unxit
nos vellel transdueere; necnori, ul paulo superius te Deus tuus oleoexsultalionis prm parlicipibus tuis
>am praemisimus,juxta proprielalem liguroe, iiihil (Psiil. XLIV,8). Cujus profecto unclionis oleo per-
aptius quain ut pcr 182 columbam secundum uncla omnis Clirisliaiioriim Ecclesia; etsi a Christo
veriiatem redderelur exhibitus, qui per eam in di- derivelur hoc vocahulum, per hoc lamen, quia et
Ittvio juxia mysterium sacramenti fuerat figuralus. ipsi ex quibus constat peruncli siint, Chrisliani
Et ideo dignissime siinul et nniversalis Christi Ec- haclenus niincupaiitiir. tlinc quoque bealus Pelrus
clesia dicitur : Una est cotumba mea (Cant. vi, 8); Ajiosloltis, renalis in Chrislo scribens, genus eos
quia per hanc gratiam Spirilus sancli, quae in ea- regale, seu sacerdoliumsanctum vocat (/Petr.iY, 9).
dem mdnstrabatur specie deriicata el coaduinta tota B Videliceleo quod oinnes qui in Christo renascinuir,
conspicitur. Hinc et olliciosissimum fuit, Spiritum non minus oleo Spiritus sancti iutrinsecus , qiiitni
sancfum apparere per eam, cx cujus jam oliin specie isto malciiali extrinsecus iu mysterio peruilgiinur.
- illa cognominabatur. Quatcnus per ipsum donum Per hoc qnippe visihile exlerius signatur, quid per
iransferenlius ad ea quae mente iiitclliguntur, tran- eumriem Spiritimi interiusgeratur.Sicut et perhuic
scensis sacramenlorum gradibiis.quanrioque feliciler qna abliiiiitur aqua, illatn nos ad eniuiiriatioiicniper-
pervenirelnr. cepissc rioceiniii'.De qua Jesus iillimo festivitatis
Qnod si quaeratur curFiliusapparuerit in honiine, die clamahal, clicens: Qiii in me credil, flumina de
«t Spiritns sanclus in columba, non inconvenienter venlre ejus fliieut aquw vivw.Hoc aulem, inquil Evan-
dicimus, quia ille venit ut exemplum vivendi Detis gelisla, dicebal de Spiritu quemaccepiuri eranl cre-
fiomo bomini exhiberet, et counitus ei per carnem, denlesin eum (Joau. vn, 58). Nam et in quamplu-
enm morte redimerel^ illa vero, ul donum ipsum, rimis Scriplurarum locis, per aquam idem Spiritus
quo ex gralia bene vivenrio pervenitur, expressius sanclus significatur. Unrie liauririiibium quin siiper
«ignificaret : utrtimque laracn facttim esl visibile, aquas apparuisse creriilur, super quas olini et in
propter carnales quosque; si quoinodo per ea qua?,'_ principio superfei-ebalur, ul edoceret se advenisse
oculis corporeis conspiciunt, ad ea qua? mente inlel-. in aquis, ad confovendam rationabilera crealuram
lignntur, sacramentnrum, ut dixi, grariibus tran- suam, per quas se praesignabat operaiurum quando-
scensis, quantocius iransferantur. Qna? nimirum, que pietatis mysteria. Nam et hoc verbum Ilebrai-
columba, iiequaquam credilur passa, vel Spiritusi cura, ila esse, expressius illo in loco positum, dc-
sanclus per eam, quo modo Deus homo in carne liuntiat. Quia ubi nosler interpres ferebatur posuit,
passus dicitur. Quia omnino non Cohimbasvenit re- ibidem apud Ilehr;cos tnerefeth, ul idem leslatus
diinere, sicut Christuin Jesum Domimim iiostrtimi est, legitur: Cuod nos, inqnit, incububat, sive con-
nos homines constal redemisse, neque in Dcum uli, fovebal possumusappelture, in simililndinemvolucris
Chrislus Jesus creditur assumpta, ncque quollhet; ova sua calore anitnantis. Qtiodcerle non nisi de Spi-
pacio in sede majeslatis recepta, sed siCut omniai rilu sancto recte accipilur, qui irieo super Christuin
tlla schemata, in quihus olim Patribus Deus Spirilus: iii' columba? spccie apparuit, ut ostcnderet nos iu
sanctus, aut certe Filius visibilis apparebat expletoi enm per semelipsum foveri, et suo calore animari
appaiilionis officio resolvebantur : ita falendum ari vilam. Alioquin unde tantus calor exisleret, qtii
hanc ad proprium, ut praeraisimus,elementuni re- tam frigirius de morle evigilaret? Ex quo liquirio
diisse, divina operante potentia. Homines quippe patet quod sancla Dei Ecclcsia recle 184 cohnnba
venit instituere, propler quos non solura Christus, vocatur, cujus folu ct calore aniinata vivificalur, ul
verum etiam iUa visihilis apparuit, ut veram iuno- cujus gerit Spiritura, ejus et apparitionis vncahiilo
ceuliam doceret. Hoc sane explicito, velut verbum iiuncnpetiir. Hinc quoque Isaias sanclorum vola
dum sonal et transit, quamvis ea quaeverbo signili- lum admirans aiebal: Q«t sunt hi, qui ttt nubes vo
cantur, cuin aliquid divinum alque aeternura lo- lant, etquasi columbwad feneslrus suus?(lsa. _x,8.(
quendo exponitur, non*sinml transeant: ita el illai Colninha: autem singuli quam recte appellali siin<
quae visa est ad lioram, illico cura vbluit, ubi etl sancli; quia de hac tina eademque columha, qtia>in
qtiando voluil, Spiritu sancto incommutabiliter• Clirislo apparuit, omnes sunt generali. Unde ei Da
permanente, ad nutum ejus disparuit. Ubi, si bene: vfd : Emittis, inquit, Spiritum tuum, et creabunlur,
sapimtts, iUoquidern docente percepimus; sin alias, et renbvubis faciem lerrm (Psal, cin, 30). Nimirum
quodex sacrilicio necdum capimus, igne Spiritus igitur provida Dei dispensatio hinc inde lalissjme
sancti concremanduni 183 remittimus. Veriimta- patet, qua? tam concinna sacramentorura mysteria
inen signanler crodimus; quidquid columba verila- olim Patrihus signanler aperuit, qualentis cnm im-
trs deveritate columbam docuit; eliam gralias lar- pleri coepissentcofda crerieniiuin,potjus ijiifarerilur
175 S. PASCHASH RADBEllTI AITB.VTISC0RBE1E:.SIS 17$
ijuam in aliquo dubitarent. Et ideo qui vult inter :. quiriem qui poenilendo corrigit aliqua qua? fecit, e*>
medios cleros columbae, cujus penna? deargentata? . ipse quo poenilere probatur, indicat sibi riisplicuisse,
legunltir (Psal. LXVII,14), felicius co uniri.exhibcat dumrevocal ad emendationem quod fecil. Undeouini-
de se moribus quod cohiniba docuit, et leneal calo- potens Deus Paler quoraodo intelligi possit ab homi-
rem Spiritus, rinn.cc toltis in holocaiistum Domino nihtis juxla bumanum modum olim loculus in Genesi
%
eoncremelur. De quo nimirum igne Paiilus suis di- pcenilet me hominein fecisse super terram, ubi quod
eebat auditoribus, Spirituni nolile exslinguere (1 sibimet displicuisset in peccatoribus quos creaverat
Thess. v, 19). Quia profecto in qtto idein Spiritus patenler insinuat. At veroin solo sibi Unigenito Do-
Tuerit, ardcnlem facit, cl ari omnia virlutuin in- inino Jesu Christocomplacuisse, quetn inter horaines
cilamenta , qtiem illustraVerit, provehil, et corro- propter eostlem hoininem creaverai, aperia voce de
-jorat. Verumlamen si c.apiti noslro Christo Jcsu coelo, ut ipsi cognoscerent inter cjtioset propter quos
eoaniti velut membra coha?reanius, el ex ejtisdem venerai, maui.eslai. In illo quippe niillum peccalum
Spiiitti inipsius corpore secuurium interiorein honii- fuit, et ideo super euin uon solura non poenituit, sed
'- m_miiilQBvivificamur, recte columba propter sini- in illo
' placilum suum constiluit. De quo Psalmisia
vilae nominainur et sumus. Alioquin su- canil : Juravil Dominuset non pmnitebil eum, tu es
' pliditalem
pefvacua spe gloriamur de nobis, si non curamus B Sacerdos in mternum secuudumordinem Melchisedech.
' conformes fieri cujus membra clicimur. Quatenus
(Psal. cix, _.). Inqno jttre sihi complacuisse tesialur,
per ipsuni et iu ipsum Spiritu sanclo recreati in quem de sua substaulia uuicum alque co_.lernuni
beata? immorlalitatis formam feliciter configurali sjbi consubstanlialemque genuerat Filium. Qui uti-
transferamur. Sed ul ei fifmius iuliaereainus, Pa- que missus pro nohis atl incaivanritim, Verbum caro
tris dcsuper intonantis vocem diligenlius oporlet faclum est el babitavit in nubis; et irieo vere sibi
audire. in illo cotnplacuil, qui ex sno ei eonsubstaiUialis
Ilic est Filius meus dileclus, in quo mihi comptacui. exsiilit, el ex tioslro tiiitis 186 idetnque filiu-s,noit
Quod et alii duo, Marcus'videlicet (i, 11) atqtie suam, seJ ejus a quo missus esi in omnibus VOIUB-
Lttcas (III, 22), simililer ediderunt, nisi quori de ver- latein fecit. Quapropter qui cupil Deo Patri placerc,
Ivorum consonanlia variant, salva tamen pari rertim non in se, aut quasi ex suis actibus sibi complaceat,
in ulrisque inlellgentia. Nam quia Mattha?usdicit, imo displieeal sibi in se, ul lolus in illo pcr fidem
Hic est Filius meus, el reliqui duo, Tu es Filius et cuarilalem transposilus, in quo Paler sibi coni-
tneus dilectus, ad eamdem senienliam explican- placuit, placeat, et per eum reconci-iatus ira: filius,
dam utrumque valet, sicut jain supra et in aliis filiusper adoplionem Dei fiat. Alioquinqui de se sibi
locis quae dissenlire videntur, concordi intelli-' J applaudit, quasi exsein quanlum non illius counilur
gentia unum eos senlire docuimus. Vox enim voluulali, reus arihue, nonrium ut oportel patri pla-
Dei Patris de ccelo unum horum dixit, sed cens esse convinciiur. Idcirco et in oralione dici-
Evangelisla voluit ostendere ad id tjuod diclum mus: / ifl( volunlus lua, sicut tu cmlo, et in lerra
est valere Hic est Filius meus, ul illis potitis qui (Luc. n,2), qualemis ter.enum nostrura omne ilii
185 audiebant, ulique quod ipse esset Dei Filius cohaerenrio coeleste fial, et sit illud qtiod idera de
aperle indicaretur. Et ideo ila dictum referre voluit, nobis ad Patrem ait : Volo, Pater, ut si.ui ego el (u
quod sonuerat: Tu es Filius tneus dilecius, ac si illis unum sumus, ila el ipsi in nobis unum sint (Joan.
diceretur qui aderant, demonstrantis obtentu : Hic xvii, 71). Quolibet pacto, nisi ul, sicul Pater et Fi-
est Filius meus dilectus. Quia nequaquain Christo in- lius tinum sunt per substantiam, ila ct nos in ipsis-
dicabatur quod ipse de se sclebat, sed eisdem pro- unum simus per gratiam? et huc lotum ideo fulH»
pler quos ad quos ipsa vox divinitus de ccelo facta rum, quia in illo placitum suum conslituit, quatenus
est. Jam vero quod alius dicit, Inquo mihi complacui, per eum illi in ipso placere possimus. Et notandimt
alius lnle complacuit, atque alius In te complacitit quod myslerium Triniiatis in hoc baptismate aper-
mihi: si qnaeris quid horum in illa voce sonuerit, tissinte praedicaliir. Ita ul non sohim Trinitas lolius
quodlibet accipe devotus, dummodo inielligas illos, inajestalis evirientissimeinielligibilis declaretur, ve-
licel diversis verbis, unam eamdem inlellectus retu- rum eliam sensibilis quodammodo, cum sit incom-
lisse senteniiaro. Quia, etsi unus eoruin propria vo- prehensibilis, ac si corporeis sensibus distincla, ad
cis verha lentiil quae sonueranl, alius tamen a J eam- inleUigendum luce clarins pertracletur. Pater scili-
dem senleiiliam lamiliarius explicanriain verba va- cet ad Filiiiiii clamans in voce, idemqne Filitis vera-
riasse non absurde inlelligitur. Iia duntaxat ut alj citer huraana natus in canje ab ipso Palre diligen-
omnibus sic diciuin intellig itur, tanqiiam dicerelur : lius praedicatur; Spiritus vero sanctus super eum in
iii le placilura uieum conslitui. Hoc esl, in te volui columba demonslratur. Sed et per ipsam plurima,
agere, quia in primo Adam mihi displicuit, el per quae Joannes adliuc de Chrislo ignorabat, divinilus
euiii omnes quasi in massa lacti sunt ira? filii, ulper erioietttr, implelurque inibi tum illuri prophelicum:
teomnes,quos;pr_sdestinavi ad vitara.placeant ntihi. VoxDominisuper aquas, Deus majeslatis inlonuit, De-
Itaqtie sicut in pfinoipio, Pavailel me fecisse hominem minas stper aquas multas (Psal. xxvm, 3). Prairiir
(Gen. vi, 7), ita et, tn te complacui, quatenus et per catrf et jo a Patre Filius, praedicatnr a Spiritu san-
te ipsi qui prsesciti sunt, placeant mihi. Omnis si- clQ r-^*dicatur etiam a scipso duin de se Patrem
1.7 EXPOSITIO 1N MATTILEUM. — LIB. II, CAP. llt. L7S
iitsmual, el unvim se esse cum Patre teslalur : Ego A tes impetus vincit, ehrielates reprimit, repellix ver»
«XPaler', iuqiiit, 101«»»sumus (Joan. x, 30). Quid . avaritiam, 188. et omnia mundi oblectainenta fu-
igitur ullra meiis lali renata sacramento dubitalio- gat, charitatem inter qiiosqtie nectiti rooriim affe-
nis poteril habere in fide, cum uno eodemque mo- cliones componil, regulam verilalis ubique expedit,.
mentoPalris vox ad nos delapsa Filium in aquis vi- haereticos revincit, improbos vero foras mittit. De
-ibiliter apparentera praedicat, et Spirittts sanctiis hoc quippc Apostoliis manifesle dicit: Quia in novis-
-tesnper in colttmba qua? sentienda sint de eo evi- simis temporibus recedent quidam a fide, attendcntes
deiitiiis e.Iocet? Quod si sane in ore duorum vel spivitibus seductoriis el doclrinis dwmoniorum; in hy-
triuin lestium siabit omne verbiim, multo. fumitis pocrisi loquentes, caulcrizalam, Itubenlesconscienlintn
recteaccipiiurdese Palris, el Filii, ac Spiritussancli suam (1 Tim. iv, 1). Qiii certe si Spiriluin Dei liabe-
lcsliinoniiiiii. ln Iiac quippe fide renati siinius, quid rent, nequaquam deinceps spirilui seductorio erctli-
opus est nobis ainplins de lide quasi dubios retra- dissent, quia nemo in Spirilu Dei loquens clicit ana-
ctare ? Praeceptum 187 esl itaque aposlolis : Ite; thema Jesu. Seri quia onmes signali sunl a princip.io..
doceteomnes gentes,baplininieseos innomine Palris, signo firieiin Christo.rairum cur qitamplurimipostea,
et Filii, el Spiriius sancti (Maith. xxvin, 19). In 110- aliud eligenles, haeretici facti sunt. ElquiikJb aliuri,
mine ergo cum dixil, 111111:11 eos ostendil, quod tri- B nisi quia primam tidem irritam fecerunt, et, quasi
bus noiuinibus satis ad iiitelligendum T.iniialcm novam quaerentes liriem, a fide facii sunl extorres ?
egregie dislinxil. Unde qjiicuiique recle secimdum Erraverunl autem a vulva malris, virielicet receden-
catholicam fidem baplizati sunt, sane sunt renati, ct les a fide Ecclesiaruni Dei, ab iilero locuti sunl falsa ;
per hanc Ddeinmater Ecclesiaeosiusesuscepil. llinc non eiiim eranl ex nobis, el ideo recesserunt a no-
sane secundum Danielis propheliam Sauclus san- bis. Quia uiique si cssent ex nohis, nnclionem no-
ctorum ungilur (Dan, ix, 24), et abhinc quoque biscum babereiit a sancto Spiritu, et permansisseftt
juge sacrificitim Judacorum, omnisque unctio lcgalis nohiscum. Erunt attlem adhuc et plu.es.naiifj-aganles
cessavil; in tantum ul qtiadragesiiiio posl ascen- circa lidem, antequani linis venial, Non ideo lairicn
sionein Chrisli in ccelis anno Hierusalem destrucla illi aliam pertractabunt fidein qiti ele.cti erunl, seri
sit, et lemplum eversuin, atque omnis popttliis incre- illam in qtia renati sunl, plenissime in omnibus sine
dibili caedevasiattis, omnisque religio eorum el sa- aliqua menlis inlidelitale servabiinl. Satis itaque
cerdoliuin siintil inlet ieril. Undc aut ostenriant nobis absiirdum est idcirco deviare a lide quia plures pe-
duricorries Judxi juge legis sacriuiium, el uuclio- riclilanlur, praeseriim cum potior inde esse debet
ues, ac templum : aut certe, secuudum propbc.tiam firiescredenliiim ac robuslior, eo quod, sicut prae-
Daniclis, quia illa omnia longe diu ccssarunl, ket ^1 riiclum ex.praescientia Dei fuil, ila completur in illis.
iovili,audiantet inleltiganl Chrislum Dei Filiiiin. qui Nos enijn qui nunc siinius, ftiluriim credimus qiiotl
est verc Sanctus sanclorum, uuclttni jam olco Spi.- nondiim salis videmus ; nisi quod jain in quamplu-
rilus sancli prac parlicipibus suis, el incipianl non rimis duduin iniqiiilatis ministeriuin excrevit, ul si-_
blasphemare. Porro pra? participibus ideo unctus gnaluin de ipsis eral, quanquam et in subilo conlrilt
dicitur, quia in illo Spirilus sauctus loliis mansit. sint, el ad inferos depuiali. Quanto mag.isillos fir-.
Nam, sicut ait Aposlolus : Iniltoomnis pleniiuclodi- miores esse oportebit in liile, snper quos, liaecomnia
tinilatis corporatiter habuuvit (Colos. n, 9;. Caeleruin quamvis pauca quae restanl, ariliuc plenius comple-
sanclos ctomnes Cliristianos,quiejusreci.eparlicipes btintur? Nam praelerttarnin promissioiium tnm prae-
intelligunlur, secundum meusurain fidei, per gra- sens exhibilio ccrtjludo crit, si qua? supersint ftiln-
tiam donalionis Christi eumdem Spiriltim percepisse, roruni, qua? cum veiierint, confirmatio fid.eimagis
iiemo qui recle sapit ambigii. Ergo qui Spiritum essedebent, quod Deus qn;e pi-criixerat ea qtije non- .
Christi non habet, bic non est ejus; de quo Apo- dum erant suis assignavit temporibus. Caeteruijiqui?
sLoltts: Nos enim, inquit, non spirilum hujus mundi bus esl lides illa in qua renati sujit, per quam et in
accepimus, sed Spirituw qui ex Deoest (1 Cor. 11,12). niembris Ecclesia?sunt aggregati, sperandorum sub-
Ipse enim Spiritus teslimonium reddit spiritui nostra slanlia, non aliam requirunt, elsi djctuin sit: Qucc-
quod sumus filii Dei (Rom. vm, 16). Quia ipstim ac- erit Domiiiuin et confortamini, quwrite faciem ejut
cepimus pignus promissa? hacreditalis noslra?, et semper (Pscil. cn, 3); alque illtid :
quasi quoddain cbirographum aeternnesaluiis. Ilic 133 Quwriie et invenieiis, pulsate et aperielur vo-
itaque Spiritus facit nos Dei lemplum, et inlerpellat bis. Quia, eisi qujerere oporlet, non alium lamen,
pro nobis gemitibus inenarrabilibus , sua? advoca- quani unura Deum in tribus personis, quo Trinitatis.
tionis implens officiiira. Assuefacil nos ccelesii vir- ljomine signati sumus. Sub qua omnino firie rebus,
tote quolidie spirilalibus admisceri, el aeterna?vilae exspoliali munrii, nudi foutem introivimus. In quo
consociari. Eruriiunlur iiaquc inillo.el per ipsum nimiriira fonie quicunque baplizati sumus in Cliri-
corpora noslra, si ejus sumus, ad immorlaliiaiein sto, in morte ipsius baplizati sumus: consepuhi
proficere, dnm ad decrela ipsius discunl.se moderate enim sumus cum illo per baplismiim in niorle; ct
in quibuslibel temperare. Hic est qui inexplcliiles ideo jam ullra de fide nihil retractarc dehcmus, sed
cupidilates nostras coercet in nohis, libidines frangit euslodire modis omnibus quod creriiriimus, et cre-
immoderatas, illicitos exstinguil ardores, flam__an- dendo graiis a Deo acfepimus. Creriere omnino de-
179 S. PASCHASII RADBERTl ABBATIS C0RBEIENSI9 _S0
L.mu. aliu.l non esse credendum, idcirco nec re- .A nobls est baptizalus. Deinde Palris vocem desuper
quirenritim, eo quod jam invenlum credidimus. ut nos erudiat pcr aurem exteriorem, atiriiiu attris
Ergo aliud non requirimus, quia nec ipse nobis inlerioris audiat intonanlem : Hic esl Fitius meus
manriiit, eo quod uuus est, aliud requirendum; el dilectus, in quo mihi complacui. Qua? nimirum vox
scimus qund nisi hoc unum, aliud quiripiam nihil quasi aliquod ad eiini insinuandtim, imo quia, attri-
est necessarium. Ampleclimur aulem eum qnia itntis bus sensibilis, verum corpus fuit, iricirco qui per
est. Et cerle devolionis affectu, in una eademqiie earii non voce inchisiis Pater sonnit, jiire aiiribns
fide profificndo, sperandn atque amando, quia in- qubdammodo, etsi est incomprehensibilis, dicitur
finilus esl, ipsum sempcr requirimus, arihuc in sensibilis exslilisse. Sictit el Spiriliis sanctus per
aenigmale ct nondum in specie, quem tenenrio qasc- sirbjectam speciem visibilis appaitiisse manifestatur.
rimus ardemissimo amore qvolidie perscrnlaimir. Verumtamen nos secundum proprietalem natufa:,
Sed et cum aenigmata rerum praesenliiini fuerint qiiia Deus Trinitas, cum ubiqtie totiis recte ereda-
evacuala, etiam eerti sumus quod non alius quam tur, non in loco cernitur, quia incorporeus et illo-
unus idemque Deus Trinilas silii credenlibus, ut calis esse atque invisibilis probatur, neque circtim-
jam per fidem percepimus, appafebit. Per banc scfibiiur visu nec iactn lenetur, nec auriitiir affatu,
ilaque fidem signatum est lumen vultus Dei suj>erB nec senlitur incessu. Hinc quoqiie dicitur : Deum •
nos; et irieo ad infirielilates qnorumdam hominuin, nemo vietit unquam, sed unigenilus Filius qui est in
et ad tenebras errornm respicere non debemus. Ex sinu Palris, ipse narravit nobis (Joari. i, 18). Non
ilducia igjtur probalionis, quia tempora periculosa tamen ita inlelligendum quod sorio debeat perstrc-
proniinliantttr fiitnra, praeveniendo monere deside- jiere iu anribtls nostris, sed quia Verbum el imago
ramus quosdam nihil ultra, nisi quod in bapfisriiale est Patris, dum se" meniibus noslris innotescit, in-
credendo pereepemiit, idque esse et non aliud, quod effahili luce Patrcm declarat, alquc insinual mani-
quaerere inlerira debebunt. Nam ratio quaerendi non fesle, jnxla quod iriem lestatus est dicens : Qui vi-
nisi in tribus rerum arliculis consislcre videtur, in det 191 me, videt et Patrem meum (Jean. xiv, 9).
re vidclicet, et in lempore, aiqiie in modo. In re, ut Qtia?nimirtim visio non corporeis sensibus deprehen-
quiri sil qt»_ercndiimeonsideremus; in tempore, ut dittrr, sed, sicut scriphim est : Beati mundo eortle.
quando. ne forte qnaiido quaerendum non est, aul qnoniam ipsi Deum videbunt (Mctllh.v, 8). Praedical
aliud, iiul iUud quod qii_er.miis non salis invenia- ergo Filium Paler sensibili vocissono, et Filins, dun.
nius; jiorro in morio, quousque quaerendtim sit ari- se exhibel visibilem, quia verbum Pati is est, non
spiratur. liktrco nobis scrutandiim esl quod Chri- ' alium quam ciyus est Filius in se declarat. Porro
stus inslilttR, el tenenrius est ipse, quem invenisse C Spiritus sanctns, qnia ex Palre Filioque proredit,
gaudemus. Quia omnino neque nisi invenisses pri- etiam et ipse non divisus in natura subslanlia? ma-
mum, credere poluisses. Ad hoe ergo quaesisti ut jeslalis, sed dislinctus in persoiiis, ul Deus Trinilas
invenires, kvenisli autem ut crederes. In qua nimi- honiinibus panderelur, meriiiis in columba? specie '
rum lirie omnem probationem qua?rendi et inve apparuit. Nec idco tamen idem circiimscribitnr visn,
niendi 190 credenclo flxisii, dum te eura Christ» velat nec Paler bic aut alibi auditur afra-lu.Sicut
in nioriem per sepulcrum foulis exspoliatus mundo nec dum deambularel in paradiso, potuit incessn
sepelisti. Quod si vere mortuus es, etvita lua abs- sentiri. Alioquin quolies, per stibjeclam se Patiibus
eondita esl cum Deo in coeUs,quid adhuc ciim sibi ostendit fbrmain, sensibilis fuisse videri potest, qnod
vivenlibus et non Deo de fide quasi dubius riispulas? absurdum est credere. Sed quia invisibitis est, visus
Vel quid, saeviente perseculore, de morie formidas, est ut voluit, non quidcm ut est, sed quali specie illi
qui jam morluus in sepulcro fonlis ciiin Chrislo t%- placuit apparere. Siquidem et hic aliter auditus esl
neris, el vitam tuam in coelis repositam jierfeete- non modo a Joanne, verum alibi et ab aliis in-
credis? Nee dubium quin quod, si priorem vitam terius, atiter a lurba hic aut alibi, qtiaequodam ioco
tuam in terris reecperis, novam, qiKimin coelocmn . tonilruum factum esse dicebant. Uridenec mirum si
Christo ahsconderas, perdidisti. Sub lali siquirieni te u voci praedicatoris quamplures non obediunl, ctim et
ille determinavit sepulcro, qtti le non vull jam hanc voeem multi audierinl, et niliil eis profuisse
deinceps aliud creriere quam quod instituit. Iricirco, probatur. Deus esl enim, qui.incrementum sine voco
neque tu alhid debes quaerere profecto, ne(|iie, tor- dat intus. De quo beatus Ambrosius : Cum absens,
mentis addielus, ac si invitus quidquani aliud ccm- inquit, pulatur, videtur; et cum prmsens est, noii
fitefi. Nbvissime meUus ceuseo ignorare monendo videtur. Non enim dixit cum absens est, sed cum
infra baplismi sacramentxim, neque qtiori non de- absens putatur. Nusquam enim est absens, qui coe-
beas ediseas, qnam aliqua frauriis curiosilatc captus lum et terram atque omnia complet, oec spaliis in-
ducaris exlra captivus. Totum igitur novil, qui Chri- ckiditur parvis, magnisve diffunditur; sed ubiqne
stum novil. Fides, inquk, tua te salvam fecit(Mattk. tolus et nuUo continetur in loco. Hoc itaque qui cx-
ix, 22). Et ideo maneat Christianus intra fonlem cedente mente inlelligit, hic videt Deum, et cum
fidci, ex qua renalus est in salutem. El si qitidpiam absens putatur. Hic sane inlelligit, elsi dislinctus in
haesitaverit ad horam, tangal manu fidei adhuc baplismo apparuit Deus, Trinitas in personis, quod
Christum tn fonle, quo Verbum caro descendens inseparabilis sit ubique totus, proptcr unilatis Sub-
181 EXPOSITIO 1N MATTH.EUM.— PR.EFATIO LUK IIL. 188
stiuiliam. Non quidem in loco, sed totus tibique A idco tolain simul.divinitalem majestali. in Tr/nifate
Pater in Filio, el Filius in Palre totus, atque Spiri- sensibus corporets se quodaromodo sensibiiein i.i-
ius sanctus in Patre el Filio simul tolus, el coaeler- fudisse, ne qunndo ,ex fide renascenles ad vilam z\-
ntis inanet Deus. Quia nimiriim quodcunque Pater teram deinceps susciperent, nisi per quam quisqfje
cst, hoc et Filius alque Spiritus sanctus est; et jtmclus est Deo, etcarnali sensu male dccepius
qtiodc-uuqiie Filius, hoc et Patcr alque Spirilus perirel. Signatus qnijjpe est fons isle aunulo ftdei,
.ancliis; necnon el quod Spirilus sanclus, hoc lo- el ideo nullum debet quandoque furem admittere..
tum Pater alque Filius. Sed lamen alius Pater, Ex cujus nimirum irriguo, .deitcianim hortus, vide-
alins est Filius, alius Sjiirilus sanclus. Alins, in- licet Dei generalis Ecclesia, iinriiqiie satis niunilc.
quam, el nnn alinri. Quia qui Paler est non est Fi- atque conclusus florens virel, quia in 193 se Chri-
lius, neque Spirilus sanclus. Sic et qui Filius slum non solum sepultum, veruni resurrcxisse gau-
nequaquam Paler aiil Spiriltis 192 sanctus. det. In istis sane fldei rudimentis fldelis cujusque
Sed neque idem Spiritus est Pater aut Filius. Quod aniina requiescit secura. In bac quotidie virtiituin
volens Dcus Trinilas adhtic rudibus in firie luce operihus floret, et contra onines pressurarum im-
clarius aperire, qui necduin aliud sensu quam cor- pulsiis, veltit clypettin proteciionis opponil. Ex quo
porea sciunt cogitare, trino distincte ad cognoscen- Bdenique nimia securitalis fortiltiriine circuravallala,.
dum uiius refulsit sjiecialitalis numero. Qualenus fldenler canil illutl in Canlicis : Ego dormio, et cor
visn, auditu et lactu adhuc lactantes in fitlc Irihns meum vigilat (Cunt. v, 2). Dormit cnim spei suac
istis scnstbus inlus in se trajicerenl prima firiei ru- ccrliludine soporata; vigilat vero pervigilii diligen-
dimenta cooperanle ipso qui exterius senliebatur, tia, ne qtiod signaitim est annulo litlei, fraudulenliiis
fides perfecta deinceps uberibus Scripturarum ple- corrumpatiir. Ncseil aiilem ulleritis de firie dubitare:
lins nulrirelur. Non enim prius adhttc animales quia etsi in lerris arilnic degat, in coelotannen col-
-pirilalia potuis-cnt ad plenum capere. El irico ne- locaitts per (idem, si nondum rc, spe quoqtie regual
cesse fuit ul per sensum exterius tenera credeniium cnni Chrislo. Est itaque quoiitmriam moriica firies,
infanlia firiemperciperet, el de sensu carnis inlror- et esL magna. Untle cl tiiti, Modicw fidei, dicilur,
sus retliens, tolus homo conversus ad Deum, invisi- quare dubilasti ? ( Matlh.xiv, 31.) Alleri vero: niagna
bitia videndo per fidcm fieret spirilalis, el tenderet est firies lua, iricirco fiat lihi sicul peliisli. Quippe
siibliniitis per fitlem, doctrinariim lacte milrilus ad quia virtuliira riona, sccunriuin mensuram ficlei a
spirilalia. Unde et quampbiriini sanclorum in tan- Spiritu sanclo unicuiqtie la giuntur. Praelerea per
(um spirilaliter profecerunl, ut spirilalia spiriialibus hanc sancli vicerunt regna, operati snnt jusliliam,
comparanies, virierent melius ea virieri m.iilc, quain C adepti sunl promissiones. Per hanc sane unam eam-
sensu corporeo persentiri. Qui etsi visus a plurimis deinque fidein, etiani cl nos vincimus, quia ha?cest
aut audiliis, sicul hoc loco ex quo agitur in divina victoria qua? vincil mtiiidum liries nosira. Sed e*.
auctorilate legilur, sine ulla sui coinmutalione aut Ajiostolns eani iion iiioriictim gloriatur se servasse
per corpus visus est, aut cerle per corporales quas- ila dicens : Fidcm servari, cursum consummuvi, de
datn imagines, quas Dei quidem voluntas elegit, non reliquo, inqtiit, reposila est corona justitim quam
qnas nalura formavit. Fecit enim isla Detis quibus reddel mihi Dominus in illum diem juslus judex
voltiit, quando voluit, el tili voluit, sua lamen in se (II Tim. IV, 8). Unrie et uos hanc unani earadem- -
Ialente incommntabililerqiie manenle suhslantia, et que calbolicam inlcgram servanles lidem, quani ex
sine ullis locortim aut temporum intervallis omnia symholo adhuc in L.cte suscepimus, bonis openbus
implente : ita ut nec minor sit in parte qtiam in jtigiler inhaereiido, adlinem usque lendamus, quo-
loto, neque inajor in lolo quam est in parle. Veriim- niani (|ui perseveraverit usque iu finem,.hic salvus
lamen quomoriovoluit, quam snepeapparens in locis erit. Ad qiiein finem etipsi cnrrenies, hic linciii
el in tempore, ul eos qui locales el lemporales erant, lihri suh liac fide, quasi in liiiissiiiio pacis porlu
ail iuvisibilia prolraheret credenda, el illa post|)o- paululum qtiiescenio, consliliiamus. Qualemis per
nereut quihiis lenehantur devincli, el cernebanl " hoc ilalenits, ct ipsi ea iijle subnixi spe ccria sub-
suis defeclibus quolidie labcfaclari. Hinc quoque vecti, consiiniinali in charilalft peiiecta, fincm vilai.
certiim est, ul pi;eniisimiis, in fonle baplismalis in Clirislo felicitcr halieaintis.

PRiEFATlO LIBRI TERTII.

Solent saecu-arium lilterarum amatorcs, niinium. eorum luculenta nefandarum rertim mendacia intel-
sine pudore suorum se pracceptorumjactiiare doctri- ligendo valeant jiervenire. Etsi eorum poliia sil va-
nis, el cloqucntiam eoium sine sapientia docendo nilatis eloquenlia, quorum se cupiunt inservire do-
tum protulerinl ostentare. In quorum sane doctrinis ctrinis; tamen frequenler illorum expositorum satis
quidam nostrorum,quia non queunt salis inlelligere, incullus est sermo, et rusticilali viciims. Qui quani-
194 v:|rios el diversos requiruiit expositores, ut ad vis pleni sint sordibus vitiorum, oroplcr noccssila-
m S. PASGHASH RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 181
leirt quoque iuteUigendi,1:011 dico paginam, sed neque A accipiat, eamdemque venlalem intelligcntiae non
syllabam praetermilltint, quam non enuclealius discn- propler aliud qnam propter seipsnm devotus legat.
tiant sunima cutn vigilantia ac labore. Unde miror Nos enim non Arma virumque Maronis, Graecasapo-
salis quid divina eloquia quorumdani mores offen- rante fabularum salsura traclamus; sed de fonte
derunt, quod non yelint mystica Dei sacramenta ea Sp.rilus sancti calholicorum Palrum sensus riman-
drligentia perscrnlari, qua iragcediarum naenias et tes, Chrislo cooperante, quod in divinis litteris in-
noeiarnm figmenta sudantes cuplunt invesligare telligiraus, nostrorum aiiribus explanare Cnpimus.
labore, el si per theatralia mimorum plausus homi- Siquidem neque tragica pietale perinitlcemus fecto-
ntim excilare. Quorum inefficax laboris sluriitim, rem, aut coniicorum sagmalc onerare cnpmut»; se.l
nemo qui ambigat, nhi de re agitur quae profecto quod in eisdem divinilus redolel, simpli.i elorjui.
caret fructu, et sine praemioinyenitur. Qui licet Aca- juxta capacilatem ingenii reseranms. Unde qtiibus-
demiciim rhetoreiii per hanc inanem vanitatis elo- dam nostrorum, etsi liheant illa Maronis, quod per
quentiam usque ad vitalls gramma circuli extulerint, arma virtutem velit Significare, el per virum sapien-
et dormientem Scipionem eoeli civem effecerint, ta- tiam, sicque caeleTaquie sequunlur; magis tanien
men omnia ba?c anilibus ordiuntu-r fabulis quam placere debent ista quae nunc tractare disponimus;
aliqua veritale fiilciantitr. Quapropter moneo lecto- R ubi virtus inexsupcrabilis, et sapientia Dei Patris, ut
rcro, divinaruin Scripturarum eloquiis magis operain mililiam Christianonim contra aereas poieslaies in-
dare, quod jam supra salis persuasnm exegk et non stauraret, primirm illicodc fonte baplisnii ad ere-
ob exiguiiatem persona? veritalem legendo fastidiat, mum, 195 quasi dux exerGiltts praeliaturus adve-
sed personam propter veritalem sibi commendatam ait.

LIBER TERTIUS.

(G..P. IV.) Dnctus est, inquit, Jesus q spiritu iri de- Mililia est vita hominis super terram (Job vn, t}.
sertum, ut tentaretur a diabolo. Nihil igitur aliud Unde nunquam Chrislianus debet arinavirtulum de-
qnidpiam Dei Sapienlia faciendum primuni post ponere. Quod bene Paulus aposlolus intelligens ita
baptisma providentrus polerat eligere, quam illuJ esse monebal dicens : Induite vosurmalura Dei; quo-
quo iuslrueret universos regni sui milites quid et Q niam, inquit 196a'>u'' """ est nobis coiluciatio ad-
ipsis agenriiim esset contra daeinonas, mox ut renati versus carnem et sanguinem, sed adversus principes
escr.it per fontein. Mos itaque antiquissimtis non et poleslales, et adversus mundi rectores (Ephes. vi.
dico Romanorum, verum eliam c_eterarum getitium 11, 12). In magno igitur Cbristiani speclaculo positi
fuil, tit si (Jiiis ari mitiliam, post longa tirocinii sui sunt in mundo; conlra qtios non soluni omnis mun-
exercilia, idoneus jam transiret, nomen sumri ad dus ct pvincipes lenebrarum, otniiisrjne nequitia
transcriliendlmi in bihliolhecis publicis, proprio ex spirilitalis pugnat, vcrum etiani iriemin seipso divi-
voto donaret; ac deineeps in exercitu regis proprio sus homo contra se dimicat ac certat. klcirco Apo-
recitaltts noinine, eonnuinerabaltir. Qaod singuli stolus snos ad cautelani redigcns, ait: Spectaculum
Chrislianoruin faciunt, anteqnam fbntcm baplismi facli sumus mundti el angelis ejus (I Cor. iv, 9). Quod
jngredianlur, et interrogali per singtrla, hosti cum iiequaquam tam crebro suis monendo inculcaret
stiis omnibus renuntiant annis, et induunt se Christi audiloribus, si non sciret nos hinc inde fraudulenlis
armalura, fortes fide, qHaiiler possinl adversus insi- hoslibus obsideri, et noslrum iler ad coelum quoti-
diaS diaboli slare, el conlra legiones dacmonumqiio- dianis niacliitiameniorum oblectamenlis prxpeliri.
tidie dimicare. Quoruni ulique nomina non chartis, Unde Doininus ducilur ad rie.sertuin, contra diabo
sed ccelo tenenlur ascripta, ut si quidpiam in pr;i?- D lum inonomachiam expleturus, qualenus eum omnis
ljo digne gesseriiit, coronentur; si autem succiibtte- Cbristiauorum inspeclet exercilus.Et discant vincere
rint, morlis signo notati tanqtiani qui coelo digni visihilia eoii.cmneiido, atque gulain simulque vanam
non fuerint, de libro vitae penitus delebuntur. Quod gloriam calcando reprimere.
ne fierel, mox praevius Christus Deus homo factus Sed cur idem lentandus ad desertura ducatur non
ut processit a fonle, oslendit exercilui suo qualiler abs re quaeritur, praesertim cum omnis mundus la-
quibusve armis, conlra quem hostem delieat pu- queorum lentamenlis sil ubique plenus, nisi forle,
gnare. Untle beatus evangelisla volens nullum inler- quod ubi servicudi Deo major est quietudo, ibi major
cipiendi teinporis spalium mediinn inlervenire, Tvnc exhibealur necesse est virium colltictalio, quia et
ductus est Jesus, imjuit, in desertum. Niilluin igitur ibi nusquam riecrit fraudulenta obleclamenlornm
spatium recte inlerfuisse credilur, qijia post baptisini persuasio. Per deserltini quippe a munrii pressuris
gratiani, ntilla credentibus, a tentatione ul securi et luuiultibus remotior vila significatur; ut omnes
shil, mora rclinquitur. Hinc quoqiic scriptum legi- discant quielera appelere, et soli Deo vacare, etiamsi
mns : Fili, accedensad servitutem Dei, prwpara ani- inter homines videantur versari. Alioquin in Canli-
mamttiam ad lcntalionem(Eccii. n, l). Sedet in Job : cis non quxreret rie Ecclesia : Qnw esi isia qnce
m EXPOSITIO IN MATT1LEU.M.— LIB. III, CAP. IV. 18«
(tacenditper desertum, qnasi aurora consurgens,pul- A . tenlarettir cum eo, tentaliis vcro vinceret, victor
chra ut luna, el electa ut sol, terribilis ut caslrorum coronarelur. Majorem eiiiin quist|iie adversarii fu-
acies ordinata? (Cunt. m, 6.) Quae nimirum idcirco rorein coulra se commovct, ejus cum Icgibus aeriit.
ul castrorum acies conlra hosles ordinala narratur repiignare coepil. QtiOdsalis in Apocalypsi sua (xii,
aseenriere, quia iili viam ari ccelum etinrii obsident, 13) Joannes insinmil, cum de niuliere loqiiitur,
>.itin nullo frangatur conamine. Porro per deserluni qttae pc|>ereral liliuni, sanctaiii Dei scilicel Eccle*
hujus inundi irieo sustollilur, quia etsi intcr titmul- siam 198 volens oslendere, qua?qnoliriie credendo
lus hominuin vcrsaltir, ipsa miindi fragoribus se- Chrisliim concipil, el peperil bonis opcribus inhae-
gregata, secum ubiqtie soliindinem cinn Deo babel. renrio; cui cnm dalai essent dna? al;e, amor viiieli-
In cujus iiimirum ligura, exercitus ille Dei ex JE.- cet Dei ct proxinu, ul volarcl in deserltim, ubi ale-
gypto per desertum ascenriisse crediiur, ul solius relur pcr lcmpiis, el tempora, et diiniriiiim leinpo-
ducalu cmn Deo gradiens ad palriam remearet. Et ris, a facie seipentis, quia cupiebal devorare filiiun
notandum quod pulchra ut luna, elecla ul sol emi- ejus, id est Chrislum in nobis perimere. Mox misisse
nus praetlicaltir,eo qtioricorpns simul ct capul pas- legilur ex ore stio post mulicrem serpens aquam
sim graditur, scilicet Ecclesia qua? per lunain ex- lanqiiam lliimcii, ut eam faccrel trabi a fliiniiie;
primitur, cl ChrisUis caput, qni per solera cum B ' ac post pauca, Iralus est, inquit, clracoin muiierem,
sponsa ascendere designalur. Unde ct Christus et abiit facere prmlium, eum reliqitis de semine ejus
pugnaturus 197 ad deserlum ducilur, si quomodo qui custodiunt mandata Dei, et hubent leslimaiiium
cuin suus recognoscendo set|ualur exercitus, et Jesu (lbid.', 17). Qua? etsi ad fuluriim virieanttir
(|Uori illum viderit agere, illius arijttliis suffragiis, i-espicere, in pracsentiarum lanien nemo est qui riu-
prosequalur. Nam et Prophela ciini se viJisset mun- bitel bicc omnia, ila lenus conlra cos qui reliiclanlur
(lanarum remm pressuris augeri, contrisiatns in grassari. Unriecavendumest qui Christiano censen-
sna exercitatione, et conlurbatus a voce inimici, lur nomine, ne forle aut anlca sc cogilent Chris>i
quod cleclinaverant in eum iniquitales, ac caelera parlicipes esse quam exeant rie s;cctilo, aut cerle
qnre sequunltir, mox exclamat dicens : Quis dabit postquam exierint, aliquiri pro.lcsse, nisi milites
ntihi pcnnas sicul- columbm? volabo el requiescam. Chrisli suam militiam ad finem usquc perriuxerint.
Ecce, inquit, elongavifugiens, et mansi in soliiudine. Alias aulem quod Christus in ereiuum riucitiir, ip-
Ilaque exspectans eum qui salvtim me facerel, et a sius mililia? esl documcntum. Ul quia Adani in pa-
pusilianimilate spiritus et lempestale {Psal. LIV, radiso deliciis affluens, victus csl per serpeiile»i
6-8). Ex qno liquido monstratur quori idco solitu- oblectamenlo concitpisccnlia?, Clnisii miliies asjie-
dinem petiit ne miiiirii premeretur augusliis; sed '" rilale eremi correpli, discerent cnm suo capite,
tamen necdum in soliludine libcrum se intclligit a omnes concnpiscenlias carnis contincnlia refi-cnare.
periculo, dum adhuc se flagilat liberandum. Quippe Quia, sicut deliciaeinvitanl ari giilam, ita sterilit.s
quia non anle sc hostis erexit ad ptignara, quam ille el squalor crcmi permtileent aiiiiiiiiin ari contincii-
vellet exire de-saeculo. Ergo si adhuc quisque ver- liam. Ferunt itaque uoiinulli jttxia lit erain (quam-
satur in miuido, conlra eum ,se poiest princeps vis quibusdam aliler videaiur) hoc dc illo dcsertu
niundi erigere, quia suis eum legibus iufra sui dicliiin, quod de liierusalem in Hierico descendei!-
regni fines tenet capiivum. Unric Jesus smim volens libus occurrit in via, propter parabolam qnain Do-
exerciluin ad cerlamina provocare, prior cxiit ad niinus ali!;i proposuit, ubi ait: llomo qitidum descen-
desertum, el instituit praclium, quaienus stii ctim debat ab Hierusalem in Hiericho, el inti.lil in lulro-
digne valeant imitari. Alioquin quodaniniodo, nisi nes (Mattli. x, 30). Porro lalrones eini) antiquilus
cxlra se quisque et exlra munduni in munilo fial, obseriisse probat locus inibi, (jui Dotnimarihuc hodie
legilime cerlare nequibit, quia ejus legibus subjacet, vocalur; Domimquippesanguis inlerpielatiir, siqtii-
cujtis in regno lenetur vita ac moribus complania- dem propter effusionem sanguinis, qua? ibi olini
tus. Quod volens Joannes praecursionis suae ofllcio .. fiebal. Unde et Domintissecunriuni coiisiiettiilineiii
demonstrare, ab inilio nalivitaiis sua? ercnium in- lalrocinanlium ihi virietur illain conlcxuissc parabo-
coluil, ut ibi jani Chrisli iiivenirelur miles, ubi rc- Iam. Ex quo non debet incredibile videri, Domimim
liqtius exercilus ptignalurus erat in capite. Sccl et jejunando ibiriem ad lentationem diaboltim cxci-
omnitim moiiachoriiin agmina, ideo nurii corporali- tasse; ut ihi viticeretur in veritatc secunrium hisio-
ter feslinant exitc de medio vulgi, ila lentts ut pene riam, uhi fignrabatur primum vicisse Ariam jtixta
niilluni desertiim jam vacuuni invenire liceat, qna- allegoriam. Quia eaiririemviam Samaritanus noster
leniis iinrii ciim ntiriofirmius ac constanlius possint CUristus, etsi non peccando deseenriit, in qua ille
Iuctari, et luclando vincere. Ex quibus recie dictum vulneratus ceciderat, tanien, carne indtilus, usque
creditur : Uniuscujusque ensis super femur suum ad easdem lenlaliones quibus ille succubui» digna-
propler timores noclurnos (Cant. ni,8). Alioquin lus esl desccndere, 199 ut, hoste dejecto, vincendi
vacuum est venisse ad eremum, si non omni arma- praeberel suis exemp.uni, cum ipsc prius victor
tura virlutura vigilanli animo fuerit indutus. Ad existerel.
hoc quippe quisque de lurba saecuii exivit cimi Verumlamen a qno sjiirilu ductus sil mdesenum,
Christoin solittiriiticni, non ul torperet oiio, sed ul nori abs rc qu.-eiiluv;praesertiio cutu sine addlc»-
18. S. PASCHASIl RADBEllTl ABBATISCORBEIENSIS 188
menlo Spirilus sancliis in Scripturis sanclis raris- \y incenlore cilo vincitur, el non calcealus facilu a
_ime invenialur. Unriencc abhorret a vero, is qui a sei penle mordetur. Qua de causa, nullus incauie vi-
inembris diabnli crttcifigi sustinuit, si etiam ab ipso vat valde curandum est, quia nullus nisi inter ho-
diabolb lentanrii gralia duci se permiserit. Sed ma- stes ambulal. Quem ilaque tenlare non audeat, qui
gis ad sensiiin congruii. quod Spirilus sanclus, qui nec ab ipso Domino Jesu Chrislo conalus sua?frau-
in baptisnio super eura mansit, ipse conlinuo horni- dis abslinuit? Quod volens ad cautelam suis mililibus
nem, qnem de Virgine crcaverat ex fonte renatum, declarare, illico posl fontem baplismi prinius pro-
ubi uobis adoplio contlpnalur, ad tenlandiim obltile- cessil ad pugnam, el per quori ptimtis homo victus
rit, quatenus per eiun discerenl oinnes qui ex Ba- esl in paradiso videlicet gulam jejunando coepit de-
plismo renascuntiir, illico per coi.linenliam pugnare vincere, per quarn concupiscenliarum fomes nulri-
debere, quod ex adverso niox cal.idus persuasor tur, et incentiva libidinum in nobis acrius inflam-
stal, snis fraitdihus eongressurus. Et ideo salis di- manlur. Nam canris concupiscenlia, quam in se
giiiim fuit ul Spirilus sanctus Jesum, super qitciit unusquisque repugnantem Icgi raentis sua?,.ac capli-
pleniier niansil, velul regein ad railitiam conlra ho- vantem sine conseiisii invilus sentit, poena peccati
slem, exercitus sui pra:vitmi excitarel. Et per quod esl: el ideo non aliunrie magis nutiiiur, quam ex
primum Adain in paradiso deliCiarum devicerat, per B ] gula, pro cujus vinriicta carni est infesta. Cnde et
hoc a secundo Adam in deserlo vastilalis dejectus, ab eis qui de vitiis specialius conscripserunl, prima
oinnis deinceps exercilus, ipso Dei ageute Spi:ilu, ex omnibus gaslrimargia, id esl venlris iugluvies
. seciiritis, duin in hoc deserlo vivitur, atque sollici- ponittir, ul ex hoc aperlius declaretnr, quod in va-
tius dimicaret. Nescit enim Spirilus sanctus, quos- cuum qtiisque laboral, si quoJ fomentum est re-
cunque possederil, inellieaces atque inexperiitos re- liquorum, non hoste quidera, sed sola adhuc
linquere; sed provehit ad certamen, ut posl viclo- came devictus . sobrie non relfscnai. Unde seqtti-
riam, quicunque ab illo aguntur, per eum, Christo lur :
configurati, felicins requiescant. Hinc quoque Apo- Et cum jejunassel quadraginta diebus, et quadra-
slolus ait: Quod qui spiritu Dei aguntur, hi filii sunt ginta noctibus, posleh esuriit. Qui ulique sacrae absti-
Dei (Rom. viu, 14). Unde, ciim in primordio super nentia? numerus Si diligenter tractetur, evidens prse-
apostolos, et qui cum ipsis erant clausi propter me- senlium est sacrainenlum. Quia ut paucis jam supra
lum Jiiri.-eorum,coelitus ailvenisset, inox expulit eos oslendimus, per eum omuis praesens vila, in qua
inler medias perseculorum aeies, et fccil iutrepidos Christus tam conlra carnis vitia, quam et conlra
decertare, qui antea vclul liuiiriiohserali lcnebantur. aerctis potestales in suis membris victor ipse dimi-
Sed et universi marlyres co iiiflainmati Spirilu tan- C cat. Propter quod et provide salis.in exemplo, liunc
quain scinlillae in arundineio cticurrerunl per orbeni, 201 dierum noctiumque jejunando per se sacravit.
el omnia sibi adversanlia piignanrio fortiter jieJihus iiiiineiiim, quatenusdocerel quod usque ad consum-
subjecerunt. Neminem enim, ut praedixi, hic Spiri- maliouem saeculiealenus in suis mililibus, per hanc
tus relinquit inerlem; et ideo niagis pulanrium csl absiiuenlia? miliJiam tcnlandus et victor fulurus
quori ipsc etini duxerit in deserluiu , qualenus doce- essel. Quadragenarius quippe numerus, quod prae-
rel in capite, quid flendura erat in membris, si qno
sens saeculumsignUfcet, frequentius declaratur. Sed
tnodo caput, omnia iriembra per ipsum inlaligabi-
liler sequerenlur. Alioquin sine Spirilu Dei quis- el illud lerapus quo Jesus post resurrectionem cum
suis conversatus esl discipuis, hoc enuntiat. Unde
quis ad mililiani Chrislianilatis accesserit, eo lem- el alicubi :
subilo Ego vobiscumsum, inquit, omnibus diebus
pestatis impelu prosteniitur quo pulsatur. ad consummationemswculi (Matlh. xxvm, 20).
Unde et Aposlolus : Probate spirilus si ex Deo usque
Siquiriem omne praesens saeciiluni ex quatuor ele-
200 sn»L Quia, nisi fuerit homo illo inlerius ani-
a menlis sexquippe diebus perfeclum esse legitur. Ex
malus, facile vento tenlationis dispergitur, et quo nutncro deuarii summa conficilur ; qua-
visus est refugiens, velut palea huc illucque vacuus quo utiquc
efferlur. Propter quod Apostolus monel dicens : j) I luor quippe et sex decem liunl. In cujus nimirum
calculo decem praecepta homini, pro
Slate, dileclissimi, succinti lumbos menlis vestrm in perfectiouismundus factus esse dignoscilur, a Deo conser-
veritale, el caleeati pedes in prwparatione Evangelii quo
vanda traduntur. Tria siquidem quae ad Deura per-
pacis : in omnibussumenles sculnm fidei, in qnopos
sitis oninia lela maligni ignea cxslinguere, et galeam linent charilatem illam, per quara Deus colilur, ex
salulis, et gladium spirilus, quod est verbum Dei toto corde, ex tola auima, el ex tota virlule com-
vero seplein charilatem proxiini,
(Ephes. vi, 14). Istis igilur tanquam inseparabili- mendant. Reliqua
bus armis, suos volebat inviclissime armari. Quia quaeper gratiam Sjjirilus sancli operatur, explicant,
noverat oranes ad militiam esse vocatos, idcirco ln quibus decem pracceplis, legis et prophetarum, ui
praeslruebat eos, ut fortissimos Christi milites, ma- Evangelium corapleatur, pendent eloquia. Est autem
nerc invictos; et demonstrabal quibus armorum Crealor Dcus, ex quo omnia, per quein omnia, iu
telis accincti, fortius dimicarent. Lumbos vidclicet quo oinnia. Et ideo Dcus Trinitas Pater et Filius
succincti balleo castalis, et pedes calceati muni- atque Spiriltis sanclus, reclc juxta interiorem atque
minc pacis. Quia et disciuctus miles ab impiiriicili.c invisibilem homincni, invisibili tcnario numercv
189 EXPOSITIO 1N MATTH-EIJM.— LIB. III, CAP. IV. 109
praeceplorum, ex toto corde, ex lola anima, el ex A felicius sanclilkala coeliim valcal introlie ? Unde _i
tota virtute diligi a creatura pro qua facta sunt in- Moyses et Elias typice sub hoc numcro jejiinarnni,
vijibilia, jubctur. Siquidem invisibili ternariiis tri- et Christus, cui nulla inerat causa peccati, nobis
hniliir, ut quateruarius, ex qtto constat bomo nosler instiluil jejunandtim, intillo magis debemus omnes
exlerior, corpori trihuaiur, calido scilicet el frigido, qui tantis aslriiigimur vitiorum liinibus, elsi, non
humido atqne sicco. Ex quo revera lotus homo ut illi, salteni qnoiiriianis ad vesperum parciraoniis
noster inlerioratqueexlerior isto septenario numero siisleniaii, continuis jejunare riicbus, et inde magis
praeceplorum consecratur. El quia Deus Triniiasest roagisqtie sccuntlum inleriorem honiiiietii203 divi—
a crealura Crealor jure colendus denarii summa nis dapihtts copiosius saliari. Nam el Moysesalque
tolus homo ad Deum relatus conficitur. Quapropli:r Elias, iion, til Christtis, cx viilute jejunaverunl,
omnis disciplina noscens el discerncns Crealorem cl praeseriiin cttm Moyses siislentatus Dei fruit onis-
creaturam, hoc recte denario ninnero iilsiniialur. alloquio riicaliir, et Eliam in forlittidine cihi, quem
Qua?disciplina pra?ceplorum Dei quanriiii devolionis de allatu angeli perceperat, qiiadraginla riiehus et
oblenlu lcmporaliter adimplenria manrialttr, fide qtiariraginla iioclibus jejunum ambulassc Scriptura
conslat cl rerum geslartim opere riilectionis per lestatur(7// «__</. xix,8).Christus veroneque alicujus
fidem, doncc liant irionei divina? contcniplalioiii, B majoris alloquio, neqnc ullius cihi fortitudine sus-
quos interrium |iarvuios lacle niitril. Scd, qtiia hacc tentatus, continuis quariraginla diehus ac noctibns
discipliua decem maiiriaiorum pro noslra torporis jcjiinasse creJitur. Sed diebus nncles siiperaddunlur,
ignavia, qtiam soepe nt oporlel non implclur, dena- ne cuipiam riarctur copia roenliendi, eum saltem
rius, qui totam 202 bujus religionis discijiliiia:cx- noclibns manriucasse, ue quod ex nobis non possn-
jirimit peifeclionem, quariralo qui corjiori iribiiilur, miis, de Deo uspiam dubilaretur. Quia quori ita
mulliplicalus numero, eo quotl molii cainis Dei cha- lenus jejnnavil, dcilatis suie fuit potentia; quoil
ritas in nohis el proxiini violatur, ad diluendas pcc- esiiriil,ver:elinmanilalis natiineexhibilio rieclaratur.
caiorum maculas in quarirageiiarium lempus pueni- In quo quippe dierum numero, duas in uno novo
t.nlia? surgit. Ac per hoc, qiiam diu sumus in hac hoinine Christo Jesu complcnrias per abSlinentiam
vita, semper necesse est iinmunriitias dclictorum inonstraviilcges, scilicet qtiia in quadragima nihil
acriler viliis resistenrio uberius clcfleainus, qtiia aliuri qnam Decalogi iiiaudalorum et qualuor Evan-
reete per hunc uumerum pracsens viias lenipus de- geliorum siinima rcsonal; ita ul nec quatuor sine
signatur. Unde el in Levitico ninlier, per i|iiam, ut decem, nec decem sine quauior recitentur. Porro ct
velunl, pracsens Ecclesia indicaiur, qua? inasculum in decem rursus alia perfectionis norma colligilur,
peperil, Chrisluin virielicet lide concipiens : Sedebit, si omnis retro numerus usqtte atl primuni quadraltim ,
inquit, Scriptura, septem diebus immunda ./ iriginta qiiaternariiim in iinum cojiiilelur. Nam unus etduo,
Iribus diebus in sanguine puro, donec ad templum in quibus unitas Deitalis, Creator et creatura pa-
tcniat (Levit. xn, 2), quo Christus poittifex iulroivit, . riter pra?dicanlur, necnon et tres alque qiialuor
qui simiil quadraginta fiiinl, per qtioripraesens s;c- rursus in quibiis Deus Trinitas oslenditur, et crca-
culum et fntura purificatio parientis forsilan non lura (juaequaiuor subsistere elementorum generibus
incongrue figuratur. Quanrioquidem oniues juslitia? nuiitiatiir, si sensim simul juugantur, decem fiunl,
nostrae illius vila? munriifiis comparala?, sicul Pro- el ipsi per eosdein quatuor geininaii in quadragc-
pheta teslatur, nihil aliud quam vclui pannus men- narium surgunt. Untlc ut dixi, diviuitus inslilutum.
slruata? virientur (Isa. LXIV,6). Hinc quoque fa- est, isto prsefiguralionisniimero nos acrius dimicarc;
ctum est, quori universalis sancla Dei Ecclesia ex qualenus perquem in diluvio aquis nceata est omnu
doctrina Spirilus sancti, stib hocquadragenario nu- caro, pneler quos arca conlinuil, per ipsius ligur.e,
inero aniiuis temporihus pcenitentia? sibi tempus mimerum noslra necentur camis delicla, ut itiilhis
generaliter indidil: qnatenus per lioc maculas quas noslrum pereat, qtios Cbrisli probalur Ecclesia cir-
jugiter variis contrahil excessibus, stib hoc sacrato r. cumcludere. Verumlamcn Chrislus lolo cum jejunas-
numerocopiosiusexemplo Chrisli jejunanrio dilueret, set lenipotc, natune su,e hominem esurire permisii,
et aciem pugnandi, qua?per partes defluxerat, stri- quia nisi csurisset, nequaquam lenlaudi ausu acce-
ctius repararel. deret, ubi niillum infirmiialis vesligium reperisset.
Scd quaeri polest, cum Dominus Epiphaniorum Propler quod, cnin recepisset infirmilalis noslra?
.lie Iransaclo, quandojuxta traditiones catholicornm esuriem, gavisus esl diabolus,signum se in eo passi-
Patrum creditur baptizatus, inox deseriiiin pelens bilis alqtte morlalis nattir.c invenisse. Unde, illico
coeperit jejunare, quid sit quod Ecclesia universalis aggressus, conattts eslsuperare. Alioqnin nullum ten-
hoc jcjuniiim ad usque passionis leinpus voluerit, tandi locum in illo liabuisset; quia iiulla lex peccati,
differendo ejus lemporibus protelare. Uhi quid alittri in eo inerat ad quam adversarius, ut in nobis, ad,
rectius poterit occtirrere, quam ut ad paschalia sa- incilaudas cirnis concupiscenlias sic204 quasi ad
cramenta, quo viclor Christus ab inferis resurrexit, suam Iegem accederel. Manct enim in nobis, id es{
velut ad diem immorialitatis sua?in fine Spiritum incarne noslra, causa peccati, qua? nirairum causa
sanclum per cos docuisse sollicitius decerlandum, pro poenapeccati cxslitit, el ideo diabolus nobis.per
ui oer hoc victrix Dei Ecclesia, purificatis menlibus, legis suacjura, tentandi accessum habet. Sed, quia
191 S. PASCHASll RADUERTl AI.BATIS COUI.EIENSIS JOJ
in Chrislo itil.il lale rcperit, tota illa tentalio, non / . oblectanienlo palientiae esuritionis ejus
illuderet;
iiitits, uti in nohis assolet, sed exlra fuit. Acccssil quera IIOBde htimo, non ex aliquo seminis gerraine,
iiiique, noii ad conciipiscentiam quamnullam habuit, ac si non essct mirabile, cum quotiriie de terra
sed ad infirmilaleni carnis, quatn ul auderel in se jianes creal. Imo ex lapidibus apte
elegit panes expo-
recepit. Et jure, ut per iiifirmitatem vinceretur scere, ut quani durus sitqui loquitur, laii signarctur
carnis, qui nostraehiimanitalis massam exspolialam exemplo. Verum, quia durius est eum niollescere ad
viribus, in infirmilatein niortis projecerat. pielatem, quam lapides si juberenlur, qttod satis pos-
Si Filius Dei es, inquit, dic ut tapitles isii panes sibile eral, in panes conrcrli: sed
pro diaboii ariii-
fiant. Contiienriuiii itaque quod landem pritts in- trio docet nihil faciciiclum. Nara aliu"rihorum cxplo-
lerrogatione ustis sit iniiiiicus, si possit explorare ranlis fuit, aliud lentaniis, dum Deuiii caecaconfes-
quori forriiiriabal valde siispeeians. Cogitahat euim sione profileri videtur, et /lomini conalur illudere.
eum csse Filintn Dei, sicitt et alilri riaimnnes confi- Sicenim tental nt
explorel quori veretur, et sic ex-
lcnttir, quod tamcn irnpii Judaji negavcrunl. Prop- plorat til tcntando decipiat, et expleat quod molilnr.
lerea valde Iremendum est qtiid de nobis fiel mi- Al contra Dominus sic eum fallil ut
ambignuni vicuir
seris, qtionim vita nihil aliud quam tei.lalio esl, si rclinqual, sicque viticit ut adhuc ejus frauries len-
ab eo non sccontiniiit, qiietn utiqiie Dei Filiura vcre- B 1 talus fallat.
balur. Non igitur scire poterat, quod magis esu- Scriptum est enim, inquil, non in solo pntte vivit
riebal Cliristus in figura totius vila? saluiem anima- hotno, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei.
rnm, propler qitas loltim agebal, quam rerum car- Uhi iion quasi Deus sua iilitur potesiaie, setl qtiast
naliiim escas. SeJ tanien omnia sic teirnerat, m, eo lioino, til homo disceret ailmoduin |>ugnare Scri-
nrdine quo priniura dcjeccrat Ariam, ab eo in Spiiilu p.urariim polittir aucloritale. Et doccl quori altcra
per carnem e contrario vincerelitr. A gtila quijipe pars coeli sit, aique altera lerrae. Iricirco non iu
civpit, per quam prius homo se et oiniics prostravit solo pane, per quem non nisi exlerior homo in com-
in moriem; |>cr qnain Esau primogenila nativilalis mune cmri pecoribus vivit, sed in omiii verbo j>er
sua? jierriiriil; per qttam Iransmissis mare Judaris quod inleritts angelis co;eqiiarelur. Omne quippe ver-
ffandiileiitiis vitinrum suasor oce.urril, et per eo«- , bum Deus charilas jure accipitur, in qua legis et
cupisceirtiam sitis lenera virlulnm eorum incre- proplietarum oninia pendent verba, sinc qtia nerao
nieiila fregit. Dic, inqtiii, ut lapides isti piines fiunt. in Deo unqiiam vel cum Peo vivil (Rom. m, 9).
Noverat igilur ca?etis ScrijUurarnin inspector, D.eum Quod betie Paulus insinuat : Et si quod est aliud
in principio dixisse fiat, el sic omnia cx nihilo fe- mattdaltim, 206 inqniens, in hoc verbo inslaura-
cisse. Nec lameii iritellexerat, quori hic esset illnri (C tur. Ditiges proximum ttinm tanquam teipsum. Ac
Verliiiiu per qtiod Pater cuncla crearat. Quippe qnia si diceret, eisi est cibus nlitis quo pascalur inte-
illtid fi .1, quoil Moyses. carualihus aj attriienritim rior bomo, habeal aliquis charilatem, et omnibits
iiilulil, non sono vocis a Dco Patre prolattim fuit, ahiindahit lionis, quia frtiiiur illo vcrho atl (jtiori
sed per illtid lcmporaliiatis verbum voluit Icgentibus concurruiil universa. Nam in Chrislo Jesn Deus,
inmierc, quori per verbtim sibi coae.ernum simul et homo erat; quisquis illo nlilur verho, charilate
Deus cuncia crCasset. Qiiotl lamen volens formido- pascilur Dei et hominis, qnia omnes in Chrislo di-
losius explorare, persuasit eo lenore dicendum ut ligit etveneralur ut meiubra Cliristl; el qui necrium
lapides paues fic.cnt, quo riidicerat Moysen litteris stint in Chrislo, curat ut ad eum perveniant, et.
lnandasse Detim universa creasse. Ncc eniin fallitur compleantiir omtiia Cbrisli membra. Alioquin si.
in hocquori, si jubcrel, omiiino fierei, eo quod habeal otnliia rcrum verha, et compleat eliam re-
oinnis 205 erealura senliat, et obedial Creatori, liqua qtiasi virtulum opera, faclus cst omniuni
seri qtiia fraude calliriitatis agilur, ad verilatis seien- reus, si non vixeril hoc omni verbo. Est autem
liam jiervenire uec debuil iiec meretur. Nec enim hoc verbum generale omniuin verborum, in quo
inajiis est transinulare et efficere alititl ex alio, pendeut omnia verba, non qiiaUacunque, sed qua.
quani cuucla creare ex nihilo. Sed refrenatur jussio™ D pjoceriuut de ore Dei. C__leminverba haerelicorum
julieniis Scripturarum auctoritate, ut disce-rent inem- etpoelarum ac philosoplioruin, extra hoc veihiun.
bra corporis ejus, magis doclrina ulriiisijue Testa- sunt, quia non sunl in charilate, neque Christo.
meiili quain miraculis deilalis ejus ptiguare. Quem fruunlur, Patris videlicet Verbo, el ideo quae in
si novissel primus honio divino pr;e;e|>lioiilsoraculo Christo sunl omnino diligere neqtieunl. Iluic sanc
Rarelundere, nequaquam impegisset in nionem,sed verbo Moyses inlenlus panem desiderare non po-
heatus post triiiniplium obedilionis Sii;e, in meUus Utit, illoque paslus Elias famem prolixioris inedia?,
tfanslaliis exisleiel. Ad lapides atitem fraudis su;c oninino non sensit. Non enim qiti hoc verbo vcscilur
experienliain convertit, ut probaret si is esset cujus panem terrenum, deliciis angelorum satiatus, in-
imperio Moysesjioptilo aquas de pelra prodiixcrat. quiril. Sed el omnia Seriptiirarum sanctarumverba..
Suadel igilur condiliouis sitaeesuriem panc cx lapi- ciijuscunque enunlientur oflicio, sic quasi ex ore
dibus effeclo relevaret, non quod cura? sit ei salulis, Dei suinantur, quia non ejus sunt a quo ex ministerio,
sed ul ex mulalioiic lapitinin in panes, polestalem debite narranttir, sed Dei ex cujus. ore procedunt.
virt«tis agiioscercl, et si esSet purus honio, panis Quod si qiiiripiam cloctor aliud vjoluerit interserere,
. ... EXPOSITIO 1N MATTILE. M. — LIB. III, CAP. IV. 1!H
ifn.iin quoil iii lioc onnii verbo invenilur, quia non ,\ jiost expletuni jejunitim, Hicrusalcm repelens, ihi
ex ore Dei proferlur, neque ex cbarilaie subsistil, sit peracltim quod rie congressu piigna? legitur? Ex
lanquam veneiium,tanquam virusletliiferum respua- quo qtiiriani conanturasserere, ut banc quaslionem
tur. Quanrioquideninonbumanisdivina ministra.,tiir effugianl, quori et Hiertisalem et oinnis illa regio,
olficiis, sed inimica, sed fraudulenla diabolicis sug- quia Dei noiiliani perdideranl, deserlinn jnre ap-
gerunlur officiis. Et nolandum quoil ail : Non in pellabalur. Sed nomiulli 208 rcctius arbilrantur,
so!o pane vivit homo. Ex quo dalur iudicium quia ulaestimo, primam cl uliiin.tm iu dcsetio tenla-
non deitas, sed liomo lenlatur, iia ul quomoiio lionein fuisse peractam, meriiam vcro quae juxta
praemisi, lola ha?cleniatio extcrius facla creriatur. historiam exlrema credittir, pislquam regressus est
Unde.qiiia inibi verha ari inviccm rieprompla le- a riescrlo, in llierusalem fuisse coinpletain. Quia
gtinlur, in effigie hominis inimicuin apparuisse, Malth-Ciis, iion seciinriiim hisloria? consequentiain,
quamvis iriem iibique secimritini deitateni visihilis ' seri juxla lentalionis Ariae orriinetu narralionem
Christo existeret, magis opinahile prohalur. Trihus rci gesla? pursecjuitur. Unrie liquirio patet allertmi
itaque modis tenlatnr qiiisque, per qua? abstractus eorum ita nt res gcsia est explicuisse; aliertuii
et illeclus nonnunquam viiicilur, suggestione, rie- vero ut tropica lexerctur doctrina, commuiato len-
leclatione, consensu. Sed Clnislus lioriim in nullo H J lalionis orciine, docuisse. Porro quornnidain opi-
cessit; quia nec ex suggestione concupiscenliain nio esl qnod, in uno eoilemque loco jiosilo corpore,
207 qiriiiw ll0U babebal, admisii, ncque consen- hacc variis in locis auimo sinl oslensa. Quod iion
sum praebuit, in quo nulla coitciijVisceiiiiafuit. In salis ajiproliari potcst, ubi qua?gesla sunl omnia
nobisqiiippelomesdelecloruni concupisceiiliaex lege corporeis explicita sonsibus coii.exunlnr. El nec
peccati adversus legem menlis repugiiat. Porro in iniriim, si se permisit Iiuc illticque corpore cir-
illo diabolus nihil habuit legis peccati ad qiiam ac- cuinferri, si forte ita iiitelligcndiim est verbuin as-
cerieret, unde saltem in eo concupiscentias exci- siimptionis, qtii se permisit a membris ejiistlem dia-
laret. At vero in nobis qnia lex peccati inesl, sic boli crucifigi. Sed ex hoc magis trernciiduin, quott
quasi ad suara acccdil legem, et conciipisccnlias iieqtte virtns iniplela, nequc sanclitas approbala,
movel ut ad dclectationem nos perlraltat. Unde, neqiie locus Domino (letiicaliis cobibuil impnden-
etsi non aliud sallemconcupiscentiarum virus, quod tissinuim hostem a congressti. Imo formiilolos.U-i
in nobis est, amplius sugg 'rentlo, Dei tamen mo- suis rearmatur virihus, duii) crebris virtuliim vin-
dificante clementia, infiammal, ut etnos exerceal, et citur insigniis. Ilinc qnoqno riiie.ilciiin ad allibract
exercitaios viclores reddat. Deus est enim, qui non usqtie super fastigitim tentpli, ut ex liocdarclur in-
patitur nos lentari stipra id quotl possumus susli-. C < riiciuin ari quitl elevcl uniiiiiqueiiiqiie,queni deorsiiln
nere. Alioqtiin nulla virtus suificeret ad rehiclan- |ir;ccipilare desirieral. Jactaniia qtiippe super oin-
duin, si non Chrisli gratia nos juvaret, ne capti-. nein altitu iinein mentem elevat, per qiiam dum se
varemur, mole carnis oppressi in legem |>eccati., pulant qiiicunqiic atl alliora siiblimiiim faclorura
Tenlaturauteinmiiisquisquea conctipiscentiastta; sed1 usurpulione sua conscen.lere, ari inferiora jam lapsi
tunc gravius exagitatitr, ciim caliidus proptiguator trudunlur. Quis igilur in genere liumano, non magis
eatndeni in nohis concupiscenliam inovel, et frau- pra?esse et altior videri, quam subesse et humiliari
des arijicit ul alliciat. Quas i.iique fraudes orclinc; cupit? Quippe, qtiia jjcne omnes ahducit elalio, et
quo primum prostraverat homineni volens contrai universi atl alliora riiaholi fastu tolltintur, volens
Dominumelimare. magisler viiliitnni apertius exhihere, permillit se
Rursus assumpsit eutn in sanctam civitalem, et( assumi sujier pinnaculuin lempli, qiue sedes erat
Slaluit eum supra pinnaculum templi. Qtiam sane ci-- docloriim ; nbi niiniruin qitisque posilus vana gloria
vitatem non aliam intelligimus qtiant Hierusalem,, tenlaiiir, el Scriplitrariim errore plerumqne illicitur.
quae lunc leinporis so!a in toto lcrrarum orbe prop- Porro in Palaesiina coiisueturio est arehitectune,
ter cultum divinum et religionem veri Dei recte3 qiiod el in templo Saloraonis fuisse probalur, ut de-
sancta vocabalur. Unde et in passione, niulla eor-- D super per lotitm plana habealur atqne in gyro,
pora sanctorum qua? dormieranl surgenlia dicunturr jtixla quod lex proecipit cancelli deambulatorii, uo
veuisse in sanclam civitalem, et mtiltis apparuissc. forle aliquis incle lnbatiir incaiilns. Inler qttos ni-
Sancta quippe vocabalur, quanriiu in ea justitiaa -mirum sedes doctorum super piniiam templi cri-
et judicium requievit; scd demum, iniquiiate re-- gcbalur, ut exinrie quasi in tiiiinenliori posilus
plela, scelestior quam Sorioiua praedicatur, elsiii loco doclor ad populum Ioquerelur. Sed quod provi-
hnctenus ab Evangelista saucta ex aniiqua? paciss siim est ari tililitateiti lolins oflicii, hoc qtiaui saepe
vocabulo nunciipelur. Inlerea quaercndum est quo- i- 209 callidus persuasor uiitur ad ruinain eorum qnl
modo in deserlo jejunasse ut lenlaretur dicalur,', aliis praeferunlur. Noimullos quiriem in sua iuflalio-
cum hic in civitate sancta assumptus lentandi causaa uis aura eliam atl honores crigit indebilos. Nonmil-
congrediatur, praeserlim cum et Marcus raaui- los vero recle praelalos, utcorruant, et se viiiis im-
festiusdicat, Quodquadragintadiebuset quadraginla a mittant, inriefessus borla.ur. Qui tamen quamvis
noctibus fuerit in deserlo ti( tentaretur a diabolo o persuadere possil, omnino praecipilare non potesi.
(Mar. i, 15); utrutnne in deserlo tentabatur, an,i, Nullo igitur vitio eos magis devastat, qtios honof
!_.•> S. PASCHASII RADliERTI ABBATIS CORBEIENSIS 193
magistcrii siil.litiiiiisatl docen.liim clevat, quam va- A
. permulat severilalis senlenliam Dei: Nequuquani,
na?glorhc, per quain eliam rie bono virlutum opere inquil, mortemdriemtni. Scit ettim Deits, in quacun-
inflalos redriil, riiitn non Dei, sed siiam quaerentes que die comederitisex eo, quia aperienlur ocuti vestrt,
gloriain, inanes fluiil. Untlc magisier egregiiis super el erilis sicut dii, scieniesbonum et malum. Sic ilaque
pinnam tenipli ad teniaiidum proviria dispcnsalinnc diabolus sempci-Scripturaruin utilur exemplis, non
assumilur : ul ex hoc rioceret, eos qui in sublimitatc ut corrigat, seri ut decipiat, clinni grandia false ro-
giint conslimti, quid magis cavcre oporicat; ita ut promilleiirio. Ilinc quippe est:' Hmcomniatibi dabo;
nihil per inanem glnriam faciant, ne vitium incur- atque illud : Aperienlnr oculi vestri, el erilis sicul dii,
rant, quo etiam et ipsi qiiam sirpe qui sani virieiitur scientesbonumel tnalutn. Unde liquido constat, ut
pessime lahorant. Quod bene.praecavens Propheta : dixi, quod omnes quicinque sensus Scriplurarum
Non nobis, Dontine, nonnobis, inquit, sed nomini luo ad suos persuadendum fraude conattis dolose infli-
da gioriam (Psal. cxm, 9).Ca?lerum qui sibi applau- gunt, et severa Dei praeccpta male blandicndo exto-
iliiiil, el favores vulgi cxcitari in se cupiunt, non lu- ntiant, atqtie peccantibus ut perniulceant in malum
cra cogitaul animariini, sed omnia geriml latiriisstia? grandia repromiiluni, illo agunlur spiritu qui, male
. giatia, ct appelunl eliam fioniiunquam qua? supra inlerprelandb, Dei sentenliam exlenuando, primuni
se sunt, et circumferttnlur omni venlo jactauliae. B Adam roorli adriixil, et novissimumeariein callidita-
Neque videri erubescnnt quod ipsi non sunt, neqne tisarte, quasi ex anctorilate divina, male traclando
. de se praedicari quaeininime illiscompelunt. Ideoque Scripluras, proslernere concupivit.
de subliiniuin usurpatione factorum ad interiora la- Cui Jesus : Rursus scriptum est: Non tenlabis Do-
buntiir. .. minum Deum tuutn. Qttod sane praeceplum quam-
Si Filius Dei es, iuquit, mitte te deorsum^hoc sa- plnres duplici corde saepe transgrediuntur incauti,
11«peromnia yoleus experiri si Filius Dei sil. Neque et unrieDeumconanlur probare, offendunt. Et no-
attendit cur idem se deorsum tlebeat miltere, nisi tandum quod tenlare dicilur, riiinide Scripluris per-
«l cmn jactantiae vinculis irrctiret, et ipse quod ve- suadere aliuri quam expediat, conalnr. Quia profe-
retur, si Filins Dei essel, ex hoc saltem per con- clo, sicut Spiritus vita est in Scripluris divinis, dum
jccliiram cognosceret. Quae iiimiruin vox bene sibi recle inlelliguntur, ita in eis qui eas callirie suis
congrtiit, <fuiomnes deorsum ex altiori gradu mcri- applicanl favoribus, laqneus erroris, et tenlatio ac
loruin praecipilare satagit. Quid eniin tam proprium subversio simplicium prolinus invenitur. 211 Qu0"
-illj, quam ut omnes persuarienriode sublinii mentis rum sermo, ut Aposlolus ail, velut cancer serpit.
stalu dcorsum mittal? In qtio salis admodum inflr- Digtia deinde contfa laqueatorum scnsus et diaboli
inilalem suain nobis demonstrat, malitiamque desi- C petulanliam Domini responsio satis infligilur : Non
gnal, quori netnini pos.il nocere, nisi se homo in- lentabis DominumDeumluum. Ex quo declarat quod
felix prius deorstira iniseiit. nec secundum humanilaiem Dominum, neque secun-
Scriplum est enim, imjuit, quotl angeiis suis man- dum divinitatcm Deum aliquis debcat tenlare , sed
davit de te, ul custodianl le in omnibus viii luis, et agere in lcntationibus quidquid huiiianae mentis in-
C-Clera qua? scquuntur, donec ad eum locnni ubi dnsiria secundum eum valet agere. De caetero soli
conculcandiisipseosieiiriilur.ct omnia veneficia ejus Deo omnipotenti, cui omnia possibilia stint, si quid
ligttrate virlule saiiclornm calcaiida penilus praedi- auperimminet, non terilando, sed devole ac confiden-
canlur. Desua qnideni fraude el conculcatione nar- ter debet commiltere. At vero quod DominumDeum
rare refugit, quasi callidus lergiversalor, sedde au- siiuiti se testatur, non sicut Maniclueirielirant, alius
xilio 210 angelorum ac si ad infirmum loquens, esl Deus lenebrarum el alitts lucis, sed iiniis idem-
instaiilius repioniillil, non ut conlirmet in nielius, qne'Deus tenehrartini el lucis convincilur; qui etiain
scd ut proslernat in pejus; ad hoc quippe utitur cl super eura qui est abyssus omnium lenebrarum
Scripturis, non ul virtules institual, sed ul errores doniinari leslimonio ipsius confirmatur.
ingerat. Quein denique iniilanlur omnes quicunqiie Sed cur tenlatur, si ab eo tentari non debuil ?
teslimonia ScripUirarum quam saepeadulleranrio ad D Profecto quia tentatoris prsesuinplio fuit. El post-
suos inflectunt sensus, non sane ut vcrilali favcaitt, quam primum homiiiem sua tentatiotie dejecil, ju-
sed ut temerarios voluntatis sua? austrs irapudenter sliiui omiiino fuit ut non solum tenlarelur Christus,
astruant. Hic quoque in Novo Testamenlo primus' verum el in iliis eisdemque passionibus tentaretur,
baeresim, lalia ex Veteri permulando, fraudulentus incorrtiptam Dei imaginem ac simililudinem possi-
condidit, atque idololatriam ingessit, rium se ado- dens, in qriibus et Adam primus lcntatus est, cum
rare persuariet, quem et in simulacris falsi deorum adhuc in illa inviolala Dei imagine perdiiraret, qua?
cultores male decepti colunt, qui el iri Vetcri Testa- sunt gastrimargia, cenodoxia, superbia. Unde nec
mento loquens, priorem Adam, Deisubverlenriosen- in quibus posl praevaricationem mandali Adain dam-
tenliaro, priusdeceperat, Cur, inquit, prmcepit vobis natur, et dcinceps suo in yitio devolvitur, Chrislus
Deus ne comederelisexomni ligrioparadisi? (Gen.m, tenlatus esl, sed in quibus anlea lenlatus et supera-
1.) Quod omnino conslat Deum non dixisse, sed, ut tus legiluf. Tentatus est autem gastrimargiae vilio,
nientem subruat, menliendo praecepiipondus exag- quando lfgni interdicli praesumpsit edulium. Ceno-
geral. Ac. deindeposl dubia iiifidelilatis responsa, doxia vero, quanrio diclum est ci : Aperientur oeuii
197 EXPOSITIO LN MATTH.EUM.- LIB. III, CAP. IV. 198
v.-trt. Porro snperbia clejecttis tuiic exstilil, quando A Aut qnui agemiis, ciini ipse pcr se diauotus conctt-
riicluui esl ei : Eritis sicutdii, scientes bonum et piscentias carni insilas, acrius 213 inflammare, et
malum. In his ergo tribus vitiis etiam DominumSal- quod gravius est, quasi cx auctoritale divinarum
vatorem legimus tentalum fuisse. Gaslrimargia qui- Scriplurarum, rnentem ul seriucal atrocius delinire
dem, cum persuasura esl ei a diabolo, Dic ul lapides ac seducere cceperit ? El quod adhuc infelicius est,
isti panes fiant; cenorioxia, Si Filius Dei es, mitle le jam hinc coliigitur iiniversis qua? in inuiido sunt
deorsum; su|>erbia, cum oslendens illi omnia regna conlra nos, ut suis, utitur armis. Quid ergo anima
inundi et gloriam eorum repromiitit :.Hwc tibi om- inler huj'uscemodi casus factura est? Nam iiihil in
nia dabo, si cadens adoraveris me : ut eisdem quibus mundo esl nisi conciipisceiiiia carnis, et concupi-
nimirum ille tentationum lineis appelilus est, lenta- scenlia oculoruin, alque superhia vila?. In quibus
retur; etnos qtioqueqtiemadmoriuiiitenlatorem vin- nimirum tribus senieniiis Apostolus (/ Joan. n, 16)
cere deberemus suo perdoceret exemplo. Ideoque et universa teiitalionum gcnera comprehendil. Et ideo
ille Adam, et iste Adam dicitur: ille quiriem primus Dominus liscc oniuia iii se sine contagione peccati
ad ruinam in mortem, hic vero primus ad resurre- vinccnda suscepit, ut miles tlisceret, quid una cum
clionemcl vilajn. Et si velis omnia 212 diligenler gratia Deijtigiter ageret, qua? vitioriim reeidiva in
perspicere, invenies, sicut dicit Ap .stolus, in primo B se profligare debtiisset.
formam futuri esse, praeter qnori ille ari ruinam di- In montem autern eiim assumpsisse irieo riicitur, ut
lapsus, hic vero in simiiiludinein carnis peccati ve- ex eo loco mons Tyri vulneralus a monie Dei, super
niciis omnia in melius per easdem lineas reparavit. quem omnis avarus erigitur, evideiilitts signaretur.
Unde et in eisdera eum vitiis diabolus tanlum len- Non quod Jesus spiritti superhiae inflatus eo quo ipse
lat, in quibus et illum primum deceperal; conjiciens corruil, sit elatus, sed super quemlibet terrarum
linnc quoqne simpliciter velul hominera, in cneleris montcm assumiiur, ut monslrareliir aperlius, quo
illudenrium, si eum in illis quibus priorem dejecerat ipso transvehitur qtii avaritia? aestibus inflatur. Alio-
elisum sensisset. Nam quod Lucas hunc orriinem qiiin omnia regna mnndi et gloriaui eorum minime
transcribit, non ex imperitia, sed pro riiyslerio trans- locupletiiis possidebit, nisi fuerit sttpra fundamen-
nmtavit. Siqiiidem in ulrisque factum est ut et ve- liim superbiae Iransplanlalus. Nam vere humiles non
ritas rei gestaeappareal, atque ordo tentationis Ada?; nisi in Doinino gloriantur. Omnia autem regna
deinde ut moraliler ad praesenlis lemporis reliqua iniindi ei dicittir ostcnriisse, virielicet omnia qua? in
conformeiitur. Hinc est nimirum quod Lticas me- niiinrio possunl esse concupiscibilia, in qiiibus mundi
diam ponit avaritiam, uliimam vero superbiam ; quia amatores regnant. Vel cer:'e simpliciler accipien-
eliam usque in finem vitae post omnes virtutum G dum, ut quiriam volunt, qtiod illo suggerente lolus
triumphos saevire non cessat. Nam in eo quod ait, mundus in inomenlo visus ab eo dicatur. Et nec
quia in moraenlo ostenderit ei omnia regna mundi, niirmn, ciini et eximio viro Benediclo, quam subilo
passio philargyria?convenienler accipitur. Et in eo in sphaera, antcquam exiret e corpore, dicitiir oslen-
quod dixit,Si FiliusDeies, milte le deorsum, super- sus; qiianlo magis ab ipso Domino Christo simi.l
biae persuasio juxta hunc locum recle intelligilur. potuil in niomento videri, qui siiriul semper eonspi-
Ergo, quia dum gastrimargia euin superare nequivit, cit universa? Et bene in momcn.o, juxla rjuod alius
omisit libidinem, et qua? de gula nascnntur, el trans- evangelista narrat, quia omne qiiiriquiri in munrio
currit ad pltilargyriam, qtiani pro certo radicem esl, breve ac momenlaneum esse convincilur. Sed
omniura malorum noverat. Quo utique illico supera- gloriam horum quo visionis oculo Salvator inspexe-
tus, milhimei vitium ex his quae sequebanlur illam, ril, non abstirrie quaeritur, ne forte, quod absit!
ausus est ingerere; .ed ad exlrcmam superbiae pas- illam concupiscenti;e oculo inluitus inlelligatur, quo
sionem transiliil, qua noveral perfectos quosque nos, depravalo menlis aspeclu, quaelibel concupisci-
posse pulsari. In quibus tribus omnia vilia sibi- bilia circumpleciimur. Sed si in menle fuit ista re-
met foederala jierempla jacent. Unde et diabolus, rum ostensio, eo nimirum aspectu j'uxta humanita-
videns per siugulos lentalionis sua?gradus se supc- leiti fuit, quo meriici sblent conspicere omnia mor-
rari, auget fraudes, acuil ingenia. Et primo apponit borum gcnera sine ullo lacsionis vuinere, ut et pcr
esuriei lapides, ul potenliara explorel, ct contincn- lioc ab liis suos merieri possint aigrotos, 214 et
tiam frangat; sccundo etiam ex divinis lilleris, qua- saluli eorum qui nondum corrupli sunt, cohsiilen rio
si ex auctoritate divina persuadens, ul demulceat diligenlius providere. Quod aulem ait:"_?_._•omnia
laqueos parat. Terlio vero, ac si in se victus, univer- tibi dabo, ex arroganlia descenriit. Non quod in lo-
sa vitiorum molimina, el arma potenliae suae artis luin muririum habeat potcslateni, ut possit omnia
coram octtlis ponit; qualenus in co, si quid deesse icgna iiiundi dare, seri nt rnale persuadeat se prins
possit inali, mens blandimenloruin laqueis irrelila ariorare, et per hoc ante corruiit, qui ad avaritiam
inale suasa rerum rielieiarum cupidine capiatur. diviliarum venire festinat. Nam et Apostolus avari-
Ubi cogitandum quid nos iniseri facturi sumus, in tiam servitutem idolorum nuncupat (Col. m, 5),
quibus inest virus concupiscenliae, et peccali le.v quia quilibet avarus infra pedes diaboli niaie per-
membris omnibus dominatur: ita ut unusquisque suasuscurvusjacet.
tentelur a conetipi.ceiitia sua abstractus el illeclus. RcspondU autem ei dicens: Vade relro, Sataisas.
.<):. S. PASCnASII RADBERTl ABBATIS CORBEIENSIS «___
Congrtitnii ergo tenierilalis sua? exilum sentcnlia .A nerari, j'uxla quoil experiil, non propter seipsuin,
responsionis Chrisli accepit, cum et fraudis sna>, sed propter Deurn, ut Deus in eis veneretur, a qtia
qua conlra moliebatur, in Satana illico reperculsus venerabiles et, ipsi facli credunliir. Alioquin non
nomine autlivit, atqne relrorsuin abire jure victus sunt adoranrii prorsus, in quaiituin non sunt vcri
promeruit. Relrorsum atttem ire, non sicut Pelro dii. Aribihendi quiriem stinl in precilius; verumla-
riiclum esf.Vade post tnc(Mutth. xvi, 25), qui adhuc inen non sunt colendi, ut el ipsi qua>i Deus ario-
contrarius es vohmtati mese, utmca sequaris exem- renlur. Facli enini sunt venerabiles propter Denrn.
pla : sed, vade retro, csecilalis tinepravitate inabys- Simpliciter in eis Dominiis diligalur, propter quem
suin demersus, qua nunqirain le valeas explicare, ct et ipsi dilecli a nohis devotissime veneranlur. Cacte-
in anlea qua?lucis suntappelere, qui luceni obfuscare runi si quis ah hac regula calholica? fidei qualibct
luis frauriiljus conaris niodis oinnil.us. parle succubueril, scilicet aut spernendo sanctos,
Scriplum est enim, inquit, Dominum Deum iuum nc debilam eis venerationem iinpendal; atit certe,
adorabis. Ubi evidenter oslendil quoJ hoino Chri- cum noii sinl quod Deus est, sibi eos in Deum pne-
slus 111Deus ac Dominus sit arioranrius, qtialenus fereu.lo conslituat, omnino a religione vera? fidei
posiposita omni humanae poteslalis gloria, cl saeculi niniium exlraneos aberrabit. Nam et Aposlolus mo-
anibilione calcala solum Deuin ac Dominum Chri- j} nel nos'per charitatem invicem servire, secundnm
slum iiislanlius adorare debeamus. Quia omnis sae- illam cominuiiein servitutein riilectionis Christi
cttli hoiior non ad Deum relaltis, negolium diaboli (Gal. v, 13). Sed et ipsealibi, ul servi dominis suis
esse convincilur. Sed ubi hoc scripium sil quod ait, noii ad ociilum jihcciiles sint monet, sed velut Do-
Dominum Deum luum adorabis, cunclis legentibus niino servienles (Ephes. vi, 0). El ut beatus Pelrns
liquet, quoJ in Penfateucho. Ex quo beue Deus ille apostolus ait, iion lantiim bonis el modestis, sed
tnanu forlis contra iniiiianeiii hoslem pugnalurus eliam clyscolisoinni limore Domini servire convenit
signatur, xjui quinque lapiries videlicet el quinqiie (/ Pelr. n, 18), lil per omnia Deo devola in omnibus
Iibros legis clivina?iii pera pastorali reponens, uiio 216 Chrisliana religio, alque irrecomprehensibilis
eorum, ex Dcuieronomio scilicet per quem nova lex comjirohelur. Infelix quoque nimium humana mor-
figuraliir adversarium repercussit, nohisque onini- lalilas, qtia? tantis ohfuscatur viliorum tenebris, et
IIIISiilo pereinplo victoriam reportavit : Dominum a tam aequissima pia? religionis regula devio gra-
Deum tuum, iuquit, adorabis, et illi soli servies(Deul. diens ilinere, hinc indc peccalis intercipitur. Ita ut
vi, 13). Ac si dicatiir : Nou lu igilur adorandus es, et hi qui praesunf, tyrannica non metuant vi exagi-
ut jam mullos ful_o. erroris laqueo decepisti; sed tare subjecios; neque hi qui subesse coguntur con-
Dominum scilicet Filium, et Deum P.ttreni, ac so- (2 riiiione sua, sinc timore poenali parere possint prae-
lmn Spiritum sanclum, qui est Deus iiniis, jure po- latis. Qtiorum utriqne dura Deum medium non
tius adorabis, el ipsi soli quolibet paclo ilcceptus alleiidiint, sua morum improbilale a vera fidciju-
servies. Ex qtio liquido colligilur quo I, velil nolit, slilia devianl. Vera nariiquejustitia esi, sua cttiqiio
idem ejus ohteinperat jussis, et servit licet invilus jtire ut decct honeslalis oflicio, sive moleslia et
iuiperalus. Cujus nimirum 215 toaclo malignitalis morinn improbitate deferre., Unde, si ad diahohini
sua? servilio Deus juslo utilur moderamine , ttt diciltir, DomitiumDeum tuntn adorabis, non ex su-
oiiuiia serviant uuius Dei scriplis, et nihil elfugiat, pcrfluo esl qtiotl imperaltir. Bcne igitur Chrislus
ctiam quod sibimet male deperil doniinantis impe- noverat illum hoc suo devolionis officio non itriple-
rio. Namque, in eo quod ail, ilii soli servies, rccte lurum; sed ex debita reciprocalionis senlentia lo-
illa solius Dei servitus exprimitur, qna? iiulli alleri quitur, ul ex conlrario quain illc moliebalur oslen-
quain Deo soli debetnr, quam Gra:ci Xocrjec.ctv vo- rieret scripttim qttiri ipse magis jtire debeat, qui ab
canl; undu el idololatria mincupalur, duin solius omni pietalis negotio suo pravitatis vilio est effe-
Dei cultus diabolo per siinulacra offertur. Porro illa ralus. Non enini injuslum est cuique imperare quod
servilus quae coinraunem sigificat servitulem, _..)..«K illi justum est exhibere. Et ideo licet proprio super-
in eadem lingua significanlius appellatur. Ex quo ID bix vilio sil ille deceplus, lamen per hoc quod di-
recto inteUigitur quod similiter et de illa adoralione cltim est, Domiuum Deum luum adorabis, palet,
dixeril, DominumDeuin adorabis; quae soli Domino illura creantis dominio subjacere. Sed qua?rendiim
debetur. Qtiia profccio etsi legimus homines et an- ulrum ex auctoritale Scriplurarum, quae hbininibus
gelos a sanctis Patrihus adoralos, non tamen illa per Moysein solummorio data? sunt in erudiiionera
arioratione ptilare debenius, qua unicum et singula- el doclrinam recle vivendi, debuerint contra hunc,
rem Deum jure competil adorare. Unde summopere ac si essent lam illi quam reliquis spirilibus pra?-
cavendum est, ne aul jsta in corde minualur, aut cepta, talia proferri. Nunquid ad eum erudiendnm
certe per illara circa Deum immutclur servientis scriplum eral: Non tentabis Dominum Deum tuum,
et adpranlis devolio; ita lenus ut illa communis an- et, Dominum Deum tuum adorabis, el illi soli ser-
gelorum hominnmque seryitulis veneratio plusquam vies? praesertim cum per Moysem, non illi, sed po-
expediat transcendatur. Sed orare Deum propler pulo institulionis doctrina tribualur. Et ideo proha-
seipsum ut Deiim satis decet, et serviri illi a crea- bilius virielur, non ut suspicatur, diabolo ex aticto-
tura til Crealori: angeltim vero aul hominem ve- ritate divina oslensum esse Dominumadorare de-
9IVI EXPOSITIO 1N MATTH_£UM.— LIB. IU. CAP. IV. 202
Iramilitatis formam assumere, ut se viam redeunti- A agonem sui Creatoris' per assumptam formam ho-
i__,sad patriam praestrueret, contra sagittas adver- minis contra hostem humani generis diu procul aspi-
sarii clypeum praeceptorum opponit : quatenus di- cientes. Si enim nos, ut ait Apostolus (/ 6'or. iv, 9),
scant sequaces, quid et ipsi in suis tentationibuS spectaculum facti sumus mundo et angelis ejus,
prudenter agant. Nam si praeceplum Domini luci- multo magis eum venerabiliter intuebantur agonem ,
dum contra tentamentorum nebulas adhibeatur, in quo Deus homo virtute sua pro omnibus dimica-
restat continuo ut omnis tenebrarum caligo, ut bat. In illo quippe et nos vicimus, quia in illo era-
-timus, dispergatur. Unde sicut dictum sibi Salvator mus et nos pro quibus ipse factus est homo. Stabant
recolit, Non in solo pane vivit homo, ut iUustretur autem angeli a longe inter ea , ne forte quasi praesi-
praeceptis divinis secundum humanitatem, ex quo , dio eorum vicisse videretur, aut certe auxilio indi-
suos institnat beUalores. Ita et : Non tentabis Do- guisse. At vero ut ex vlrtute monomachia?Christi
minum Duum tuum , 217 atque DominumDeum hoslis ille victus abscessit, exercilus angelorum
tuum adorabis, et illi soli servies, non diabolo, sed quasi paratus ad obsequium regis, qui procul trium-
sibi pra.ceptum insinuat, quatenus his fascibus man- phum illius Ionge diu contemplabalur, devolus ac-
dalonum, laqueorum tenebras repellat, et repulsis cessit, et ministrans famulabalur. Porro, quod pu-
emirius eisdem ad nihilum evanescat. B gnat, nostra? humanitalis susceptio erat; quod vero
, Tunc reliquil eum diabolus. Et ecce angeli accesse- isli ministrant, divinitalis in eo privilegia praedican-
Tt-jt(, et ministrabanl ei. Reliquit eum consum- tur. In utroque tamen unus Christus et doctrinarum
mata tentatione. Non quasi rursus eum non aggres- exempla in eo plenius commendanlur. Quia sicut in
snrus, sed ut beatus Evangelista Marcus ait, ad hoc agone miUtia tolius religionis nostra? praestrni-
terapus, postmodum contra eum, per mortem, Ju- tur, ita et in obsequio angelorum remuneratio ser-
daeoruraodiis apertissime impugnatiirus. Expleta au- vitulis nostra? futura gloriosior edocetur. Quia post
tem tenlatione diximus, non quasi expleverit quod triumphos, per hoc aeterna?vilse, bealorum vera de-
conaius est, ut dejiceret; sed, expleta contra eum signatur refectio, ubi non modo angeli, quorum
«iMri arte tentandi, jam ulterius quid ageret non in- charitas ardet indefessa, sed eliam ipse Dominus
•veniens, dereliquit. Nam cujusque artis ofllcium per se transiens ministraturus sanctis luce clarius
lunc expletur, cum quidquid ars ipsa juxta faculta- praedicatur. Et ideo qui vult cum eo tanti honoris
lem negotii dictaverit, ad peragendum fuerit exple- obsequio postmodum refoveri, necesse est prius, in
tum, etiamsi non obtineat opifex artis quod inlen- militia positus, discat, ejus adjutorio fultus, ago-
dit. Ut puta orator, aut aliquis medicoruro, non so- nem suum ad finem usque perducere; quia non co-
luin quolies persuadet hic, aut ille curat, finis com- C ronabitur, nisi qui legitime certaverit.
pletur officii; sed tune recte praedicatur expletus, Cum autem audisset Jesus quod Joannes traditus
elsi conditio rerum ac personarum non admiUat ex- essel, recessit in Galilwam, et relicta civilale Naza-
plere, cum quidquid ars ipsa valuerit diligenter ne- reth, venil et habitavit in Capharnaummaritimam, il
gotiis et personis fuerit attributum. Quod tandem finibus Zabulon el Nepthalim. Terra Zabulon, el
diabolus in se cernens artis sua? peritiam consiim- terra Nepihalim , via maris trans Jordanem Gatilmm
niatam, conlinuo eum dicitur reliquisse, quia ultra gentium, et reliqua. Nam et Joannes refert quod Je-
•quid ageret penitus non habebat. Nam tentaverat sus, cum discipulis suis invitatusadnuptias in Cana
eum primum per gulaeconcupiscenliam, qua? radix Galilaeae,signum fecerit Deitatis, aquas convertens
omniura malorum est; deinde per vanam gloriam, in vinum : Hoc fecit, inquit, principium signorum
quae habitusest superborum. Teste igitur Apostolo, Jesus in Cana Galilmm,et manifestavitgloriam suam,
initium omnis peccati snperbia probatur, cujus nimi- .«( crediderunt in eum discipuli ejus (Joan. n, 11).
rum ilia species fore non indubilanter manifeste co- Sed cur, cum audisset Joannem traditum in carce-
gnoscitur. Unde, si radix omnium malorum concupi- rem, secesseril in Galilaeam, perfacile cognoscitur,
scentia, el initium omnis peccati superbia, recte ergo _. 219 s' re' veritas intenle perpendilur. Joannes
tenlatio expleta dicitur, cui omnium malorum origo enim non nisi propter Evangelium regni, et jusli-
et peccati initium penitus superatur ac conteritur. tiam quaeest ex Evangelio,quam praedicabat, discri-
JSamnec mundus, qui in maligno positus a Doniino men roortis incurrit. Christus vero, qui amplius et
condemnatur, alia tentamentorum habet quam quae perfectius eral verilatis justitiain prsedicaturus, ne-
illi opposuit, carnis videlicet concupiscenliam, quae cesse habuit ad tempus ut secederet in Galilaeam:
est in membris nostris, et concupiscentiam oculo- ne, antequam veniret tempus passionis, Judseisem-
rum, qua? semper exterius generatur, nec non et per infidelitatis amici, homicidio jungerent homici-
puperbiam vitae, qua? tam interius quam exterius dium, et martyribus fugiendi ad horam in tempore
suis fastibus coalescit. Jure igitur expleta dicilur passionis suffugiumperhoc signanter denegaret. Se-
tenlatio, dum universis tentamentorum generibus cessit autem ad lempus, ut suis darelur sequacibus
Scripturarum auctoritale repulsis, victus tandein in persecutione locus fugiendi, juxta illud : Si vot
hoslis succubuit. Et : Ecce, inquil, Angeli 218 persecuti fuerint in unam civitatem, fugite in aliam
accesserunt, et ministrabant ei. Accesserunt utique, (Malth. x, 23). Non quidem causa timoris, sed ut
non quasi tunc primuro illud adeuntes, sed veluli exempliiiiifieret et doctrina credenlibus. Porro au-
PATROL. CXX. t
205 S. PASCHASIIRADBERTI ABBATIS CORBEIENSfS 204
tequam iret in Galilaeam, noririuHaab Joanne facta A primordio prophetia? versus sunt, pnetermisit; sietrt
inferponuntur, qua? isli alii praetermlSere, unde in- et in medio, quod via maris in novissimo aggravaltt
leUigilur aliquos fuisse dies inlerpositos quibus illa sit, dereliquit. Quia nimlrum ilhic pertinuit expw-
gesta sint qua?ab eo interseruntur. Nam traditio ec- phetia etiam juxtim historia? fundamenta jacere; _ric
clesiastica tenet (quanquam nonnulli Dominum bap- vero lantum inskiuare, quod ex ipsa historia ad-
tizatum vni Kalend. Jariuarias dixerint, ut eo die ventus Domini et initium pr_?d.catk>nisejus inee
crederetur renatus quo natus; et, utaUi asseveraut, clarius reseretur. Populus, inqnit, qw ambutebat
ac si ipsa die circuincisio spiritalis sit celebrata, in tenebris videlicet et caligine erroris, et o_BCitate
quofueralcafnalisadimpleta), qriod vnildns,quando ignorantia?, vidit lucem praedicantis Christi. Et non
riunc celebratur, baptisriio perfunc.us sit; et inde, quamcunque lucem, sed magnam iiiam scilicet,
quod idem Joannes praemisit, ductus est in desertum. quae aitin Evangelio : Ego svm luxmundi. Et quain
Post cujus explelionem lemporis, aliquantis inter- discreta Dei proedicatur clementia, ut hi priinom re-
positis diebus, 'jam Joanne in carcere retruso, se- tevarentur a jugo servitutis peccati, qui priinum,
cessit in Galilaeam, et deinde >venienshabitavit m sicut Hebraei tradunt, captivati ab Assyriis ducti
Capharnaum maritimam. Ubi ctfm coepisset mira- . sunt in terram hostilem ex omni populb Judaaorrim.
culis eoruscantibus Evangelium praedicare', adhuc B Postea vero non 221 solumdua?tribus, sed et rel_qu_-
Joannes in carcere audiens opera Christi, misit quae habitabant trans Jordanem atque ki Samaria,
duos de discipulis suis, quibus responsum est, quod ducla? sunt in captivitatem. Et hoc est quod Scri-
jam virtutes operarentur, et Evangelinm pauperibus ptura nunc dicit, ut populus qui prior ductus est in
praedicaretuf. Qua? nimirum prcedicatio a catholiois captivltalem, et in» tenebris vitiorum versabatur,
Christi doctoribus Kalendis Maiis traditur inchoata. ipse, miserante Deo, prior luoem praedkantis riderit
Ex quo liquido constat, non, nt quidam volunt, Salvatoris; ac deinde dissemiiia.um sit Evangelrarii
post annum, sed in uno eodemque, et baptizatum salutis in universas gentes. Urtde et sequitur :
et jejunasse, ac deinde spatio interposito pf-edicare Hdbitantibus, inquit, in lenebris et umbra merth
coepisse. Coepitaulem Jesus ciinde postquam venit lux orta est eis, Inler mortem autem et umbram
Capharnaum, praedicare quod appropinqaaverit mortis hoc esse putaveruni, qu_d trters eorum est
Evangelium regni, ut adimpleretur quod riictmn erat quicum operibus mortisi» iHferno morte sepefiun-
per fsaiam prophelam dicentem : Ttrra Zabnlon, et tur devicti. Umbra vero roortls eorum, qai cum pec-
iefra Nephlalim, via maris trans Jovdanem Galilwm cant, necdum tamen de vitaistapenitus expelluntur,
gentium. Populus 220\quisedebal in tenebris vidit sed divino exspeetantur judieio, ut in R-eflus eon-
lucem magnam, habithniibusin regioneumbrmmortis C vertantur. Unde, sivoluerint, possunt agere pdeni-
tux orta est eis (Isa. ix, 1, 2). Unde et Septuaginla tentiam, et ad veram lucem, ut deinceps non sint h.
hoc loco dixere : Hoc primum bibe, veloeiterfac. Quia tenebris, Domini sufffagante gratia, quari-ociusper-
terra Zabulon et terra Nephtalim prima Cbrisli vi- venire. Ad hoc enim relaxantur, »t tton •pervenianl
dere miracula, ut p.ima? biberent fldei potionem, ad veras tenebras, quae aUbi «xteriores vocantur,
quoe prima? viderant miracola Dominumfacientem. sed de interioribus peccati tenebris egressi, sint lux
Unde,juxta Hebraicuin, Matthaeus ponens hoc te- in Domino; quippe quia tenebra? peceatorum non
'stimonium, primo tempore, inquit, allevjata est aliudcorpus quam mortem perpetuam habere pro>-
terra __abulonet terra Nepthalim onere peccatorum, bantur. Et ideo interdnm umbr* vocantur mortis :
quia in regionibus harum duarum tribuum primum quia sicut umbrae nunquam flunl sine corpore, ita
Salvator Evangelium praedicavit. Unde et itiPsato»: necpeccata sinemorle. Uude-scripuim est : Anima
Benedicite Deo Domino, de fontibus /_rn_. (_*_«!_ quwpeccaveril\,ipsa morietvr (Ezech. xvm). Qua>-
LXVII,28). Ibi Benjamin, adolescentulus videiieet, propter qui vult effugeremortem, neeesse est nullam
et Paulus apostolus in mentis etcessu. Ex cmo alibi in se babeat, in quantum fas est, urobram mortts.
ait: Sine mente exeedimusDeo (II Cor. v, 13). Piin- . Qua ex causa desinat peccare, et tottis adhsereat
y
cipes Zabnlon et principes Nephtaljm, quia in his Deo, ut sit lux in Deo. Quia profeclo si __ftiinbaese-
tribubus fuere viculi, ex quibus sancti duces Apo- rit, nuUis obvoivitur tenebris peccatorom; sicut nee
gtoli exslitere. Et m novissirao aggravata est via ubi lux ista vjsibilis est, locus quilibet o_n_.ca.urca-
maris trans Jordanem Galila?ae gentium. GalHaea Kgine, sed omnia in raelius coUwtrata clarescunt in
narflqu- gentirjm ideo dicitur, quia dueefuisse pro- lucem, etp_l<*ritt_dini decoris omnia reform_*rtur.
b»n.of. Qu_r_-«Y. Una confinis aCvicina est Tyriis, Exinde autem ccepit Jesu* prmdieare Bt dicere :
q__*-rtnc WC gentium vocatur, ubi et Satomon vi- Pamitentia magtte, appropinquavit enim tegtsumcm-
>jrtlttt.ehltatesclonavit Hyram regi Tyri in sorte tri- lorum. Eadera igitur Judex, quam bene eonfestunv
bds NiptfMttim. AUera dicitur circa Tiberiadem eit quaeet praeco veritalis praedicat, ut ostendatur non
«tagtMHjri €_II8-S*r, in tribu Zabulon. Sed in otrisque alius quam qui in voce ipsius Joannis dudum sonue-
•Doni.num comHKwaturaesse, vioinilas earumdem rat. Unde idem et Joannes inquit: Ego voxclamanlit
civitatum probat. Bte taraen, propter flguram eorum in deserto (Joan. i, 23). Et quid est dicere ego ww
qni vocandi erarrt ex gentibus, recte illa qua? gen- clamantis, nisi: Ego sum vox illius qui in me cla-
t-ume-t _n__nor_>tur. Namet Bvangelista ea quae in Ktat Christus? Quia, etsi ipse exlerms per voeem
m EXPOSITIO IN MATTH_£UM.— LlB. III, CAP. fV. 206
gonnit, intns tamen verbum Christus clamans fuit. A . fuit. Lex ergo et proplieta? nsqti. aid loanriem; in
Cujus nimirum clamantis 222 vox JoanneS jure Joanne vero voces omnium consiimmantur, atque
accipitur : qtiandoquiriem organura Spiritus sancti deinceps voce evacuata soluro Verbum quod sOnue-
fore monstratnr, per cujus inspirationem Verbuih, rat intus ab exordio legis e't prophetarum, per se'
quod in principio efat apud Deum, voce ipsius fide- sine dubietate recte percipitnr. Si autem eadem Sal-
libus resefatur. Non enim a se quidquam Joannes, vator praedicat qua? et Joannes in spiritu prophetiae
sed omnia intus ille loqucbatur qui eum ad loquen- ante praedixerat, ostendit seipsum esse, cujus ille se
dum movebat. Idcirco non iriconvenienter vocem se' vocem fatebattir, et quem omnis ordo legis ac pro-
ipsius protestattir; clamantis autem se vocem potius phetarum cufrens usque ad Joannera, olim a sa?cii-0
quam loquentis fatetur, ut in eo sapienlia illa cla- Venturumnuntiabat. Pmnilentiam, inquit, agite, ap-
mare inteliigatur, de qua in Salotnone dicitur : Sa- propinquavitenimregnutncwlorum. Regnum quippe
pientia foris clamitat, in plateis dat vocem suam coelorum hoc loco Evangelium recle accipitur, aut
(Prov. i, 20). In stimmis excelsisque verticibus su- certe ipse salus mundi Christus;' qui pridem Ionge a
pervias, in mediis semitis stans j'uxta portas civi- peccatoribus minabatur, nunc vero per reconcilia-
tatis, ut ubique audiatnr, et niillus insipienliurii de tionem eorum qui crediluri erant appropinquasse
ignorantia excusetur. Iri ipsis quldem foribus Ibqui- B dicitur. Quo eiiim fieri propinquius generi humanci
lur dicens : 0 viri, ad vos clamito, et vox mea ad posset, quam quod hoc esse dignatus est absque
filios hominum. Quaenimirum vox Joannes erat, in peccalo, quod nos ipsi eramus? Verbum, inquit
qno Sapientia Dei Patris clamitans, dicebat: Pmni- Evangelisla, coro faclum est, et liabitavit in nobis
tentiam agiie, appropinquavit enim regnum cmlorum. (Joan. i, 14). Hoc est, quod nos ipsi eramus factus
Et, ut apertius claresceretquod ipse esset qui dudum est, et habitavit nobiscum. Regnnm autem coelo-
per eum clamabat, debuit eadem et ipse in primor- rum jure ideo appellalur, quia ipse est illud regnum
dio praedicationis suae retexere, quae ipse praecona- per quod et in quo sancti omnes in coelestibus pe-
lusofTicionuntiarat; quatenus ipse voce clarius per renniler regnaturi, jairi hieper fidem quotidie ejus
se nitesceret ex opere, qui prius pef Joannem cla- corpore colliguntur.
mabat in voce. Et, si dilrgenter attenriimus, non Ambulans autem Jesus secus mare Gatilmw vidit
solum in eo Chrislus, verum eliam in omnibus qui duos fratres, Simonemqui vocatur Petrus, et Andream
aliquid ab initio divinitus iuspirati dixere, ipsa Dei fralrem ejus, mittentes rete in mari. Erant autem pi-
Sapientia clamor fuit. Sed tamen Joannes, quart- scatores. Et ait illis : Venitepost me , faciam vos fieri
quam _t in aiiis Christus clamaverii, ex privilegio piscatores hominum. Hoc quippe valde contrarkim
meritorum, proprietatem vocis solus obtinuit; q«a- G inter evangelistas sonare videtur. Quia quod Mat-
tenus per eurn praesens verbum agnoseeretur, quod thaeusnarrat quod venerit et babitaveril In Caphar-
longe diu alii nuntiarunt. Inter vocem qnippe et; naum maritima; et postea discipulis piscantibus
verbnm nihil mediuin esse potest, sed continuo ut; eos de navi vocasse ut sequerentnr eum; longe alitcr
vox sonuerit, verbum praesens percipituf. Sic quo- Joannes edisserit, quod post 224 ''lud niiraculum
que inter Joannem et ChristHtn nullus alitis mediusi de aqua in vinum conversa, descenderit Jesus in
recipitur; sed mox ut Joannes carcere retruditnr, Capharnaum, ac mater. ejus et fraires alqtie disci-
Christus in mundo virtutihus praedicatur. Vox ergo,, puli; ibique, inquit, manserunt non multis diebus
ut coepit desistere, Verbnm quod erat substantiale! (Joan. n,2). Sed incertum sane videtur, utrumne
omnibus ad intelligenliam sine strepitu vocis inliisi illi jam adhaeserant Petrus et Andreas, atque filii
in aiiiino manens, ccepit clarescere, et senietipsumi Zebedaeiduo; ut pef capitulationem hic loquatrir
per sepienius explanare. Joannes quidem expleto> l-vangelista, quasi hoc, priusquam ad Capharnaum
vOcisofficiodesiitinmundoultefius audiri : Cliristusi descenderet ad hahitandum, quolibet pacto factum
vero Verbum, singulorum in corde perceptus, tena- fuerit. An sic descendisse cum eo discipuli ej'us Ca-
cius permanere. Et ideo primum non aliud debuitt pharnaum dicantur, quomodo et in Cana Gnlilaea?
audiri ex Verbo, quam quod offlcio vocis priusi D jam discipuli vocari ad nuplias cuni eo leguntur. Non
enantiaverat pfa?co; ut totum nirriirum refragraret ; quod tunc jam discipuli fuerint, quando propler iUud
in 223 verbo, quidquid formatum auditus expe- miraculum in Sum credidisse dicuritur; quod faclufn
rientia fides conceperat ex voce. Nam et Joannesi est; sed discipuli secundum id vocantur quod fuhrfi
figuram legis et prophetarum tenuit, quibus cessan- erant.Nam et antequaminClanaGalilaeaeChristUsde-
tibrus, consequenter Cbristi Evangelium annuntiatnr. veniret, diciturAndreasPetrum adeumfratrein suura,
Et, si diligentius inspexeris, percipies quod omnisi Joanne teste, adduxisse; et cum eo siquidem uno die
Scriptura Veleris Testamenli non aliud quam vox: mansisse. Nonquidem Utjameiperdiscipulatum ha?-
elamantis fuit. Undidem quicunque Scripturasi rerent, sed utperexperientiam lanla? dnlcedinis vitae
sanctas, aut certe doctores earum obtemperanterr pabulum a primordio avidius degustarent. Undidem'
non intendit, omnino non eos, sed clamantem inels, , reor Matthaeum hoc per recapituiationem dixisse/
insolescens morlbus contemnit. Quorum ftguram _es praesertira cum non interposuerit more solito, tunc,
gestare Joannes sciens : Ego vox clamantis, inqttit,, aut deinde, vel certe post, seu aliquid hujusmoxli
quia quodammodo legis et prophetarum adimpletio> continualionis gratia , sed simpllcltef, Ambnlant
207 S. PASCHASH RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 208
autem juxtamare Galilmw.Veromtamen quid horura A sentis vilae negotia ; sed mox dum infert, quod.illi
potissimum credalur, nihil fidei est discriminis, continuo relictis retibus secuti sunt eum, perfectam
dum modis omnibus itares gesta credatur, sicut eorum insinuat obedientiam. Quatenus per hoc
Eyangelium narrat. Mare autern Galilaea?propter vi- discant veri Christi imitatores, sua quaelibet iroper-
cinitatem ejusdera civitatis expressius appellatur, fecla relinquere, et vicino obedientia? peth? vocera
sicut hoc ideinque mare alibi propler circumstan- jubentis sequi, atque sectari eura qui ait: Non veni
tias terrarum, multis vocatur nominibus; videUcet facere voluntatem meam, sed ejusqui misit me, Pa-
lacus Genesareth, aut slagnuro, seu Tiberiadis, vel tris (Joan. vi, 8). Et vocavit eos, inquit. Vocare
lacus Salinarum. Vidit, inquit, duos fratres, quod autera Dei non semper in Scripturis 226 divinis
salis dispensalive, sicut in Veteri Teslamento Moysen secundum electionem gratiae est.' Neque una vocatio
et Aaron vocavit ad liberandum per signa fidei po- omnium. Sed tamen quacunque vocatione quisque
pulum ex .Egypto: ita Petrura et Andream conduxit vocatus a Deo, necesse est in eadem permaneat.
per graliam, ut transponerent piscando animas e Alioquinmagis obesse creditur, eo quod se indignum
tuundo ad Jerusalem coeles.em. Quorum fraternitas sua vocatione fecerit, dum coeperit, velut Judas,
carnis debet nobis insinuare quod omnes qui sunt in apostatare. Nam et Jurias vocatus est aposlolus, non
Christo, secundum regeneralionem vitae, germani B JJ secundum praedestinationem vita?, sed secundum
debeant esse per fidem, el fratres nomine appellari. illud quod multi vocati dicuutur, pauci vero electi.
Ex quo patenter : Vidit duos fratres, inquil, Simo- Piures etenim vocantur, sed pauci eliguntur. Quia
nem, qui vocatur Petrus, et Andream. Non quod hic nonnunquam etiam hi ad fidera veniunt, qui ad
primum vocatussit Petrus, sed postea, quando con- electorum numerum non pertingunt; et, licet hic
fessus est 225 Christum Filium Dei vivi; tum, in- per confessionem fidelibus sint admisti, propter vi-
quam, diclum est ei: Quiatu es Petrus, et super hanc tam reprobam in sorte fidelium nuraerari non me-
petram mdificuboEcctesiummeatn (Malth. xvi, 18). rentur. Quos vero praescivit et praedestinavil con-
Porro hic per anticipationera ab Evangelista est uti- fornies fieri imagini Filii sui, hos et vocavit. Et
que appellalus, praeseriim cum eo tempore, quando quoscunque igilur juxta vocalionein hanc vocavit,
hoc scriptum est Evangelium, jam ei apetra hoc in- hos et justificavit. Praescivit autem eos primum,
dilum erat nomen. Quanquam et alii, pridem quaudo deinrie pr.edeslinavit.Et quos praedestinavit, hos et
Andreas illum adduxit ad Jesum, hoc nowine nun- vocavit juxta electionem gratia?. Unde et jusiificati
cupatum eum asseverent antequam irel Jesus in Ga- postea magnificantur, ut praesciti erant, dono per-
-jlaeam,dum dicitur ei: Tu vocaberis Cephas, quod severantiae, et deinde ob hoc in perpetuum coronan-
interpretatur Petrus (Joan. i, 42). Sed videtur hic C tur. Nenio igitur a vocalione sua retro respiciens,
per aliud obscuritalis vocabulum quasi ex repromis- aptus est regtio Dei : nemo in ea segniter vivens,
sione significari quod futurum erat; nondum lamen potest cum fruclu remunerationis perseverare, nisi
eum adhuc aperte, sicutpostea per fidem meruit hoc rursus bonis reinsumalur operibus. Alioquin non de
itomine nuncupari. Aliud est enim promittere ex hac qua vocantur elecli, sed de illa omnino voca-
praescientia quod futurum est, aliud vero implere per tione qua vocatus est Judas, et mulli quotidie ve-
graliam quod praescitum est. Et bene primum niunt, ex quibus quamplurimi non permanent; sed
Christus ex omnibus Simonem, qui vocatur Petrus, pauci utique eliguntur. Pauci quidem dinume-
el Andreara, ad discipulalus sui graliam vocasse di- ranlur et eUguntur, multiplicantur vero plurimi
cilur. Simon quippe obediensinterpretalur, Andreas> super arenam, el foras mittuntur, quia ex maledicto
vero fortis vel tii.j.ts dicitur. Ex quo liquet, quod1 sunt, el reprobi decernuntur. Muliiplicabo, inquit
quisquis ad Christi disciplinam velit transire, necesse' Deus ad mulierem, conceptus tuos et mrumnas (Gen.
est ut primum virtutem obedientiae excoiat, ac: in, 16); multiplicalio autein baec ex malediclo est.
deinde idem viriliter adfinem nsque fortis viribusi . Alioquin si non esset ex maledicto, non super are-
perduret. Quia nimirum sine obedientia nullus digne nam mulliplicati essent qui vocantur, sed sicut
, adhanc Christi militiam valet accedere; ubi, sii D I stellae cceli dinumerarentur, et singuli vocalione qua
desit virilis anitnus et fortitudinis virtus, nemo> vocati essent Dominum vita ac moribus coUauda-
nsque ad mortera crucis agonem potest ferre. Ett rent. Qua nirairum vocatione duo isti pro certo affi-
ideo bene divina providentia duos istos germanos> ciuntur. Et ideo ex dono perseveranlia? postea co-
prius vocavit ad fidem. Quia germana? sibi sunt vi- ronanlur. Hoc ergo propterea dixerira, ut unus-
' cissim duae islae virtutes, per quas quisque Christii quisque consuescat juxta vocationem proprietalis
agonem videtur excolere el adimplere. Nam quiat suae, et opera prosequi meritorum. Quia et hi qui
primus hoiuo inobediens fuit in paradiso, consequens3 vocanlur secundura eleclionem gratia?, non absque
, eral ut priusSimoii, quod est obediens, rursus iterr fervore fidei, quae per dilectionem operatur, digni
. suriieret in regressum. Quod satis eontinuo serinoj inveniuntur, neque hiqui nou satis eUguntur, nisi
divinus, quam obediens quis esse debeat, per hoc? pro torporis ignavia et vitiorum meritis, repelluntur.
exemplum latenter insinuat, dicens : Vidit duoss 227 Ex quo instat ut apostolus opera veri apostoli
" fralres retia mittentesin mare. Ergo in hoc quod ait,, habeat, et martyr charitate martyris fulciatur; epi
retia mittentes, designat eQSintentos fuissead pra?- scopus vero aut presbyter, el deinde caeteri Christi
209 EXPOSITIOIN MATTHJEUM.— LIB. III, CAP. IV. 210
ministri, singuli per singulos gradus operibus fidei.A At illi continuo relictis retibus seeuti sunt eum.
vocationem suam expleant. Neque metiatur se ali- Secuti sunt autem eum non solum morum aflec-
quis eorum ad eum qui infra est, sed vocationem tione, et imitatione doctrinae, verum etiam pedum
suam devotus intendat, ne aut indignus ex ea cor- incessu et obedientia charitatis. Datur quippe in eis
ruat, aut certe torpens vitiis morbo ignavius in forma cunctorum credentium, ut, si quis velit esse
mortem letbargico sopiatur. Caeterumvirgo quaeli- Christi discipulus, renunliet omnibus qua? possidet,
bet, nisi opera virginitatis habuerit, et vidua, seu adhuc et relinquat semetipsum, deinde tollat cru-
quaelibetconjugio sociata, si non se ornaverint ope- cem suam, et sequatur eum. Quia profecto qui di-
ribus vocalionis suae, profecto ad ima dilapsa?inter cit se in Christo manere, debel, sicut ipse ambulavit,
fatuas repelluntur. Ni forle quautocius evigilaverint, et ipse ambulare. Sed quomodo Pelrus reliquerit
el juxta iUud Apocalypsis(n, 3) videant unde ceci- navem, qua?postea ipsius Simonis appellatur, atque
derinl, prioraque opera, videlicet ea qua? prius de- in piscalione rursus ab eo resumitur, recte quaeri-
buerant agere, cum additamento poenilentiaedivinitus tur : nisi perfacilis esset sensus, quod jam non ex
reparataesuppleverint. Unde neinosibi applaudat.non concupiscentia proprietatis ejus hactenus dicebatur,
clericus, non raonachus, non quilibet vocatus sanctus; ut suis eam usibus resumeret, sed magis obedientiae
quia, nisi opera vocationissuaehabuerint, omnes aut B oflicio, et societatis jure; quatenus per hoc sacra-
inter apostatas aut certe inter hypocritas sortiun- mentum divini operis myslicum lexeretur. Nihil
tur. In istis quippe dunbus, quos priraum Christus enim possidetur, quod cum concupiscenlia et amore
ad fidem vocat, figura omnium eoritm est qui, de carnis non servatur. Unde idem relinquens extra
profunditale rerum carnalium retia mittenles, quo- Chrislum quidpiam amare, aut deinceps aliquid con-
tidie revocantur. Retia igilur sua mittentes in mare, cupiscere intra mundum, gloriebalur dicens : A'of
simul omnes snis occupantur negotiis, dum unus- reliquimus omnia, et secuti sumus te; quid ergo erit
quisque sagenam concupiscentiarum , post vana nobis? (Matth. xix, 27.) Ille quippe recte reliuquit
saeculilucra, velut avidus piscator laxant. Nemojam omnia qui nec se sibi reserval, sed et seipsum pro
absque saeculiquaestuimmunis et concupiseentiarum Christi amore superimpendit. Sequilur autera quod,
retibus alienus vivit. Undidem simul duo forsitan inde procedens :
adsciscunlur, quod omne genus huraanum anima et Viditalios duos fratres, Jacobum Zebedwi,et Joan-
carne subsislat; ila ut anima, virilis portio, prior nem fratrem ejus, eum Zebedwopatre eorum reficien-
agnnscens Deum, carnem sibi obedienlem perducat les relia sua. Eliam ex horum electione futurum eo-
ad Christum, et simul sequanlur quousque unus- rum oflicii opus prodilur, el tota integritas quadra-
qnisque sua vocatione dignus inveniatur. C tura? 229 sanctorum praedicalorum quatuer istis
Venite, inquit, post me, faciam vos piscatores ho- piscatoribus plenissimedesignatur. Et praeter rerum
minum. Porrovocatio haec quodammodo generalis fidem, quia et de istis ita gestum est, futurorum per
videlur, dum qualibet quisque vocatione vocatus eosdein Evangelistarum nuracrus praesignatnT.Quo-
adhuc provehilur, ut venire per eum qui est via rum artilicio doctrina?ad lumen coelestis vilae, per
post eum festinet. Quia qualibet vocatus occasione quatuor Evangeliorum rudimenta, renatorum animae
inslat ad Christum veniat, sine quo nemo pervenit a mundi fluctibus extrahuntur. Provida quoque Dci
ad palriam. Qnibus tamen dum generale dalur pra?- dispensatio hunc ita praevidit sancta?vocationis or-
ceptura, speciale promitlitur donum : Faciam vos, dinera, quatenus per eos praefiguraret in specie,
inquit, piscatores hominum.Immutatur enim inlen- quod futurum erat in genere. Quatuor igitur pisca-
tionis negotium, non piscationis ofhcium. Mutantur tores in primordio idcirco jttre dicuntur electi, quia
retia in doctrinam, cupiditas in amorem animarum. qualuor de ccelo initiis linteum, in quo erant uni-
228 FR mare saeculum, navis Ecclesia, pisces, versa replilia et quadrupedia, submissum, retc qua-
boni malique homines qui in saecuiofluclibus qua- tuor Evangeliorumpraesignabat, coram praedicatori-
liuntur. De quo nimirum mari David canens dicit: _ bus sanclis de coelo signanter inferendum. Et ideo
Hoc mare magnum et spaliosum manibus : illic repli- quatuor colliguntur viri, in quorum oumero reliquus
lia, quorum non est numerus (Psat. cm, 26). Quae ordo doctorum figuraretur, quatenus qualuor inilia
profecto reptilia in linteo coram beato Petro, qua- unius relis sancti Evangelii ad depiscandas gcnles,
luor initiis submissa offeruntur (Act. x, 11). Offerun- per universa quadrati mundi maria, quatuor ipso-
tur autem, ut Petrus indifferenter discat omnesi rummanibus ad littus usque paradisi salubriter tra-
exlrahere qnatuor Evangeliorum initiis, a fluctibus heretur. Mulliplex ergo et sublilis Dei dispensatio,
hujus saeculi et in corpus suum mundo mortuos qua?sapienter cuncta ita disponit ut et verilas re-
trajicere. Et nimirum de ccelo ideo submiltitur, ut rum demonstretur ex relatu, et mystica doctrina-
inteUigatex gratia Dei coelitussibi concessum.quod[ rnm sacramenta passim opere compleantur. Quod
erit operis ex oflicio. Unde et signanter dicitur : conspicue sancti doctores in Spiritu sanclo conside*
Faciam vos fieri piscalores hominum. Alioquin ini rantes, sic, mirabiliter dicendo, singula submini-
vacuum Iaborat aliquis doclorum, si non faclus ai strant, utet rei veritas in sermone patescat, et pro-
Deofuerit ut proficiat; quia neque qui planlat neque; fundiora quaeque inlus latenter in negotio resplen-
qui rigat est aliquiri, sed qui incremeutum dat, Deus. deant. Unde bini ac bini quatuor isti eligunlur, in
211 S. PASCHASII RADBERTH ABBATIS CORBEIENSIS __»
quorinjj nuraero cunclorum ordo pradicatorum allu- iAQuade causa qtiaclralus virorum iste nnmerus, te-
«Kutr. Sane guia charitas, sine qua nec martyriun» tragonum saucti Evangelii beoe consolidat fttnda-
ajjquid, computatur, cum sit gemina, non iniiiua ijj.eiitu_n,ut si qui velint .per orliem traliere retia
quam inter duos uspia.J aquoquam haberi concedi- praiceplortim, quatuor istis polleant virtulibtis sine
tur. Qua de causa, non solum duodecira, vern.roe| quihus nemo manum mittens in aratrumad coronan*
septuaginla. poslea transmissi, bini et bini pariter 231 vic_ori_eunquam poterit pervenire. Et, ut
praedicatu consociantur; quatenus Dei et proximi estendat quam frequenles sint in doclrina, mox bea-
charitalem ex veteri et novo Scripturarum fonte, tus Evangelista subjungit dicens:
tam in eorum cordibus qui de genUbtts crediderunt, Circuibat autem Jesus totam Galilmam, docensin
quam et in eoium qui de Judaeis in Christo sunt re- synagogis eorum, et prmdicans Evangelium re§m\ Ex
nali, uherius diffundereiit, et terrenosquosque-.coe- quo liquido perdocel quatn sedolum oporteat docto-
lesiibus per gratiam sociarent. Quadranlur enim hi rem esse in docendo; quia omnino pigritia praedica-
laiilum ex. mysterio; conjungunlur verp et aUi cum toribus non expedit: sed ut circuineant non parlem,
ist,is ex oflicio; qualenus in Dei agricultura singuli sed lotam, cui praeesse cernuntur, plebem Neque
geniime charilaijs jugo consociati semen dileclionis pr_etjccupenturnegoliis saeculi, sed doceant jiraeseii-
Dei el proximi ubique per populos aratro verbi nber- ]B tium manclatorum doctrinam vitaeactivae sul^ectos,
lim sererent, et quadralara praeceptorum Dei sage- et praedicent de futuris vilae contemplativae perfe-
iiani praesignati 230 Qmnes.una in islis. ad Utlus ctis; quatenus impraesentiarum hi erudianlur mori-
trahant. Quatuor itaque isli laoiuiu piscatores le- bus, hi vero spe confirinentur futurorum majoribus
guiilur, ut a quatitor mtinrii partibus trahentes rete docum.enlis. Quia neque contemplatio sine operibus
mandatorum ex lenebrarum fluclibus ad lucem, quae aclivaevitaea puero conscenditur, neque activa sina
Clirislus est, universos in iintini transpqnerent. Hjnc spe proHiissorunj Dei perfectius consummatur. Et
saue roirae disperisationis niutauliir rerum commer- ideo forlassis circumisse Jesus dicitur docens ac
cia : ut qtii pisces ante de, vita claudebant in mor- praedicans, quia utrasque vitas appetere, noa minua
teni., nuiic de morte,, mortiflcatos 4amen carne, per exemplo quam voce credenji_busreserahat; nesiqui-
aquas rursus reriucant ad vitam. Quia nimirum et dera paucis proficeret, verura ut sine accejrtiofw
ipsi, nisi prius mor.lui forent inundo, non poterant persoriarum affluentem vocalionis sua? gratiain om-
relinquere quae sectabanlur, et ^ebedaeniii patrem nibus abundanter infunderet- Docebat autem no»
descrere. Zebedaeusquippe fugitivus inlerpie.ari di- gualiacunque fabularum porteuta, sed _unima ac di-
cilur. Per quem saneis recte accipkur, qui, suis le- vina, ne suis falsa anliquorum videretur introducere
1
nebris a lucc veritalis elTiigatiis,jam deincej>slucem'^ figraenta. Unde et siguanter, quod EvangeUumregn.
illam conspicuam majestalis, ut resipiscat landem a doceret illico suhjnfertur. Regni quippe dicitur
malis, adire npn poierit. A quo Spiritus divinus vo- Evangelium, quiasuoa quos modospe jam regaare
lens anima? cujtisque male genitse ul refugiat «ua- coucedit, in futuro simul reges et regnum Deorebuf
dere, cani. in Psalmo : Audi, filia, et vide; inclina adeptis facit; dum quidquid spe venise nunc ereden»
aurem tuam, et obliviscerepopulum tuum et ciomutn, tibus repromittit, muneribus graliae adimplebit.
patris tui(Psal. xuv, 11). Quem nimirum patrem Etsanans, inquit, omnem languoremet infirnUta-
Jacobus et Joannes, simulque retia concupisceatia- tem in populo. In quibus nimirnm duobus nominibuft,
rum, qua?male quotidie variis reflciebant desideriis, generaliter omnium morborum genera comprehen-
felinquenles, facti sunt filii toiiitrui, qui erant ha- dit. Quia quod hie omnem languorem et infirmita-
ctenus una cuin patre jservi fugacissimi. Unde unus lem dixit, plane postea per partes specierum sigilla-
eorum Jacobusjure supplantator inlerpretatur, quiti lirn divisiu Siquidem non solum plurkna suis locis
virtutum pedibus, vitiorum laqueos attriverat, et reslituens, verum etiam hic, si qua non sunt de «nl»
supplantaverat contra quem luctanlur omnes qui vo- raculis Salvaioris litteris eoramendata, intelligere
lunt mortis tqrnjeiita evadere, et vitam fidei operi- TJ dedit, et firie perraisit credere. Inter langaorero »H
bus apprebepdere, Quaeut possint, prius Dei gratja tem et infirmitatem, hoc in loco quidana ita dislin-
veluli fraterno solanliir auxilio. Unde idem et Joan- guunt, dicentes laaguorem pertinere ad animam, hv
nes satis apte Dei gratia in Latina de Graeco sonat. firmitatem vero corporibus depntari debere. Sea
Quia iiimiruin quilibet supplantator vitjorum posir languorem ad ea quaediabolus, potestate accepta,
tus in agone, non nisi per gratiam valet quasi fra- ingesserat; inflrmitatem 232 duntaxat ad hase
terua cx acie hostem subvertere. Et ideo aclibus quae natura rerum, per intemperantiam male sau-
nostris illa neccsse est irremota ubique comes ger- ciata, sibimet coptraxerat.
manitalis obsequio comitetur. Hinc quoque Paulu?: . Ejabiit opinio ejus in totam Syriam. Fama scili-
Npn ega, inquit, operor illud, sed gralia Dei meeum Cet, quam Judaeicaecitatis suaeobfuscabant invidia,
(I Cor. xv, |0), Quia, sicut profecto virtus obedien- gentes sensim illustrabat, et omnem Syria? provi_>»
tioe, quae per Petrutn exprimilur, sine forlitudine ciam, qua?a Galilaeanon multum longe abest, virtu»,
aut mpntis virilitate, quae. per Andream signatur, tum odoribus respargebat. Et ideo hinc inde offere--
cpnspniniati nequit; ita sane et vitia cum peslis au- banteiomnes maie habentes. Talem quipped.ee-
^ore l)^unt, cerl^t^^imie Dei gratia saperari. bat esse magistrum ponUAcunj, ut e. l^imonittHl
2IX EXPOSITIO IN MATTH___UM. — LIB. III. CAP. V. 2U
laudis egregiaeetjam ab his qui foris sunt haberet. A. tici forenl; sed quia, dum caUidushostis illa vel illa
Quia tunc ante que^uiiianj sacerdolum iijfirniitates Iunaeaccensione illos exagitat, putabantur Iunatici,
morura liberius deferuntur, et panduntur vulnera, quasiab ipsisluna? impulsu cruciarentur. Egeratenim
cum faroa vitx, et curatio salubris in populo prse* hoc fallacia sua ut, creaturaDei atrocius iufamata,
dicatur. Syrianamque sublimitas interprelatur. TURC super Crealorem blasphemia? redundarent.
recte virtutom fama Syriam usque pertenditur, cunjt Curatit(qulem, inqjjit, omnes. Scilicet quoscunque
vita meritorum quotiriie per incrementa boni opcris ei hinc inde obtulerant. Ex quo notandum jilurimas
sublimius ad fasligiiim verae laudis attollitur. For- miraculorum virtutes, quas reliqui Evangelista?
mam igitur meriicus noster doctorum in carne ges- aliis in locis retulere plenius narrando, non hic eas
sit, et ideo interius omnes lauguores et tormentis penitus praetermisisse, dum hoc in loco brevitatis
comprehensos sanat; necnon daemoiiiaejicit, et lu- compendio generaliter omnes curatps legimus. Inter
naticos ac paralyticos curat. Ex quibus gestorum quos nimirtim ftierunt el illorum quidam , quos
beneficus, opinio ejus usque ad eos qui foris sunt Marcus vel Lucas, ordine interposilo, ubi rbi alia ex
respargitur. Quia profecto nec fama sine verae lau- tausa plenius texuerunt. Circumibat itaque Jesus
disopera proficit, neque opera salutis absque fama •mnem Galilaeam, omnem videlicet voluhilitalem
boni odoris satis audiloribus relucet. Quod bene B soecul.i. Quia profecto Galilaea rota interpretatur..
Paulus hortatur diceus : De cwtero, fratres, quwcun- Unde et pervenit ejus opinio usque ad Syriam, quod
que sunt verar qumcunque sancta, quwcunquejusta, esj,ad sublimitatem fidei credenlium pervenisse, et
quwcunque pudica, qumcnnque bona famw; si qua^ ideo sequebantur a Galilsea; scilicetqui de vitiis jure.
mrtus, si qua laus; hmc cogitate, inquit, qum didici- fidei ad virtulum initia transmigrarunt. Nec non et
itjs et audislis, et vidistis in me (Philip. jv, 8). Duo- de Decapoli, revera qui decalogum mandatorum im-
bus, inquam, verbis cuncta conclusit dicens, si qua plere cceperantper fidera. Unde et decera istae civi-
virtus, siqua laus ; ad virtutes naroque pertinet bona tales simul ubique ponuntur, quia nemo ex una
conscientia, ad laudcm vero fama vita?proficit, sine earurolantum ari Christtini234 vemt> niSl simul
quibus.sane forma veri sacerdotis non commenda- decem legis praecepta servaverit. Quod siquis in uijo
tur. Curat autem Dominus, non solum animas inle- eorum offenderit, factus est omnium reus. Seque-
rius, propter quas venerat, sed et prius corpora ex- bantur quoque et rie Hierosolymis ac Judaea, nec-
terius beneficio visihili. uti invisibilia salutis per fi- non el de trans Jordanem, bi profeclo quos visio
dem paralius adeant. Alioquin corporibus con- pacis illustraverat, et conflteri jam confessione fidei
tinuo morituris parum erat salutem impendere,- Deuni ditlicerant. El recte de trans Jordanem di-
nisi ut iidei virtus per ea quae Debant exterius G cuntur commeasse, quod baptismo transposilo, quasi
lirmaretur. Ad hoc quqjpe fiebat, ut oculis cor- ab alia?regionis parte, terram verae reproraissionis
dis interius operantem recogitarent, et qtiem inlrantes, Christum fidei gressibus jam jamque se-
hominem exterius cerpebant, interius Dcum per qtiebantur. Unde et: r
fidem intelligendo requirerent. Quandoquidem pra>, (CAP.V.) Jesus videns turbas ascendit in montem. i
dicatio Salvatoris beneficiis coinmeiiclatur pluri- Ascendit autem supra montem excelsus DeiPatrisFi-
mis, et fides virtjjtibijs,, ut <demhomo Deus cre- lius, ut eos doceret altiora virtulum culmina petere,
dalur, solidalur maximis. Et mira haereticorum. et ex loco signaret, non tantura altiora moralis vitaa
233 deljjrajpenta, qni aut hominem verum eum» sacramenta, sed etiam sanctam Dei Ecclesiara subli-
fuisse negant, aut Deum rursus unum eumdemque mius erigendam, supra quam ipse rex et sacerdos
ex duabus unitum substantiis contradicunt. Cum et praesidens, non modo decernit, verum doctrina sua
caro semper non minus visibilis quam passibilis instituit universos. Hinc quippe scriplum legimus :
moustratur, etDeus ineo signis etvirtutibus passim Ego autem eonstitutussum rex ab eo super Sion.mon-
declaratur. Quapropteret visibiiiler curabalexterius, lemsanclum ejus, prwdicans prmceptum ejus (Psal.
et invisibiliter fovebat intus : Deum ostendens se mi- n, 6). Audisitaque, quisquis ades, praedicantemsupra
raculis, et mores erudiens disciplinis. Curabat igitur montera Sion sttmmum pontificem Christum : reco-
omnes vitiorumlanguores,dum et sapienlia? doctrina gita eliam et regem; quia ex una eademque cathe-
respergebataegrotos, et tormentis comprehensos me- d.ra docet ac decernit, juxta doctrina? sua? inslituta,
dkamento lidei relaxabat sanos. Porro lunatici et quid unusquisque lucri afferat de talento, etquan-
paraiytici hi recte accipiuntur, quos menstruis tem- tum proficiat ex negolio, ut obedientibus piaemia,
poribus idololatria cruentabat, et discordia? morbus negligenlibus autem suppltcia in examine rependat.
ahomni compage charitalis dissolvebat. Paralysis Etenim, quia docere salutaria vitae praecepta cre-
quippe Graecedissolutio dicitur. Ex quo signanlur dentibus venerat, dignum erat iit supra montem
illi vitiolaborare, qui nuUa merobrorum societate ascenderet, quatenus monstraret quod ex ipsa ea-
in Chrisli corpore uniuntur, etsunt riiosoluti corpo- demque scientia, hanc cui pra?sidebat, Ecclesiam,.
ris vitiaabomni solidjtate amoris. Qui etsi vtvere quaemous dicitur,.usque in finem saeculi plenius
videantijrjipene nihil sentiunt, cura fuerint manu erudiret. Figurarum ordo poscebat ut rebus ac tem-
ljuguse galubriter fomentati. At vero lunalici, secun- poribus mystice doclrinalis virtus comniendareiur,
djp opiniouemvuigi dicuntur : non quod vere luoa- quae, lypicis fulcita sacraiijcntiSj.copiosjtis^atesceret,
21. S. PASCHASHRADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 216
et ad theoriam quos jam subvexerat hinc inde figu- ^ ineffabile. Nihil enira magis contrarium quam pau-
ris generaliter docentibus sublimius invitaret. Nam pertas et coelestisbeatitudo; paupertas namque ma-
et justitia, quam secundum dispositionemtemporum gis miseriarum esl, et pressura calamitatis. Sed et
tradebat perfectioribus, major erat utique quam luclus et persecutio quid aliud sunt quam quoddam
pharisaeorum ;• quia profecto legem suis partibus poenale praesentis vitae exithim? Idcirco sciendum
adimplebat. Non hominis quidera erat, sed Dei, de quibus beatitudo condonatur, quod jam non hic vi-
qua sane editum legimus : Justitia tua sieut montes vant; quia secundum saeculumviventibus haec nihil
Dei, judicia tua abyssus mutta (Psal. xxxv, 7). Et aliud sunt quam miseriarum aerumna. Unde patet
ideo non alibi quam supra montem hanc dare de- quod juxta illam, in qua fide ac spe et charitate jam
cuerat, ut celsitudo Ecclesiarum, supra quam Christus vivitur, vitam beati viveredicuntur; elsi non adhuc
veritatis magister sedebat docens, ad sublimia 235 in re, spe tamen perveniendi jure beati accipiuntur.
se attolleret, et fluenta qua? de verticemanabant ube- Potest enim esse non beatus spe, cui praemia coeles-
rius tolum corpus rigarent. Chrislus itaquemons verus tia promittuntur ? Causa igitur hujus bealitudinis
est, qui super omnes colles elevatur, ut confluantad possessio regni coelorum. Ad hoc quippe Dominus
eum omnes gentes. Et ideo discipulos secum prae- montera ascendit, ut discipulis terrena jam relin-
eminentius abducit, ut montes ipsi prius ab eo qui B queritibus et superna petentibus, velut in allo posi-
celsior eral pacem suscipiant; deinde colles exqui- tis, praecepta traderet ccelesiium mandatorum, et
bus' totus mundus colligittir, justitiam exciperent. munera sacrae.benedictionis divinitus largiretur, se-
Qua? nimirum juslitia, sicut montes Dei. Et nolan- cundum quod David canit (Psal. LXXXIII,7): Etenim
dura quam mystica doctrinarum ubique seateant benediclionesdabil legislalor. Atque ut apertius gra-
sacramenta. Nam turba qua? sequebatur eum prius tiam apostolorum designaret, additdicens: Ibuntde
non ad excelsa pervenit, idcirco bene, juxlaLucam, virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion.
Dominus cum eis alium in campestribus habuisse Patet plane quod idem in hoc monte benedictiones
sermonem putatur (Lue. vi, 17), de quo forte Mat- apostolis dedit, eisque gradus quosdam firmissimos
thaeus siluerat. Quanquam ita possit accipi ut cum ex lapidibus pretiosissimis stravit, qui dudnm in
discipulis prius, quasi orationis gratia, in montem monte Sina Moysilegem dedit. Sed ibi in tabulis la-
praeeminentius ascenderit : deinde descendisse, et pideis eam descripSit; faic vero Testamentum No-
tunc in aliqua montis ac si campestri celsitudine, vum, secundum Jeremiam, de quo inquit: Scri-
quo turbae adesse pessent, unum eumdemque ser- bam teges meas in cordibus eorum, et in sensu eorum
monem, quera Matlbaeus Lucasque narrarunt pari- scribam eas (Jer. xxxi, 35). Ibidemque quasi ser-
ler, habuisse. Sed verius reor, ut protuliraus, quod iZ vos, hic autem quasi filros affatur. Unde miro prin-
et EvangeUum magis sonare videtnr. Unde magis cipio usus, illic a terrore incipit, hic vero a beati-
roysticum praetenditur. Nam qui corda inspicit sin- tudine. lllic namque pcenas iri-ogat, hic autem de-
gulorum, nulli dubium quod noverit quibus sublimiora siderium accendil, proponit munera, praemia repro-
sublimius, et quibus mediocria debeat locis ac tem- mittit.
poribus docere inferius. Nonenim omries omniapos- Beati, inquit, pauperes spiritu, quoniam ipsorum
sunt. Et ideo praeceptorumnon aequaliasunt omnibus est regnum cmlorum.Et notandom quod non sine
instituta, licet una sit aeternitas vitae. Quia nec sin- additamento ait, beati paupereS. Plures ergo scimus
gulorum unum est vo.utri, sicut nec unicuique meri- rebus egere, sed non quia pauperes sunt, ilHcobeali
lorum aequaleest praemium. esse possunt. Profecto, quia non necessitas panper-
Et cum sedisset, inquit, accesseruntad eum disci- tatisfacit esse aliquem beatum, sed fidessancta devotio
puli ejus, et aperiens ossuum docebat eos, dicens. Ac- paupertatis. Hos utique pauperes jure significatesse
cedunt aulem discipuli ad eum, qui jam animo ei beatos, qui contemptis rebus mundi huic saeculomo-
inhaerentes, fide interius propinquabant; el ipse riunturul Deovivaut, et coram eodiviles aclocuple-
apcriens os suum docebat eos. Apertio namque oris les habentur. De qua nimirnmpaupertate in Apoea-
'^
profunditatem signiflcat sacramenti. Aperit itaque lypsi237 angelo Ecclesia?Smyrnaedicitur: Heecdicit
oris januam, ut fluenta eructaret abyssi. Aperit primus et noxAssimus,qui fuit mortuus et vivit : sckf
oslium thesaurorum, ut dona divideret universis. Si- tribulaiionem luam el paupertatem tuam, sed divet et
quidem ora prophetarum prius aperiens ipse imple- (Apoc., II, 8). Omnifariam igitur paupertatem intel-
verat. Aperuit autem et ipse os suum; quia ex ipso ligere debemus, cum, unus Evangelistarum, beati
erat gratia, quae illos olim perfuderat. Alioquin hic pauperes tanlum dicat. Quaenimirum paupertas dua-
si non aperuisset orisostium, eorum eloquia menda- buS constat evidenler partibus : in terrenarum scili-
cio notarentur; quia quidquid a saeculispromissum cet rerum abdicatione, atque inspirilus contrilione.
fuerat, iu eo quasi sigillo claudebantur. Unde cum Et quidem harum unam paupertatem, quse in abdf-
reseravit mystica sapientia? documenla, recte os catione terrenarum consistit, panci habere preban-
apernisse dicitur, quo flueret quasi ex uno paradiso tur. Alteram vero, qua?eontritiorie spiritus est, om-
fluvius, ex quo non solum Apostoli, verum omuis ries elecli habere possunt; qua et illi facnltates ter-
236 Ecclesia saeculorumrigata vireret. renas abdicasse creduntur, qui eis non ad iUecebras
<Beatipauperesspiritu. Novaigiturres et praeconium carnis, sed ad opus pietatis usos necessarios ott
217 EXPOSITIO IN MATTH.EUM. — LIB. III, CAP. V. 218
videntur. Quanquam enim nonnulli electorum mullas A oflicio primum eisdem praemium beatitndinis repro-
pecunias possideant, tamen quia, ul dixirous, non miltit; quoniam nihil magis congruebat ad meritum,
ex desiderio carnis, sed -ex voto pietatis atque iit- quam pra?sentis vilae pauperibus ccelorum regnum
slinclu necessitatis ab eis possidentur, pauperes pro- promittere : ul qui Christura pauperlale sequi, et
cul dubio esse probantur. An pauperes non sunt qui servttutis jugum subire decreverint, divites futuro-
cuncta terrena, non tanquam propria, sed tanquam rum regna felicesque possideant. Sequitur :
aliena dispensanl? Sed unde pauperes , inde divites Beati miles, quoniam ipsi possidebunt terram. Inter
liunt. Quia nimirum, unde in lerris temporales pecu- roitem autem el mansuetum, atque modestum, nihil
nias indigentibus erogant, inde sibi aelernas in coelis nisi verba solumraodo distare videutur. Quia , licet
divitias congregant. Utrisque aulem iliis Pauli sen- singulalim quihusque in locis quasi propria ponun-
tentia potest aptari, qua dicitur: Tanquam nihil ha- tur, tamen non una earum sine altera perficitur,
bentes et omnia possidentes(11 Cor. vi, 10); quasi quanquam ea quidam velint distinguere; quod man-
enim nihil habenles omnia possident qui, terrenas suetus sit, qui nulltim laeserit, modestus qui nec lae-
divilias penitus abjicientes, ccelesles per fidem jam sus alteri vicem rependit, mitis vero qui humiliter
tenent; quasi nihil habentes omnia possident, qui ha?c cuncta sequanimiter tulit. Sed verius una ea-
etiam istis in usum vel opus misericordia? retentis, B demque virlus, non modo tribus islis praedicalur vo-
illas in delectationem quandoque se habituros spe- cabulis, verum lenitas ac suavitas, aliaeque huj'us-
rant. Vel cerle nt de horum persona loquamur, in roodi virtutes, hanc unara aedificanl, ut possit quis-
eo, tanquam nihil habentes, omnia possident, quo que legibus mitis vocari. Mitem itaque, non ira, non
res periluras, et ad illicita desideria sua non reco- rixae, non conlenlio, non rancor, aut asperitas men-
gnoscuut, et lamen ad cuncta quae sunt utilia, suas lis, vel fellis amaritudo, seu concupiscenliarum
omnino esse perpendunt. Ha?cde una electorura pau- 239 Uvor, afficit aut fatigat; sed simplicitas fidei
pertate breviler riicta sint, nunc de allera divitiis ad omnem injuriam sustinendam patienter pr.cceptis
utique plena. Ait namque: Beati pauperes spiritu, evangelicis informat. Consummata enim virtus est,
quoniam ipsorum est regnum cmlorum. Pauperes vi- et perfecta morum pnssessio, de qua Salvator : Dis-
delicel non amiclu, sed spiritu. llle autem spiritu cite, inquit, a me quia milis sum et humilis corde
pauper est qui, eliam cum bona agit, semper se (Matth. xi, 29). Quaeprofedo si summaenon esset
inulilera atlendit. Ille spiritu pauper est qui cum perfectionis via , nequaquam hanc a se specialiler
plures virlute et sanclilate superet, cunctis seipsura magisler veritatis disci juberet. Unde et Propheta
inferiorem meritis perpendit; cujus nimirura vox in ex ea pracsumens,fidenler ait: Memento,Domine,Da-
Psahnis resonat dicens : Ego egenus et pauper sum " vid, et omnis mansuetudinis ejus (Ps. cxxxi, 1). De-
(Psal. -Xix, 6). Et rursum : Egenus sum ego, et in nique el Moyses idcirco maximam gratiam jamdu-
laboribus a juventute mea (Ps. LXXXVU, 16). Sed duro apud Deum habuit, quia mitis fuit. Unde ad
talis profecto paupertas valde locuples 238 .am perfeclionis laudem : Erat, inquit, Moyses mitissi-
regni praemio dalur, cujus portio et haereditas Deus mus super omnes qui morabantur in terra (Num. xn,
esse credilur. Beatus, inqnit Prophela, populus cujus 3). Felix revera virtus , pro qua credentibus , non
Dominus Deus est (Psal. CXLIH,18). Et ideo, terra qua? maledictionibus subjacet, quam nemo ho-
quanquam beatos dicant eos quibus haec qua? mundi minum per mansuetudinem possidet, sed terra utique
sunt affluunt, Dei tamen judicio beati pauperes spi- viventium in possessionem largitur. Nam primo ho-
ritu pr__dicantur. Pauperes autem spiritu, humiles mini poenaliter dictum est : Terra es, et in terram
et liinenles Deum inlelliguntur. Quod, sicut initium ibis (Gen. m, 19); mansuetis vero, quod Ipsi hmre-
sapientia? est timor Domini, ita spiritus pauperlatis ditabunt terram, el deleciabuntur in multitudine pacis
prima beatitudo ponitur. Nam spirituin conlritum et (Psa/.xxxvi, ll).Igiturnon inconvenienter hanc plu-
humiliatum Deus non spernit. Cseterum quos prae- rimis dixi constare partibus; quandoquidem inter
snmptio spirilus inflat, et tanquam venlo distendit. - mansuelos etmites, hurailes atque benignos, magna
snperbia, jam jure timoris supplicium hac in vila morum affinitas regnat, cjuoruni vita bonorum ho-
poenaliter vastat. Sed et rebus pauperes, ipsi quoque minum apla probatur consorlio. Idcirco haec non
jure beati accipiuntur, quia ncc habere indebile cu- modica aestimanda est, ad cujus magisterii formam
piunt, et habita possidere contemnunt, aut cerle se- praeleclus, virtute Christus egregia doclorem se ob-
metipsos atflcientes, possessa, quasi nihil haberent, lulit, et vita? praeconiispraecipuam declaravit. Huic
aliis largiunlur. Quamlibet harum acceperis pauper- sane bene pietatis spiritus coaptalur, quia pietas
tatera, recle exordium beatitudinis sentienlibus hu- sanctarum Scripturarum cuucta credit eloquia. Nam
milia Dorainus proraisit: qui nibirnisi quod coromu- roilis non resislit, neque audet contradicere, quid-
nis natura docet appetunl, et ad nullam altitudinum quid in eis annuntiatur. Imo cedit improbitatibus,
insolentiam erigere se cupiunt. Imo sola qua? timoris et conslanter vincit in bono malum. Felix nimium
sunl et vera?huinililatis, semper excolunt. De talibus hujusmodi ascensio, et ordinata viriutum dispensa
enira Propbela ex jiersona Salvatoris ait : Dominus lio. Ut prima beatitudo sit conlemptus saeculi, cui
unxit me, propter quod evangelizare pauperibus misit jure danlur sempiterna, si quis primum bene con-
me (Lm. IV, 18; Isa. LXI, I ). Et bene quasi ex lempserit siccularia. Neque enim potest quispian.
819 S. PASCHASII RADBERTI ABBAT*S CORBEIENSIS 220
praemiumregni cp_lestisassequi, si, cupiditate mundi A qua possimus peccata deflere, et aerumnas praesen-
pressus, respirandi ad sublimia non babuerit facul- tiiiin iuliianler lugere, aliorumque miserias dileclio-
talem. Rectus ilaque ordo merilorum, ut pritmtm nis amore nostras facere. Caeterum illa lacrymariim
Jjeata paupertas suos intus exspoliet sectatores ab imindalio qua? ab irriguo superius nascitur, magis
Omni labe peccati et superbia? fastu. Deinde eos ex- ex desiderio patria? coelestis fit, dum recorriamur
terius solvat ab omni concupiscenlia mundi, ut depo- illius felicitalis, et dulcedo suavilalls ejus quodam-
nant hinc inde lunkam primi parenlis; mores quo- modo intelligendo sentilur. Inter quae iaraenfa hic
que temperet mansuetudo, et mitescat animus. Alio- mundus non nisi carcer aestimalur, et ea qua? in eo
quin, Super quem, Christus inquit, requiescam, nisi nitore pulchriludinis flagrant, non aliud quam carnis
super humilem , et quieium , et trementem sermones laquei deputantur ; unde rcnuil consolari viri sancti
meos? (Isa. LXVI,2.) Sed 240 venire ad virtutum anima, factaque, est jucunditatis deleclatio, solius
culmina minime potesl, qui necdum primis vcsligijs recordalio Dei. At vero talis interiin lacrymis refe-
sequi jussus Cbrislum valet. Impossibile namque est ctus, super Christum spe sola innitilur, donec visione
extra ordinem secundum gradum ascendere, jiisi pri- quandoque in patria ffualur. Unde suis haec beali-
mum apprehenderis : et nequaquam milis esse pote- tudo confecta partibus, aut praesentes lavat sofdes
ris, nisi. prius panper spiritu fueris factus. Quomodo B vitiorura, aut fulura? vita?succendit acrius araatores.
inter divitias positus, inler curas et sollicifudines, Qua?niinirum virtus, quia Trinitas Deus peccata cbn-
inler lites et contentiones (ex quibus irap, rixae, <?t donat,beneteilio consecraturloco, utexaffectuamo-
odia sine inlermissione nascuntur), animus poterit ris ej usvilia relaxentur, et lutura conlemjjlatiopulsan-
esse niitis et leois, nisi prius omnes discordiarum libus post lacrymas concedalur. Beati quoque non O_J
oc.casiones pra?cideris? Seri hujus incendii materia hoc dicunlur, quia plorant et flent inler miserias,
vix ad puruni delraliitur, ideoque in nobis quam sae- se<Iquia, exuti malis, aeternisconsolabuntur galidii-,
pe ista mansueludo corrumpitur. Unde quam berie: saliati jam fejicilale perpetua. Causa.itaque haruiri
Beati qui lugent, tertio sacralur loco. Quoniam bealitudinum, non pia?sentium est fruclus, ut secun-
elsi, quaemundi sunt, mpresque improbos abjecimus, dumeabeati dicamur, sed futurorum repromissio,
et praeclara jam Chrisli vestigia seclantes, bones- qua singuli a Christo bealificantur. Enimyero causa
tate moruni vestimur, restat rimarum alluvionem tanla?beatiludinis sola Chrisli gratia est, et laborum
quotidianis fletibus ptirgemus. Luctus sane bealus sollicita concerlatio.
non uno eodemque modo semper accipitur; et idep Beali qui esuriunt et sitiuni justitiam, quoniam ipsi
nonpro. omniluctu futura consolatio, imo magis of- saturabunlur. Hoc igitur loco |ure succedit jiistil_a?
fensip generatur. Solus igilur ille luctus beatitudine C esuritio; quia qui peccata deposuit causa tinloris
fulcilur, quo partibus suis hinc inde perfecte coeles- Dei, et mores correxil mansueludinis affectu, delicfa
. lia meditamur, Cujus exlrema pars esl praeleritorum quoque flere sUiduil,etliigetper desiderium, succen-
maculas deflere; media autem praesentiarum lapsus, sus coeleslis patrioe amore ; non potesl jam non esu-
et miserias inter quas versamur, aliorumque casus rire justiliam el sitire. Sed prius, dum adhuc aeger
et calamitates , charitalis affectu acriter condolere, gravi premeretur inorbo, esurire nequiverat, quia
quosque mortuos interdum mortuos plangere. Quia bona? vilae faslidium, justitiae silim esuriemque pel-
profecto rarus invenitur qui non habeat quos deplq- lebat. Juslitia namque multarum partium virtuiibus
ret mortuos, peccata scilicet sua vel aliorum. Nam integratur. Est enini quas| genus caeterarum virtu-
quomodo nostra delictorum facinora flere.nos opor- tum, quibus conslare vfdelur. Juslitia ergo est sua
teat, David ex se ostendit, dicens : Lavabo per sin- unicuique tribuere. Hinc patet quod non pro se tan-
gulas nocles lectum tneum, lacrymis meis stralum tum agit, verum et aliis sulivenire gaudel, se quoque
meum rigabo (Psal. vi, 7). C_eterumaliorum delicta Deo reformari parat, et communi cura proximis of-
Jeremias in Lanieniationibus ut sua luget. Unde ait: . flcio.se vivere. Quaenimirum 242 yinus nunquapi
Quis dabit capiti meo aauqm, et oculis meis fontem sine spiritu fortitudinis adimpletur. Unde, pnjderis
lacrymarum? (Jer. ix ,._..) Ex quo patet quod, si •P leclor, diligenter inspice, quia singula?istae beatilu- •
membra sumuscorporis, aliorum vulnera quasi nos- dines, ut impleri possinl, suffragium totidem dono-
tra curare debemus. Pono Sarouel lugebat Saul, et ruro postulant. Et, ut haec dona percipiantur, do-
Paulus multos ex his qui ante peccaverunt et non cente veritatis magistro ea in oratione Dominica
egerunt pceniientiam. Sed el Daniel nimio luctu pro seplem precibus orare monemur. Nam in eo quod
peccatis afficitur aliorum. Unde et in hac lacryma- . oramus, Libera nos a malp (Matth. vi, 13), nihilaliud
rum valh?, inler laqueos et ruinarum hosles, quia djcimus nisi ut spiritu timoris Dei, intus omnis tu-
nemo extraneus a miseria, nemo aUenus debet esse mor elalionis, et inflatio superijiae, nec non et omnia
a fletu et ploratu cordis, si non vult iq posterum esse noxia rerum exterius depellantur, qualenus sub spi-
absque uUo consolatipAis effectu. Verumtamen ritu paupertatis beate vivere possimus. Sic quippe
iste adhuc duarurn partium lucttts de irriguo iij- sapientia Dei Palris ha?ccuncta providit, ul et virtus
;|ierius" generatur; licet nerao qui recte sapit, beatitudinis percipiatur ex dono, et donum sancti
2&\ hunc quodaramodo ad beatitudiiiem pertinere Spiritus prece orationis, quam ipse composuit, im-
.dutjitet. Dei itaqive munere pra?statur pietalis gratia, pelretur. Nemo igilur mitis, nisj quem spiritus pie-
221 EXPOSITIO IN MATTH.EUM. — LIB. III, CAP. V. 222
tatis irroraverit: el utha?c virtuscontinua servetur,. A nulla in eum passio cadit, sed clementer nostris sub-
petimus apud eum: Et ne nos inducas in tenlalionem... venit miseriis. De qua recte misericordia Dominus
Deinde lugeutes scientiae spiritu illustramur, ut scire aliubi dicit: Estote ergo miserieordes, sicut et Pater
possimus quibus malis involvimur, et ad quara pa- vester misericors est (Luc. vi, 56). Ac si diceret : ad
triam suspiranles lugendo quantocius festiuare de- hoc miseremini proximis, ad quod et in quibus mi-
beamus. Sed ut lacrymae proficiant lugentibps, roga- serelur Pater, scilicet ut bonilas redundet in cunctis,
mus dinjilli debita noslra, quibus retinemur, [ut] qui malis ideo miseretur et praeslat beneficia ut tan-
liberlate recepta, ad Palrem securi quantocius repe- dem bonitate vincanlur converlanturque ad eum,
demus. At vero esuries et juslilia? sitis quandoque quo possit eis largiri qua?servat bonis. Et notandum
ut ad salietatem pertiugat, fulciatur spiritu forlitu- quod in hujus virtutis negotioprius jtistitia praecedit,
dinis, ne lassescat in via jugiter roganrium, fulcita deinde misericordia terminatur, et recte, quia nemo
vero ut inter defectus alatur varios, et in patria sa* justus sine misericordia, sicut e coiitrario nemo mi-
tielur, orandum: Panem nostrum quotidianum da sericors sine justilia. Igiltir justitiae lumen miseri-
nobis hodie (Luc. xi, 3). Tali igitur pane refecli, non cordia : sicut misericordiarum virtus justitia a?sti-
noxiani sitimus crapulam, sed ea quibus tantis per- matur. Verumlamen in quibus nobis judicium non
potamur Scripturarum uberibus, et quo reficimur " est, debet etiam noslra misericordia dilatari, et men-
corporis ac sanguinis sacramcnto divinitus aspirali, tis affectus crescere, ut justilia? verilas aperlius
Sed ha?cquoque non siue Spirilus sancti gralia de- commendetur. At vero quorum causas 244 Jure
gustantur. Quia profecto, sicut non sine ejus gralia discutimus, non in judicio misereamur, _ed posfsen-
inlelliguntur, ita nec sine ullo digne accipiuiitur, .entiam in quantum noslri est misereri, discrete mi-
Unde implorandus est spiritus forlitudinis, quatenu^ sereamur. Profecto virlus misericordia? multas effl-
per eum esuriendo, ad salielatem quandoque veuia- cientiarum habet materias.- Sed nulla earum major
mus. Alioquin cum in nobis, aut quasi ex nobis, apud ' ab iniminenle mortis periculo, qua liberantur anima?,
nosmel jnlus in animo exteriusve in rebus suffieiT et futura venia fratribus providetur. Qua? ut possit
Hiur, cayendum est ne dimiltamur: quia Christus hinc inde bonis quotidianis accrescere, spirHu eget
esurientet replevit bonis, diviies autem dimisit ina-. 'consilii, sine quo alteri nemo ad veniam juris con-
nes (Luc. i, 53). Esurientes, inquam, et non torpen- sultu circuirispecle miseretur. Et ideo indefessis pre-
t.es,neque in se aut in suis quibusque rebus affluen- cibus^orandum nobis est, ul fiat in terra siculi et in
tes. Verum justitia non minus quain tribus in par. coelis, Dei voluntas, quoniam non est scientia, non
tibus adimpletur, cum aut natnrae nostrae sua jura est consilium contra Dotninum. Quapropter volunta-
Iege divina servamus, aut cum fratribus 243 certa- C tem Domini consulentes, agendum est in alterutro
tim ea quaenobis fieri nolumus opponentes, nos etiaiu miserendo, qualenus a inalis omnibiis liberemur.
impendimus, ne in quibus possumus negoliis, patian- Ordo tamen misericordiarum, ut a se nnusquisque
tur in malis. Porro in Deo justitiam tenemus, cum incipiat, sicul scriptum est: Miserere anitnm tum,
quae Dei sunt ardenti animo exsolvirous. Unde idem: ylacens Deo (Eccli. xxx,2_). Finem vero Chrislus ipse
Reddite, inquit, Cwsari qum sunt Cwsaris, el quwsunt insinuat, huc qui tanla roisericordia motus venit,
Dei Deo (Matth. xxn,22). Quod sane juslitiarum eliam ut pro peccatoribus vellel mori. Nam et eos
culroen nequaquam prius complebitur in nobis, quam quos vulneralos invenit, livore suo sanavit, propriis-
sit Deus omnia in omnibus, et nos ei ex toto snbjecti qtie hurueris, sanguinis sui medicina sartos ad pa-
simus. Proplerea hic esurire possumus, satiari ta- triam revexit. Unde, quia suo exemplo tantam prse-
men nequimus; quia necdum nos Deo, reluclantes stitit misericordiam, jure beati qui eum imitantur.
saeculo, ut dignum est restituere valemus. Seri qttia At vero econtra illis judiciura sine misericordia, qui
satiari hic non possumus, valde necessarium est, ne nolneriiit in hoc saeculo egentibus misereri.
fastidio torpentes fame perpetua moriamur. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt.
Beali misericordes,quoniam ipsi misericordiamcon- Quam pulchre sexto loco cordis munditia ponilur, ut
sequentur. Miserieordia autem non nisi de praeceden- homo sensim, qui sexto die conditus est, per hanc
tihus nascilur gradibus. Nam plena et vera compas- redeat ad imaginem Creatoris. Quam profecto non
sio miserorum non est, nisi praecesserit vera hunii- nisi caligo vitiorum oblitteravit. Sed his depulsis
litas et natura?communio, deinde mansuescat animus praecepta salutis recte exsequimur, ut rursus iUumi-
divinis semper legibus subjacere, et incipiat suos nati Deuni videre possimus. Prwceptum, inquit Pro-
caeterorumque casus et miserias compatiendo de- pheta, Domini lucidum illuminans ocuios (Psat.
flere, ac poslea, purgalus, quantisper justitiam esu- xviit, 9). Lux denique praeceplorum non potest lu-
fire.. Quarum de perceptu vera misericordia gene- cere in domo tenebrarum. Idcirco pellanlur vitia
ratur, quas qui habuerit, miserias hominum curabit nostris cordibus, ut illustreniur luce mandalorum
suas efflcere, viribus quoque quibus poterit omnibus Dei. Sed forte vult aliquis sic operari plurima virtu-
subvenire. Cui si facultas desit subveiiienrii, non lum opera, ul habeat adhuc in pectore alicujus vitio-
ergo compassio miseriarum deerit. Ab hoc quippe rum caliginem, quam necdum velit luce fugari veri-
misericordia dicta est, ut in corde miserias aliorum lalis. Huic profocto lex illa congruit de conjuge car-
jjos.ras faciaraus, Deus vero, elsi misericors dicalui', niine redempta, cujus nimiruniviro lex dalur ne, dum
223 S. PASCHASH RADBERTlABRATISCORBEIENSIS 224
tartara hquerit, fas sit in eam turaina fleclere. Unde A nobis recte incipitur, quia, donec lex carnis repu-
quidam: Quicunquead superum diem mentemducere gnat legi roentis, pacati non modo alteri, verum nec
quwrit,et tartareum in specusvictuslumina flectit,quid- nobis esse possumus. Interdum autem inoffenseme-
quid prmcipuumtrahil lucis, perdil dum videt inferos. dicinam aliis ferre nequimus, qui divisi in nobis in-
Quapropler quinque praemissisgradibus, purgandus tus civili bello vaslamur. Idcirco prius sedandi sunt
est 245 menlis oculus, ne forte in uno mandatorum omnes animi motus carnisque frenandi, deinde
anirausoffensus, fiat omriium reus. Idcirco veraebea- componamus subjiclentes eos spiritui, menlique ac
titudinisamatorabomrii labenliumrerumjucunditate rationi, calcantes doroando omnes concupiscentia-
sese extrahat, et avertens se convertatur ad dilectio- rum rimas, ita ut imperet in nobis quidquid excel-
nem seternorum. Contempletur ex desiderio incom- lentius esl, et totus horiio nosler Spiritus sancti
mulabilem et imraensam unitatem Dei, eamdemque pareat disciplinis. Tunc recte fons pacis ad alios de-
Trinitalem Deitatis incapabilem fidei intellectu com- rivatur, cum in nobis manaverit, et omnes partes
prehendat. Ob cujus amorero, expletis gradibus ab aniraa?ac corporis occupalas tenuerit. Oportet ergo,
amni strepilu rerum, et appetitu concupiscentiarum quantum ex nobis est, et cum omnibus hominihus
alienum se faciat, quoad possit videre Deum, quan- pacero habere. Deinde inter se et in se, dissidentes
tum potest ab bis qui huic saeculo moriuntur. B jnsiiiia? affectu, singulos in se et cum omnibus pa-
Hunc itaque tantum quisque videt inquantum catos exhorlando, movendo, agendo, restituere.
saeculo morilur. Videt, inquam, per speculum et Vera quidem pax est, ubi nihU repugnat. Quaprop-
aenigmate quodammodo certior, quia jucundior ter, elsi nobispacalisumus, solliciteconsideremusne
ei species lucis incipit apparere. ln futuro aulem, a sanctificatione nominis Dei in aliquo discrepemus.
qui usque ad hunc attigerint gradum, jam mundi- Sed patrisnomen in filiis dedicalum, vita el moribus
cordes Deum,sicuti est, mentisoculovidebunt.El idee ostendatur. Undeoramus: Sanctificelur nomen tuum,
spiritus intelligentiaehuic gradui jure aptatur, quo- revera ut et nos sancti simus. Igitur pax isla nori
niam intellectus oculus mentis est; itaque expletio nisi voluntate bona nutritur, quod bene in ortu Sal-
mandalorum Dei intellectum aperit, sicut Prophela vatoris angeli cecinerunt: Gloria in excelsis Deo, et
canit: A mandatis tuis intellexi. Unde constat cor in terra pax hominibusbonmvoluntatis (Luc. n, 1.).
mundari debere, et vitam virtuttbus illuslrari, ut Hanc quippe mundus dare non potest pacem. Hanc
simusluxinDomino. Quibus respersi volis, in lucem Jesns quasi haerediiatem et Testamentum adoptio-
nobis cjarescant oninia, et affectibus prosequantur ; nis suis reliquit haeredibus: Pacem, inquit, do vobis,
tale quippe cor regiium jure dicilur Dei, et ideo ut pacem relinquo vobis (Joan. xiv, 27). Et vere ma-
fiat in nobis oramus : Adveniat regnum tuum. Re- C gnum ha?reditatis commcrcium, quo iilii Patris effi-
gnum itaque Dei munda possessio est, et tanto in- cimur et regnum sortimtir aeternum. Sed quaeren-
tegrior, quanto plenior virtutibus et purgatior vi- duin pax quam suis dislribuit discipulis, utrumne
tiis. Quia ut dixi, quandiu mentem viliorum caligo illa sit de qua dicit Apostolus : Pax Dei qum ex-
torporque ignavia? caecat, non dico lucera esse, sed superatomnem sensum (Philip. iv,2). Quod si omnem
nec nos lucem videre posse dubito. Verum nec aliis superat sensum, saltein quomodo apostolorum?
oculis videbitur Deus Trinitas quam oculo mentis. vel quomodo secundum eam pacilici esse possumus,
Nec dubium quod beati mundicordes dicuntur, quo- quam nec capimus ? Omne enira quod exsuperatur,
rum mentes praemissa beatitudinum exercitia illus- nec 247 allingit ad eum fliod praeeminet, quia
trant, et earum munditia directionem cordis ad longe inferius pressum sua infirmitatejacet. ldcirco
Christum gubernat. Nimiuni quoque miseri et in- si pax Dei omnem sensum superat, sensus hunianus
felices, quos adhuc intentio yitiorum caecat. Quia, eminus in se victus jacet. Unde fortassis eam quae
sicut faslidientes esuriemjustitiae vitaliter non reci- superexcellil, non dico capere, saltem quantum ex
piunt, ita caetati peccati caligine, lucem licet ful- se est, nec atiingere valet. Exquo constat, si sen-
gentem videre nequeunt. " sus eam praeeminentem minime capit, necrecipilur;
Beati, inquit, paeifici, quoniam filii Dei vocabun- el, si non recipitur, forle nec datur. At vero, quia
tur. Pacificorum igilur beatitudo adoptionis esl datur, summopere cogilandum est quomodo capi
merces, qua exspectatur ut simus filii, quod spe qucat. Quia quod Verilas promisit nec mufatur.
jam dicimur. Nihilergo nobis aroplius aut perfectius Relicta est autem pax apostolis, in tantum non mo-
repromittitur. Et ideo sunimus est iste 246 gradus, do ut ipsi pacifici essent, verum ut omnis mundus
ad quem purgalus quisque semper intendit, et iilus- pene per eos, pace Dei pacatus, reslilualur. Idcirco
tralus dirigilur. Qui veritali nec seipsum quidem aut sic accipiendum quod sensns eam non capial,
confert, nec eum quem sicut seipsum diligit. Ita ut sed ipsi clementer ut adoptenlur, capiantur ab ea,
neque placendi studio, neque ullius comraoditat.s vo- aut certe magnitudine sua superat ne capiatur ul
luptalisque lucro, aut certe adversitatis periculo est, quanquam pro capacitato sensuum rationahi-
frangatur vel deterreatur a vero. Talis nempe ad lium ulique capi queal. Non quanla est, iiiqutiiu,
hanc, et ad spiritus sapientiam, quae inaxima dono- sed quantum ad reconcilialionem adoptionissuffici-t.
ruro est, ordinate pervenit, qua pacatus Deo tran- Igitur nulUdubium quod infinitas aeternaepacis ex-
quillus adoptione beata fruatur. Sed haec primura a cedat sensum nostraecapacitalis. Hac de causa pax
225 LXPOSITIO 1N MATTH.EUM.— LIB. III, CAP. V. 226
Dei istis intelligentiarum modis nostros exsuperat A frui meruerint. Alia ergo est claritas solis, alia elari-
sensus, dum irae filiis pax de ccelis gratis roittitur, tas liina?,alia vero claritas stellarum. Stella enim a
et, pace Christi reconciliati, non illi eam prius, sed stella differt in claritate, ita et resurrectio morluo-
jpsi comprehenduntur ab ea. Quae nimirum pax rum. Nam regnum coelorumin commune estinomni-
recte superat omnem sensum. Quid igitur scis quo- bus reconcilialis Deo passim, infra quod nirairum
modoliliis iraepax conveniat ? aut scis quomodotran- varia prsemiorummerila suntdiscreta. Sed tamen ali-
quillus in pace Deus habitans, ac si severus, juriicat quid roajus esl, intra ipsum quidpiam dignitatis ju-
universa ? Et quod mirabilius est, pax tolius Trini- re specialiter possidere. Ergo inibi multiplices
latis, quanta ei qualis, quis agnovit ? Ubi polestas sunt mansiones , et ideo fit de tanta? felicitalis
nna et Deitas praedicatur. Una quippe virtus, una 249 possessione consolalio. Jam saturari juslitia
operatio, et indivisa voluntas. Puto tanta ettalis majus aliquid est quam consolari a luctu, et ad
pax, nisi quodammodosensu Udei et intellectu ca- ultimum Dei filium esse quam a reatibus miseri-
piatur, mens eadem pace non illuslratur. Illuslrata cordia? veniam promereri. Verumtamen infra pala-
autera, si se hanc alliludinis iufinitalemcomprehen- tium sumrai Regis quia plurimi sunt gradus, jam ille
disse praesurait, eo sensu evacuatur, quo privatur perspicuus est in numero , cui claritatem et vultura
luce veritatis, et praesumplionis errore premitur. B aelerni Regis indesinenter amplius videre licuerit:
Inde fortassis est, quod lantae pacis allitudo sensum sed ille excelsior, qui ullimam, quam praetuli, ado-
intelligenliarum omnera effugial et excedal; sub- plionem gloriosus perceperit. Et notandum quod
slantiam lamen fidei, et illuslralioiiem intelligentia?, generaliler omnium unum dicitur regnum ccelorum,
quod sit, et tanla ac talis sit quanta in sacris litteris etsi specialitas connumeretur meritoruni. Quia licet
praedicatur, sensus omnino inlelligenlia? non relin- illins jure queat dici qui saltem in eo novissimus
qual; imo gaudet sentire et illustrari, nec non et esse poterit, tamen universorum dignitas in com-
semper per gratiam eidem paci reconciliari. Idcirco mune erit, dum in oranibus singula per charitatera
se abducitab omni quodab ea dissentit, ut 248 possi- etiam ultimus possidebit. Ideoque ibidem quanquant
deatdonumde coelissibi allaium. Decaeterocu.i,fuerit differant in claritale distincti, tamen per dileciio-
ipsein se hinc indepace Chrisli possessus, lunc uiique nem omnia possidentes cuncti in eo satis abundeque
beatiludo adoptionis praestabitur, quia in nullo sanc- beati erunt. Beatus sane sicut diclum est jure ille
tificationiquaefiliisdebetur, contraitur. In nulloigilur accipitur, qui nihil mali vult, et omnia habuerit
tolius Trinitatis regno rebellatur, in nullo voluntati quaecunque vult. Propterea, licet extremus in eo
Dei contradicitur. Sed donec carne gravamur, talis regno recte beatus dicitur, qui nihil extra gratia?
et tanla pax ad liquidum vix autnunquam servatur. " meritura appetit, nec vult amplius, quia nihil injuste
Quia quam saepe in nobis etiam ipsis reluclamur. vult. Sed bealitudinis gratia ditatus etiam clarilatem
Verumtamen pacatus homo, interius pacis foeriera et gloriam aliis atlributam, percbaritatem velut sibi
custoriiens, ea quaerepugnant exterius doniai, re- concessam, possidet. Unde beati omnes fide credun-
primit el componit, in nullo tamen (quia fideiu ser- tur, etsi infra eum meritorum claritas differat. Sed
vat quara promisit, licet bellura gerat cuin vitiis) cur eas oclo dixerim, cum non nisi septem donorum
iUara abrumpit pacem quam Deus indulsit. Hinc praemia laborantibus promiltantur ? Nam octava
scriptum est : Pax multa diligentibus tegem tuam, earum repromissio non alia quam prima verbis
Domine, et non est illisscandalum (Psal. cxvm, 165). reiteratur : Beati pauperes spiritu, quoniam iptorum
Alioquinquandiu ab hac dividimur, limendura est est regnum cmlorum.Et:
ne polius ira? filii quam adoptionis connuraeremur. Beati, inquif, qui persecutionempatiuntur propter
Sed tamen Deus, qui nostram fragililatem inspicit, jusliliam , quoniam ipsorum est regnum ccelorum.
docuit plura reconciliatiouis raedicamina ; ul, quia Hinc liquido patet quod mysticum est in numero ,
quolidie offendinius,quotidie pacem quaerenles vita? quidquid iteralum esl in promisso. Infra seplem
docuraentis obtemperemus. Hactenus igitur incre- quidem, prius idem sonat, sed connumeratur extra
menta virtutum inspexi, restat quanta per incre- seplem, ut gloria sacra? resurrectionis in Chrislo
raenta pnemiorum considererous. Quia profecto, his octo praemiorum gradibus consecretur. Oclava
{icet minus intelligam, sicut augmenta virtutum, ita namque resurreclionis dies , ipsa est quaeet prima ;
sunt repromissa et incrementa meritorum. Nec in qua prius ab exordio lux creata legitur; in eadem
enim jure uniformis meritorum repromittitur ratio, quippe die creala, in qua demum amplioris vitae
ubi non omnium una eaderaque virtus antecesserit. gloria illuslratur. Interea, etsi eadem videatur pra?-
Sed diversis laboribus diversas retributionuro men- mii pollicilatio, tamen potioris praeeminetdignitate;
suras divinus sermo inslituil. Unde, licet beati di- quia nunquam aequale dixerim incipientes et per-
cantur quorum sunt regna coelorum, et beati qui fectos praeraiumpercepturos. Ubi docemur fortassis
possidebuulterram, ac caetera qua?sequuntur, mul- mystice quod primum sit regnum 250 coelorum,
tum inleresse tamen credimus inter perceptionem dissolvi et esse cum Christo, quando sancti rapiun-
consolationis et plenitudinem saturitatis justitia?; tur in nubibus in aera, obviara Chrislo. Tunc qui-
multumque dislare inter illos qui misericordianj dem multi dormientium surgent, isti in vitani a?ter-
conscquenlur, et illos qtti gloriosissiina Dei visione nam, illi in opprobrium. Primum scilicet regnum
_T27 S. PASCHASHRADBERTl ABBATIS CORBEIENSIS 228
propositum in absolutione corporis, imo prius, uti A J num inhianter quaesitum: tamen non absque Pctava
absolvalur ab omni mundi concupiscentia et carnisi Christi resurrectione illius praemia cOnseqnetur. Ad
illecebris, ac demuin spirilu paupertatis possessusi quod velim,leclor,[uljammum parumperalliusaltol-
jarii iri cOeleslibus spe subveclus , mente incfpiat las, etvide qtiam consona et mystica Dei hinc inrie
conversari. Quod aiioquin salis signanter evange- paleant sacramenta. Haud dubiumquin, sicutseptem
lista innuit, dum non de futuro, sed cx praeseiiti Spiritus sancti donis omnia virlutum munera laf-
repromittit, dicens : Quoniam ipsorum est regnum giuntur, ila eisdem septem precibus, auctore Deo,
cmlorum.Ad hoc quippe jam de praesenti illinc eos quotiriie cuncta pfaesentis et aelernaevitae salutaria
regnare astruit; quatenus interea spes omnia inter postulanlur. Et cum praestilum ftierit quod oramus,
pressuras et varios rerum eventus corroboret. Quia totiriem harum beatiludinum virlulihus cosloruin
facultas regnandi propter ditissima donorum munera munera, per oclavam Christi resurreclionem ad vi-
|am suppeditat, ut ad futura firmius inhsereant, et tam praeriestinalis juxta opera singulorum conriu-
regnum quod perceperunt instantius appetant et meranlur. Qtiia profecto jtixta fidem Apdcalypsis
custodiant. Vcra quippe pauperlas Chrisli non im- (cap. i), seplemplices spiritus in orbe terrarum
merito jarii regnare promitlitur; quia interiris roente missi, sepliforroem Cbristi Ecclesiam perluslrantes,
qtiam exlerius carne , ab omni voluptate rnundi et B " sua? polestatis dilione operantes, quasi septefn can-
desidefiorum illecebris aUena, tota, favente Spirilus delabra coram Dominatore lucentia, virtutum sci-
sancli gralia, snpra gaudia fulufa? vitae innililur, et licet opera quotidie perornant, et in pinguedine
sola qua?Dei sttnt delectalur. Ha?c namque virtus charilatis ut magis magisque luceant, accendunt.
fle limore Dei nascilur, sicut et reliqua? sex beati- Obsecro, Domine Jesu, habeam et ego inler has
tudines, singula? de singtilis' Spirilus sancti donis beatitudinum lampadas lucens recti operis candela-
geherantur. Unde prOpheta: Et requiescelsuper eum brum, el ne mihi moveatur donec tuo flrmetur ac-
spiritus Domini, spirilus sapienliw el inleliectus, spi- ceptu, ut coram te luceat in aeternum. Veni ergo,
rilus eonsilii el fortiludims, spiriius scientiwet piela- quaeso, et doce me harura doclrinarum luarum di-
iis (Isa. xi, 2). NovisSihieautem velut quiddam spe- sciplinam. Non igitur quod sub istius calculi sacra-
cialius,acsi niunicipiumsecretionis abonini labepec- menfo omnium praedeslinatorum merita Ut mceai-t
eali, intulit, dicens : Et repievil eum spirilus timoris colliguntur, neque absque magrio , ut jam dictum
Domini (Ibid., _f). Non enim quoscunquerepleverit, est, profunditalis mysterio, tuus sanctus evangelista
capaces alterius rei esse plenifudo tiinoris sinit. Et praemiserit, quod residens aperueris 252 ostuurii;
ideo, quanquam imitalrix sapientiaehsec virtus sit, scilicet quia reserasti lliesaiiros sapientia?et scien-
sicutTet paupertas beatitudinum, non modica lamen G ^ ti_e, eructasti autem profunda gratia tua? arcaria ,
aesliiriandaest; quoniam, elsi divilia?salulis sapien- saeculiset generationibus abscondita. Tali niirnirum
tia et scientia, lamen a propheta tiraof Domini ipse tuus praeddclusApostolus (Ephes. vi, 19) magisterio
thesaurus ejus recle probatur. Plurimas enim pro- postulat orare, ut detur ei sermo in apertione oris.
fectiones haec mansio paupertatis habet, sicut et Unde imploro et ego, reseretur mihi os scienliarum
rcliqua? marisiones, iricircO non perfunctorie cogi- clave, quia verbum tuum ex te clavis est oris. Qua
tanda est; pra?seflim cum ipsa jam non de fuluro, peto, quoties loquendum est, potius laxatis silentti
sed de pr_esenti spei allatu, dives in coelestibus catenis, tuarum mihi eloquia inielligeritiarum pa-
regnat. Caeterum post carnis resurreclionem quasi teant. Intelligam enim quod septem sint dona , sed
secunrium regnum perfectorum, non inconvenienler unus Spiritus; septem orationes, sed una pelilio .
accipitur ; in quo processus mansionum, et diversa unde Propheta : Unam petii a Demino, hanc requi-
meritorum praemia numeranlur. 251 Sed marty- ram (Psal. xxvi, i); seplera virtutUm bealitudines ,
ribus, qui propter justiliam patiuntur jurO ilfud una niroirum charilas, quibus et ipsa in praesentia-
integre mox conceditur; qiioniam, dum ad altiora rum quasi suis ex membri- nititur ac firmatur;
per gradus virtutum se tulerint, ea qua?sunt subli- ^ septem incremenla meritorum, sed una ex resurre-'
miora pefcipientes, illico eiiam illis inferior diguitas ctione Chrisli virttis, quaeest octava, ex qua regnum
non negatur. Non ehim evacuatur prioris vita? prae- coelorum patientibiis prb jttstiiia reprohiittitur.
mivrm, drim amplior meritorum gloria virtutibus Pfofecto hanc ideo beatus evangelista sub mystico
curaulatur. Et ideo, ut dixi, ultima beatitudinis re- reservavit numero, quia et pro octava plurimi
promissio sic myslice temperatur, ut et una sit de inscribunlur psaimi. Quia, sicut octava Chrisli im-
seplem, et tamen eisdem verbis repetita praeemineat mortalitas virluluin snmme nituit: sic beatitudinis
extfa seplem. Ex quo liquido palet quod omne hujils octavae praedestinatorum remuneralio erit.
illud regntim beatitudihe incipittir, et interius meri- Sed et in Salonibue : Da partem, inquit, septem, nec
torum claritas iisdefn gradibus illustratur. Finis non\el octo (Eccle. xi, 2). FortassiS quia pra?IaiarUii-
quoque et priricipirim, non alind quam unum re- virlutura numero facti opefa jubemur impendere, et
gnum coelorumrecte concluditur : quod Iicet septem tamen octavse spei nostra?, quae Christus es., prt^
Spiritus sancti donis credenlibus reseratum sit, et cessus meritorum, et largitoris beneficia ex integrB
praemissis septem charismatiim precibus longe diu lolum tribuere. Alioquin per se ad haecquis ido-
expetitum, totideirique virtutibus harum beatitudi- neus? Imo, ut idonei essemns, missi stint iri orbeirt
_"»9 EXPOSITIO IN MATTHvECM.— LIB. III, CAP. V. 230
terrarum septem spirilus Dei, unde universa virlu- jA clnscrat, rursus personis ac negotiis congruentia
tum dona profluant. Sub quortim sane obteiitu, in latius cxponit, ut singulis singulas senlentiarum
oralione Christus volorum preces edocuit. In quibus parles cdisserat et coaptet. Proponit eiiim prius in
pendent omnia vita?orioranienta : quanquam necdum utriusque legis oraculo senienliarum genera verbis
sciamus, teste Apostolo (Rotn. vn.i, 20), quomodo paucis conclusa. Nimirum 254 1ll'a species rerum
interdura orare oporteal. Unctio enim spiritus docet qnam saepe vim minuit generis. Beinde ilfa sapienter
nos de his omnibus. Aliler autem, nec secundum dividit in parles, quod divisio in causis diflicillimis,
dona ipsius vivere , nec ea salubriter precibus im- ad capescendum plurimum valet. Unde prudens au-
plorarre, nec beatitudinuni promissa feliciler vale- ditor rievotus perpendat quod , simul in paucis coi-
mus adipisci. Et ideo prius clona gratis largitintur Iectum, fdrtius ac mirabilius viget. Deinde sparsim
negoliorum , deinde virltitum exercitia, secundum numerosiora singulis rebus specialius altributa in-
donortiin talenta, exiguuntur cum lucro, etiam et telligat; et quod suo proposito congruere videril in
post certamina vita? praeinia sub militiae penso re- pane, firielis accipiat in tolo, velul sibi clarius rese-
compensantur. Ad qubd Salvator noster preces fatum. Ne aut specierum varietas vim summamqiie
toUdem docuit, ut et dona copiosins jjetantur, et bealiluriinum exlenuet, aut simul cornposilam mora-
pcrcepta virtutibus officiosissimelocupletentur. Quo- B
] lium intelligenliam sentiendi obscurilas confundat:
rum profeclo remuneralio felicius augmenlata in lgitur bac de causa hasoclo videtur gradatim prius
cceleslibus, 253 nobis sndantibus praeoeatur. Sed enuinerasse, postea vero figuralarum species signi-
nihil acrius in vita credentibus quam pa.i pro Dcanter reassumpsisse. Unde, secundum antiquam
jnstilia mandatur. Quia vera esuries jusl.tia? tunc iranslalionem :
probatur, si anle quisque pro ea velit mori quam Beati eslis, ihquit, cum vos oderint omnes homines,
fidem ex qna justificatus est sinat falsitatis men- el dixerint adversum vos omnia mala, el expulerint
dacio violari. Verumtamen haec ultima et praecipija vos. Qnihus profccto verbis palet quod dico , quod
vita? beatitudo, seplera pra?cedenlibussnppleta donis, nihil aliuri in his, qtiarn virtus octava? beatiluriinis
recte nt teneat quod accepit ultima mariyrii pas- lalius recapitulatur, et persecutionum partes pro
sione, felicius decoratur. Alioquin sine his ad pas- juslitia plenius expoiiuntur. Nam supra g^neraliter
sionem ire imbecillis est conatus, quod mortalis absolute omnibus illa dicunlnr, hic vero specialiter
inlirmilas acerbilate poenarnm cilo vincitur. Propler- apostolos eorum sequaces pro justilia passuros,
ea Chris.i miles pacis lempore virtutum muniendus expressius pronuntiatur. Sed lamen et illa apostolis,
est armis, sine quibus nemo gloriosa gerit certa- et ha?c universis pro Cbrislo conveniunt patienlibus.
lnina. Possunt enim ista?, si persecutio desit, dono IC In qua nimirum sententia, ex quibus una Ecclesiarum
Chrisli militia? palmam absqrie sanguinis effusione pressura continuatur, tria perseCutionum genera
expeditius promereri; illa vero, si tempus adsit designanttir; quia aut cordis odio persequuntur bonos
passionis , nunquam sola mortis audacia sine islis iniqui, aul maledicis dilaniant verbis, aut quod sce-
salubriter coronari. Nemo igitur sine pace Christi, leslius est, factis pelluntur inalignis. In his quippe
nemo sine mundo corde, vel sine misericordia pro sceleratorum gradibus tota adversantium homiiium
justilia patitur. Sane quis unquam dixerit aliquem crudelilas designatur. Sed habent ista? partes sin-
sine amore justitia? tormenta recte sustinere ? Nemo, gula? quibus conficiantur rursus suae fraudis mera-
inquam , absque compunctione cordis, et futurse bra. Unde expulsio reclie rinobtis modis accipilur;
patria? desiderio, libenler pro eo morti subjicitur ; scilicet dtim aut a consortio civium inlerdum aliquis
hemo abscrueChrisli mansuetudine, nemo absqtfe cum injuria segregatnr, aut dum vita pra?sens*si.iis
paupertatis affectu , praesertim cum verus athleta sedibus puisa, caro morte perimituf. Quo tamen
Dei nec se velit sibi servare; sed cum vita? dis- facto, nulli dubium pro juslitia , quod melius mor-
pendio magis lCreatori lucrifieri, seu pro justi- tua vival. Econtra illi calumniantes jore mentiri
tia eligat citius immolari. Aliter aulem quisquis dicuntnr, si nos justitiam sectantes pro Christo de-
non pro juslitia devole , sed cuipis exigentibus alia 'D vote palimur. Alioqnin realus sui poenam luit quis-
qualibet ex causa digne patitur , non beatiludo, sed quis culpis exigentibus damnatur. Hinc est quod
nltio peccati aequitalis Dei judicio cumulatur. Ha?c gaudere patientibus , et*exsultare pro justilia mo-
de his dicta sufficiant. Cseterum species harum vir- net; quia conscientia lestis et fida devolio nihil
ltiium lectoris efflcaCiasolertius disceniat; quod et aliud requirit quam juslitiae culmen. Unde profeclo,
legislator Moyses decem praecepta in montfl^gerie- quod supra regnum coelorum, hic 255 copiosa in
ralia prius proponens, deinde eadem suis explanat coelestibus merces fulura signatur. Sed ne forle
partibus, et pra?ceplorumsummam pluribus ex causis quod dicit durius audiatur, temperat exemplo prius
replicando, rnrsus dividit per species : ita et Chri- passionis rigorem : ut tanto facilius tolerent quod
slus volens ostendere se per Spiritum sanctum illa minatur, quanto felicius cognoverint, per ha?c se ad
docuisse, simili inodo nunc, ac si virtutum genera , aeterna perventuros gaudia quaepromitlit.
octo beatitudinum proposuit verba, ex quibus, ni Sic eitim, inqnit, perseculi sunt et prophetas qui
fallor, quaecunque docuit in eodem nionte, pendent eranl ante vos. Ac si patenler dicat, eorum exempla
omnia. Sed qui obscurius paucis verbis plura con- vos invitant; quia, sicut verilas cst, meum fHipro-
251 S. PASCHASn RADBERTI ABBATISCORBEIENSIS «52
nuntiantes adventum pro justilia sunt perempti, A ficiendo caret.sanguine et putredinem purgat. Ubi
Idcirco vos minime dubitare potestis me sequi pei autem peccati corruplio sale desiccatur sapientia?,
labores ad gloriam, dum eos quorum proplietias vermes non demoliuntur, nec sapor infatuatur. Ut
probalis in me impletas, cernitis anle triumphun igitttr cibus non est aptus ad comedendum, nisi
passionis devotos ac fideles sine exemplo snccubuissc sale condiatur : ita sermo utilis non erit ad disci-
in niortem. Haec juxta exemplaria priorum dicta plinam, si apostolica? sapientia? non babuerit docu-
sint; caeterumnostra interpretatio. mentum. Hinc quippe dictum est in Levitico : Ne
Beali estis, inquit, cum maledixerint vobis, etper- auferas sal fmderis Dei tui de omni sacrificto luo, nec
seeuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum non el in omni sacrificio sal offeres (Levit. u, 13).
vos , men(iett(e. propter me. In quibus nimirum ver- Videlicet in omni munere, ut quodcunque docueris
bis, eadem videntur significari ; pra?sertim cum aut correxeris, in quocunque proposito versatus
raaleriicla ex cordis odio fiant, et persecutio una fueris, apostolicam sapientiam et iraitationem sem-
cum variis suppliciis vitam a corpore expellat. Qui per habeas. Igitur quantura ad eloquentiam spectat
bus tamen tunc recte gaudere et exsultare jubet, si Latinitatis, isla? sententiarum clausula?videntur ad
exterius haec omnia propter Christum, qtii vera eum pendere locum ubi dicit, ut sit plena oratio :
juslitia commendatur, patienter ferunt; interius verc B Docebat eos dicens. Docebat autera , inquam , eos
spei bealiludo veritatis conscia uberius poUet. De dicens: Beati pauperes spiriiu , et caetera quae se-
quibus Propheta : Omnis gloria ejus filim regis al quuntur. Necnon el:Vos estissal lerrm et luxmundi;
intus (Psal. XLIV,14). Unde licet extrinsecus perse- seu ad informationem eorum qui crediluri erant:
culiones et alia quaeque sxviant, nobis tamen gau- Beali eritis cum vos persecuti fuerint,et dixerint omne
dere convenit, quibus merces in coelestibos copioss malum. Omne itaque malura cum dicit, simul uni-
servatur. Et non solum gaudere, verum et exsultarc versa malignantium comprehendit genera verborum.
precipimur, quod tanto uberior merces erit, quantc Quod sisal evanuerit, inquo salietur? Ac si aperte
gaudio et exsullatione pro Christo in tribulationibus dicatur, si doctor erraverit, a quo doctore emen-
devotior. fides fuerit. In coeleslibus autem , non su- dabilur ? Vos estis, inquit, sal terrm. Quod si vos
periores raundi partes dici arbitror, neque in rehus metu temporalium reriim aut concupiscenliaruin
volubilibus, sed in spiritalibus flrraaraentis quoquc affectu, omiseritis saporem sapientiae, qui erunt per
ubi nulla corruplio dominatur. De quibus profeclc quos vestrae fatuitatis insipientia 257 et vitiorum
ccelis Paulus aiebat, dicens : Nostra autem conversa- error anferatur? Et notandum quod hujus sentenliae
tio in coslisest (Philipp. m, 20). De spiritalibus ita propositio quasi solis apostolis dirigilur; sequens
que bonis gaudere, et ea semper lucra sectari, non C autera assumplio de cunctis qui magisterii censen-
solum in eisdem thesaurizare, verum etiam jam tur nomine, pfonuntiatur, et in fine de universis
conversari est; quia ubi thesaurus, ibi et cor ve- concludilur. Nec dubium quin sal terra? vocentur
strura erit. per doctrina? virtutem, qui saliendi officium susce-
Vos estis sal terrce. Sal utique pro sapienlia figu- pernnt ad condiendas fidelium mentes, et corpora
rate accipitur. De qua Paulus : Sapientiam, inquit, seterna? vitae verbo eruditionis servanda. Unde ne-
toquimur inter perfeclos (I Cor. n, 6). Sapientiam cesse est ut audiant lemerarii, absque uUo falsitatis
autem, non hujus mundi, neque principium mundi emolumento, hoc in loco quam terribilis evanescen-
hujus qui deslruuntur, sed loquimur Dei sapientiarc tibus.in doclrina sacri offlcii sententia concluditur.
in roysterio absconditam, quam praeriestinavit 25C Ad nihitum, inquit, valet ullra, nisi u( mittalur
anle saecula ad gloriam nostram. Nec itaque mi< foras, et conculcetur ab homihibus. Foras autem
rum, si eos sapientiam voluit appellari, qui et dii extra Ecclesiam, vel lorte extra officium docendi,
et lux sunt vocali: equidem non substantialiter, sec quia saporem non retinuit graliae, miltendura signi-
per gratiam, multis hujusmodi nominibus sublimati, ficat. Quia, si vera comparatio salis secundum gene-
Sal terrae, id est, sapientiam eos dicit, propter do- ris sni naturam pensatur, rigorem emoUiendi, nulla
num Spiritus sancti, ex quo sunt verae sapienlia " manet argumentalio, eo quod, si evanuerit a sapore,
parlicipes facti. Et si quaerenda est proprietas dicto- nullis-usibus ulterius aptus esse convincitur. Sed
rum , aqua? et ignis, quibus duobus sal conficitur, utrum de vita doctoris, an solum de doctrina , vel
eogitanda sunt elementa. Unde m psalmo (LXV,12); simul de utroque dicatur, non temere judicandum
Transivimus, iiiquit, per ignem et aquam, et induxist; pulo. Praeserlim, cum alibi dictum sit: Super cathe-
nos in refrigerium. Ac si patenter dicat : vos estit dram Moysi sederunt Scribm et Pharismi. Omnia, in-
sal terrae, quia ex aqua Spiritus sancli, quam egc quit, qumcunque dixerint vobis servate et facite, se-
dedi vobis, et igne tribulaiionis, in unum sapientia cundum opera vero iltorum nolite facere (Mallh.xxm,
saporem concreti. Vel certe per aquam baptismi ei 2). Ecce hoc loco sanam eorum doclrmara comnien-
ignem charilatis renali ad condimentum terrenaruir dal; agentibus ergo quis negat illa proficere, dum
mentium dali eslis. Terrenarum enim mentiuro in- veritatis magister operibus qua? praecipiuntur jubet
sipientia, quia terram sectanlur, cruentat animas servari? Verumlamen opera mandat non imilari,
Idcirco salis ofiicio ad saliendas eas data est doctri doctriuam vero eorum exsequi. Haud dubium quin
r.a apostolorum. Quidquid enim sale conditur con- deterrentis exemplo veritatis magislris Novi Testa-
V35 EXPOSITIO1N MATTH-EUM.— LIB. III, CAP. V. 234
menti, sicut et de justilia sensim Pharisaeorumisla A sunt, per gratiam Spiritus sancli, lux in Domino.
conclusit: ne moribus impugnent quae verhis do- Non a natura quidem, sed per eflicientiam doni,
cuerinl. Alioquin, licet habeal condimenium sana? juxta quod scriptum est : Qui adhmrel 259 ®°~
doctrinae, el saporem verae sapientia?, tamen pericu- tnino unus Spiriius est (I Cor. vi, 17). Et notandum
lose ad docendumpraesumitqui, sibi faclus insulsus, quod eadcm sit haec gralia in apostolis, per quam
alios vitiorum suorum fetore corrumpit; qui, elsi supra beali mundicordes efficiuntur; quorum corda
non ejiciatur foras, jara uliqtie conculcatur ab omni- mundantur fitle el intellectu. Hoc sanc lumine recte
bns, dum ejus vita conlemnilur. Contemnitur autem Deusvirieri creditur, quo profecto divinitus illuslrati
recte, si lalis est ut ad niliiluniultra valeat. Imo apostoli cohaerenles luci, a parle majoris graliie
amisso saliendi sapore ne possit condire corrupta, jure lux niundi sunt nuncupali.,Namet supra quod sal
Vroteritur pedibus subdiloruni. Caelerum sanclus vocanlur jiacificiscongruit; quia sine sapientia con-
-_l verus minister Christi, quamvis in lerris multa dimenlum pacis non tenelur. Hinc quoque Marcus
-iistineat et derideant eum mali, tamen conculcari ait: Habel in vobis salem, el pacem habeteinter vos
_tonpotest, quod mente fixus in coelomanet. Unde (Marc. ix, 50). Niinirum quia sal discrelionis et sa-
signanter apostolos Veritas praestruil, ne perceptam pienlia?absque pace Christi minimc valel: et e con-
258 exinanianl in se sapicnliam, ullitts rei gralia R 1 trario nec pax sine sapientia Deocohacret. Quibus
aut limore aut concupiscentiaaul lorpore, sed ma- profcclo donis, perlectio designalur apostolorum. Et
neanl in soliditale salis semper reminisceules luijits ideo eis tria haec siimma et praecipuaex his octo
iiatura? sint, et quid ab opificereceperunt. specialitcr deputantur; quatcnus et coeteraeos as-
V_sestts lux mundi. Lux ulique ideo stinl vocali, secutos plenins cognosceres. Unde sequitur :
qnra, verilatis lucem percipienles, in Chrisli cor- Non potesl civitas abscondi supra monlem posita.
pore per graliam sunt assumpli. Ex quo et Aposlo- In quibus civilas illa Hierusalem cirlestis, ac si duo-
lus : Fuislts entm aliquando tenebrw, nunc autem lux decim splendore gemmarum, supra Christum, qui
in Domino (Ephes.x, 8). I.uminis eniin natura est, verus mons appellatus est, dedicatur. Quod bene
qtiocunque inferatur, ut tenebras foras mittat: ita locus in quo eos docebat, demonstrat, acsi aperte di-
et apostoli, htx in Domino effecli, qnia mundus ex- cat: Aspicite quo positi eslis, quia locus montem in-
tra cognitionemDei positus lenebris ignorantia?cae- sintiat, super quem vos, in quibus cceleslis civitas
cabatur, posili sunt ut per eos omnes illuminentur. fundatur, constructi estis. Vos enimestisfundairienta
Hinc quoque propheta de Chrislo vel ex personat ipsius civilatis qua? fundatur in monlibiis sanctis, et
quorumlibet signanter ait : Posui te in lucem gen- ideo jam a fundaraento quasi aperte cirilas appella-
tium, ut sit salusmea usque ad exlremumlerrm (Isa.' C mini. Non potest civitas supra monlera praeeminen-
XLIX,6). In lucem ilaque sunt cum ad illuminalio- lem posita se abscondere , ne, bene aut male cum
nem fidei diriguntur, salus vero cum ad saniialem. fecerit, innotescat; neque se limore occulere, ne ab
El ideo sal eosesse supra commemorat, ut eorumi hoslibus inveniatur. Quapropter dedicate in funda-
sapienlia corrupta sanentur. Siquidem per illumina- mento quod maneal in culmine. Praeparale arma
tionem gratia? lux dicuntur, ut illorum illustralione' turam civitalis, quia snpra montein slalulis, ntilla
ab humanis cordibus tenebrae pellanlur. Quod ett vobis facullas erit subterfugiendi, neque clancnlo
Propbeta de Domino: Dominus illuminatio mea et( quidpiam gerendi. Excelsus esl enim mons justiliae
salusmea (Psal. xxvi, 1). Quibus duabus sentenliis5 quo propalamini, etsi vos abscondere velitis. Idcirco,
inlegritas nostraesalulis exoralur. Propterea et apo- munite vos polius virtutum armis; qtfb atl debel-
stoli quatenus dii secundum gratiam intelligantur,, lantla mundiariversanlia in luminc proeslrucii estis.
IHJIIsolum sapienlia in salulem, verum eliam cl luxt Oculosa quidem in omnihus Providcntia. Nam tria
ad illuminationemhujus munrii snnt vocati. Unde ett stiperius specialiter ajiostolis depuiavit, sed civila-
in quibusdam codicibus, ad distinclionem alteriuss tem supra monlem positam, quod non possit ab-
saeculi,addilur hujus, demonstraiivum. Ac si paten-- scondi, absolute omnibns indicavil. Quippe quia
ter dicat, vos eslis lux hujus miinriiex officio,et sal1 Hierusalem ccelesiis, qua? in terris a primordio tis-
terra? pro minislerio. Ego aulem, quia Lux veraa que in finem saeculirie lapidihus vivis adhuc politur,
sum, ero universis in lucem sempiternam. Porroo praedestinalorum ordo monstratur. Et ideojam colli-
mundi nomine, aut universalitas humani generiss gitur in genere, quod sparsim futurum eratperspe-
designalur, aut hi tantum qtii de hoc mundo in raa- cies. Diclum 260 est 'n Canlicis : Sicul turris Da-
ligno posito electi per Christum accipiuntur. Quod d vid collum luum, qum wdificataest cum propugnacu-
si universalilerluxmundiintelligantur, forlassis, qtiiaa lis suis; mille cly-.eipendenl ex ea, omnis armatura
cunctisad perceplionem fideisunt directi. Sin autein(i fortium (Cant. iv, _).Priclerea ha:c civitas aut lurris,
secundumpnedeslinationemeorum.luxjuredicuntur,•, quia in sublimibus praelatn, immensas possidet et
qui pereos ad vitam illliminantur. Quori etsi lux inn ineffabilesthesaurortini divitias; idcirco sxviant con-
tenebris lucet, tenebra?tamen eos, imo Clirislum perr tra eam adversaria? potestates. Unde nimirum leclu-
eos, non comprehenderuni; si eniin apprehende- lum SalomonisChristi videlicel passionem, et resnr-
renl, utique nequaquam lenebraereriiansissent. Prae- :- rectionis gloriam sexaginla fortes ambiunt ex fortis-
terea et aposloli, cum essent filii tenebrarum, factili simis Israel, omnestenenles gladios ad bella doctis-
PATROL.CXX. 8
255 S. PASCHASIIRADBERTl ABBATIS CORBEIENSIS 256
simi: Uniuscujusqueensis, inquit, super femur suum, A eos specialiter quam snpra generaliler de omnibus
propler timores noclurnos. Quos sane timores magis- ad pleinun inslituens, docuil summa et sublimia
ter verilatis praecavens, monel in quibus haeccivitas quippe, ul condiant salis ollicio ad incorruptionem
a primordio dedicalur, et per eos uiiiversa corporis animas, ut illurainent eas ad inlelligentiam verilatis,
sui membra, ut viriniiiin se induant armis; quia ut defendanl quas acquisierinl ab impulsu hostili,
cunctis hostibus in propatulo positi, nullum delite- defensos vero ul acccndant ad amorein divinitalis.
scendi locum habebunt, nisi cceleslibus se defen- Nunc autem, velut coelestis oralor, forle quia pole-
dant propugnaculis. Et mira Dei praedeslinatio. Nec- ranl aestimare quod jura praeceptorumveterum vellet
dum enim coiislructa eliam sttis in fundamenlis, infringere, el penilus abolere, occurrit praescius anie
quasi perfecta dedicalur. Proponittir jus elprajdicun- interrogala eorum.
tur fulura, cujus rex et arlifex civitalis longe ad Nolite, inquit, cogitare quod veni solverelegemaut
alfa ilurus interdicit abscondeiidi fiduciam civibus, prophetas. Solverel sane Iegem, si inentes credeulium
ut fortioribns virtulnm se circttminuniiant armis. ad earn intendere, et qua? tlicta erant spiriialiler
Ubi si respicias ordinem donorum, cernuntur haec perficere vetuisset. Non veni, ait, solvere, sed adim-
perliriere ad spiriiumconsilii et foriitudinis: quate- plere. Implevit enim legis et prophetarum omnia
nus habilalores suos interius misericorditer consiiio B qua? praemissa sunl ad inchoalioiicm agenriae vel si-
reganl, et adversarios exlerius spirilus valetudine^ guilicandaevitae, dum el plura superaddidil ad per-
ctim universo fidei apparalu pro justitia decerlantes fectionein rooralium praeceptoruin, et omiiia qua?
vincant. de illo vel Ecclesia erant ab eo completa declarantur,
Neque accenaunt lucernam, et ponunt eam sub mo- qua? olim in his signata legebanlur. Virtus enim
dio. Quod si de seipso insinuat, non esse sub obscuro legis et prophetarum Christus; quia qua? de ipso
legis, ut quidam volunt, vel sub modio carnis ponen- praedicla et praefigurata fuerant, si ea ipsc non im-
dum; tum recle per candelabrum crux passionis, plevisset, omnia verborum aenigmata imperfecla et
super quam Ievandus erat, el jier lucernam introrsus vacua remansisseiit. lnvplevit autem ea operando,
lucentemdiviiiitas incarnc reserata monstratur. Sed implevit el perfeclioribus; 282 I11* deeranl in
tamen circumstanlius apostolos et apostolicos viros partc agenda? vitae, supcraddendo. Implevit etiam
lucemasesse ptitamus, quanquainsupcriusgloriositis et significalarum rerum arcana, seu propbetarura
lux sinl vocati. Nimirum quia etsi luci adh-crentes mystica sacramcnla, dum qua?libet qua? praedicta
ltix esse roerueraiit, tamen allerius lumine succensi, erant ad liquidum exhibuit, ul vera et fidelia ma-
sicut lucerna alienis pascilur donis, non oportnit stib nerent universa. Nam de bis omnibus praeteritorura
uioriio limoris delitescere illos, vel certe sub com- ^ exhibitio quae in lege aguntur, aut de lege creJita
modiiate praesentis vilae abscondere. Sed accensi Itt- suscipiuntur, futurorum pcrfecta est veritatis adim-
mine veritatis , ponendi erant in canrielabro , super pletto. Iricirco non percunclari debeiis de veteribus
quod sepiem laiiipades mystice in templo posita?, inandalis, nec mirari de novis promissionibus,
oleo, Videlicet Spiritus sancti gratia, jugiter nutrie- neque terreri de variis pressurarum angoribus, quia
bantur. Cur aulem praeeminentius lampas lidei et ad hoc haccomnia superaccumulaijiur, ut ea qua?
nonorum operum lttcere debeat, patenter insinuat, jam dictis aut gestis praefixasunt compleantur.
' Amen
261 cu,n subjitngit, ut luceat, inqtiit, omnibus qui quippe dico vobis, donec transeal coelumet
in domo sunt. Vidclicet in Ecclesia, qnaeuna et per- terra, iota unum ant unus apex non prmleribil a
fecla domus praeriicalur.Vel forle liiceat oinnihus in lege, donec omnia fiant. Quippe, hoc loco pro aflir-
domo hujtis muiidi, qua?sub uno coeloquasi camera matione ponitur, qua? nusquam alias in Malthaeo
coiicluditiir. Prassertim cum et supra lux totiusge- geminalur. Coelumaulem el terram transire fortas-
nefaliler sinl vocati. sis dicil in meliorem formam, quia promilluntur
Sic luceal lux vestra coram hominibus, ut videant nobis coeli novi et lerra nova. Unde idem aliubi:
veslra bona opera, et glorificent Patrem vesirum qui Ceelum et terra transibunl, verba autem mea non
in cmlis est. Ac si patenter dicat: sic luceat ut prae- transient (Matth. xxiv, 35). lllinc quippe videntur
scribo, sic ulique ut doceo. Doceo autem non sub verba eadeni siguilicare, quod et iota; ut sit sensus,
modio eam ponere, sed super candelabrura : el cau- quiasicul nec verba transient nisi compleanlur, ita
sam expono, ut qui in domo suiit omnibus luceat nec iota uiuiiii, aul, quori minimum esl, unus apex
lux vestra, ct videntes vestra bona opera, glorificent non praeleiibit a iege, donec omnia fianl eliam qna?
non vos, sed Patrem vest.uni, qui est in coelis: in lege minima putanlur. Non dico autem transi-
opera eniin requiro ut videantur, et ut coiifirnieliir bunt ne sint, sed donec melius sint; iola unum non
veslra doctrina. Neque tamen aliuhi finis ponendus praetcribit nisi operibus compleatur. Nam diximus
est operis, nisi ut per ea glorificetur Deus Paler, Ctirislum praecipuis lcgem duabus implevisse in
qui vobislumen vertim infudit.et per Spiritus sancli causis, scilicet in praeceptis agenda?vilae, qtiori per
gratiam operandi virlulem dedit. Alioquin cassus iola unum figurate satis mnnslratur; et siguilicandae
labor et vana praesumptio, si non vila docloris et vitae, quori per apiccm expressius declaralur. lota
linguaeofflcium, ad gloriam et laudera Dei devolis- eniro apud Graecossicut decima est in ordine alpha-
sime referalur. Et tit omnia colliganlur, haclenus beti, sic decem significat iu eurum nuniero. Unde
137 EXPOSiTTO IN MATTHJEUM. — LIB. III, CAP. V. J_58
liquido decera mandatorum agenda? vitae sumroa A Sugillat ergo hoc loco Scribas et Pharisaeos, qui,
colligitur. Ostendetis quod nulluni eorum Chrislus contemptis Dei mandalis, proprias sibi statuebant
venerit solvere, sed omnia ut perfectius fiant, per- traditiones, quod et Christiauis eliam est caven-
fecdioribus potipra pra?cipiendo plenius adimplere. dum. Porro in regno ccelorum minimus vocari tlici-
Deinde unum apicein liiterarnm, minima quaeque lur, quia indiguus illo eril. In eo regno quippe iiullus
sciiicet praeceplorum significanda? vitac praeterire miniinus, sed omnes magni erunt; quia elsi pusilli
noveris; sed apicem rernm et oinnium roanrialo- prius benedicuntur, ea prorsus benedictione riigni
nim, seipsum scilicel ex lege et prophelis, ul ve- erunt, quia inler summa deliciaruiu paradisi gau-
ritate complerenlur, singula perfectius et inlegfius dia lunc magni erunt. Quod bene caplura illa pi-,
resliluere. Alioquin non video quomodo evangelisla sciura designat, ubi plenum retc magnis piscibus,
Hebraeosermone hasc scribens nou magis Ioth, juxla centnm virielicet quinquaginla tribus, ad litlus tra-
propiietaieni lingua? adhihere debuisset in (iguram hitur. Polest et aliter iulerpretari: quod niinimus vo-
263 tuam iola lingua? alterius, ex quo passiin de- cabiturin regno coelorum, id esl, in prscseuli Christi
eem mnristrantur seinper in numero. ioth quippe .Ecclesia, qua?jara muliis in locis regiium coelorum
confusio vel desolalio inlerpretalur, et ideo haitc dicitur. Profeclo talis quilibet cum claruerit quod
adhibere proeo non riecuit, sed illam per quam B esl, miiiimus in Ecclesia vocabitur, quia despeclus
rayslicus geslorum signalur numerus. Quori auiem erit. Iricirco in eo regno, ubi .oltiinniodo magni
dicit: Donecemlumet terra iransibunt, iola unum aut erunt, non erit utique; quia praeialionis gradu , in
unus apex non prmteribit a lege , lale est ac st dice- isto ritim esset, indignus fuit. Hinc sequitur : Qui
rel, non praeteribit eorum quitlpiam ex utrisque par- autem fecerit el docuerit sic, magnus vocabitur in
t_bus, nisi ct illa semper perfectius aganlur ex ope- regno ccelorum.Forlassis ergo quia in Ecclesia hu-
re, ethaec de me significantia fiant in veritale luce milis et perfectus, licel abjeclus fuerit, idcircq jure
clarius cOnsummata. Sed lamen interea, donec coe- in illo magnus erit. At vero econtra ille,qttia indigne
lum et lerra transeant, si qua reslant vel modica praelalus contemptor fuit, non dico in illo magnus,
venim etiam in praesenli reguo Ecclesiarura Dei et
qua? necdum fignram aenigmatihus sint monslrata,
rion praeleribit eorum quidpiam ante in corruptionis hominum judicio, miniinus jam vocatus, conlempli-
formam, sensim universa donec complela fiant. His bilis erit.
itaque dictis, non praescribo siinpliciorem quorumque Dico enim vobis, quia nisi abundaveril justitia tie-
explanationem; sed leclori etiam, si aptius aliquid slra plus quam Scribarum et Pharismorum, non in-
inveniri polerit quOdverilati congruat, illud aperire trabitis in regnum cmlorum. Sane quod ait : Dica
'
et ista decernere coinmitto. Duntaxat raodis omni- C vobis, magnam in animo lectoris vim et profunriam
bus ex lege hoc intelligat, quae roiuima putanlur in cogitandi intelligentiam incussit. Quia non quicun-
_a, quod sacramenlis plena sint omnia. In Evangelio que, sed divina majestas, et immensos Omnipo-
quoque cuncta recapi.ula.a etiam quousque elenienta tens per se ait .- Dtco vobis. Ille , inquam, esl, qui
mundi transeant, operibus et figuris ea qua? necdum etea imperfectioribus per ministros legis el prophe-
fedbibita sunt, explenria. larum suo temporemandavif, et hunc nobis per se-
Qui ergo solverit unum de mandatis istis, mini- ineiipsiim jam doctioribus abundantiora salulis su-
tnns vocabilur in regno cceiorum. Significantitis salis peraddidil. Superaddidit riamque, et non qua? prius
di-_-t de mandatis istis, qua? per iota et apicem ex- maudaverat absolvit. Idcirco inquit : Nisi abunda-
pressins ad perfecliovtem supra praefiguravit; qua? verit justilia vestra, eljusliliameorum dicit omnia flh_
licet inininia videantur, si quis ea solverit, illa sci- ad divinunj culltini actualiler praeeepla, seu figurtii-
licet non agendo, ista vero non credendo, et docue- rum mystica, tamen ad litteram instilula, quibHS
tit sic homines, minimiis vocabitur in regno coelo- omnibiis simul expletisjustitia Scribarum applaurie-
runi, profecto non quiadocuit, sed quia solvit et sic balur. Sed quia Cbristus qua? rieeranlagendae vit;t?sn-
docu_f: N6n, inquam, secundum qtiod invenit et peraddiriit, et qua? fuerant significanda?vitae promis-
legil, sed -secithduniquod non operatus est, vel non sionibns ariiimhrata, veritale sui ac perfectione reple-
fecie credidit. Solvere autem unum eorum, est aut Vit265Jure perfeclioribusjamdiscipuIis,vel omnibus
uon .fgferequod recte intclligil, aut non recle in- Clirislianis dieil: Nisi abundaverit justiiia vestra phis
lelligerc quod ex sua tradiiione depravavit; aut qnam Pharisworum, etc. PluS enim abundat, cum illi
forte iinminiiere, si quid ad inlegrila.em perfe» oderint inirnicos, cl nos eos diligimus; cum illi lan-
ttionis eS Evangelio manavil. Quolibet igitur niodo tam non adulterant et nos mulierem ad concttpiscen-
iota uiium aut apicem ex mandatis istis minimis dnm non aspicimus; cum illi non occiderent, et noS
so.verit, et docuerit sic homines, riiinimus vocabi- nec irascamur. Talia siquidemet hujusmodi, qua? It
lur, non quia saii. doctilt, seU quia male solvit, Christo apposila sunt, poliorem noslram justiliam
et sic docuit. Hinc velim prudcns lector altendat Deo commendant, qua justificalur omnis qui ex fide
quaifi periculdstnri sit magistris Ecclesiarum vel vivit. Non enim alia est Christiar.orum jusiitia,
niiniitiis peccatis obnoxios esse. Quid enim prodest qtiam vera firies ex lege in Evangelio perfectis op_-
docere juslitiam quem minima destruit culpa, et rihus consummata. Sed quia Scriba? et Pharisa?i eutn
a gradu maximo dejicil levis 264 prsesmnplio? ex lege venisse nullatenus crediderunt, idcirco *a
85» S. PASCHASH RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 240
quae ad completionem pra?ceplorum sunt, suscipere ,A scimini et nolile peccare (Psal. IV,5), nisi quod omnis
respuerunt. Ex quibus omnibus, nisi Cbrislianorum occasio ira? tollitur, dum inimicos diligere, et verbe-
justilia plus abundaverit quam illorum, non pote- ranli maxillam praehere alteram jubemur. Verumla-
rint. Verilale teste, regritim coelorum inlrare. Sed men prius qua?rendum quid sit inter eum qui fratri
qu«eritur ab aliquibuS, cum supra dixerit: Si quis suo irascitur, et eum qui dixerit raca, et qui falue
solverit unum de mandalis islis minimis, deinde, Qui fratri conviciatur. Qtiomodo et pro his gradus poe-
autem et docuerit sic, dequibus accipiendum sit roan- narum a Ievioribus ad graviora, donec ad gehennam
dalis. Si enim de legalibus, quomodo nunc dieit: ignis usque inlentantur. Non enim ultio delictorum
JVistabundaveril justiiia veslra plus quam Scribarum, varios haberet damnationis lerminos, si non etiam
non inlrabilis inregnum cmlorum, cum qui ea fece- commissa in divino judicio essent disparia. Ira nam-
rit et docuerit sic, magnus sit in regno coelorum? qne discordiarum foraes et homicidiorum arma, dum
Vel qtiiJ eisriem minimis superaddi fuerat opus, cum adhuc necdum incilala acrins animo tegitur, levior
ex liis quisque implendo et docendo inagnus futurus esse convincitur, quam si in voce irascentis affectu
essel? Unde, sicut dixi, rie utrisque partibus diclum exterius prorumpat. Nam ira nihil aUud est quam
liqnirio conslat, quia qui unum iola vei unuro apicem, motus animi felle amaritudinis contra quemlibet in-
scilicet minima praeceptorum legi adhibita, non sol- ]E$citalus. Raca vero ira est, cum voce irascenlis, sed
verit, omnia legis et evangeliorum mandala consum- raca Hebraeumesse probatur, significans indigiwn-
mabit. Quoniam dum fiunt illa qua? addunlur ad tis animi motum, quas grammatici parles inlerje-
perfeclionem, eliam et illa longe plenius agunlur, cliones vocant, velut cum in Lalino dicilur a do-
qua? praemissa sunt ad iuchoaiionem. IJuia qui mu- lenle, tieu! 267 aD irascente, hem ! Qua? nimirum
lierem non viderit ad cbncupiscendum, nec forni- voces in nullam facile aliaro transfcrri queunt lin-
caltir. Et, si non irascitur, mullo remolior ab homi- guam, unde nec transferri haecpotuit, sed saporem
cidio erit. Notanrium vero, quod jam supra memini, sensus etiam in Latino cum voce servavit. Caeterum
justiliam fidei virtulum parlibus subsislcre. Et pul- qui dixerit fatue malediclionis animo, plns tilique fit
cherrimus ordo perfectionis, ut per eam opus legis retts criminis, quo certa vituperalio contra quem
verus incipiat Chrislianus excedere, qua abundan- profertur exaggeratur. Neque enim modicus furor
tiori profectu jusliliam Pharisaeorum praeceilere. est, virtutis gravitatem, et palientiarum violari, et
Unde sequilur: quem De.ussale sapienlia? sua? condivit, conlumelia
Audislis quia dictum esl antiquis : Non oceides; infatuati sensus lacessere operanlem quoque ac sa-
qui ttulem occiderit, reus erit judicio. Hic Magi- lieritem Detim interins fatuitatis verbo impie dcro-
sier egregius perfectionem quam venit implere ma-1fj gare. Quapropter magisler verilalis integritatem do-
mfestius incipit explanare, ut vera discipulorum ctrina? perfeclioribus volens ostendere, iota vel api-
juslilia 266 dignior declarelur. Sed quaerendum cem superaddidit, non modo uthomicidia de raedio
arbilrorcur dixerit, reuserit judicio? Nisi quia scri- reraoveret, verura etiara maledicta et verba iracun-
piimi erat in lege : Si quis occiderit hominem, fellis diae, uecnon et fomilem irascendi penitus de corde
ira permotus, ul ipse rursus legis judicio reus morte tolleret. Unde quam lerribile sil irasci, eisi humanum
plecleretur (Exod. xxi, 12). sit, pius animus intelligat. Quia quori riiclum est an-
Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fra- tiquis, Si quis occideril, reus eril judicio, hoc el ira-
tri suo sine causa, etc. qu;c sequuntur. Ergo, sine scentibus dicilur, ut appareat qriid sit inter jiistili.ini
causa de medio radendum pulo, quia in quibusdam Pharisaeorum et Christianorum, qua? vera et perfe-
Hebraeorum codicibus constat non inveniri, elsi cla esse justitia prsedicalur. Scd quibus ' moriis di-
Grtecorum pene omiies habeant, seu Lalini anli- viria discrelio haec decernat, quis poterit explicare?
quiores. Sed tamen consideranda esl ratio cur apo- Nam quod de homicidio in lege, hoc de ira ex Evan-
stolus Paulus ad Galatas scribens, stullos et insen- gelio taxatur. Unde qui vere pertimescit judicio reus
salos eos vocat (Gal. m, 1), quos corrigendo mo- fieri, erit sollicitus pro ira, nec unquam atrociora
nens, non minus fratres appellat, maxime cum et 1D conlumeliarum crimina fratribus irrogabit. Verum-
mtiliis laudibus eos commendet. Unde pro tali et tamen irilelligendum quia, etsi pro ira velut pro ho-
aliis quibusque causis, forlassis hanc parlicuiam micidio reus Dei judicio juriicatur, gehennarum in
noiiiiulli sanxerunt, non solum semel inscribi de- igne variis pro causis differenler utique puniunlur.
bere, verum eliam et in aliis duabus clausulis sub- Sed inter reum judicio, et reum concilio, atque reum
audiri; ut sil cuin ea parte prior integra verbo- gehennoeignis, hoc distare videtur, quod in judicio
rum sentenlia : sequens vero, qui dixerit fratri suo adhuc defensioni dalur locus. Qiiaeritur enim recte
raca, til subintelligaltir sine causa : deinde terlio, prius in causaenegotio, utrumne reus sit qui accusa-
qui dixerit fatue, ul sit integrior sensus fratri suo, tur, quia in co slatu juris quo saepe deliberatur
sine causa, quasi praecisa senlentia subaudiatur. apud judices, plurinia? frequenter subveniunt qua-
Siquidem ha?c illi ac si provide considerantes, ces- litalum defensiones, quibus aut purgatur reus a
serunt infirmitati huroana?, quibus irasci aiunl, na- crimine, aut certe convictus deprecatur pro eo, ac-
tura est ita tamen ne sine causa fiat. Sane huic sen- cusans se peccasse zeli commotione, aut erroris
sui forle videlur illtiri prophelicum jure aplari: Ira- subreptione, impulsione quoque casus, necessitatis
241 EXPOSITIO 1N MATTH-EUM.— LIB. III, CAP. V. 242
constriclu, realu oblivionis. Talibus et hujusmodi A absens aut quam longe fuerit ultra mare seu extra
qitaniplurimis ratiociniis, anlequam in concilio de regionem procul, el lunc quidpiam horuin in mente
reatu judicelur, quam sa?perei, ut dixi, aut pur- veniat, nunquid relinquendiim est quod offerimus,
ganlur crimine, aut supplicalione eis venia irape- et debemus pedibus perquirere, qitem forte iiivcnira
tratur crirainis. Caeterumin concilio, quamvis saepe nequiinus ? Patet omnino sensus, si praesens ftierit
indifferenter 268 judicium el concilium ponanlur is de quo agilur, quod ei supplicanriolenire ac satis-
in Scripluris, iion cum eodem rco jam agilur ulrum facere debemus; quod si prorsus eum allingere ne-
damnandus sit pro crimine, sed apud judices decer- quimus, polios ad eum motibus animi et liumili
nitur, et conferunl in invicem, qno supplicio dam- affeclu, charaequemeutis devotione ire convenit, et
nari debeat reus, quem conslat omnino csse dam- prostratis ante conspeclum ejns cttjus munus offcri-
nandum. In quo nimirum concilio, nusquam aut mus, fratri henignitale cordis devincli vcniam im-
nulla inlerdum subvenil ratio, quousque excipiat plorare. Nulli dubium, quanlum ex nobis esl, quod
realus sui senlentiam. Unde prius oportel nos deli- cum omnibiispacem babere oporleat, quia ea sola
berare in animo, dum adhuc iu cogitatione res affe- Deo reconciliainur. Ecce magister verilatis rie recor-
ctu persuasionissuggeritur, iiirumne voce pioferen- dalione pneceptum rieditante altaris faciem. Quid si
dum sit quod impellilur. Qttia, sicul gravioi culpa B alibi miinus lauriis, aut vjlae religionis, vel eleemo-
de prolalu, ila in concilio periculosior sententia de synarum, seu quorilibet boni operis sacrificium offe-
reatu. Porro ad ultimum de pcrpetralu operis, vel rimus; nunquiri, si recordamur aliquid liiijusniorii,
quod minus esse senlilur, de fratris conlumelia, pulandum est placere posse illud, quia coram altare
qiiani terribilis sequalur conclusio, nullis opus est non sumus? Aul quo relinqneliir munus, si non su-
verbis edicere, quomodo reos quos gehenna ignis nius cum quo relinquere jubemur? Vel si est lale
exurit, culpain sui reatus damnali luuut. Quos sane aliquiri, quod absque nobis localiter riimitlere nequi-
delictorum gradus quisquis apud se sollicilus non mus, quiri ergo agendum esl? Unrie conslat quo:l
praecavet,experielur juriiciuni clamnationis de ad- liaecoinnia non secuudum litteram religioni sacra?
missis, gehennam vero ignis ex impoenitudinecordis conveniunt : sed potius spiritaliter accipicnrium ;
elreatu. Certum quippecst quod, sicut in hac vita quanqiiam et sccnndum historiain impleta de cnliti
uihil feliciusbono Chrisliano, ila nihil illo darnna- religionis noii abhorreant, ut lides lemplum intelli-
bilius, qui, etiam lapsus, dnni vacat, pcenilendonon gatur, et altare Cliristus, ante qtiem noslrae fidei
vult cogilare de venia, neque viliosus, bonis operi- donaria devoii offerimus. llle quippeest illa sublimis
bus inhaerendo,cessare a cnlpa. Sed dilm hsec quasi coelorumara coram Palris vtiltu, sub qua sanclo-
rainima contemniinus, causa peccali jam daranati, C rum animae requiescunl. In quo nimirum altari fiile-
sicul Aposlolus docel, ad nefanriiora scelerum cri- lium vota et munera holocauslorum offeruntur Do-
mina poenaliter peragenda rei relaxamur. mino. Nemo igilur virlutum vola salis defcrt in ho-
Si ergo oblulerismunus luum ad altare, et ibi re- locaustum, qui usque ad eum lidei giessibus non
cordatus fueris quia fraler luus habet aliquid adver- perlingit. Uhi si recorriamur, inter sanclorum fre-
sumie, etreliqua. Explanat ergo, quam coeperat, quentiam, quod aliquis habeat aliquid adver-
amplioremjusliliam Christianorum, et fralri de quo sum nos, oportet cciram eo 270 mnnus nostr;e
dixerat cui non esl fas irasci, aul raca vel fatue di- devotionis relinquere, et morum affeclione infra
cere, raulto minus fas in animo quidpiam relinere conscicntiam redire; ibique, si abesl quein laesimns
quori in oriiumconverli queat. Imo recordari con- salisfacere rioncc reconcilialis, qiianiuin ex nohis
venil Cain et munerum ejus, ad quem, cnm offerret est, pura conscieutiamunus offerre liceat. Non ciiim
non respexit Dominus, neque ad munera ejus ; pro- sine causa corani altare iiiunus relinquerc pra?cipi-
feclo quia livorem atque indignationem in animo mur;quia quiriquid coram Deo recte offerlur i:n-
conlra fratrem 'gerebat. Unde dicilur : Si recte of- mulari non vacat. Imo vilium prav;e menlis corriga-
fers, el non recle dividis, peccasli; quiesce. Quid lur, eldileclionem quam debet prius fratri reslitual.
enira est dicere peccasti; quiesce, nisi peccasli ira- " Tuncque ari eum quanlocius coram qno niiinus sla-
.cendo vel invidendo, aul quolibet paclo quidpiam liiit, feslinus redeat. Chirographum quoque inlerea
conlra proximum moliendo; quiesce ab hac stulti- illud esse voluil. Ideo non refer munus luum, dixii,
lia ; cessa irasci vel inviderc , alioquin non su- sed feliuque, douec idoneus ex coiiscienlia placabi-
scipiam munus de raanu tua ? Ecce praeceplum lius offeras qua? vovisti. Nequaquam enim mtiiius
263 et exeiiiplnm recolimus. Nullus sibi faveat, repulit, sed charilalem proximi quaesivit, sine qna
nullus se decipiat. Quia si contra proximum quid- nemo ad charitalem Dei pervenit. Unde fenus cha-
piam mali in animo gerimus, munus Deo quod pla- ritatis debitor coactus prius exsolvat, si placerc Deo
ceal offerre non possumus. Si vero proximus e con- munus legilimae servilulis optat; qui profeclo si
trario adversum nos quidpiam habuerit, noii dicci non fuerit spirilu humilitatis in animo fundalus,
irara, sed quamcunque laesionem in qua nos eurri minime poteril explere quod jubeiur. Quia superbia
laesimus el recordamur, etiam in momento sacra• inflati, non solum offensis satisfacere conlemniint,
oblalionis nequimus quod acceptum sit offerre, do verum et magis laedere fratres •ion pertimesctint.
uec reconciliemur cum eo quem offendiinus. Quid si Haclenus quidem de fenore proximi reddendo, nunc
243 S. PASCHASH RADBERTl ABBATIS CORBEIENSIS 244
eliam etcum adversario benevolentiam pacis habere A reatu. Nemo enim utrisque adversantibus meliofl
jubet. consentit, quam hic qui diligit, et sine peccato pro-
Esto, inquit, consenliens adversario luo, dum es pler eum patilur qiiem diligit. Ctim ea ergo sumns
in via cum eo. Ubi quaerendiim quis sil adversarius in via, quia ipse sermo divinus nihil nohis aliud est
nosler, cui in via consentire jubemur. Si enim de quam via. Hiuc quoque David ait: Viam manda-
diabolo, ut quidam pulant, dictum accipimus (eo torum luorum cucurri , dum dilatasti cor meum
qttod adversaritts nosler diabolus lanquam leo con- (Psal. cxvm, 32). Via quippe Christus est, per
tra nos saeviat), convellilur omnis circumstantia quem et in quo recte cum adversario vitiorum
lectionis, et perfeclio legalium mandalorum mox ex nostrorum gradimur, scilicet verbo Evangelii; ut
Evangelio non continualur. Videtur enim violenta dum ejus jussis obsecundamus, ad vilani qttaii-
inlerprelalio, benevolos nos illi fore debere, eum doque sine otlensa judicis 272 venire valeamus.
ejus non obedimus fraudibus, ne ille propter nos Quasi ilinerarius nobiscum temporaliter sermo
amplius aeternis crucietur poenis. Quaenam perfeclio Evangelii ac si comes in via graditur, ad perfeciio-
est, non propler araorem Dei, sed propter eum quem nem vero vitae identidem sernio jam deinceps aeter-
odisse in baplismo statuimug, vilia deserere, cuique niis erit. Unde Joaunes in Apocalypsi sua dicit quod
bellum indixiraus? Vel quomodo cum eoin via siimus, B viderit in persona Christi angeliir», Evangelium h_-
qui nunquam in via slelit, neque cum eo mente, si benlein seiernum. -Eternuin aulem forlassis erit,
recte sapimus, aut voluntate utiquam fuimus? Qua- quia ullra vita actualis non eril, qua? roiillis divino-
propler melius de fratre quolibet adversante, aut rum duntaxal evangelizatur eloquiis. Caeterum aoV
certe ex Evangelio praeceptoruin dictum accipimus, versarius nosler nobiscuni quomodo gradiatur m
quatenus et lextum leclionis conlinuum servemus, via non absurde quaeritur; quia, si nobiscum in vi»
et sensus Scripliirartim concordes ubique -restitua- quaeChrislus est, iret, ulique adversarius uon esset.
nnts. Jubemur ergo 271 ariversanlcm nobiscum in Unde liquido patet quod potius de via praesentis s_f-
via consentire, benignilalem ei pru.slaii.es; qnod culi dicalnr, in qtta sitnul omnes nascendo, vivendos
magis cie Graeco suv-wv,id esl benevolus snnare vi- vel moriendo transimus : ubi nobiscum, tempore qud
delur. Et esl sensus : jani quia fralri, si laesusfue- vivimus adhuc, adversario iter agente, consentire
rit supra le reconciiiari docui; nunc quod magis illi patienter pro diteclione oporlet, et omni benevo-
esl exsequor : eliamsi adversarius exstitcrit, cslo ei lentia fovere; non nt adversarius permaneat, vertrm
benevolus dum escum eo in via, affectu placabili, ni in via Dei amicus Gat. Sed forte quaeret atiquis:
el consenti ut aemulerismeliora salulis, verbo Evan- adversarius si permanserit, cum et ipsecoram judiO-
gelii, quod et libi adversatur, dum es in via cum C criminibus sallem inimicitiarutn reus adjtidicatuf,
ipso. Jubet enim Evangelium inimicos dUigere, pa- quomodo poterit realu vinctus judici reuro trariere?
trem quoque et matrem, fratrcs vel sorores; adhuc Tradet crgo, licel reus sit, nos juriici, quia maneirt
et aniiiiam, quod satis cami conlrarium, mandat in eo simultat-S noslra? ira, quem placando delinire
odisse. Ex quibus duobus forle adversariis, unus nelumus, ob impoeiiiltidinem coram judice argtrft.
efficilur, dum aliquando advcrsalur fraler injnste, Ac si aperlius loquar, is qui me vulneravit niorlis
cpiiira qiiem concilalur carnis prudentia et fellis vulnere, tradidit in manibtis medicorum : sic, qitkt
amaritudo; el econlrario serino divinus jubel ne me adversitas superavit ne illtim benevolenli? fove-
resistas malo, sed vincas in bono malum. Unde, rem et consentirem verbo Evangelii, crueiili livore
quia ut diclum est, Graecus hahet berievolus, et vulneris, tradidit me judici realu vinctum, qno nuW
iiostra interpretatio consentiens, ac si ex uno verbo la, quia adversanii conseniire noinit [f. nolui], ul-
simus benevoli fratribus qiianqiiam debite adver- terius proficit excusaiio. Pate_>igilttr sensus, qnod
sanlibiis, el consentientes Evangelio in quo dictum sermo divinus nostris atlversaltir desirieriorum ille-
est: ATo/t.ercsts.ere malo. Nullus igilur adversarius cebris, cui nisi consenliat aniinus, traditur ab eo,
iiiajor quain qui multis jmpugnal partibus, et resi- quera violavit, judici morte perpelna puniendiis. Sed
stendi sine graviori jactura niillam tribuil faculta- quaeritur, ex homine qui adversatur, si subito, Bt
tatem. Et ideo cogimur hunc seiisum tenere, qnia assolet, occisus fuerit, quomodo accipiendum sit.
magis congruit ex circumstanlia doctrinarum, et Nunquid pGenitentiaelocus tollitur, quia m pi^esenfi
eos tatnen non rcfellere qui alfliiunt hittc inrie pro viajam consensio et benevolenlia reconciliationrs
veritale calboliceinterprelalionis. Nam istum quem negatur? Quod si ad poenilenliam, ut fatendum est,
cudimus qtiasi ex duobtis melallis sequens sermo reis venia relaxatur, nihilominus qttaerendum qnt_»
explicat, dum el percutienti maxillam alter.im prae- modo ab eo quem pcremil tradatur jttdici, nisi quia
here jubet, et follcnli lunicam paHitmi dimittere, et sic Salvatorleinperavilsentenliani, absque dnbio pr»
augarianti cedere, et cum eo alios mille passus ire. inipunitale peccali reus tradendus nionstretur, el ta-
HSPComnia nihil aliud sunt quam adversario in prae- men poeniteii-ibusvcnia non negatur.Unde-indefinite:
sentia favere. Sed lamen ea sic tolerare oportet ex 273 ^e forte tradat te, inquil, judici. Sic quippe,
sul.jectu, ut benevolenlia in omnibus comitetur, temperavit verbum dubietalis, ut poenitentiae lo-
quantum ex te est, cnm eo qui adversantur, ex cum non adimeret. Haud dubium quin Salvalor, ju-
llleclu; el divino oraculo semper obediatur sine dex vivorum et mortuorum ipse conslitulus est;
245 EXPOSITIO IN MATTH.EUM. — LIB. III. CAP. V. 246
quia Paler non judicat quernquam, seri omne judi- A Joseph : Donec peperil filium primogenitum. Finita
ciumderiit Fiiio. Porro miuister, citi ajuriice is tra- est enim sentenlia ex ea parte de qua diciltir: done»
ditur, angeli stint, cle quibiis cliclum est: Quod an- peperit filium suum primogenilum; infinita vero
gcli accesserunt et minisirabant ei; namque cl cum seciinriiini caiholicam liriem, ex ea qnori inodo non
angelis ad jndiciuiii venturus legitnr, qni scparabunt cognovit eam ciim jieperi'.,, seri conslat nunqiiam
malos ric medio justorum, et mitlenl eos in cami- cognovisse. Qttia virgimlas ejtts incotilaininata per-
litini ignis, ubi eril flelus el stridor dentitim. Sed mansil, de qua satis jamriixisse sufticiat. Caeterum
qnod ibi caminum ignis dicit, hic carcerem figtirate, tertiiim loquendi genus cst, cum nnib:e ip-ins partes
qua? reorum est eu.sloriia, appellavit. Sed terribilis proiufiiiiloaccipiunliir, ut prnesens locus manifeslal:
valde incuiiliir senlentia. '/.( iion e.xiesincie, inquil, donec novissimumquculrun-
Amendico libi, inquit, non exies inde, donec reddas tem reddcts. Igilnr infinittis eril ulerque eorum ler-
novissimum quadrantem. Hinc cogitet unusquisque ininus, quod nec fenoris nomen illinc a riebito un-
apuri semelipsum, et hoc quasi specialiter sibi pra?- quain evactiabiltir, nec a carcere illo qtiisque reatit
dictuin arivertal; verilas cnim est qni Ioquiliir, et vincius, post peractum judicium, solulusegreriietttr.
non menlilur. Singulis enim diclum est, singuli au- Erit auiein istius merque senlenlia? linis sine fine
diant, el nullus de audacia praesiimat; quia non B tencniliis, ita ut nec a riehilo se valeat illttc daiiina-
exiet inrie rionec miniina qiia?quepeccala persolvat. tusexplicare, ncc carccrc clausus quantloquerealiis
Hoc nempe per quarirautem videlur signilicasse. sui catenis abduccrc. Hnjusmoili ergo loquendi ge-
Nec sesiimantlum, sicuti quidam dixerunt, quori do- nere riictum est: Sede a dextris meis, clonec ponair,
nec finiti sil temporis, et aliquando, ac si, post exple- inimicos luos sub pedibus litis (Psal. cix, 2); necnon
tionem poenarum, liceat exire de carcere; jungentes et illuri : Oporte.t enm regnure donec ponat inimicos
illud Isaiae: Claudentur impii in carcere, et posl mille sub pedibus suis (I Cor. xv, 25), iri est, rionecsibi sub-
annos visitabuntur (Isa. xxiv, 22). Praeserlim cum et jiciat omnes contrariicentes sibi. Sed iitinquiri jjostea
iUud absolule dicalur, visitabuntur, quod et ad ultio- non regnabil, cum ci fuerint inimici subjecti, et
nem polest intelligi, et a plerisque rie die futuri sae- ipsius potestati subjugali ? Regnaluriis tilique est
cuii mauifesle interprctalur, qtianrio corpora re- sine line, eui el ipsi erunt sinc fine subjecti. Neque
cepluri graviorem suseepturi sunt daninalionis sen- 275 en'm consequehs est, cum ei fuerint subjecli
tentiam. Unde hoc loco donec pro infinito ponilur. inimici, tit tnnc ille regnare riesisfat : aul quia, irien-
Qiiod pravi hoinines nolenles considerare, voluerunt tiriem semper regnaturtis, illi qttos sibi subjugavit
non suos sensus Scripluris divinis, sed eas pravis deinceps non subjecti maneant. Nam et nos tali lo-
sensihus applicare. Nulla lociitionum genera, neque C quendi genere freqtienler utimtir, ac si dicatn : veri-
Spiritum sanctum sua poteslate loquentem allenriere tas islius sensus sententiam tenet, qui profe.cto sen
volentes, finxerunt sihi ex eloqtientia, falsam sapien- sns iiunqiiain infirmabilur, donec veritas mentiatur;
tiam. Caeterum bi qui sane sapiunt, inlellexerunt hinc qitoque ex inllnito palet, qnia, sicut verilas
quod scinperrerum verba el eloquentia, velut ancilla nunqnam mcnlitur, ita sensus isle sine fine illa ma-
servit sapientia? divina?, prout plactiit utcnlibus ea iienle uunquam evacuatur. Sed qiixritur quia Iiorno
loqui. Natn haec pars, de qua sibi aslrumit falsa, cum fine peccavit, charitalis riebiliiin proximo non
quia velut limes lemporis est, vldetur qnasi per ab- redriendo; qiiomorio justiim sit quoil a juslo judice
negationem unins rei, alterius interdum coticessio- sine fine damnalur. Qui profeclo sensus ex sententia
nem rieterminare. El fil tribus vicissim modis. Cum Pauli (Rom. ii, 5) perfaeilepalet quia secundum im-
274 aut "trique tcrmini simtil uno coniplentur pceniteniiani si:i corriis, lliesatirizans sibi iram in
lempore, et finita ulrarum partiutn scnteiilia termi- die ira? et revelationis j'nsti juriicii Dei, jure sine
iialur; aut ex contrario cum in usti loqnendi ad fine exsolvit thesauros ir;e qui sine fine, pro-
moiliim simui pro infinito lempus et negolium so- pter duriliain et impoenitudinem corriis, peccare
ciantur : aut ciini altera eoruin portio fitiita est, disposuit. Noluit igitur fratri retldere cliari.atis rie-
altera vero, quamvis ei collata, pro infinilo tamen D bi.ium; velit, nolit, redditurits est ira?, quam sibi
accipitur. Exernpli causa, velul'i_in psiilmo : Perse- thesaurizavil, pcenarum siipplicium. Servat riamque
quar inimicos meos, et compreliendam illos, et non a principio metapboram, quasi ab exactione publica
converlar donec deficianl (Psnl. xvn, 38). Ac si dicat, et judiciaria saeeuli polestate. Ubi adversarius, cui
ilbs deficieulibus, mox convertar et qiiiescam. Nec- jure riebelur charitas , inducilur, et Jttdex, ctii ab
non et illuri : Sedete in civitate, donec intluamini vir- illo, quia fenus nou rerididit dilectionis, reus ad de-
tute ex allo ILtic. xxiv, 49), qua iiimirum virlule cernendum tradilur; minisler qtioque qui omnem
percepta, illicoexieruut de civilale ad priedicandtim. exaciionem pretii ofliciose exigat; deinriec.arcer quo
Secuiidum hunc niodum volentes ha?retici quocttn- reus clatidatttr; ac senlenlia usque ad nuinuii qua-
que donec inscribitur, utrasque consequentias simul drantem novissiinmn proponitur, quod non prius
finiri, erraverunt mullis in Iocis. Veriinitamen pro possil exire a poena carceris, donec minima qua?qu0
infinilo quain saepeuna earum regio accipittir, aliera jiersolvat. Quarirans igitur exigitur, sed pcena pec-
vero saUs finita patenter monstraliir, ut est in hoc cati solvilur. Cnde iioiimilli, quia omnis muiidus
codejn opere de quo dixi. Quod uon cognovit eam qualuor subsistit elementis, quadrantcm mystice vc-
247 S. PASCHASHRADBERTI ABBATISCORBEIENSIS _:48
luerunt interpretari; quorum novissima porlio terra A I solum de quolibet iralo vei amante dicitur ,
esse probatur, et ideo per terram, omnis terrena? verum qtiori et iram super alterum , seu mi-
actionis delicla, et carnis meditalio, quasi novissi- sericordiara 277 ve' concupiscentiam aut amorem
mus quadrans, ignis supplicio pcenalilcr exiguntur. habeat. Unde jam supra cum dixissel: Audislis quia
Nam juxta hunc sensiim, prinius quadrans ignis, dictum est, non occides, adimplevit qua? deerant, et
quia de coelestibus est quo charitas signalur, jure adriiriit qtiod Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit
dicitur; secundus aer, qiieni sempcr spiramus, per judicio. Ilaque non simpliciter omnis qui irascitur,
quem vita nostra signatur; tertius vero aqua, qua sed ctim adriitamento adriit, fralri suo. Qnem sen-
renascimur in Spirilu sanclo ; deinde novissimus sum bene Davidduobus explanat verbis, Irascimini,
quadrans lerra connumeratur, per quam carnalis et nolile peccare (Paal. iv, 5). Ac si dicat quod, si
vita, et peccala terrenae contagionjs designanlur. irascamini, cum silis irascibiles, nolile peccare ira-
Hinc quoqtie primo homini diclum legimus : Terra scendo fratribus. Haud duhiiim quin sicut KpoiriBuu
es, et in terram ibis (Gen. 111,19), ac si dicat, exsol- accidens est, sine deliberalione boni aut mali operis:
ves quod esse volnisti usque ad novissimum qua- ita ira.o. affectio deliberati animi, si locus adsit
drantem, 276 ?u'a "''''' peccatorum luorum im- perficiendi. Unde fortassis non dubitandum quod,
puniluni erit. Recolat igittir prudens animus, etiamsi B I sicut in perfeclionibus, ira fratris, veltili hoinici-
ubi vel ubi quod supra proposui commemorare prae- dium, reos facit judicio : ita concupiscentia mulieris,
termitto, quod hiecomnia ex illisocto bealitudinibus aut illiciti cujuslibet concubitus nefanda deliberatio
quasi a genere spectantur. Hinc est quod hic ora- menlis, moechoset roorte dignos ex lege facit. Moe-
tio fidei imploral, liberari nos a malo, id est ab ad- chia itamque generaliler illinc pro onini concubitu
versario, per spirilum pietalis, ut mitescat animus illicilo accipilur; quia in eo quod dixil non mmcha-
et possit omiiia tolerare. Alioquin, nisi mitis fuerit, beris, omne libidiiiis crimen interdixit, quod poslea
quomodo iq. via cum adversario consentire valet? Moysesvariis criminum speciebus disperliens singula
Verumtamen etsi atl Evangeliuin referendum est, proprio juriicio damnavit. Alioquin in illis deccin
qualiler ejus aliquis consentiet jussis, nisi pielalis verbis legis, nec fornicatio, nec concubilus mascu-
spirittt repielus fueril? Ule enim consentit, qui eum lorum,nec alia porlenta libidinisprohibila cernuntiir.
pie audit et intelligit. Deinde quidquid inlellexerit, Unde palet quod mcechia, quamvis proprie de uxore
etiamsi contra voluntatem suam sonat, non adver- alterius dicalur, generaliter tamen ut fassus sum,
sauir, sed magis diligil obediendo, et gaudet adim- pro omni libidinis incestu inierdicilur. Simili quo-
plere, licet conlra mores suos venial. Siquidem non que aiodo et hic cum mulieris concupiscentia, qua?,
eum ad volunlatem propriam delorquendo, seri mo- ^" veluli naturalis, de corde tollilur, ne moechtis sit
res cl omnem intenlionein cordis ad ea qua?dicun- Chrislianus, ut Evangelii justilia plenior coinmeii-
tur humililer referendo. detur; prolinus liquet concupisceutiam masculorutn,
Audislis quia dictum est antiquis: Non mmchabe- vel alicujus libidinis flammam, qua? polius monstra
rts. Ego autem dico vobis, quia omnis qui videritmu- -lagiliorum sunt quam vilia nuncupanda, funditus a
iierem ad concupiscendutneam, mmchatus est eam in cordibus tollenda mandasse. Quia profecto, sicnt
corde suo. Penriet igilur ha?csentenlia ex eo ubi ait: roajor ex Evangelio castitatis justitia exigilur: sic e
Nonveni legem solvere, sed adimplere. Implet autera contrario acrior poena reis ex eo incutitur. Unde
eani eo quod dicil: Qui videritmutierem. Nec tameni smmtiopere curandum, si propassione aliqua tililla-
solvit legem, cum de corde moechiara lollit, el casti- rour, tollamus oculos mentis ab intuitu operis, ne
tatem in carne servarc jubet. Non enim absolvit illa, forle levis suggestio transeat in delectalionem et
sed implel in Evangelio quod deerat in lege, ut ma- afl-Clum cordis ; ne rei ex passione deliberali animi
jor sil justilia Christianorum, quam Scribarum et» pro faclo damnemur. Quid pulas, absentes quando
Pharisa?orum. Ubi considerandum quod non dixit: sUnus, si feminaro aut (quod scelestius esl) aliud
oinnis qui concupiscil mulierem, sed qui viderit eami D aliquid ila corde aspicimus, ut, si facullas adesset,
ad concupiscendum, scilicet eo fine et animo utt deflnitum habeamus intus, et personam quamlibet ad
eam coucnpiscat consenliendo libidini, si facultas> hoc medilatione revolvimus in conscienlia : nun-
fuerit explendi. Quem sane locuni Graeci duobus> quid non adulteratur corde, ubi talis versalur deli-
verbis significanlius explanant, tr«.o; et 7rpi.afl._av,, beralio, eliamsi desil 278 species coram istis exte-
id est, passionem et propassionemdicentes. Quando- rioribus oculis, quae visu concupiscatur ? lino tum
quidem passionem dicuntad vilium animi reputari,, adulteramus corde, cum illi aperiuntur oculi, quos
propassionem vcro, licet habeat initium culpac, noni propter poenampeccati prirais parenlibus raale aper-
tamen teneri in crimine. Esl naraque T.po7.a. e.K,, tos in paradiso legimus, et carnis incenliva eos
tetuporalis, vcl subilaneus animi affectus, ut ira- afficiunt. Tunc sane in affectum libidinis laxantur
tus sil aliquis, aut amans aliqniri, iz&Bos vero, autt frena concupiscentiarum ; versatur species anle
;_-._, ut qtiidam aiunt, quaeilam animi forma vel1 mentis oculos, ubi non voluntas, sed sola deest oc-
deliberatio ex consensu pene quasi naturalis ha- casio peccandi. Quaenimirum intentio, non propassio,
bitus menlis; ut est dum dicimus iracundum , sed 7.«.o. vocatur, quia mens roale illecta transivit
aut cujusque amatorem. Quippe quia 7r«'9o. non1 ad passioneni consensus. Jure igilur ex Evangelio
219 EXPOSITIO 1N MATTH/EUM. — LIB. Hl, CAP. V. 280
talis deliberatio iu omni molimine viliorum, pro A . nerasli cor meum, soror mea, vulnerasti cor meum
opere reputatur anle oculos inleriin judicis ; quod in uno crine cotli lui (Cant. iv, 9). Vulneravit enim
ex hoc quisque censetur quod est vel quod corrie cor sponsi in uno oculortim, charitatis glariio, quia
gerit. Nara sola bona voluntas el prompla devolio nulla carnis pelulantia maculata aliubiquam in idem
roentis, cum deest agendi copia, quod pro charilalis propiliato.iuni respicere consueverat, cujus amore
affectu apud pium remuneratorem acceptabilis sil, nimio perfusa eliam de se dicebat: Vulnerala cha-
nemo sane qui arabigat, iiemo qui dubitel. Placet rilas ego sum. Talis quippe oculus columbarum di-
igitur quod in lerris pux hominibus bonw voluntatis, citur, qua? resiricnl ad fenestras suas. Iricirco non
ah angclis, sicul et Deo gloria in excetsis pracriicatur. scandalum, sed pacem ferens, nihil ad concupiscen-
Sic, sic plane e contrario, quoriim voliuilas riepra- dum exlerius altrahit, sed qua? salutis sunt miinda
vatur, et illicitur fratris ira vcl odio, seu concupis- omnia interius servanlur. Igilur propter circumslan-
ceutia incesti vel flagitii, luxu aut quibuslibet ina- liani lcctionis, qnia hinc inde demulieredicitur, me-
litia? affeclionibus, et deliberatione viliorum pasci- dium duarum parlium, ut sermo divinus conlinua-
tur, jure reatus supplicium illis clenuntiatur; quia relur, incliiis ad hunc sensum relulimiis. Nam supra,
non secundum quod quis non potuit, atit non licuit, qui viderit mulierem ad concupiscenrium, mocchum
sed secundnm qtiod fuit et proposuit ex consciencia, B esse eum in cordedenuntiat.Nunciteruin, priusquam
aut accusalur aut defenriitur in die cuiii judicaverit devenial, eumdem cordis oculum jubel erui et pro-
Deusocculla hominum. Sequitur : jicere, ne aspiciat quo male deceptus homo pereat.
Quod si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum, Et notandum : si ea quae in nobis dexlra sunt, sci-
et projice abs te. Haerct ha?c sentenlia superioribus, licet oculus aut manus, nos interdum scandalizanl,
ubi ait: Qui viderit muiieremad conctipiscendum.Ex quanlo magis ea qua? sinislra siinl ? Quia si anima
quo liquet, ocutum dexlrum, quidquid mentis delec- introrsus labilur, mullo magis corpus, quod ad pec-
latione interius concupiscilur, intelligi deherc ; quia canditm proclivius est. El 280 'l'eo praestanlior iile
profecto, cum ille interior ad concupiscendum ape- purgandus esl octilus, el eruendus illicilus aspectus.
rilur, mox turbali motu libidinis acrius scandali- Qtioniam dum is sine scandalo prava? visionis in
zaraur. Dexter vero ex meliori parte menlis non in- propilialorium assiriuus referlur, isle sinister et
convenienter dicitur. Qtiia sicul praeslantior pars exterior, lege illius frenalus, ab omni labe viliorum
corporis dextra vocata est : ila visus ille ab inlus, immunis quotiriie ctislodilur. Veruinlamen, et si ila
qnia praestanlius videt, recte dexler est nuncupatus. dixerim, non praescribimus ntimerosiorem sensuum
Scanrializat antem, cum ail concupiscendumaperilur, explaiiationem. Potcst enim in dextro oculo, vel in
et mens p r varias et illicitas cogitalionum formas a C dextra manu, fratrum et uxofis, ac liberorum seu
slalti purilatisel justilia? captiva duciliir. Qui nimi- carorum amicoriiui affinilas, vel quorumlibet pro-
rum oculus dexter duin ad concupiscenlia illectus piuquorum monstrari affectus ; quia nihil minus eos
trahitur, et eruendus et projiciendus est a nobis, ne quam oculos nostros diligimus. Solet enim ab his
per euin noxia carpamus. Erucndus sane antequam qui se veliemenler diligere quemlibet volunt osten-
279'aha(ur in vilium, nc quod in nobis optinium dere, itaMici : Diligo eum ut oculos meos. Et ideo
est cito flectalur ad culpam. Quid igitur magis scan- forlassis ad augmeiitum riilectionis cxaggerandum
dalizare polest quain quod nos revocat a proposito posilum est, si oculus luus dexler atit manus dextra
et removet de via juslitia? ? Ergo, nisi primum pa- scandalizet te, qualeiuis ad contemplandam vcram
rentem hic oculus scandalizasset, nequaquam timore luceiii inipedimenlum flat, debeas illud abscindere,
ac puriore pressus a facie Dei, locatus in paradiso, et quiriquiri praecipui amoris esse potesl, ne libi ob-
se abscondisset. Quera si, priitsquam pelulanlia eum sislat, peniius detruncarc. Cavcnritim igitur ne, diiin
foedaret, ab intuitu vetiti revocasset, nequaquam volumus alios lucrifieri, ipsi in aeternum pereamus.
scanrialum pateretur erroris. Et ideo projiciendus lliiic sane el in Levilico de sacerdote magno dicitur,
est illico talis aspectus, anletjuam mens labatur in cujus anima Dei cultui mancipnia est, ne supra pa-
vitium, non quia dexter est, seri quia scandalizat " trem aut matrem vel filios polluatur, id est ut nullius
nos male concupiscenrio, in lege mantlalorum Dei affectum scial praeter ejus cujus cultui dedicatur
quam bene positos. Alioquin quanriiu in charitate (/.eu. xxi, 11). Verumtamen manus et oculus,
defigitur, continuandus et servandus est in aspectu, quamvis unius corporis proecipua? partes sint,
qaia pax mtilia diligentihus legem Dei ariesse cre- quia non eumdem actum habent, nunquam dixcrini
ditur, et nullum illis scandalum devenire poleril. quod unum velinl significare. Et ideo per oculum,
Qnod si nosscandalizare caperit ab illecebra riele- manenle illo quem supra pracluli sensum, potest
ctalionis, mox eruenrius esl visns cogitationum, ne ' inlelligi quilibet niagistrorum, qiiorum ofliciura
forle videal muliercm ad concupiscenritim. Abji- est praevitlere raores ac vilam subdilorum , aut
ciendus est ergd, ne ari ea quae carnis sunt exterius forle amicorum aliqttis, cnjus cottcilio utaris ad
se difftindat, sed purgatus disciplinis ccelestibus, sem- considerandos actus luos et ccclestia uiedilanda.
pcr veluli cheruhini circa aram in propilialorium Qui si profeclo scandalizaverit te projiciendus est,
se referendo cuslodial. De quo nimirum visionis ne malo illius exemplo pellectus pereas, vei errore
oculo iu Canticis Ecclesia? a sponso canilur: Vul- , depravalus in moriera ruas. Porro per uianuiu,
451 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 252
aliqua locuples vila? aclualis vel prospera operalio tA ctoritate lihelli repudii libertatem dari jussisset,
jnxla superiorem sensura : secumlum liunc aulcm, dum deliberalur cx ea ob recogilandam graliam, et
qitcni subclidimus, forlequilibet slremiusarijiilor inler vitandi pejoris criminis culpam, indixit non dico vo-
vitae negolia designatur, cujus juvamiiie prosperis luntatem pacis; verum exosae uxoris adullerium,
successibiis etiam vita noslra in saeculo queal pol- diim dimissa nioecbiiliir, ad viruui conlorsit. Qui
lere. Qui profecto dum eceperit nobis ohsistere, et dimiseril, inqiiil, uxorem suam, excepia causa [omi-
scanrialum esse in Icge mandaloriim Dei, nielius cst, calionis, ac si dicat : Quicunque foerius nupliaruin
ilio praciso, absque ilitis adjulorio salvari, quam pro alicujus rei ncgotio, vei pro foeditale inoriini
ut cum eo toluin corpus noslrum percat in gehenna. aut corporuni spreverit, et quori Detts conjuiixit vi-
Potesl autem per dexiram manum, eiiam*et ipsa ctus injuriisseparaverit, iscogil iniirniiorcin se cur.i
practica vita sigoificari,281 S,1U-lla Martha salagens alio fornicari, et causa reatus ejus ipse ellicitur, qut
variis officioruin negoliis occupalur. Simili quoque cam sua depulsioue facil nieechari. Praesenim quia
modo et per ociilum vita theorica exprimitur, qiiam olim plures eranl causa? oinitlentli uxores; scilicet
s;epe imbecilles non valcnles ari piiruin conieiiiplaii, si leprosa, si slerilis, si oriiosa, si fornicaria, etc.
scandalizanlur. Hi pro nimia vilae desidia el lor- Al veroChrislus solummorio causa fornicalionis de-
j:oris otio, illi vero, pro tnulliplici saeculifrequenlia, B
] serentli licenliam dedit. Jure igitur, quia iUo tan-
cl pltirima?occupationis laedio. Quorumlibel igitttr tum vilio firies castitalis, el connubium uuptiarum
quisque oculo vel manu patiatur scanrialnm, melius prius rumpiliir, iricirco noii earo ille facil uia?chari,
esl, si unam earum inlerrium non potest sectari seri ipsa realus sui causa esl, et dissolulio foederis.
vilam, alteram soliinimodo retinere, quam pro enor- Alias autem diligenria est el lenenda, ul juslilia
initate duarura infiriiiilalis scandalo deperire. Hinc Christianorum polior commendetur, et charilas cou-
summopere ciiranduin ne aut ille qui nou potcst jugii firmior usque ad morleiu servelur. In quo ni-
conlemplaliva frui, lorpeat otio, actuali neglecla; mirum castitatis praiceplo propter brevilalis com-
atit forle aliquis, rium occupalur praciicis negotio- penriium pluriinae hinc inrie quaesliones cniergunt:
rum sludiis, areseat ab inleriia dulceriine, cum uie- sed solum eas tangere decrevi, quas necessitas
liiis iii couiemplativa posscl prolicerc. Jam quia exjjoscit. Et tjtiia si uxor f>rnicala sit, quid liceat
dexiruiu jubemur oculum vel nianuni, si forle scan- viro salis expressum est, quaerendnmergo fuite con-
tlalizaverinl nos, abscindere scu a nobis projicere, trario, si vir foruicaius fueril, quid agenduin sit
nihil dubilanduin de sinislris, ubi qnidquiri pi_cslan- uxori. Umie Paulus dicilquod nulliis eorum proprii
lius esl in corpore, delruncalur. Quo.l si ad litleram corporis potestatem habeat (/ Cor. vn, 4,), et Domi-
quisque velil accipere, licet de pictate descendat' ^ nussoliiiii fornicationis causam excipiens, non dixil
ejus affectus, non est audienrius ut menibrorum ab- cujtis e.iruni, viri scilicet an feminae. Propter quodi
scissio praedicelur, sed ut injprobilas moriini, et duo lcrmini lege una siniul videntur arinccli, ne
pravilas aclionum resecetur. Unde quidquid in alter eorum facial qtiod alteri non licct, etsi vir po-
oculo menlis interius de via injustitia? el probitale testalem haheal super mulierem. Poteslas autem §i
niorum nos subvertere voluerit,' illico erualur a ex eo dalur, quia praestanlior est in natura, el mu-
uobis, el quiriquid conlra operalionem virlutum exte- lier de viro facta legilur, el non ex eo quod servus
rius propulsaverit, clsi dextra iuanus vel oculus vi- uxoris est, et ne quaerat solutionem, ei mandaiur.
deatur, quasi scanrialumiiostra? salulis, a corporeso- Alioqtiin occurrit illud rie Aposlolo, In quo enim al-
cielatis procul pellatur; ne forle, quod absit! morbo lerum judiccis, temeiipsum condemnas, eadem enim.
ilUus corrupiis lolum corpus pereat in gehenna. agis quw jttdicas (Rom. n, I). Qtta de causa quis-
Diclum esl ctulein: Quicunque diiniseril uxorem quisfornicationis elogio vult deserereuxorem, debet
suam del illi libellum repudii. Ego antem dico vobis: et ipse a foruicatione immunis es.e, quia nihil ini-
Qukunque dimiserit uxarem siiam, excepta fornicalio- qtiiusqiiamfornicationiscaiisa uxoremalijicere, etse-
nis causa, facil eatn mmckari, el qui dimissam duxe- n ipsuin ab eoriem 283 v' 110n0" custoriire.Sequitur :
rit, moechalur. Hunc locnm Domimisel Salvalor no- Et qui solultim a viro duxeril, nmchatnr. Moecha-
ster panlo post plenins explanal, quoil boc Moysesi tur aulem, quia seciinrium Apostolum, dehet perma-
propler riuritiam cordis' oorum jusscrit, non riisci- nere innupla, aut forte viio suo rcconciliari (/ Cor.
dium volens,sed auferens homicidii riiscritnen. Qno- vii.ll). Uhi apparel quod nec vir qui eam dimiscrit,
niam mullo lenius eral quamvis higuhrem eveniret dum illa arivenit, polest allerara suscipere in conju-
discordiani,quam per od'mm et infestationem uxorisi gium, sicut Aposlolus manifestat. Sed quaerilur ab
fundi sanguinein. Hoc qtiippe non Dominus amalor aliquibus, utrum et illa moeclialur, qua? facit eum
pacis praeceperat, sed Moyses ex suo, propler pejus,, cum quo coierit, moecbari, qnori satis hinc inde,
ue fierel, concessit. Idcirco aucior dilectionis, ett aut ex Evangelio aut ex Apostolo, patet, licet illa a
magister veritalis, reslituit perfeclioribus quodI viro riiscesserit cansa fornicationis, quod non liceal
deerat, et abnegavit discidium insei tationis, quod| ei alio sociari viro, quanlo roagis si riimillattir a
duricordibus, et non piis 282 ac mitibiis riatumi viro? Potest enim fieri tit aul illa discedat, atil vir
fueiat. Nibil igilur hoc loco Chrislus, vel alibii eam noleule illa dimillat. Sed quid horum conlige-
tlempsit legi, plura vero addidil. Unde lex cum au- rit, non licet aliquem eoruro, dum quilibel advixerit,
853 EXPOSITIO IN MATTH_EUM.— LIB. III, CAP. V. 2ri_
cuipiam alteri copulari. Quia discidium quamvis. A quod enormitate menibrofum coe.uin praesideat, et
causa fornicationis qualibet ex parle fiat non taraen hunc vasti aeris spalium cruribus interciatidat, ve-
ex imperio, sed ex indulgenlia juste conccditur. luli AnthropomorphiUe siispicanlur, qualenus sca-
Unde, quia voluntas unius usum sihi inlerdixit, et hellitin lerr* pedibus atlingat : sed quia per lerram
realus alterius id coegil, haud riubium ulros(|tie roa- sancta Dci Ecclesia figuraiur, qua? iiiiiiirum sca-
nere debere sine copula, nisi forte in invicem recon- belluni pcduin : ejtis jure dicilur, quia subdita Crea-
cilientur, quibus prius, si vellenl, licuit non riisce- loii, gressibus ejus prostrala, lideli rievoiione sub-
dere. Et hoc sane quia non ex voto fuil, sed ex slernitur. Hinc quoque in psaluio : Donec ponam
discidio. Idcirco aul simul redeant, aut simul se inimicos tuos scabellum pedum tuorum (Psal. cix, 21.
conlineani; quaieuus fornicatio ne plns valeat in Scabellum quipjje iiiimici ponunlur dum reconciliali
causa, quam foerius nuptiaruni. Ca?lerum, ubi ulro- Deo dilioni ejus clevoli iiicliuanlur. Ipsa est enim
rumque vota conveniiint, qtiia Deusest in negolio, tcrra viventium soliditalc Chrisli snper aquas liin-
nec licet revocare connubium carnis, eo quod non dala, qua? ionge alio visionis sacramento, a Moyse
homo, sed Deus conjunxerit eos. Scripluiu quippe et Aarou, Nadab quoque el Abiu, una cum septua-
est, Quod Deus conjunxit, homo ne separet (Matth. ginla senioribus, sub pedibus Dei Israel, quasi opus
xix, 6). Iloino igilur eos non separat, sed Deus B saphirinum ccrniltir, et quasi coelum cum sereiium.
nielius sibi social, quos Chrisli charitas ad liberia- est. Ncc iiiircris inlerea, si niinc lcrra, nunc sca-
tem vilaeex voto felicius invitat. Sed qu a ci>cunicirca bellum peritim ejus, sancta Dei Ecclesia itominatur,
qiiamplurima?, ul dixi, quaesliones ebulliunt, ha?cde interdiim vcro quasi coelum, cum serenum est, sub
his simpticiler dicla sufficiaiil, licct brevitas ea non periihus ejus cernitur; quia una eademque. res variis
sit passa praestruere, et Scriplurarum lestimoniis figuraruin aenigmalibus, 285 0D meriloruineffi-
omnia conlirmari. eienliam et significalionem causarum Ittce clarius
Iterum, inquil, audistis quia diclum est antiquis : reseratur. Qua de causa jurare per lerram aliquem
Non pejerabis, reddes autem Domiiio Deo luo jura- vetuit, qui scabelluin p'e_tiin ejus, ac si ccelum cuun
menium luum. Ecce hoc loco, siotit et tibique in islis sercniim esl, firmilale perpetua, saticla Dei scilicet
cumulus juslitiae redintegratur. Nam per quotl quis- Ecclesia soliriattir. Unde, si quis terraiu aut ccelum,
que jurat, aut veneratiir, aut diligit, aut limet; id- vel llierusalem illam magis aliquid existimal tjuair.
circo carnali populo jurare per Deum ex lege licitu.ni crealuiam, erral. Si quis vero non se leneri jttra-
erat. El hoc quasi parvulis concessum erat, ut quo- menlo, quia crealura esse cernilur, cogitel quod in
inodo viclimas imniolabaut Dcq, ne iriolis eas offer- bis omuibus pncstanliora claudtinlur et ariumbran-
renl, sic et jurare illis in Deum permissum erat; 'L>lur arcana. Quis eiiiin ignorat quod Hienisaleu»
non quod recte hoc facerent sed quia melius erat illa terreua iilius coelestis iinaginem geral? Et irieo
Deo id exhibere quain 284 daemonibus. At vero illi qnisquis per eam jural, jusjuranduni ei debet cujus
per elemeiita jurandi seinper pessiinam coiisueliidi- esl civiias, nec alleri quam illi reddendtim recte
nein lenuere, sicut a prophetis quam sxpe arguun- pnlalur. Seri ut simplicius loquar argtimentali sunt
lur. Jtirahaitl namquc per angclos, jurabaiit ct per se non leneri juramento, si per ea lanlum ari lille-
urbem Hierusaleni ac per lemplum ; creaturas quo- ram jurasseiit, ijuia riictuin fueral : Reddes aulem
que resque carnales obsequio et honore Dei venera- Dotnino Deo juramentum tuum. ldcirco docet tiiL.il
banlur. Idcirco superstilionem coiiluniaciie veleris lam vile in crealuris Dei, ul per hoc quisque perju-
condemnal, et religionem juranrii per ccelum, vel rare riebeat, quanrio, a summis usquc ad infima
terram, aul caput, aufert, quia in conliimeliam Dei qtiicque divina Providentia ctincta creata reguntur.
sacratnenti veneratioiiem refercbant. Porro Judaei Hinc qiinquc incipit a tlirono Dei, quori sublimius
alia ex lege agcbant, alia cx tradilione et supersli- esl, cl pervenit tisque ari capilliira album vel nigrum,
lione Pharisaeorum, alia falsilatis errore decepli, quori vilius est. El insinual nec per caput debere nos
Qua? omnia Magister veritalis removens, ea qua? jurarc, quamvis nihil magis ad nos perlinere viriea-
legi deerant adimplebat. Hinc quoque ait: Ego au- tur. Scd c|uomodo noslrum est, ubi poleslatem fa-
ttm dico vobis non jurare omnino per cmlum, ct addi- cienrii vel coniinulanrii colorem nigri atit albi non
dil, quia thronus Dei est. Thronus ulique Dei, et non babeamus? Propterea ineffabiliter (cneiit omiiia , et
Deus, quia crealura esse probatur. Porro in Iege, ubique praesenti jurameiilum debelur verilalis. Unde
Reddas, inquit, juramentum luum Domino Deo tuo. quisque per capuljurat, illi ulique debet jusjuran-
llli vero e contrario, aut cceluni plus aiiquid suspi- dum, qui potesialeni ca'pitis habet, et cujtis figuram
canles, aut forte si per eum jurarent, persuasum caput tenet. Nam caput noslruni Chrislus, capul vero
habebant non se juramenlo leneri. Propferea provi- Chrisli Deus: et ideo quisque per capul jurat, illi
rius arbiter sic sententiam lemperat, ut et coelum ulique debel jtiramentum suum, cujus figura el JHJ-
Dei creatura credatur, et tamen quia secundntn testas in eo nianct. Verumlamen quia ista de super-
spiritalem inieUigeniiain thronus Dei est, se teneri stitione vel errore Jtiriajorum venerani, resecat
juramenlo, quisque per eum juraverit, asseverat. Ita no.via el supctfliia, complel aulem ari perfeclionem,
quoque et de lerra scntieiiduin, per qiiain omniuo diim loilil jurandi occasioneui, qtia? clefiierant, Sed
jurare velat, quia i.cabellutn pedum ejus esl. Non tameii quia videlur Apostolus quam sacpejnrasse, e_
2S5 S. PASCHASH RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 2_6
iciii-us _a_iaui.iii;i im_r _.inisiianos pro sattsia- A quoticunque nos sumus, quod in nobis vel ex nobis
clione allerius, licela malo sinl, frequenlius conce- est, seu quodcunque circa nos est, ab eo constat
dunlur, liquet quod Christus penilus jurare non esse, quod est. Sin aulem ex eo non habueril esse,
probibuit; sed propler occasionem perjurii, docuit utique non est. Propter quod mira disposilio rertint,
quod perfectius est; et oslendil quidquid ullerius omne quotl non est, quia non habet csse ab eo quod
fit, esto liceat veritatis oblentu, quod a malo est, est, non minus verum est, quia non est, quam quod
286 dum quisque, pro dubielale alterius, ul fidem est, etpartilur esse ex eo quod est. Hinc igilur con-
faciat* qui non credit, jurare cogilur.Hinc^sl quod stat, quodinore Chrisliani, non minus in negando,
Apostolus sa?pejural, ut infirmis arifiriempersuadeat. quam in asserendo semper veritas esse debel. Sed
Ilinc est quod Ecclesia suos pro pacis foedere fi- tamen talia quae tam ardua sunt et difficilia, quia
deique assensu frequenter jurare concedit. Sed Do- peccandi via salis lubrica est, nemo sine spirim
minus docuit quod perfectius est, indulsit quod fortiludinis custodit; nemo nisi esuriat et siliat jusli-
infirmi.atis, resecavit quotl superstitiosum erat et tiam, parles vita? perfecliores, et consummalam re-
iioxium. Quia profecto, sicul meniiri non polest qui gni coelestisjuslitiam adimplebit.
non Ioquitur: sic perjurare omnino non valet, qui Audistis, quia scriplum : Oculum pro oculo, den-
ijuuqiiam jurat. Idcirco nemo sicut honum appelat B tem pro dente. Stibaudiendum est redriet, ut aetas
jusjuranriuin, sed pro infirmilate alterius qua? a rudis vitae, quasi justitiae initium praestruatur. Ca?-
malo est, quia infirmitas mala esl, ulalur jura- leruni Chrislus justiliam perfecta? vitae insinuans,
mento veritalis subsidio fretus, ut ei persuadeat qtiem addidit quod deerat. Unde patet sicut et in caeleris
jtire necessaria fide viderit infirmari. Aliter atilem. locis, quod ea qua? de lege sunt, inler prudentiam
Sermo vester, inquit, sit : Est, est; Non, non. carnis, et consummalum Evangelii justitiam meclia
Quia omnino evangelica veritas non recipit jura- sunt. Manent igitur hinc inde quasi duo terroini,
tnentum, sed allerius infirmilas id cogit, dum quili- unus qui detrahil ad culpam, alter vero qui regni
bet siniplicem non potest recipere verilalem. Verum justiliaro perfectius implel. Medielas porro horum
quod omnis sermo iideiis recte pro jurejtirando ac- legalem adhuc rudibus pandit disciplinam. Non mo-
cipitur, et ideo in illo semper esse debet in affir- dicus quiriemjustitia? gradus est, plus la?denti, quam
mando, est, est, in negando, non, non; suflicit enim intttlit, non rependere. Nam prudenlia carnis qua?
dicere ore, est illud, quod in corde est; non est au- ab Aposlolo mors dicilur (JRom.vm, 6), esl ulcisci,
tem, in ore, illud, quod in corde non est. Quiriquid insidiari, concupisci, quoecarnis sunt callide sectari,
vero extra hanc regtilam secus est, cerle aul ex et caetera hujusmodi. Jtislilia vero legis segregat
mendacio est, aul ex infirmitate alterius, licet ve-1C nos ab his, ci inilitim perfeetae vilae suos adhuc ler-
rum sit quod juratur. Et irieo non dicil, quidquid renos incipit erudire. Deinde Ckrisli justitia, per
amplius est, malum est, sed tempcrat sententiam, quam regnum ccelorum digne quaeritur, docet om-
etail, a malo est. Quia si quidpiam plus minusve nino non resistere malo. Esset quippe jusli.ia Evan-
sublerfuerit, a malo esse convincitur. Quapropter gelii major, si laedenti minus injuriarum quamper-
quod est in corde, sil et in ore; quod vero non est ceperat quisque juberet reddique nunc mullum su-
in corde, nequaquam sit, quia non riebet esse in ore. perexcellit citni jubet nec resislere malo. Unde
Unde, si quis verum loqui curat, calamum lingua? juslilia Pharisaeorum plus aliquid habet a prudentia
prius nccesse est inlus in veritate tingal, deindidem carnis; lonre lamen inferius sila esl a juslitfa regni;
ex eadera veritate foras in ore verum proferat. et ideo Cbristianis jure dieitur: Ntst abundaverit ju-
Omne qttippe verum a veritate verum est, et omne stilia vestra plus quam Scribarum et Pharismorum,
quod esl eo habcl esse, quia est ab eo quod est. Sic non intrabilis in regnum cmlorum. Sed hanc nemo
itaque omnis verilas a vero habet ut omnino verilas digne, sine spiritu consilii, et gralia misericordi_e,
sil, et ideo noit simpliciter, sed geminale diclum est, consumraabit. Sic enim 288 lolerandi sunt in spi-
Sit omnissermo vester: Est, est; Non, non. Nequeenim ritu mansueludinis, quasi phrenelici el sine menle
vicissim ea confundere licet, ul silin eo est, et non, 1D homines, ut quandoque resipiscanl, et sinl amici
qttod Aposlolus denegat, sed in ea qtiain corde geri- lolerantes qni erant prius persequentes. Parura ita-
mus essemia verilatis, est illud quod ore proferimus; que est Chrisli discipulo in hac parte ad perfeclio-
veritas auiem Deus esl, et quisquis verum loquilur nem jusliliae, non solum ex lege laedendi, non am-
utique ex illo loquilur. Quia, sicul quidquid est, abeo plius quam acceperat reinfligere; verum etiam si
habel esse quod essentialiier est: ila ex illo, qui in minus aut nihil reddideril, quod integritas hujus
nobis et in fide nostra Deusveritas est, debetorepro- perfeclionis est, juxla praeceplum Domini, non resi-
ferri quod verum 287 est> Alioquin, etiamsi veruni stere malo. Qua de causa statuamtis duos jusliliae
videatur, nisiex illo habeat esse, ulique non est. Esse terminos, ul meriietates eorum secundum proportio-
quippe Deo substantialiter est: nobis quidem et re- nem diligenlius conteinplemur. Nam inilium jusliliae
bus, ac negoliis universis accidenlaliter. Idcirco, est, non amplius, sed aequejudicio, laedcntiex lege

« Hic interserendum illi, aut saltem subaudiendum; quam vocem et huic similes, solila eUipsi, iUius
setalis auclores in hujusmodi phrasium structura omittunt.
857 EXPOSITIO IN MATTH-EUM.- LIB. 111,CAP. V. 258
pendere; perfeclio vero, malo non resistere, sed pa- A cruciatibtis alficimur, aut exterius damnis rerunt
ratuiii esse ad omnia palientissime toleranda. De aflligimui', aut eerte variis negoliorum operibus
cacleromeriielales horum mullo minus quam passus angariamur. Sed in his omnibus parali ad perfe-
sis, aut nihil reddere. Sed prior lerminus, dentem renda, patienlesque csse riebemus. Unrie Propheta :
pro dente, oculum pro oculo, aut cerle damnum Paratum cor meum, Domine, paralum cor meum.
aequo pondere pro damno exigere, quarovis infra CantaOoet psallam in gloria mea (Psat. cvn, 1). Pa-
fines justitia? claudatur, prudenlia lamen carnis pa- ratus namque corde est ille qui et inlerius promplus
scitur, et ex vicinitale illius, licet grarium jusli- est pati pro Chrislo, et exlerius licet in angaria de-
tia? teneat, offuscatur. Paratum vero esse ad votus est, si qtta inferanlur, patienlissime tolerare.
oronia toleranda pro Christo, nec resistere malo, Idcirco propler has duas maxillas, sermo propheti-
iritegritas vilae , et consummata virtus jusli- cus geminatur. Ac si dicat: Paratum est cor meum,
tiae praeriicatur. Caeterum, niedietas horum, quan- Deus, omnia malignantium inlerius opprobria susli-
lum , mullo minus exigere, haeret adhuc initio, nere; paratum est etiam exlerius, pro te, qua? me
et aliqua carnis prudentia frequenter exagilatur; excruciare possunt, libenter sustinere. Qua de causa
tanlum nihil mali reddere, ha?ret jam perfectioni, laetus cantabo ac psallam in gloria mea. In gloria,
et si ex amore Christi est, spiritu mansueturiinis B inquam, mea, quia de conscientia bona securus,
subsistil. Cum si adfuerit spirilus fortiludinis ad confundor in iiullo quo palior. Gloria nostra, inquit,
loleranda omnia, ut etiam cuin adpossit, malo non Aposlolus, hwc est testimonium conscienliw nostrm
resistal, plena juslitia in Chrisli patienlia possidetur. (II Cor. i, 12), quihus profccto verbis 290 liquet
Verumlamen considerandum est quod dicit : Non quod quolies in tina earum Chrislianus flagellatur
resislere malo. Nunquid vilia et peccata mala non maxilla, semper paratus esse debel ut alleram de-
sunt, contra qua? omni conatu menlis reluctamur votus ad ferienrium offerat. Unrie signanter diclum
pugnantes ? Aut nunquid adversarius noster diabolus est : Si quis le percusserit in dexlram maxillam,
malus non est, cui, Apostolusait, resistite fortesinfide? prwbe illi et atleram. Alteram ergo dixit, et non si-
(II Petr. v, 9.) Haeculique mala sunt, sed non de his nislram : quasi tlicat, praebe illi et alteram dextram.
malisdicit sermo diviniis. Nempe alia sunt mala,qua? Quia juxta hunc sensum justus tolus est dexter, et
vulnerant animain, et quibus morte punimur aelerna; sicut Aod ille in Iibro Judicum, ulraque roanti pro
alia sttnt mala temporalia, quibus inpra?sentiarum dexlra.utilur (Jud. iu, 15), dum exlerior et inlcrior
aflligimur, ut probemur; probati vero non confun- virtus hominis in holocausluin Domino maclalur.
dimur, sed coronam exspectamns certaminis. His Sic quippe reclius intelligitur quam ul, ad litteram,
quipjietemporalibusmalisjubet non resisti, quoniam 'CSsinistra facies, dtim dextra perculitur, porrigalur.
nobiscum per patientiam cooperantur in bonum. Alioquin Clirislus in passione, quod suos docuit di-
Peccali vero malum restat praecavere ac repelli, ne scipulos, non implevit, qui percutienli se in maxil-
integritatem corrumpat animae, quia favenlibiis sibi lam, licel pali paratus esset, alieram non praebuit.
cooperatur in morlem. 289 U"de si talia interius Veriim simili quoque morio nec Paulus, cuin in fa-
ex.eriusve nobis suggeruntur mala, resistenda sunl cie cacrierelur, adimplevit. Ait ilaque principi sacer-
utique el vitanda : si vero haec temporalia, licel a dotum : Percutiet te Deus, paries dealbale (Acl. xxin,
diabolo vel a quolibel inferanlur homine, non resi- 5). Si male tocutus sum, perhibe lesiimonium; si au-
stenda sunt, sed palientissime toleranria. Quod satis tem bcne, cur me cwdis? (Joan. xviu, 23.) Quid putas,
Job verus athlela praenoscens confirmat exemplo; nunqtiiri Chrislus conlrarius esl praeceptis suis? Aut
qui mullis apjuilsus malis nec relticlatur, tentatus Paulus discipulus veritatis oblilus esl quod ei jus-
vero interius peccatum perperam non admil.il. Quod sum eral ex Evangelio? Non ulique quia et Chrislus
ideo dixerim, ut diligens leclor libertalem Scriplu- non solum alterara maxillain, verum omne corpus
raruin in loquendo adverlal; quia non semper ca- pro nohis clemcnter simul et animam in cruce ob-
lumnias haereticorum pcrlimescit, sed regulas catho- tnlit. Et Pattltis quod mori paratus esset pro Chri-
lica?verilatis efiicacia?noslrae inlelligendas derelin- ^" sto, poslea passio probavit. Qua de causa Chrislus
qnil. Idcirco, non cui malo, seri absoltite, nolile resi- hoc clocuit, quori ex operihus exhibuit, et non quod
slere malo.dixit. Veruintamen de qtto dicerel malo, quisqtte rielirus cx verbo Evangelii frivolum sibi fin-
conlinuo lalius per partes explanal. Unde sequilur : xit. Niliil eiiiin prodest percutienli alleram maxillara
Si quis te percusserit in dextram maxillam, prmbe pra?beri carnis, si non cum ea offeralur etiam de-
illi el alteratn. Per dexlram quippe iiiaxillam, non vota maxilla meiitis. Hoc quippe Chrislus docuit,
abs re conscientia no.tra, quam seciinrium Deum cnm ait: Discite a me quia mitis sum et humilis corde
habemus, significaltir; in qua si quis nos percusserl (Matth. ii, 29). Quod autem ex se doctiit qualis esse
cnlpando qtiod in nobis noiissimiim ac pr;iecipuuin debeat humilitas, hic descrijisit; descripsil enim
est, offeramus ullronei totuni corpus ad affligenrium, virum evaiigclicum; et ideo quisquis in Evangelio
priusquam, quod polissimum est, opprobria non fe- milital, tlebet paratus esse pali, si necessitas incu-
rentes, aniiltamus. His quippe tribus gencrihus in- buerit, pro Evangclio. Hinc quoque Jeremias ail :
juriariini omne malum praesenlis vita? dislingiiiiur. Bonitm esl liomini, cum porlaventjtigum adolescenliw
Quia oiune quod palimur, aut in corpore itostro suw, dabit percutienli se mcixillam,saturabilur oppro-
459 S. PASCHASII RADBERTIABBATISCORBEIENSIS 160
briis (Thren. m, 27, 50). Qtiod atilem saiuraltir op- A qeoqne spe bonorum futurorum jam locupletem in
probriis, in dcxterain interius perciilitur; quod vero Chrislo csse ostcndai. Sed inlirielitas multorum
exterius maxillam prscberu juhettir alieiain, dexle- nicntes inpraesenliarum atrociter vastat. Irieo non-
faiii scilicel, 291 lotiim eo;pus offerri pro Evan- ntinqiiam et inter ecclesiasticos viros pro rebus^je-
gelio ad perculienrium mandalur. Iiaque landiu ver- cuniariis liles ac jurgia grassantur. Frater cum fra-
beranti adversario succedentes sihimet riexteras tre judicio piignal, el rarus jam qui ad ha?c agendo
jiraebere debemus, qiiousque aut inimici ira conver- Veldocendo manum millal. Manel lamen sentenlia
Iliir in pacis et vera? dilcclionis concordiam; aut qua dicium est: Qni solverit unum de mandalis islit,
tolus honio dexter flagellis ac passionibus affectus et docuerit sic, minimus vocabitur in regno cmtorum.
holocaiistuiri lial. Ecce liquirio palel perfeelionis Alquc illnri : Nisi abundaverit justitia vestra plut
apex quanliun distet ab angusiia legis; profccio quiim Scribarum el Pharismorum, non intrabitis in
quia lex carhalcni popiilum non ininiis meiii vinrii- regno cwlorum. Unde cogilet apud se fidelis quisque
Cla?coercebat, qiiam furiosas eorum mentes lalione auditor, et non seqnatur plurimam vulgi multitudi-
_-_v_eiiltionis temperans miligabat. Doininusvero nem. Imo pra?ceplorinn, ac paucorum utiqiie perfe-
in Evangelio firiem nosiram, qtta? per dileclionem clorum teneat exempla : quod ctsi arritta sunt qna.
operatur, rebus ipsis volens probare, non solum ul B jubenliir, merces eorum copiosa in coelis repromit-
quisque sibi injuria? illalaevindex fiat prohibet, ve- tilur. Tradunt aulein in hoc eodem aitiorem inlelli-
ruin etiam, riissiiiiiilalione contunielia? quam per- gentiae sensum, ul per lunicam inlelligalttr anima,
pessus cst, praelensa, praebere jubet, el quori resi- per paltium vero corpns exlerius; qtialenits si quis
duum est, ul ingcnuus homo noslcr libere qnori est animam luam perdere voiuerit, dimiltas ei et cof
pro Domino paiiatur. pus in roartyrio. Situili modo et de niaxilla aliurri
Et ei, inquit, qui vult lecum judicio conlendere, fertint sensum : ut si quis ha?relicoriin. le percusse-
it lunicam tunm totlere, remilte ei et pallium. Qua rit in uno Scripuirarum leslimonio, praeb. illi ei ahe-
niroirum senlentia, non morio liumaiii juriicii susli- rum, quousque is verilaie viclus, landem resipiscat.
nere jubct in rebus caducis violenta decreta cliri- Et qui ie, inquit, angariaverit mitle passus, vade
pientium noslra, verum cuni voluntale liherlatis, cum ilio et alia duo. Non solum igitur vesiiinenta
si quis voltierit violenti judicio tiinicani atiferre, re- sine judicio altercationis, sed et teipsmn concede
niitlanitis ei el palliuni, el nolimus resistere malo. ei. Nempe secumirim antiquorum consuetiidincn.
Sane, per lunicani, quidijuid nobis ex substantia est loculus. Unde non modo Jesus, sed elSimoriCy-
niagis necessarium esl, recteaccipimus; perpallium renaeus angariatus est crucem post eum portare.
vero, si quid ex superfluo exterius dilatatur, non l2 Crucem in angariam portat, qui.qnis necessitate
inconvenieiiler diciraus. Qiiibns diiobus omnia illa sibi imposita, 293 non dico evangellzandi, vfcfum
inlelliguntur de quihus judicio nobiscum conlcudi juxla Evangeliuiu, mundo crucifixus, qua? ponderi»
polesl; ila ul a noslro j'ure in jus illitis, sponte, sine sunt et sestus hujus saeculi, devotus suSiinet. Cul
ullius litis contentione, diripere [F., diripi] gaudea- recte dicitur : Si quis te angariaverit milie passuS,
njus. Uniie Paulus suos collautlansattdilores : Et ra- vade cum illo et aliadtto. Ac si dicat, vadiecum ill_
pinam, inquit, bonorum vestrortimcum gandio susce- alia duo, ut sis non tam pedibos quam ex animo
pistis (Hebr. x, 34). Quod si rie neccssariis viia?in- paratus. SeJ cur inille passus dixerit et non plns
duincnlis accip litr, qiianlo magis superflua conte- aut minus, omnino non sine mysterio factum reor;
mnere debemus? Nam islis dtiabiis speciebus, gene- praesertiin tum et alia duo cum eo ire, nec lameii
raliter ouiiiis pccunia? Iiabiliis conlemnendus esse a mensura mille passuum recedere nos jubet. Qnippe
monstralur. Unde qttidam inierprcluni pro pallio si ad inille alia duo passuum niillia addideris, tria
vestinientum interpretati sunl. Et Lucas versa vice, millia fiunt. Ut sicut pcrfectio passionum tribus islis
prius veslimeniumriixil, rieinrietunicam ne prohibeas praedicatur cxemplis : sic ultimtim verbi finem tririo
(Luc. vi, 29). "Ex quo palel per lunicam nccessaria eoncUisll riumero, et peffectionem in eo niillenarii
qmeqtie intetligi debere; per veslinieiilum vero 1' conSecravil. Millenarius namqtie in lege sabbati est
oimiia quae supersiinl: lani|uara si riirerel, qui vult iter, quia pltis quam mille passus ire in sabhald
c;i 292 'i"x l'm a(*pracsens copiosa affluunt lollere, non licebat. Roc igitur sabbali ilinere spirilalis f»er-
reniitte ei el si quid vila? iieccssariuni ha!:es. Indu- fectio designantur. Non licet enim in sabbato ser-
liieitlutn nainque hahiius est hominis; habiliis vero vilia opera exercere, sed semper qua?perfectionis
etiam ajiud philosophos, iiniversam supellectilem sunl, ingenue ac liberaliter sectari. Ea scilicet agere
desigual possessionis. Omnis itaque lunica vesli- debemus, qua? ad futurum perlineant sabbatum, rie
mentum est, sed non onine vesiinienlum tunica vo- quo Isaias : Eril, inquit, sabbatum ex sabbato (Isd.
caiur. Idep vocalur quod minus est neccssarium pcr LXVI,__>).Quia qui hic in j.rxseiitiarura a perverso
vestiinentum : aul qiiiilquid amplius el magnarum sabbafizaveril opere, illinc ex islo quicscet in coele-
rerum facullas esl, non abs re contemnenila mon- str relributione. Siquirietn recte vadit cum eo alia
sfratur. Contemnenda igilur est saecularis facultas duo, qui corpore tanlum in servituie redigitur, _.
Christiano, ut inanem stuitorum cupidilatem, et integer spiritns et aniina cum eo devota in serrl-
vanitatem insatiabilis avariiia? liberaliter arguai; se lio illo angarianle, conservantur. His quippe paftV-
261 EXPOSITIO IN MATTH___UM. — LIB. III, CAP. V. tG_!
bus secundum Apostolum , toius homo perfectus A hicri et usnra passim conriemnanttir. Fenus vero ex
connumeratur; et irieo non absurde lnillenarius proacepto qtiasi jusiilia? membrnm collaurialur. Ne-
nuiuerus triplicalus est. Ila lamen ut extra perfe- que eiiim jiulandum est qnori Domino non placeat
clionein et liberlatis sabhatnin consensio servitutis elsi honio reridirierit, profeclo ciim iri ex pncceplo
non exceriat; seri ingemie in quo angariamur, abs- .facias, lanlum ne averlaris, el nullum secteris lu-
que peccato, quod cst servile, corpore, anima, et cruni lerrenorum, quia aptttl eum qtti jiihet infruc-
spirilu perferamus. Nam per banc ilineris angariam tuosum non crii. Nam, supra , qniri contra perse-
servitusoperis designatur, nl iion soltnn privati re- cutioncm et rcruni violentiam agere debeamns, nunc
bus patienter feramus, verum, et si reriigimur in quid bcneficii volimtarie sine ullius Vi quaerentibus
serviiinm, aequanimilcr ullronei peragamits. Quod impenderc. Seri qitidam refugiunt hacc de pecunario
bene Paulus, harum triutn passionum summatn usu posse intelligi. Qttia, si eleemosynam cunclis
enttmerans, ail: Sustinetis, si quis vos in servitutem qni petuiil trihuamus, a>!moriicum non erit, etiamsi
redigil, si quis devorat, si quis accipit, si quis extolli- dives sil aliqnis, qnid sibimet largiatur : neque si
tur, siquis in faciem vos cwdil (II Cor. n, 20). Ecce semper Iribuilur, erit quiri jugiler donare possimus.
de reciproco ser.vitulem insinual periinere ad anga- Nisi forte luec sententia illo riefenrialur sensu, ut
'0
riam; devorare vero el accipere, ad eorum rapinam omiii petcnti et voienti mutuari jnsle quori honestum
qui diripiunt qna? nostra sunl violenter et devorant. est tribuutur, ita ut aequo ponriere nobis el officio
Caeterum294 SJ au's extollitiir, ad lia?c tria refer- iioslro, seu qui ad nos domeslici firiei perlinere no-
tur, qui ncmo aliena diripit, nemo alteri angariam scuntur, rieinde omnibus a?qiianimiler dividamus, ut
imponit, nemo nisi de extollentia persequendo alium in nullo injusti aut inhoiiesli, quod omnino nec de-
in faciem caedit. Sed haecomniaChristiano patienter cet, inveniamur. Quod si de sapientia aut spirilali-
fererida sunt, et Iiberlalis animo peragenda. Quia in bus donis quis velit accipere , satis palet quod, cum
his omnibus injuria.um generibus, docet magister divisa fuerinl, augeanlur qu.fi cuni riederis non amil-
verilatis misericordissimum religiosi viri animum tis. Idcirco lalispecunia semper inexhausta erit. Qui
exercendum, et propter ciimulum juslitia? paratis- profeclo se.nsus, etsi pro Aposlolorum nfficio locuple-
simam ejus menlem esse debere ad quamplura su- tior videatur, lamen si accipiemlus est ut qua? hu-
slinenda. Sed quia paruni esl haec omnia lolerare, maniiatis stint a iiiillo praetenriiltanliir, quia pro no-
nisi praestiteris aliquod beneficium quod polueris, bis ha?comnia , tum melius profuttira sunl, cum sine
coiisequenler atljtingit dicens. habendi rianino apud Detim in fuluro centuplicantur.
Omni pelenti te da; et qui votuerit mutuari ale, , Audisiis qt.ia diclum est: Ditiges proximum luum ,
rionaversattis fueris. Conslal igilur quod oinnia haec ' et odies inimicum luum, et caetera. Igilur, quia le-
quae adduntiir, parles jusliiia? sint, ul inlegra jtisti- gem implere venerat, a jirincipiq cogitandus est
tia ex his omnibus pradicelur. Hinc quoqtie liquet texius, el consideranriuiii quo fine citncla conclusit.
qubd de his rebus dicit : Omni petenli te da, qua? Profecio bonitas Dei eam complenrio nsqiie ad cha-
hoiieste ac j'uste dari possunt. Alioquin si contra ju- ritaiem plcnam provexit. Lex qnipjie, Diliges proxi-
slitiam inhoneste aliqiiid poscatur, quomorio illud mitm tuum, inqu.t, et odies initnictim tuttm, dixit
dando eomplebitiir? Pra?..eiiim cum innumerabilia non voce jubeniis, sed permitteuiis; relaxal enim
sint, quibus si peiita iribiiantiir, justiiia penittispe- pronum eortim animuiri ad vinriiclam , et tamen ali-
rimilur. Idcirco restal sic inlelligendum , ut onini (jiiem aequitaiis gradum commendat, durii Alliget
petenti te jusle et honesle, si id possis, lihenler proximnm tuum jubet. Iri quo nimiriim gradu con-
impertiaris; sin auiem facnlias defuerit, saltem stringiintur bi quos, propter vilia dileclionis, affectu
ipsa juslitia affeclu, verho , vel obseqtiio porrigalnr; freqiienter coerccnius. Sicnt sunt luxuriosi filii, vel
hinc qiioque fiet utomni peienli le interdum et me- proximi nostri aliis quibiislibet vitiis deVincti, 296
litis aliquiri Iribuas. Cafiicrumqtiml dicit, qui votue- quos etiam ex lege poiest diligere in sacvi.ia perse-
rit muitiuri ate, ne averlaris. Quaerendiitnest ulriim quentes, eo quod non de odio, sed eX amore fiat.
de ino riicat tanlum qui accipil reririitiirus, an cle 1 Exigiiur ergo amor proximi, datur licenlia odire
omni etiam etsi non velit accipere reddilurus. Om- ininiiciiiii.til ex utroque rudis populi inlantia tempe-
nes eniin qtti recte aliis miserentur, plnra ctun fe- rettir; at vero in Evangelio, ul perfectioribu.. cumu- '
nore pcreepluri a Deo exspectant. Idcirco omiiis qui lus jusliliaeaugcalur.
accipil, mutualur, rium patronum se ingerit fencran- Egouutem, inquit, dico vobis : Diligite inimicos
tis, et ille qui tribnit, h:ec eariem, qtia? seinirial in vestros, benefaciie liis qui oderunt vos, el oraie pro
\eo, feneraiur. Sed tamen Dominus his verhis duo perseqnentibtis ac culumnianlibus vos. lla?c est lali-
' praestandi genera esl coniplexus. Unuin quod gralis turio charitatis et consiiinmala armalura juslilia?,
pro amore Chrisli et justiiia? integrilale iiiimjuam cjtia?usque ad dileclionein inimicorum extenditur.
inpracsenliarum recepluri riainus; atitiri quod mu- Nam perseciilorum rabies conlra Cbristi Ecclesiam
i tuo postulaiur el proestainus. Hoc igitur jubcl, ne trihus dimicat liiodis; mentis scilicet odio, et ver-
pigri simus. Recte itaquc ad hoc nos riivina hortatur borum ntaleriitiis, atque injuriarum et lorinento-
Provirientia, quia lalibus indigentes miilto relevan- rum cruciatibus : conlra qua? Christus docuit, pro
tur quam saepe juvanline, propterea quaeslus 295 inimicitiis dilectionem impendere, pro odio vero
265 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 264
odiorumque injuriis beneficia retribuere, necnon el K tus sanclus in nobis, per quem charitas Dei difftisa
pro persecutione ac calumniis eorum, orationes fun- esl in cordibus nostris, quia sumtis filii Dei. Alio-
dere. His quippe parlibus charitas diraicat, nt om- quin nisi per fidem renascamur charitale, quomorio
nia mala in bono vincat. Singulis enim singula op- ex Deo nali dicimur? Charitas quippe Deus est, et
ponuntur, ut onmes malitia? partes bonitale vincan- ideo quisquis ex ea renascitur, ex Dco natus est.
lur. Unde, si juxta est inimicus, dileclio emolliat Hinc notandum qnod non ait: Facite ista quia eslis
cor ejus; si vero longe, beneficia nostra euro vtsi- filii, sed ait: Facite qua? moneo, ut sitis filii Patris
tando perquirant; et si quo sit loco ignoratur, peni- vestri. Ex quo mira loculio generatur. Quid eiiim
lus oralio profusa apud Deum etiam latentera inve- filius Patri potest esse nisi Filius? Et tamen Pater
niat. Verumlamen in omnibus discretio virlutum jam dicilur, licel adhuc facultas fiendi crerienlihtis
satis moderanda est, et sollicile perscrulandum, offeralur. Ut sitis, inqiiil, filii Patrts vestri, ac si
quid sit quod Joannes pro peccantibus ad mortem dicat: Facile opera, ne degeneres silis, quia necdum
fratribus prohibeat orare, Dominus vero etiam pro estis re, quod jam spe divinitus facli estis. Nam et
inimicis id fieri jubeat (/ Joan. v, 16). Ubi nihil aliud vulgo sic saepe loquimur : Fias sic filius patris tui,
occurrit, quain.quia surttaliqua peccala in frairibus, non utique natura, qtiod jam est, sed imitalione,
qtia? inimicorura persecutionibus graviora videnlur, \ . quod necdum est. Quanto magis de nobis liaeclo-
pro quibus nec rogare liceat. Sunt auiem et tales, culio et Deo Patre dicenda est, 298 um "on una
juxla Apostolum, cum quibus nec cibum sumere natura Dei et nostra praedicatur, sed hortamur per-
permitlitur (/ Cor. v, 11): ita lamen ut vitia sintin maneamus in gratia adoptionis, per quam jam filii
odio, natttra vero a nobis, quia homines sunt, dili- riominamur, el nobis idem Paler dicitur. Praeterea
gatur. Gaeterumea qua? a sanctis Patribus sunl pro- quaerendum aestimo, utrum haec sententia pendeat
ata, et in Scripluris divinis quasi maledicta sonare ex eo tantuin, ubi diclum est, Diligite inimicos ve-
videnlur, potius propheiia? sunt de futuro quam livo- stros, an ad oiiinia quaesupra praemissa sunt? Liquet
ris vel oilioruin inflammaliones. igitur salis quia illa hac sola dilectione, per quam
Neque aestimandum, juxta quosdam, quod isla et inimicos diligere jubemur, coraplenlur et in ea
praeceplorura decrela impossibilia sint, eo quod di- ciincta recapitulantur. Quamobrcm non solum ad
cunl : Satis erat inimicum non odisse; nec allen- hanc, verum et ad iila omnia, ex quibus conficilur
denles, quod etiam in Veteri Testamento hoc mulli charilas, referendum est: Ut sitis filii patris vestri.
implevere, quanlo magis illis poterit esse 297 Pos" Ac si palenter dicat: Diligile inimicos veslros mi-
sibile quibus Chrisli gratia suffragatur, et oporteat sericorditer, et hac sola dilectione supplete omnia
filios adoptionis illum imitari, qui huc veniens omnes I I quae roandavi, ut sitis filiiPatris veslri. Accepta igitur
inimicos invenit, et de ipsis fecit sibi araicos. Sed poleslate, agite operibus, ut sitis filii, quia ille jam
quaerilur quoraodo non solverif legera, quia dixit : Paler est. Non enim polest non esse quod est. Idcirco
Diligite inimicos vestros, pra?sertim cum lex dicat : vos estole renascendo per cbaritalem, quod vocati
Odies inimicum tuum. Haec siquidem quaeslio solvi- estis. Alioquin licet ille sit Pater, vos fllii non eritis,
ttir illo verbo quori supra praeinisimus, quia non nisi ex Deo nati silis; Deus quippe charitas est. Hoc
est imperanlis, sed permiltentis, propter duriliam qttippe insinuat fllius ille prodigus, qui, quamvis
et imperfectionero eorum. At vero cum advenit nonaudeat, nec dignum faleatur se Dlium vocari,
gratia, qua nostra infirmitas relevatur, restitulum tamen nihilominus patrem eum appellat, quem scie-
esl legi ad perfeclionem jusliliae, quod detruncaturo rat non posse mutari; ac si patenter clamet : Si ego
erat propter imbecillitatem camalis populi et segni- peccavi in coelum, et non sum dignus vocari filius,
tiem eorum. Hinc est quod et aliubi de dilectione tu nunquam pater fore desislis, neque viscera pa-
loquens dicit : Mandatum novum do vobis , licet an- terni affectus unqnam praeterniiliis, fac me sicut
tea fuerit praemissum, Diligesproximum tuum (Joan. unum de mercenariis; quori et Dominus Novi Tesla-
xni, 34). Novum aulem ideo vocat, quia in illo car- menti volens praecavere ne itatenus degenerarenl
nali populo inveteratum erat et semidiclum, eo 1* adoptionis filii, implet justitiam legis, removet si-
quod vix eorum aliquis quempiam diligeret, nisi multates carnalium, extenditpraeceptorum summam
carne proximus fuisset. At vero Christus, novus usque ad inimicorum dilectionem, proponil exempla
homo nosler, renovalis in se dilectionem praecipiens, paterna, qust?debeant boni filii sollicitius iinilari, et
omnes aut in Deo aut propler Deura diligere jubet. reddit causam mandatorum omnium, Ut sitis, in-
Iclcirco novtim mandaturo proposuit; quia illtid in- quil, filii Patris vestri qui in cmlisest. In coelis au-
novatum omnia innovat, et de fiiiis irae filios ario- tem, licet ubique sit Deus Pater, ideo monslratur,
ptionis facil. Unde sequitur ut dignitatem suam haerecles ejus, et c.hseredes
Ut silis filiiPatris vestri qui in coelisest. Ecce filio- Christi, illic eviudicent, ne forte peccasse in eo, ubi
rum adoptio sola charitate acquirilur, charilas vero prodigus ille peccavit, demum gemendo doleanl.
praemissis justitiae parlibus expletur, et dilectione Qui sotem suum, inquit, oriri facit super bonosac
inimicorum firmatur. Haecesl, inquam, illa potestas malos, el piuit super juslos et injuslos. Hoc quippe
de qua dictum est per Joannem : Dediteis poleslalem pielalis exeniplum, quamvis spiritaliter possit accipi
fitios Dei fieri (Joan. i, 12). Hocquippe teslatur Spiri- de Christo qui est sol justitia?, quod ortus sit ad re-
206
465 EXPOSITIOI.N MATTH-EIJM.- LIB. III, CAP. V.
demptionemin camc super bonos et malos, et pluat A } eliam de mulua benedictionis salutatione inter cae-
iinhreiu cvangelicae praedicationis super jiistos et tera sanxerunt: quia si nec boc, propter insolen-
minorem
injiistos; mclitis lamen de sole islo et pluvia isla tiam, dignamur alternatim impenriere,
acci- paganis sectamur honestatem.
£99 qiiolidianis usibus necessaria diclura
pimus. Qnia Clirisius, etsi omnibus venit, siquidem Estote ergo vosperfecti, sicut Pater vestercmlestis
non omnibiisortus reluxit. Unde in eo libro qui ins- perfeclus esl. Ecce ad quod culmen Christus suos.
crihitur Salomonis : El sol justhiw, inquiunt, non provehit, et quam perfectos eos esse debevein cha-
tuxit M-.IS. Alioquin si omnibus lucerel, el jilueret ritate denuntiat. Unde, si volumus esse filii, perfe-
imhrem praedicalionis suac super universos, nequa- ctionem sectemur charitaiis, quia praecepta ctisto-
quam injiisti sine fruclu pcenileiiti-Caririi remane- diendo erimus filii, nou nalura qtiidem, sed gratia,
rciu.; neque prophela cx eo dicerel : Plnil super per quam in noslro positum vidctur arbiirio ut filii
ttitumcnitulem, el super alium non pltiil (Atnos.iv, 7). maneanius. Ad quod forlassis dicat aliquis : Qtio-
Licirco palel sensus, quod de hoc sole et hac pluvia modo morlalis noslrum quispiam tam perfeclus po-
(iicaiur. ln qnihus non modica benignitas Palris pra?- teritesse, sicttti Deus Pater perfecttis est, praeser-
diralur, diim haccbona lemporaiia _equ«litercunctis n lim cum utinquam in eodem statu subsistat? Inter-
trilmit, aeternavero solis reserValjustis. Quod evi- ea, quisquis hoc requirit, sciat quod non aliuri est
(_e.ilerei,-in exemplum qui adoplanlur congruit, ut siroilemDeo Patri fieri, quam per charitalem , quas
imitaii deiieant palerna pietatis opera, et bonos ac diffusaesl in cordibus nostris, eamdem simililurii-
nialos, juslos el injustos, omnes suis bcneficiis, abs- nem, in qua crealus est primus ltomo, ad mclius
«jiie ulia cxceptione, circumfoveant et illuroinent; reparari. Quod nemo (iJclium negat; nam ad iraagi-
wi .gefll vero charitalis imbre et inebrient, si foiie nem et similitudinem tolius Trinilalis faclus esl.
qni sleriles videnlur, quandoque ad melius conversi Idcirco quid mirum si renovalur admodum, ut sit
.ruclum ferant. perfeetus, sicut Deus perfectus essc dicitur, cui et
Si enim diligitis eos qui vos diligunt, quam merce- olim perfeclio imaginis ac simililudinis allribula
detnhabebitis? L'bi oslendil, quamvis nostris lem- fuit? Sed quia subtilius hanc similitudinem p.erfe-
poribus vix aliquis perfecte diligenles se diligal, ctionis quidam requirentes, nescio quam caliginem
quod non multa juslitia sit, si eos, juxta legis de- iinpegeruut, salteni ne ad quori facti sunl remearent.
creta, tanlum diligimtis qui nos diligunl. Ideo di- libeat paulo latius intimare etiam quid philosophi
cil: Quam mercedem hubebitis? Ac si respondeat, de hoc loquendi genere senserunt. Nam omne
uiillain. Non quod aliquam exinde non habeant mer- 'p quod simile est, per quod quisque alleri simiiis
cedem, profecto quia dilectio qua diligitur ab alio efficilur, duobus modis consideratur; aut quadara
quem diiigil, jam merces dilectionis est. Sed quia habitiidine formarum, ant nalura rerum. Ilis qui-
pro talibus merces illa qua? in coeliscopiosapromit- dem dtiabus partibus omnis similitudo conleinpla-
liiur, non datur, idcirco quasi nulla dicitur. Qtiia, tur. Age nunc quam harum elegeris partem, in
eisi merces esse potesl, apud Deum lamen nulla qna per sirailitudinem Dei Palris perfeclionem
est, propterea recte nec merees vocalur; merces au- habere queas. Si attlera secundum habiludinem
lem filiorum, sola arioptio credilur. Unde, si quis'< formarum perfeclus esse elegeris, scias quod
eam desiderat ariipisci, excmpla adoplionis teneat. in eo nulla babitudo est, nisi quod ipse est; ipse
Alioqtiin quid plus publicanis afferl vestra dilectio? enim illa forma est ex qua omnia formantur. Si
Nonne et ipsi diligentes se diligunt? Publicani aulem1 301 vero Juxla naturain le similitudinem perfe-
eranl exactores Roinanorum, quos Judacisic appel- cliouis habere dixeris, occurril illico, quod non alia
labanl, quia de republica curara gerebant. Sccta- na.tira ejus, si praedicandain eo natura est, et alia
banltir autem lucra , exigebant vecligalia; negotia- formarum habitudo; qnia ipse idem forma el nalura
tiones quoque, fraudes ac fuiia, et scelerala perjuriai est. Ac per hoc erigendus est interior liomo noster,
exercehant; quorum dilectioniad invicem legalis di- nt quori ille habet per essentiam, nos incipiamiis
lectio comparata, nihii vitlelur habere roerili, quori 1 habere per arioplionisgraliam. Ul, sicut relalive ad
non ex officiodebita?cliaritalis venit, sed ex recom- nos ille per adoplionem, qua nos adoplavit sibi filios,
pciisalione lucri. Pater noster dicitur, ila et nos per eamdem simili-
El si salulaverilis fratres vestros lantum, quid am- liiriinem qua sumus fllii adoptionis, reiative in illa
pliits facitis? Nonne el ethnicihoc faciunt? Dicuntur r perlecli maneamus. Alioquinquomodois perfeclus
autem isla, non quod aut diligenles 300 diligere,, dicilur, qui nunquam factus, nunquam initium aut
aul salutare fralres humiliter et officiosissimenona consummationem habere creditur? Pcrfectus autem
oporteat: sed quia ha?c,vel hujuscemodiperfectione e Deus, non proprio verbo, sed sicut mullis in locis
praeiermissa, parva esse videantur. El, quod pej'us s pro noslra infirmitale dicitur, ut per hoc jnlegre
est, jara nec hoc inlerdiim sinit quorumdam nostro- i- Deus bonus et summus praedicetur. Itomo vero nou
ruin inflata supefbia, ut salutatione se praeveniant,, esse realiter, sed per gratiam perfeclus invenitur;
quod a paganis honesiatis gratia agi probatur. Haec c qui si Deo coraparatur, quid ineo- perfeclum erit?
ideo dixerim, ut simpliciorcs sciant doctrinam prio->- Nemo bonus, nisi solus Deus. Quod si neino
rum in niillo praetcrniiiti debere, quod lam sollicilcc bonus, quis nosliiim in boiiita.eperfeeluserit'' Undo
PATROI..CXX 9
_.67 S. PASCHASIIRATBERTI ABBATISCORBEIENSIS 26'_
constat quod hacc sinulitudo, non pro toto, sed pro | tiam conlra aereas poteslalcs prior pro eis
pugna-
parte accipitur. Si autem hoirioin tolo par Deo, vel turus conduxit, immensos doctrinarum pelagos de-
similis foret, utique Deus esset. Nunc autem quia cucurrimus, poscit jam oralio finem libri, ne lecto-
juxta (juantitatem vel qualitatem deitalis, nihil ei ris animus longo sudoris traclu fatigatus lorpeal.
par aut simile esse potest, restat ut pro parte ca- Perfeclo lamen fine miliiia?tirocinia claudentes, ut
fjacitatis sua? homo aut angelus perfectus esse di- ubi finem libri facimus, ibi virtus consummaia in
calur. Non tamen aliunde quam ex ipsa imagine nobis perfeclionem obtineat triumphantis. Sed
vel simililudiiie Dei, ad quain factus legilur. Tanto utrum salis 302 abyssus scientiarum, ac recte de-
enitri perfectior quisque, quanto similioreril. Similis cursa sit, quorum pracsidiisinnixus haec agere len-
aulem vel perfeclus, non ex proprietate sui, sed ex tavi, Palrum tuta probetur auctorilas. Ubi, si fru-
gratia divina?largitatis, et virlulum integritale. Ut, clus arriserit laboris, opitulante gralia divina, ilii
quod Deus habet pernaturam, homo incipiat habere perfecti operis gloria deputabitur, ex quo venil
per adoptionem, ex participalione bonitatis Dei. Ac effectus, et facultas pia? capacitalis. Ubicunque ani
per hoc rccle quisque perfcctus, sicut Deus Pater minus aut secus quam debui intellexi, non eorutn
dicilur, dum inlegritatem viiiultim, el adoptionis quos secutus sum, sed mea ignavia fuit. Ac per hoc
donum, quantum per graliam assequi potest,'par- illorum fluenta supplebunt, quidquid imbecillitas
ticipal. Ul, sicul ille ex sese perfeclus dicilur in perfeclionis substraxit. Lectori tamen non ingra-
natura deitatis, ila nos ex co perfecli dicamur pro tum erit, si quid de fonte veritatis fideiibus hausi
parte, in gralia sancta? adoplionis. Sed quia ab ini- volis, et meis quod potui ad legendum pro donoser-
tio, quo DominusDeus Sabaoth exercilumad mili- vilutis expensis obtuli.

PROI.OGUS LIBRI QUARTI

Quolies navis a porlu solvitur, expansis alartim lia monaslica?rcligionispersisto. Porro juxta 303
velis, jam non in poteslate consistit remigantis in- exiguitalem ingenii, non solum sanam me apprehen-
ler immensos aqtiarum fluctus, quas viarum parles disse doclrinam gaudeo, verum meorum adhuc pra?si-
legat, sed qiiocunque vis et anrarum flatus eum ap- Q dio erudilionis juvari moriim gravitate jucundor;
pulerit, una cum spiritu, venlorum gnarus guberna- irimihi negotiiexoptans dari, ut eis saltem proficiam
tor eliam invilus vadit: sic ilaque lingua doctoris, qtiihtisdesudo; eos vero quibus noslra non placue-
postquam a portu silentii se dirempserit, non in sua rinl, ut quiescant defogare priusquam pcrnoscani
satis obtinet polestale quas doctrinarum vias in ofa- quaeso, ne(quod absit!) aliortim profeclibus asper-
tiene promotus teneat, neque quibus verbis senten- nali non ferentes placere, sibi obsit plurimum quod
tias qtias intelligit, stylo opportiinius commitiat. fortassis prodesse poterat. Hacquippe spei gratia
Unde constat si eum Spirilus sancti aura intus affla- suhveclus ad ea qua? de cordis mundilia mandantur
verit, quod rectas intelligentiarum semitas irreflexo a Domine, retraclanda tandem veniam. Qnia profe-
ilinere devolus carpal; sin autem destiluatur, peri- cto, sicut ab adulatoribus , et vanam gloriam ca-
culosum est ulterius progredi, ne forte ad devios ptanlibus, qua?jubentur non recte agunlur animo :
calles et aspera loca quibus se neqtieat explicare, sic, nisi in semetipsum redeat is qui festinal eno-
iitcautus ruat. Qua de causa semper Orandus esl dare aut docere alios, ut semper perpurgato incnlis
Spiritus divinus, nt vitam bonam huic negolio ap- oculo se snosque sermonesad laudem Creatoris sui
pulsis, et sanam doctrinam tribuat; qtialenus bona referat, imnquam sine periculo perfuncloriaelatidis,
vita docentem sapienter reprehensoribus commen- D ad calcem usque pervenit. Iricirco me lotum Dco
det. doclrina vero sana proteral resislentes, et suis commillo, cujus spiramine ad porlum salutis, et ad
audiloribus prndenler ostendal quod Scriptnrarum finem operis quandoque advectus, obsecro inler
veritas, a quovis sit prolata doctore, nunquam repu- varios Scyllarum laqueos sine offensa veniam. Et
diari debeat; sicut e contra, si eam falsam esse con- imploro, quia hic liber perraaxime de mundiliacor-
tigeril, licet eximtussit in vita per qtiem docelur, dis Iraclat, ut ille qui jubel servari, faciat et emun-
qtiod nunquam suscipi, nunqiiam utique iiceat vene- dalo cordis oculo ad eamdem contemplaiionis inspe-
rari. Sed quia de vita idonea me non jaclo, sub- clionem pertingerc, de qtia dictumest: Beati mundo
drte lamen seniorum nobilium disciplinis nutrien- corde, quoniamipsi Deutn videbunt(Mat. v, 8).
dus, e.l ad meliora vilae studia provehendns in mili-
269 EXPOSITIO 1N MATTH-EUM.— LIB. IV, CAP. VI. . 270

LIBER QUARTUS.

(CAP.VI.) Hactenusjustilia Evangelii suis partibus A hominibus, ut videantbona opera vestra, et glorificens
usqueadplenamomnium et dileclionem inimicorum Patrem vestrum, qui in cmlisest; nunc autem, e coiir
redintegrata, utplus esset quattt justilia Pharisa?orum trario : Carele ne justitiam vestram facialis eoram
ac.Scribarum; nunc vero qua inspectione et cordis hominibus. Quarum terminos sententiarum quisquis
munditia ipsaeademque juslitia credentinm operibusi diligenter inspicit, sine noslro laboris oflicio inlelli-
debeat adimpleri, diligenter Veritas insinuat. get 305 (lu'd cavere prohibeat, quidve coram
Cavele, inquit, ne justitiam vestram facialis corami fieri. lllic eniin : Sic luceat lux vera, inquit, coram
iiominibus,ut videamini ab eis. Juslitia aulem no- hominibus, ut glorificentPalrem veslrum; istinc vero,
stra quid velitsignificare, nonahs re qua?ritur. Nun- Cavete ne faciatis opera vestra ut videamini ab eis :
quid, velut JttdaeiDei juslitiam ignoranles, noslram, ac si dicat: Facie ut qui viderint, glorificent Patrem
quaerimus slatuere? Sic itaque de liis scriplum in, vestrurn, et ne faciatis coram hominibus, tantiim
Paulo legimus : Ignorantes Dei jusliliam, el suam( ut videamini ab eis. Nihil enim slultius quam ma-
quwrentesstatuete, justuiw Dei 304 non 5Unt5ul>ie- jora juslitia? opera vel minora lanlum ideo fieri ut
cli (Rom. x, 3). Simili raodo cum dicit, Cavete ne_ videantur. Si autem, quod majus est, martyr vis
juslitiam veslram faciatis coram hominibus, quaeren- ficri, vel quod minus, calicem aquoefrigidae tribuere
dum ulrumne dicat: Cavete ne juslitiam, qua? Dei,j B 1 ut videaris et lauderis, lu qui agis, le finem lui
est, veslram facialis ob vanain gloriam coram ho- operis statuisti, et forte quod quaesisli habes. Qua
minibus ostentando, ut videamini ab eis. Quam n de causa, nihil videri profuit; quin exinde vanara
ju.iiliam sludentes, Dei justilia? non potestis, csse e gloriam incurrisli : et si rursus ideo coram facias
subjecli. Patet enim quod variis modis, secundum n ul luceant opera tua eis qui viderint ad laudem et
Scripluras sacras,juslitia vocatur. Diciturenimjusti- Palris gloriam, licel non fiat quod qusesisti, lu la-
tia Dei,et justitia fideiatque Evangelii.quae simul Dei;i men in conscienlia finem justitia? tenuisti. Unde
et una esl. Dicitur autem ct juslilia legis et Judaeo- i_ non dicitur : Luceat lux vestra, et si viderint eam,
rum atque carnis. Sed et nunc justilia Dei nostraa ac glorificaverint Deum; sed tanturn, ut videant et
appellatur; ex quo liquet, quia sub Chrislo in fide e gloriCcent. Ac si dicat: Ad hoc agite ut glorificeiit
vivimus Evangelii, recte nostra juslitia vocalur:: Patrem vestrum, erit in divina respeclione quiri ei
Dei autem ex eo, quia finis legis Christus ad justi-i- placeat. Quippe quia praedicatoris officiumest verbis
tiam omni credenti; nostra vero, quod per gratiam n et operibtis persuadere ad laudem fidei; Dei tamen
piis operibus adimpletur. Ac per hoc de illa dicit it est, si oblineant apud eos muneris firmitatem. No-
juslilia, quaemajor, sicul supra monslratum est inn tanda igitur in omnibus verborum proprietas; nam
Evangelio, suis impleta parlibus, praedicalur quam n 'C illinc dictum est: Sic luceat, istinc autem Cavete ne
Scribarum el Pharisaeorum, qua? non Dei, sed eorum m facialis opera vestra coram hominibus tantum. Itaque
esse pronunliatur. Porro noslra juslitia est, de qua ia necprohibelneluceant, sed tantum, ne fiantab eis ut
dicitur : Justus ex fide vivit (Rom. i, 11); fides vero
•o videantur. Quia profecto, si virtutis essenl,. lucerent;
Deiesl, quaeper dileciionem Dei ac proximi consum- a- nunc, quia vitiorum sunt et tenebrarum opera,
matur. Patet igitur sensus, quod ipsa est quaepraece-e- videant tenebrosi lenebras suas; Deus quialux esl,
ptis operationum, et praeceptis signorum superius JS ea respicere, nisi ut puniat, nec approbare potest.
adimpleta gloriosior praefertur. Unde aperiat oculos ?s Diversa igilur voluntas el mentis intentio, diversos
meuiis sua? prudens exsecutor, et circumspiciat se se lines merilorum obtinet. Alius enim finis, ut videan-
in omni negoUo, in omni oflicio laudis aut opera- i- tur tantum opera tua ab hominibus; alius vero, per
tionis, in omni beneficio charitatis, vel in omni re re ea ut laudetur Deus. Dic, quaeso: quis unquam agri-
ex qua ha?c justitia Christianorutn commendatur, r> cola, quamvis rusticus, ideo colit agrum et semina-
et amoveat se a favoribus saeculi, alque ab omni ni vit, tanlum ut videatur ab his qui transeunt? Vel
praesenlis laudis inluitu. Tantum, quaecunque agit it quis unquam, nisi stultus sit, finem Iaboris sui col-
per spem fixam transponat ad Deum, nec sectetur ir locat in aspectu hominum, ut nihil ex eo aliud re-
oslentationem vulgi; non jactantiam religionis, non ,n D quirat? Qua de causa semper sollicitus sit auimus
superslitionem verborum, aut vanam eloquentia? a? quid agat, vel quantum agal; cur autem, et ubi, vel.
pompam, ne fo.le, dum suae quaerit cum Pharisaeis is quando, aut qualiler agat. Quia nisi agalur, ut scri-
justitiam statuere Iaudis, justitia? Dci non sit subje-
_- ptum est, quod praccipitur, et si non ad inodum,
ctus. Juslitia quippe Dei cst, omnia qua?ab eo jussa Sa quantum sufficiat ad juslitiam, si non ideo pro quo,
sunt impleri, et impleta simul universa ad laudem m et ubi, id est, pro Chrisli amore, in Ecclesia, quod
Creatoris referri. Alioquin, nisi eo intuitu fiant, t, debetur, aut si non tempore 306 opportuno, dum
dilabuntur, et sine fructu etiam pauca quae gerimus JS serimr, vel si non ea festinalione limoris autamoris
in ventum disnereunl. Sed quaerendum quomodo lo Dei, qua deceat et jubetur; alioquin, ut Veritas fa-
paulo superius dixerit: Sic luceat lux veslra coram m letur, merces nulla est apud Patrem qui in coelisest.
271 S. PASCIIASII RATBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 272
Oportet enim filios Patris gloriam seclari; quia na- A cel, el non Dei. Siiam scilicel, quia quam quaesieritnt
toiura gloria patrum dignitas. Undereclum est, ut a laiirietn, ferentcs pensum erroris el poenam quani
quo sumus, ei omnia boni opcris, vel si qnid est in meruerant, culpis exigeniibus recepere. Nota quani
npbis quod jure placeal, referamus. Alias adhuc si provide magisler veritatis onines jusliliae partcs
hominibtis placemus, Christi non siimns, licet qui- langat. Prius igitur quid agas; deinrie ne, tua laurie
busqite placeamus. Unde et Ajiostoltis non se placere deceptus ex eadem justitia, cuni hypocritis damnc-
hominibus aiebat (Gal. i, 10), quamvis alibi nos, ut ris; postremum insinual illtid quod poltieris, quo-
ipse, omnibus placere jubeat (/ Cor. x, 33); quia niodo agas, ut in futuro exinde postea coroneris.
in co ipso quo se Deo servire probal, recle aliis pla- Hinc qtioque estquodsequitur:
cere propter virltitum formam non dubital, inde et Te autem faciente eleemosynam,nesciat sinislra lua
ad placendum hominibus aliosinvital. Seqnilur : quid faciat dextera lua. Non quod natura corporis
Cum facis eleemosynam, noli luba canere unte le. istud secunrium lilteram intelligere permitlat; sed
Quod est dicere : Nolo praeconiumlaudis anle te al- nt ex tam evidenli corporis secreto, aliud cogitare
tollas, ul videaris ab hominibus, neque praedicare te compellat. Quis unquam dixerit qnod anima, qua?
libeat factis tuis, seri Deum. Antc se quippe luba tota ubique in oinni toco corporis est, possil non
eanit, qui laudem suam quserendo, semper de se B sentire sinistra manu quod agalur in dextera? Nam
ante alios potiora, ut major appareat, inuotcscit. sicut coinpatiuntur omnia membra si palilnr iininii
Sed si ad litteram Piiarisaeorum hypocrita?, quoties membruin, ita sentiunt omnia, per vivificantem
ad erogatain irenl, tuba ante se cecinerint, ac si aniinain , quidquid senlitur iu uno. Anima enim,
convocanrii gralia, ut pompalice propler favorem quae est in omnibus membris, non minus scit in si-
vulgi, veluli ad speclaciiluni procederent, non satis nislra quid agalur i_, dexlera, quam (juiri in lolo:
liquet. Tamen nec clubitandum, cum innlla supersti- quia ubique adest tota, el idco scit ac serittl omnL..
tiosa egerint, qnori et islam habueriiil consueludi- Quapropier cogimur alium requirere sensum, et SOP-
nem; de qua Bominus, toquendi accepta occasione, ceniur, ubicuuque sic de membris loquilur, sicut
monet suosne, jaelanliarum appelant pra?coiiia, sic- jam supra fecisse cernimus >demanu vel oculo, vel
nti hypocrilae faciunt, sed omnia ad laudeni Dei, sicul de bis qui se castraverunt propter regna coelo-
luimililer ac relrgiose in conscientia gerant. Ergo rum; non debere secundum lilteram accipere, sed
liypocrilarum nomen ex anliquis theatralibus asstim- per boc myslicas doclrinarum efficientias cogitare.
plumestdisciplinis, qnia erant_imulalores(simulator Nisi forte hoc loco hypcrbolice dicatur : nesciat si-
quippe Graece hypocrita sonare probatuf) qui lan- riistra lua quid dextera tua 308 faciat, videlicet ut
C
quam oralores in concione, fabutose agebant partes tam occullo fial, saltim ut nec sinislra? id scire li-
personarum in theatris, et omnia negOlia eoruin ceat. Quid igitur si per sinislram eleemosyna por-
iragica vel comica, ac si essent ipsi quofuni perso- rigalur, autsi dexlera praecisa fuerit, nunquid ea
nas gerebant, monstrabanlur. Narrabanl eriim, iion manu quidpiam dari non licet ? Constat igitur ulras-
suas, sed eorum historias, et continentiam, ir.olus que fecisse Deum, et ideo non quod per eain fit bo-
quoque et voces eorum acvttltiis, videnlibus oh Ta- num, Deus odire recte creditur, sed quod per eam
vorem vulgi vicissim repraesentabant: ita sane cl illl significalur, malum. Habel enim inlerior homo
qui *iona opera ficto lauriis officio, non ad Dei, sed noster suam dexleram, habet et sinistram : sed
ari suam gloriam, ostentant. Agunlenim partes juslo- ulinam totus homo noster dexleresset! Per dexte-
ruin, et personam eorum, cum sinl simulatores, ob ram quippe virlutura opera designanlur, per sini-
favorem hominuin assumunt; non quod habeant ju- slram vero vitia. Irieo dicitur, nescial sinistra lua,
stitia? opera, sed quia simulant se habere. Alias au- iinlla videlieet vitiorum operatio, quid agat dexlera
tein si jttsta essent, non ad se, imo ad 307 Deum, lua. Quori eslaperte dicere, nesciai vitium elalionis,
«nicia quie faciunt boni referrcnt. Nunc autem aul superbiae, vel vana?gloriae, seu quodcunque ex
(jiiia, ul roimi, secundum tragicam pietalem in tbea- v illa parte est, quid agat virlutttm dextera. Quia,
lrkis liidonmi, coram hominibus, diabolo adslipu- sicut tenebrae lucem nesciunt, sic oportet vitia vir-
lante, permuteent se, et cupiunt justi videri, ubi lutes nesciant. Imosicut lux eas fugat, ita fugenlur
ftrfnrex roilitum venerit, invenient uon se fuisse vitia litce rectc operalionis. Haecideo me dixisse suf-
quorum partes agebant in superficie, sedscenicorum ficiat, ne aliquis superstiiiose velit asserere, tam oc-
imitatores quorum speciem lenebant in corde. Qna- cultequodinandaliir nos facere debere, ut nulli alleri
propter quisqiris' appelit videri exlerius quod non vel nobis scire liceal; praeserlim cum dicluni sit :
Cst intus, ulique hypocrjla est et ludificator homi- Sic luceal lux vestra coram Ilominibus, u( gtorificenl
num; quos cum decepll simulatione sua, non eos sed Palrem veslrum. Praeierea stinl plurimi qui, qnamvis
seipsum perdit. De quibus sequilur : secrete videantur bona agere, tamen scil sinislra
Amen dico vobis, quia receperunt mercedemsuam. illoriim qnid dexlra geratur, quoniam permiscent
Ho<?de his dicit, quos jam in synagogis cl vicis lau- lucein tcnebiis, et ita corifundt:nt bona qtia? agunt,
deshiiinana?paverant;cuin quibus etiain hi colligun- ti1 oninia obscurenlur tenehris, el privenlur luce.
tur qu. eortini iinitatores fuerint, Amen quippe dico Neque putandum qttod soluni de gloria dicatur :
vobis, qitid receperunt merredem suatn. Su.ini scili- Nescial sinistra tua : onniia cniin viiiorr.n. mcmbra
EXPOSITIO 1N MATTH_£UM.— LIB. IV, CAP. VI. 274
273
si:iislra virtulibus sunt contraria. Iricirco quidquid A lur.lhi quipperecte absconriitur nostra conscienlia,
lbi
nobis vitii est pro lege peccali insilum, prorsus ne- ut ibi sit cor nosirum, ubi el thesaurus noster.
scire debet actus boni operis, id est, in nullo ad- enim Deus Pater conspicil, ibi videt el approbat, ibi
initii, ul qua? lucis sunt offuscentur; sed cuncta sjbi placent omnja. Extraquod secretum nihil videl
nihil quod
circumspecte convenit in liicem clarescere. etapprobat, niliilestquod310placeat,
Ut sit, inquil, eleemosyna tua in absconso. Abs. maneat. Idcirco necesse est ut pro Christo et in
consa autem eleemosyna tunc recte fit, si nullis Christo fiant omnia ; qnia nihil esl Patri quod extra
tenebris misceatur, quia lenebra? semper exleriores Christum, ubi sibibeue complacuit, placeat aliquid,
sunt a luce, lux vero seraper inlerior. El ideo quid- vel videndo comprobet. Hinc est quod sequitur :
quid inlerius fit, id est, in luce, semper in abscon-r Et cum oralis, non eritis sicul hypocritw, ac reli-
so est; quod vero in tenebris, id est viliis admisce-? qua. Quae nimirum sentenlia conjungilur ad prio-
lur, semper exterius, et veriiatjs luce. privatur. I» rem; ex ipsa conjunclione siuiilis ordo loquendi rei-
qua nimirum luce, id est, in abscondilo, quodcunque teratur. Prius dixerat : Attendite ne justitiam ve-
fil, quia Deuslux est, approbalur luce; videre enim siram facialis coram hominibus, ac subditur: Et cum
Dei, approbare est. El quidquid in luce est, non reji- oralis, non eritis sicul hypocrilm. Qua, sicut Phari-
cilur; quidquid vcro exlerius, id est in tenebris, re- B sa?isiraulatores, id est, bypocrita? (iebant, ila et ir,
prohatur. Multi quidem njulla super hoc capitulo fin- oralione gloriabanlur, ac supersliliose tantum. Ut
genles,309°pUiiones variasediderunl. Namquidam viderentur ab hominibus, in synagogis, et in angulis
eorura per sinistram paganos, quidara vero inimicos, platearum orabant. ln angulis autem, quasi abscon-
et quampltirimi uxorem debcre inlelligi sanxerunt; sores precum suarum, et lamen. in plateis ut vide-
sed repugnantia sensuura cogunt ea respuere, et rentur; ac per hoc ex ntroque amplius gloriabantur.
hanc quam sequimur inlelligenliain tenere: licet Quos saepe infirmiores quique adspicientes pulabant
superius per dexteram uxorem vel amicum scanda- eos esse aliquid quod non eranl. In angulo enim orat
lizantes nos posse accipi, et abscinriia nobis debere, quisquis, a recta conscienlia deflectens, tenebris se
dixerimus. Servatur autcm idioma loquendi, ut obducil, et abscondi se siinulat. Sed tamen, quam-
quidquid in hoc sermone gcneraliler propos.ucril, vis in absconso orare se fingat, in platea tamen
spccialiler exsequatur. Hinc est quorisupra Chrislia- orat, quia publicam et latam hominum famamelalus
tioruin jnstiliam coepil iraplere, el eam a Pharisa-o- captat, nec dubium superslitio^e ad litteram istas
111 iii riistinguere, quam profeclo velitit nl virieamur eos observasse..Nara.et nos frequenler non solum in
coram homiiiibusexhihere. Nimcautem eamrieuijus- puhlico vclin quolibet angulo, seJ ubique or..mus ;
tiiiam sicut per partes implela esl: ila per parles C profeclo quia semper et ubique non minus orare
quomorio lieri debeat, explanat. Nam eleeinosyna quam el gratias agere jubemur. Quod simili modo
pars juslili;e est, sicut plurima qua? seijiiunlur. Et accipiendum, sicul jain sttprade justitiaexposnimtis.
ideo dicit: Te aulem faciente eleemosynam, nesciut Non enim prohibet orare ubique, sed signanter ait -
sinistra lua quid faciat. dexlra lua. Ergo Pharisaei Cum aulem oralis, non erilis sicut hypocrilm, qui
l.tciiint eleemosynam, ita ut eiriem sinistra conimi- amanl slanles orare, ul videantur ab homitiibus, elc.
sceanlur vanaelaudis opera. Idcirco docet in speeie, Nequaquam igitur nefas est quocunque loco dlum
qttod paulo superius dQCiier.itin gencre. IHinequippe orare acvideri ab liominibtis; sed ideo orare ut vi-
pluralitcr dicluiii est oranibus : Cavele ne justiiiam dearis, et ibi constiluere finem orationis ut laurie-
vesirtim facialis coratn hominibus.Islinc vero singti- ris. Quod bene sequenlia demonstrant: Amen dico
lariler : Te autem , inquid , facienle eleemosynatn, vobis, receperunt mercedemsuam.Eam videlicet mer-
nesciat sinislra lua. Undedatur intelligi quqd et ibi cedem, qua visi et laudali sunt orantes, quasi reli-
unus in omnes, et hic omnes simul in uno accipiun- giosi. Noaquodvera laus noccat, sed ideo orare ut
uir. Omnibus tameu cavenrium, ut in secrelo eon- videaris et laurieris ab eis, quod hypocrilarum esl,
scientiae, corani Deo, cuncia fiileliter agant;- non n non modo ntilla inerces est (qnia fructus prava in-
modo ul. temporalia caveanlur, et omnis coniroo- tentione inlus evacuatur), verum eliam vitium si-
ditaslaudis, vel retributio exleriorum reruin, ve-r mulalionis, et irrisionis contra Detim augelur. Deus
rnm omnis vitiorum fucus auferalur. Quia , si enim non irridetur; scit utique quia latior estcorde
nescire jubet cjuid agal dextera , mullo minus si- noslro, quid sibi, quid vana? gloria? in conscientia
nislra operari potest quod placeal, vel quod re- appendatur.
pulelur in dexlera. Haecigilnr disciplina liliorum Tu autem, inqiiit, cum orabis, inlra in 311 eu-
esl. Idcircocoram paternis vullibus semper in abs- biculum luum. Singulariter
nempe edocetur quori
conso conscienli-e virtus jtistiliae exbibenria, esl. supra, sicutetdejustitia, pluraliter effertur. Unde
Non quod non virieant alleri qua? gerimus, sed ut dainr intelligiquod hic unilas pro universafi Eccle-
nil.il sanctis admisccatiir operibus, imo ad laudem sia colligitur; neque ratione caret quod saepeuni-
et gloriam Patris proficiant universa ; nibilque ex versalia praecepla quasi ad unum diriguntur, dum
ea qua.-i.iUiraliud commoditatis, sed abscondantur pluralilas in co teneaiiir. Unde esl istud in Deutero-
omnia, uhi et vita noslra absconsa est cum Christo, noniio qiiam s;epe, et in aliis quihuslibet locls : Et
el mngiiamullittiriorittlceriinissibi timenlihiisrcserva- nunr, tr.-:ae!taudi prwceplael judicin quw
ego docco
273 S. PASCHASU RATBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 276
te, ut faeiens ea vivas, et ingrediaris, et possideas A fines terrarum quaerendo Deum animiis se diffundat,
terram (Deut. IV, 1). Nam sic per omnem (extum sed inlus quem diligit fide leneat, et eisdem virtu-
ipsiuslibri quasi singulari persona?loquitur, ut uni- tibus quibus eum colit attentius exoret. Sic ilaque
tas totius populi commendetur. Quid denique roagis decet adorare eum, qui nec loco clauditur, nec fine
unum esse potest, quam corpus Ecclesia?, qua? mul- terminatur. Hinc quoque mulieri Samaritanae : Ve-
tis ex parlibus counitur? Significantius enim qnia niet, inqttit, lempus quando veri adoratores adora-
una cbaritate Christi fulcilur, et flde generatur, at- bunt Palrem in spiritu et verilate (Joan. iv, 23). Ac
queuno Spiritu sancto regitur et vivificatur, per si dicat, adorabunt Patrem et Filium et Spiritum
unum universalitas exprimitur, et sic omnibus yeluti sanctum; quia Deus Trinitas non alibi quam in
soli sermo divinus inlimatur. Ut per hoc unus in seipso adoratur et colitur. Felix plane cubile, quod
cunctis, et cuncti in uno simul animenfur, ex quo tanta capacitate fidei dilatalur, ut immensum et in-
maximacommunio Ecclesia?monstratur. Tu aulem, comprehensibilem apprehendat: ubi quicunque in-
inquit, cum orabis. Ac si dicat, quia omnium Eccle- gressus orat, nihil haesitans exposcat, quoniam in se
siarumunum estcorpus, idcirco tu, amica mea et habet per fidera quem orat, a qtto perfacile devotus
sponsa, qua?mihi corpuses, quoties oras, intra in obtinebit fideliler quod orat. Unde Psalmista inquit:
cubiculum tuum. Cubiculum autem dicit secretius Apud me oratio mea Deo vitm mem (Psal. XLI,9).
mentis arcanum, uhi nemo videre potest quid sit in Aique paulo superius : Hmcreeordatus sum, et effudi
illo, nisi spirilu. hominis qui est in eo. De hoc in meanimam meam (Ibid., i). In me, inquit, effurii
quippe cubili David monendo canit: Qumdicitis, animam meam, quia intra me estquem fide tenei,
inquit, tn cordibus vestris, et in cubitibus vestris charitale diligit, super quem spe cerla innitor, et
eompungimini(Psai. iv, S); videturenim aliquid secre- cullu religionis suppliciler imploro. Sic itaque de
tius per ea velle siguificari, dura qua? corde promi- Anna legitur, cum multiplicaret preces coram Do-
mus, quasi inlrorsusprius compungijubemur. Adhu- mino, et Heli observaret os ejus, quod illa loquebatur
jus ergo cubilis ostium pulsat sapientia Palris ita tn corde suo, tantumque labia illius movebanlur, et
dicens : Ecce slo ad ostium el pulso (Apoc.m, 20). vox penitus n,onaudiebatur (I Reg. i, 13). Quid pu-
Quod sane osliijm ei per firiem aperilur, de quo in tas, nunquid ut videreturorabat? Non ulique, sed
Canticis sponsa loquilur : Pessulum ostii mei aperui clauso oslio, sciljcet tacita conscientia, ut exaudire-
dilectomeo (Canl. v, 6). Pulsat itaque Christus ad turin cubiculo, Deum, cujpraesto suntornnia,rogabat.
oslium, quolies per aspirationem boni operis men- Et ideo exaudita est, quia cura eo qui ubique praesens
tem afficit, cujus profecto vox, quam saepe blandien- est,largiterflens, in sese interiusversabatur. Clauso
tis affectu ingeminat, ita dicens : Aperi mihi, soror' 313 itaque ostio Deum oral qulsquis ea qua?a foris
mea, amica mea, columba mea, immaculata mea• improbe se immergunt, vi spiritus et obseralionis
(Cant. v, 2), quae nisi pulsanti aperuerit, vacua in- cuslodia, fundilus ne surrepant, repellit. Appetunt
trorsus in se redit. Quid enim prodest o.rare in eo> enjm noslra inleriora,et obstrepunt ad cordis oslium
cubictilo mentis, ubi nec Pater, nec Filius, nec Spi- visibilia, el omnia qua? hujus vitaesunt lemporalia.
ritus sanclus venientes adhuc recepti sunt, nequeB Proplerea obserandum est, et lotus interior homo
matffejoneraapud eum fecere? Quapropter quisquiss inlrinsecus colligendus, quatenus cubiculum ingre-
infra cubiculum cordis Deura, ut jussum est, vultt dialur. De quo sponsa laetatur in Canticis, quod in-
orare, prius per fidem oslium pulsanti aperiat, et' troduxerit eam rex in cubiculum suum (Cant. i, _).
deosculetur eum per cbaritatem, alque intra cu- Ex hoc quippe cubiculo ad illum pervenitur. Et ideo
biculum genitricis sua?, ubi doceatur ab eo, 312 S fidelis anima prins se"_eingreiliatur, Deumque man-
deyotus indicat. Alioquin quid prodest orare ubi 'i sione cordis suscipiat, ut deinde per ipsum ad ipsum
uon esse velisquem pras? Quod si fide jam teness subyecta quandoque perlingat: et quod nunc spe,
quem diligis ex toto corde tup, el ex tota anima lita,|> tunc reipsa jam in patria beate frualur. Quia, licct
et ex tola yirlule lua, recle inlras cubiculum men- '" n Pr0 gratia aeterna nobis concedatur gloria, in con-
tis, ubi Detts Trinilas per fidem colitur, per cbarila-i- scienlia tamen sibi unusquisque gerit quid velit adi-
tem ampleclilur, per spera qttoque profundius soli- i- pisci de suo labore in prece. Hinc quoque scriptum
datur. Tale quippe templum jam sacrum est, sicui it est: Exsullabunt sancli in gloria, tmlabuntur in cubi-
ait Apostolus : Templum Dei sanctum est, quod eslit is Hbitssuis (Psal. CXLVII). Exsullabunl ergo de gloria
vos(I Cor, IJI, 17). Quid igitur prodeslintroire,;, pro gratia gralis percepta, laetabunlur in cubilibus
orandi gratia, quo nullus cst religionis locus? Iri- l- suis, sciiicet in conscienliis, qnia in eis, dum essenl
circo, quia gratis venit Chrislus pulsans ad oslium, i, in agone positi, Christi gratia gaudium est operata,
suscipiatur, et per charilatem interius lacita coni- Qua de causa monet magister ycrilaljs ut ingredialur
scienlia amplectatur Deus Trinitas: tuin utique, sicuJt unusquisque cubile cordis, et ibi incipiat orare vel
praecipitur, claudatur ostittm, et orelur Deus Palerr. operari quo possit postea laetari. Unusquisque enini
Orelur autem non, strepitu verborum tantum, se< :d in se tantum gloriarii habebit, et non in allero. Ha?c
lirie ac spe et charitale inlus quod quaerimus impe?- aulem omnia magtster vilae sic inslituil, ut filium
Irelur. Ha?cest, inquam, vera religio Chrislianilai- crudial, et ideo ait: Clauso ostio ora Palrem luum.
tis, non ut ullra coelosaut infra abyssum, vel circ; ;a Ac si dicat: Sic ora nt filius, et secundum quod re-
277 EXPOSITIO IN MAITH___UM.— LIB. IV, CAP. VI. 278
nalus es ora. Palernilas ejus le doceal qua fiducia A eliam priusquam petantur. Sed ha?cquaestio perfa-
vel quo affeclu orarc debeas: Patrern enim oras; cile solvilur, si ordo debilus el jtislilia pensatur. Si-
ingredere ad cum in conscienlia, el ora illum ut quidcm aliud est ignoranti quod nesciebal narrare,
lilius. aliud vero cultu religionis orare illum cui subjectus
' El Paler, qui videt in absconso, reddet tibi. Noli esse debes, et apud scienlem petere ut accipias gra-
orare ut videaris ab hominibus, sed ora intus clatiso tis quod ex te anlea non habueris. Quippe longe
osiio, ut Pater tuus videat, el Paler, qui videril in aljud est devote implorare apud potiorem le suffra-
absconso, reddet libi. Reddet autem non verba pro giuin, et aliud infirmo narrari qua? nescil. Sane iu
verbis, neque pro precibus precem, sed fructum ora- uno eorum indicium est ignoranlia?, in altcro vero
lionis, et mercedem fidei. obsequiumjustitia?. lbi fideliter referimus nescienti,
Orantes aulem notite multum loqui, sicut ethnici. hic suppliciler obsecranius el peliuius a largitore.
Planc ethnicos genliles vocat, vel philosophos, qui Vull enim Deus interrogari se, ut bonilas ejus deri-
tltiabtis de causis prolixius orabant. Putabant enim vetur ad pltirimos, et tamen devotio et slatus justitia?
apposite, sicul in rerum negotiis el causarum stalu servetur apud subj'eclos. Non quasi nescicns docea-
solili erant, 314 ai' persuadendum loqui, ita in ora- lur, sed velut bonus Dominus suppliciler veneralus
tione debere, arbitrantes Deum verbis persuaderi B * clementer praestare digneltir. Unde et composuit
possc. El, sicut conciliabant verbnrum facundia sibi brevissimam precem, si quomodo salulem celerem
judices ad favendum, reddebantque intentos alque misericors tribuerel, el nulla pracpedirel verborum
benevolos, sic utique moliebantur pernmlcere Detim, prolixilas, imo fiducia esset ex brevilate dictorum ,
quia singulis in causis opinabaiilur etiin flecli posse quod pius judex, qui brevi se voluit rogari oraculo.
persttasibilibus verbis. Vel forle ideo plurimum lo- cilius annuat poscenli ex voto. Verumlamen, quam-
quebanlur, quia nihil de conscienlia, sed oiiiniaver- vis pauca composuerit verba quibus nos doceat
liorum superficie agebant, nescientes iihique Deum orare, qua?rendum .anjcn arbitror cur vel hisdera
adesse. Quorum inliriasupplicatio poscebal ul, si ab- paucis verbis opus sil ad eum qui scil omnia, et no-
csset quem rogabanl, inore daemonumlandem arive- vit, ul dictum est, qtiid nobis necesse sil, autequam
nirel; veniens autem, quod prius nescieral, amba- petamus. Ad quod illico faienriiini, polius rebus quas
gibus verborum adriiscerel. Nec nijruin itaque, cum aniuio gerimus, el inlenlionc cordis, cum dileclione
idolis famularenlur, si mulla coram surdis profun- pura ct simplicilale affeclus, nos agere debere apud
derenl verba nugaloria. Pra?serlim cnm nec ipsi Deum, quam verbis, ut impeiremus. Idcirco scien-
daemonesscire possent, anlequam ignari eorum in- duiii verba nos docuisse, ut cisdem doceret verbis
struerentur eloquio, quid ohsecrantes vellenl. Sed C **quid orare oporteat, quatenus ex his animus conci-
fidelis Dei oratornon niultorum egel verborum, ne- peret et memorioemandaret regulam orandi: non
que illi narrare plurima opus esl, cui omnia palent, verba qua? diceret, sed res el senteiitiarum intelli-
et ubique scrutattir secretorum arcana, el inteusor gentiam ex affectu quid exposcerel. Aiioquin nun-
csl cordium, discretor quoque cogilationum ac me- quam aliis verbis orandum esset, quam eisdem in
ilnllariun. Sed nec. sane mullas lacrymas, vel multas quibus Inec docuit. Nunc aulem longe aliler senlitur.
obsecraliones in puritale corriis damnat, dainnat au- Idcirco non verbis apud eum agimus, sed affectu
lem mulliloijuittm, quod rie infirielitaleet impuritate mentis, quem ex eisdem verbis percepimus, cum
menlis generalur. Alioquin et Annam legimuspreces fide ac spe et charitalis obsequio dcvote implorante»
inultiplicasse coram Domino, et sanctorum plurimos eum, quaienus 316 ex verbis accendatur cor no
biduo tririuoque, sine ulla iiitermissione orationes sirtnn, et serenelur in precibus : deinde, ab ipsa in-
suas protelasse; sed et Dominumpernoctasse in ora- tenlione cordis illnstrali, qtiod ipse docuit fiducialius
tione, alque in agonia prolixius orasse, ita ut sudor impetremus. Ac per hoc, ex ipsius doctrina, cor
ejus qtiasi gutta sangiiinis in terram riistillaret. Ex nostrum quid orare debeat, paucis illustralur verbis;
quo datur intelligi quori nou multiplicatio precum ct JJ illuslratum vero, non indicando cui omnia patent,
profusio jugis, ex affecludivini amoris, vel inlerces- sed supplicando qui omnia polesl, affecluosiusdif-
sio veniae daranatur, sed quod tanlura verbolenus funditur, et exposcil cum charitate, quod jam spe
vacuas replere auras sine affectione infideliter con- fldei percepisse praesumilur. Spes vero non conftin-
tendunt. Nimirum quia sicut riamnabilecst cum hy- ditur, quoniam charitas Dci diffusa est in cordibti*
pocrilis orare, ut ab hominibus videamur: iia infi- nostris per Spirilum sanctum qui datus est nobis. ln
rielitalis esl, cum gcnlilibus in mulliloqtiionos exau- quo nimirum Spiritu jamque clamamus : Abba, Pa-
diri pulare, nec intelligere, saltera credendo, Deum, ter. Hinc liquido patet, non aliud nos orare debere,
cui pracstosunl ea qua?sunt, quaevefuerunt, vel quae qtiani quod docuit magister veritatis; et, licet aliis
futura sunl, ipsuiu prius scire, quam pelainus, quid- verbis frequenleroremus, tamen quod aliud non licet
quid opus est nobis. De quo recte quserilur: si Deus orare miniroe dubitarous.Unde perpendat in Christo
315 antea novit quam petamus, quid opus est apud renatus, quia, ex quo justitia Chrislianorum ccepit
scieiiliam petere, vel cur , licet paucis verbis orare egregie adimpleri, ab inde filiorum adoptio ccepit
|ubcat? Nam et quirimn philosophorum superfluum reformari. Et, si virierit se eisdera justitiae partibuS
di.erunt eum precilms fatigari, qni novit siiigula favere, rioveril se jure adoptionis filiufn vocari, et ex
270 S. PASCIIASII RATBERTI ABBATISCORBEIBMSIS '
580
eadein arioptionepaierna viscera ad misericordiam» A diligat. Nam si hoc solum quod jubetur orat, rebu_
promereri. Sin aulem minus attenderit quod praemit-- se accepturum quod spe pra?sumil in eo qui ntilli
tilur, timcndum ne oratio fiat exsecrabilis. Alilerr negat quod requiritur, confidenter gaudeat. Publica
ergo vivere quam ut docuit, degenerare est a gratia,. est enim omnibus in Chrislo renatis, et communis
per quam sibi nos Deus Paler adoptavit in filios ;> ha?c oratio, quando non pro uno, sed pro omnibus
aliler vero orare, non solum ignorantia, verura er- effundilur, quia omnes in Christo unum sumus. Dens
roris culpa praegravari. Ex quo idem ait: Rejecislis> igitur pacis et concordia?, magister veritatis, uni-
mandata Dei ut traditiones veslras statuatis (Matth. tatem renatorum inslituit. Ideo sic unum pro omni-
xv, 3). Unde oremus sicut docuit unicus Filius Patris, bus orare voluit, quomodo ipse in uno siranl omnes
qtii Patrem suum, scilicet a nalura, noslrum prae- porlavil. Nam majus est unum in omnibug orare,
slilit esse per graliam. Et honorem proprium largitus'> cjuam in seipso aliquem, propter quod non modica
csl hominibus ut, quod so!us habebatconsiibstaiilia- virtus oralionis 318ex>slin>anda est, in eo ubi
litalis optimum ; cunclis sua bonitate per graliam| omnes pro uno simni orant, quia unus in omnibus
donaret indullum. Quapropter doctiit prius nos coij- dedicalur. El pum dicitur ab omnibtis :
formes esse debere, deinde concessit, quod ipse ha- Pa(er nosler, qui es in cmlis. Si profecto uiiilus es
bebat ex natura deilatis, nobis per adoplionis gra- "I in Christi corpore, omnes pariter secuni le in prc-
liam possidcre. Qtiid igilu. ordinabilius dici potest, cihus assumunt, alque ul fiat voluntas in te, simul
qnirive polenlius ? quid benignius, vel quid largius, iraplorant. Idcirco non moriica cogitanda esl haec
qiiam quori praeslitit nobis, el docuit nos comparli- unilas, non parvipendenria tam firma in Chrislo so-
cipes esse nominis ejus, el dignilalis fecit esse con- cietas, ubi omnium vox est una, et simul omnes una
sortcs? Ilinc esl ergo quori inter caelera saluUria firieDeiim in menle potianl, una charitate diligunt,
sua mouila et praecepta djvina , qnibus eredenlibus nna jam spe fruuntur ; simul quoque omnes unuin
consuluit ad salutem, proposuit eliam oranrii for- petunt, unum quaerunl, unam pulsant ad januant
iiiam, inslituit qualitalem, trariidit. diseijilinam, mo- pietalis. Nibil igiltir validius, nihil locupletius, nibil
iinil quid petendum, rieriit ausum adoptionis, ut, melius, qua.mut omnes unum sint, et onines pro uno
317 dum inlerius in nohis apud Patrem petimus, invigilenl, sicuti unns pro omnibqs inler omnes, ul
facilius audiamur. Iinplevit denique qtiodpromiseral, universi siinal in Chrislo unum inveniantur. Qua re-
quia veri adoratores adorabunt Patrem in spirilu et vcra liric, qtta spe, qua denique ch.iritate docuit ul
yerilate. Veri itaqtie, quia, juxta sanctificationem i.(nio fideliumab hac unilale se divirial. Irieo nemo
spiritus et tradilioiiem veritatis, Palrein arioraiiius apuri Patrem impelrare quod Filius docuit unicus se
sine ullo erroris obslaculo. Nos enim nescimus qtio- ^C (liliidal; nemo, qtiae docuit, opera filiorum ignaviter
Iiiorio oporleal orare, sed Spiritus sanclus esl qui pr.iicrmiliat. H;ec est, inquam, illa potestas, qnanj
docet pos de omnibus, et postulat pro nobis, atque deriil hominibus filios Dei fieri. Idcirco el praemisit
transponit in oninen verilalcni. Idcirco nulla magis opera potestalis, ut ex ipsius m^neal adoplio libcr-
spiritalis oratio neque profus.ior, quanqtiam a Filio, talis nostra?. Propler quod dat austuii orandi qiiaui
qui est Verilas, ex ejus ore percepimus. Amica enin dedit etdocuit, si quod minus est in nobis ul per
et familiaris oralio est, Deum rie suo, ipso praeci- graliam implealur. Hinc quoties nostrum aliquis,
piente, rogare, el ari aures paternas Christi ascen- quamvis semolus a caeteris, et secrelioribus habi-
dere manriota. Quiri igiturputas, agnoscetne Pater tans latenter locis, Deum Palrem nuncupavcrit,
Filii sui verba? Ergo cnm precem facimus, itleointra animadverlat, non separatim singulis, sed comrau-
cubiculum intrare jubemur, ul qui habilal Chrisliis niter universis donum tauli muneris attributum. Et
iiilus in pectore, ipse sil el iu voce. Alioquin sine ideo nemo sibi applaudat dicere, Pater meus qui es
Deo apud Deura preces fundere, ac rem verbis ini- in coelis, sed Pater noster, quoniam soli Christo
plere possumus profecto; effectum operis nequa- competit, cujus proprie paler est Deus. Unde alibi
quam obtinebimus, _ signanler ait, Vado ad Palrem meum, deinde iniu-
Sic ergo, inqujt, t>osorubilis: Et quid est riicere lit, e( Palrem vestrum (Joan. xx, 17). Quo diclo, sa-
Sic ergo vos orabitis? nisi, npn ut hypocrilm, ul vi- tis discrele insinuat, sihi specialem gloriam quod
clearaini, non ut elhnici, in multjloquio, sed ut do- Filius est congruereper paluram, generalem quoque
ceo, el quod tlgceo, et quqmodo doceo, vos qui inei gratiara adoplionis cunclis comrauniter concessam
estis, orabilis. Ergo ubi non solutn pensandus est esse per graliam. Ac si aliqiiis palerfamilias quem-
elfecius oralionis, vertim eiiam cogilandus habitus piam habeat a natura filitim.,et iamen plures possi-
corporis, et nnxius vocis, quietudo quoque discipli- deat famulos, nunquid ob hoc quia palerfamilias di-
n;e Cbristi, et pudor humilitatis. Propler quod. in- citur, servi ab eo «qua conriilione habentur ut fi-
icii : Sic ergo vos orubilis; ac si diceret, ut trario, lius, praesertira cuni idera Filius Dominus probelur
ut instruo, ut praecipio, ut praescribo. Deus enim esse cunctorum? Patet igilnr in sflteroconsuhsian-
iion vocis, sed cordis auditor est, de quo Propheta : tialilas nalura?, in altero vero honitasdominanlis, et
sorti-
Prmparationem, inquit, cordis eorum audivit auris in utroque coinnuine paternitalis 319 noinen
ina (Psal. ix, 20). ldcirco quisquis orat, illum qnetn tur. Unde doceniur, omnes quos unda lavat bapli-
orat, jam pcr ijdem in cordc teneat, per cbaritalcm smi, nos in ipso fratrcs csse deberc, et in inviccm
281 EXPOSITIO IN MATTH.EUM.— LIB. IV. CAP. VI. 282
frateriiitalis vincnlo sociari. Ac per boc in ulroque A est cum Deo in cielis (Col. iti, i). Age j'am, qua?so,
siniul monemur Palri repenriere affeclum adoplio- coslestium scruiator, et perquire quinam cceli stint
nis, et fratrihus non oriiitm, sed germanitatis obse- in quibus ct Deum Patrem et vitam tuam ahsconrii-
quio deservire. Si cniin camalis nalivitas ex uno tain recognoscis. Nunquid allissima muiidi corpora,
morlalium nos tanli amoris ligat vinculo, mullipli- qua? non possunt esse nisi in loco?Quod si ila csi,
cius cogilanda est fraternitas ex Deo Patre vene- avescceli majoris meriti erunt, quarum conversatio
randa, quam nemo nisi spirilalis potest dignoscere. Deo vicinior cst; quod omnino stare non potest. Et
Alioquin, si non spiritaliter renascatur, quomodo ideo fatendum Deum nusquam in loco corporalium
valet apprehendere aut senlire affeclum secundura rerum quaerendum aut cogitandum ; neque aliqueut
interiorera hominem hujus amorisi?Namque si vera esse locura quo non sit, quia omnis loctts praeslo esl
fide el spe certissima haec paternilas venerarelur et ei. Nam quod ubique est. ita dici videlur non quod
amarelur, per Spiritum sanctum charitate diffusa, localiter in omni sit loco (omnino enim in Ioco esse
nunquam fraternitas carnis amplius valeret apud ali- non potest), sed quod ei omnis locus adsit, eique ad
quos, sed praeferrent nobiiitatera ex Deo, et gra- capiendum pateat, cum ipse non suscipiatur in loco,
tiam adoptionis corruplioni; darenlque operam ne alque ideo recle nusquam in loco esse dicatur. Quo-
degeneres existerent, el lanto parente indigni, pro- B niam Spiritus Deus ubique est, licel non in loco, sed
pter vetustatem carnis. Ecce quam firielis et beata in spirilalibus el in Sanclis. Hinc quoque Davidail:
debet aeslimari oratio, quam nobis doclor vila? et Deus, qui m sanclis habitas(Psat. xxi, 3), nimirtim
"raagister coeleslis docuit; eccc quani beali nos esse hoc est dicere in ccelis. Quapropter quisquis cuui
possumus, si ha?c non tantum ofliciooris, sed fidell Deo in coelis versari desideras, in sanclis et spiriia-
conversalionis servamus actu ; ecce qtiam ccrta spes libus atque intellectualibus a terrenis te transpone;
salulis dala esl credentihus, quanlaijue circa nos di- quia qui lerrena sapiunt, cum Deo nequeunt soiicni
teclio Creatoris diffundiiur, quanta misericordia et haereditatis participari. Hinc quoque est quod spi-
pietas praerogalur, quanlaque gratia et fiducia?inti- ritns sapieulioe in fconisliliis meditatur,non pro utili-
nus indulgetur, ut, qui servi digni non fuiuuis, Deum talibus tefrenarum rerum interveniens, sed pro noslri
palrein dicere atuleamus. Unde necesse est quasi Palris gloria tottim pielatis impendit affectum, ita
lilii Dei vivamus cl converseniur, ut id esse quod dicens : Sunctificetur nomen tuum. Nomen itaque Pa-
dicimur, spiritaliter aclu et morihus probemus, se- tris filiorum esl, quoniam Pater non nisi ex filio ap-
cimriiiiii quod Joannes ail: Qui nalus est ex Deo, pellatur, sieut necfilius nisi de Patre dicitur. Relatio
non peccal (I Joan. v, 18), quia nativilas Dei cuslo- 321(lui°'em ad Filiutn refeiiur, quoniam nemoeoriiin
dit illuiii, el diaholus non tangit eura. Qui autein C secuiidum se, sed secundum allerum appellalur.
peccatum facit, non est ex Deo, sed ex diabolo, quia Unde Filius ad Patrera ut sit Filius, el Pater ut sit
diabolus ab inilio peccat. Idcirco, servantes sacra- Paler ad Filiura referlur. Ha?cenim invicem relala
mentura nativilalis noslrae, ab omni labe pcccali nos consistunt, quia alter ex altero nuuctipalur. Iiinc
imraunes custodiamus, ut vere filii Dei simus. Quod liquido palet, quia Patrisnomen in Filio est, sicule
longe lsaias voce nostra vaticinatur, dicens : Tu es contrario in Patre Filii esse monslratur. Alioquin si
enim Pater nosler, quia Abraham nescivit nos, et non alter in allcro esset, nec iste Paler, nec ille Fi-
Jsrael non cognovit,sed lu, Dotnine, Paler noster, lius dicerelur. Idcirco quia nomen Dei Palris in no-
ab inilio nomen tuum super nos (Isa. LXIII, 16). De bis esl, quatenus per adoptionem-jure vocemur filii
quo nimirura nomine salis edocli rogamus. precamur : Sanctificelur nomen tuum. Non quori ille
Sanctificetur nomen luum. Sed prius quaerilur : sanclior esse possit, qui omnes ex seipso sanctificat.
Deus paler quia ubique esse creditur, cum ei lan- Unde ait : Sancti estote, sicul el ego sanctus sum;
tura, qui es 320'" cwlis, dicalur? Necnon illuri, sed idciico sanclificari nomen ipsius in nobis poslu-
Ad le levavi oculos meos,quihabitas in cmlis (Psal. lamus, ut saiictificalionissua?operelur auginentum,
cxxn, I) seu et in quaraplurimis locis, ubiDeusPater ™videlicet Spirilum sanclum suum nobis praeslando ,
in coelesiibusesse asseritur. Ad quod fatendum hos per quem charitasDei diffusa est in cordibus noslris,
coelos,in quibus Deus inhabitat, non corporales, sed et clamaraus Abba , Pater. Ipse enim Spirilus testi-
spiritales inleiligendos; quia Deus non spatiis loco- monium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei.
rum distenditur, neque loco clausus tenetur. Mone- Qua de causa tunc sanctificalur Patris nomen in no-
mur aulem nihil terrenarum nos arabire debere, sed bis, cum nos ab eo sanctificamur a quo praestatur
ad illam potius regionem, iu qua Patrem nostrum omnis sanclificatio. Nam, sicut dignitas palris ad
comraeniorari fatemur, quaulocius summo cum de- filios refertur, ila sanclificatio filiorura ejus noraini
siderio festinare : ut ihi jara mente versemur, (|uo Iribuitur. Quid enim aliud est sanctificalio nominis,
Paler cl Creator nosler esse prohatur. Unde Paulus: quam infusio sancli Spiritus, per quera cor pium ,
Nostra, inqiiil, conversatio in cmlis est (Philip. tn, miie , placidum et caslum , oninique viriule praedi-
20). Et alibi: Qui consedere nos facit in cmlestibus tuin ad ejtis praeparamus ingressum, quo sanctilicc-
(Ephes. ii, 6). Nec non el illud : Si consurrexislis tur adoplio libertalis? Sic iiaque nomen Dei Patris
cum Christo, qum sursum sunt sapile, non quw super sanclificatur in nobis, qtiemadmodiur ipse Filius
lerrcim, morlui enim eslis, el vila vestra nbsconclila clarificatiiin se iu suis discipulis alihi icslaliir; qui
»,T S. PASCHASHRATBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 284
clara semper.sitieulloaddilamenlo detrimenlove, di-- A minavit (Isa. LXI, 2). Quod sane nomen nemo novii
vinilalis luce fulgebat. Nam inter cselerasic inquit:: nisi qui accipit; tanquam si dicatur, 323 «ullus
Sanclificatus sum in eis (Ezecli. xxxix). El alibi : dignitatem adoptionis moribus et vita defendit, nisi
In hoc clarificalus esl Paler meus, ut fructum pluri- qui ipsum nomen divina praedesltnalione ad a:lcr-
mum afferalis (Joan. v, 18). Ubi ergo sanctilicalioniss nam viiam nosse promeruerit; nam accipere ad prae-
suai locum invenit, ibidem se sancliflcari dicit. Pie- deslinationis gratiam refertur. Unde Baptisla Joan-
tas enim Patris praestantissima sibi conferri pronun- nes, cum de eodem Mediatore noslro loquerelur,
liat, quidquid suis famulis clemqnler ipsa largilur. inler csetera : Testimoniumejus, inquil, nemo acci-
Sic itaque sanclificatur in nobis, siculi et magnilica- pii (Joan. n, 32); qui autem accipitejus lesliino-
tur a nobis. Hinc quoque virgo Maria gratanli ani- nium, signavil quia Deus verax est, et ideo datur
nio canit: Magnifical anima mea Dominum ( Luc. i,, vincentibus calculus candidus, atque in eodem cal-
46), non quod magnus et excelsus Dominus, nullam n culo, id est in eodem corpore Christi, nomen
habens consnmmalionem , major xninorve esse pos- liovuni, scilicel.sancla adoplio per quam filii nomi-
sit; sed quia, dum nos in eo crescimus, ille HInobis. s. namujvln qua nimirum adoptione prsedeslinalorum
quasi magnificatur. Ac si dicamus : Patcr, sanclifi- nomen, ul Deum diligant et proximum, consecraiur.
celur nonien tuum, ut tales simns qui sauclificatio-. Q B Hinc quippe scriplum est : Mandatum novum do
nem 322 lliam non modo inlelligere, verum caperee vobis, ut diligatis invicem(Joan. xm, 34). Nulla igi-
valeamus ; quatenus tu ex nostra conversatione spi-j. ttir dileclio major esse potest, quam inter patrem et
rituali sanclus appareas. Quod lunc recle sit, si, vi- filios, inler filios vero et fratres.a Domiflocommen-
dentes bona opera noslra, glorificentPatrem qui cstt datur; et hpc estin calculo nomen novum discipulis
in ccelis. Scd quam infelices hi, quorum operibuss collatum, quod nemonovitnisi qui accipit. Tanquam
malis nomen Dei Patris blasphematur! Unde ne fial,; si dicalur : bujus virlulem norainis per omnia igno-
quia quotidie delinquimus, quolidie oramus, ut vi-. rat quisquis in mandato dileclionem fralris paterno
vificalio et sanclificatio, quse a Dei gratia siimilur,t amore non conservat. Profeclo de quo nomine in
ipsius in nobis proteclione servelur. Ac per hoc,:f eadem Apocalypsi repromittilur : Scribam , inquit,
nomen Dei Palris, quod in nobis est, per ablutionem n smper illum nomenDei mei, el nomen civitalis Dei
sancli Spiritus, ne delerius quidpiamcontingat, in-. mei, novx Bierusalem, qum descenditde caeloa Deo
desinenter sanctiGcatur. Qnasritur ergo non abs ree meo, et nomenmeum novum (Apoc. m, 12). lgitur
ab aliquibus, de quo nomine dicatur : Sanctificelur r ha;c inscriplio nihil aliud est quam sanctificalio no-
nomen tuum? Utrum quia a Christo Chrisiiaui vo- ininis. Unde oramus : Sanclificelur nomen luum.
cati sumus, an quia a Deo Palre per graliam adoptio- „ C Quo utique slylo vel quo calamo super viclores no-
nis filii nominamur? Quod ex circumstanlia lectioniss men Dei Palris inscribalur, audiamus. Idngua, in-
illico designatur, cura pnemittimus : Pater noster, • quit, mea calamtts scriboe velociter scribentis (Psal.
qui es in coelis.Nullum enim nomen in nobis am- XLIV,2); hic est, inquam, Filii Patrisque spirilus,
pliori honore sublimatur, quam ul filii Dei per Spi- cujus gralia nomen adoptionis, vel Chrislianitalis,
ritus.sancti infusionem nominemur et simus. Quod j inscribitur et sanclificatur. Quoniam, sicut Paulus
videlicet nomen duobus crescendo sanctificalurr ail: Quia sumus filii, misit Deus Spirilum Filii sui in
modis; cum aut numero credenlium lalius propaga- L. corde nostro, clamantem : Abba, Pater. Hinc certe
lur, aut cum quanlitate merilorum in credenlibus ,s dignilas nominis, binc celsitudo merilorum : binc
amplius diffundilur. In ulroque tamen quolidie c reges sumus, hinc sacerdotes, hjnc triumphatores,
sanctificatur, dum renali suo munere augentur. Ve- .. hinc nova creatura, liinc Chrisliani vocamur, hinc
rumlamen non ideo loquor, ut nomen Chrislianilatiss filii Dei sumus. Idcirco, ubi tolius summa salulis,
in nobis sanclificari non debeat, sed quia adoplio in n inlimo sensu cordis oremus : Sanctificelur nomen
renascendo gradus excelsior meritorum consecratur. r luum. Deinde sequitur :
Alioquin neque Christianilas sine adoptione, nequee Advenial regnum tuum. ln qua supplicalioue quid
adoplio sine Chrislianilate pracslalur. Hinc quoquee peliinus? Nunquid eum regnare sine initio et fine
in ApqcalypsiJoannis vincenli dicitur : Dabo ei cal- I- indesinenler dubitamus? Nequaquam, quia rex est
culum candidum, et in catculo nomen novum,quod d omnium saeculorum, cujus profecto imperium ncc
nemo novit, nisi qui accipil (Apoc.n, 17). Percalcu-i- Qneclaudilur, nec initio terminatur; sed boc peii-
luni quippe, mediator Dei et hominum, homo o mus ul veniat illud regnum adoptionis, in quo h&-
Chrislus Jesus designalur. In quo nimirum calculo, }, redes Dei, 324 cohaeredes autem Christi fuiuri
unusquisque renatus in Christo, dum per adoplionis is sumus. Congruus quippe satis ordo petilionis, ul quia
gratiam unum corpus in eo efficitur, nomen novum m in priori supplicalione filiorum adoptio consecraiur,
accipil, ut Palris filius dicatur, el cohaeresChristi in in secunda, ul regnum qnod filiis debetur, obsecre-
regno Palris elficialur. Ac si patenter dicat: Qui vi-i- mus; non enim oramus quod ei prosit, sed quod
cerit mundum el auclorem morlis, dabo ei cobaere- 3- nobis. Quia, sicut, dum ejus nomen sanctificatur iu
dem Chrislum elcousortein, per quem hoslis devin- I- nobis, nos utique sanclificamur; ita, dum ejus
citur, et in eo nomeii novum, de quo Isaias ante te reguuin poscimus adfulurum, nostrum quoquc
pr.tdixit : Vocnbiturtibi nomen novum,quod os Do- o- Chrisli sanguine vcl passione quxsilum, oramus
215 EXPOSITIO IN MATTILEUM. — LIIJ. IV, CAP. VI. 2S6
promissionis advenire vegnuin. Quando cnm eva- \ quandiu est quod sancla Dei Ecclesia illud orarc
cuaverit Chrisliis omne principatum et potestalem, cospit : Adveniat regnum luum? tamen licet quolldie
omnemque virlutem, tradilurus est nos regnum Deo augealur, adhuc diOerlur. Qtioi iiempe, idcirco di-
Palri, triumplio virtulis suse, ut sit Deus omnia m xerim, si petieris, ac forle illico non obtineas, ne
omnibus, conlemplanlibus nobis illud quod nec ocu- faligeris instantius in agonia desudare : qnia regmim
lus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis Dei dilalione quaerilur, spe jam certa tenetur, al
ascendii, quodDeus praparavit his qui diligunleum. quod per fidem gradimur, et nimio charitatis ardore
De quo nimirum regno dicturus est electis suis in quidquid obsliterit revincimus, et per eamilem ad
fine : Venite, benedicli Palris mei, percipite regmim illuil donec perveniatur, infaligabililer desudamus.
quod vobisparatum est ab origiue mundi (Malth. xxv, Fiat voluntas lua. Par quoque et huic inlelligenlise
34). Sed ne dilalione animus tovpescat, noverit sensus est. Non enim quisquam est qtti Deo, ne fiat
pius exactor, quod, sicut quolidie in nobis nomen ejus voluntas, ohsislere vel contradicere possit. Prae-
Palris sanctificatur, ut nos ad meliora virtutum serlim cum scriptum sit: Omnia quwcunque voluit
opera valeamus; ita el regnum quod oplamus quo- Dominus fecil in cceloet in terra (Psal. cxxxiv, 6).
tidie advenire sentilur, dum evacuantur a nobis Sed hoc oramus ul libertalem arbilrii nostri ejus
principatus et potestates, virtutesque aereae potesla- i per gratiam sociemus ipsius voluntali, ut qui vivit,
tis, cum evacuantur vitia, et mundi concupiscentia jam non sibi vivat, sed voltintasDei libera in omni-
exstinguilur. Tum ntique, cum his propulsis virlu- bus implealttr. De qua nimirum voluutate sanctus
tum bona in nobis fragraverint, et odorameula me- Apostolus lestatur dicens : Voluntas Dei est sancti-
ritorum cubile mentis asperserint; lum profecto ficalio veslra, ut abstinealisvos a carnalibus desideriis
Palris regnum jam jamque advenire in nobis mi- (I Thess. iv, 3). Et alibi Domimis : Bmc esl, inquit,
nime dubitamus. Cujus niir.irtiin guslu inter pressu- voluntasPatris qui me misit,'ul omnis quividet Filium,
ras sxculi validius solidamur, et ut inlegrius adve- el credil ineum,habeat vitam wternam (Joan. vi. 40).
niat ad quod ingredimur, instanlissime oramus. Age Quapropter et.hic non qtiod illi, sed quod nobis pro-
ergo, quisquis le adoptalum in regnum gaudes, di- sit, devote.oramus. Cum ergo dicimus, Fiat volunias
lala sinum fidei, exlende longanimitatem spei tuse, lua, cogitandum est qna fide dicamus, quave 326
amplifica magnitudine amoris, et ora omni virtule charitate; qtiia nemo lioesitans de Patris voluntate
mentis, omnique instantia cordis, ut hoc regnuin unquam recte orat. Idcirco magna fides, magna de-
quotidie non solum credentiiim numero augealur, volio, magna securitas, de incommutabili Domini
veium ctiam in te, vel in cunclis quijam Christiano bonitate scire quod nihil mali velit, imo, sccundum
censentur nomine, quantitate merilorum dilatetur, - Aposlolum : Omnes homines vult salvos fieri, et ad
et, evacualis malis, clarilicetur virlulibus. Insuper agnitionem veritatis venire (I Tim. ii, 4). Nullus igi-
extende oculum mentis ad illud ullimum repromissio lur ista ex affcclu polest dicere, nisi qui pro certo
nis diem, quando si permanseris in adoplione audi- credidit, oimiia quae videntur, vel qu* non videntur,
turus es : Venite, benedicli Palris mei, percipile piospera vel adversa, Deum pro nostris utilitatibus
regnum. Extende igilur ocuhini fidei et charilalis, dispensare. Oportet enim fide devoia credere, ma-
apprehende precibus simul omnia qtise magister gis eurn pro nostra salute sine ulla inlermissione
veritalis paucis conclusit verbis. Ora Dei Patris in esse providum ac dispensalive sollicitum, quam nos
325 cunctis adveniat regnutn; ora, ut in creden- ipsos pro nobis. Unde, si qtiis isla deliberato vel
tibus, evacuatis malis, virlutibus amplielur, el re- fixo tenet animo.seniper ad ejus pendet voluntatem,
splendeat congruo deilalis honore; quatenus et tem- nihil de se prsesumens, diebus ac noclibus jugitcr
pore finialur, atque seternilalis principio gloriosius implorat illius in nobis fiat voluntas, qtue nunquam
bealiludine concludatur. Itac enim dicere vel oplare falli polest, nunquam immutari, nunquam ullis afie-
criminosorum nemo audct, quia nec videre tribunal ctibus depravari. Nam ejtis volunlas salus est om-
judicis oplal; eo quod in advenlu ejus, non prsemii nium. Hoc qtiippe noverat idem unicus Filius ma-
palmam se percepturum sperat, sed leste conscieulia J gisler veritatis, cum dicebat : Pater, transeat a me
prolinus pro suis realibus excipere magis pcenam culix iste, verumlamen non mea voluntas, sed tua fiat
timet. Age ergo, quisquis es, saltem opta nunc in (Mattli. xxvi, 39). El alio in loco : Non veniut faciam
tempore, ut exuaris vitiorum malis, et venial in le volunlatem meam, sed volunlalem ejus qui misit me,
virtulis regnum; quia Deus virlulum esl et non vi- Patris (Joan. vi,38). PIus enim de Patre quam dc
tiorum. Opta igilur in membris Christi ut numero se humanilas assumpti homiuis prsesumebat, ut om-
colligaris, et quidquid orat universum corpits in loto, nibus oslenderet quanta et qualis fiducia in ejus
ad membrum usque perveuiat, si forle spe ac fide debeat consistere voluntate. Nulli dubium, secun-
vel charitate fueris recreatus : ut simul capiti ac dum quod Joannes ait : Qui (ecerit votuntatem Dei,
membris orando, agendo, vita et moribus deinceps maneat in aternum (I Joan. n, 17). Idcirco dila-
fidcliter collabores. Alioquin licet venire illum non lenlur animi, crescat afieclus, concipiamus mcnte
velis, hoc judicium non effugies, et posnam quam quodoramus; quia quidquid magister cceleslis do-
formidas male victus excipies. Disce, velim, longa- cuit verbis vel exemplis, hnec est voluntas Palris ut
iiiniiialeiii,elconsuesceii|f;\ligabililerIaborare. Ecce omnia compleantur. Ad lioc qtiippe scripta vel gcsla
287 S. PASCilASli KATBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 288
sunt, utlideliter pro saiute tiostra opennus peraga- V qiiaiiuuuicaiui ei . nic launs ine nonoiai, cor aweiu
mus. Unde provideal untisqiiisqiie in se quid vclit, ejus longe est a me; longe ulique a salule, quia vo-
quid in corde gerat. Quod si viderit voluntalem siiain lunlas Dei salus noslra credilur. Idcirco, etsi aliter
ki aliquoa Dei voluntate discrepare, corvigat pvavi- velimus, semper orandum est 328 non nostra sed
latem suam, ne quod verbis orat, moribus contra- illius volunlas fial. Quod si eadem quae Deus vuli,
dicat. Hinc quippe scriptum est : Et a voluntatibus ipso aspiranle jain volumus, non noslrum sed Dei
tuisaverte (Eccli. xvm, 50). Sed qtiia decoalo anima, munus est. Ideo, magis de illo quam de nobis pra>
pars cceli sumus; de terra vero corpus, pars lerrae sumenles, submissi ejus praeslantissimae volunlati,
esse convincimur; ideo adhuc, sicut ail Apostolus : recte oramus : Fiat volunlas tua in terra, id est in
Caro concupiscitadversits spiritum, el spiritus adversus nobis, ex ea parte in qua lerreni sumus, sicul in
carnem (Gal. v, 17). Unde duniaxat velle quantisper ccelis est, in quibus ipse habitas. In ccelisulique, ut
adjacet, perficere autem bonum noninvenimus. Ideo diximus, non m istis malerialihus, sed in sanclis an-
oramus: Fiat volunlas tua, sicut in cozlo,videlicel in gelis in quibus perfecle Deus Trinilas operatur; vcl
spirilu, sic el in lerra, quatenus caro et anima ille etiam in sanclis, quos de terrenis elevansad sublimia
spiritalis sit homo, de quo canit David : Cor menm, per gratiam jam ccelos fecil. In quibtis prefeclo
el caro mea 327exsultaveranl in Deitmvivum(Psul. B ccelis,Dci plena voluntas et perfecta adimpletur, ctini
LXXXIII, 3) ; el idem : Silivitin le anima mea, qtiam in ntillo ab ea eorum aliquis discrepare potest ulie-
mullipliciter tibi caro mea (Psal. LXII,2). Quis enim ritts auldefleclere. De qua nimiriim volunlale Daviil
ignorat in angelis aut in spiritalibus, quia Deus spi- canil : Ul videamvoluntatem Domini, el visitemlcm-
ritus est, cssevoluntatcin Dei? Nam qui adhocret Deo ptum sanctum ejus (Psal. vi, 24). Hinc quoque et
unus spiritus est. Ubi crgo unitas regnat, nulla dis- Isaias prophela in persona Patris ail: Et in .omnibus
sensio esse polest. Caeterum, si quis lerra esl, et in mea volunlas (Isa. XLVI,10). Unde oratmis ut, sicuti
terram ibil. Nam et hoc loco per terram carnalitas estjam in coelis, id esl iu angelis et sanclis ijus,
designalur, per quain malignis spirilibus in nobisdalur eliam et in nobis, quia adhuc cx parle terra siiiuus,
accessus. De quoDavid: Dumappropianl, inquil, super volunlas Palris, de qua recte nemo qui fidelis est
nicnocenies, utedant carncs meas (Psal. xxvi, 2). Et dubitat, penitus impleatur; qualenus spirilalia et
seipenli in paradiso : Terram, inquit, comedescuuciis divina in omnibus et in singulis agantur, et lerrena
diebus vilcetua; (Gen. m, 14). In qua niinirtiin lerra, deficiant. Sed scrulandus est aniinus, et. mitrieuda
qnia conlra volunlatem Dei agilur, et advers?tur fides, atquc intelligenlia tiberius dilalanda, Patris
coutra Dciiin carnalis bomo uoster, rogamns. voluntas quam locuples sit, quam sancla, qiinm
Fial vohintas tua in terra sicut in ccelo. Non ut ^ justa et reciissima, quam pia, quamque omnibtis
lcrra permaneat, qiialenus illa manenle in ea (ua proficua. Nam omnium crealurarum existentia, snli
fial voluntas, sed tit iranse&t quidquid in nobis ter- voluntas Dei fuit, quia ejus voluisse, fecisse esl. Et
reniini est aul carnale, et (ial spiritale alque incorrtt- ideo rectum est ut illa volunlas, qtta creati suiniis et
piibile. Alioquin in terra, qttaequarta elemeiitoruiii per quam exislimtis, in nobis fiat el perinaiteat, ne,
species est, quid minus qtiaiii in ccelo Dei voluntas ab ea destituti, mox veluti rei eoridemnenwr. Nihil
<iiii|uamagitur? Omnia quideni rerum clemenla, el ergo juslius quain ut voluntas Dei, qua subsistiinns,
quidqtiid in eis ant ex eis esl, ejtis stibjacent pote- agalur in nobis, qualenus ab ipsa, per ipsam, a:l
stati. Omnisque natura illius imperiis fainulaiur, ipsain, felicius quandoque perveniamus. Nam sicut
etiam et in adversas Iransii jussu dominante species nulla alia catisa esl ctir existimus, nisi sola voluiUas
vel figuras, nec est aliquid qnod reliictelur ejus di- Palris, ita ntilla alia causa esse debet cur vivamus,
ctis. Sed qnia solis hominibus in lerris libertas ar- nisi ul vobuitas ejus in nobis omnibus compleaiur,
biivii concessa f.iit.siciil angelis incadeslihus, doee- el ad quod voluit nos esse, satis devoli perveniamus.
"mur denique pvecari til, sicul illi jam per graliam Caelerum quoj lerra sumus, de raaledicto est; quia
voluniaii ejus inhaerent, ut ultra nec peccare, nec „ terra es, inqnit, et in terram ibis (Gen. m, 19). Et
quidpiam contra ejus volurttateni velint. aul possiut ideo petiinus ut votuntas Dei, qusede terra ccelos fe-
agere; ita nos illi couniamur, qui adhuc in tcrra cit, fiat in nobis, quatenus el ipsi cceli simtis. Et
sttnius, quatcniis ctim eo per ejus volunlalein iinum notandum qnod non ait: Fiat vuhintas nostra sicut
sinuis. Quid enim felicius possidemus quam si Dei lua, aut Fiat voluntas quae in terris est, sicuti illonun
voliinlatem pevpetuam nobis conservemus? Ctijus qui sunt in coelis; sed ait: Fial volunlas tua sicul in
velle siimmum bonum esl et virtutum omnium dedi- coelis, et in terra. Utsicuti illijam non sibi' vivunt,
catio, vitiorum quoque peremptio, et perpetuitas 329 sed voluntas ejus in eis vivit, et per eos quae
.'«'teimvbeatiludinis. Hac qitippe voluntate terrena vult operatur ; ita et in nobis et in omnibus qui adhuc
cirlesLibussociaiitur. Unde perpendat fidclis animtis terreni sunt, voluntas Dei fiat, et qnre salutis sunt
qiianliiin sibi el saeculomorluusesse debeat, si vera- operetur. Non enim oramus tanlum ul velimus quoe
ciier vult orave quod magister veritalis docet; alio- bona sunt, quia velle et non perficere infirmilas est,
valde dives
quiu, quisquis suum velle suumque nolle, adhuc in sed libere pelimus ut ejus volunlas, qu:e
cordc abslraclus,fovet,Palris velle in se iinplerifide- est, nihilque infirmitatis habens , nihilque mali aJ-
liler iiiiniiue rogat. Pro quo, admonilus, caveat ne mittens, fiat in nobis, qiiateims omnia ipsc operetur
289 LXPOSITIO IN MATTI1.*XM.— LIB. IV, CAP. VI. 29»
in nobis. Quia quicunqiic spirilu Dei agiintur, lii siinl iVlatores Cliristi, qui ail : Si qnis fecerit voluntatem
lilii Dei.CaBterum,qui post suas voluiitatcs adhiie ire Palris mei, qni in coelisest, ipse ineus fraler, soror,
sinuntur, veluli irae filii, sua infelicitale pascunliir, et mater esl (Maltli. L, 12); alque idem de se : Mon
i:isi quaudoque ad voluntaiem Dei bonitate ipsius veni facere volnntatem meam, sed voluntalem ejitsqui
viucanlur, et ditissima virlus Chrisli eis subvenire misitrne, Putris (Joan. vi, 38). Sed ttt liat voluntas
(iignetur. Povro hi qui jam quueDeus vult, divinitus ejus in noliis, piius inspiranle gralia divina, inaneat
inspiiali, ardenter volunl, nec talem volunlatem pronipia volunias, secunilum Deum , et sic oreimis,
operibus consequunlur, quasi perfeclionis gradiim Fial voliininstiui, ul quod ex no'.is csl minus possi-
teiieiil, nec ai'.co beati exisliinantur. Unde doctor bile, cjusdou» complealur, ul ibi incipianius vivcre
egregius, ut praemisi : Velle, inquit, adjacel milii, ubi fuiuri suinus. Volinil quidain voluiralein Palvis
perficere aulem bonum non invenio (Rom. vn, 18). ad pevsoiiain sancti Spirilus refcrvi, et vciiiiiriim
Et ideo iuslanter quod perfeclius est obsecramus : regnum ad personam Chrisli, de quo pneri qui piae-
Fiat voluntastua sicul in cailo.elin terra. Quia, licet cedebant ct qui sequeliaiitur clamahanl, diceitles,
i:i tcrra fiat volunlas lua per polestatcm, tanien Jonge Bencdiclum regiium Palris nostii David (Marc. xi,
aliler jam fit in cadis per gratiain. Unde oramus 10). Cajleruni ad pcrsonam Patris, saiictificatioiieiii
non qualitercunque , scd fiat voluntas tua, sicut in l i ipsius noiniiiis perlinerc quis dubitare poterit? Nos
coeliscl in terra. Ut sicul in ccelis non nisi tua vo- tamen Patris, et Filii, et Spirilus sancli, sicul uiiiim
liintas vegnai et operalur in cunclis : ila el in ter- voluntatem esse diciinus, ila unniii vegiuim et iinam
ris operetur in omnibus, et gralia tua volunlate di- sanciificatioiieni totius Trinitatis calholice confile-
lissima oblineat iiiiiversos. Ex quo perpendal devo- mur: licel dilfusio cbarilaiis, id est prompia volun-
l:is auiiniis, quam lalissimo sinu charilalis orandum tas el Dco devola, ad Spiritus sancti graliam refcra-
est, quave lide corroboranda est supplicalio , vel tur, sicttti et regiiuin ad Chrisli iriuniphiim, qui de-
quanta spe pascenda sildevotio. Nam voluntas Patris victis hoslibus triuinphavil; per cujus vicloriam Deo
eadem est quae et Filii atque Spiritus sancti. Quia Palvi rcconciliali, glovianiurper adoplioneni, til I:a;-
non aliud vult Paler qtiam Filius, nequc Filius rcdes ejtis, cohacrc.lesaiitem Christi siniiis divinitus
aliud quam Paler et Spiritiis sanctus. Sed Palvis consecrati. Ilsec aiileni progenies adoplionis in fu-
et Filii et Spirilus sancli sicul mia deilas, una turo ainplius et 331 perfcctius est praceepluva, et
virlus, una polestas, ila una et incommuiahilis vo- idco de his lncc pauca sufficiant. Caeterumad ea qnae
lunlas. Propterea ctiin ad Palrem ovamus, ut iliius hic sunt necessaria , intcriin mentis oculum diviga-
iu nobis fial volunlas, sic accipiendum esl, ul Filii nins, qiiatenus, his perceplis, ad ista quaestint subli-
ac Spiritus sancli iu nobis voluntas implealtir. Id- (• miora in fine quandoque veniamus.
circo quaecitnqueFilius docuit, aul Spiritus sanclus Panem noslrnm supersubsiantiiilemda nobis liodie.
divinilus inspiravii, obsecraudum est, ul in nobis In qua niniivuni pelitione, quaecunque sunt necessa-
operibus peragunlur; quia hux est voluntas Patris ria praasenlis viue, ut ad fuiuram pervenire possi-
ut secundum t'eum vivamus, el praecepta ejus in mus, oniiiia videlur petenda docuisse. Nam in eo
oinnibus observemus. Sed quia ad haec minus idouci quod ait, paneui nostrum iwioJa-iov,id est supersub-
sumus, noslris praetermissis voluntalibiis, inslanler stantialem, illud nobililalis et subslanlia? illius signi-
oramus ut illius in nobis fiat volunlas, el uos ei sttb- ficat qualitatem, quod supev omnes subslanlias sit,
dili simus, quatenus adoplio quandoqtie nnbis 330 et snper omnes cveatuvas sublimitas naturae ipsius
jam indulta pnestantius concedatur. Et notanduiii excedat. Hoc quippe significanlius expressil, cum
quod, sicul iu Decalogotria praeceplorum ad Deum supersubstaniialeni posuit; quia ipse est panis vivus
pertinere probantur mandata , ila et in liac formula ille qui de ecelo descendil, de quo qui edunt, adhuc
oralionis, secunduminleriorera hominem, Deus Tri- esuriunl, ci idco quotidianum cuin alius Evangelisla
nitas in nobis consecralur; imo nos illum in nobis (Luc. xi, 5) nomiuavil. Verunitaiiien in via quotiilia-
advocantes, ex toto corde, et ex lota anima, el ex nus, in patria vero aeternus, unde per Joannem, si
Urta virtute, per haectria plenius consecramuv. Qua- quis ex hoc pane manducaverit, non morielur : Ego
tuor siquidem sequentium preces, ad prcesentis vilae sum, iiiquil, panis vivus, qui decoelo descendi, siquis
praesidiapertinent, tria autem haecad futurae adop- manducaveiit ex hoc pane, vivetin aHernnm.El punis
tionisgratiam dirigunlur. Nani terrenus homo noster qnem dabo caro inea esl, pro mundi vita (Joan. vi,
qualuor elemenlis subsistit, et ideo bene quaterna- 51, 52). Et paulo post, dum ad haec liligarent Jtidaei
rio precum numero quotidie relevamur. Caeterum semper ir.creduli : Amen,amen, dics v&bis,nisi man-
futurailla adoptio voluntale Dei circumfusa, regnum ducaverilis carnem Filii hominis, el biberilisejus san-
Deo Palri, ut sil Deus omnia in omnibus, soli- guinem, non habelis vitam in vobis. Qui manducat
dissimum, ac deinceps sabbati requies , et plenissi- meam carnem, el bibit meum sangitinem, habel vitam
ma beatiludinis sanctificatio in omnibus erit. Tunc mlernum,elego resuscitaboeum in novissimodie. Caro
sane inlegev bomo noster illud charilalis piaeeeptum enim mea vere cibits, et sanguis meus vere est po-
implebit, ut diligal Deum cx loiotorde, el ex tota <u«,'ac caetera quae sequunlur (Ibid., 53, 54, 55,
anima, atque ex lola virtuie. Interim tamen oramus, 56, etc). Palet igilur quam inslantissime hunc pa-
flat in nobis quod ftilurtiiii esl, ut siwus filii et imi- nem petere dc-bcamus, sine quo iu Cliristo vivere
291 S. PASCHASH RATBEKTI ABBATIS CORBEIENSIS 292
non valemus. Qui munducat me, inqtiil, et ipse vivet A l gredi non oporleal, vel addendo quidpiam, vol
propter me. Vivet aulem jam alia vila, quia qui man- subtrahendo, vel aliquid immutando. Unde dila-
ducat liunc panem vivet in aelevnum.Sed si de hoc landus esl inielligenliae sinus, et, si quotidie corpus
pane accipiendum est, scilicet de Christi corpore, 333 Domini percipere non audemus, quolidie il-
non absurde quaeritur cur non qnotidie illum com- lum in mente, elom,;iaejusprsecepta, ardenti animo
edimus, absque inlermissionc dierura, siculi eum dari sumamus. Et ut plenius ea capere possimus, dicbus
nobis quotidie oramus. Nam et in orienlalibus Ec- singulis rogemus : Panem noslrum quotidianum da
clesiis plurimorum est quotidie non communicare, nobis hodie; cibus namque verus volunlas Patris est.
praeserlim cum istc panis quolidianus dicalur. Alio- Ex quo idem unicus ul nos doceret Patris Filius :
quin si ex praecepto quolidie communicandum esset, Meus, inquit, cibus est, ut faciam voluntalem Patris
nunquam sic indifferenler rslud lieret in Ecclesia; mei (Joan. iv, 34). Et alibi ad discipulos : Opera-
nani sine scandalo quibus placuerit, illud faciant, et mini cibum qui non perit, sed qui permanel in vitam
nemo sacerdotum esl, qui aut quolidie agere probi- wlernam(Jo'tn. vi, 27)J Meditatio enim legis diviuae,
beat, aut prsecipiat non intermiltere. Quo constat et prscceptorum exhibilio, animarum esl cibus. Nec
aliter intelligendum, quia nec quolidie oinnes parati dubium quin, sicut praesens vila constat in cibo pa-
332 esse possuinus ad accipiendum : nam qui nian- B ] nis, sic aeterna vita constat in opere mandali. Hinc
ducat indigne, judicium sibi manducat. Idcirco aut jam beatus dicilur, si quis in lege Domini die ac
quolidianum eum intclligimus, eo quod quolidie li- nocte fuevit meditatus. De qua profecto medilatione
ceal immolari, el ab his qui parali sunt (ideliter acci- David, Quam dulcia, inquit, faucibus meis eloquia su-
pi, aut quolidianum ideo, quia ipse idem indesinen- permelori meo(Psal. cxvm, 103). Ubi oslenditcibum
ter iulerius per fidem et charitalem, cullu religionis vocari prseceptorum eloquia debere, dum ea fauci-
ac spei, rcficit nos, et pastu suaedulcedinis consola- bus dulcia dicit esse, et non auribus. Simililer et
lur. Nain sine ipso nunquam spiritaliter possumus Aposlolus : Non polui vobis loqui quasi spiritalibus,
vivere. El ideo cum dicit hodie, oslendit eum quo- led quasi carnalibus tac vobispolum dedi, el non es-
tidie sumendum, nec sufficere quod hesterna die il- cam (I Cor m, 1); escam aulem nominans spirita-
lum percepimus, si non adhuc hodic et ad finem us- lem doctrinam. Unde qux>soquis dubitet quod ideo
que indesinenler sumamus. Docet denique nos, hanc immolatus sit Cliristus, ut salutaris sit cibus et vi-
quolidie oralionem coram Patre profUndere, ut ex toe potus ? Ex quo sane clamat Aposlolus : Pascha
ipsa quolidiana vitae indigentia commoneamur, nostrum immolalus esl Chrislus; itaque epulemur
quod non sit dies quo non debeat cor inlerioris ho- (I Cor. v, 7). Sed in his ut copiosius deliciis aOlua-
minis illo pane inlrinsecus confirmari. De quo David : G < mus, oremus iuslantius, Panem noslrum quolidia-
Et panis, inquil, cor hominis confirmet (Psal. CHI, num da nobishodie. In qua profecto petitionis clau-
16). Polest et istud quod dicitur, hodie, de praesenli sula probabilius tripertittis inlelligenliae sensus ape-
.vitasalis inlelligi, dum scilicet in hoc saeculocom- rilur; licet Scripluras divinas sic opovteat omnes
moramur. Ac si dicat : Praesta nobis hunc panera, interprelari. Primum, juxta litteram, ab eo qui
qnandiu in hac saeculi via sumus. Novimus enim, cuncta creavit, jure rogamus ul diurnum nobis ne-
nisi quis in bac vila eum perceperit, minime in fu- cessilatis victum tribuat. Sed forle aliquis move-
luro illius pat-ticeps erit. Nam saspe, hodie, pro omni bil cur pro bis oremus adipiscendis quae uecessa-
islo lempore accipitur, sictiti est illud : Hodie si vo- ria sunt htijus vitse, praeserlim cum Dominus dicat:
cem audieritis (Psal. xctv, 8). Quod si hoc loco Nolite sollicili esse quid manducelis aut quid indua-
ita accipiatur, lunc recle de corpore ac sanguine mini: quwrite primum, inquit, regnumDei eljusliliam
accipiendum erit, ut sit sensus : Panem noslrum da ejus, et hwc omnia adjicientur vobis (Matth. vi, 25,
nobis, dum in praesenti vila sumus , quatenus nun- 33). Quibus profecto verbis et bujuscemodi exemplis
quam, ab eo excommunicali, de Chrisli corpore prae- acstimant docendum non baec cum supplicatione a
eidainur. Quia si quis ejus maudala non cuslodil, Domino postulanda, sed tantummodo illa sempcr
hunc panem indigne sumit. Quod salis per Adam quaerere quaespirilalia sunt et selerna. Quod si ila
cum peccasset adhuc in paradiso insinualum credi- est sentiendum, erat generalis Ecclesiarum consne-
mus. Videle , inqtiit, ne forte sumal de ligno vitacet tudo, quaesuis in precibus quam saepe ea qu;e siint
vivat in aeternum. Lignum aulem vitac, Christum necessaria praesentis vitae intcntissime rogat, ex
debere intelligi, nemo qui Seripturas sacras legit du- quibus et in sacramentorum preces quamplurimae
bitare polerit. De quo sumere prohibemur, quolies recitantur. Ex quo liquido patet quod, sicut labora-
gravius peccamus , ne corpus ejus et sanguinem in- re debemus manibus, nec tamen sollicili 334 essei
digni accipiamus. Ex quo recle orare docemur, Pa ita orare peculiarius oporteat, ab eo qui cuncla tri-
nem noslrum quolidianum da nobis hodie, id est, lales buil, ista percipiamus. Alioquin nunquid ingrati esse
nos exhibe, ut eum ex le jure sumamus. Sed quidam debemus, aut nunquid ea sine ipso percipimus?
hunc sensuni altius discutientes, panem quolidia- quod si ab eo, licel cum malis, islis participa-
niun , spiritalia pracccpla el divina qu;e quotidie mur bonis, nos, quorum fides est adoplio, debe-
n.edilari debemus et operari, accipienda planius mus humiliter peiere quod clementer voiumus im-
sanxerunl; eo quod regulam hanc prandi trans- petrare. Altamen cum dicimus panem nostrum, pas-
2!)3 EXPOSITIO IN MATTILEUM. — LIB. IV, CAP. VI. 294
si-msegreganiur arb eis quorum nec fides est nec ad- A gne pascamur cibo, sine quo salvi esse ncquinius.
optio. Quia, clsi iste omnium communis est panis, Nisi manducaverilis], inquit, carnem Filii hominis, et
{videmur alium quasi spccialius deprecari, qui non biberitis ejus sanguinem, non hubebiiis vilam invobis.
'nisi tantura noster esse probatur; quoniam corpo- Quapropler sic vivendum est ut digni illo invenia-
ris aul sanguinis Chrisli cibus solum est Christia- mur, et sic orandum ul quotidie ista omnia compe-
norum, nec non et operis mandalorum alque do- tenter et sobrie ab eo percipiamus; ut ex uno qtiid-
ctrinarum alimenla tantummodo filiorum censen- quid in praesenliarum 'nobis necessarium est, iin-
tur. Caeterum isle communis, inquiunt cibus, ncc petremus; ex allero vero ut interius illis angelorum
recte admodtim noster dici potest, quia et alio- dcliciis, in doclrina atque mysterio, quolidie, quan-
rum est. Ad quod fatemur quia, sicut pro his qui diu in tempore vivimus, spiritalilcr pariicipemus.
pracdeslinali ad vilam sunt, hic niundus factns et Nec dubilemus iu aliquo quia Deus Paler cum Chri-
coustare creditur : iia et pro eis isti gralis acci- sto simul nobis omnia donavit, aut pracsenlia vel fu-
piunt quae illis, quia diligunt Deum, debentur; unde tura. Undc illum, quia puer natus est nobis, et
et noster jure dicilur, quia pro nobis, ut bonilas filius datus esi nobis, oremus quasi ihesaurum 110-
ejus ad omnes derivetur, illis porrigitur. Sed co- slrum, oremus ut cibum noslrum; noster enim est,
rum nec quotidianus esl cibus, quia perpetuita- B et ideo cum eo simul omnia nostra fiunt. Idcirco
tem amoris, licet non sint ipsi perpelui hic in petamus eum quasi nostrum, ut quomodo in fide il-
lerris, radice cordis plantarunt. Porro illi quoruin lum jam tenemus, ila in re fruamur, et pcr eum a
adoptio csl, quia dc crastino sollicili esse non de- Patre cuncta impetremus. Noster quippe est, quia
_bent, quotidianam tanlummodo aimonam postulant, nobis jam jure debetur. Ideo oramus nt quod 110-
largitaiem Dei semper sibi ad futuram sperantes. strum esl per donum, quotidie tribuatur per cffe-
Quod bene pqpulo, qui ex ^Egypto egrediebatyr, cltim. Sil lantum ille cibus nobis quolidianus, et
gradienli per desertum, prsecipitur ul singuli 110:1 omnia in eo simul noslra crunt. Hoc est dicere :
amplius ad viclum quotidiauum, qiiam gomor uuum Primum quwrite regnum Dei, el omnia hwc adjicien-
colligerent; et si quidpiam aliquis alio plus colle- lur vobis. Quce nimirum omnia alienasunt, quia 11011
gisset, seu in crastinum ex eo reservassel, scalurie- sumus de hoc mundo, et ideo prius quod noslrum
banl vermes illico ex illo, ita ut nec ultra cibus ille est oremus, ut in eo cuncta impetrasse laetemur.
proficeret. Ex quo praesens Chrislianorum regula Nam quod ajiena siul reliqua 336 omnia, docel
signabalur, quod perfecti quoque non debeanl sol- evangelicus sermo, ubi ait: Et si in alieno non fuislis
liciti esse de crastino. Sufficit enim diei malitia sua; fideles, quod vestrumest, quisdabit vobis?-{Lue.xvi,
nani crastinus dies sollicilus erit sibi (Matlh. vi, 34). C 12.) Proptevea quod nostvum est, anle oinnia et su-
Quod si plane laboriosum putatur et arduum, filio- per omnia requiramus, quaienus ille sit nobis panis,
rism tamen debet esse isla perfeclio ut sic vivant ille cibus, ille vila, pro cujus amore quae muntli
quotidie quasi niox morituri, et ibi spe semper pen- sunt omnia postponentes quasi aliena depulemus :
deant, quo se credunt quantocius perventuros. Unde, et ideo nonnisi diurnain, licel a Patre, alimoniam
quolidie orantes.triplice istum vitae cibum quotidie, istam aut illam rogemus, ut in illo, de illo, ab illo
veluti fideles filii, de manu Patris pcrcipiamus; ne semper alamuv. Quoniam nec locuplclius cellarium
forte accepta substantia, siculi ille prodigus, lon- invenitur, nec praestantius paratissimum quidem
gius ab eo recedentes oberremus. Sed talis profecto est etcontinuum; idcirconon aliud quacramusquam
regula a paucis viris et rarissime 335 custodilur, quod proprium et paternum. Sequilur :
lalisque Palris amor elfiliorum devotio vix servatur. Dimitte nobis debita noslra, sicut et nos dimitti-
Unde, sperantes in illius pietate, rejiciamus quae mus debitoribus nostris. Hic tinusqtiisquc semet-
mundi sunt, et ita vivamus, ut eliam cibo isto cor- ipsum allendal, et caulionem coram judice vo-
ppreo hic in via cum gratiarum actione, sine quo co propvia proposnisse inlelligat. Doctiit enini
non possumus, quolidie pascamur. Deindemoraliler hoc Magister pietalis, non solum ut nos invicem ad
in lege mandatorum die ac nocte versemur, quia D misericordiam inflecleret, verum ut peccanlibus
non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod in se reis, ipse indulgenliam largiretur. In uno si-
procedil de ore Dei (Malih. iv, 4). Constat igitur quidem nobis subveniens, inallero vero peccantibus
quod, sicul isto paue pascilur exterior homo noster, fralribus per eorum debita relaxans; in utroque ta-
ita illo de die in diem inlerior reformalur. Atque men utrisque veniam clemenler providit, et ad li-
per BOC,lam isto quam illo inlerim suslentamur; bertatem adoplionis singulos quolibet charitalis voto
islo corpus in via alitur, illo anima el corpus simul venire voluit. Unde diligenlius unusquisque pelilio-
ad aeterna nutritur. Vescimur autem et spiritalem nem caulionisdignoscat; quia'sicut promptus ad in-
escam quotidie, dum aut in sacramento carnem ejus dulgentiam circa suos debitores exsliterit, sie Deum
vel sanguinem assumimus; aut solummodo in mente, in suis propitium habebit. Hoc enim sperare doce-
ipsum amando, credendo, sperando, interius ru- mur a Domino, et in noslra ponitur polestale, quod
minamus. Islo siquidem cibo ad aBternam vitani cernimur dimisisse conservo. Nostra quidem spon-
Cbristo incorporamur, et cum eo unum corpus efli- sioneastvingiinuv: idcirco sicut debitores esse no-
eimur ; ideo nibil miniis orandum ui ab co illo di- lumus, ita nec habere cupianius , quia in eorum per
O.*K « Piuriiitiii nvTRiirn VRRATISr.nRP.ri!?\ms anc
sonis aul ligamur, aut absolvimur. Quod si putaluv A coram Deojam fiducia respondet impelrandi : exi-
hic incertum, de quibus debitis, vel de quibus debi- genlibus vero, pcena in conscientia remordet dani-
toribus dicatur, abjicienda esl materies excusalionis, nandi. Deus tamen mavult invenire cui indulgeal
et intclligendum planius ex omni debilo lam culpariim quam quem puniat. Ideo 338 '" noslra pdsuil po-
quam et pecuniariae gravitatis, ut in quocunque lestate, qua quisque conscientia Dei judicium erga
tibi frater luus reus fuerit, hoc relaxes. Nam et nos se provocel, et quomodo sentenliam tanti discrimi-
plurimis ostendit nexibus involulos tam delictorum nis valeat lemperare. Nemo igilur se immunem a
crebra praesumptio, quam pecuniaria inhonesta peccalorum debitis existimet, quia nemo sine culpa
qusestusque lucri contrectatio. Ideo, prout facultas vivere potest. De quo Joannes aposlolus : Si dixeri-
virium omnibus suppeiit, debenl singuli suis re- mus, inquil, qnia peccatum non habemus, ipsi nos
laxare deblloribus pondera faciiltatis quibus op- sedticimits,et verilas in nobis non est (I Joan. i, 8).
pvessi tcnenlur debitis. Quia quisqnis egenli Neque perfunctovie hoc Magislev vevilatis discipulos
fuevil inhumanus, Deo qnae sua stinl abnegat, cu- docuil ovare. Neque universalis Ecclesia false isla
jus iiifinila pielas sic anguslias suscipil misero- probatur dicere. Omnes quid in debenms, el ideo
rum, iil quidqnid pauperi dispensatione benigna fue- omnibiis nccessaria esl Christi indulgenlia. Propter-
ris largiins, sihi pvaestilum comniinevei. Debitoves B I ea devoli ex animo omnibus relaxemus, ut el po-
antem 337 tribus obnoxii inodisteneintir : cum aut liora seu quamplura nobis a pio judice relaxenlur.-
quse Diviuitas prohibuit admittimus, aut qtiae Pecuniariam quippe proposuit orandi liguram, ila-
jussit non implemus; seu cum de propriis astringi- giliis comparalam, quoniam radix omiiium malo-
mur voiis; quia el luirt debemus, Christi beneficia rum non solum cupiditas, sed et avarilia probalur,
gralis conseculi, omnia qtiae promisimus, donec sine cujus semine vitioso nulla propemodiim gene-
fideli mente singula reddamus. Sic itaque et ih nobis ranlur scclcra. Idcirco in utrisque servandum esl,
tripliciter admitlittir, quod remitlere jubemur, no- iit inquibuscunquepossumus conservis subveniamus.
slris ut absolvamur veaiibus. Dtim injnsle aut in Alioquin qui corda inspicit singulorum, ipse aut
.ininio laedimur, aut in corpore passionibus affictmnr, preces approbat, charilale in animo fiagrante, aut
aut in his exierins, quae nobis jure competunl, quo- reprobat illa refvigescente. Quia profeclo prius corda
libet injuriariini affeclu praegravamur; quorum, viresque singulorum inspicil, et tunc ex eo munus
quibusque debiloribus, seu peccati sil pretium, seu voli, seu supplicum preces pensal. Hinc cst quod
revum, quod nonnunqiiam sine dileclo teneiur, de- primum ad Abet, deinde ad ejus inunera respexisse
bcinus oinniuo fralribus relaxave, qnatenus nobis legilur; undc placatus ea suscepit, quia eum quem
noslra a pio judice relaxentur debiia. Maxime la- G * prius aspexeratcoramse recluin invenit. Quapropter
men pondus peccati, si ad nos pertinere probalur, nemose fallat, nemo se circumveniat ;quicunque non
tillronei reniiltamus; qnoniam etsi debilum pecu- dimisevit peccanlibus sibi ex corde, frustra ante
niac inlerdiim jiisle repelimiiS; debiiurn dclictorum judicem, cujus haecsunl mandata, preces oflerl.
nunqiiani petentibus sibi indulgcri absque damna- Et ne nos indncas in tenlationem. Non quod Domi-
lione noslra negamus. Unde preeceptum est in hoc nus dux et magisler verilalis, qui via est credenti-
jpso Kvangelio : Cum sleteriiis ad oralionem, re- bus, quempiam in laqueum tentationis inducat; sed
iiiillitc si quid habetis adversus aliquem, et Paler abhorrens qui suis negligunt parere disciplinis, cum
vcsler, qui in ccelis esi, remiilel peccata vobis; si cos deserit et permittit ire qnocunque ducunlur
autem vos non remiserilis, inquii, neque Pater ve- illecti, tum ulique inducere eos perhibetur. Fit
ergo
ster, qui in ccelis est, remitlet vobis peccala vestra iste loqtiendi modus in Scripluris tlivinis fvequentis-
(Matth. xvni, 35). Excusalio namque nobis nulla sime, per id quod siuit ant prsstat fieri, tit ipse
relinquilur, quia unusqtiisque noslrum secundum facere dicatur. Habes quoque in hono quod Spiritus
banc senlenliam in die judicii judicabilur. Sedcauli sanclus poslulet pro nobis gemitibus inenarrabilibus
esse dcbemus ne aut ea quce In Deum admiltunlur, _ (Rom. vni, 26), duin nos postulare facit; habp.s *v,
quasi noslra peccantibus relaxemiis, aiit ea quae in malo, dum dicit : Et ego indurabo cor Pharaonis
noslra siint, vcluti ex zelo Dei, causa vindictaeretri- (Exod. iv, 21), cum eum indurari permisil. Aique
bnamtis. Solemus ergo, quod est gravius, erga illa propbeta : Indurasli, Domine, cor noslrum,indurqsii
qu;c ad Dei omuipoienlis iiijuriam prorumpunt, ne iremus post te (Isa. i.xiu, 17). Non quod pius
quasi clemenles exislere; erga illa vero quae in Dominus aliquem aut inducat in laqiteum tentatio-
nobis fiunt, licel parvissima, immites et inexorabiles nis, aut induret, ne verbum
disciplinae queat 339
esse : pro quibus non indulgenliara utrisque faclis,
suscipere : sed quia, dum judicio suo vero etjuslo
sed coudemnationem a Domino promeremur, quia nos deseril, quasi inducere in sacris litleris
figura-
cx ipsa noslra pelilione durius condemnamur. QuidI lur, et dum nos sinit infidelitate cordis interius
ergo est d.cere : Dimitle sicul dimisi debitoribusi congelescere, quasi indurare dicitur, quia non re-
meis, ciim non dimiseris, nisi pium judicem ex tuai solvit ad calorem amoris, quos novil frigescere ab
crudeitate ad severitatem vindiclae acvius pvovo- illo, qui sedem suam ad Aquilonem posuit. Unde
care? Idcirco forniam nobis imposuit, quemadmo- spnnsa in Canticis: Surge,
Aquilo, et veni, Anster^
dum voluiiius judirari. Unde indulgcntibus summai perfla horlum, ut fluanl aromata illins
(Cant. iv, 16)
m EXPOSITIO 1N MATTHJEUM.— LIB. IV, CAP. VI. 298
Alioquin, nisi aniraus divino fuerit adjutus suffra- ,A incorruptionem, et mortale inimorlalitaiem, tunc „
gio, cilo flante vento lenlationis ad ruinam impelli- ulique ab omni malo fundiius liberi erimus, qua li-
tur. Hinc est quod petimus : Et ne nos inducas in bertate Christus nos liberabit. Interira taraen et a
$entationem,id est, ab eo qui male tentat ne sinas malo saeculi hujus liberari poscimus, ne gravemur
nos induci. Deus enim intentator est malorum. angoribus et pressura corruptionis. In qua nimirum
Hinc scriptum est quod Deus neminem tenlat. Non petitione, ocuius tam ad praeteritum, quani el ad
«roodnon tentaverit Abrabam et Jacob, seu eleclo- praesens, nec non et ad futurum extendilur tempus;
rum quamplurimos ad salutem, sed quia ad malura seu ab illo quod admisimus, seu ab eo quo lene-
neminem tentat, etideo intentalor malorum dicitur. mur adhuc malo, inlerius exleriusve, seu ab illo
Inducimur autera in tentationem, cum tentatio nos quod imminet in futuro, modis omnibus liberemur.
vel parum fregerit; neque enim oramus ul non ten- Namque omnis corruptio mala est utique, quia a
temur, sed ne inducamur in tentationem, id est, ne malo, id est, a diabolo exstitit; et ideo dum oramus,
nos tentatio vel ad modicum vincat; hoc quippe est libera nos a malo , integriiatem futurae vitae preca-
dicere, ne nos inferas in tenlalionem, quod Paulus mur participare, ut tandem ad eam felicius perve-
praemittit dicens, quod faciet cum tentatione, etiam nire possiinus. Quid igilur deest quod istis non con-
providebit ut possimus sustinere (/ Cor. x, 13). Nam B tineatur septem precibus, seu ad praesentem viiam,
non ideo beatificatur quispiam, quod non tentatur, seu, quod majus est, ad futuram? Ex quo profecto
sed quia post lentationem victor divinilus coronattir. liquet quod in eisdem res potius docuit Chrislus,
Hinc qnippe scriptum est : Beatus vir qui sufferl len- . quam verba. Undenon aliud orandum jure credimus,
telionem, quoniam cum probatus fuerit, accipiet co- quando quidquid ad salutem fit, quod est in nomine
ronam vitw (Jac. 1,12). Constat igilur quod omnibus Jesu petere, tolum inibi deprecamur; ubi si recte
lenlatio necessaria est, et omnes tenlainur. Sed quia pensamus mirabilis ordo ascensionis monstra-
vires nostrae ad ea non siifficiunt superanda, ora- tur. Nam, sicut seplem dona Spiritus sancti a
mus raedullitus cordis, Ne nos indttcas in tentatio- summis incipiunt, et ad finem , id est usque
nem, hoc est, ne sinas nos ire ut vincamur; ac si 341 ad initium sapientiae, gradatim decurrunt :
dicatur: Infer tentationera, ut probemur, et praesta ita ct ordo precum a summis usque ad linem,
suffragium ne vincamur, quatenus post triumpbum ul a miindi malis liberemur, extenditur. Unde in
victores coronemur. Veniunt quippe venti, impel- utrisque si a line incipimus, ad perfectionem fit
lunt flumina, feriunl undae, coacervantur immensi gradalis ordo virtutum septem: et si a summis,
gurgites, petimus ne nos inducas, hoc est, ne luo quia ista de supernis aeque accipimus, fit rursus
nos deslituas auxilio, ut tentatio vincat; tu enim " idenlidem ordo descensionis. Sed quia per opera-
de coeloclamas, adhuc certantibus in agone militi- tionem harum, nos ab imis ad summa consurgimus,
bus : Confidile,ego vici mandum (Joan. xvi, 33). Ac septem bealiludines, ut praetulimus, quae nostro la-
si dicatur : Si formidalis inter innumeros hostes, si bore per eadem dona quaeruntur, ut nos ad altiora
timeris propter iramensam mundi saevitiam, si vires doceant elevari, de imis ad surama gradatim ve-
contra violentos eorum impulsus pro diffidenlia niunt. Habemus ergo in princibus eadem ut impe-
franguntur, si laquei hinc inde parati tenduntur, si tremus dona, in donis vero, ut operemur Spiritus
caligo tenebrarum, ut impingatis caecitate pressi, sancli mandata : deinde in operalione beatiludines
aspergitur, 340 s' an innumeris coanguslamini quibus coronemur, illico consequuntur. Ac per hoc
casibus, et circumdati vallo jam tandem fide inlir- oremus ut percipiamus, perceplis vero donis ope-
niamini, confidite,ego vici mundum. ln mea siqui- remur quaejussa sunt; operantes autem praeraedi-
dem victoria triumphus vester erit. Inter quaenimi- temur quatenus ad singulas beatitudines divinitus
rura mala, culpis exigentibus, ne nos deserat recte adjuti quandoque perveniamus. Nam sicut a malo
oramus, ne inferat nos in tentationem. Ac deinde per spirilum timoris liberamur, ita liberati ab eo,
subjungimus: _. non minus spiritu pauperes quam rebus esse cu-
Sed libera nos a malo. Quibus duabus precibus pimus, deinde cum dicimus : Ne nos inducas in ten-
regno diaboli exuimur, scilicet quaatum ab eo talionem, spirilum pietalis rogamus, ut mansuescat
educli sumus, ne rursus illo inficiamur; et quan- interior bomo noster, el mites simus, ne, ullo nos
tum adhuc propler iiifiriiiitatem carnis in eo su- monente, tentamentorum incidamus laqueos; imo
mus, quantocius inde liberemur. Nam in eo quod agamur spirilu pietatis, ne ullis exasperemur malis
dicimus, libera nos a malo, non minus de invisibili, et perviam jusliliae gradientes sine ulla impietate
quam de visibili liberari malo petimus. Praecipue mentis ac corporis evadamus. Nam in eo quod pe-
tamen ab illo nos exui malo rogamus, a quo reli- timus dimiiti nobis debita nostra, non nisi spiriiu
nemur, id est, a diabolo et a peccato, quod ex scientiae rogamus, quia delicta nostra scire vel in-
diabolo quotidie propagalur. Verumtamen et ad fi- telligere, illo ex dono possumus. Hinc quoque David
nem oratio dirigitur, quia ab omni malo tunc pe- ait: Delicta quis inlelligit ? Ac si palenter dicat :
nitus liberabimur. Nam quandiu hic sumus, sine Nemo nisi qui spiritum scientiae Dei ex dono pos-
Ulo nialo quo caro alterilur et animus frenatur, sederit. Intelligere enim pro scire dixit, quia di-
esse nequimus; verum cum corruplibile hoc induerit vina et spiritalia intelligiintur terreua vero, et quac
PXTROL. CXX. 10
299 S. PASCHASII RADBERTlABBATIS CORBEIENSIS 500
carnis sunt, proprie sciuntur. Unde quidam docto- A tibus declaralur, et cordis munditia tribuitur; quo
rum inter sapientiam et scientiam hoc esse sanxe- nimirum oculo reseralo Deum ibidem siculi est re-
runt, dicentes sapientiam ad contemplalionem fu- gnantem visuri sumus, ubi spiritus sapientiaecom-
turae vilte pertinere, scientiam vero ad usum tem- plebitur illa septima sanctificatio nominis ejus;
poralium ut his bene utamur. Quaeprofecloscientiae quam denique, non in senario, qui perfeclus ab om-
virtus in evilandis malis, sive inlelligendis, vel ap- nibus praedicatur, neque in alio relro numero de^
petendis bonis versatur, quia per eam prius veri- cuit postulari, s.edin septenario in quo illa signatur
talis agnilio repulsis malis participatur. Propter sanelificatio diei septimi , ubi Deus requiescens
quod nostra et aliorum vitae contagia lugere inde- ab omni opere suo suam sanclificasse requiem
fessis precibus hortamur, et ad superna ccelestis enarratur. Non quod post laborem vequieveril, sed
patriae desideria copiosius inardescimus. 342 Q"> quia quaeperfecta fecit, in se requiescere concessit.
bus duobus, vitiorum scilicct praemiique, linibus Nam omne quod est, ita ab illo et per illum est, ut
bene utimur, cum et illa lugentes peiiitus vilamus, totum ei debeat quod est. ldcirco perfectione se-
et ista desiderantes amplius omni ardore charitatis narii regni advenlus poscitur, quatenus occurramus
concupiscimus. Magnus itaque quisquis tribus istis omnes in virum perfectum et mensuram plenitudi-
gradibus subrigilur; nam dum liberatur a malo, B nis Christi; deinde nobis in illo requiescentibus,
haeretjam illi summo bono; et dum postulat, con- sanctificetur ipse in nobis, dum nos in illo sancti-
filetur esse sectandum. Qui cum liberatum se aspe- ficamur. Quam profecto sanctificationem a prin-
xerit, petit a quo liberatur , ne se inducat in ten- cipio in se credentibus repromisil, dum illam san-
tationem, ne rursus in malum ruat. Ubi aperte il- ctificasse legitur diem, quae perfectionem omnium
lius potentia praedicatur, sine cujus permissu advei- sequebatur rerum. In qua Deus in sese requiescens,
sarius nihil valet; et dum permittilur culpis exi- non etiam non alibi quara in se requiescere con-
gentibus, quasi nos inducere videtur. Unde omnis cessit. Quam sane requiem jure poscimus in nobis
timor noster, spes et devotio, cultu religionis con- sanctificari, ut perenniter in eum sanclificati re-
vertatur ad eum, dum constat quod in teniatione qiiiescamus. Isle esl igitur digitus suinmi pontificis
nihil inimico liceat, nisi potestas nocendi ab eo tri- Cbristi, quo septies ejus respergitur sanguis, ut in
buatur, quem petiraus, ne nos inducat. Deinde quia eo a lepra imraundiliae sanctificemur. Nam per di-
in hac vita sine peccalo renatis vivere non vacat, gitum Spirilus sancli grafia designatur, quo preces
bene hac prece utimur, ab his Iiberari, ut doceamur nostrae et beatitudo donorum expletur, et omnia
cx ea, charilalis olhcio, quid et ipsi agere in tra- praesentis vitae conlagia expianlur. In qua nimirum
tribus debeamus. Sed quia necdum visione Dei et ^* seplima sanctificatione pax verae beatiiudinis fir-
virtutumplenitudine integre fruimur, cibus nobis in matur, praeslatur adoptio, sapieniia plenissime con-
via nccessarius esl quolidianus, ut ex eo refecti, donatur. Hinc quoque Paulus ait: Pacem sequimini
quandoque ad patriam redeamus. Unde illico, panem et sanctimoniam, sine qua nemovidebitDeum. Verum
nostrum quolidiaiuim peijmus, ad quem nemo sine omnis virtutum dedicatio ad hanc ullimam porri-
spiritu fortiludinis pervenil. Hinc sane scriptum est: gilur sanctificationem, quia post perfectionem se-
/n sudore vultus tui vesceris panem luum ( Gen. m, narii, de dono immortalilalis vestiti, ipsius asper-
19). Ubi ergo sudor quaeritur, labor ulique desi- sione sancliiicamur, ut deinceps in illo requiescen-
gnatur, el ubi labor, ibi spiritus fortitudinis neces- les incommutabiles per eum el sancti maneamus.
saritis probatur. Ubi vero spiritus fovtiiudiois ad- Moneoigitur leclorera hosseplem gradus 344 ('°"
fuerit, ibidem justiliae esuries indefessa praemedi- norum et precum diligenlius contemplari, quia non
tatur, quia juslitiae plenitudo aeternus est cibus. sine causa plurimis in locis, isto sub numero omnis
Diurnus autem, ut quotidie illam esurienles, quam perfectio et vera requies praedicatur. Nam Chrislus
Cbristus docuil justitiam impleamus, ut sit panis ille Jesns omnibus venil. Venit enim adraodum docere
qui de ccelodescendit in prece, juslitia in exhibi- sapientes et insipientes corde, omnique sexui et
tione, spirilus fortitudinis in refectione; quibusdtiu- aetali praccepta saliitis dare. Idcirco coropendiose
taxat quatuor virtutum donis reliqua tria in line ple- satis, non modo mandatorura tradidit disciplinam,
nius consumraantur, qnandoquidem voluntas Dei in vcrum etiam donorum ac precuiu, ul verbis pau-
terris, siculi et in ccelo, spiritu consilii mpderatur : cioribus memoriae res multiplices et pertiecessarias
quia nibil aliud vult Deus quarn quod consilii esl, et commendaret. Si quomodp simplicitas fldei, velo-
per eum orania diriguntur. Sane unura est illi velle citer addisceret, salulis suae sullicientiain, et pru-
atque consulere. Neque igitur in parte distenditur, denlia ingeniosorum ampiius profunditalem my-
ut aliud habeat volendo, allud consulendo. Nam nos sterii obslupesceret. Hinc Isaiasvaticinatur dicens :
quam saepe aliud nolumus, et aliud consilii esse Sermonem abbrevialum faciet Dominussuper lerram.
cernimus. Idcirco interduni perverse gradimur, 343 Quem profecto sermonem iia abbreviavit, ul me-
propter quod spiritus consilii est necessarius, ut ex moriler eum subilo capere possint; iia rebus im-
illo voluntas Dei in nobis dirigatur, qualenus jure plevit, ut inpraesenliarum nemo sine Spiriliis
misericordes esse possimus. Restat plane spiritus in- sancti gratia, et cum ea rarus admodum qui omnia
telligentiae, ex quo iUud regnum futurum ingredien- aut intelligere aut percipere possit. Unde precibug
501 EXPOSITIO IN MATTHJEUM.- LIB. IV, CAP. VI. 305
elaborandura ut dona percipiamus ex gratia; donis \ subripit elalos, sic utique de nimio squalore et ma-
ve-roagendum, ut pervenire possimus ad meritura cie corpovis vana gloria decipit incautos. Extermi-
enim facies suas, quod est aperte dice-
gratiae, deinde pro meritis bealiludinem speremus nant, inquit,
re. Extra lerminos humanae consueludinis eas ob-
quaerenlihus concessam. Alioquin nec sine fidei
precibus ad domum, nec sine meritis pervenitur ad Jucunt, et inusitato genere fcedilalis semet atlicien-
beatitudinis gradum : quod sequens conclusio satis tes.pallorem quaerunt, quatenus dissimiles ab aliis
declarat. videantur, ut ex ipsa vilitate carnis ultra homines
Si enim , inquil, dimiseritis hominibus peccata praedicentur. Melius tanien, sicut in quibusdam co-
eorum, d.miltet el vobis Pater vester caslestis delicta dicibus habetnr, demoliunlur facies suas, quam ex-
vestra. Si autem non dimiserilis hominibus peccata lerminant, dicimus. Quia exterminare, quasi exlra
eorum, nec Pater vesterdimittet vobis peccata vestra. soltim esl ducere; demoliri autem, quasi 346 dis-
Unde patet quod unusquisque. sua coiidemnalur in- sipave, et obductu trislitiae ac squaloris quasi ad
fidelitate. Al ille in utroque Pater incomniutabilis nihilum omnem venustatera vullus redigere. Sed
manet, quia non potest viscera paternitatis amillere; quodlihet borum acceperis, hypocrilarum est, ut
irao quia (ilius esse non vis, tua crudelitale jure scenam larvarum gestantes, aliud in corde gerant,
damnaris. Hinc ex omnibus hoc unum posl pre- B el aliud in superficie cernentibus se exhibeant. Non
cem in fine conclusil, ut reduceret ad ineiiioriani ut cultu verae religionis virlutes Christi studeant,
quid tu in oratione spoponderas, quatenus in tua sed ut favorem vulgi excitent. Hinc est quod se-
cognosceres potestale impelrare vineam quam po- quitur :
slulas. Neque aliud primutn exigit judex apud quera Amen dico vobis, quia receperunt mercedem suam.
rogas, nisi ut talis circa fratreui qualem eum ex- Suam itaque mercedem, et non adoptionem fidelibus
poscis circa le filium esse. Quod si fralri non parcas, reprornissani, quia propriam gloriam quaerenles, a
Palri quoque infligis injuriam, quem rogas, el ideo Chiisto siint alieni. Siquiiiem Deus non irrideiur.
jure condemnaris dupliciter reus. Primum, quia Et ideo inpraesentiarum fumosas vulgi laudes, et in
peccaiis et debes, deinde quia monilus a judice, futuro siinulalionis suae mercedem damnationis re-
petenii 345 fratri amore patvis, ut tu ipse veniam ceperunt.
acciperes, crudelis in ulroque, veniam non dedisli. Tu aulem cum jejunas, unge caput tuum, et faciew
Propte/ quod neino se circumvenial, quia qui pre- luam iava, etc. Idioma sanctarum Scripturarum est,
cem composuit, ipse cordis arcana pcnetrat, et ul sic uiii quasi omnibus, et sic omnibus quasi uni
talem te liabet in prece, qualis exsiiieris corde. loquatur; idcirco singulari nuniero, tu aulem, dixit,
Quibus ita inspeclis, jam, quid ullerius prosequatur, G cum jejunas, ut unusquisque specialiter sibi iiileill-
expleamus. gal hoc diclura. Caelerum noiandiis est locus, quod
Cum jejunatis nolite fieri sicut hypocrilw trisles, no:i omnia etiam Novi Testamenti praecepla juxta
ae reliqua. Consequenter in omnibus filios erudit, litievam siint sevvanda. Alias autem fugientes in je-
quomodo jejttnare debeanl, exponit. Siquidem ne juniis honiinum conscientiam, et vanaelaudis jacian-
tri-tes more hypocritarum pareanl hominibus jeju- liam, uncli capitibus magis oslendimur jejunare, et
nantes. Non quod in die jejunii pro deliclis et variis vidiculi evimiis olei pinguedine delibuti. Vevum-
miseriarum casibus noit oporteal conlristari, sed lanien lnorc Palesiinae provinciae loquitur, ubi die-
aflecutam vanaelaudis trisliliam vull procul abesse bus festis solent ungere capita sua solemnia cele-
a nonis, ut in oiiiiiibus glorilicetur Deus, el ad ejus brantes. Ex quo liquel jejunanles nos festivos esse
laudem omnia referautur. Umie nec simpliciler, debere, el in diebtis abslinenliae laetitia spiritali
Noliie trislari, sed cuni addilainenlo : Nolile, in- pinguescere. Est namque inlerior honio noster, iu
quit, fien sicul hypocrilm trisles. Alioquin quomodo quo sicuti a capile oninia nieiiibra covpovis vegun-
humiiiaidiiius anle Deum animas nosiras, praeser- tuv, ita a niente illius participautur pavtes, propler
lim cum oporteal nos contrislari ad pu-nileiiliam? quod suepe caput pro mente ponitur. Quam oporlet
Naiu cor coulritum et hiimilialum Deus non spernit. " denique in diebus jejuniorum sacro perungi uugiien-
Hinc quoque illam trisliliam, quae vanas sectatur to, illo videlicet de quo sponsa in Canlicis ad Spon-
laudes, damnat, eamque fugiendam docet, de qua ,sum loquitiir : Vnguentum effusum nomen tuum,
illico infertur. ideo udolescenlulw ditigunl te (Cant. i, 3). Quo ni-
Exterminani enim facies suas, ut pareant homini- niirum uiiguenlo mens nostra peiuncia, recle diiigit
bus jejunanles. Fineni quoque iiilenlionis, siculjam eum, cujus amore inlerius perfusa, fragrat odorera,
superius, reprehendil, et jejuniorum profectum do- et virlulum odoramenta passim bonis operibus de-
cet extra jactantiam confecti corpuris esse debere, corata respergit. At vero hypocritarum caput un-
neque dc o^tentatione squalnris favorem vulgi quae- guenlo uiigitur adulalionis, de quo Psalmisla ca-
rere. Quia decel omne jejuniiim nostrum in sanctae nens : Oieum aulem peccaloris non imphiguel caput
operalionis decore ponere, ul ei placcamus inde, meum (Psal. CXL,3). Christus ilaque faclus est no-
cujus semper gloriam oportet sectari, ei laudem in- bis unguenlum, quod effusum per passionem mortis,
fatigabililer quaerere. Ei nplandum quod sicut ja- lotam domum, sanclam videlicel Ecclesiam, suo
clantia ex nitore vestium et decoris pulchriiudine replevit odore. Idcirco non alierius causa jejunaro
303 S. PASCHASII RADBERTI ABBATIS CORBEIENSIS 304
convenlt; 347 seo*i11'08 spiritu profusi, debemus per A , coelestibusalii thesauri possidentur, neque illuc hinc
abstinenliam macerarecarnem, ut ejus passionibus alii transferri queunt. Sed dum ista propter Christum
ea quaein ipso sunt, nobis thesaurizamus.
participemur. Alioquin nisi ejus ungamur spirilu amittimus,
amoris, jejunia nostra vana erunt. lllo itaque oleo Nam etsi specialiter de eleemosyna moneamur, ge-
unctus est Jcsus prse participibus suis. lllo ungamur neraliter tamen de omni opere virtutum accipien-
et nos, ut opera misericordiae cumulentur, implo- dum. Quia quidquid pro Christo temporaliter im-
rantes spiritum charitatis, quo interius divinitus pendimus, illinc in eo aelernalitev recepluri sumus.
irroremur. De quo Prophela : Impinguasti, inquit, Unde illa quae gerimus, semper eo studio agere cu-
i« o!eo caput meum, el calix meus inebrians quam randum est, ut Cbristo placeamus, alque per hoc in
prwclarus esl (Psal. xxn, 5). Quia nisi illo tingamur illo thesaurorum arcana nobis recondita solerter
unctioiiis oleo, calix jejunii noslri nullo inebriatur praeparemus.
pietalis afleclu. Unge, inquit, capul tuum, el faciem Ubi nec wrugo nec tinea comedunt; neque fures
luam lava; quod est manifeste dicere, Perfunde effodiunl nec furantur. Praetermissa igilur vanae
mehlem spiritu laetiliae,bonis operibus insudando, laudis cura, et invidorum obtrectatione, quibus dun-
el faciem luain, scilicet conscienliam, lacrymis lava, taxat pretiosi corrumpuntur thesauri animarum,
bl liiiinda sil in omni opere tuo mens et conscientia B ponamus omnem spem nostram in ccelestibus, et ibi
coram Deo. Beati eniin mundo corde, quoniam ipsi thesaurizemus, ubi per spem jam sumus, per fidem
Deum videbunt (Matth. v, 6). Alioquin in diebus adhuc gradimur, per charitatem amplectiraur. Verum
jejuniorum nostrortira, nec caput suflicit misericor- hic omnia metallorum splendentia cerugo consumil,
diceoperihus perungi s;ne pura conscientia, neque et vestimentoruin renitentia linea vel vetustas vasla-
conseientiam siiflicitlavare aboperibuspeccati.si non bit. Et, ut evidentius loquar, quaecunque in mundo
bona quae possumtis instanler agamus. Undeut reni- possidentur preeteribunt, unde tribtis istis verbis.
teat caput Spiritus Sitncti giatia perfusum, purgetur omnis concupiscenlia mundi, et avariliae luxus con-
conscieniia ab irintni labe peccali, et laveiur fonte demnatur. Nam et moraliter, si quid in carne geri-
lacrymarum, quatenus jejunimn acccplabile fial, et mus, thesauros in terra condiraus, dum preliosos
nos Spiritus sancti gratia delibulos candidioresque corporis sensus terrenis desideriis occupamus. Ergo
commendet. • cum gula, seu fornicatio exercetur, talenlum in
' Ne videaris hominibus jejunans, sed patri tuo qui terra confossatur aerugine consumptum,
profeclo
est i/i abscvndilo: Etpater tuus qui videtin abscondito, quia ferreas mentes libido domat et erodit; deinde
reddet tibi. IIomHfroireitaque ille jejunat, qui favore niorum indumenta, ira, superbia, timor, et arrogan-
eorum captos varram-gloriam quaerit: ille vero Deo C tia, seu omnis vitiorum exercitus vastant, cum qui-
Patri, qui propter ejus amorera sese macerat, et bus si quid residuum fuerit, fures, daemonumscilicet
quoJ sibi sublrahit alteri largitur. Nec non etiam is multidudo, eflbdiunt et furantur. Unde beatus Job,
sibi jejunat et non Deo, qui avaritia pellectus, in tactus dolore cordis, plangit dicens : Et qui me co-
'
posteriim sibi de quo abstinuil, reservat. Porro au- medunt 349 "on dormiunt, a multitudine, inquit,
tem qui Deo jejunat, pura conscientia intus in abs- eorum consumilur veslimentum meum sicut a tinea
condito offert profecto ubi Deus Pater videat. Si (Job xxx, 17). Quibus sane verbis ostendit quod
enim per fidem.ille intus in abscondito esse creditur, eliam, quos Deus probat inlerdum multis insidiarum
ibi est jejunanduni quo ipse videat, quia non alibi denlibus corrodunlur, et atterunlur sicuti a tinea
videre potest, qui nnsqiiam deest, quam quo esse paulatim dum eorum indumenta subripienlium frau-
probatur. Idcirco necesse est jejunans sic vivat, ut dibus corruinpunlur. Quod bene paucis verbis veri-
ei placeal, quem in pectore porlal. tatis Magister cavere.suos instituens, simul omnia
Nolite thesaurhare vobis thesauros in terra, et coniprchendit.
'reliqua. Hceret haec senlentia circumslanlialiter Thesaurizale, inquit, vobis thesauros in ccelo.
nbi ait : A'e videaris hominibus jejunans. Quia qui Ac si dicat: Cum jejunalis, aul aliquid boni ope-
jejiinal, seu reservando quod non ederit, seu glo- ris agilis, ibi recondite, ubi non adulalio, non
riam sibi quaerendo quod abslinuit, in terris uti- vana gloria corrumpat. Cum vero terrenarum ali-
que 348 s'u' thesaurizat. Omne enim quod pro quid propler abstinenliam, quod etiam natura ipsa
terrenis commodis gerimus, in lerris thesauriza- exigit, vobis sublrahitis, hoc et aliud quod habetis
nuis. Et omne quod propter Deum agiinus, ad cee- ibi reponile conservanda, quo iiunquam fures vel
luni transponimus. Ccelum aulem hoc loco pro corruptio possil accedere. Postremum quidquid illud
aelevnilale poniiur, terra vero pro transiloriis. Unde esl quod opere sit agendum, spirilaliler agite; quia
quidquid agimus, vel quanlum agimus, pro setemis qui seminat in carne sua de carne metet et cor-
•agere debemus, et in spiritalibus, ut in aeternum ruptionem, el qui seminal in spiritu de spirilu me-
feliciler viveve possimus. Nec ilaque cogitandum, tet vitam aeternam. Qua de causa thesatirizate in
quod ista levvena praeceptorum usibus distributa spiritalibus, id est in coelis, ut de spiritalibus vitam
ibidem aggregala ad litteram inveniemus, sed proi percipialis aeternam. Et boc nolandum quod non
servilulis noslrae operibus illos in Chrislo sapientiae: ait : Tbesaurizate mihi, sed vobis, quia quidquid
tbesauros et scieniiae acquirimus. Neque enim ini boni operis pro ejus amore facimus, non iJli.sed
305 EXPOSITIO 1N MATTH/EUM. — LIB. IV, CAP. VI. 3oG
nobis prosumus. Hinc David ait : Conservame, Do- JVChristus et bona fieri, et ex bono inentis pro-
mine, quoniam bonorum meorum non eges (Psal. xv, posito illa oriri. Alioquin si justilicalio nostra ez
1). Nihil igitur eget alterius, et ideo quidquid illi fide est, quis poterit juslificari per eam fldem quae in i
tribuimus nobis servatur. Caelerura quod ait: Ubi se ambigua est? Ubi quaerendum, si virtutes quae
nec ttrugo, nec tinea demo/i/ur,ostendit quod futurae mala intentione fiunt, vitia sunl, utrum vitia quae
divitiae sanctorum incorruptibiles erunt. Quod vero rursum videulur bono proposilo fieri, quando Dei
illinc nec fures effodiunt, nec furantur, manifestat judicio fallimur, in lucem inlerprelentur. Alioquin
quia ibidem ulterius adversus electos Dei nulla pronior severilas videlur ad culpaevindictam, qnam
fraus diaboli praevalebit; unde sine fine illis incor- origo boni ad virlulis augmentum. Sed judicia Dei
ruptibilis erit gloria, el ea sine aliqua delicti trans- abyssus multa. Quis eniin novit, quo judicio Dei in
gressione semper fruentes, beati per gratiam incom- eodem bono proposito fallamur? Vel quis inlelligit
inutabililer erunt. Sequilur : si voluntas nostra onini circumslantia noslra recta
Ubi est thesaurus tuus, ibi est el cor tuum. Quia judicetur? 351 Verumlamen fide