Vous êtes sur la page 1sur 829

Sylvestre 02 (pape ; 938?-1003). Silvestri II,...

Aimoini, floriacensis monachi, sancti Abbonis, abbatis floriacensis, Thietmari, merseburgensis episcopi, opera omnia. Accedunt
Joannis XVIII, Sergii IV, Benedicti VIII,... Epistolae et diplomata. Intermisc.... 1853.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROIX)GLE

CURSUS COMPLETDS
SIVE
BIBLIOTHEGA UNIVERSALli, INTE(JjRA,UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOGTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QOI
AB iEVO APOSTOLICO AD INNOGENTII III TEMPORA
FLORUJERONt;
v> RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNHJMQ.VMEXSTITERE MONUMENTORUM CATHOUCJGTRADITIONISPER DUODECIMPRIOttA
ECCLESIJESiECULA,
JUXTA EDITIONES INTERSE CUMQUE
ACCURATISSIHAS, NONNULLIS CODICIBUSMANUSCRIPTIS COLLATAS;,
PERQUAMDILIGENTER CASTIGATAJ
COMMENTARHS
DISSERTATIONIBOS, LECTIONIBUSQVEVARIANTIEUSCONTiNENTER ILLUSTRATA;
OMNIBUS OPERIBUS POSTAHPLISSIMASEDITIONESQUJETRIBUS SJSCULIS
NOVISSIMIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
INDICIBUSPARTICULARlBUS SINGULOS
ANALYTIClS, SIVE TOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA\
CAPJTULiS
1NTRAIPSUM TEXTUMRITEDISPOSITIS,
NECNON ETTITCLIS SINGOLARUM PAGINARUM MARGINEM SUPER!'T£M
DISTINGIJENTIUUS
SUBJECTAMQCE MATERIAM.SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA;
OPERIBUSCUMDUBIIS-TUMAPOCRVPHIS,ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM.
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOnUS INDICIBUSGENERALIBUSLOCUPLETATA: ALTERO SCILICETRERUM,QUOCONSULTO, QUIDQU!»
CNUSQUISQUE PATRUMIN QUODLIBETTUEMA SCRIPSKRIT UNOINTUITU CONSPICIATUR J ALTERO
SCRlPTUli^GSACUJE, EXQUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUMQUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUH LIBROKUH
SCBIPTUII^;
TEXTUS COMMENTATI SINT.
IDITIOACCUBATISSIMA, OMNIBUS
CCTERISQUE FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITAS,
CUARTJE QIALITAS, INTEGRITAS
TEXTUS,PEKFECTIO COllRECTIONIS,OPEItUMRECUSORUM TCMVAIUJ*fWyN
IUMNUMERUS, FORMAVOLUMINCMPERQUAK COMMODA SIBIQUE1NTOTO OPERIS DECURSU CONSTANlijGR *V^J
PRETII
SIMILIS, EXIGUITAS,
PR^SERTIMQUE 1STACOLLECTIO,CNA, METUODICA ETCHKONOLOCICA/ £ /Sn\
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQOE IIACTENOS HIC ILLICSPARSORUM , JI PJ».
, PIUilUHAUTEM1NNOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIDUS ADOMNES j ETATES, tP
LOCOS,LINGUASFORMASQUE PERTINENTIBUSJ,COADUNATCRUM. I 1
j—< K^,
SEUIES SECUNDA, V^A ^
IN WA PRODEUNT
PATRES, DOCTOKKS SriUPTORESUUE LATINJE \- ,\ C
ECCLESLE
A GREGORIO MAGNOAD INNOCENTIUM III. YC\ '
ACCURANTE J.-P. MIGNE, \c->\^
BIBLIOTHECiE CLERI UNIVERS.K, \
sivi X;
CURSCUMCOMPLKTORDMIN SINGULOS
SCIENTI.E ECCLESIASTICJJRAMOSEDITORE.
FATROLOGIABINA EDITIONETYPISMANDATA EST, ALIANEMPELATINA,ALIAGR.ECO-tATINA.—
VENEUNTMILLEFRANCISDUCENTA VOLUMINA ET
EDITIONISLATlNiE; OCTINGENTIS
UILLETRECENTA — MERELATINACNIVERSOS
GR.ECO-LATIN.E. AUCTORES TCMOCCIDENTALES,
TCM
ORIENTALES
EQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAYERSIONE LATINADONANTUR

PATROLOGIJE TOMUS CXXXlX.


SILVESTER
II, JOANNESXVIil, SERGIUS
IV, BENEDICTUS
VIII, SS. PP. ; ARNOLFOSfiEM., jELFRICtJS
CANTCAR,,
THIETMARUS
ARCHIEPP.; MERSEBURG.,NOTGEllUS HENRICUS
LEOD., PARM., BRUNOLINGON.,ARNOLDUSHALBERST.,
S. ABBOFLORIAC,
EPISCOPi; ALBERTUS HERIGERUS
MICIAC, LOB., CONSTANTINUS S. GOSFERTU3
SYMPHCR.,
fEGERN.,
ABBATESJAIMOINCS FLORIAC,TIETPALDUS
TEGERN., BENEDICTCS S. ANDR.,PURCHARDUSAUG.DIV.,
RORIGO
MOISSIAC,JOANNESDIAC.VENET.,BRIDFERTUSRAMES., MONACHI.
TOMUS UNICUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


INVlADICTAD'AMB01SE,PROPEPORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGOVENFER
NOMIiNATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.
1853
SJEGULUM XL

SILYESTRIII

PONTIFICIS ROMAM,

AimOlNl I%ORIAGENSIS BONAGHI»

SANCTI ABBONIS

ABBATIS FLORIACENSIS,

THIETMARI MERSEBURGENSIS EPISCOPI,

OPERA OMNIA.

ACCEDUNT

JOMMS XVIII, SERGIIIV, BfflMIM VIII,


SUMMORUMPONTIFICUM,

EPISTOLiE ET DIPLOMATA,
luleruiisceutur
ARNULFI REMENSIS, ^ELFRICl CANTUARIENSIS ,= ARCHIEPISCOPORUM; NOTGERI
LEODIENSIS, HENRICI PARMENSIS, BRUNONIS LINGONENSIS, ARNOLDI HAL-
BERSTATENSIS EPISCOPORUM; GOSPERTI ABBATIS -TEGERNSEENSIS, ALBERTI
ABBATIS MICIACENSIS, HERIGERI ABBATIS LOBIENSIS, CONSTANTINI S. SYM-
PHORIANI ABBATIS; TIETPALDI TEGERNSEENSIS MONACHI, BENEDlCTI MONACEI
S. ANDREJE, PURCHARDI MONACHI AUGIiE DIVITIS, RORICONIS MONACHI MOIS^
SIACENSIS, JOANNIS DIACONI VENETI, BRIDFERTI RAMESIENSIS MONACHI;
SCRIPTJL^QILS EXSTANT.

ACCURANTE J.-P. MIGNE


BlBLIOTHECiE CIiERI UNIVERSAS, WK lii-il/W
S1VE
^^w
BAMOSEBiisifllf .
IN SINGULOSSCIENTIJ5ECCLESIASTICE
CURSUGMCOMPLETOBUM

TOMUS' UNICUS.

'VENIT 7 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD 3.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGOITENFER NOMINATAM,
SEU PETIT MONTROUGE.
1853
-
•ELENCMS
AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXXXIX CONTINENTUR

BENEDICTUSS. ANDREJEMONACHUS.
Chronicon, col. 9.
SILVESTER PAPA D (GERBERTUS).
OPERUM PARSPRIMA.— DEDISCIPLINIS MATHEMATICIS.
LibellUsdenumerorumdivisione, col.—>- 85. — Degeomelria, col. 91. — EpistolaadAdelbodum. col. 129.
— De sphaerseconstructione, eol. 155. Libellus de rationali et ratione uti, col..157.
. OPERUM PARSSECUNDA. — DE REBUS ECCLESIASTICIS.
Sermo de informatione episcoporum, coL.169.—De corpore et sanguine Domini, col. 177. — Jelecta
e concil. Basol., Remens.,Masom., etc. co/. 189. .
'.•• OPERUM PARSIII. EPISTOLd! ET DIPLOMATA.
Sectio I. — Epistolse ante summum pontificatum scriptto, col. 201. — Sectio II. — Epislolse et de-
creta'ponlificia,
' *• col. 269.
SPURIA AUTALIENA.
Acta concilii Remensis ad S. Basolum, col. 28". — Leonis legati epistola ad Hugonem et Roberturu
reges, cot. 357.
PURCHARDUSMONACHUSAUGiJE DIVITIS.
Carmen degestis Witigowonis abbatis, col. 551.
GOSPERTUS ABBASTEGERNSEENSIS.
Epistolse, col. 565.
;TIHETPALDUSTEGERNSEENSISMONACHUS.
Epistola ad S. AdelbertumPrussiensisEcclesiaeepiseopum, cot. 575.
S. ABBOABBASFLORIACENSIS.
Epislolse, col. 417. — Apologelicus, col. 461: — Collectio canonum, col. 475. — Vita S. Eadmundi,
col. 507. — Carmen acrostichuin ad Oltonem imp. col. 519. — Qusestiones grammalicales, col. 521. —
Degestis Romanorum pbntilicum, cot.-SZb. —*Praefatio comment.in-CyclunrVictorii, col. 569 — In cir-
culos R. Cyrilliet Dionysii Romani acBedae, col. 575. —-"'Fragmentum' °de S. Marliali, col. 579.
"APPENDIX."
Catalosrusabbalum Floriacensium, col. 5791 •— AnnalesFIoriacenses, cot. 581.
ALBERTUS ABBASMICIACENSIS.
Epistola ad Joannem papam, col. 585.
RORICOMOISSIACENSISAPUDCADURCOSMONACHUS.
Gesla Fraucorum, col. 589.
AIMOINUSMONACHUSFLORIACENSIS.
Historia Francorum, cel. 619. — Translatio S. Benedicli, col. 797. — De miraculis S. Benedicti, col.
801. — SermodeS. Bsnediclo, coi. 851.
. JOANNESDIACONUSVENETUS.
. Chronieon Venetum, col. 875. —Chronicon Gradense, col. 959.
HERIGERUSABBASLOBIENSIS.
ilerigeri et Anselmi Gesla — episcoporum Tungrensium, Trajectensium et Leodicnsium, col. 957. — Vifa
sanctas Berlindis, cot. 1105. VitaS. Landoaldi, col. 1109. — Vita S. Ursmari, cot. 1125. — Epistola
ad Hugonemmonachum, col. 1129.
NOTGERUS LEODIENSISEPISCOPUS.
Vita sancti Hadalini, col. 1141. — Praefalioad vitam S. Landoaldi, col. 1147. — Vita S. Remacli, ibid.
THIETMARUSMERSEBURGE-NSIS EPISCOPUS.
Chronicon, col. 1185.
BRITFERTUS RAMESIENSISMONACHUS.
Vila S. Dunslani, co,. 1425. — Commentaviumin librum Bedajde rerum natura, col. 1455. — Com-
mentarium in librum de loquela per s;fislum, ibid.
SANCTUSELFRICUS CANTUARIENSISARCHIEPISCOPUS.
Canones, col. 1471.
* JOANNESXVUI PAPA.
Epistolaeet diplomata, col. 1477.
ARNOLDUSHALBERSTATENSISEPISCOPUS.
Epistola ad Heuricum Herbipolensemcpiscopum, col. 1493.
SERGIUS IV PAPA.
Epistolae et diplomata, col. 1499.
HENRICUS PARMENSISEPISCOPUS.
Sermo de Paschate Domini, col. 1529.
BRUNOLINGONENSISEPISCOPUS.
Epistolae. col. 1533. — Charta, col. 1559.
ARNULFUS REMENSIS ARCHIEPISCOPUS.
Acla eleclionis Arnulphi, col. 1545. — Juramentum ArnuHi, ibid. — Commonitorium conlra pr-sedo-
nes, col. 1545. — Libellus abdicationis, ibid.—Epistolse, col. 1547. — Privilegia, ibid.
. .«ONSTAWTINUSS. SYMPHORIANIMETENSISABBAS.
, Vita AdalberonisMctensis episcopi, col. 1551. -
BENEDICTUS VIII PAPA.
Epistolseet decreta, col. 1579.
Ex lypis MIGNK,au Peiit-iluniroj^jo.
ANNODOMINIMl.

BENEMCTUS
S. ANDREiEMONACIIUS.

DE BENEDICTO ET EJUS CHRONICO NOTITIA.

(Apud D. Pcrlz, Monum.Germ. HUt. SS. toin. III.)

Deuelui' id Chronicon, huc nsqtie inediUim, Be-. ,\ lomodo aptum, et eam operls parlem, cujus fonles
«edicio, iiiunacliusancii Andrea; in monie Soracte, ignoraaius, non siiie magna diUideiuiaadhibendani
viro nescio niajoris an slolidilalis an incurise, qtii essc, per se patel. A't sic qtioque aliqua lide digna
Joamiis XII lempora vidit, ei vergenic sajculode- et qiiscnovamhistofitc lucem afluiitlanl rcperiri, ii)
ciino Joaunis XVIel Cicscenlii jiiguni subiil, aique liisloria Ralchisi el Tassiai, Atberici ptincipis et
monaslerii sui ainore vaiiilaleijuc duclus atl hislo- ferum Rniiianarum s*cuii decnni, ingeime faieor,
riaiii scribeiulam aecessit. Nee lihris plane caruit, alqtie priimiiri falntlae de Caroli Magui ilinere in
quibus adjuliis cliroiiicon ederel, qiiippe CJIIIVitis rerraiu sanclain •vJesi'igiuiii
hic habeii, in Aniialiijus
S. Pigtiienii, S. Mariini el sancli Barbali, Tr.insla- nostris (*2)indieavi. Opus , inilio inanciim, fine ca-
lione S. ISarlholoimciab iusula Lipari Benevenliim, ret, cum meiiibranaiu codice (3) supercssel; quem
Beda;Chronico, Aiinalibus Laiirissensibusiniegiis, snilogrnpliiiinesse scripmra circa ainium millesi-
Eginliardi Vila Caroii Magui, Geslis poiilificumRo- muiii exarata docel. Iu edendo libro capiium divisio-
nianorum (1), edielis regumLaiigobardorum,eharlis , neni insliiui, noniiuliaad verbuinex Beda el Auna-
archivi sancti Andrca»,el notitiis ad bisioriam cani libus Laurissensibus iranscripia. iteium excudenda
moiiaslerioium iu monle Soracte siioruin lum Lan- vetavi, reliqua ad lilierain expressi.
gobardoruin el Roiuanoruiu facieiuibns, opus.ag- n Clironicosubjungere pla*et libellum de imperato-
gressus csl. Sed opiiiuisfonlibuspessime usum, li- rht potestate in Urhe, a Flacio ex codice aniiqno tibi
ber ipse aiguit. Naui et seiueiuiis plurimis, iino posi Eutropium sive llislcjtfteusccllam habebaler
pagiuis imegris annaliuin omissis , nil hwsilans eiliium ('!), cujus aucU^^^^^Kictuiu nostrum
supreina aiilerioribiis ac si eadem essenl adjungit, esse suspicor. Siiadeuj^^^^^^Bociisque, ciun
et viros per sicculofiun lerrarumve iinmensa spatia auctor circa annum r&l^^^^^Hiiuc aut in vici-
ab invicemdiscretos, Narseti Rothariuin, Romualdo nia seiipserit (5); nv^^H^Hra de monasterio
Sicarduin el Sykinolfuin, Carolo MagnoAaroneia sancti Andrex, senteniiaf-^^Broe ex chronico re-
Niciforum ei Michaelcmcongregat, et fahulaspluri- peliue (6), fabula de Zaeliai'i|epapa;profecliorie in
mas.tradii. Qjiaruin nulla fere lam ridieulam se Franciaiu, et incnlia sciibendi ratio, quaia tamen a
pnebel, quam quoil imperaiores.et reges privile- Flacio vahle poliram ei emendalam tisse credaiu.
giornni monasierio saucti Andrcae coucedeiidorum Qtise si ita suiU, fides libelloeadem quse Cbronico
et edictis Langobardicisinsereudorumcausa lialiam habendaeiil, ila ul nulli scnlcnlise,nisi re bene per-
saepe adire facil. Accedit quoil, sennonis Lalini usu pensa et primariis'fontibus in rem vocaiis, iniiitaris.
deslilulus, nec lecta inlelli.serenec intellecla seri- Scripsit auctor pro parle et in usum inipcraioris, ut
bere callebal, eo ceile siylo usus, quem sumiaaj ,r. crederc fas esl, Ottouis III, ideoque intra aijiref$.98--
Romanorum ejus sevi barbariei signum stupeas et et 1001. /£3#^--
.Iiorrescas. Ejusmodi virum hisloria;scrrbendoenul-

CHRONICON BENEDICTI MONACHI.

1. Pimenius (7) preshi!,ervoceclara dixit: «Deus sel, et verba maximein Deum que tu abncgastirSfl-^
omnipotens,quomodole non video, nec sic le audis- liane sacrilege et inpiissimc. » Et jussit praecipitari
NOT^;.
"
(1) Libellumepiscopalemvocat c. o9. 900 scripsisse rali, Entropium Langobardumvoca-
(2) Tom. V, p. 148, 149. F. IV. 75. veruut, quod libeJluspost Eutropii opus legeretun
' (5) In bibl. Chisiana signato Mur%toriusin Annalibus ad an. 984 aucloris seia-
(4) In Catalogolesiiuni veiiialis, p. 158, el a bo.- tem riiyinavil, diolomaiis tamen Ozloniani;ralioae
dasto in monarchia linperii lom. I repetiiiim. non habita..
(S) Ex Oilonis 111diploinaleMonum.Leguni loin. (6) Videinfra col. 52.
II. l»j2(Pfliro/. CXXXVlll), cujtis senvjiitiam inf.-a (7) Haec cx actis sancli excerpla snnl. Cf. Acta
idnoialam praeoculis habuit. Qtiodnon animadver- SS. MaiIII, p. 4S2
tetiles edilores anieriores, auctorem circa annum
PAXROL.€XXXIX. i
M BENEDICTIS. ANDREJE--MONACHI 12
per meuium pontis lapideum in fluviumcum uno A , catecuniba, uhi jacuerunt corpora sanctofUmapo-
puerulo, qui manibus suis iraebat. Et non posl mul- stolorumPetri el Pauli; in quo loco plalomam, ipsa,
tos hoctemporeinterea (8)irrueiUibusin traGaleas(9) ubi jacuerunl corpora sancla, versibus adhoruavit.
barbaris , Julianus impiissimus cesar celum (10) Eodem vero anno post Axenle morie MediolaniAm-
in unum exercilum apud Yangionum civilalem, do- brosio episcopo constituto, omnis a fidem reclam
nativum ccepiterogare militibus. Ut est consuelu- Italia convertitur. Ilarius (18) episcopus Piciavis
dinis, singulis recitabanlur, donec a Martinusin- moritur; Martinusepiscopussuccessit. De quo apo-
venlus (11) est; quem presentari sibi jussit. Quem slolus dicens : « Deuserat in Chrislo mundumre-
aloquilur dicens : « Numquid et paler luus ol vos concilianssibi {II Cor. v, 19); > de quo vocedomi-
inscriptionem inter scolares aulas sub rege Constan- nica loquitur : « Ego si exallatus fuero, omnia traain
tio militasti ? > Cui vir Domini Martinus respondit a me ipsum (Joan. xn, 32). > Damasus papa con-
dicens : « Cliristi enim sum miles ; milii pugnare struxit cccclesiasancli Silvestri in monle Serapti
non licet. > Abhac vocem tirannus infremuit dicens: Cumomni studio, et quidquid rebus. acjacentia ejus
< Non religionis gralia delractare militia! > Relrudi abslracla fuerat, per perceptione conslituit. Hanc
ergo eum in cuslodia jiibetur. Tuhc consignans se orante in basilica consecrationis beatissimi Silveslri
Marlinuset in noniifieDominiJesu signo crucis, non R j episcopi, et gratias agebal Domino, dicens :
clippeo prolectus a (12) galea, ostium cuneo pene- Grates libi refferospes viia bonorum,
trabo (15) securus. Poslera autem dies hostes lega- Qui mihi ritem donasli noscere sancta
tos depacem miserunt suaomnia (14). Quo virDo-
Quem impiusaposlalam Julianus deslruxit
mini de perseculione liranni Jiberavit. Quo Romse
* Acsuperare malos regni caeleslisamore.
reversus est auguslusf Tanta dcnique nequitiaa Fac rogo queso, Deus, sine me complere beala,
temporibus suis extitit, quanlum narrare non pos- El lua que cupio fac gaudia cernere sancta,
sum. Ccepitaecclesiaesanclorum claudere, etlempla OmnipotensDominus, constal machina
qui mundi,
jdolorum patefacere, el rebus cecclesiarumin fisco Qui cselum fuimina mitlis,
lerramquc regis,
darelur. De qua re consiliofacto cum appariloribus Qui sine nulla
sancti Silvestri in montc et vigent caelumterram creata,
suis, de aecclesia Sirapti Te cscluin lellus, laudet le potens in evo;
de appendiciis suis, quod extruxit a fundameniis Omniste henedicat
in iisco dare- homo, laudet, verseiur honore.
cecclesisehujus, el res ipsjus avcelesicc
Namque tuis pedibus lapis est lacus ille probalus,
lur, el quasi per hodium Constanlini principi p»- Atque Pelrus lua dextera Ievans statuit
trala dextrueretur JtoiMB vero lempore nutumDei Et Israhelite super undas.
adversus im- p
< quondam, te duces, superno
omnipotcnli surrj^^^^^^Persarum Vestigio sicco peragerunl marinora (19) Rubra.
piissimus imper^^^^^A ambulavit in Persida. Sit tibi cum Patrein simul et cum Flamine sancto
Qui cum ambul^^^^^Bf malilia insercuit (15) Gloria,
magestas, virtus per seela conpar.
in bealo Basilis aT^^MRp.uS, modo taceannis. Qui
cura ambulasset us^rejLpidem pervenisset,.pugnaiii Quo versos conposuit in lapide a corpore sancto.
conflictaRomani cumPersida, viclus lenclur Julia- Cceperunlmulli nobilcs Romani mundus rclinquere
nus impiissimus imperator, et nimis aflliclusa Per- ad eundem prefata secclesiaquasi cebium (20) san-
sis ; quibus ipse Julianus decoratus est abextremo ctae conversatioiiisvilam ducere. Interea neque hoc
verlice usque ad ungulas pedum. El corium ejus sileam de hujus apostolica gloria prctermittenda.
dictus coccinuin ibidem omni tempore regis Persa- Quoniam quidem quamquam omnes apostoli ante
rum dum pacem haberet super corium Juliani seden- secla electi a Dominoesse credanlur, docente Apo-
lem et congratulabantur. Regnavit aulem Julianus slolo : « Qui elegit nos ante mundi constilutione, ut
anni 2 et meiise 8. Cssemussancliel immaculatiin conspeclu ejus(Ephen.
2. Jobianus facto christianissimo imperator, i, 4); > redemptor oi salvalor nosler dominusJesiis
aperte sunt rccclesiae, et ccepit religio chrisiiana ** Chrislus antequam de interitus Satane triumphans,
'
gaudere. Regnavit ipse Jobianus menses 8. Da- viclorcxultans.penetrarelregnapolorum,sanctahujus
maxus (16) Rome episeopus fecit basylicam jux aeccleSia,quani pretioso suo sanguines bacquisivil,
ilieulruin (17) sauclo Laurentio, et alia basilica in per bealos apostolos, et apostolicos viros Silvester
"
VARMSLECTIONES.
1 auguslus tanla c. ' plaloniam Gesta pont. Rom.
NOT^E.
^8) interea..i sua omnia exSulpicii Vita S. Mar- (14}Scilicet sesequededenles.
tini, c. 5. (15) Id est, exercuk.
(9) Id est Gallias. ' (16) Ex Beda, qui parlem sumpsil ex Gcstis
(10) Coaclo Sulp. ponl. Roin.
(11) Id esl ad Marlinumvenium. (17) ld esl, juxla theatrum.
(12) Id est aui. (18) Hilaricus.
(15) Ila pro penetrabat. Apud Sulpiciumhsec ipse (19) Id cst maria.
Martinusdicit. (20) Ii est studio.
!3 CHRONICON. Ii
immobiliter muuiens fundavit, mirahiliter Conslan-1A moniumhac mantis suis, cunctaqne sacraruniseccta
tinus auguslus corroborans soiidavit, seilicetul ipsa siarum, cedificare precepit. Abebal autem agrum
inviolala semper el gloriosa maneret, et 'illorum cum monlem,qui voeilatur Campana,territorio Coli-
iiacdificationenova et projenie (21) plurimos fiiios nense est posila; nam uno lalere fines Cusiano, da
aggregareL sccundolatere ribos cuni aqua qui dicitur Cava, qui
3. Que poslbsecacta sunt.Valens (22) cum Gra- iiicole locis vocitantur Carba. Nam de tcrlio latere
tiano, Valenliniani fralri sui Glius,anni 4. Valens rivos Grifianello vocatur. De quarto vero fltivium
talcra legem daiam, ul monachi militare nolenles, magnuni, de qua a fundamenlojuxta aqua parietinis
fuslibus*jussitinlerfici. Gens Hunorum et Guanda- edificare jussit. Super cunc macerie murorum cou-
lorum (25) divina accessissea clusemonlibus rcpen- slruxit cecclesiamin onore saneti Andree aposioli
lina rabie percita exarsil in Golhos; eosque sparsi juxta ipsoflumen. Etjuxla ipsaecclesia, porlus qui
suut \ conturbati ab anliquis sedibus cxpulsi. Gothi vocalur Bonus. Nam in ngro Ponlianello construxit
Iransil Danubiumfugientes. A Valens augusios sine secclesiain onore sancti Laureniii martyris et levite.
armorum deposilione suscepli, mox per Avarorum Qni dum agruni cuni monle de Campana, cum ejus
gens maxima * ducis fame ad rebellandum coacli alfinibusin monasteriumsancli Silvesiri, qui dicitur
sunt. VictoqucValentis augusto, exerciium per Tra- B 1 inontem Serapti, per instrumeutum cartarum con-
<ciasese mittentes * simul omnia eedibus incendiis slituil. Edificavit autem ecclesia sancli Johannis
r.apinisque fuderunt. Baptistejuxta qui dicilur Tarega, territorio Nepesino
i. Gratianos cura frater Valentiniano anni 6. cumomnia sua rebus proprietaiis in ecclesiissancte
Theodosius auguslus a Graliano illa Sciticas gentes, Dei genitricis semperque virginis Marie, domine
hoc est Alanos, Unos, ct Gollios, magnis multisque noslre, episcopatojiiNepesine civilalis. Construxii
prcliis vincil elc. autem excelleniissimaGalla patricia ecclesie duabus
5. Arcadiusauguslus, fratres Theodosii, cum fra- territorio Colinense, in onore principisapostolorum
Jres Honorio,anni 13. Golhiin Italia ingressi sunt; Petri, basilica qui diciiur 'mater ecclesia, el alia qui
-qui prius Vandali atque llani, postmodum Gor dicitur AscutoT, cuin rebus omnium suarum perli-
ihi eic. nenles.in integrum in episcopatum Nepesinoconsli-
6. Honoriuscum Theodosio minorefratri sui filio tuit. Item territorioSavinense, infra massa qui dici-
aimi 15. Alaricus rex Golhorum Romam invasit, turCornicIe, que vulgo dicitur Septimiliana, basilica
parlemque ejuscremavit incendio, 9. Kalend. Seb- in onore sancti Valentini cepiscopicuin omniajacen-
tcmbrio, amio condilionis 1164, hac sexlo diequam lia ipsius ecclesie constituikin episcopatum Savi-
'
ingressus fuerat depredata urbem, ceperunt in regno " nense 8, qui edificatumiaESffillate <Iue dicitur
llalie ignis ferro devaslare: Forum novuni. In supeJj^^^Sgfeitorio Sabinensis
Pagina 3' usque6' scribilur~Anaslasiussub Non- secclesiassancti Petri "'ijgMfflra^cum sua omnia
noso pmposilo monasteriisaucti Silveslri monachus. jacentia, in prephatum efn|^!Ham. Post expletum
Miraculain monasteriosancli Silveslri.Lampasfracia, opus Dei aecclesiarumconsthiclio, et traditiones
orationibus < sana repperilur. Quoorevil famant per venerabiliumlocorum, abjecto secularis habitum, ad
«iiiversoItalicoregno,eliamGolliiquamaudacessuiit, oinnipotentisDeiservitiumsese apul beati Petri^apo-
ejus ecclesiaenullo niodovalebant adlingere. >Alia stoli aecclesiainmonasleriosetradidit. Ibique mullis
iniracula. «Symmachnspapa audiensde sanclo viro, annis simplicitaliscordis, atque oralionibus dedita,
iolum agrum Transpailano cumcolonisel«olonehibi- larga indigentihus elemosinarum opera impendit.
demabitantibuset residentibusperpreceptionembibi- CumqueomnipotensDeuspenejam mercede reddere
dem conslituere in superscripta ecclesia. > Pergit laboribus ejus decrevisset, cancri ulcera in mamilla
auclor: percussa est. Que dum nocte quadam hec eadem
7. Temporeillo dequo diximus, Theodovicus,rex jaceret iiifinniiatein fatigata, yidit beatum Petruin
Coihorum, Symachuiiiconsulisac patriciis Ravenna j, apostolum ante se. Eique dixit: t Quid est domine
irucidavit. Abebat autem Symachus filia una tan- meiis? Dimissasunl mihi peccata mea.' > Cui Ille
lummodo, noinineGalla, intra aduleseeiuie lempore piinceps aposlolorumbenigneadest vultus, inclinalo
inarilo tradila; in uuius anni spaiio ejus est morte
annuit dicens: « Dimissa sunt; veni! > As
\iduata. Qui dum fervente mundi copia ad iteran- capite
*lum Ihalamum, et opes et celas vocaret, eligit igitur exDlelis.visio aoosloli assistentis, et collo-
Terlio autem die cum ea que
magis spirilalibus nuptiis cnpulari Dco; in quibus a quentis, ablalumesi.
luclus incipiturt sed ad gaudia clerna pervenitur. Ilic superius diclum est, defuncta est. Quodfaclum est,
itaque omnes res suas quas paliimonium et malri- nunc usque in eodem monasterio manet memoriam
VAR1,ELECTIONES.
8 din inaccessis reclusa Beda. ' sparsim Beda. 8 per avaiitiam MaximiBeda. 6 miscenlesBeda.
,* ascutocuni cod. 8 S. q. e. e. i. c. q. d. F. n. alia nlann aut alio temoorescriptum, sed ejusdemcevi.
WTJE,
<jmnia ex Beda
(211Progenie.
(22) Quseseqiiuntur usque c. 6, depredata urbem, (25) El G. desuiil apud Bedam.
*3 BENEDICTlS. ANDREJ; MONACHI 15
ejus. Qui Golhorumtempore Alarico rex hec acla \ cuncise secelcsie infra Romanam linrbem donnrh
S,,,,L nmlia coiisiilnil, el convenlum facluni r.nm Roihn
. 8. Quo morluoAlarico, successil in rcgnum T©ti- rio rogc, de Pentapolim, el tlt;Tiiseic fimlms,quo
lam iinpiissiiiiusrex Gollioruni.In tcmporihiisnam- moiioCoiislanliiiussancie Romane ecclesic eons:'-
qiiecjusniiilu neqiiiiie in regno Iialie el in Romane luit, sic eamimmohileinpcrmanere. Et acrepio bre-
_ finibiis subjiigaluinest. Quo in sanclo Dei eoufesso- viario a Roihario rcgeni in ccclesinbeati Peiri apo-
res exlorli, et verberati, et afflicli, pro Cliristo Iru- sioli,aTi'cincciriiaiisLaiigo'.i:iriliperi-e.Ncriini;fa('liim
cidali.alqiicplureseeelesie inltalico regno dcslrucie, esircgniimllalielinbiluiioLnngnhardoriim.Umleac-
atquecivilalibusa ferro, igneexuslo stinl. Nam pon- crpil ens Narsus nionasieriuin Scraplis. moiitis, et
tes flubii Tyberinis vie Salarie, qtii prins Albula donaria siimile!. ITIIIISeique consiiiuil, et 1'aclus
dicchaliir, qui Tyberinus rex, filius Capis regis, a el p;ix inler Langobardos cl. Rnnianns,vfiruinpta-
quo flubiumappellaius esl Tyberis, ei pmilus con- «icn nnn miilium icmpiis. Po-ttcnRoma per pnlti-
slructiisafundameiiiis ruere fecil.JustiniamisJusiini cius priiicipabaiitur.- Tibeiius t29) Constanlimis
uxore nepos Narsus, Roine palricius avoratus est, priiicipcui. Cregorius, apocbiisariuin sancte Bo-
et ab omni populo Homano hclectus; forme eral mane aecclesie in Conslaiiiiutipolim missus, post
dissimilis, pcrilissimus cral. in mcuiein. Vos ejus jj Romanus libros c\posiiio:ie in Job conilidii; .Etili-
niclliflna, rectoquc atl invcsiigaiiiiinn Rnmanmn cium cjiistlem huiiiis cpismpus errassel, Tyberio
iinperiiiin.Tiint;snrrcxeruni.viri scelcrali de Roma- preseiucm correxii etc. ex Bedu.
nis Tuiilius,-cumGnlhi lnhorantcs el negolio Irac- 10. Mox cflcram Langobartiornm gcns, de va-
tanles tle inleriliis Narsi palricii, qualitcr cxpuisus gina sue habiiaiinnis cduria, i i nos:ra cerviee
ct ejeclus a Roniano iiiiperium. . crassata esl. Aiquc uinaiiiiin genns qnotl i.i liac
9 Moriuo Iiidcm Jtistiniano, successil in rcgno lerra pre muliiiudino niinia t[iiasi spisse scgeiis
Jtislimis ininor. Narsus palricimu Toiilnm, Goilio- more stirrexecrat snccisiis aruii. Nain depopalaie
rinn regcni, llalia stiperave.rat et occitlii. Poslino- hnrbes, eversa easl.ra, concreinaie a;cciesie. De-
dum Goihi rcgeni non Iiabucrunt in Ilalia. strucle sunt iuoiiasiciia virnruin aique feiniiiaruin,
Sequilur narralio de Narsidis rixa cum llomanis, desolala ab omiiilnis prcdia, alt|iio ab omni ciillore
de t Sulpcia >Augiisla. Johanncs (24)episcopusRo- destiluta in solitudine vacnl lerrn. Niillus in hac
maiie «'cclcsie pojilifex, ecclrsia, npnsioloruin Phi- possessor inahital, ntcdacum 10 csl iiuinaslrriiini
lyppi el Jacohi, quani prodeccssor ejus Pelagius niontes Serapiis in solilutline, el cuucln ejus predia
ceperal fecit et dcdica.vii. que a fidelibus populi desirucla. Oociipnveriinibestit;loca. que prius niiil-
< Snnr.li Aposloli i£3^3ffijjl. De Albuino Narside C litiido hoiiiiiuiin leucbal, et quod in aliis miiiidi
in llaliam accilo*jaLwM&:Chronico; pergilque: parlibns agalur ignoro. Rotlinritis rex Langobardo-
Narsus vero palricTujpfrc^Kiiiicacausn ciimLnngo- rtnn, lubiicum suis corporis, ct muliuin vinolen-
bardos, cl ccperuniTTfrcrse pactiim ei coiivenien- lum, fecil synoJiiiii ciim u cpiscopi, cl diciis (50)
tia de regno Italico. MorluoitlcinAlbiiinrex Lango- lcgibus Lnngobardorum coiiiposuii, quomodoLan-
bardorum, successit Rolhaiius (25) rex, t|iii faeli gobardorum in llaiin cuin lege viverei. Sed eoriim
suiil Narsus et Rolharius quasi gerniauis in rcgno, prisco tempore geiitilitalis noit deseruiu, quo Lan.
ot emeriinl (26) consilio, quomodo regno lialico a goiiardimorcsuo iniinolabniiicaput c.aprcdiaboloin
Jfisttni 9 piiucipe cl ejus siicccssoribiiseriperc pos- piignauies lioc ei curreiUes per circuittim, el car-
sel. Quem (27) Rolliatius lex, vir excelleiuissiiniis, niine nefandnsdccantaret. El qui lioc non hacqnie-
bclligerrinius, faetus est robiislus, imlltisei similis sceret, sine dubio iiUerrogaiioiiis, capile puuiren-
suis lemporibus. Na-rsusdedit ei consilio de por- tnr. Rolhaiius rex Laiigobardortimobiii, et npposi-
tora que sunl in regno Ilalie, ulnmnes eas deslrue- lus esl a Langobardis gentis sne It-.iveiineciviialis.
rel; el quo eam (28) iia facitiin esl, el aasoluium Sergius (51) pnpa in sacrario beaii Pelri aposioli
est regno Italico a jugo Conslaiiliiiopolilane,ab illo capsa argeniea que in angulo ohscuiissime tliulis-
die deinceps amplius Roniani dationes Grecoriiin " sime jacueral, et in ca cruceni diversis lapitlibus
principem non solverenlur. Narsus vero patricins adornala, Dominorevelaiilcm, repperit. De qua tra-
fccit cecclesiacummonasleriumbeali Pauli aposloli, clis qualuor peiallis , quibus geinnie incluseerant
qili dicilur adAquas Salvias,reliquiaebealiAnasiasii mire magiiitudiiiis, porlione ligni saluiiferi domi-
inarlyris adduclse veneraniur. Conslruxit poniem nice crucis iiilerius reposiia inspexil. Que ex lem-
fluhii TyberinusiMeliusquereforiiiavitab yma. Nam pore iilo aimis oninibus in basilica Salyaloris quc
VARLELECTIONES.
* justinian corr. juslini. l0 i. e. redaclum. " synodum. Cum cod.

KOTM.
(24) Johannes... dedicavitex Beda. (28) Id cst quoniam.
(25) Mininie. (29) Quaesequuntur, ex Beda.
(26) ld esl inierunl. (50) )d est cdictis.
(27) Id est Qitj. (51) Sergius... redire fccil cx Beda.
17 CHB.ONICON. 43
appellalur Constantiniana, die exahaiionis ejus ab A sacra colebant arborem, in qtia suspendentss co-
oni (52) osculareiiir a'.qtie adorarent popido. Gysul- rium elc. usque cuslpdiuiil, ut in Vitasancli Bar-
fiis rex 1! LangobariJonjm, in primo vegni sui la bati.
Benevenlo Campanie igne gladio capiivitale vasta- 13. Omnibus vero Langobardis in regno Ilalie,
vit. Cumque nou esset qui ejus impotum resisteret relicio erfore a Christi moderamine jconversis, fide
sposiolicns p:\pa Jobsunes, qui Sergius successerat, sancte Trinitalis lenenles. lnterea Gysa. soror Ro-
missis ad eum saccrdolibiis ac donariis plurimis mualtl, inCluisii amore nccensa, ntilloniodo a virile
h niiversns vedimerclcaplibos, atque hostes domiiin amplexus sniagebat. Eralque venuslas, eleganli
rcdire fecit. Qui inira Deo'favente tyrannus Gysul- 1'prnia,qui exiil fama piilchritudiiiisper huniversus
fus, re>;Laiigob.trdornm, a suis inieifeclus est. horbem. Devulgatumest eniin Florenli, rex Paler-
11. Eiebereclus (55') rex Laugobardorum robo- initano (57), piilehriuidinccjus puelie; congregali-.
ratus esi in regno, coepitcmiose querere palrimo- que barbarurum gens, Africe, Palanno, et Babylo-
nia Alpium Cniiarum, niiilta niniis consideranlcs in nie, classes nave iiupelum (58), navigioque certan-
amore Petri principis apostoloriim,quomodo ablata tibus, ad Anialvis pervcneruiU; quo lerra coperue-
esset a suis aiitecessoiibus cl qiioinndo perlinsb:it ruirt sicul locusle. Concile irrilanles (59), super
apostolire sedes, sed a Laugobardis multo lemporc B I Beneventos urliem, et vidil Romuald cxercilus.
fuerai ablaia. Res iluil juris ejusdein setiis, cl hac baibnrorum, quia niulii crant, et limueriiiUnimis.
doiiaiionis aureis scriplam lilteiis Roma direxit. El dixil Romuald ad Langobardos : « Exurgamus,,
Jolinnnes prperat papn,.qui"iiilcr niulia operum in- el ascendamuscontra inimicos noslros. > El dixe-
hisiriuin fecil oraloriniii s:mcie Dei genitricis, opere runt Langobardi : « Non possumus ascendcre ad-.
pulcerrimo, iinra ecclesia bc.aii Pelri npostoli, tibi versus laninm exorciliis; nielius esl nobis rcfugium.
diciiur a YerOnice.Ereiiereclus rt'x Langobardorum, nostre civitalis, et libereniiir aniinas nostras, et_
audila eversionisiiionasieiii sancti Silvestri iu mon- nunlios nostros dirigamtis a Grimuald rcx nosler
te Syrapli, rcpelilio faela a Jolianncs hujijs aposlo- pal.fi luo, ei pugiicinus adversus eos;.nos enim
lice seS.s, ut in suis regie poicstatis dctinerciua.iii-' pauci sumtis. » Et dixil Romualu: «Absit a nobisj
htis, ui quail haecitn aciiiin cst, restilutmii esi mo- A diebtis cx quo Alboin rcx, nosler aniecesspr,
iiasieiium cuni omiiibiis snis rebus, et regimen Lnugnbardosctluxit de Panuonia, lalisscemodi non
sanctaeconversntionisquiebil in pace, monasicrium est inventa iuler Langobarilos! Et si yenit finis
cmn Tuscie linibiis. nostre, niorinniur cuin robore pro patrie nostre; et
12. Moriiio iiaqtic Erebereclus rcx Lnngobardo- victorie patribus- noslris non relinqunmus! > Et
rum, snccessiiLinbrariiliis(54) rex Lmigobardorura, '» ^ f.ictus est lticlus magnus in popuhis L:\ngobardo-
dtiiiaJone pairimonii iilpiuni(55)CoUiai'tini,quein u ruiii, qnia paucis eranl; iiiaxime babilalores anti-
Erebcreclus rex fecerat, ille fepelernt, ainiiioniliune quc Beneventaiii. Radelgisi, cognatos Romuald
venerahilis papeGfegorio,qui Joliannes succcsseral, principcs, negotio pcrtraclahanl chim cuni harbaro-
coofifinavii.Liuhraiidusrex decessii iinperio suo. ruiri gens. Et ingeiiiiicriuUprincipes, omnes prin-
12*. Gfiinunlilusrex siiCccssit in regiio, Lango- cipatus coruni, ct qtii forlior esse vidcbanlur. Tunc
bardorinu regtii ntodr.rabal abcnas. Ejusque filius Romuahlus gloriostisprinceps, exivit foras urbem
Romual.l Baiuniiibus iniperabat. Insiguis sacenlos Bcncvenli; stibilo irruit super barbarorum gens, el
Barbaius, nomiiie, ut prephatiis.sum, Retlemploiis proxiinnvil exereitus.Langobardi, el steterunt con-
iHituiu clurui.i, Benevenlinclioucscelebs (58) inira- tra cxereiluui barbaroium. Et lubis cecineruni qui
culisque coruscas. Is qtioque diebus quainvis sncris erant cum Romualil.Et commota est lerra a voce
bablismntis uuda Langobardi ablueretur, laiueii pii- ulfiusqueexercittis,etfiiilptigiiaconimissaamaneus-
sco geiuiliiatis riium tenens, sicut bestiali nieiilem qneadvespere. Elcecideruuldebarbarorumgensinil-
degeliant- Besiie simulacro que vulgo vipera nomi- la.diequadraginla milia virorum. Florenli rexbarba-
lialur. GrLnualiliis rcx, pater Romuald, siiiodiiin roiuii! fngacapiens, a imiriiiina pervenieiis, in nave
facto cimi episeopiet judicibus Langobardis iu civi- ascemlil.Romualdveroprinccps faclusesl-forlisutleo
latcm Moliolano, anle corpus heali Anim*osii,.:ul- in operibus stiis, et eral sicut catulus leonis fremeiis '
juncxit lege in etliplis que duduiri Roiharins rex a pugna. El perseculus esl iniquospersequens eos,
constiliiit. Ronmald rex fleclebnt colla, que debite cl tradila csl salus in manus ejus, ct reverlit in
suo debebaiit fleciere Creatmi. Veniin etiam non urbeiii BeneveiUi;el noniiiiatusest a plures gentes,.
longe a Beneventi mcenibus quasi solenipne tiie Fecit aiilem hisdem princeos Romuald e.cclesiaglo^.
VMUJE LECTIONES.
18 dux Beila. i3 in p. r. s. non exlanl apud Bedam. ,v quereberectus c.
NOT.-E.
(32) [d est omni. (57) Romualiluin a Grrecis, minime vero a Sar-
(53) De sequcntibiis usque Pelrt aposloli cf. Be- racenis, obsessum esse, ex Pauli Hist. Langob. Y
dam, qiiem nosier inlerpolavil. 7, oonstiil.
(54) Liubrandus... confinnavilex Bcda (58) II esl impletum.
155) Id est Alpium. ' (39) Jd est irruenta.
(36) Id est teiebm.
19 ^ ""'V;.
BENEDICrfs. ANDREiE.MONACIII ^
riosa hubi prius Langobardi ad arhores adorabant, A j migravit. Regnaveruut fihi ejus pro eo, Arud ct
in onore sancti Felieis; et hibidem corpus beati Maroaldofratribus (41), prudentis pfinicipis; sepa-
Felicis deposuit, et alii sancli plures, et depincxit, rali a fratris sui, in civitales NoVecertus(42) I»a-
et deauravit; cujus memoria usque odie est. Genurt bilare ceeperunt, Sycardus et Sykinolfus puer in
autem isdem Romuald filios de Theuderada tres, hurbem Bencventi retiquerunt (43), ct factus est
quarum primus vocilalur Aroaldo, secundo Ma- robor eorum in lola Apulie fmibus. Radelgisi, pa-
roaldo, terlius Sycardus; ad ultimus Sikjnolfus. Res trueles eorum, consilium perpetravit cum babitato-
gesla que narro, temporibus Romuald , quo trans- ribus civitale Novecertus, clam operabantur. Ve-
portato corpus apostoli sancti Barlholomei de India niente die pascalis epyphaniorum,noctu lu cceclesicC'
superiore a Limparis (40) insiila pervenit. Ihique hujus civitalis trucidaverunt principis summi. Sy-
aliijuantos annos perniansit. Qui nulu Dei veniens cardus princeps, audita morle fratri sui, recordalus
Agarenorum ,s gens, tota instila igne gladioque con- virtute patrum suorum, et Langobardorum genlis
sumpla a fundamenlis murorum ejus diruta, sicque sue, osliliter congregatus, a Novecerius clvitates
pervenit ad lueellos ,6 hnhi beatissimus aposlolus pervenit. Civilas Novecerlns magna el fortitudiiie-
inerat. Quo confraclus Iucellos, ossa ejusdem apo- nimis; cceperunlLangobardi obsidere civitates. igne-
stoli, ut scriptum est : « Dominus cuslodit omnia B I gladiodevastantes oppida eorum, et caslre destructe-
ossa eorum; unus ex eis non conteretur ( Psal. sunt. Muniermit civilates gyro per cireuilu, ita ut
xxxm, 21). > Dominus anlem in ipsa nocle apparuit non possil habitalorcivitatesNovecerlisprc impetumi
custodesejusdemaposloli,dicens :jt Vade, colligeossa bellatores manus erigere. Et pugnaverunt Lango-
apostoli. > Qui durlose lurbulenter dixit : < Eu me! bardi adversus eos mttliis diebus. Et fecerunl ma-
quantos annos in: servilio ejus perduravit, quanla chinas; et misit Sycardus princeps legatos ad hur-
accidentia mihi evcnit. Mododirula sunt omnia ossa bem Benevenliad Sykinolfuspiier, germano stio, ut
ejjis, cum aliis ossibus miscuis; quomodo possum veniret ad se. El exivit Sykinolfus princeps cum
roeis ossihus agnoscere? > Que dixit eis.: « Vide multiludine, et percussit civitates Novcceiius; et.
ossibus flammeo radiantes inter aliis ; ipse collige trucidavit multos. Et comprehendernnl civitales, et
diligenter. > Et quo ita faclum est;. collecla est conbuserunt eas igne cum. populos et mulieres; et
reliquie apostoli in sindone munda. Agareni est non remanserunt ex eas usque nnus. Et subverlifc
eonsueiudo Apuliedepopulare; que fama exiil, R6- muros, et moeniaecivitalis dissipavit a solo funda-
muald exercilus direxit, ut custodiret poriora et menlis. Syeardus reversus est in civitatesLavellus..
maris limilis. Sicquc pervenerunl Langobardi a Sycinolfus ingressus est >Dlmrbem Benevenli, et
Lympares insula dosolatam , el viderunt hominem C ( cceperunt judicare populo; et trueidaret impios..
Dei, et dixerunt : « Cujus merita hic veneralis? > Eral enim consilium Radelgysivanum et pessimum,.
Et dixit eis : « Corpus beaiissimi apostoli Bartho- et misit legatos ad liurbera Salemam ad Leo epi-
lomei ab Agarenis disfraclus; modo Deomire col- scopus, ut inlimaret a Sycardo principe, ut Syki-
lectus ab eo. Iterum veniunt Aggareni; nescio quid nolfus puer transmillere a Salerna civitas, ul arlis-
faciam! > Ul audierunt, letantes niraia appreen- Tuterarum inslruerelur. Ex qtto ita peraclum est,
deruut " Largobardi hominem cum venerabilem sicque pelilio eorum adimplelum est. Regnavit (44)
eorpus apostoli in nave suscepla, navigio ceperunt. idem Sikinolfus in hurbem Salcrnem. Benevenlani
Ei ecce classes navigiumnimium Agarenorum ap- unianiraes traclans de interitu Sycardi principi,
proximavit. Videnles Langobardis spes eoruin esset miserunt nuntius ad Leo episcopus Salernilanos.ut
ablala, proni devota ante corpus aposloli projece- Sycinolfusoculos ejus eruere; ut principatus.Bene-
runl se cum lacrymis, et dixerunl: «.Sancle Bariho- venti, in se ipsis exibere virtutem, Salernam bur-
lomee apostole, si de periculis istis liberati fueri- bem in sua potestatis percipere. Quo Leo episcopus.
itius ei in pace reversi, in mo nomine ahare au- non hacquievit consilio eoriun. Tunc unianimes
reum et argenleuni, infra cecclesia sancle Dei ge- Beneventani perrexerunt a Labellus civitas; paci-
nitricis Marie patremus. > Ex quo dicto in oralione D I fice verba Sycardi principi narrare cceperunt. Quo
levanles, lantos error ienebrosa ineest, ut nemo princeps benigne suscepit eorum verba, honorifice
inter Langobardoset Agarenos cernere non poterat. composuit. Tunc unus ex ipsis gladium arripuit,
Sicque gaudentes in Beneventi hurbem ingressi percussoque principe, totum corpus ejus ferro
sunt; de thesauro que coepcrUntRomuald principis vastare cceperunt. Combusla hurbem Labellus, a
deferunt. Cujus merita ipsius aposloli corpore et Beneventana hurbem regressi sunt. Et juraverunt
sigiiis usque in lincni seculi hibidem permanet. inter se, ut ulira non acquiescerent principis Syki-
14. Transacto namquetempore, gloriosoprinceps nolfus. Et surrexit Sykinolfusprinceps, et huni-
VARLE LECTIONES.
*' agarorum c-. . *-' i. e. loccllos. " niniiappreenderuiit.
NOT^l.
(40) Id esl ad Liparim. (45) Fabiilae.Cf. Erchemperlum.
(41) GrimoaldusftliusRombaldosuccessit. (44) Id est Dumregnavil.
(42) Nocera?
2I,: CHRONICON. 22
versis qui se conjuncxerat fratribus suis, et prelia- A ribus ejtis oria csf, quanla nuinquam aniea aut
bantur prelia magna , et dilalavil viriulein populo postea naribus ejus adbibila non fuit; non tanluin
suo Langobardo,et induit se loricam velut gigans, regibus et regina, sed elium a cunclis Langobardis
ei precincxit se arma bellica, et preparayit se ad soquenlibusse. Intranles in cecclesia jtixia corpus
bcllum.Et veniensa Bcnevenliburbem -Ttunc infe- sanctissimiNonnosi,cujus superius memoriamfe.cit,
l.ices,Benevenianimiserunl nuniius a Sycinolfus di- noii longe a corpus beati Silvestri, eratunus ex pa-
cenles : i.Hjl qui sunt homicides, manibus luis da- rasiiibus suis Langobardis, de genealogia Lango-
nius; lerram enim potesiali tuees!.> Sykinolfus, bardo de Benevenli hurbeni, qui per hereditaria a
princeps Salernilano, fecit vindicta de fratre suo ; demoaio sunt vexati , propler malediclionem que
Irucidali et suspensi de Beneventani numero qua- beatjssimus Barbaths episcopus imposuit, propter
draginta sex. Victores a Salernam hurbein per- Theodora uxoris Romuald principi, cnjus superius
rexil. Et faclum est irrilum magnum inler Beneven- memoriam fecimus. Quo demon per hos ipsius Lan-
tos el ejus succedentia, el Salcrnu et ej.ns succeden- gobardo clamare cepit : « 0 Nonnose, quid me per-
tja, et divisio ugque in presenlem diem (an. 712.) turbas? modo non exeo hinc, quia per hereditaria
15. Liuprandus, rex Langobardorum, fecit pugna geniis isle succedemus.0 Silvester episcope, virlus
cum Avarorum gens in Aquileg.e partihus, et con- tua me inceiidenl; et si dehinc me ejicis, a Bene-
CulcavitAquilegia, ct Benelia, necnon Sardinia in- B1venli hurbem regrediar a consanguinium istius. >
sula, et Corsica, el ampliavil regnum Langobardo- Quo dicto demon discerpens, exiensab eo; propter
rum. Quo rex.factus vir cbrislianissimus alque ca- - boc vocali sunt ipsius genealogie Langobardi Bene-
thplicus, synodusfactus canonicoruni, cum episcopis venti « tempta - demonium > usque in presentem
et clericis fidem sancle Trinitatis. El rex Lango- diem. Qui tanta gaudia in Rachisi rex et ejus con-
bardorum que anlea disposita non sunl, niirifice jux, et cunetos seqiiacibus suis Langobardis ineral;
composuil. Regiiavil hisdem rex honorifice annos ul ferocilalem qui dudum abueral., in umililatem
pltires, ct quietum est regnum Langobardorum et gratie sunt conversi. Quantas lacrimas et oraiiojies
Romanoruin. Langobardi exorli sunl, et munera ibidem oplule-
16. (An. 745.) Genuit aulem isdem rex-fllios ninl, narrare longum est. Racbisi rex et Tassia re-
duos (45); primus Rachisi, secundus Astulphus vo- gina, uxor ejus, per preceplum donaiionisin vene-
citalur. Consliluto Rachisi a p-are suo regso, et fabilis monasteriura sancli Silvestri et bealissimi
faclus est rex Ilalico viventem palri ejus. Obiitque Nonnosi curle unam, nuncupantem Uslriciano iu
Liuprandus rex (an. 744, Sepl.), -accepit Rachisi territorio Spolilino, in pago cujus vocabulum est
uxorem de hurhem Roma, nomine Tassia, et disru- ^ Pinnis, cum ecclesia in onore sancli Silvestri infra
fvJ
pit lex paterna Langobardorum morgyncaph , et ipsa curte construcla esl, el omnibus adjacenliis,vel
milhio, que in suis legihus aflixum esi, non adim- appendiciishibidem perlinenlibus, vel aspicieniibus,
plevit. Fecit aulem donationes cartule Romane, sicuti Luponi ducis manibus suis detenuit. Mansilin
sicut ipsi Roraani pelierunt. Propler hoc Langobardi eo monles rex dies tres gralias agens Deo; a Spoli-
irrilati adversus Rachisi rex, et traclantes cum tana urbein regressus est. Langobardi fnrore ac-
Astulphus de regno ejus. Perrexil Rachisi rex a censi, sicuti consueiudo gentis eorum, fronite uno-
Pinnensis urhe velustatem consunipla, eralque hibi que aniino Astulphopetierunt, ut frangerent doha-
ahitatores Langohardo nomine Lupo, que sine he- tiones carlule que Rachisi rex fecerat (46) uti Lan-
redibus morluus fuerat. Est autein constitulus in gobardorum deinceps non essel. Et pelierunt Lan-
legibus Langobardorum,ulLangobardusquisine Iiae- gobardi Aslulpho, ut conveniente cum episcopis,
redes morluus ftieril, cnrlis regia succedat. Suc- abbatibus prepositis synodochiorum, et cum cuslo-
cessit Rachisi rex omnes facullales Ltiponi in sue dibus ecclcsiarum, in ediclis legibus afligerentur.
regie potestaiis. Precata est Tassia regtna a Racbisi Que jurejurans spoponditAslulphus, essel facturum,
rex, viro suo, ut a monles Syraplis a monaslerium si Langobardi regnura eis concedere.
beati Silvestri ab oraiioues pergere cum ipso ; qnia 17. Coronaiusest bisdem Aslulpbus in Mediolana
consuetudoRomanorumest, sepius vcnire. Acquievit hurbem (an. 749, Jun.), infra ecclesia sancti Am-
rex petilio uxori sue, veniens cum comilatu suo a brosiiepiscopi, eteleetusestrex in mense Junius(47j,
Seraplenas nionles. Cumque properaret ad locum indiclione 10'ia. Tanta denique nequilia exar-
hubi dicilur Ad areum, tanta deniqueflagrantia na- sit suis lemporibus, quanla numquam suis anteces-
VARI^ELECTIONES.
18X codex; legendwnII.,
NOT^.
(45) Minime; cf. Pauli Hist. Lang. vi, 56. quam aRachis Aistolf faclus esl rex^stare nullale
(46) Narrationi BenediciisulTragaturlex Aistulfi, nus debeant, nisi ab [cod. nam si] Ahislolfus regem
'hucusque ignola, quam ex codiceediclorura Lango- ei dinuo [cod. divino] cui datum est fueril con-
bardorum Parisiensi n. 4615 hic proponere juval : cessum. ' >
« Primo omniiim statuerunl de donationes illas quse (47) lta epochamAistulfideterminaiam.habemus;
facie sunt a Rachis regc el Tassia conjuge ipsius, ul cf. Brunelli Cod. dipl. Tosc. I, 587.
onmes illas preccptas quas posica facle sunt posl-
*5 BENEDlCll S. AWDKEvEMONACffl — S*i
soribus reperlum non est. Fecil synoduni cuin Va- A i r.oncessit, et omnia adjaccntia Hfius sieuti a prior»
lerlus archicpiscopus Ravenne civilatis es ciim Co- teuiporecoiistilutuni esi, jureafflxum est constituit..
naldiis archiepiscopus Mediolaiie eivitalis, et cum Datos legaios Pipinus et Caiiomagno a Zacharia.
jacentiis ls episcopis, abbalibus, judicibus, fidelibus papa, Aslulftiregis, in Ticine civitatis repertas, om,-
Langobardis in regnollalie permanenlibus, fecitque niaqae et qtialiler peracta sunl innotescuiil. Aslul-
capitula siculLXangob.ardiprecali sunt; et in . edW phus rex Langobardorum nequissimus, nefandus et
ctis afligi precepit. Tunc surrexerunt viri Romani callidus verba bonorifice composuit, et omnia Pen-
sceleraii, et iniiinaveruiil Astulfu.regi, ui venirenl lapolim et Tuscie finibuset quicquid a sancte Roma-
et possiderunt Tuscie finibtis et Romanum impe- ne ecclesie videtur illi rest-ituit._Sed tamen a con-
jiiim usiirpnreiit. Exaltnlum cst cpr ejus 31011 iii stieludo eorum maligna lion declinaverunt. Iniio
Deo, nec in onore ecclesiarum, sed in bella, in ra- consilioctnn episcopis el Detim timehtes quod agere
pina, et igne, et gladio. Yenieiues in Spolitinam dehe.int de perseeutiones Lnngobardorum, si ad
Brbem, misit Roberlus comes palalii a Savineiisis., Grecorum genere regnum Italicum et Romanum.
vit via et portua custodiret, nec Ronianis iler car- iiiiperiuni devolberel, et si a Francis in Itaiia ingre-
peret. Misil GTiinnaldua Ceiilueelleusis,ut custo- di deberet. Sed melins cst a nobis a Fraiicis
«iiretvie finibns Romani et portua maris. Nuiilius B \ que a Grecisdominiojlloruni subjaceret. >
misit a Terracina iirbein, ul cnstoilirel viamariset 18. Roberius comespalatii Langoliardo Savinensi
terris, ul ncc venuiitlarel alictii Romanis, nnlla rem exiens, ergo pugnantis conira Romanos.' Sicque
pereiperei. Etasceiitlit Aslulfus rex in campo.Tibur- vcnil a Lubria civiiates, qiie pugna conflicla cura
tino ciim sex niilia Langobardorum, et factus est, Romanos cecideiunl de Romanosvulgos el nobiles
pavor inagmis in Romanis. Fecerunt pactuatione plures. Roberius Langohardo consiitulus erat in
cmii Tibuflina urbem, et cnm Piistiiiem Iiuriiem, campoi. et abebiit roborem. Qno presul 111eeclesia
nec Roinaiifnec colloquium nec ainlcitias cumeo beati Petri apostoli, locuttis est populo dicens:-« De
halienlur. lnceiiderunl Lnugobnrdiecclesisesancla- celo auiem adjiiioriiun sit vobiscum; cligite vos ad;
riiiii, hubi corpora eoruni quicscebani. Igne gladit- pugna cum Lungobardis; nolite metuere! > El ha-
que. vaslanles' loia 'Tuscia, civilas Nepesim in suo bie;-un.l Roiiiani contra Robcriiis Lnngobardo.'Et
doiiiinio perduranles ; qunntas niinc exarsit coiilj.a ecce exeicitus LiuigOijanioruiiiiratisiebal fljiliiuui
Romanos, per singulos non possunuis enarraie. Ca- Lubfie. Romaiii persequentes coiitra ipsos, triici-
S|ra Ronianofum destiticte simi, monnsleiia el op-. daii et gladio interfecli dc Langoburdifere duceiitos,"
piila yastantcs, nuila spein rectipeinnde invenire et Rober'iits.comespalaiii trucitlaHisest; etRomanis-
poluerunl. Erat pnnlifex in urbem l.omn Siepliaiius C ( reversi suut viclores. Post hec saiiclissinius papa
noinine (48), vitlii se iu lanta desolaiione posilus, Stephanus via direclum pro poptiloRoiiiano et san-
dixit : « Eiini me, qnid faciain? Reguo Italico a niul- cteejusdein ecclesiedelensioiie, sicque in Francia.
tis genlibus depressus; piius a Medis, el Lanis, pervcnit, in Aquisgranis palnlio, ad atSjiitoiiumet
ppslniodiim a Gnllis, (ertius a G.othi,quartus a Lan- solacium querendo pro jusiiliis sancli Pelri. Qui
gobardis.Qui in Ilalin possessio facla esi, denique Pipinus rex honoiilice siiscepit.aposiolicus ; ad san-.
a Zachaiias magniispresul antecessoris ineis, cujtis ctuin Dionisium ibideiiiperrexeiuiil. Dlxilque Pipk
Deo auciore deservio; qui.inu.liis calamilatihiis de- lius ad apostolicus: « Zucharias aulecessoii tuo-inli,--'
pressus, a nefandis Langobardis vaslata urhem, mavit (49) milii per missos meos, BurgardusFraiicia episco-
destrucla TusciE*linibus monasleria virorum hac pus, er Folradus ciippellanus,de rcgibus in
puellarum, basilicse sanciorum coiicreinate sunt; qtiMn illis leinpoiibiis non hahenies regalem potesta--
qui iu esilio deputavil se ipsum propter optis eccle- tem, si bene fuisset aul 11011'; Z:\chaiias papa man-
siarmn Dei. A Pipintis qnedam Fraiicoruin bi qui davit me Pipiuo, melius inilii cssel j-egein yocari,.
Francia pervenil. Gaudebuudiis rcx Pipinus et ho- qui poieslaiem aberel, quem ilium qui sine regali
norilice suscipit, iiivitalis in Italia, ul genlis Lango- poiesiate mnnebal, ul nou canlurbarelur ordo, per
bardoruin sub suo.dominJQconsliliiercl. Qui Pipinus D aucioritalem apnslolicam. Ime " Pipinus (50) se-
cuiii Caiiomagno regebal-Francorum gens; quo or- cundiim more Francorum eleclus sum a regein et
di.neet origine subtus hujus serie dicanius, O.iia est unclus per mnniis sancte memorie Bonifalii arcbi-
imentio. inter Pipinus el Carlomagno de regno episeopi.elelevaiiissum aFrancisin reguo Suesionis,
voca-.
Francorum; qui Zacliarias papa a Caiiomagnoroga- civilaleni. lldericus vero Snxone, qtii false rcx
tus est, iit de inonnslerio snncti Silvestri iu monte baiur, lonsoralus est ct in nioiiasieiio missus. Car-
Syrapti per preceptum poiuificalis jure perpetuo lomagnns germano mco post moriem Caroli geniiori
coucederetur. Quo pontifex sunimus libenti animo noslfi divisimus regnuni Francoruin inter nos in lo-
VARI^ LECTIONES.
'-*i. e. circumjacentibus. " i. e. :nde.
NOT.E.
(48) Quae sequiintur.cf.. cnm Geslis poritificum (49) EKAnnaiibusLaurissensihus an. 74. .
Romatiortim Zacliariaeet Stephani! (50) Cf- Ann. Lauriss. an. 750. , .
23 CHRONICON. 28
cum qui dicilur Piclavis (51). Eodem quoque anno A uncie, fundum Foliani, el fundum Bassanu «um
Caiiomagno germanO,nieo Alamanniani vastavit. ecclesia saiicii Valenlini,' ctim famulls el famtije;;"
Tunc ( 52) Carlomagno confessus est niihi Pipiuo fiinduin Auieliani; el sex uiicie,fuiidum Ceietiiiitil;
gerniano suo, quod voluisset seculum relinquerc, et fiiiiduni Geciiiaiiuin, ciun coionis ei.colbne, fiinduni
in eodem anno nullum facerel pugna ; sed honori- Lauriani, fundiim Grazznno, fuudiiui Marjano cuui/
r fice direxii cum cum muneribus. > Giitnqiie.audjlis famiilis el faiiiule; fiiiidum. Foriano; et qiiailuor
hec aposlolicus supradictus confirmavit Pipinus uiicie, fiinduni Terrehlianello, fuiitliun Mareelliaho;.
unciione sancla in regem, et «uin eo uncxil dtios et fundfim Pulbiiie, fuiiduii) Bersiajm, et fii.iiduiii;
filios ejus domnus Cnrolum el Carlomagnumin regi- Grffiaiio, fii.ndumBejgaroluiii; ei. sex uiic.ie,ftiiiiliih|
bus S1(55). Tunc (54) Carlomaguo Roniam perrCxit Oliiini; ct fuiidiini Maiuris, fundiini Pafiuara^fuhr
ad limina nposloloruin; posl Iiec ad monlein Syra- (lumlMontonecum fainulis et f:iiiiulabus siiis, fiin]-;
pli monasleiLum ingressus, ibique se lolondil et duin Salviani, fiinduniCeibinafoln, fuiulnni Patiia^
monachus efleclus est. lis, tres iincie^CaSnvefiioli, oCto uncie, liimliiiii
18*. Qne et quanta gloria hibidem conslitnit, Anliqui, fiinthun Prisciani, fiiiidiini Qiiaiazziinum,'
niodo.audiamus. Videns quia laboriosns esel montes fimdiim PbiHiuiaiiii, fnndiiiiVCaldiiiiimiui, ftintlunr
fratribus iiisudanter, ediflcavit ad radicem monlis B Ciiiiiiiiaiiii,fliiidilnVMnliliaiiiiiiCor'lo uiicie fiilidiiiiv
in loco hubi dicilur a Mafiano (55), in onore sancli : Paoiiis, fiinihiin Terlaln, fiiiidiniiBafhnricii, liindtini -
Siephani mariyiis, el cunclis fralribus adhesil ex-; CasaCfisciaiii, fiiiitltiinVailesciira, fiindiiiii Riipi-'
ceploabbas, et aliquantis fralribus in usus monaste-; liaiio," fuiidmii DaiiliaiiOi'fundiini Asleiii, ftiiidiiiii»
rii prioiis reliquid. Fuit inoralus in inonasletio Maiiuiiiani, fuiitliinvSerlaiioctiiii nqiiiiuiilistluOset'
snncij Sleplmni uliqnanlos leinpus, nec ferebant cella saiictiSilvbsl^i, 'fiiiidinii?;SanciiProspeiii ciiiiV"
aninjo ejus in loco ejiisilein. Qiiadam die iter per- voeabulo Cacaiielli, ftniiltini Mtniilioiii,' fiiiidniiiJif-'
agens, per agrosejusdem moiiasteriiiidecclesiani saii-; niani, fuiidom Pioiiiaiii, fiiiitluiu Miiiliaiii, fnii;liiihr
cli Andrea; aposlnli, jtixta fluinen ad investigandain Ruseiaiii, fiiiidiiniPlaga'moiiCes, fiiinliim PolliHiid,1
res aicclcsiariimiler peragens subltis monles Grilia- cuin ^cclesia sanci;e%Iaiie ctiiirfaiiiiilis et faiiiiire,'-
liello, el iiivenilcaslruiuauliquiiiii Aquariiiin.qui ad fiiiidtiin Scaliaiiinii',fuiuiuiii Cniiaiio, fiiiidiitii Ma- "
- rpdices inoiuisGiifiaiielloeniaii.il aquas. Qui diutius niano, fuiiduui Occisi; et sex uncie fuiiduiii Riili-*
:' '' :'•
diligeniissinieprospexil, alqiiecuncia edificnlia, que liani."
ad opus inonnslerio conspexil, iierum atl nionasle- 19;'Denuo reclamatidliea Plpiiio regeetTiliis suisr:
rilim esi revcrsus. Reperlo iiaqtic consilio a fraui- Carolus el Caiioinagnb de Astulfus rex Langoliafdoi'
bus de. Babiano easlro, quomodo aul qtialiler hedi- C riini, qiianinqiiepercussiu exercet ih sancta Rimiaue
ficandum.tloinumjnxta easlrmn nionasteiiuin domni occclesieelin poptili) Roinano. Pipintis rcx aiiilila
contrislnliis"cst 1niinis
piiucipi aposloloriim Petri, et saiicti Brnedicti, et hec verba apostolicis, propier
coiiimeiiioraiione saiicti Andreccaposloji, usqtie i».i iter apnsiolicis; juinius dicebiit : « Ego per iiiernei'
preseiiteni diem.-Eniit autem agriim siiperscripium ipstiin veiiio. > Banilus iiiissusex ore rcgls, in Fraiiw '
vir Doniini Kniinmagno, curtem unaiii nuncciipnii- corniii gens, el in Snxonia, in •Aipiitnui-spardfiiis:
lem sancli Viii, cuin gualilo(56) qui tlicituf Corgitti. et in B.tjuvaiia, ei Stpiitscoiiia (57),-el Alainaiuiisi,*-:
Ilein ciirtem sancli Gregotii, cinn eoloniset eolones; et. in cii:iciefegir6f:i:cjils:,.iii.o:iiiiiw lit)siilitei'Ttalen*:;;
itcm ciiflem Pelroninni, el Asiniani. Ilem ctiiiOm das Maias, ih. .Laiignba.fdoi'ti|ii-'genssiipii' Asuilfns.':
sancli Ilerisli, el ejtis adjaceiilia. lieni fundtimFa- rex. Cnroloinagtioiiioiiuiho, :gei:iiiailo.Pipiiii fcgis,; >
nianu uucie sex; cufles Priscaui, in quo est teci-Ie- cxplclo motiasteiio sancli AuilfeiCaposloliiel miiiiia'-J
sia sancii Victoris, cuiu colonis et coltiite; ciuri' que ad husiis iiioiinslctii coiiiinei,:viilens suis mtui- •
fiinilimiFlabiiincllo, Robelli, el fmidutii Corbinni; bns ctim gelilis liac fialiihiis siii.s:iiioiiaslefiis ntin
(untluni Magere ctim appendiciis suis; fiindnmCol- Cssent-coiijiiiicimfisa, fccessit-(58) .iiidt;.iii :Sauiiiii'-;
teaniun, in quo esl ecclcsia sancti Bcneilicli sive provincia, in C;\KSIIIO iiionU;s,Jn iiioiinslei'ii)rTsaiictir;)
quibiis aliis vocnhulis. niiiicciipaiur, cuni famulis et 0 Bciiedicii, hiiiit|iie pfrinausi.l. Auiiieiishoc- AsHdfiis»:,
fniiiiileiliidcm resiileiitibiis, casinis, casnle; (uniluin' fex Lnugobardo,-q:ie"-Pipiuiis rrx FrniiCofuiiicoii".
Clarnno, casale tle Cerole, casale de Riifianogrnsso, Ti'nsalpine-genlis supcr , se vctiifel. Qtiti leslinus: -:
cuni colonis cl co.lone; ftintliimCnrpiuiauo, fuiidiim' Astulfusrex, a moiinsleiiuiii siincli Benetlictiinnioii-.
Cpssanuin, funduiu Toriituln, fundum Seitiimii, ties leni Cnssini peivenii, poslulnns ct dcpiccaus ad ab-, :
'
VARLE LECTIONES. .' Jt .
11 regem corr. regibus. !2
conjnnclus.corr.'coujuncttiin
KOTiE. .'.'''
(51) Ann. Lauriss. an. 742. (56) Id esl.silva, waltl. , ;i ' . ?, :-' .'.'" ':•,
(52) Ibitl., an. 745. (57) Iil est Wusconia. .:;:,..•
(55) Ibid., an. 754. " (58) Cf. Aiiii. Lauiiss. an. 74.G,et Eginhar4i,f
(54) lbid., an. 746. tnm Caroli, cap. 2. •;,:.„.;,<:, .*.
(65) I.deslA</^firm»;ftH,'
53" BENEDICTIS. ANDRE^EMONACHI 28;
bas hujus monastcrii, et dona mulla proiniiiens, ut, Al orgaiiuin, qui in Francia usque pervenit. Et rex;
Carlomagno monacho a Pipino rege germano suo1 Pipinus leniiil plucilum: suum in Compendio cuni
properaret,: ad dissipanda consilia Stephani pape, Francis, ibique Tassilo venit dux BajuarJorujn in,
ut Francis ih Itaiia ingredi non deberet. Accepla1 basatico se commendans per manus, sacranieiila,
benedictione abbati sui hac fratribus, libenli animo1 juravit mtilia et iiinumerabilia, reliquias.sanctonim
perrcxit, sicque in Franciam veiiit (59). Omnia qua- iiianus imponens, et fidelitiilempromisit regi Pipino,.
liler per ordinem a Pipino intimavit Carlomagno, cl filio ejiis Cariilo el Caiiomagno,,sicul oassiis recta/
nionacbo, Piptno rex nqluit hacqoiescere consilii mcnte el flrma devolione per juslilia, sicul hassus.
cjns. Pipinus (60) rex apostolicas inviiatione in lla- domino suo esset deberel. Sic coiifirmavit:suprar
lia iter peragens, justitia heali Pelri apOslolique- diclus Tassilo, snpra corpus sancli Dionisii, Ruslici,
rendo. Astulfus fex Langobardorhm supradicia ju- • et Eleullierii, iiecnon et sancti Germani, atque sancti
stitia vetando, clusas Langobariloruni peliit, obbia1 Mariini, nt omnibus diebusvite ejus sic conservareu
Pipini regis et Francis venil; el inierunt bellum Pipinus (67) rex in Saxonia ibat, ei firmilas Saxo-
Francis Cum Laiigobardi. Et retro Langobardi nia ibat, et Drmitas Saxonum per virtutem.inlroivii,
fnga capta, auxilianle Domino bealoque Pelro apo- in locum qui dicitur Simnia; Ct multa slrages facle
slolo interccdente, Pipinus rex cum Francis victor gI sunt in populo Saxonum. Et tiinc polliciti Sunl con-.
extilit. EOdemqueanno Stephanus papa reducltts esl tfa Pipinum omnes volunlaies ejus facienduin, et
a sancta sede, per missos domni regis Pipini, Fol- honores in placito suo prsesenlandum., usqne in,
dradus episcopus el reliquis qui cura eo erat. In- equos triccnlos per singulos annos. Natus (68) est
cluso vero Astulfo rege in Papia civitale, juslilia Pipino regi fllius, cui supradiclus rex nomen suum.
sancli Pelri pollicitus esl fnciendi. Unde rex Pipinus imposuit, ut Pipinus vocarelur sicul paler ejus. Qui.
obsidcs qtfadraginta receplos cum sacramenla, re- vixit annos duo, et in teriio defunclus est. Eo--
versus esl in Francia. Carlomagno autem monachus dem (69) anno PipinUs rex Roma perrexit. Slepha-
Biemia civitatein reinansit, tma cum Berla domna nus papa et ejus clero cunclisque a sacris ordinibus,
regine (61); infirmus ianguebal dies miiltos, elhob- est concessus, el populoRomaiio in occursum regis,
iit in pace. Dum (62) prospexisset Pipinus rex, ab cum ymnis el laudibiis ad ecclesiam sancli Pefcgrini
Astullus Langobardorum rege, ea non esset vera, advenerunl. Conleniplatus esl rexPipino populo-
queantea promiseral de jusliliis sancli Petri, ilerunn Romauo, et ejus acla, gaudebundus pcrvenil' in ec-.
ciira missus aposlolicis Slephani iter pergens iu Ita- clesia aposlolorum principi. Celebrataque ejus sol-.
lia, Papia obsedit, Aslulfus rege Langobardorum lempnltatem myssarum, quantaqtie largitus esl ele-.
incltisit, magis magisque de justiliis sancli Pelri Q ( mosinaruni pauperum, et dona ecclesiarum, longum
conflrinavit, ut siabiles permaneret, quos anlea pro- est enarrare. Permansit rex Pipinum meuse uiuun
miseral, et insuper Ravenna cura Pentapolim, et in urbem Romam; egrotareque cepit domnus Ste-
omncm exarcalum conquisivil, el per precepto san- . phanus papa, dolore cordis. metusque Pipinus rex.
cto Petro Iradiilit. Ul per missos apostolicis, mona- de neee apdstolicis, die conslilulique ohiit. Conven-
sieiiuin sancti Andree apostoli nullus auderel aji- tsque faclo populi Romani, cum Pipino rex de Paulo,.
quis damnielatis adtingere aul violare. El (63) dum germani Stephani pape, ut cathedre aposloiice prse-
reversus esl Pipinus rex, cupiebat supradictus Aslul- esset. Eleclus est a populo Romano clero, et Pipino
electns est. in sacratis-.
fus, nefandus rex, nicntiri que anle pollicilus fnerat, rex, et populo Francorum,
obsides dulgere, sacramenta rnmpere; quadam die sima se^dembeati Petri apostoli. Cunctaque ejus ci-
veiiatione fecit, percussus Dei judicio vitam finivit.. ves Romana ct Tuscie finibus, et cuncia Pentapo-.
20. Iniio consilio Langobardi, quomodo Francis lim, et Gotiiarura montes in eecl.'sia beati Pclri
constituli. Gratias agenles Deo et apoSlolo-.
super se eruerel, el levaverunt Desideriumin regem; aposloli
rum principi, revcrsus est in Francia.
qttpmodo et jjualiter poslea dicamus. Videns Sle-
21. Tunc Pipinus rex cernens Guaifarium ducem,
phanus papa ex omni parte victor esset, et gloria
D eic. Sequnnlur Annalcs.Laurisscnses.
dignilatis presule hac genlis Romanc Iriumphans, Aquilaniorum,
ann. 760, 761, 762. 765, usque : Pipinus
cepit hedificare domum ecclesiam, in onoi'e sancti per
in Francia reversus est. El facla est
Dionisii, Rustici et lleletilherii, in hurbe Roma, Legemodicas
gens valida. Iter (70) perrexil Italia ad conferendi
juxla via Flamminea, et ercio (61), non longe ab ltalico
regno; lola hiemps in monaslerio sancti
Agusto (65), juxta formas species decorata, sicut Andree aposioli, et sancti Silvcstri confessofis,
in Francia viderat. Misil (66) Constanlinus impera- Chrisli, et sancli Stephani marlyris hiemavil,
lor de Conslantinopolim rcgi Pipino cum aliis donis necnon et Tuscise finibus omuia res, monasterii,
mTJE.
(59) Cf. Vitam Slephani papse,c. 50, cl Ann. Lau- (65) Id esl mausoleum Augnsti.
riss. an. 755. (66) Misit... conservarelex Ann. Lauriss. an. 757:
(601 Cf. Ann. Lauriss. an. 755. (67) PipinMs...annos, ib., an. 758.
(61) Bertradane regina. (68) Natus... defunctus, ib., an. 759.
(62) Dumj.i tradidit, An. Lauriss. an. 75C. (69) Pippinum Romam nunquam atliisse conslat.
(63) Et... finivil, ib., an. 756. (70) Qua; sequunlur a nostro iiiyenia essc, 110-11
(64) E regione Campi Martii? est quod dubilcs.
29 CHROMCON. 5«
que a Carloiliagnogermano suo hempta fucrat, per \ rum, paliocininm se cum liberis suis, patrociniuni
precCplum sui nominis constiluit. El crux Domini contulil. Karolusaulemrex per consensumoninium
que HI suis cervicibus appendebat, in venerabilis Francorum rex consliluitur. Domnusitaque Adria-.
cenobioconcessit, seu Beneventi principaltis, et Sa- nus papa pp.rseculioneLangobardorum non ferens,
Jerni, Capuaque, el tota Neapolirafinibus, et quic- missos dirigit cum benedictioue aposlolicn. Petrus
quid Campanie deslilulum est, in *uo sacramenio mare usque Masilia, inde lerrenum usqiie ad dom-
constituii. Et cuncla Penlapolim et omnia Tuscie num Karolum pcrvenil. Invilando sciliccl ut Ann.
finibus apostolicis Panli et suo jure concessit. Gra- Lauriss. a. 773, nsque pascha similiter in Roma.
lulanlcr cl gaiidebundus in Franciam venil. Tunc Snsceplum esl ilaque doinnus Cai'olus"rcxliondri-
(71) rex Pipinus ahuit placitum suum in Warmacia, fice ab Adriano papa, cl a cuiiclo Romano populo,
et nullum iter aliud fecit, nisi in Frantia resedil; et in ecclesia beali Pelri aposloli a scolis laudibus-
causa pertraciahat mitissimus rex inler Wafarium, est honoratus. Quanleque peslilentie, cl lamenta-
et Tasilonem; quia Tasilo consanguineusejus eral. 'tionibus et vastalionibusLangobardispopiiloRoma-
Tunc Pipinus rex inissps suos dirigit ad Bnjuaria a no proclamalum est, quispoluitenarrare. Acccpla
Tasilo, et hsec verba loquens eis :« Pipinus rex ilaque benediclione rex et absolutionebeati Petri
Francorum misit nos ad te, m innotescamusbenefi- B aposloli domno Carolo, ilerum a Papia venientein
cium et honorem, qualiter Pipinus rex constiluit ipsam civiialem cepit etc. ut Ann. Lauriss. a. 774,
tihi. Eo quod cssel meus consanguineus tola Bajua- 775, 776, 780, 781, muttis tamen omissis, jisqite
ria dedil libi, et jurejiirando fidem luara pollicitus Aquitania. El inde revertendo domno Karolo regem
«s ohservandi. > Modocommotusfacie regis vidcre in monasterio sancli Andree aposloli cum uxore sua
noluit. Tunc, eic, ul in Ann. Laurissensibusan. Ildegarda regine, el cum omni comilalu suo, omnia
766, 767, 768 , usque ad obiium Pippini. Hibique rebtis eceiesiarum manasterii ", que a Karolusma-
diera bobiit, fmivitoclabaKal. Ocluber. gno patruelis ejtis in prefatum monaslenumconces-
22. Domnns (72) ilaque Adrianus natione Roma- sit, et monasierium sancti Silveslri,. cum moiite
nusde rcgiones Via lata, ordoscrinii sancte Roinane Syrapti,elmonaslerium sancli Slephani in Mariano,
secclesie,eleclus est pontifex, a cunclo Romanopo- oinnioruiii predia, per precepiura.regalis sue regie
pulo, in sede hac beatissimi apostolorumprincipis. ^joieslalis concessit, et dona amplissima hibidein
Oportet horigbiem Francorum rex per genealogiam consliluit. Accepla benediclionea venerabilis loco,
nunccupare; qualiler ad apicem rcgni pcrvenerit Mediolanis civilalem pervenil etc. ut Ann. Lauriss.
Karolus mitissimus rex, modo dicamus. Gens (73) a. 781, 785, 786, 787, 788, 794, plurimis lamen
Mieroingorum,de qua Franci reges sibi crcare soliti G omissis; unno 786 raiionibus, quare Karolvs iter
erant. Fuit piinius Pipinus, qui gentiil n!ium ex Ilalicum aggressus sit, addil: placitum habenlis de
concubina nomine Carolus; hic primus Karolus est convenenliis eorum legibus llalie, que anlecessor
adyocatus. Qui Karolus genuil filios duos, Pipinum eorum regibus dudum antea indictis eorum scripia
el Karolomagno,qui toia Francia doininatum sibi non essel; quod ila factuin est. Anno 796 pergh :
vindicantes oppressil.Mortuoilaque Karolus primus, Nuntiatum (74) etiam sibi Adriani ponlificis Ro-
qui oflicio tanlum cum Udricns Saxone deponeba- mani hobitum, que in amiciliisprecipuus habebat,
tur, Pipinus et Carolomagnogermanis ". velut he- sic flevit hacsi fralrem, aul karissimum filiuin-am-
redilaria Francia fungcbattir. Hunc Pipinus el Kar- misissel. Erat enim in amicitiis optime lemperatus,
lomagno summa cum eo concordia, divisuni regnum ul eas faciles ammitterel, et conslanlissiineretine-
Francorum inter se, Carolomagnosancte conversa- ret.-Leo mox in loco ejus succcssil; misil legalos
tionis babitum inbutus, Pipinus per aucioritatem cum inuneribus ad regem, et claves etiam confesr
apostolieo susceptum Slephani pape rex eBicitur. sionis sancti Pelri, et vexillum Romane hurhis.
Qui Pipinus genuit filios duos, Carolus et Carloma- eidem dircxil. Thesauruni (75) priscorum niulta
gno, qui uncli sunt in regibus cum Pipino pater seculorum prolixilalem colleclum, domno rcgL
eorum a Stcphano papa; et morluo idemPipino, Karolo ad Aquispaiatium misit; quo accepta , per-
successit Karolus, gloriosus mitissimus atque ama- acla Deo largitori oinnium bpnorum graliarum
bilis rex, atque Karlomagno. Non post multum actione. Idem vir prudemissimus alquelargissimus
tempus defunclo Carlomagnorex , uxor ejus ct filii et Dei dispensator magna inde parlem Romam ad
cura quibusdam qui ex omaiibussi consentaneis iu limina aposiolorum, misit per Agilbertum dilcctuni
ltalja fugn peiiit; sub Desiderioreges Langobardo- abbatcm suum , niisit. Porro reliquam partem optL-

VARI^ELECTIONES.
" aul germanus c. »» i. e. optimatibus. " monasleria corr. monasterii codex.

NOT^E.
(71) Tunc... Tasilonem,ex Ann. Lauriss. an. 764. (74) Ex Eginhardi Vita Caroli, cap. 19.
<72i Cf. Vitam Adriani, capp. 1, 5. '75; Ann. Lauriss. au.
(73) Ex Eijinhardi Vita Caroli, cap. 1.
51 BENEDICTlS. ANDRE.fcMONACIII '«*
iriatibus clcricis sive laicis, celensque fidelibussuis A 80i, donaluin magni niuneribiis; et narravit dom-
largitiis esi munera. Rex colleeUs, etc; excerpia iius Leo -papa,quniila sediliOcivilis Romane contra
AnniiliumLiiurissensiiim-enr.owm798et 799, iisqur.i feiim ejcceitinl, et quomodo ithlatuni esl res rccclc-
Norhnide Saxpnis in Bardenga-vvi.. . .. ibique.red- siafum; audila et " verbn niitissiiiiils impemior
dilus, Karli filji sui, cxpeetans Leoiieiit poutificem, confciensin corde suo. Tunc impcrnfor ,icr Bawa-
sinlili quod/suseftpluinest, cum honore dimisit. Qui ria Vre voleiitem etc. ut Aiui. Laurhsenses usque
sliitiiii ptofecius est Roman); et- rex Aquisgiani Mnnsitqueapud eiiin dics 9; cl siciit dic.tuinei con-
palalio . suo reversus, cum: lionore suniiiioK.iroiuS siitutuin esl, inter ipsis Roma repcdinvii. Oidinala
siipradicto Lco sanclus pap:v in sede sanCtissinia dmiii cicoiiiposiia,(|ueopiis ci necesse erni, sanci.-e
snscepiiiin-cst.; Feciique (76) rex: Karolum, filiuni Romaiie secclesie, et ouin.iTnscie-fmibiisseu Pcn-
Kafoli, viiiiiielani de Rohinni, el omiiinTusscie fiiii- japolini Bavenne iii nposinlicis Leniiein c.mslituii.
btis oiRnveiiiiC,Peniapoliiiiv:a Saiuuiopoiitifice ctiiW Nrtni moiiaslcriiim saucii Aniliec aposloli imiiiila-
siiluit., Moniislerium sanfcli Silveslri in inoiitcrii lem: coiicessit, cl in-etliclis Lnngohardovumafligi
Sytapli, el Ccclesia snucii Slejihani in-Maiiatio per' preccpil; etexiude revcrsus esliiiFrnncin. Sequnn-
precrpium inprcplialuni nionasieiTjmsnncliAiidfee litr excerpia Aiinalium Ltittrissensinmannorum 805,
coiiSTitult;el doiia: aiiipliaria iecil. Posthec doinnus'"D B 808, 8f0i .814, et'Ettinhardr Vitte Caroli, cttpp. 15,
Kaiolnsinl Aijiiisgrnnisreveisijsesl^ medio Nobem- !L;iii',-iisque pronunliarent.
biio allaiiinresi ei,"x;tc.,ui Auaaies Lmirissenscsan'-.' 23. Precepil * rex forlissiintis, ul classes nnvi-
'
[' Ciiiji libc-locb viiilia fiibuTtvdeCaroliexpedilidne iiinjiin sinceri orlmri. Liqiiet inuotnissc acce-
'ih::ierj'ain'sh)wlttOi:U-pghniTir,,-dper(e\pre!imn]r-iilciw- . :deress prelnl:t; p:ibis; piocnl pfmvcnicnie nura'
ei iui.iiu,,(uP.iilosa!,iiiirrn.ianis-de exppittiianecjus plebei /nininis. Nec inora ; Innqiinni ceilnbat
IJisj.anic.iiadjuiigere,,frttgmenium scilicet sri-ciilo- ' cnpidiisliialiis aniini, adsunlcxhniisto cor-ii.ipode ei
demho eitirithim' quoit iii' bibliol!ieca'regialingai tirivique excercila 29-liiunipiinioorbe iii npillis.
tsoiuhiiiu:iuTjiueni 'cotlicis n. 92!, Gesta reniini pnrlibiis. llifcei psriouat ardcnsiiiilcs Ernohii ud
. lu.uiuoriim- exhibemis; tribus-,-foliis inscriplum innros, el ipse lenens piliiinsciemcr aiihelnl nule
invaii:. , . ,. . suosypei'iV!inlili|ue sudor uhiqi.ioproruptiisduccnij,
(lol. _i)et effeelii, vrluti spondei sibvversiiia' arri- ' liiceniqiiedciili et ciincjesciinl sjninia; pcr ora,
sio snpeiiiiC'foftiiiia:iioe pfope tota. Sibilatiihbi;r pul.saiilqneIruccs veme in peclore;' iiiinc pojdcx
:.tel()iiiiir,siispeiistisiniiei'e;etiuslsmju'11111111 i&ngis linibabai, nviuc.ailslal firinioi' (jueicu. § PicnO
Cvalel inpulsusjiinnii. Rsii.tiir, subliniiorordo in - rucliiicai jnvciiliis licrnnrdi experla in adversis
ltisba.suis viiliieliliiis.eldalgraves lapsusposteiio- rebus el qiialisciiiiiijiie resistai; favcl forUina
lii iiiliiiiaiqiioipsr.iiieiisaiiciiieiilii peiiculo adjiila siiiiinvcllc,certiiiqui;vnlerc. Sedlaiiieu per cn.uin,
,snis poiideribus'.tNeeailhiie sensit u.lei-qijeiimjiina iieijue t!(''g('iiefiiliirab tilioobice. qiiisquis Uiinus
geslaiiialorinn, aliaseiijibusraleiiatis foriuiiiiimel gravior Oiiitiiliiiso.bsliU. § ll gravis freniiliis Ber-
p.iiii,lorpore ;' tliinirecreaiel spiiiuus jaiii sufiitiens Iifiiidi.qiia cuiiuei 1'orliiirparsuiiiis fus^nci uniro,
sihi bibS.sarlns,'a Ioiigeihjriiigit alteniiis iuror el promiuenfe sun meiile quiuquc obnoxin,. Iiuci-
urgtiet cse.-aras nlies, 'qtiibus cfat negaliis omiiis Q fj daiipie piigilcs, qno sonilu cadil iiiKireraliilisictus
aiiiius in ujleei urinis, licel usiis ubiqiic es-si'1vir- de crelu. Niliil cx|>iih:ruul anna iniiiiinuiin'mor-
tuie, et liect juiirassut inip.uiens viiiuiniii mira lem pi;cci|)il,eiiigruilinn vel relro vel inimo pa,-
bellofiiui, el slrepillilieiiorsibi per pfopiignnculi ru ii; nec 30teternmiisimbni'sagilinnini. Elmngis
e'l per nniiiiles latebhis. Resiillaique 'aligeriun ingcrilgrndiun, cerncns liofierc siih laln. El sunl
- seinen supef lc^niiiia cli|)i;i)iiiiii, ut.sil grnijdo; al gaudki probnregi'uvius|icric.ilum. El nnipiuni' se
de..,eiv!ll*;rro.ci)iiiesel fexpcata yis siioium nio.lo esse nliqui I in hnc. Jam amovel vivida niauiis
iiescinsicci venliis nlrocisipiugul.i;qiiaju riisle sn- juvenis (fol. 2) iniiros. ei jnm fiiiiipunliif fcffca
stimiil, lieoVriii|iiainpliis sali;ivefat siias iiieiites 'flagellaportnruni cinn loto posle. Pieslaluf ilcr,
tc;u..e; sic.Ji'niereniuf pia v("it;i.('rojiefucutuucro 'iiieiiitMjiieiindiquc piothiiiltii-iiiiiin. ('.omiiiiilittif
Oiiines dexlras intcnlas sibi . rcpoiiitjiie cesarius Ternini hosli. Mnveiilurvirtnles pro se, el (|iiit'i|iie
niilespropiora inciiia, l'()ss:eqiierritliiniianscupilin dc.xicr-a.Ilabeliif |):gi'a ngilis, -pcrturi-iui aciis
siibliiue.DesiiisiiiiKiisiiliil aciiius palus plKgasque- Hic cnrel hnstn loeo, sed solus iliuiicnl cnsis..
seiu, degerittjuepfegiiniisnioiafis corpora suhciiu- Nnmquu vi.cnl oiiinis plaga, nisi furluii dedila
lia coiif.isiSi.fiiiis, nioJo Ifiiilittirdiix acnslello vi titero, seu pecloribiis; ipnn Inlis31 cral juess o, ul
c.tnmiitii.furasjn.ei'vnslucede.Pordilijiieiiecalqiie; ii/ui piitiiii iilluninniis suspmidi iclu 3i. Inrcr-
plestaiH iniile iiiiiniissjjffagiaTioiniiii. De- 11iii esl, ubi iileniiis ciit Mnrs viriis pnliciilcs
: iitjiuie
si'ii..iiiir anlj f<iri';seicclaiiiajiiiiiiie corolia viro- mofli;, pficclnriiisquefciial anras gcniitii. Peram-
ruin serviiit; ,6. uililiii l'iii-nnles,:iUltitasi.nl lerga bnlat Ciiiini.ilftiiliiui urbis, cliueiliuin, tciieiijue
, habejiili|nc ii .Ciii..lllic fidel Cf.tviivtisJIOIUIIS san- exlreiuuni. Nec nllcr couspicitur inier inui.nspu-
giiiiK)ie..i,ibiacliiit. El allerjial avipiiiii)commissus D- C lia, uec habei coloicin inujoii fu:o. Naiaul atrin,
''ioii-iviriiiusiuiihifldisiiiirisqucmotiisiiitusfurisqiie, ruia, domiis, lubiilaiijiic, linii^u, poslcs; in al:,i
'(i'ol.l)i|ij;i!-ufiiijuepiitest pompnrese iiiinaciCoriiu. labe, niailescuntsiiiiliiuia^nx;).Uudiqueslnlfusus
. li!ier..ii;;c viiie Inbaitlisgriiviiaie.reruin,, .tiiiiiiil criior- Uniliqueriiliesciiulsiagnn. Tnmcscurilacra.
qaarla dies siiiim innne, liigieuti'. aslro laceris le- lncuiiai alra nox pnr iirbein. ftloxciicurrit ic.erqiie
lielifi».El eilecefarsoliiriSorbita preclariiin orjicui satellcs ad coriiipedes, serpeule frclo coiicrcli
qnippe nibeseeiiS ad casuni; sicut Dioditlil ipxsa sniigiiiuistbque geuua, icnenteiiue nieisa vestigin
VARLE LECTIONES.
•« ita legendum; in codke seruire l?gl videtur. •' ec, hec, hajc. " sci/i<:£lnomeri, qua>-vox.supra accedcre
habeturinc. " ei» margine abscisum. *? super inscripl.um. " supendi c. " incipilmunus.secuHtfa.
::[:.:; '. ,:.NOT.E. ; ..'.. ,,, _. . '.
(76) Nn»3e.
53 CIIRONiCON. 34
giuin Normantcum.li_cdiiicani.es,' ct navibus joxla A chtinvii,, in iriontc Gar.gnnopervenit; miilln dona
-fliiviumque tle Gailia et dc Gcf.nnuia s:'pieiiiltioii,t- hilii OpiiiliKQtii'pcr Neapoiiefiuibns pi^rgeiis,Kaln-
lem (77), ut per oimies porlus el (liiiiiin'a,tibicuii.ique briitfeiioie (83juSi]ueud Tfnverstispervei(il:''dcci'es
nnvcs staiionihus tali lnnniiio jircccpii. Ui jicr mare cenitim' et eo ninjilinspassuiuii inilibuslongiiii-dinc'
Adfialicnin provincia IJenetie congrcgare.preccpit. poifigitiir. Jussil fieii pnnlcs supcr niarcs inullilti-
Dein.ie lola llalie lnm BeiveiieqtieniquoQiiilegie(38) diuciii, oiiinesFii.iiicoiimi, el Saxonicuiii, et Bnjua-
linibiis, sen llaveiine, Aiiiiiiiiinn, quniiiqiMinel riitiii; Aiiuir.iHioruii,QiiassCoiiiciiiii,Painioiiioi-iiin,
,Aiico;iecivilntibiis, et riincla litoris niaiis Adrialice, Avnforiui!.Alnmntiiiiiun,;Lniigobardoftiiii,- quDJiiiii
tisquc ad Traversus congregare jirsnil. El cuncta geiilis iniiltiiudo Jiiiljtis-potest.cajjere, anlo Se ex-ire
maris Terrine (79),Eugcuia(80), Cor.sica,Snrdinia, prcccpit-; inolicruiuqiie cuncie nalio:;es tcrre Gfc-
Pisani,Ccnlucellensis, Uonic,oli|tiicqui;lNapulie(Sl) cormn, 'tii- robor eortim -pro. niehilo coiiipuiaiijs.
fijiiliiis.omnimi)iinvignfiiiii iini.ltiludocolleclinn esl .Collaiiilnulesel heneiiicentes.Deiiiii,,qiii.vhi rctJ.lo
ail Traversus, qunnliiiii,deincc|)Siisqueiii prescntem .diiigii Karulo, servus Peiii piiiicipis aposiolofiiin.
dieni invcniie pptiiit. Miiissimus yero rex, acccpia Ciiin auilissenl 40 Aaroii fegcs Pefsarniiii qiii (8i)
benediclionc apostolicis .Leoni, hi sanclo archan- exscepia India. toiiini 'peiieirii-bal-(85) Oiieulein,
gelo (S2) ascendil, adorans cl dcprccnns Deuin, ut; B laleii) fccit ainichiam et-,eoj:cordiiiiHjuteis gruiia
iter siium in pace diiigeret. Que profccius iler.iii- 1'jusoniiiiniii(iuiintt)10OfheteiTafuiiiefaiilviegiiii'ii
inslaiuniii sihi. Pariterque coiieurrunt regcs, la- " :'lcm inic'r'hiiIle''paiiciita'ilc\'tra,':R'u'iripIi''Tier!lelis
cessunlipic Mnrleniemissis viiibns; quoiiianibene inlenuis illi colioilausijiic'ei|tiiini tai.i inoiiiioje,
creililiif illis posse iiniiin diein largiri loiiiin . ,et. slntiiu lieyenil. a.ute.eiiiii.collociltqiieieiiseni
oibem. lle.lil iiiiiisiliiisqueacriur laliorisiii pi;o- afileuicni intef inci.liiiuitinipoiis. El, cxlibuliUe
posili. Eiirailunipliiressua vuluera filis.OpatHim siio us'i cerviceiii, ciii mngis adbierebai lotanique
lcloriiiii liee jani salurabilc! Lalial alicrcalio . meiliillatiilfiiiwj.uc;occiibililiiligiia piojccln jiltis
Marlis ail cainposstriglis. Mainqueuibil ainpiiiis uno pede. § Pfojinliit silibiiiidii ciipiiiol.tudis Er-
polosj vigcns slaru urhi supcraiiiu moilo; iie(|iie linldnni qiiajili ji.elii. s;t, qiian!oi|iie actii reliil-
vuli, IIIlibeie laxet ciincln coila 1'ci'ro,.rqcepictipie gCiil. Qau-qiiid'cuim'.pitrnt
' Bidluna, laccrntara-
apertos uiolus, ct)ii.;a;iiieat!|iieanxiliatrix hasia, hitqne uiico (_ii()drcperit; diiui piiiicnisapueie
vibrnndo.Siii|)el lerr.i cainjiiquelalenles sub celu, saulia coiii.ineiiia.dira; faiicis riiiiil iifxdafuin.
poluissc urbein luucre lunios vnos aiqne e.\tra Poliscsl coguosccie aliuin linicrna; ,sliipis .:>iite.
fudisse.'H.icesl ratio, ndquas iiiaiius pntiiii irium- SIIOS diiliitns, accliiiiUqiK; hnbil.nu.alieiiilinsUci.i
pbus vcnisse, si siqiersuel fciix visna»0 vcctor "
iciiiin. D&clufiu (fol. 5) iiisaiiabiiis ciipidohij-
Cicloruinct orbis, qtieiu comuiovipi-ec.e,pcrmilie -nianelainlis; (jiiauli preiii sil quaiiljii|iiefefiilgeat
iiiiliirogiiiiliveiiiiim,iliceiidiv<1aliquiil.ailestoquc aclu animo^iias ^runhli. Quicqii-idcnini beiTicio
sanciissimc pncsul meo auxilio. Ecce inestiiat virlulis ollilio naliir optis,,id an co liaud seguiter
iiiiltmiiieqiielinnel buccanin"rcgmirper innnen- Q 'conijiletiit'.Haiitlsccuslanieiica rabi.esleonis gias-
sos orbes Mavoflis,el aii<;illorliinam, (lol. 2) per s.ttur oi'cufien!c Sibi pr;eda, (jiinni VirltiS-Efuhltli
se neqiie relnbi quo velil ipsa. Al econtra magis per |if;elin. Post tiinUa verri fuliciter'acla uspieit
continct se Carolus impefntor, ul foriis, fixus queiidaiu frntein:e cedis reuiii. ijui nil inqraltis,
pielaieToiianlis.ijuciii
3i SL'iii|iefscTehalpncseniem vaJiiiamgnlimic cojUofsei';ithnskf.ii; ciii vtiliiiiti4*
l,irguuiqu.e inslignii|ue i.rddUes mantis ainori tornx fit pejvins hosi.s. Quo iciii in|iel.iiiif cofpus
belitiruiu; nec cog t fonliiiio seqtii lani valiifum mililis, loiigiiisilcceui4aciihiiis. SicqiiecXctissus
regciu setl cogit.niens priecotlcre. Se proqiu:tollil eijuo vitaui d.einiswat orcii. Pheterca siicccdit
>~
liiiiiiuand siilera, solula iiinnanti roru laciima- bcllo Bjrtfitu.ii liof.reiidn.iil;iinis;; qiue valitlam
"rnin,lniiueclalquegeiuis : ne' liipuiiielgensolfcns.i toriiiioiueiii inctisscral liosiibus, ui'iriiM|ue'lef;i!i-
siipcrno regi puhna, rece|ileiqiio superha sjiolja. hus diiia dat IVua miiltis iiiofiiililms. TJexiera
§ Opiiuet tlux siibliiuis uquoqiiein re.icmit mul.a iieinpejialniini, iiulli hostiuin paicer.v siiqvii,5ve-
ciede, ineiliitsplialangcs niuerone,tiocijipoeuaruiu,; iiiainque Oraniein 'jiiox eiisis liiiquitVxnnhucm.
et iiuc illiicijuc se.niiiul niories. Ergo reiiiunt Foile (luntiir siyi ojvia liiiia jtiyciiiiin Cuipora,
36
chn bes rii;xlr;earina, ijiiibus negalur ut slrnt; qiiortuli|iiiof pniilnluiir*4 resisuiis diirniii iiudciu
laboial belliger-evenluseimiliisque oruo fnloruni iiiiieral liiiir.eio. N::iiii|ue leVfibile"(iilgiir gladii
conlurre acre seniii.n lioiel paifis, lioiiiiiiivafro pei' inediuiii cnpilis giiliiiis aniriliiujiifipeiiofis
per iiicenninpugna;. 3'
Nee niora, hauritiir subsistens unibiliCiijueieccpu. Egestnijiieviscer.i, iii greiiiio
hospcs eorpnrU per muniiiiiiia cli|iei et per delabunliir trije.iiiai' iVegiit({iiipjie'irile'X;liiulca,
Iiiliceni lunicnin 3S,suniiniliilqtie cnput, sed ver- ., . atiei "rcpoiiereo:,sl:iCilla;.Neb siilSicitvcfoliiiiiia-
tuntiir Cfilrniu alliiin, cadendo; inodo de/iiscunl nuiii iniefuiiijsse corpus; veiuiii eiiuiii cquus viia
colln conli-iiclasolo. llespirnl Wibeiinus agilis'" iiivuntiiir jirivaius. Siijierfuit eniiir enSi,'spjiias
el nudax,puer par pai-Cniisuo virlule, sed supji.vr '
pariire cnballi"; laiideiiiqticelupsiis terrai infe.jio
mole, coii|ieiisamliisin oiiinia foiTojudiee. Cir- tenus lepeiiiiif iiicussiiS; (|iien! Bciliiiiidiisireirn-
cumdedjt uiiiun e uatis Borel visu, procui fremen- hcns',residuos'versabatiii iiosies'.'Necirioia,palel
VARIJELECTIONES. -'-'
" i. e. furor. 3i largamque c. " scilicet luinina c. ~~i. e. dexlris codex. " i. e. anima codex.
*~ lonicani coir. lunicani c. ~~ita codex. 40 audisseut COIT.audissel c. 41 incij)i( tnanus lerlift.
k* ualuiui c. '~ X. c. 44pahiluiii c. - ' •• ""'
NOT^E,
(77) Eginhardi Vita, cap. 17^ (82) Michaelein monte Gargano.
~
(78) Id esl Aquileitv. (85) hl esl inferiore. '-::,
(79) Id est Mediterranei. (84) Ex Eginhartii Vita Caroli,- c. 16. .;
(80)Liguria? (85) Pene tcnebai. „ - -
(81) lu Apulix f.
53 BENEDICTIS. ANOREaEMONACKI 53
ad principum amicilia preponerei, solumque illura A benedictione apostoliea accepta, eta curicto populo
\lidnore hac munificentiam sibi colendum judicaret. Romano auguslo est appellatus, siraul cum ipso
Ac deinde ad sacratissimum domini hac salva- ponlifice usque ad moiiles Syrapti, ad monasteriuni
toris nostri Jesu Chrisii sepulchrum locumque sancti Silvestri devenit. Deinde ad monasterium
resurrectionis advenisset, ornaloque sacrum locum sancli AndraE cum ponlifice sumnlo adesl; qui ro-
auro gemniisque, eliani vexillum aureum mire galus iaiperator ad ponlifice, ut aliquantuhim reli-
magiiiludinis imposuit; non solum cnncla loca quiarum de corpore sancti Andreaeapostoli in liunc
sancta decoravit, sed eliam presepe Domini et monasteriumconsecralionis consiitueret; cujusloco
• sepulchrum que .pelierani 4S Aaron rcx, polesla- positus. e-stin hunc nionaslerium venerabil.e eccle-
tis cjus ascribere cohcessit (86). Quanta vestes, sise, apui nos incognitum est. Viclor ei coronaior
-el aromala, et ceteras horientaliuni terrarura Iriiiinphalor rex iii Francia est reversus. Qni (88)
opes ingeniia, et dona Ksiruloconcessit! Vertente cum lanlus in ampliandoregno et subjiciens esleris
igitur, prUdeniissimusrex cum Aaron rex usque in nationibus sisterel, et in ejusmodi occupationibus
Alexandria pefveuil. SicqUe lelificanies Francis et assidue versaretiir. Qui longiim perordinem miiitum
Aggarenis, quasi consanguineis essel. Diniissoque " esl enarrare, nunc brcviando adlingahius. Deinde
est Aaron rex a KafulOMagnoin pace ; in propria cum malris ortatus filiani Desiderii, etc., excerpla
siia est reversus. Rex piissimus aique forlis, ad VitrnCaroli, capp. 18, 19,20, 22, 30, 31 et 52 usque
Constantinopojilano hurbem, Naciforus (87), Mi- aimo, indictione sexla, quinia kal. Februarias
chahel, il Leo, forniidantcs quasi imperiiiiii ei eri- (an.&U).
pere vellel, valde sub sceptu; quo cognilo rex Hos (89) tibi versic.ulosad laudem, maxime princeps,
forniidine eoriiin, paclum et fedus firniissimum po- Edidil eternam inenioiiamque tuam
suitinler se, ul nulla inler partes cuilibet scandali Benediclus famulus monaque (90), qui men-
remaneret occasio. Erat euim Romaiiis ci supplex
semper
Grocis Francorum suspecta polentia. Dndejet illuii! [tem benigna
Egfijium extulit nomenad astra luum.
Greciim est ad provcrbium TOJJ : $PAKON <fciAim
Lalini dknm : Francos Uanc prudens geslain noris tu scribere feclor.
EXIC,ITOXA OTK. EXPG. Quod
abeloamicos. Qui niox imperalor cura quanta do- 2». In hoc vero tempore missis domnus.Loihiicus
nis 46 el, iiiiiiicin, et aliquanlulum de corpore san- legatos suos rcnovandum Norberlum a;piscopus a
cti Andreavaposloli, ad imperaloribus Conslantino- Leoncm iinperatorem Conslaiiliiiopolim, amicilias
polim acceptp, in Iialia est reversus. Roma vcniens, seciim et predictum pactum confirniandumdirexit.
et dona amplissima beato Petro conslituit, ordina- G Abitoque Aquisgranis,etc, excerpta Annalium Lau-
taque Urhe *7, et oninia Penlapoli, ct Ravenne fini- rhsensium annorum 814-824, 82ff, 827, 829; his
bus seu Tuscie, omnin in aposlolicipotestalibe cou- addiiis :
cessit. Gratias agens Deo et aposlolorum principi, el Anno 815 (91) : Iiiler hsec quosdara primorihus
inlcrnus hunior et addilur (fol. 3) aurav. Quin cap. 29 et H habere licet; nisi Wilhelmus Tolosa-
etiam rumpuntur forlia phalerarum vinculaet cin- nus dux intelligendussit. CaHerumintegros versus
gula bralteolis crepitantia. Grassatur quoquc per lextui immisceri,leclores(acile.adv.crtent.
camporuni' spalia Bernardi lerribilis audatia, is In eadem membranahos versitsuloslegimus:
nempe acritcr inservieus Marti muliorum moria- lainque avesia qna silva
lium corpora luce privavil. Gaudel enim fclicis Giiuilentervocesconcrepaut
honore palmse, quein sic subliraul casus for- LauiJemdeumliumiliter
iunaj 4*,] ^ ' Referautalla graviter
Fratjmentitm hoc ad narrationem de obsidione Tu cliribtemiserere.
Pampilonn an. 778instilulm peninere videlur, de Primiimdieiii dominicum
qua el Tiirpinum agere conslat. Agil enim de bello Tunur gemitiu liaera
adversus paganqs, orHs lerrarum cum Francis Colonbacliristegulure
dominos, id est Sarrncenos. Ernoldus sive Emal- -. Vocaiitdeumin pect«re
dus videtur esse Amoldus, quem antiol&l Atiuila- \' Tu cluisle.
Lunusdies cumdicitur
iiim regni bajulum a Caroloinslitutum VitmLudo- Milvus,qui deumcolli
tiici auctor tradit; idem apud Turpinum capp. 11, Fasserpaulatimconcutit >
11,"30, Arnoldus de Bellanda vocalus, tesie Tur- Ex corae deumdiligit.
pino, cap. ii,prmcipiias inexpugnationePampitonm To Marlisdieslerlius
parles egil. Borel sive Burellus comes annoldS Caiitaulavesconcorditer
Ausonieprwfectus,rimio809 expedilioniBispaniai Irundavo'et fortiter
Wibelinum pro Turpiui Wilterino N011cessautdeuin.
interfuit. fortasse
VARI^ELECTiONES.
** pclierat corr. pclieranl. __*•• donas corr. donis c. " hurbe corr. urbe c. ** svalium reliquum
vacal.
NOT^.
Cf. . c. (Patrolog. tom.XCVI,praif. ad Vitam Caroli Magni),
(86) Eginhardnm sed mutato nomine scriptoris.
(87) Cf. Eginhardum 1.c.c. 17. (90) Id est monachusqv.e.
(88) EgirifiardiVita, in Mon. SS. 438 An. 814 Iricenios solidos auri loco sepiein
(89) Ex Gerwardi versibus II, (91)
37 -CimONICON. 58!
'
Romanonmi trucidatos. Erant enim numerum A montes Leliniano sea Bogiano, monasterium sanclil
RomanOrumtricenlos qui interfecti siinl in campo Silvestri in mo-iiieSyrapli cum monasterium sancti |
Laieranerisis. De niajoribus erat enim papa Leo Andreoe apostoli, ad delensionis suis palatii impe-
quarlus omnia Penlapolim alque Tttsscie finibus iri ralor kameic sue"~concessit. El moniiate legibus
ponlificisconslituit. insuper dcsciiplis monasteriis in edictis legihus
Ahno 819 «7«habel : ln quo multa de slalus eccle- Langohardorum afligi pncccpit. Preordinala cunclo
siarum et monasteriorum traclala atque ordinala regnOIlalia a Lotbario lilio suo, qui consorles suis
sunt. LegiBus cliam capitula que dudum in edietis regni erat, consiiluit; benediclione accepla insec-
scripta sunt afligi preccpit. Quo perhaclo — Ubelbi clesia apostolorum principis absolutionis aposlolico,
comitis Judil duxit uxore. in Fraricia est reversus. Et non post inultos hos dies
Anno 824 : In cujus (papm) locum duobus per bobiit («ii. 840).
conlentiones populi fuissent helecti, Eugenius arclii- 25. Unde crevit rumor inter (iliis regis, Lotha-
presbiler tiluli sancte Savine; alius tamen quo no- rius, Pipinus, Lodtlicus, Carolus, ei Carlomagno do
men superest facta est seditio Romane civilis inter consortes regnora, et sortierunt regnum inter, sc;
se, vincenle parte nobilium parte subrogalus alque inciperunt dividere da civitas Faucis (97) quod est
ordinatus est. • vilicos (9i$)inter mare Adriatica, el niare Terrina,
B
Annos827 et 829 ila jungit: Legalus imperaloris etusque in Aquitania; et divisus est populum lta-
Romam venit, et helectior.es populi qualis esset lico vel Rdraano a Francorurii imperium. Coeperunt
examinavit. Dbi et missa sancli Marlini, et festivi- pugnare inlerse reges Francorum; unde exiit fama
taiem beati Andreae apostoli, nccnon el ipsum sa- in Cordua, et in Africe tota Carlagine, ceperunt
crum sanclum dominica; nalivitatis diem cum ma- feagere Sarracenis consilium mnligno, ut regnuni
gna lelitia el exultayone eelebravit. usurparet, et ecclesia sancli Pelri expoliare. Karo-
Mense Februario convenlus bibidem factus, in lus (99) rex, filius Loduici Pii bone memorie, pro-
Italia profectus est (92). Romaque ingressus, in ec- pter quodam suis facinoris, quod nuric " super esl,
- clesia aposlolorum priiicipis missaritm sollempnilate rehuntialo regno fralribus suis, in monasteiio san- /
celebrata, Apulisefinibus adgressus esl In civitatcai cti Benedicli in monteCassino sancte conversalioDis''
Bari; quatluor turres cedificari jussil. Qiiania et abitus accepit. Tanta humiliias in eo concessit Do-!"
qualia naves maris Adriatice portarites ea que ne- minus, ut omnibus fralribus pedibus lavaret M, ut
cessaria sunt, Francorum scara in Bari civilas custo- inter oumes minor sc pulabat "'. Saxonis inchoan-
dientes Scalaoria (95) inferioris el superioris, et tes preter discordiam, que eral inter Pipinus et Car-
quicquid civitalis maritime posite sunt, ut Agaru-' G lomagno et Loduicum regibus; Lotharius vero, qui
nicos non vastarenlur. Romanl elenini imposuerunt agustus est appellalus, regno Ilalie regebat. Saxonis
ad imperatore Loduicus Pius, unde memoria ejus cotidie preliantes, cepit exminuare regnuui Francq-
permanet usque in eternnra. Imperator Loduicus in , rum. Morluo idem Karlomagno (100), Saxonia in
tanta virlus in Italia eslilit, ul sangiiinium (94) pon- FraJicia ingressi, ferro jgneque vastanles, fecil Pi-
lificis Romani alegibus non poluissel erueret (95). pinus (101) rex amica causa cum " Saxones. Lodui-
Ahebal autem in palatio Lateranensis jiidices preor- Cus rex A.quilanie (102) cum Saxonis pugnabat.
dinati, per singulos dies, a locus uhi dicitur a Ltipa, Aquitaiiii ititer se conventicula facta. Unde ablatum
quod est mater Romanofum, ut populum Romaai est regnum Aqiiitani.ea Francis, usque in pra;sen-
per districtum placilum a dux Spoliiiiius, Acipran- lem diem
dutti nomine, disciiliendum. Ponlifex Gregorius 26. ilortuo idem Lotharhis (an. 855), successit in
sancte sedis apostolice, quicquid a Conslantinus im- reguo Karolus (103), iiliiis ejus, pro eo non miiltuni
perator concessa fuerat «cclesiastice '', Lodoicus tempus (oii. 846). Orta cst persecuiiq Roniarii inter
imperator concessit. Monaslcrium sancti Beriedicli se; exierunt viri scelerali, et legatos miserunt a rex
in monte Cassini ,in provincia Samnii, monasteriura Babylonie, ut venirent et ppssidere regnum Ilalfe.
sancte Dei genilricis semperque virginis Marie (96) D • Tanta deniqite Aggareni in Ilalia ingressi a Centu-
iii monle Aculiano lerrilorio Sabinensis, et monas* cellensis portus, sic impleverunt faciem lerre, sicut
terium donviniSalvatoris lerritorio Reatino, juxta locuste velul segetem in carapo. Tantos timor inva-
VARI^ELECTIONES.
49 i. e. ecclesia?; " i. e. '- i. e. non. "~ prbno lavarelur et -
*3 voxbis scripta. superscriptis. ptilabant scriptum erat.

NOTJE.'
imiiium scrmic. . (96) Earfa. ' .
(92) Ludovicumminiriie in Italiam profectum' esse (97) Ffissen?
constal; ad Ludovicum II imperatorem, Lotharii (98) Umbilicus?
lilium, haec pertinere videntur. (99)Nuga3.
(93) ld est Calabrm, littera s vocls custodienles (100) LudovicoPio.
rcpetita (calaoria). (101) Lotharius.
(94) Id est consanguineum. Germaniae. •"' - :
(.95)Cf. Ann. Lauriss an. 823. (102)
(103) Ludovicus II
'4 '-W; -: V '~V!'-: BENEDICTIS: ANDREJEMONACIlf *0_
extfa poflas Cgredi; A fossatngine npn longe ab arco , levavit manus suas
"'',/j ;sJtTfoiiiaiiosvijit:hrillOS yobse-
if 1dita^e:fcl^iia^>:cvrciviins Lebiiiaiia appreerisa; el contra Francis, ut Franeis vidcntes, relro pedes
. ;!se%iesi;r3avicfi^ el per mo- post se S6, Aggarenis inter se irrilanles, exieriint de
: ajcclesiea;qtios eoritni stare preGepit, civilas Leoniaiiaj et de ecclcsia principis apostolo-
^nastei-iriiJMins 1 omiiiuiii^cclSsiafiiiir^in''oppro-
.''"':'?.ViM;saf^*;ffiMlcV fuiii, irriieruiil super Francos; iqtianiis iiUcrfecli
" IJjViiimleiHoiiiiiis;dccOfc-"TSUO' libsifivciiitn.Veiiieiile 'suiu, ntiilus poluif nuinerari (107). Qtildo maichio-
t^nxtti^ilf:ir«IViicIiari^ii'»Tviillaiitt^ 'Ar.repjo rie.set Roiiianuin popiiluin post eos iiiiefficiejiduin,
iVifiiiihiiS:
slfiiiis«xyili:T;mciiil;^in iieclorc: "viiltniii Domini in "et Aggajeui anlecedeiiies el fngienles, sicque venc-
Saifsidadepieiuihiri^ iiinl ,a Cenliiccllensisporlus; verumtaineii decima
pit, vcfiiiiv eiiani niaierie coi.feclionis-arajisfutlit. parlcs ex eis uon reniansii. ln uave ascensis Agga-
'
Cejjiljeirihfiei'esaiigiiiSvsictil jioivro yiv-iis"fuisset in Tcnis, cuin oniuis decoie acclesie sancte in uiari
"•corjjOi^Y^iiriJc Apaialio cjos;, ingiiessistint,. Quido marchioitcs ciim suocomilaiu,
ineteViitltii;j)cViiiaiiel.
'iii sHiifiiiusdixiiiiusij-fidestfiiclceiincie=iii0iiasieiiaj Loduicus rex cum quanlos Francis evaseral_, in
SejiisV^et'ccclestafitin;;iimiiibiisr"civila!s'fJeoniaiia'; Roma siinl revcisi. Propter hoc populi Roniani in
(faciiv-est-Tiiscie^pfoviriciadesolata; iit civitates in derisioueabiieruiil Franci, usquciit odiernum dieiii.
"OJiprabi;iiriiiiRdinahi-s.iffli^^^ B.Qiiido marchione accepta dona ampliissinia ei gru-
"goritr^fiO^^hfiMis^postoliCissetiis siiccesseral (ah. tias Roninjiuinpopuluui, in propria esl reversus.
tS45)|i!*])ii'atnsIJiniiiie ^iViei^ioi^ Loliiiicas rex in Pupia civitas liigressus, rcguuin
«piipiilbRoniaijo -iiiviftiiie Spiriiii saivcti, .eiconsjlio Tiaudatuiiia Karulo ncptus cjus (ttn. 875)
::iiiieriiiil, qjiojiiotloDeus; Oniiiipoteiisiuifefiei feras 27. Romanl plus magis ffiuiduleiiter conlra Fran-
-iia:tJOiiesfhaijbardriiiii,el eeplosiasnncli Petii apo- cos niiseniiil legationes a Palarmo, el Africe, ut
-sioli, xjuiest ^caput oiiiniuni ccclesiaruin, a jiesti- vehireniet possiderent llulico regno. Tiinc exierunt
cfei';ts gciUes:efiieret.; Nuniiiis: niissusa Lothiiciis Aggarenis gens quasi siiule, el prope.rai.iles'vene-
-xex (_j«j8!fi) i-filius.Loduicij(105) pie tiieiriofie, ut -.rtuil.-.ad Amalvis, ei rcplcverunl Calabria sujferioi'es,
^•eij.ivet-el defendcrct ;ccchfsia.sancti Peiii; -et Ro- vcMeiile ad iluvium qtii dicitur Gaiinganu (108),
.ni.anuiiifegnunj.TJlsiciiii a P.pino. ei a Kiiriijo, et apprelienderiiiit tiifres,etfacia est eofnm habitaiio.
;LOduieus. piitcr cjus iriunvphum ryfcldtia; regmim Ceperuni loia Canipania ferro, ignevaslare; lerri-
.liaiiejefe^efat.jiarii Jpse-jegtiumRomaunm in siiis tdrio Cictilario,et Saviiicnsis, et civiias Narnienses,'
.rppJlicilat:oiiihuSi.fiplincret.;:Noii!diutius moratqs Cl,civilas Ortana, et civilas Nepisina, in siiis domi-
fJL^duiCusjex.i';Coii!Francis a,:Roma,perrexil.Gre- niis redacte •stijit. Proprer lioc amplius rek Fvanco-
j_goiius;papa,iegalp>;inisi|. a rQiiido;,iiiafchioiie,-ril ^*Mm in lialia non regnavit usqne a presenieni tliein.
yeiijret \et -suecurfefCt:-clv.iirifis,-Roniane ecclesie Rcgnaveninl Aggarenis in Roiiiano regno aniii tri-
fsanx;ie, prd cnjiis aniofe fiomiiiiis Sanguinem suiiiri ginla ; redacia est terra iii soliindine, et monasteria
JtitliV; et doiia mi^^^^ sancie sine laudes. Verunilanien propler peccata
,iiia.i'ejiiojQuidd'cnnivoiniii^exarcatrigeivtissiie Lan- populi. Sicutscripltiin est: « De celo pi-ospexil-Tio-
gobardpriini;;iiv urbem -•Rohiain-ingressi, cepertint mintis super filios honiinuin omnes qui liabit;int
-'nitgnaiiiciperct a, poifies;siiiicii Pelii; et a portas horbem. De preparaio hahilaculd suo (Psal. xxxii,
.Sassie-ciyiias Leoniaiia liiiilli.s baibarorum geniis 13). > Qui siipeiius diximus^ per curricuia iriginla
irilerfeeli sunl, per virltite sancli Pclri; et pesiifefa aniiofum usurpantem Agareni Romanuui reginim
"
genlis -iiuer se.diccntes : '« Quia vidimus"sarigiiis («n. 904-911). Et in suiiiufa sedis saucie aposlo-
deuschristianorum! > Facta esi dispersio' Agaferii lice preerat Sergius papa tertitis. Gtijus tcitiporibus
Cfdtix cpriim, ct mpllierurit in se ipsis ,5'i Lpduicus rtiina niagna cohculi in ecclcsin pairiarcliio Later;;-
^rcx veiiit .ostilitei!usqiie;ad moiites Malum (106), nensis sancli Johannis, qui appellalur Cdnstanli-
liilhiesjccclesia saiicii Clenienlis, coiispexil iiiiilli- niana, a.fiindaniciitiscst rupta ; qui mox apostoliciis
'ludO ;eoruin,- formidaie cepit cOf ejus, quia noji Sergius meljusque renovavil a fundaiiienlis; quanla
efal' coT:,'ejus, sicut Jiatef. ejus; Impetu Tecerurit " donaiia jn oc palriarchio optulit in ipsius basilice,
JFraJici et, coucijinernnt':tujjil;, et facla"est voces a dtiohus laieribtis anle altare, in picture renova-
Cbftim ct iube sicui toiiitruiim, niaxiiiie rtimOrcs iionis scriptuni est.
civitns Bomnne, ct voces ecclesiarum. Venerunt 28. Iii Langobardortim gens civilalis Ticine pfc-
Francis ad afcus qui dicitur MiTiloruin;qiiis pofuit eral rex, nomine Quido, cujus leuiporibus redactum
nuinerari illa tribulajio? Loiluicus ,rex vciiieiue a est regnum Langobardoriim sue poteslaiivc regie

VARI.E LECTIONES.
" i. e. musivo. " hic distinxi. " 4islincttiiydeestin codice. " sedes corr. sedis e.
'
'.-.'" ___,_.NOT^E, --':
(1(U)Leo IV. (107)Ludovicicladetnreferi el Prttdentius an.846,
(105) Lolhaiii. cl Chron. Casincnse.
. (106JMonte Mario. (108) Garilianus.
41 CHRONICON. **
iion in
poteslate (an. 888-894). Fecit idera Quido synodum &i odiumex rixa inter Romanos et marchio, ut
cuni episcopis, el abbaiibus, et cum fidelihus, Lan- urbem Romam ingredi debefet. Ingressus Peirus
gobardis capitulis legis, et in ediciis afiigi precepiu marchio in civilas Oriuense, e't in capite liujus civi-
Cujus tempofibus horta «st inlentio inter Lango- lalis fidificavil castrum firmissimus, el plus magis
bardos elFrancos de regno Ilalie; clauserunl Lango- seviebant Romaiii, et amplius Pelrus marchio in
bardi clusas, et cuslodierunl vie Galliarum. liurljcm Ronia non est ausus ingredi. Stalimque
29. Obiit Sergius papa noniis Kalendas Maias nunlius transmisit ad Ungarorum gcns, ut veniret
(««. 913, Oci.; Mi, Apr.). Successit .in loco ejus etpossideret llalia; quo peraclo oninia Ungarorum
Lando (109) natione. Saviniensis; sedit in calbedra gens in Ilalia ihgressi sunt. Simul curn Petrus niar-
Saiicte sedis apostolice menses sex;obiil. In loco chio in urhem Romam ingressus est. Ungarorum
60
ejus successil Forinosus (110). Renovavit Formosus gehsdepradala lola Tuscia, igne, gladio consumpls,
papa secclesia principis aposiolOrum Pelri, piclure mullos popul.o s.imnl cum fVrnine, el quicquid ma-
tota; qtiania et qualia inlenlio inter Romanos et num .capere polerat asporiaverunt. Cunique nulhis
Formosus papa, modo laceamus. Obiil hisdem For- fuissel qui illorum impetum resistere poluissel, a
piosiis; i.n loco ejus successit Johannes decimus propria stiiit reversi. Romani in ir.a commoti, unia-
ipap.a(ii)i.-914 Apr.). Consiiio jnilo cjiin Albericus JJ niBiiter adpalatium Lateranensis properanles, inler-
niarchiones de Sarracenis. In ipso tempor.e exivit fecio Petrus marchio, ad apostolicos nullus adtingit,
'*
AJsyprandus Reatino, et alii plures Langobardis, et U»de consueludo per singulos Ungari Roroanis
Savinensi, el preparaverunt se a pugna cum Sarra- finibus deprajdantur deinceps.
cenis, a moenie civitatis veluslate consumpta, no- 30. Obiit Johannes decimus papa (an. 928, Mai.)
niine Tribulajja (111). El conflicla pugna, inlerce- (115), Domna senalrix unde superius diximus, orql-
tlenle bealo Pclro;apostolo , Sarraccnis inlerfecti navit Jobannes consanguineuni cjtts in sedem san-
suni. Alia pugna esl facla uite.r Nepisinoset Sutri- clissiiniis, proquo undecirausest appellalus («ji.951,
nos cnm Sarracenis in cainpo de Baccaui (112), Mart. 20). SubjugaiMS est Rnmam poteslalive jri
nmltosque Sarracenos trucidali sunt et vulnerati, manu /eminej sicut in pmphela legimus : « Femi-
Audienies Sarracenis qui erai in Narnienses*8comi- nijii dominabunt'Hierusalem (Isa. m, 4). > Iterum
tato, tOfluejise,e.tqui erantin Ci.culj,preparaverunt aulciii venicntes Ungari juxla Romam a porla san-
.se onin,esiji jinum ,ad dux eortiw qui erat a fluvium cli Johannis, exierunt Romani et pugnayerunt ctim
iter bastanles, maxiine cognoscenles, in Ungarorum gens.; .et ceciderunl de nobiles Romani,
iGaj-iJia.nii,
se ijisis inlerilus evenirel. Ancxiebal cor Johannis siculi a porlas ipsius ecclcsie inumala requies.cuiit
decimi pape ctim Albericus gloriosus niarchiones, et C (a»i.957?). Tunc Ungarorum gens venjentes a civir
collecla multiiudo ostiliter venerunt a ~~fiuvitimGa- ,t.asReatjna, exivit fofas Joseph Langobardo pru-
rjlianuni. Facius esl Albericus raarchio ~ulleo for- tjens, cum ingentis e^ercitus Langobardorum; par»
tjssimus inter Sarracenos (an. 916). Audierunt Be- tes interemit gladio, et partes vivos appreeiidit. Un-
neventani preliura, exicrunt Benevenlum, e,t vene? garorum gens yidens se ex oinni paries impelum
funtsd lurrein,- et preliaverunt prelium magnum; gentjs diinicaret, iter in propria sunt reversi, et
et.conlrili sunt Sarracenis a fac.ie Romanorum; el amplius in Italia pro depra:d.alio!)enou siint ingressi,-
vieiores Johamies deciinus p.apa, et Albefieii.sniai- V.eajpopuiumUalicoJ quanta accidentia **,'quanla-
.chiones, bonorifiee susceptum Alberieusroarchio a que clade alienigenegeniis in vos exercuit! Civijas
Rom.ano populo. Erat bisdem Albericus marchio Leoniana ~~,qucm Centuni Civilis conslruxil, capla
elangifornie. Accepit una de nobilibusRomani, cigus fuistis a Sarracenis et alienigene gentis; veruni
noniine s.uperesl, Theop.hijaclifilia, non quasi uxor eiiam a Bajuariorum gens Galliarum, et a rege cui
scd in consuetudinemmalignam. Genuit cx ca filium, iiomci)eiat Arnujfus; ferunl namque quod a sellis
nb ainorc pnlris Alherjcus liomeii imposuil; qnaliler caballorum fijisset appreensa. In temporibus Johan-
huc Albericus peryenerii, posiea dicamus. Renova- jijs decijni pape, cujus superius mcnioiiam fecit,
vil igitur Jobajines decimus |iapn in Lalernneiisis D visa-smil signa, qualiier in bujic liLielluinserieni
palalium tria miiifice composuit, picia decorate, et vocilalur. A diebus namquc ejus denionsiratura est,
versis ex ulraque parles exarare sludere jussit. Orla que post futuris s»js leniporis adeptum est.
cst inteniio infer-matrem Alberici et pap;v, el sepa» 31. Anno srj)incarnaljone domini nostri Jesu Chri-
ralum cstpopulum Romanum inter se. Erat denique sii jiungentesimo vicesimo primo, indictione
prima,
Petrus marchiones geniianus suprascripti pape; talis indictio nona , leraporibus domni Johannis decimi
VARI^ELECTJONES,
*» inarnienses c. ~* ba corr. a c.. '•' Itic ua deletum (vastala), •» scii. annos. "
accidentea corr.
accidcnli.ac. °3 leoiiianiauac. t
NOT^;,
(109)AnaslasinsIII inde ab Aug. mense ap. 911, . (111) Trevi ?
tisque ad Oct. 913; lutn Lando. (112) Baccano.
(110) Formosus an. 891 Sepl. usqiieadaniium S96 (115) Quein Leo VI, Slephanus VII, tufti vcro
uicjJSe Apr. sedil; Landoui Joanne»X successii. Joauues Xl-secuti sunt.
PATROI.. CXXXIX. *"
^
J5 BENEDICTI.S. ANDREiE;MONACfil ^.
|Ki.nc,--;inaiiiiofponlificaiusillius septem,';vise su«i-/A vehit jaceiisrperjnaiisil, e;t:iteruraefetla est ut prius
signa.-.;Nanv juxta hurbe Roma lapides pltirimide, Irierat. lnsecclesiajiefo s.anctiAugeli,;jusla\flumeui;s
celo cadere yjsi.sunt. Incivilate que vocalurNarnia,: Tybeiis, iii quajSitajestiKCGlesiasaiictiAl)baciri,,ct.
iam,diri:«c tetri, uinicliilaliud credalnr,,quam de in- Jobaniiis, el sanele.Barbare, fpres .ejusdeuisecclesj.e'
fernalil)iis locis deducti essent. Nam iiaex illislapi- per lolum fermediera clausa;fuerunt^^^ita^^nec.,Jyio-
dibtis untis omnium maximus est, ur decidensin lenler, nee Ielaniis qui visns ajiquis illo die reserare
fliimeu, Narnus, ad mensura unius cubitis super. ppluissel. Ahaaiilem die facia leiania:ac.data ora-
iiqtias..fluminisiisqtiehodie viderelur.Nam etignue. iione;paluerunt se ut priinilus solite .eranijslnsefl',
fucule e celo plurime omnibus in hanc civitate Ro- quenii igitur lenipo.revisum est in forme ,bes|ie,in;
mani populi vise sunl, ita ut pene lerra;:Contirigerept., sublimi juxtaaerem, quasLdracoimuianissimus; cui-
A.lj.ecadentes juxta domum TheophilaeliyAliejuxta, , longiltidocernebaluf aba^cclesiasaiicti Eusebii.juxsa
ccclesia.sanclorum aposlolorum Jacebi et PbUippi;; maceljuni paryum pene ad .portas, Salaria, mtilti
que nos voeilamus sancti aposlolL Alie lnie.illucque; cerneiUibuSipermaximalipfa ; deiiide'obduvclanube,
discurrenles, Siuiililer eodem lempore celtim ardere nustitiamdompafiiil.Cepit-Roiiia ju se ipsa ..me.rore
vistim est, jti.xta Porlura hujiiS;hurbis*jnJIiario:*fab afilicta popuIi,yexare. ... ,,:.. .,,.. ,, ,.,.'.,
u;be Roma deceni et octo. Jto qua yidelicel,.-flajnma\|j 32. Mater Albeiicus, pfiucipis Romani, .legatps
ires, simul coliimne vise siint,- in moduin colunipna- millens a Tici]ie; civilatis,.ad,.,Hugoi;,quedam rex
riim que nnnc in edificiisiocaiilur. In.quibus tribus Langobardo , ul sibi_.:matrimpn!p-co.pularet., ,Sjc
columpnis tres colunipne (?P apparuerunt. se.dere,, adimplstum esl (qn. 932);. nani .postniliHiascelebfa-.
unaquaque super columpna; e quibus tiiia ex illis tas in castrp sancti__.Aqgeli.rex cum regiiia aseendilr,
elevalis alis exlinguere cupiebal flamine, nec polerat. cogitavit rex.pe^ssima, ut oculosAlbeficjs /previgni,
Deinde secunda, et lerlias, et necquicquani valuit;, sui eruerel, ,el Romanum regnum .injsua redigeret
nec multo post supervenienles una ex aliis partibus poteslalis.,Cognita Albericis callidilatem regis, fides,
expansis alis, ei lam diu corilra-flamma alas exagi-. spopondit.cum Bpnianis ; cepertint: ,iuba,vcnnere:
tant, quotisque totam illa flamhia extincxit. At vero.... ... maxiinevoces ecclesiaruio, Uii.ianimiieripfjcisindji-:
post hsecjuxia porta luijus civilatis ,que appellalur lis.resonabanl^terra,vpces eprum. Fornridaj-e cepit
Salniia , ari.te ecclesia "sqilicci sancle Susanne. el cor.regis ftiua .cuni', rcgina-; ;in >LangpJiai'diaest,
Cvriacis marlyris , mulier- quedam die dominico reversus.- Albcrictis prjiiceps 'oniuiu.in.Romanprunv,
niensis Martiis re-veriente. ab ecclesia heati Pciri- yultiim nilenleni sicut paler..ejus, grandevus virius,
prineipis apostolorum de slalione diei liujus mensis- ejus. Eral eiiini leriibilis .nimis.-et.aggrabalum. est
decem ef septem, in passione Domini coqueiis pul- G-. ( " jngum super. Romanos,.et in sancle sedis aposltiIi.c.e
riienlum. Cumqueprimum accepisset pulinentum («M.942 946). Electus. Marinus papa non audebat
oleris commedit.; deinde cupiens ollam tollere^c; adtingere aliquis extro jussio Alberjci principi. r
loco in quoposuerat, minime valuit, In. qite coiiii- .;33. Recprdalus-est.glorjosus:pririceps'--Aibericiis.
liebalur pulmenlum, ex jnilio faclum. Cuingue hoc, ^ credp. in: yiriu,ie,iSpii'ittissaiicti:esset hactlatuin,
cgrediens donmni, lugere cepit vicinis et proximis et Jieedifinituni—cepit essiet ic.ultor.nvonasterjoruin.-
cogriilum faceret; oiiincs currenies, nulius ex illis jEdificayiti monasjerjum 6Gsancli Laurcntii jn agro
qui veiieruiit eruere de marmore in quo sedebat, yefanpj.et monasleiium sancti Pauli aposloii ;.Tebus
lierum alque ilerum caterve populi hujiis civitatis,. •yem;JOOJJas!efiorum ^qtie ;ahlaia'erant;.dudum ,a
tam clerici, qiiam oinnis cettis Romanorum, uirius- prpvis .Jioniinibus'res.titui!-:Audivit desolationis ex
«]uesexiis, advenissenl; neqiiaquam ajiquis valuil mpnas,|e.riO'Sa!iciiAjidreeiaposiolivet:saiicti Silvesiri
eruerel. Sed ita adherebat vas illum marmoriy hacsi iji monle:Syfapli, que ;ab' Agarejiis oaptum fnecit,
exipso niarmore sculplum fuisset. Hoc auiem faclum inaxhne seryiiores.hujVusraoiiasierii cafiialitervivarii;
pene per qualtuOf horarum spaiia, hab Jiora yidelicet elirebtis i:ecc!esiarun);in vbassiiljaiioo a ^fidelibus
nona usque ad nocie. Superque yas stantes, signuni p.rinci|)isfueralconcessa, Aslilit qiiidicerel :i'Eiim
crucis facientes, letanias per plurimas deprecaiiles jy iii.c! quaijtamaja.accideniia iu monasierio sancii
Deuni, ui eruereiur illum vas de loco in quo sedebal; An.Jrea;adtingit, qui tain magntis dudunv esiitit, a
seilHec sic profuii. Novissime yenienlibus alii.s cle- KnfoIo.MaJiio hedificatum el' mire c-ijii)|)osituni;
vicis facieniibus similiter lelanias, lunc unus ,ex-illis lotissuis fchus ct colonjsad nichilum redactus est !>
exlensa ri)anu faclo signo Chrisli, dans orationes, Hpc audi.ensiAlbefictis.glpriosiis priiiceps/ anipnus
niojLsuhlevaiumvas illud inlesum. Simili modo in cogitare pcpjtr.Erat; dchique; Leonem; wner.ibilerii
ecclesia sancte Agatlie que nunciipanltir diaconia, ini - presbjterum et medicus, sanctitalemire composilus,
vigilias ipsius mariyra imagine lignea in qua depiciai cujus notilia priiic.eps-ji.on, est;incpgni.ius, staiimque
erat vultura ipsiiis martyra'"-veheraiida,cxiliehs de; "adse venire fecit a.b\a:c(lesia,sajictofiini
Philippi el
proprio loco. in qua stabat, nexa funibus pena oj-ai, Jacohi, ct fecit euin fieri pater nionasUrii. Et iiiigit
una slelit, pendensrrursiun reversa est in proprinirii legaios suos noinine Leone, dicchatiif a Homa, is ca-
locum. Dcii;de inclinata. non per "nredicamfhorai liiorliiigo,iit bnriies.reV nw.uasl^fu\ciuii coi<)„iset •
• ,.' ;,VAft]yE LECTiOKES.:,;,;,:.•);.,"):-'-,:. m \-l^->^i>.----l:.:; :
*-*niiliariiirio e, M i. e.' coluinlkt. *6-ni^nasierio con-;:nibnaslerium^';' "--'- -- \-'- "•'"""'_
4!> CHllONICON. . *3
colone hibidcm habilantibus et residenitbns , cum A 34. Ad Albericum principcm vertamur articulum,
prcphatum monaslerium sancti Silvestri in nionie et qualiier a regibus terre Langobardortim seu Tra-
Syrapti, et inonaslevitimsancti Stephani in Mariano, salpine nullus robore suis lemporibus in Roniane
et cijm omnja illomm acjacenlia in super descriplo fiiiibiis non stint ingressi. Gentiit aulem ex his prin-
monasterio sancli Andrese aposloli, et a Leonem cipem ex concubinam filitim, imposuit eis nomen
venerabilem abhatem invesliyit et restittiil, sicuii a Ociahianus. Consilio emit 6i Albericus principes, ut
prisco tempore fueral concessus. Tanta gralia ei de.sanguine Grecorum imperalorum sihi uxpre so-
coiitulil Deus Leone yenerabiiis abbati, niodo dica- ciaridam. Transmissus Beriediclus Campaniam a
mus. Ediftcavii castrum ex utraque parles monasle- Coiistanlinopolim, ut perficeret omnia qualiler siiii
iii, et consiiuxit tres tufres ab intrbilus liujus mo- sociandos csset. Romani secundum consueiuilinem
naslerii, firmus el slabilem perfecil. Cernens hoc maliguam consiliaverunl, tii principem occiderenl;
Alhericus pilnceps, que lihenti animd miitiera eis que coiisilia eoftim Alberictis innOtescit. Maiiniis
oplulil, et in suis sacris oralionibus se coniuiendans. episcopus, et Benediclus.episcopus cum alii celeris
Aildans eis inonastefinm qui dicitur Acutianum, qiri perpetranies claniide 69, ut principes Albericus i.n-
esjt in onore sancleDei genitricis semperque virgiiiis tfefficeienl; pessima conjuraliones inler se fecerUnl,
Marie, terrilo.rio Savinense, Erat eriim quedam.B B eriit eriira consilia eoruni yanum. Abebat gloriosiis
~~
Campo abbas (114) in bunc nvonaslerio, cum fralri- princeps sororibus senatrices, clamide inler se-do
hus suis, luhricOsus suis corporibus. lla Leonem in morlc fratri sui tractaiites. Tunc itnam ex illisdere-
suis regimen erexil dtiobus annis. Emil enim iste liclo cousilio, quasi dolens ardore cordis sui, inii-
Leonem venerabilis abbas casalibus duabus lerrilorio mavit principi germano suo, que el qualiler lurbidi-
Savinense .fundum Siinilganum , liubi est ecclcsia neni acciderenl in eum. Qui mox princeps Albericus
snncii Clemehti, uncie sex, fundum Tezzani, ubi est appreensis super et scriptis episcopis, et alii ceteris
ecclesia sancte Marie integfo, fundum Villa lena, gladiatores, alii berberali, aliis gladiali, alii in car-
fiiiidum Peciiliari integrO, fundum Tcrrie iniegro,' cerem relrusi. Liberalusque esl princeps ad seditio
fundum Carpiniaui integro, fundum Graniani, hubi Romani. Que postbaeccogitavit, ut de nobiles Ro-
est secclesiasaiicii Andree aposloli, funduin Porcani rhiiie pulchorrime femine in ancillis polesiaiem
integro, fundum Agelli, uncie tres, fundumCalbiani domui sue preesset, ut conjuge sue Gfecorum genere
inlegio, fundum Antiscanii vinealis peiie sex, loli in in aspeciibus Gfecorum in nuplialis diebus donaria'
niassa de tocie pelie de terra bubi dicilur a Saline, concedere; et sic adinipletum esl. Non tanttim dc
, tres petie de terra a fundum Anliscano a monumenlo liiirbisRoinse.sed eiiam de Savinensis. Sicadinipie-
usqne ad ripam, castri Summa villa , fuiiduinAnti- C tum est; vertimlameii ad Ihalamum riupliis non
qijum cum aliis nominibus iiiiegro , fiinduinCasale pervenit. Eraf'denique in sanctis setlis aposlolice
hubi e.st secclesia sancti Valentiiii., cniii funduni Agapilus ncmine. Posl bsec non niullum lempus
Carpininno,"fundum Miisiniano cuiri omnia sua ad- glofiosus princeps languescere ccepit. Qui feslinus
jacentia, fundum Cazze inlegro, funduiri Cesarnoni ad eceiesiam prjncipis aposlolorum devenit, nuiiiins
inlegro, funilum Caslellione, hubi esl ecclesia sancti tfansmissos per cunctos Romanos nobiles ad se
La.tireniji. Infra civiiale Nepisina cella saricli Gfa- venire fecit; et omnes promisertint fide per sacra-
liliani cum sua pertenieniia, fuudurii' Urbanella iu- itientum, ut Octabianus filium suum post raorlem
lcgro, fuiidum Rotilgani, in terrilorio Nepisino valle Agapili pape Octabianus papa eligerent. Ordinate
que dicitu.r Cupa, terrilorio Campaniano; infra Ci- gefniane sue causa, el Octabiani filii sui, infra con-,
ves" Roma nonionge ab aecclesiasancii Apolcnarisa fessiorie beali Pelri apostoli, vita finivit ' (an'i
" "
templum Alexandrini, cellam unam 9|6
titilem, Atjuin- " 935).
lum pratum unum optiinum, a prala sancli Petri 55. Iiiter hnec non mullum lempus Agapilus papa
lmbi dicilur arcus Mililoruui pratum iiiium , in d.ecessit (an. 956i Jar-.). Oclabianus in sede sanciis-
saline in Artlieula fila duabus. lu massa de Seplemi- sima susccpius est, el vocaluscst Johannes duotle-
liana territorio Savinense, da via doinnica usque nd D [ cimi pape. Faclus esl tam lubrieus sui corporis, et
flubiuin fundiim-Brutrucum lerra el vineaj, fuiiduai t'am audaces, quantum nttnc '° in genlilis populo
Asclelum orimia et in omnibus. In mohasleiio sancti solehat fieri.Habebat consiieiudinem sepius vcnatidi,
Andreae fecil in isdem monasterio ecclesia saticle iioii quasi aposlolieus, sed quasi homo ferus. Erat
Marie, et conjuncxit cum cenobio. Renovavil a eniin cogitio ejus vanum ; diligebafcollectio femi-
fundamenlis secclesia sancti Andreae"apostolijiixla nanim, odibiles aecclesiarum, amabilis juvenis fero-
flumen. Renovavil secclesia sancli Angeli in monics citanles. Tania denique libidine sui corporis exarsii,
GrifianeilO; eslimo quod raemofia illius in eternum quania nunc "" possumus enarrare.- Eral eniin ,in
permanet. urbe Ronia sancle Romane aecclesie Johanucs dia-
VARL«-:LECTIONES.
6Ti. e. civitatem. 68 i. e. iniit. " i. e. clain inde. '0 i. e. non.
- " NOTiE.
(1U) Cf. Chronkon Farfense:'.p.457, 458 (Miifat. II, B).
47 BENEDICTI S. ANDRE.E MONACHl ijj
conus nomine, et Azzo pioloseiiiiitim, hodibiles erat, A Ceperunl Romani mollescere apostolicis, et factum..
cum poniifices; propier crehfo suis (115) nequiliis csi rilura " magnum, discordia inler apostolicus ei'
qualiier reges Saxones in Iiaiia Romano regno, modo imperator; qualiler horta sit intentio, adbreviando
vocitemu» (116). Johamies diaconus et Azzo proto- adiingamus. Aposlolicus Johannes in Campanie pnr-
icrinii helecii sunt robusii; erat cor unum et anima tibus secessii, relicta sedis aposlolicepropter metum
una inter se, ul lnagis ad morte sublraere pontifices iiiiperatoris. Roniani magis sevienles inler se, pelie-
quam ad vilam, ut Romanum imperiumin Saxoni- runt ad imperaiorem, ut Leonera .proloscriniura
cum regeni concedere, ut aecelesiesancte in presulis papara cligerent. Placuit iniperalori; heleclus est et
benigni preessel. Miserunt legalos ad Oiio primus in sede sanctissiiria «sl positns (Dec. 6). Ordinala
Saxones regem, ut .venirel et possideret llalia, et cuncta Tuscia, cl Peuiapolim fiiiibus in aecclesia
Romanura imperium. Quo cognita calliditate, ponli- apostolorum principis, ct Leoni papa concessit, in
fex appreensus Johannes daconuS, ct Azzo proio- Gallia est reversus.
f.cfiiiiuiii, maiiiiiii ab.;cidi precepii, cuni quo brebe . 57. (An.964.) Romani vero secundum consueludi-
scribehal, et Johannes diaconus nasum ejus abscidi nem prisca, divisum esl.populum inter se, et advo-
fecit. Qui per curricula temporum rotelando " et caius est Johannes papa de Cainpaniai linibus; cum
sepius iterando in Gallias et in Saxonicum regnum B ] ingenti robore in Roma ingressus esl; que appreen-
Otlo rex Saxone et Liululfo filium ejus prinius, in sis misstts de iinperalores et aliquanlos Romanos
Ilalia ingressi; et qualiter in accidentia Langobar- qni erant consenlanei qui erant cum Leonepapa,
doiuni vel Liu ulfo, modo non dicamus, et sic adbre- Lcone papa fuga capieriles, in longinqtiis regionibus
biando i'egiiuniad apicein modo adiingamns. secessil. Agunl nanique, quod usque ad Trasalpine
36. Oilo rex veniente Iialico regno, lanla pene monlis ila propeianles. Non.post inultos temptis im-
miiliitudo geiuis in Italia, que sic impleverunl facicm peralor cum ingenli exercitu simul cum aposlolico
ierre, sicut situle. -Habebat autera secum genles in Iialia est revcrsus. Johannes papa audientes im-
naliones, quorum lingue non agnoscebanl genlis. pelum et furorem regis relicla Ronia ilertim Cam-
Insuper lisec hahebal gens que Guinula vocabantur ..paniaesl ingressus".llomani ihler se sevienles, vo-
sarcinas ~~, et carros, et machina porlanie;. Eraf lenles noleniesque cruore in Benediclussubdiaconus
cnim aspectus eorum orribilis, el ctirbis' 3 prope- sancle Romane secclesiehclectus est, et ab scolis
ranles,carpentes iler, et ad -prelium ul ferro stan- est advocalus, el in sancle sedis aposiolice pfeesse
tes. Omnibns vertentem igiiur rex et pergentcs per feccrnnl. Erat enim vir priidenlissinius gramalice
regnum Italicinii, es ulraque.parles veiiienlem in ariis inbuius, unde ad Romanuui populo Benediclus
urbe Roma. Adlalura esl ei populus U/mianus simul C ( Gramaticus est appcllalus. Audila imperalor lia;c .
cuni ponlilice, el honorifice susceptus, el in secclesia scisma, iralus valde, el juravit per virlulem regni
apostolorunvprincipis missas cclebrala, et laudibus sui, nl Romam civitaspossideret" iexulraque partes,.
ahslolis n lionorificelaudalus, el Augusttis cst appeW nisi Benedictus papa in siia redigeret poleslati.
jatus (117), factus esl ergo Italico regno vel Roma- Tanla denique genlis LangohardorUra, et Saxone,
ntim imperiuui a Saxonicum regem subjugatnm (an. et Gallearum gentes Roma circumdata est per gyro
962, Febr. 2). De regibus Langobardis, et de Hu- curficula utrasque parles, ut nullus exlra muros
heiins marcliioncs, qualiier fuga capii a regno Ita- egredi auderet. Facta ingcns famis in Romanos
lico expulsi, modosileamus. Otlo rex robustus factus ignem et gladium, sicut scriptum esl : < Sola vexn-
est in regno, in Gallia est reversus. Iterum ad Roma liodarelinlelleclumetiamet audiiu'(/«s. xxvin, 191. >
prope antes rex cum regina, Adelade nomine, coro- Coeperunl mollescereinler se, ut virlutes qnepriti',
nali asiilerunl in a;cclesia apostolorum principi; liabuerunt, ad nichilum redacti sunt. Unoque con-
niulla dona transiniserunl per cuncie sancle seccle- silio a minore tisque ad maxiinum. El necessitale
sie Romane. Coepit denique crescere multe inopie compulsi, compreenderunl Benedictus papa, et in
Iialico rcgno, peslileniie famis igue gladioque. va- nianus iraperaloris illtini dederunl; et dicebat ac
slanle Italia; boves, vaccas in lerra corruercnt; "' alterutrum : « Meliusesl, ul iste solus moriatur pro
rcdacla est lerra in soliludine, magismagisque famis omnibus, ut liberemur animt nostre a cruciains
valida pullul.rent (an. 963). Unde crevit liles magna famis. i lmperalor vcro in exiliotransmissus poniifex
intcr apostolicus ct imper.ilof, modo non dicamus. in Saxonie parlibus. Reversus est Leo papa ,in scde
VARI^ELECTIONES.
".»'. e. profelando. " sarracinas corr. sarracins c. "" i. e. curris. n i. e. " i. e. irri-
aposlolicis.
lim, irritatio. " »'.e. obsideret.
NOT.E.
(Ilo) Id esl poniificis. palcr Albericusprinceps Romanorum; sedit annos 8,
(116) Oltonis liistoriainvaldc ttirbnlam esse, facile inenses 4. Hujus tempore, scilicet anno incarnalio-
inielljgilur. nis Dominicse962, primura venil Roma Otto.inipe-
(117) De Oilonis adventu bscc ex calalogo pontifi- ralor cnm Adelaidemense Januario die 31, feria 6
ftiin Romanornm in codice Vaticano 1540 affcrl cl stelit ibi dicbus 15, el exiit-inde mense Febr.
Ceorgius in adnolalt. ad Baronii Annnles ed. Mansi : die 1-4,in feslo sancii Valeniini.»
« Johannes de regione Via lcla [lege laia], cujus
W DE IMPERATORIAP0TE3TATE IN URBE. S(f
sanctissima, el cuncto popnlo Romano laudibus cst. \ Johamvespapa fugatus decuslcdii. in nfarsoruniire^-
Iiorioratus.Eral eniin gaudium magnum inter Saxo- gione, et sic properantes oslilitcr jn Sabinensis est;
nicum regem et ponlifices de Johannes duodeeiini ingressus, cumTuscie finibus ad Roma>est fever-
pape"; de accidenlia illius et morle in libellum sus *.et cfero et populo Romano cum ymnis et lau—
episcopalemrcpperitur. dibus obviara ei precesseruni (aw.,966). Et raissa=
58. Genuit autem isdem hnperator Otlo Saxone, celebrala in ecclesia sancii Petri, ih palalio Lalera-
ab amore sui norainis Olto vocatur noniine. Corona- nensis ingressus. Sepius enira pontifcx salulahnl
lum est aulem liisdem Otlo secundo a summo pon- pepulum; gaudebal cum Romanos, ef eptilabaturco-
tifice, et sociatum est regnum patris sui (an. 967, tidie. Pulo qttod dolose aniiiio ejus injuriam sihi
Dec. 25). Fecerunt aulem hisdem imperatoris legem, vindicandam, turpiler vindicaret. Legalos missus
el conclusit in legihus Romanam Iegem et Lango- pontifex ab imperatoribus clamide in Saxonia, ui
bardiam, et in edictis Langobardorum afligiprece- venirel et defenderel sancte Romaneavcclesie.Tanta
pit (on. 968, Oct. 29). Statimque nuntius transmisit deniquegenlis Galliarum Ilalia sunt iiigressi, qunnla
in Constantinopolim, ut de sanguine regale suos nunc aniea et postea non sunt inventi. Ye Rotnar
natos jungere. Erat autem hisdem imperalorihus quia tanlis genlis oppressa ct conculcata (an. 967,
potestas Urraissimas,et robor eorum. in regno lla- B Jan.); qui eiiam a Saxone rcge apprcensa fuistis,
lico. Placuit verba imperator Grecorum; gaudcbuii- et gladiati populi lui, et robor lua ad nichilura re-
dus effeclus, aurum ei argeiiluni inlinitum cum puella dacla est! Aurum et argentura tuum in illorum mar-
trans.i iscrunt in terra Romania, in ecclesia aposio- suppiis deportant. Mater fuislis, nunc facia est filia;
iorum principi corona capilis impositis, ct nuplias -quod habuisli perdidisti, expoliata es a virttite tna
celebrale, et laudibus decorala, imperalrix Romana prima, sub tempore Leoni papse, est concuicala a
effecta est, et secundum Grecorum lingua Pyphanu Julius primus. Celsa tuarunv triumphasii geniibns,
vocilabatur. In Saxoniaque pergunt eum magna mundum calcasli, jugulasli regibus lerre; sceplrum
lelilia (an. 972). tenebal et potestas maxima; a Saxone rege expo- :
59. Obiit hisdem Leo pnpa (an. 965). Johannes liala et menslruata forliter, Sicut per qiiidam sa-
episcopus Narniensis civitas eleclus in sede sanclis- pienles dicitur, et in storiis luorum scriplum reppe- .
siina; propter hoc advocalura est Johannes lertio ritur. Dtidumpttgnasli exlerorum genlibus, ex omni
decimi pape. Romariivero secundum consuetudinein parte superasti seculum a septemtrione Usque ad
illorum malignara, ejeclus papa de Lateranensis pa- meridiem; a-Galearum gentes tisurpata, nimiiim
lalio, alii perculiebanl caput ejus, alii alapas in speciosa fuistis. Omnes tuamoenia cuin-turriset.pu-
facies ejus percuiiebat, alii nautes nutis " crucia- C gnaculi siculi modo repperitur :.Tufres tuaruni tri-
bantur. Sic cedenles et aOligentes in Campanie fi- centi ocloginta una habuislis, lurres caslellis qna-
nibus incliisus, el dicebanl Romanis inter se : Gt draginta sex, pugnaculi lui sex milia oclo centies^
non veniant reges Saxones et destrual regnum no- portes tue-quindecim. Ve civiias Leoniana! dudura
tlrum, et liberes noslre in caplivitalem, intercedente capla fuislis, modo vero a Saxonicura r.egc-;reli-
Pe'.ro aposlolo.' Cujus sedis exviduata reraanserat; cta'9J

VARIiE LECTIONES
" scit..obitu. '8 iiates nodis? '* Hic attctor.scribendofinem dedil.

m IMPEMTORIA POTESTATB W URBE ROMA LIBEILUS.

Piiscis leniporibusiinpeiialedecus ellloruit Romae, D sic tamen ut antiqua Roiua glbriosa piaepoiieieliir
sub ciijiis dominalione diversa consislebant regna, caeleris. Euntibus aulem aposlolis vel success6i'ibus
ct cui cunctse gentes propria submillebant colla. eorum praedicare evangelium secuiidiim divimiin.
Consiituit ergo consules, qui cotidiano usu regni pra^ceptumin munduracuniversum,jRomaitiicsesaTes-,
gubernacula cqnsilio disponebant. Erant namque' reverlebantur^ diyersa lormenta sanclis inferentesi
dislributa oflicia per senatores et magistralus, proitt ut diis suis placerent.llnde acci.dil,;.uibealus Peirusj
uniciiiqiie ministerium opere compeiebat. Imperiale qui prselatus fuerat -caelerisa Jesu Gliristo doraino
vero decus laudibus honoribiisque ab omnibus lan- nostro, Roinam. pra^dicalioiiis causa. yeniret, qua?
tummodo extollebatur. Posl advenlum unigeniti filii omniuin gentium claiiiabatur domina; qnse eatentis,
Deietpost ascensionis ejus gloriam,Romanum iin- sicut inultis idolorum sinmlachris erat. seducia, ita-
periura Byzantium se contulit, quaj a Conslantino plurimis pncdicationilius aposloloium aliofumque
raagno cicsare Constantinopolisvocala est. Qua3quia nr.irlyrura exbortationibus cum cseleris conversa..
IJomano gloriabalur iinperio, dicla cstNovaRoma, Uhi eliam bealus Pelrus et Paivlus,docior gentium
-! BENEDICTt S. ANDREJE MQNACHL ^2
'
inariyno coronati _suht ut sicut Ronia pcr aiiiitjua A pOntificis,accipierisphiViniadona in partem regiajji.
inosnia capnt eral muliartim gcntium in divisione Si .inlein lites inter Romanos siirgebsiil, ex prima-
siitiiil ichroruni, ila caput el dotnina voearelur tibus regis adveniebal missns ciim eodem duce ad
omnium christianoriim in unitate veraefidei et in- deliberaiidas catisas el tegaliorunijndieia. Et qui in
confiisa;Deilatis, babens principalum lolius christia- culpam criminis incurrebanl, regnli puniebantur po-
nilaiis in acceplo privilegio Jesn, ubi ail : Tu voca- ieslate, aut in exilium niiilebaniur, eliam inconsulio
berisCcplias (Joan. i, 24); el alibi : Ego rogdbopro apostoiico, iisque ad Zachariam prsesiilem,qui sub-
te, ne deficial fidestua (Luc. Xxn, 52). dole quasi pro familiarilale qundani profecins est
Divisoaulem Romanoimperio, eo quod impefialis (118) ad Carolum regem Francorunv, eo qiiod. idem
sedes, quse aiuiquaj Ronia;soliia eral; Consianiino- Carolus habeliat filiani Desiderii regis Ilalici uxo-
polimesset deducla, imiliarum.genliumpopuli conira rcm; invilaviique eiindem Carolmn in Iialiam, se-
nrbem fuei'anl rebelles. Unde ningna ei non pauca m.inansinler rcges discordias, laudans el proferons
conlra eam siiriexerunl bella teste Orosio. Tunc illi imperinlia sceplra ; accepilquc nh eo scciifita-
enim Roma per palricios priiicipabalur. Erat lairicn tem, quo lcnipore ingredi deberet Ilalhm ;.juranlcs-
lantuiii suhjecla suo impeialori ila, iit si aliquando qne mutuo , revcrsus esi. Trnnseunie antem eo
imperaior paganoruin ritu inveniretiir crudclis, per 1B per fines regni Desiderii, scpafavit ah eo quosdam
suos legalos, sanctissimos Romseprsesules aliosque de suis, dnns quibtisdam plurima dona, qiiiliiisdam
-christianos, per diversa siipplicia martyrio corona- jtirnl dari similia. Accipiente autem Carolo hoc re-
rei. Crescente aiilein cbristiana religione, talis aVsius gnum, profcclus est Roniam, detliique ibi donniia
lidei a palriciis exarsit, usque riuni Langobardi 80 niulta, qua; usqne hodie Rcmanum lcnel dominium,
sunt Ilaliam ingressi. Cumque adpropinqtiarent de regni hujiis confinilnis; fecilque pactutn ciim Ro-
Pado, iiuncialum esi Romav— prxsidebat vero Syl- ninnis eofuini[ueponlifice, ct de ordinntione poulifi-
verius papa lunc Romanas ceclesia: — Narso patri- cis, ul inleiesset qnis legnitis, elitt conienliosas li-
cio, cujus uxor vocabaltir Polyxiana. Nunciatum esl tes ipse deliheraret. Constiitiebant aulem animalia
autem illis, quod praifatus pontifex misissel ad Lan- dona in Papia; pnlaiimn pcrducenda, auii libras
gobardos iiivitans eos Romam, quaienus polestas decem, nrgenli ceniiim, pallia optima dccem, excc-
Grsecorum abolerelur, et ecclesia?jura elevardl sub piis privatis donis. Et quando hviperalor adveniebat
poleslate poniificis, cui lanla inerat necessilas, ut Romam vcl smis Iegatus, ntiitehanlur judices a pa-
nihil aliud praeter ecclesiarum el clericorum habe- latio sirgulis annis, qui per cuncia Rnmanorum
ret curam.'Quotidianus ergo victus dabatur de pa-r confinia Icgalia vcndicalianl plnciia, compeilentes
lalio consuetus, ct annualia dona pro reslauratione 'C hahilafores locorum iiloruin veniread placitum, ju-
ecclesiarum, et csesaris eleemosyna Iionoris causa; dicaniibus eoruin jndicibus reclam Iegcm in pr;e-
elsolummodoeralob reverentiam apostolorum Pelri senlia imperialiumjudicum ; cl si st alleriiis gentis
et Pauli. Si quando imperialis legalus miilerelur a invenirentur habilalores, regalijuiliciojudicnbantur.
principe, ut Romanus poniifex proficisceretur Con- Erant deniqiie monasteiia in Sabiiiis doniini Snlva-
stantinopolira ad imperatoreni, omni neglecia occa- toris cl sanclaeDei genitricis Mariaj, necnon et mo-
sione ibat, eliam si pro cerlo sciret, ul in exilium nasterium beali Andrea; apostoli juxiz nionlem So-
niilleretur. Mitlebatur.aliquantlo quidnm nuncius a raclis, seu celera fiscalia palrimonia inlra Romano^
Karso palricio ad Silverium papam ; ciimqne profi- fijies ad usujii imperialein. Non.soliini autcm in Iia-
ciscereiur ad doinuin iliius, ubi jacebat ajgrotus, lico regno, verum eliam in Francia proficisccbantiir
dixit illi tixor sua : Domine papa, quid tibi peccavi- monachi, ferentes vectignlia, vjna, el. alia doiiaria
mus, quia voluisli inducereLangobardos super nos ? juxta virium posse. Igilur Romanis in sua secuiilale
His dictis, fecif-eum comprebendi et lonsorari,. ve- ^loriantibiis, levaliim est cor illorum juxla, illoniin
stemque monachicani induere, necnon sedentem' consueiiidiiiem, voluerunlque iniperinleni polcsia-
asino ad moiiasteriuin sanclavSabseperducere. Cuni- tenr vendicare sihi. Resistenle.aulem Lconc papa,
que egressus esset, foras sedens super asinum, dixii, D comprelienderunl eum, voluerunlque cjus erucre
quidam de aslaniibus : Heu dominus papa moriuus oculos. Erueriint autem unuiii cl alierum non polue-
est. Prselerea invadcnlibus Langobardis Ilaliam, ct runl, quia libcravit eum divina miseratio, et ejectns
conyersis ad Cbristi fidem, fugali snnt Grseci.; et esl ab illis exlra urbem, ^quasiperditis ambohus lti-
cessavit imperinm ab urbe Roma usque ad Francos. minibus. Qui fugiens in Franeiam, pCrvenitad Caro-
Per reges enim priiieipabaiilur Langobardi. Divisis; lum. Unde accidit, euiidem Carolum venire pro vin-
quippe Ilalia?linibus, Spoletanorum dux Roma)con-• dicla aposlolici, comprehendcnsque Roinanos, t!e
£«'luiuscst vice regis, tali paclo ut qoando'aposloli- majoribus eorum uno die in canipo Lateranensi fecil
cuS obiret, interesset dux prafatus eleclioni futurii ireccntos decollari (119).
\Al\m LECTIONES.
•o Longobardi ed. •' etsi«rf. ;
NOT^;.
De ficla Zacharise profectione.ad Pippinum (119) Cf. Vitara Leoms III, cnp. *l\, *ib\ Amiaies
(15!8) Latirissen?es an. 800.
v. sujJfa Chronici num. 17.
' :- 54
."?53 '"-:-' I)E LMPERAtORIAPOTESTATEIN URBE,
1
;;-'iPrOptefea irivenluiii est; ritomnes^inajores Rohia; A1csset Haliajyvolens- lotius regni fihes siia; vendicaro
essent imperiales homines, lam episcopi quani laici, ' diiioni; alicfo, eo qtiotl immanissima geiis Aggare-
-e.t oniiie vulguspariief curii his faceret fideiilaieni noruni illa jain langebat confinia , capientes quau-
iinperalori, et ut suus niissus onirii iempore mofa- dam urbem qute vocatur Bari, quam niuniciiles, et.
retur Romsead deliberandasTitiglosaseoiUenliones. 'ihullis viclualibus inipleiiles.pro -reftigiohahebant.
Morabatur quippe in palalio sahcli Petri; et eral £t ideo a coniproyincialihus lerfBa illiiis beiiigna
conslilulurii, quanla ei qualia stipendia de pnlatio ei -susceptus est.
darentur cotidie. Qnod autem rcliqutim eralde su- Praefaltis itaque cajsar cum nitiltiiu.iine popiili
pTadiclis monasleriis vel palrfmoiiiis, deferebalur proficiscebalur ad accipicndas easderii geiitcs*.Et
: affluenlef. Tanta nempe imperialis virius ibi vigebal, ne gravaret eos qui depradaii ab Aggarenis erarit,
ul si in legali judicio iliinoris veliiiscii catisapost- :qui3csivilsolaiium Ravennaj; sed quxsivit eiiain so-
ponereltir, et ille aliciijus corisilio pedes lenefet Ie- laliiim , quavvicina erat, VciielitB,quaienus navali
„ gaii imperatoris, peiens ab eo juslam legem, ei mis- -adjutorio fultus possel abundanter ferre ApulianU
sus adjurarel priiicipes Romaiiorum dieens : Pcr PrsBSidebat(125) hainque lunc Ravennaii ecclesiaj
eam fidem, quam domiho imperalori debslis, facite Johannes archiepiscopus , qtii serviens impefalori
huic homittijustamlegem, nemo efat austis declinare-r. n familiarior eral. Uiide invidia diictus Romanus pon-
jte.quead dexteram neque; ad sinislram, eliani si a lifex nominc Nic.olaus,exarsltiii iram conli'a illuin,
pfopinquis (120) pontificis illata esset injuria.' Mul- -Voca'ns"eumsubdole Romani, ul quasi ecclesiaslico
tolieiis vero non ttnle apostolicum, sed in jtidiciali judicio posset hunc condemnare, et alleruin sub-
: loco ad Laleranis 8>., ubi quidam locus dicilur Ad rogare. His quippe auditis, archiepiscopus'confugit
jLupam, quae maler vocabatur Romanorum (121), ad reginam Engelbergam , quoe suos legaios direxit
.ibi judiciariam legem finiebanl. Gompositionesqtio- •aposlolico,rogansiilredderetgraliam archiepiscopo.
que qua? solebant (122) a malefacloribus, iasqualiler Qtiodcum impetrare naquiret, siio dOmlnohuniiliier
tlividebaniur raisso iniperatoris etapostOlici. Si au- inlimavit, ut graliam inlerferfet stiaeluilionis ar-
iera lalisculpaerat, ut res scelerata fisco; publico chiepiscopo, vetaris aposlolieum ei nullam inquie-
subdereiur, non ad ecclesiasticam transibatsubje- tudinem facere. Et quia inaudito principe aposiolicus
, ctionem, nisi per donativum imperiale praceptum. excommunicationes:in eum protulit ,'gravis inihii-
Sienijn.aliquis iram incurrebat imperatoris episeo- citialnter eos facta est. Ereclus est denique regius
pus aul judex Romanus, et Iicitum essel ca-sari ve- .honor coritra aposlolicam dignilalem , ohjicieiis ei
nire Romara, veniebat; sin aulem, mitlebaiur dux antiqua pairum slaluta : non licere prselato excoin-
Spoletinus, comprehendebatur oflensor, et duceba- Q ( municare episcopura, inconsulto synodaliconcilio.e",
luf in exilium. Doraus vero illius signahatur annulo quia synodus non a papa, sed ab imperatore vocari
regis usque ad ejus consulium, ut si quando rever-"" deberet. Plurimae denique irrogaliones pro lali oc-
lerelurad gratiam, haberet propria salva; siii alias, casione illalaesunt Roraano ponlifici. Nain Peiuapoli
per. iinperialia precepla dislribuebatur mililibiis. beneficiales ordines stiis distribuit, prtecjpiens liiil-
Qupd si.adjjtdicispotestatem rejiciebalurquisqiiain, lam admiiiisirationem impendere Romse, excepiis
, «l coesaris adhoereret clemenlia;, inittebalur pro tali suffragiis navali deportaiioiie. Mulia enim juvamina
negocio legatusab,imperatore, qui,diligeiitef exa- • iinperiales babuerunt fideles. Fecit eiiam occupare
-minaret rei veritaiem; el si ejectus propriam ha- 'nonnullapairimonia in Campanisepariihus regio usui
beret culpara, suslinerel iiijuriaui. suoi^mq^uefideliuni. De prsediclis quoque inonasle-
. Hac consueludine usi sunt Romani usque ad Lu- riiscotidiana exigebanlur servitia in disco (124)regis
dowicum magnum 8Simperatorem, Lolharii filium. per diversos apparatus. Consiiluit denique cOnsuliu
Hic quia raagis Italiam habilare elegit, vicinior Romanorum principum in urbe Roma Arsenium
faclus est Ronise; ubi et ampliori quadara usus estt quendam
episcopum, sanctilate «t seientia adorria-
poleslale, habens strenuos vifos ejusiirbis, scientes; tum et apocrisarium sedis Romanse; deditque.;ilii
anliquam imperatorum consueludinem, et intimanles; D adjtitorem Johannem diaconum et archicancellarium
ca3sari. Qui suggerebant illi, repetere ariliquam im-
suiimquesecrelaritim, qui poslea Reatinus episcopus
peralorura dominationera; et nisi ob reverenliami cffectus esi, untie jam eleclus erat.
bealorum aposlolorum dimiiteret, prq certo faceret.
Tempore (12a) igitur congruo iinperalor venlebat
Hie etiam piinceps Benevenli fines iiigiessus„esl,et.- t... Romam (an. 8iii), el suscipiebalur ab omnibus tnm
tolius Calabrise duobus modis, uiio,.quod,proviiiciai
majoribus quam minoribus honorifice; veniebatqiiO:.
VARI.E LECTIO.NES.
M ila correxi: laleralus ad. "
qui a'ias II voeatur a Flttcio addiium esse vuietur...
lNOTiE.
(120) Vide supra Chronici nuni. 21.' cmari pendel.
(121) Vide snpra Chronici nuiii. 24. (i24).ld cst mensa.
(1221Solvebanlur. (1-25)De sequentibtis cf. liiiie.mari Armal-js jja,-
(125) De sequentibiis cf. Gesla NicolaiI, capp. 21 884, el EfChempefti Hisl. cap, 57.
*;pi.; sed nosler- ncc inde nec ex Aunalihus llin-
66 BENEDICTIS. ASpft. MON.DE lMPER. PONESTON URBE. 55
ciiin co jam diclus archiepiseppus iiavennae,nil me- Aj suam ccclcsiam , tit quasi pcr Vhil ab aliquo csset
tuens minas ponlilicis. Liide evenil major discordia oppres?a
inler papani et imperatorem. Eral quippe impefalor . Talibus evofutis niaclimalionibus, moritur Ludo-
in palatio sancli Petri apostoli, et papa ad sanclos Wicus(an. 875). Millilur slaiim citatus a Johanne,
Aposlolos ; cumque omnes illius insidiaccontra re- qui lunc pra;erat, a 8Bpapa legaius ad eundem Ca- ';
giara dignitaiem pro nihilo ducerenlur, constiluit- roliini, qni nullas veniendo faciens moras, ingressiis
monachos seu Christo dicalas virgines e» monasle- Italiam peliit Roraam (an. 876). Miliilur deniquc
riis Roma;, ul quasi sub obleulu religionis colidia- alius missus ab uxore iraperaloris Engeiberga, vel-a
nas celebrarenl teetanias per circuitum murorunv suis primalibus ad Carolummagnura oslendens ei
Cl missas canercnt conlra principes male agenles. vota defunclKEl quia longius erai. noluit, 6 lani cilo
llis auditis , primarii regis humililer accedenles ad venire, ut impedhe posset ker Caroli Calvi. Qui
pnpnm, rogaverunl eum familiarfler, ut talia prohi- veniens Romam, renovavit pactuni cum Romaiiis,
berel; et cum nihil ab eo impelrare.ipossent, re- perdonans illis jura regni el consuelndines illius ,
versi sunt mcerentcs. Quadam vero die cum qtiidam tribuens illis sumptus de irjbus supradiclis'nio-
mililes praefati principis irent ad sanclum Paulum, nasteriis, id est domini Salvatoris , ei beaise Mariae
et reverterentur, accidit eos-occurrere talibus Iaeta-IB semper virginis in Sabinis, aique sancii Andrese
niis. Qui instiiictu antiqui hosiis in rram versi sunt, juxia montem Soraclis, et de cseleris quarnplurimis
et pro fidelilale sui senioris vindiciam exercuerunt inonasteriis fiscalia patrimonia. Patrias aulem Sara-
contra illos, percutienles et cscdenlesgravitcr cum nise et Galabriae,simul cum omnibus civllalibus Be-
fustibus, quas manibus deferebanl. Qui fugienlcs nevcnti eis conlulit, insuper ad decorem regni tninin
projeeeruivl cruces et iconas , quas portabant, sicut ducatum Spolelinum cum duabus civilatihus Tlms-
mos est Grajcorum , e quibus nonnulla?conculcalae, ciae, quod solitus eral habefe ipse dnx-, id esl Ari-
nonnullav diruptse sunl. Unde et imperalor graviier cium ct Clusium, quatenusut is, qui praerat rcgia:
est permotus in iram, et pro qua causa aposlolicus vice ante, Roaianis videfetur post esse subjcctus.-
iiiitior effeclus-esl.Profecius <ssXdenique idem pon- Reraoyit eiiam ab eis regias legationes, assiduiiatem
tifex ad sanclum Pclrum, rogans iniperalorem pro vej prffisenliam apostolicaeeleclionis. Quid plura t
suis- talia palranlibus; et vix obtinere valuit. Jam Cuncta i)lis coniulit quae voluerunl,,qnemadiiioduni
iiaqaje inler sc familiares effeeli sunl. Tanien regi.a dantur illa, quae nec recle adquiruniur nec posses-
dignilas semper fuil Roinscsuisque confiniis, nsque ,sur£ speranmr (126).-
ad-finem dierum imperatoris , sicut supra pradiba- Fugalo ilnque isto Carolo prae metu allerius'Ca-
tuni est. Eo vero infifmanle et ad extremuni pro-CC roli (127), qui veniebat, infirmatur, autequam do
pinquante, quia non habebal filium,-voluil sibv suc- regno egrcderelur Iialico. Egressus namqttc vix,.
ccdere Carolummagnum ad suscipienda imperialia defuncfus cst (an. 877), Ab illo aulem die honori-
sceplra. Ctim hsec ila geruntur , Roinani ponlificcs ficas consueiudines reghe dignitatis nemo impera--
semper per oratores lilieras 8Vmiilebani invilalo- torum , nemo regttm acquisivit; quia aut virius-
lias ad Carolum Calvum regem Francorum , invi- defuit, aut scieniia pro multis regni conlcntioriihus
tanles eiim clam. Et qtiia eral in litleris qunsiphi- el assiduis divisionibus, unde mulia prcelia, dela-
losophus, rogabant illiim supervenire beato Petrp liones, et rapinx fuerunl in regno,-
ei deservilutis jugoad propriamliberlatem jeducere
VAtlliE LECTIONES.
14 literas edd. ~"~deiendumessevidelur.- "6 fortasse.non valuit. -
NOTiE.
(126) Ex Oltonis III diploniate. Vide Mon.Germ., (127) Scilicet Grassiv
Legnra l. II, B, 162, lin. 26 {Palrolog., t. CXXXYHI).
ANNOnOMINIMIII.

SILVESTER PAPA II.

(GERBERTUS.)

NOTITIA HISTORICA IN SILVESTRUM PAPAM II.

(Nalal. Alex., Steculutnx, pag. 36.)

CregoTio V successil Gerbertus nalione Gallus, A quadam stella nautarum duce. Post Iiaecaulem prcc-
palria Aquitanus, humili genere nalus, Auriliacen- . dicio papa defunclo, is gralia imperaloris eidera
sis monaclius, deinde Bobiensisabbas, Ollonis III et successit, el usque ad lenjpus Henrici regis sedebat,
Rbberli regis Francorum praeceplor,arcbiepiscopus Silvester vocalus. > De eo Helgaldus Floriacensis'
RemenSis, deinde Ravennaletisis, Oltonis iraperalo- monachus in Vila Roberli regis Chrislianissimi, de
ris discipuli sui favore in sedem aposlolicam eve- quo ila scribit : « Fuil idem rex sapienlissimus
ctus, mutalo noinine, Silvesier II appellaius. lpsum lillerarura, ctijus sapieniissimocordi insila crant a;
Ilispnli artcs magicas et necromantiam didicisse, Deo dala perfeclaescienliav dona. Naih a piissinia
daemonemfamiliarem habuisse', etiam ex quo fuit maire sehol33 Rcmensi traditus, domno Gcrberto 5
poniifex ipsuin consuluisse de duralione vitav suse, ad erudiendura est datus, qui eum sufficienterlibc-
ab eoque responsumtulisse quod ante moriturug non ralihus iiislrueret disciplinis, ul in omnibus Dco >.
esset quam missam celebrassetin Jerusalem, et alia oinnipolenticomplacerct virlutibus almis. Faciuin-
absurda el inepta, Bcnno pseudocardinaliset schi- qne cst: is quippe Gerbertus pro maximo sua; sa- ;
smalicus auctor commentusest et scriptis riianda- pienliacmerilo, qua tolo radiabat in mundo, dona--
vit.Quam fabulam in CommenlariossuosrelulereSi- livo regis Hugonis munere, pontificium adeptus
geberlus ad annuni 998,quanivis deea dubilanterlo- B Remense, non multis annis illud adornavit splendide
quatur; MailinusPolonus.S.Antoninustom.IIChro- in his quse forent necessaria sanclae Ecclesiae.Eo
iric.til. 16,|18;Vineenlius Bellovacensislib. xxiv, itamque dereliclo, Ravenhalium faclus esl rector alf
cap. 88; Wernerus Rolewink,in Fasciculo lempo- Otione III. De quo ad apostolntum Petri apostoli
rum; Willelmus Malmesburiensis lib. n de Geslis sanclissimi feslinus conscendens, mulla in eo vir-;
regum Anglor., cap. 10; Cenluriatores Magdebur- tulum operalus est insignia, el praecipue in elee-
genses, el Plalina, lib. de Vitis pontificum, in SIL- mosyna sancla quam forliler lenuit, dum fideliter
VESTRO II. Verum islud schismatici aucloris com- vixii. Inler caslera de.se huus et hilaris ila in R lit-
iiientuiii, quod historici nimis creduli el minus tera lusit:
accurali excepere, coavviscriplores deslruunt, cum
Scandiiab R. GerheitusinH.,post papavigens R.
laudibus exornant Gerberlum seu Silvesirum II,
el ejus eximia prsedicant merita, De eo Dilmarus Hoc aperte demonstrans quod bi tres episcopalus-
Mersebtirgensis episcopus lib. vi : « Superius, in- honores, quos professioncregularis vilavPatris Be^'
quit, de univcrsali papa Brunone disputans, cum nedicli monachus fnclus suscepit, rexit et lennit,
successorem ejus Gerbertum lantum nOminarem, hujus R litleraesigno in capite sunl declarati; i sci-
ut de eo latius aliquid scribam, non incongruumC licet Remensis,Ravennaset Romanus.
csl. Erat is nntus de occiduis regionibus, a puero Deeodem pontifice Glaber Rodulfuslib. i Hislorr,
liberali arle nutrilus, et ad ultimum, Remensem, ila scribit: « Accersens imperator Gerbertum Ra-
urbem ad regendumjustiepromotus. Optimecallebat vennavarcliiepiscopum,consliluil illum principalein.
astrorum cursus discernere, et contemporalessuos Roinanorum ponlificem.Isque Gerberlus oriundtise
variaearlis nolitia supurare.. Ilic tandera a finibtis Galliis exslitit, minorum etiam gerens prosapiam^
stiis expulsus, Ottonem peliit imperatorem, el cum sed taraen ingenio acerrimus, aTiitiroqueliberaliuhv
eo diu conversalus, in Magdeburg horologiumfecit, studiis plenissime inslruclus. Proinde Remorunv
illud-recte constituens, considerala pcr fislulam etiani a rcge Francorum Hogonefuerat eonslilutu»
59 SiLVESTER PAPA.II. . 66,
l<ostaiiiiiiniUoniBminiiliil.onominosumpsit,
poniifcx. Sed quoniaii) valde eral acer ac providus, ^ Lilloio pasiorlieroloibenovus.
iiiiclligcns Ainulfuni ejusdein uibis archiepiscopuin, placuiisocialimeiilelidslis,
C.ui-iiiiuiiiin
OblulilliocCipsarleilins Otiosibi.
quo vivenie ordinaius fueral ex consensii ejusdeni Tempus ulerquecomiiclaravinute sopbite;
reforin.iri csule ilcr
rcgis, niti in prisiinain sedeni, bauitetel oiiiiicssciiiiii,iraiigiiuromuereutn.
arripious, ad prsediclum devenil Oiionem. Qui sntis Ciavigeiiiastar eralcoelo'utn,St-depoiiliis;,
Temasnfloclusctii.vice..pastor Oral." '._-.
honorifice aj) eodem susceplus quem : el<ani sla- Ule vicemPeiri |iosU]uam suscepil,-apegil,
lini Raveiinoi, itide veroRomanae urbis subliiuavit Lustiaii iiinrlH
spaiio.sEecuia stii-.-;' --
Oliriguitniuiidusdiscussapace tnutnphus,
poiilificem. > Ecclesiasntitansdedidicilrequit m.
De ipso 'episcopi provinciae Remensis, in decreto Sergiusliiincloculummiti pietalesacerdos,
iia Successorquesuus comp;ilamoresui.
eleclionis illius ad eumdetn archiepiscopaium, .Quisquisad iiuiicluinuluuidevexaluminavertts,
scripsere : « Nos episcopi Remorum dicece&eos,se- OniuipoteusDomiuedicmisereresui.
cundum constituiiones Pairiim, favore et conniveii- Qcc.asionem dedit fiiigeiidi ipsum miigicis artl-
lia ulriusque principis noslri, domni Hugonis Au- hus dedilum fuisse, suniina ejus in niathemalicis
gusti, et cxcellenlissinii regis Roberii, assensu quo- perilia, in novis horologiis aliisque. machiiiis cxco-
qiie. eoiuin qtii Dei stint in clero el populo, eligiinus gitandis acerrimum"uigeiiiuni, in perficicndis iudu-
nobis arcliiepiscopum abbalem Gerbertum , a:tale " stria, quoerudi socculo,ineruditis hominibiis, absque
maluruni, natura prudenlem, docibilem, affabilem, farailiari genio et daemonisope fleri non posse vi-
misericordem. .. Hujus vitam ac mores a puero debanlur. Rumorem ineptum auxil summa cjus
novimus, sludium in divinis ac huinanis rehus ex- feliciias, quod nempe vir ignobilis, ex clauslro ad
perti sumus; hujtis consiliis ac magislerio informari atilam peueirassei, quod fncile se insinuasset in
quacrimus, ejtis eleclionem subscribendo confirma- aniicitiam priiicipuin, qtiod arcliiopiscopaltis duos
litus. i Ipsum Gregorius V poniifex oplimus et ec- GalliiB el Ilalias priinarios ohlinuissei, ac deiuum
clesiasii.cte sludiosissimusdisciplinaead Ravennalem ad sedem ponliliciam esset proveciijs. « Haic vul-
archiepiscopaluni evexil, multisque ornavit privi- garile.r ficia (ul Willelmi Malmesburiensis verbis
legiis ob exiinia ejus meriia. utainur), eo quod soleat populus litlOfaioruui famani
Stephanum Ungarorum regem sanctissimum , qtii laidere, dicens ilium loqui cufti daemoiie, "qucia
Paiinoniain ad Chfisli fidem perduxerai, regis 110- in aliquo viderit excelleniem opere. tliide Boeiius
inine regioque diademale Silvesier II cohonestavit, in libro de Coiisolatioiiephilospphiaequeritur prb-
crucem anle ipsum, ceu aposlolatus insigne geslari pler studium sapieillia; se de talibus iioialuiii, quasi
jiissit, ecclesias in ejus dilionibus consiilulas. ipsi , conscienliam suam sacrilegio polluisset pb aihbitiim
ordinandas reliquit, Slrigoniensem Ecclesiam, eo digniialis. Non conveniebat, inquit, vitissimdrumme
rogante, raeifopoliin consliluit, coeteros episcopos, spiriluum prmsidia caplare, quem iit in hanc e'x-
genlenique tolam aposlolica benedictione cenfirma- cellehliam componebas, ul consimilem Deo faceres.
vil, ut leslalur Carluitius. episcopus in Vila S. Sle- Alqui hoc ipsq videmur affines maleficio, quod luis
"pliani. regis Ungarorum, apud Surium, ad diem 20 imbuti disciplinis, luis instiluii inoribus sumus. i
Augtisti. Arnulfi Reinensis archiepiscopi reslilutio- Ingenii et eruditionis suaenoiinulla rcliquit monu-
nem confirmavit SiiveslerII,ea arteacprudenlia.ut nienta Silvesler II, librtim scilicet de Geomeiiia,
iis qnaein ipsum scripserat aunulalionis et conten- quem in biblioiheca Farnesiana se legisse leslaiur
lionis iiigcnio, et Actis synotli Reinensis in qua de- Onuphrius Panviiius in Adnolaiiouibus ad Plalinain;
posilns fuerat, non derogaret, et sedis aposlolicae librumdeNumerisadConsianlinuin monachum Fio-
auctofilali consuleret. Unde el realus conscientix riacenseni, et plerasque epistulas breyes , quae e.k-
iiicminil, el quibusdam excessibuspontificali honore siant. parlim in Biblioth. PP., ediiae ex cod.. Pa-
privalum asseril in epistola ad ipsum dala; el ei pyrii Massoni, partini lom. II Historiae Francofum
subvenire se dicit, nt quia ejits abdicatio Romano Andreae Diichesnii. Scriplac sunt aiile illius ponli-
asseiisxicaruil, Romanm pielatis munere repare/ur. j, ficalum, et nonnullae sunt in Joaiiiiein XY ponii-
Obiii Silvester II12 Maii anno Chrisli 1003, cum iiccin niaximuin duriores. Gerberti epislolani ad
iinnos qualuor el menses tres vel qnati-.or sedissel. Constahiinum moiiachum Floriacenseu.i De spherae
lpsi hoc epiiaphium posuit Sergius IV ponlifex coiis.truclione, et semioiiem egregiinn De jnforriia-
Mnximus, quod Bennonis calumniani, ab aliis sim- lione episcoporum, edidil P. Mabillonius tpino' II
pliciorihus eininiis crcdulis scriploribus cxceplniii, Velerum Analcctprum. Eidem ascriberidum cciisel-
fundilus subvertit: Libellum in quemdara Porphyrii loctim, cujusLi-
bclli praefaiio ad Otloneni 111jmperalpreiiJ ediia
isle lo tis mtindiSilvcstrinienibrasepnlli
Vc.nturoDominoconferetad soiVtm;). esl toino I Analeetoriim. Ejusdeiii Gepmeiiiain'.,'et
Qiifindederal mundoceleh-em dueiissiiitii vir ,o in bibliothecaeThiiaiieae"ms.co-
muiidi-.culniinaUomulea. lihylhnioniacbiani
Atquecaiuit dice exslare inox laudatus Maljifioiiiusfeslatur iqino
PriinumGerliertiismerult fraticigeiiafcde
'lleincnsispopuliiiieliopolinipairiii;. II Analccioruni, pag. 215. . '_.-.,....,
meruitcoiisccndeiesiiinninm
I.ide Ua»eiiiiai:s
Eeiic^iseregiiiteniiolnle,sicntiepuluiis
61 NOTITIA LITTERAP.lA. 'C3

-.'-'." N.btlTIA LITTEJURIA.

(Apiid Fabricium, Bibliolhecamedimel infimte Latinilatis, lom. 111,pag. ii.)

GERBEIITUS,. Aureljanensis scholaslicus ord. Be- A. Epislola ad Adelboldum de cansa divcrsilalis


ried. in ccenobio Floriaccnsi, praeceplor Oilonis III arcarum in Irigonoaequilatero, geonlelriccafilbnie-
imp. et Rotberii regis Francorum nlque ex ahbale liceque expenso. In laudali Pczii anecdot. iom. IJI,
Bobiensiel S. Coluinbani Remensis el I-inc Rnven- parle n, p."82-84. ;
nntensis arcliiepiscopus, ac deniqtie papa Sylvester- Geomctriadivjsa capilibtis 9i, id., p. 7-82.
XI ab'anno S?9,,, Apiil, .2,_ ad.anniun 1003, 12 Libellns De sanguine el corpdre Domini, id.,toni.
Mnii. In Conciiiofiim tomis exstani ejus Epistolm: I, parte n, pag. 155-148. Incip. : Sicut hnienos dixit
i° ad Ascelinum(Azolinum)seu AdalliefOiiein, Lnu- . quidam sapiens. E;!ideral sed sine nomine aucloiis
dunensem episcopum, ul accusalus ad Roniauam . Lud. Cellolitisappendicead llisl. Goteschalci, Pnris.
fiynodum venial; 2= ad Ariiulfuni quem Remensi 16oo fol , et sul) Herigeri abbalis Latibiensis noniine
restiiuit archiepiscopalui, el 5° ad Roberluni Vi- Mabillonitis prolcgom. ad pnri. n Saee. iv Benedi-
celiacensem abbalem, ciijus privilegia confirmat. c.in. Sed ex fide Goltwiceiisiscoijicis Gerbefloeiim
Aliae Epistola' CLXI, quas Gerberii adliuc utens Pezius resliliiii.
nomine, archiepiscoptis Remensis scripsil, et qtii- Acla synodi Remeiis'.san. 9P.2,apud Ccnlniialorcs
hus ex Nicol.Fabri codice usus Baronius est, e.'itse Magdeb., centuria x, cap. 9, png. 246, oppugnala
" '
priniuni a Joan. Baptisla Massono, Pa.pyr.iifralre, a Baronio ad illum anniiin, niim. 9 seq.
Paris. 1011 ; i', alque-inde in Andreaedu Ciiesne Sermo apologelicusin conciiioMosomensian. 935
Scriplnribtis Francicis toin. II, pag. 789-827, et editus in Actis illius concilii el in Centuriis Mngde-
in Biblioihecis Palruni Paris. 1644-1654, tonio 111; burg., fom. III, p. 279. Apud Baron. ad annilm 995,
Colon. 1618, lomoX, el Lugd. 1677, lom. XVII, atqite inedilis perperam a prxslantissimo Cavco ac-
pag. 669. Ullima ex illis 161 epislolis esl data censilus.
ad Constantinum, quatn praefalionisloco Gerberlus Rhgtlimomachiacdila Lipsiie I0'16 fol., cum glo-
praemisil libro suo adliuc inedito De nnmerorum riosissimi principis Augusli,Luneburgensium dueis
divisione.Sed Duciiesnius praeterea ex codice Sir- libris iv, De ludo schaechorum.
mondiano, tom.- II Scripior. Francor,, Paris. 1650, VitaclpussioS. AtlalbertiUrsini, comilis Rosem-
pag. 828-S45, vulgavit alias Gerherti Epistolqs L,Y, bergi, Prngensisepiscopi, Gnesensis archiepiscopi et
quas in BibliolhecisPalrum repelilas non invcnio. an. 967 niartyris, Boemorum, Hungarornm, Polono-
Epistola ad Constanlinum,eumdem, monachuin rum, Prussorum apostoji, etlita ali Abrahamo Bzovio
Floriacensem, et postea ahbalem S. Maximini: De ex codiceCasinensi Rom. 1629 fol., tina ctim Sylve-
spherie conslruclione, in Jonnnis Mabillcnii tom. II P stro II CaesioAquilano a magia el aliis calunmiis vin-
AnaIecloruni,pag. 212 (edit. noyaepng. 102). dicaio (1): el in appendice ad lomum XX Aiinaliun),
Sermo de informationeepiscoporum,id., pag. 103. Rom. 1641 foL Geoigius vero Hcnschenius, qui
. Prmfatio ad OttonemIII imp. in locumPorpliyrii eani.dem Vitajn edidit ex codice Pragensi in Actis
a se illnsirqtum,id. tom. I, p. 110 (edit. novae pag. Sanclor., lom. 111,Apiil. 2% pag. 178, Gerberlr eam
106). Librum ipsum Geibeiii Derationali el ratione esse ncgal, quanquaiii monitu ejusdem scriptam ei-
«((',.praeinissaeadein cum praefalioneedidit Bernar- que dicalam non didiletiii' a nionacho qnodam SS.
(tus Pez toin. I AnecdUor., parie u, pag. 149. IIoc Bonifacii et Alexii. Endeni Bohuslai Balhini esl sen-
scriplum rcspicil Fr. Benzonius, ctim ail: tentia, qii| liai.icYiiam in Bohemiasancta legendatn
Logicacum volvis,qnidlu, Gerberte, resolvis? ollerl decad. iMiscell. Hisior. regni -Boliejnite,Jibro
Hincpjbjtolo te praefertterliusOlto. ^uarto, Prngae1682 fol. Siiie noniihe aucloris vul-
. Acceplasoltitionede ratione uli et rationali, Ger- gavit eliam Canisius tom. V, pane n Anliq. Lect.,
berlo resplulori pq.stRavennamplacuil Romam ttare, pag. 552 (edit.,novaelam III, p. 45).
ilqnum videliCeliinperiale.Haee Benzoijius.lib. i Hi- Dodecasiichoain laudein Sevcrini Boelii, apud
sioiiie, cap. 15, in Joan. Pelri Ludevig Reliqniis ve- Baroniiim, ad annum 528, n. 18.
teriim jjioiiumentorum tom. IX, p. 249, et in Meno-fj Sed quamidem mempfat Baronius adan. 992,~n.
keuii tpm. LScriplor. Germ., p. 980. 9, AltercaiionemcumLeottenuniia papwJoannis X V,
:,Epj,sfola-ad Sqllam, episcopuin Urgellensem an. nonduin ediia est qtiodsciam ; titi nec liher De Rhe-
lOOl.xCt;ad Odqnem episcopUin Gerundenseman. iorica, aut quem De conjpostlioneastroiabii coiiipo-
1002 scripla, in Baliiziiappendicead Marcam Hispa- suil, tesle LutlovicoJacobo",p. 214 BibU pOnlificiav
nicain, p. 957 seq. . De siudip scieitiiaruni mathcmailcarum qno" Ger-
(1) Hoec apologia pro Sylvcslro II recusa Rom. 1678 fol. Yide Ephemcridas eruditorum Parisienses
iUiusanni p;ig. 551.
t>5 PILVEST.ERPAPA II. oi
herlus pro illa wlate ad miraculum cflloruil, Joan. A cnriositas liuuiana
deprchendit. Nam de licilis arii-
YVallisiuscitp. 4 Algebraesuae,iom II Opp.,pag. 16 bus, arithmelica, mtisica, nihil ailinei di-
geomelria
seq., uhi eiiam de illius Abaco alqne Algorgihmo, cere, quas ila ebibit, itl inferiores ingenio suo ostcn-
sive libro De numerorum divisione qiiein scripsit .
deret, et magna induslria revocarel in Galliam,
magistroin HispaniaususJoscpliosapiente,quietipse omniiio ibi
libellumde multiplicalioneet divisione composuerat. jam pridein obsolelas. Abacum cerle
a Saracenis rapiens, regulas dedil, quae a
Deeodem Gerberlo plura Guilelmus Malmesburg. primus sudanlibusabacistis vix intelligunlur. »
lib. ii Hist. Anglor., pag. 64-65 , ubi inter alia : indicaias aliam vulga-
i Vicit scieiitia Plolemoeum in Aslrolabio, Alkin- ; Praetercpislolasomnes hic
vitBaluzius in libelloDe correctione Graliani. Dala
dum (2) in aslrorum inlerstitio, JuliuniFirmicum in vero est illa ad abbalem
fato. lbi (in Hispanin)quid cantus et volatns avium ciiinine simoniacde qtiemdam,excusatque se a
quo accusabatur cum Romanum
porlendit, didicit. Ibi excire tenues ex inferno figti- poiitilicaturaasseculus cst. Vide Baluzium ibid.
ras : ibi postremo quidquid yel noxiiim vel salubre
(2) Ila lege cum Wallisio pro Aleandrtvum. i
B

DISQUISITIO DE SCRIPTIS GERBERTI,


POSTMODUMSYLVESTRIII.

(llutoire liUdraire de la France par fas relimcnx Wnddicfins de Saint^Maur, totn. VI,
pag. 577.)

Qnoiqiril SOitvcnti jusqu^a nous un graud nombrc cissemenl dans les letfres de notre pliilosojilie. S^il
d^ecrilsde la facon de Gefbert, nous ne sommes esl permis de dohner qoelquechose a Ia cOnjeciure,
point assures d'avoif louies les productions de sa il y abeaucoiip d'apparence qu'il s'agit ici d'un des
pltime. Noushc poiivons pas non plus nous flalter hialires qne Gerberl eul en Espngne. Cefutla en
qu'on noiis ait conserve la connaissance de tontes eflet qu'il apprit parliculierement Tarithmeiique;
celles qui sont perdues, tant il a ecrit pendant Ie Quel qifil ait eie, Gerbert dcs fihscriplioir de son
cours d'unc longue vie. Enlrons cn disc.ussion.Pour epilre lui marqtte beauconp d'es'limC'et de respect:
Ie faire avec qnclque ordre, nons commenceronspar Doctoriet Palri, ce soht ses expressions, Tlieosoplw
ses ouvrages sur les arts liberaux, comme les pre- J. G. filius ejus,licel minus idoneus,quidquid salulis
niiers qu'il a ecrils. Ensuite noiis vieiidronsa ceux in Christopatri filius. L'epiire commence par ces
mols : CJIIJJomnishodiequetiberaiiuin artium; el le
qui Iraiteiit de malieres ecclesiasliques.
1° Personne n'ignore que le savoir dominanl de cOrpsdeTouvragepar ces aulres: Graiceariihmetica^
Gerbert eiail la science des iiialheniatiques; comme Latinedicitur numerorumscientia. •
1'ariihmeliqtieei la geometrie sont les deux ailes du Dansle maniiscrit cote 3415,"in'-40,de la bihlio^
niathematicien, scloh Plalon, Gerbert y donna une . iheqiie deJeah Selden (Cat. inss. Angl. 1.1, par i,
npplicationpariicnliere, quoique,-s'eioignant de l'o- p. 124, 1), se Irouvail aulrcfois, avec rAriihihe-
pinion decel ancien phiiosophe, il compie la musique tique et la Miisique de Boece,et aulres ecriis.un
au secondrang apreSTarilhmelique(Prwf.ingeom.). traile de Gefbcft ayec sa pfeface"sOus ce tilre:
II ii beancoup ecrit sur cette prehiiere ))artie des GerbefliTheorica cum proiogoin eanidem. Oudin l*a
mathematiques;'mais onn'a presque rien imprime entendu d'uh traite de ihcorie d'arithmeiique (OUD,
de ses productions sur ce sujet, et pcul 6tfe avec j) Scrip. t. II, p. 512). Si cela esl, cepOuffaitTortbien
raison. DomBernard Pez en visitanl les bihliotlic- elre le meme ecril que celui doni on-vieht^defeiidre
qucs de Baviere, trouVa dans Celle de 1'abbayede comple, q'uoiqu'iI ne soit pas rcveiu de lous les
Sainl-Emmeran, a Ratisbonne, un Iraiie d'ai'iihme- memes caractercs qu'il porte dans le maiiusciitde
tique qu'i.1 croyait sans difliculle de la fa^on de Sainl-Emmerahi.
' 2° lin aulrc
terbert (PEZ,Anec. 1.1, diss. p. 58, n. 63). Ce qiii duvrage cle Gerbert stif rariihme-
le lui persuadiiit est qu'il stiit son Abacusdans un lique csl son fameux Abacus(PEZ,ib.). II se trouve
maiiiiscrit in-4%ancien de six ceiits ans, ei qne le dan^ le meme inanttscrit de Raiisbonne; mais le
nom de 1'auteurest designe par uii G majusciile. commeiicemehl y manque. Dans Pinscriplion il esl
;ila lete du titre tel quelevpici: G. Liber snblilis- adressc"'a Otloii III, Cl pOrie atissi le litre &'Algo-
timus de arilhmeticd.' L'onvrage est detlic, par une rismus. La leltre de ce prince aGerberl (GEUB.Ep*
preface ou epitre 'dedicaioire, it uii des maitres ile par. i, ep. 153) pOiir lc pnicr de hii apprendfe lous
Gerbcrt, dohl le noran'esl non plus designeque par les raflinemcnlsderarithmCiiquefaitjtigef que cefiit
iiiie S iiiajusciile;."IIserait diilicile dc deviner qui iicetie occasiohque Gerbertle composa. Oiine doit
ciait ce Mecene.Ohne troiive sur cela aucun cclair- donc pas Ie confoiidrc, comme quelques dcrivains
63 NOTITIALlTTERARIAALTERA 06
semblent 1'avjir fait (OJID.ift.), avec d'aulres ecrits A aussi le traite iles mulljplications; Libeltus multipli-
sur le menie snjet, aaresses 4 Conslanlin de FletirL caiionum. Cest apparemment le meine ecrit que
Cequiy a dohne occasion, c'est que ,ce iraile se M. 1'abbele Beiif teinoigne aypif vu a la bihliotheqite
trouyanl avec celui des muliiplicalioiis et une lcltre du Roi dans le-manuscrit 54565. Ge traiie est
a Constanlin dans un des manuscriis qiie Joseph adresse a CoiistaiUinde Fleuri, que 1'auieur qualifie
Scaliger legua a la bibliolheque de runjversile de son Tlieophile, el prescrit les regles des niultiplica-
Leyde, on n'aiira fait des deux qu'un seul el meme tions par les doigls. Maniere de compter forl ,en
^ejiil.Onaencoreun autre exemplairede cel Abacus usage chez les anciens,' et qhe-Gefberl iil revjvre eu
dans un manuscril du xi«.siecle qui se conserve a la son siecle., - -' .
bibhoiheque du Roi, sous le nombfe 5566. 5 4° Ce traite dc niultiplicaiioii est sans douie dif-
(LE BEUF,l. II, p. 84, nol.). Nous avons dit ailleurs ferenl (GERB,EJJ. Pr., p. 2) de celui de la division
que cet ecrit n'est aulre chose que des lables d'a- ou fraclion des nombres, De numerorum divisione,
rillimetique, ou Gerbert a Irace les differetilescom- que le premier editeur des leltres de Gerbert con-
binaisous des chiifres arabes. Vignier fait menlion servail manuscfit daus son cabinel (Cat. mss. Angl.
d'ttn autre ouvrage dans le meiiie gotit, sur le riieme 1. II, p. 69. &), et qiii daiis un manuscfit d'Isaac
siijetet sous le meine titre, compose par un nomme' B Yossitts porle pour tilre : Regulm de divisionibns.
BEnNELis(3), que l'on ne connait point d'ailleurs, Suivant rcxemplaife de le Massoli,on voit a ln leie
quoiqu'on le suppose disciple de Gerhert. la lellre de Gerbcrl a Conslantin de.FIeiiri, laquelle
Guillaurae de Malmeshuri et ceux qui l'ont copie fait la 160*du rectieil dans la prcmiere edilion, et la
(MALM. DeReg. Angl. 1. n, c. 10, p. 65; ALBER. Chr. 161- duiis 1'edition de du Cbesne. A la fin de ceite
par. n, p. 30) disent clairement que Gerberl enleva leure le Masson a pnblie les premiers inots du
aux Sarrasins d'Espagne YAbacus dont ori vieiit traite, qui comnience ainsi : De simplici. Si mulli-
_dedonner nne idee; mais ils convienncnl que les plicaveris singulareni numerum, etc. Ce qui ne se
rcgles qu'il y prescril sont ininlelligihles, a ceux lit poiul dans le second ediletir. Gerbert danscetle
meme qui font .plus d'effort pour les eonipiendre. letire annoncant a son ami Touvrage qu'il lui en-
Rien au, resle n'est plus plaisant que 1'idee qu'ils voie, le represente 'comioaeun ecfil de geoinelrie,
s'elaient formee de ce livre. On voit bien qu.ils nele plul6tqued'ariilimeiique. De soi'iequ'onpeiildoiUer
connaissaient pas, puisqu'ils nous le represenlcnt si ceite letiire regarde Ie traile de Ia division des
commele grimoire de Gerberl. La maniere donl ils nombres, el par consequent si la place qu*elle oc-
racontenl serieusement que Gerbert le deroha a son cupc a la teie de ce irai:e n^eslpas pltitdt arbitraire
raailre est encore plus ridicule. ^ qne naiurelle. L'ecrit dont clle parle, quel"qii'il fut,
Oulre les irois .exemplaires deja marques de elail coiirl, si l*ona egard aux parqlesj mais prolixe
YAbacus ('•' Gerbert, il y en a encore deux aulres par rapport aux sentences : Brevem quidem verbis,
d:ins deux manuscrils de la bibliothcque du Roi, le sed prolixamsentenliis:
2251 et le 4512 (MONTF.Bib. bib. p. 655 2, 5° A lous ces ecrits snr rarithmetique Gerbert
987 1) (4). II se iroirve aussi avec ce tilre Gerberli en ajoula.encore un aulre, anquel i.l a donne poiir
scholasliciAbacuscompositusdnns celle du \Talican lilre, Rhglhmomachia,c'esl-a-dire, suivaril la force
(app. 88, 1), parnii les manuscriis de Chrisline, du lcrme grec, le conibat des liombres ou des chif-
Reine de Suede sur !a philosophie. On ne saurait fres. Ce traile se trouve dans un manuscril app:ir-
dire precisemenl si les deux ouvrqges du meme au- lenani autrefois a. la bibliotheque de M. de Tliou,
teur qui se voient parnii les memes nianusciils.Vtin et qui est aiijourd"hui dans celle du foi, le 4001
sotts le litre : RegulmAbaci, 1'aulre ituitule : Denu- entre les nianuscrits de M. Colberl (MAB. Ann.
meris, sont la ine.me chose que VAbacus.Peul-elre l. II p. 215, 216). M. Tabbe le Benf, quiTa exa--
n'esl-ce la qttc 1'ouvrage quTIcriger abbe de Lauljes niine, dit queee petilecril n'y occupe que qualre
composa sii.r ce fameux traite el qu'i.l iniiiula : Re- n pages, cl qiie Ie jeu de chiffres, dont il donne les
gulm numerorum super Abacum Gerberii (ALBEJI. legles, a heaucoup de ressemblance avec lejeudes
Cltr. parii, p, 32). echecs. 11y esl effeciivement qiiestion de pyraniides
3° Gerbeft flt , encore divers autres traites ct d'aulres pieces de differenies couleurs, noires,
jiir le raeine sujei, que la plupart des ecri- blanches, fouges; et il y esl fail mention de prises.
yains ont coiifpnuus, raais qu'il importe de dis- Jean deSalisberi, dveqne deChartfes, avait cou-
linguer les uns des aulres. Onvieni.de voir quele naissance de ce jeu de chifffes, qtioique le tilfe
liianuscrii de Scaliger otl se trouve VAbacus-conlient soil un peu deflgure dans la leilre ou 11 en paiie
.(3) Puisque ce Bernelin passe pour disciple de Clirisline Reine de Stiede, qni lonl parlic de la
"Gerlicrt, et qii"il.peuteire Francais, on nc sera pas nieuie biblioiheque, contieiit encore le meme ecrit,
fac.heqpe JJOIIS ajouiions ici,.quesoii lia.iie.DeAbnco, avecles iraiies de la Musique, de rAriihnietiqtie el
qui e:ail eri qualie livres dniis la bioliotlieque de de Ia Gcomeirie par le iiieine auleur.
PierrePithou (MONTF.^JA. bib p. M6, 2), se trouve (4)-Onvoit.-parla, que ce traiiede Ia divisiondes
aussi avec plusieurs aulies ccrits qu'oii ne.spe.cilie nombres n'esi pas periiii.conime un savani.inpdenie.
pns dans le manuscrii 4559 dela hibliotheque dii ,-s'ei)plaini (GOUJ.Llaldessciences, p. 54)
Yaiitaii. (np. 24, 2) Le inanuscfit 480 enlre ceux de
67 SILVESTERPAPA II. 68
(rp. 235). Le peu qu'il en dit au reste coiifirme, i A de la Quanliie de rame. Ponr mellre son dcrii a la
n.idee quc nous eu venons de donner, Gerbcrt n'y porlee de ipul Je uionde, ei 1c rendrc suriout tuile
cite qtte Boeee; mais on ne doute poiiit qifil n'en a ceux qtti ne font.qiiisconiincncer, qifil a pnili-
ettl puise quclque chose dans Pylhagore, cdmnie culieremenie.nvue, aprcs avoir fait des excuses aux
avail fait YViboldeeyeque d'Arras el de Cambrai sayanis, il s'applique a doiiner des iiolions claires
poiir son jeu des yertus, dont nous avons rendu des termes, des. figur.es,cii un mot de tout ce qui
couiple, conccrne.lageomelrie. II porle sonaltcnlion jiisqu'ai
Casimir Oudin (Scri-tsiipp. p. 315) assure que le faire connaitre les niesures des anciensi"qu'il pds^
Jthythmomtiihia..t\e Gefbeitaeie inip-.ixe i.yec les sedait a foml.
. quntre livres. en aljemnnd sur le jeu des echees, II va ehcore plnsJoin. Afin de rendre les clioses
..q»e Je duc de Brunswicket de Luneboing rublia, sensibles, et les faire, ponr ainsi dire, tduclier'.;ati
sous le nom emprunie de Gusiaviis Selenus, aLeip- dpigt, il donne des exemples de chaque decoUvefte:
sik, l'an 1616, en un volume in-folio, qui est devcnit qtfon se propose, el enseigne comineiilil faul "s"y"
Ires-rare. Un savant mode.rne(LEBICUF , ib. p. 85, prendre pour y reussir. A cel effct, il met sous les
86 not.),. qui rnpporte ce fal d'apres Oudin, lui a yeux de ses lec'eurs loiiles les sortes tle lignres en
preie un sens eiranger. 11ne dil point cn effel, B i usage dans rexercice de celie science. II lctir ap-
comtneI'avaiicece savanl, qucce prince n'a fail que prend les differenles operalions ptur reussir a
publier en allemand Pecril de Gerberl, mais senle- mesurer un chainp obipng, cafre, tfiangiilaife; a
nientquecel ecril.a eie imprime avec 1'ouvr.ageen prendre la haiileur d'uii afbre, tfuiie lour, d'uho
allcmnnd' du screiiissime prinee. pyramide; a connajlre la quaniile d'eau qtii est
On iie Siiurait dire preciseiiieni si tous ccs ecr.ls dans un puits; a faife de jiistes coinpariiiiienis;
de Gerbert sur Pariihuieiiqiie , qui 11'onl pas e:e a irouver Ie meridien.pour lii conslruciioh des ca-
.inconnus de Triilieme (Chron.Hirsaug. 1.1, p. 142), drans.
se troiivent cnsenil/le reiinis ('aiis (!enx (liiferenis Boece, qui eiait 1'auteurfnvori de Gerbefi, fut,
nianuscrils de la bihlio'lieqii.e du Yaiican, cnle conime ilpafafl,un des guidesqifil snivit dhns le
-ccux qui oiit apparlenii a la reine Chiisline, sous traile en question. Maisil n'y a pas lieu de dotifer
le simple tilre de .: AriilimeticaGerberti scqltissici qifil ne tii'al aussi de grandes lumierosde ces belles
-(MosTF..i6.p. 24 2, S8 1); ou si ce n'csi seiilement figures de geomeirie,donl il fit 1'acquisiliondans uh
.qtie que!iiii'uii des Iraiics de noire pbilosophe sur deses vOyagesdllalie (E;;. par. 1, cp. 8). II doniiait
cesujel. Comme cependanl un de ces iiiannscrils lant d'elendue a ceite science, qifil sounieilnit a
annonce les ouvragcs.de fieriielin, disciple de Ger--'^ son empire les iioinbresnieinesdoni bn se serl poiir
bert, sur la .meme maliere, conjoiiilenienl avec complcr (cp.154).
1'Aiithiiietiqne(!e son- mnilre, on pourrail l'eii!en- Cc traite de Gerberl, qui' se irotivait autrefois
dre de loui ce que Gerbert en a eeril, doni 011aura dans la hibliollieque Farnese sous ie ti.fe de Liber
- fait un recueil, en y joignanl les prodiiclions tie geometrimarlis (Bzov. Vit Scil. c. 7, p. 25), el
Befneiin. qtfon voit aussi niainiscril a Celledu roi, a cte
6»Si Gerbert n'a pas aiitanl uublie d'ecrirs sur inipriine par lcs soins de doin Berriartl Pcz (Anec.
la geomeirie que sur rariilimeiique, un senl Iraile 1. III, par. 11,p. 1-82;iliss. p. 7, 8). Le inanusciit
qui nous reslede Itii snr ceile premierc fnculie, cst d'ou il I'a lire est iihci 11de six cenlsans bu envi-
aiKiJessus:de loul ce qu'il nous a Inissc stir 1'nuire. ron, et se irouve a Fabbaye de Saint-Pierre de
Ce (raite de gcomctrie esl cffecliveuienlausSi esli- Salizbotirg. 11ne represeiUe poinl avec exactitude
riiablc poiir sa brievete el sa clarle que pour les le texte original, non pliis que lcs figufes geomeiri-
choses qu'il conticnl, la mcthode et la inaniere dont qiies dont il est rempli, et qne 1'edileur a eu soin
, elles y sonl trailces, On peut douler avec raison si de faire graver en bois le mieux qtfil lui a cie
depuis la premiere decadcnce des lellres jusqu'a r possible.
leur dernicr relablissein.eu.lqiielqu'un a niieux reussi 7° Triiheme hous appfend que Gcrberi avail fait
a iraiter ce stijei. deux auires irailes, J'iin sur la composilion de Pas-
Gerberl commenceson ecrit par decouvrir 1'ori- iroiabe, Paulre de la maniere deicohsiruife leca-'
gine deja geoinelfie, et les.deuxprincipaux usages dran, 011quarl de cercle, auire instfument de ina-
.auxquels on l'a employee. II en donne cnsuile la Ihemalique. Ce double traile se trouVe dans les
definjlion, elen monlre 1'utilile: ei) quoi il ifoublie manuscrits 1246 et 1269 de la biblothfeque de
pas d'averlir qtfelle. sert pariiculierement a fairc Soiboniie; 01M.Pabbele Betif en rapportc le coiii-
connailre el admirer )a puissance ineffable et la mentemenl. Gerberi y traiie aussi des cadrans sO-
souveraine sagesse de Dieu, qui a lout fait avec laires.
liombre, poids el inesiire. Passant de la a clablir 8° On a imprime cehii qu'il a composd su.r la
les principes, ctpTescrire.lesregies.de cette science, .sphere, qiie Je ni6me Triiheme qualifie im eciil
il louche d'abofd qtielque chose de son exc-cllcnce, aussi beau qtte necessaire, pulchrumetnecessuriiitii
en rappelanl ies.elogcs"qiffjii fait S. Augiislin dans opus, Ce ifest cependant qifnne; letire a.Constaiiliii
Ees divers ouvrages, ndmnieincnt daiis son tfaiic dc Fletiri, ami de;Gerberi; Eiicoreifesl-ellc- pas do
69 NOTITIAIJTTERARIA ALTERA. 70
lojigiiejlialeine., Dom;NM:ibillon : (jb,, p. 212-215) JJ,aux grapds. C'est aussi Puniqiiepartie t!e Pouvrage,
Payanl-delcrree dsjns-.nn inainiscril de Pabbaye de que domMabiijbn(ib., p, 121-125)avalt jugee uigno
S. Germain des Pres, l'a donnee au public dans de PajlejUion du pnblic, s'eiant honie ii |a faire im-
le.II'cvolumciide>ses Analecles. L'auleur y decrit prijner seule, quoiquJI etit 1'ecrit eii eniier. Mais
assez en, delail, qtioiqifen peu <demols,Ja.maniere comme son exemplaire ifcxprimait le noin de Pau-
de consiruirejes^pheres.^elail, :auiircste,;qui fait teur et celui du Meceneque par les lellres iniliales, •
yoir que l'usage;n'cn ,etait pas fort cdmniun en Hcrut que Pecrit, pouvail apparlenir a Gebehaid,
Ffaiice. Pour avpir lout ce que Gerbert a ecril sur eveqtie d'Ausbbiirg,qui etaiiaussi dti voyagedTliilie
ce sujet el.qjji esl venu.-jusqifa nousy il faul ;]oin- doiil on a parle. Ayaiit acquis loulefois, dans la
drc a la Jellre preciedeiiiecelle qifil adresse a Remi suile, plus de lumiei'es sur ce ppint, il reconiiut
moinedeTreyes.et <!anslaquelle-ij parle aussi de que c'elait un ouvrage de Gerberi {Ibid., in lin. l. II,
Ja:st-riic!urcdela,sphere qifil rcpreseiile comme un p. 215). Cesl ce qiii a 6le veiifie depuispar Pedilion
travajl peiiible.Oii voit par cetle lellre .qtfon ern- que dom Bernafd Pez a donnee de 1'ecrit en enlier
ployail le |our. poiir ifacpiiner-Ia sphere el Je cti.ir siir un manuscrit de Pabbaye de Tcigcreriseeeii Ba-
HlejjCjicval,pourla,;cpuvrirv :Nolre3pliilosophe y. viere, ancien de six cenlsans, dans lequelles noms
travaillait lui^meme, quelqifoccupe qtfil ffll d'ail-- R de Gerbert ct"de Peinpereur Otlon soiil._ec.ritslotit
aii loiig (PEZ,ib. diss., p. 69, n. 5). Ils sonl expfi-
;-os'; :;: >•'.;;-:r
vjeurs.? ,;;:,, :;-;->-..;C..-v...'
,-.-;.-9*Gcrbert-a aussi eciil snr quelqne partie de la nies dc Ja iiienie manieie dans un auirc liiannscrit
diiileciique,,Mais;>il.ine,Pafail .que ,paf ,:occasion, de niiiiie age, apparienanl a Pahhayc desainl Eni-
;comnie on-va le yoir,.:ei non a iitre de. professeur nieian; qui coiilienl le nienie traite.
10°"A la fin de fOuvragb, dans cedernjer mar
.qui.tioonerait d.es leconsde cejle science. On a de
lui un pelil traiteqifil a compqsc sur une difficiilte iiuscrii, se lisejit donze vers elegiaques, qtie 1'edi-
tijeede Porphyre, el qui regarde Jes._predieamcnls leuf a fail. iniprimei' a la lele (Ibid., i.l, pari u, p,
lj?Ez,ib,.l. 11,par. JI, ;p. 151).Ils'y agii pirppreraent 449, 150), C'csl uiie prbsopopee, ou le ppeie-fait
de saypir siraisonnaljle.et raisoniiani.ont la ineme fairea la. philosophie iin grand tilpge de 1'ecrit,
eiendue, otr, po.urpailer. en dialeclicien, la mertfe cbmnie propre a s'ayaneef prompleraenl dans Jes
piiissance,(;;.149-15.0).Cest ce qni a failinlittiler voiesde Ja sagesse; DoinPez ne doule poinl qtie «Jcs
cet.ccfit,: De rationali cl rajiqne uii,,l\ esl dedie.a vcrs, qui sonl lolerablcset meilleurs qu'une inlj.uile
.,!'enipereur Qilon.IH,-par une cpitre qni iioos ap- d"auires de ce" lemps-la, ne soieni de la facon de
prend eh qtiel temps cl a quelle occasipn il lut Gerberl. Nous en prendrons occasion de parler ilet
, ,.;;...,:,.,.. ; C autres poesies de holre pliilosophe, suivani la con-
l.compos.e... ?. .'.- ...
I/eiHlant Pele de-997,-ce.prinee se. liouyant en naissance qne iibus pouvonsenavoir. •
,:_...
rtnliej ouil.se.preparaitalajnerre eonlfe Jes.YYin- Ly a de Iiii-une autre epigramnte en dotizever»
..dcsique Gerberl nomnie.Sarniaies,,il avait a sa suite hefoTqUessiir Ib pbflfait du celebre Boece,qiied'ha-
, .phisieiirssayants, du nombretlesquelselait Gerbeii, hiies connaisseiirs regardentcomiiie une piece tres-
:Clse.plnisait a icur pfoposerdesiquesiioiissiihiiles eiegante (CAVE.p.512,; OLEAR., bib., par. n, p. 181).
,.ei .epineuses.jle piiilosophie,(MAi). jb. 1.1, in fia.J. Ce ifesl passaris raison; et Pon.peiit ajouter qtfpn
Pcf.spnnejfy., ayan t repontiu d'uiie iiianiere salis- "jie fcrnii pas deshonnetiratix poeies des bons siecjes
Jnisanie, ij .eiijpignjl a, (Gefberl;de,rcsoudre celle de |a compicr au nOmbrede leurs produclions.Cefle
.qiii fcgardail le raisonnable el le raisounani. Ce- epigrnnime setile;"vaiit thieux, potir le bon goot»
lui-ci lic pulJ'execnter;sij,dipoijr.caiis.ede maladie. l'eriergie, la noblesSedes termesef les autres beautes
,Mais,apres avpifrecouvfeja sanic,il le. fit par le , de Ia poesie, que toules les aoires pieces de vei'S
pelil oiivrage doiil II s'agit i,ci..II y entie dans line qu'oiil enfantees le siecle de Gerbert et les deux
longtie et sefieuse disciission, qu'il.nppiiieiani de suivants. Atissi ne Pa-l-on pas jugee .jndigne:d'oc-
i 1'auioriip des.ancienspliilosophesque de ses propres cuper uiie place dans le Recueil des petiles poesies
faisonnemeiils, el d'tine figure pour rendfe la chose des anciens oil elle est inipiimee(ep.et poes.vet., \,M,
plus seiisible.Mais.il faut avouer qiie la diliiculle p..6o). DeliiOn Pa fait passefdarisjes dernieres etii-
iifen vhl.iil pas la'pejne. Aussi 'Gedefl s'esi-il cru lions dcsAinialesde Baroiiius, pouf compleief
Pelbg*
de
bblige sVxciisef, a In fni ile.''son. ecrit, «Pavoir de Boece. Elle se iroiive .iiomriiciiicntdans Pediiioti
entrepris de ifailer uii sujel peiiconveiiaSJe a la de 1'858,a Pannce 526, pageili7. Le porlrait de co
"gravite episcopale, ddiil il elail jevelu. S'il le iit, philosophe, qui donua occasion a cetie epigramiiic,
teiie futque par le desir de plaire a Pempeieur, elait celui qifOtton III avait daiis son cabinet. 6n
•qui s'dccupait aiofs d'un gcnre d'elude auquel la Voitpar-la qne Pauleur la cpmposa lorsqu'il se f..t
(jueslidndiscutee n'etaii pas clrangefe. reiire pres de cet enipereur.
'Lenicilieur mdrCeaudetoiit Pecrit est PepJtfe EJle a eie sans doute incoiinue a uu savani irle
dedicaioire. Oulre Jes'trails liistoriqiics qiie nons nos joiirs, qui ne parle de la versificaiiondeGerlic.t
' cri venoiisdc
rapporter, ei dbnf qitelqiies-uiis soiit qtfavec uii snuverain mepris (GOUJ,Elai des Uienas,
Ibfiglbfieiix a Ja meindire^dthton llt, clle seri a p. 72). II ifesl paSpliis heiireiix, J,0rs.'iii'ilfajl piirler
'' Jiaife cohriaifie-riiabilcicde i'aiAeur a
faifesa £our jiblrephilosophe e;i ccs teruies : J.; n'ai jainais coin-
7! S1LVESTERPA.PAII. 72
pose"dc vers, lui fait-Hdire, lnainlenaiit j'y prcnds A Pinlelligence et «aisir ce qu'il y a de plus suhlil
goftt, el lantqifil me durera, je vous cnverrai au- et de plus obscur dans Pait eiiies ecrits tles rhe-
Jant de vcrs qifil y a (Pliomnies dislingues en leurs.
France, Ce.ifest point Gerbert qui s'exprime ainsl, 15° Jusqtfici Pon avait rcgarde 1'ecrit anonyme .
mais Qtlon III,. sbn disciple, alors roi dc Germanie sur PEucharisiie, publie par le P. Gellot, conniie
- et depuis empereiir. La lettre cilee, qui est la cent un ouvrage dTIeriger, abbe de Laubes, vers la fin
cinquante-troisicirie enlre celles de Gerberi, en fait du x« siecle et les preraieres anneesidu suivani.
la preuve complete.Ollon y prie ce cher maitre, alors Dom Mabillon, auteur de ce seniiment, semblait
nrcheveqne de Reims, .delui apprehdre: a foiid Pa- 1'av'oirelabli d'une maniere aiissi sOlide qijc ino-
rilhmetique et le; grec, et s'engage, dans Pardeiif deste(Ac/. ben., t. YTpr., n.47,48; An.,\. Di,n. 99).
qifil se scrilail poiir la versificalion, a lui envoyer Mais les plus savariis. hommes ne sont jamais in-
aulantde vers qifil y avail alors d'hommes cn faillibles dans lenr critique. Il.peul aiseriient echap-
-France. Expression hyperbolique, a la veriie, mais per a leur sagacitc des decouvertes daiis les-
alaquelle il faul laisser lotilc son elendue, saus la qnellestPaulres seront plus lieureus.;Ccst ce qui
restreindrepar le lermc (Phommesdisiingues qui lui csl arrive au sujet du veritable auteur de Pecril en
prescrit d.esliniilesex.irememerii elroiies et qni ne jgB queslion.
se lit pojnt dans le lexie original. -; Dom Bernard Pez, Payant recouvre'sous le nori»
: Quaril aux aulres picces de vers de la fagon de de Gerberl, qjii fut depuis pape, dans lin ma-
Gerberl, nous n'en connaissonsque qualre, qui soiit nuscril de Pabhayede Golveiclien Auiriche, du
aulant dMpilaphes, chacune de quntre grands vers. meme temps que cclrii qiii Pattribue a Heriger, a
filles ont ele failes pour orner les lonibeaux de| cnircpfis de le resiituer au premier de ces deux
1'empereur Oiton II, dc-Lolliaire^ ror de France; ecrivains (Anec. diss. p. 69, n. 2; t. I, par. n, p.
jPun duc, nomiTie,Frederic, ei du scol.islique 152). Et il fattt avouer que le tilre, ecril cn niiiiium
Adalbert. Elles sont imprimees parmi Ics lellres de. de la rnerae inain qiiele corps.de Pouyrago,est dej.a
l'auteuf, ct y licnnciU la: place de ln soixante- une forteprcuve en: faveiifde Gerbert. Preuve qui,
seixicine ct des trois. siiivantes. Ces epitaphes,'aii! gointe a J'ideiuiie de slyle cnire cel ecrit et les au-
reste, n'ont. rien au-dessiis des' aulres poesics du[ .ires du mfinieauteur, est au-dessusde totts les rai-
lcnips que le.laconisme ordinaire aux autres t(criis. soniicmentsde dom Mabillon.En i'abandonnanl tou-
sde Gerbert. tefois sur ce poinl, on ne hii conlesle jjas quTleriger
11° De ses poesics il faut passer a ses proses, nviiitaussi ecrit sur PEtlcharislie,
ou sequenccs, qui ont bcaucoup d'aflinileensemble., C L'ouvrage dont il s'agit ici est iniilule: Traiti du
Un auteur de P-llistoire des papes, qui ecrivait surr . corps et du sang du Seigneur. Gerbert parait avoir
la fin tlti xn-siecle, dont le inanuscrit, qui se Ironvc. cie.delermine a Pentrcprendrepar deux motifs prin-
a Pabbaye de Zwetlen, assuie que la prose ad ccle-. cipaux ; Pnn, de montrer que ceux qui, comm«
bres, Rexcwli, etc.,'cn Phonneur des nnges, esll Pascase Radbert,;Soulenaient que le corps de Jesus-
de la fa^on dc Gerberl (PEZ,ii.-, t. I,'par. n, p. 380, Cltiist dnns PEuchafislie est le mi5meque celui qui,
:381). Albeficde Trbis-Fonlnines, qui avait pcut- elanlnede la Vierge, estniort et rcssusciid.ei qucles
eire puise ce fail dans Pauteur precedent, atteste. auircs qui, coriime Raban de Mayenceet Ratramne
la menie chose (ALB.chr., par. n, p. 56). Nouss de Corbie, prelendaient le contraire, n'ont point eu
ignorons, apres toui, si cctie prose existe encore> de differenls sentjments sur le fonds du niyslere.
quelque parl. Elle ne se Irouve point dans la col- L'atitfe motif, qui fit prendre la plume a nolrieecri-
leclion de Josse Clichloiie qui en a rccueilli lantt vain, ful de faire voir Pabsurdile de Perreur iinngi-
id^aulres. naire des Stercoranistes. On voil parla qu'encore
12° Qii n'a pas plus ile cerlitude sur Pexislcncc 3 sur la fin du x« siecle on agitait ces questions sur
«lu Traiie de rhetoriqiie-, que Gerbert composa, PEucharistie. Snr ce plan, Gerberl a' divise son
coriimeII nons Papprcnd lui-mcnic dans tinc dc scss D ecrit en dcux parlies, La premiere, qui est la plus
lettrcs a Bemard, moine d'AurilIac (Gerb,, ep. 92). prolixe, il Pemploie a prouver le premier point de
.11parait, par ce qifil cn dit, que ce ful le preinief, son dcsscin, par un grnnd nomhre de passages lircs
ou au moins nn des pfcniicfs ecrils qifil publia apress dcs Peres grccs et lalins, presque lous fort bien
-*onretour tPitalie eiiFfanCe, ct aussilol qifil se Vil l choisis. U fortifie ces preuves par divers faisonne-
chargede la dircciion des dcOlesdc Reims. Celaill meiits pris de Parithmelique, de la dialeclique, de
•imvoltnne d'une jusle gros^eui', pnisqti'il contenail1 Ja geometrie, ei appuyes de figures, dont on a omis
vingl-six feuillcs, oii meriibranes, connne on parlaitt la preniiere daiis la derniere edilion de Pouvrage.
alors; et 1'idee que Pauleur nous donne d.e son m6- Maniere de raisonner qui decouvre Gerbert a ne Je
rilei-doit noiis eri faire rcgretter "la perle. Ge;bertl pas mecoiinailrc. Dans tout ce qu'il dit de Pascase,
.apporia lanl dc soin a la composition de cei oii- il ne parle de ltii et de son ouvrage qtf avecde grands
vrage, qifil s'e flallait qiie les plus habiles hii fe- elogcs'. De indme, toule cette" premiere partie esl
raient uh accueil admirable, et qifil seraii d'unee remplie de preuves ijjvinciblesde la presence reclle
grnndo ulilile aux etud;a:.ts, pour cntrer danss dc Jesus-Chrisl dans PEucliarisiic.
73 NOTITIALITTERARIA,' M
Gerbert est fort succinct dans Ja seconde parli.e. Ai d'une
< raaniere qui. blesse egalementlapolitesscet la .
i
II s'y arrete pariiculierement a faire seniir Jes jnep- charite.La critiqueaussiaigrequeviveqtfila faite de
ties, comme il les qualifie luijmeme, de cefix qtit, ses ! actes esl sans doutece qui a delourneles collecteurs
i conciles de leur donnerplacedans leurs recueils.
pour appuyer Popinion du Slercoranisme, abusaient des
de ces paroles de PEvangile, au verset 47 du cha- iOn les irouve cependant imprimes non-seuletncnt
pitfe xv de S. Matlhieu : toul ce qui entre dans la dans • les Cenlurialeurs de Magdebourg,mais encore
bouche,descend, etc II en prend occasion de rappeler separement en urivolume in-12, qui pariit a Ffanc-
le blaspbemc.de quelques heretiques qui preten- fort en 1600 chez les heriliers d'Andre WecheJ avec
daient, k ce sujet* quc Jesus-Christ avait ignore la ce titre : Synodus EcclesimGallicanm habita Duro-
physique.Gerbert y fait aussi lui-memeunpeulephy-' corli Remorumsub Hiigone A. el Boberto Francorum.
sicien, en expliqtiant la digestion. Il.conclut enfin rege. L'on y a ajouie une apojogie de ce meme
qu'il est absurde qu'un aliment spirituel,.tel qifest le concile, qui ne consisle qu'en quelques: lettres
cofpsdeJesus-Ghrist dans PEucharislie, soitsujetala curieuses de Gerbert. Les du Cbesne ont aussi insere
digestjon et a ses suitesi Cest, par coHsequenl,.dit- la plus grande partie de ces aeles parmi leurs.His-
il, une nourrilure pour Phommeinierieur. Que si toriensdeFrance (du Cliesn. t. IV, p. 101-114).
elle influe dans Phomme exierieur, ilest de la piete B 16° II y a de Gerbert (Conc. t. IX, p. 747-749);
de croire que c'est pour etre le germe de sa resur- UIIdiscours qu'il prononca au concile de Mousori
rection au dernier jour. L'auteur fait paraitre dans en 995, et dont il laissa copie a Pabbe Leon, legat
ce pelit traite beaucoup de justesse et de solidite dti pape. On a.dit qu'il s'agissait dans cette assem-
d'esprit. On n'y decouvre rien, au reste, qui puisse blee de la deposition de Gerbert, qui occupait alors
faire juger si ce fut avant ou apres soa episcopatqu'il le siege de Reims, et du retablissement d'Afri6iil.
y inil la niain. Le discours est une apologieeloquenleet bien ecrite,
Nous en avons deux edilions. La premiere est due dans laquelle Gerbert expose de queile maniere et
aux soins du P» Celiot, qui a publie 1'ecril sans nom par quels motifs il avait accepte Ie gouvernement
d'auteur, dans PAppendicea son hisloire de Go- de cetteEglise, auquel il avait, dit-il, eJe desline a
thescalc, avecun tres-araplecommeniairedesafatjon. la mort de Parcheveque Adalberon, et dont Arnoul
Au bout de pres de qualre-vingls ans, dom Beriiard Pavait des Iors exclu, en se servanl delavoiede
Pez (ibid., p. 131-146) Pa fait reimprimer sur le simonie.
manuscril donl on a parle, qui le donne a Gerbert II est iout a fait surprenant que M. Cave (p. 512)
comme a son veritable auteur. _ _ ait douie*que cet ecrit existe quelque parl. Nous
14° On ne sait point non plus en quel tenips C « en avons au moins quatre edilions daiis autant de
hotre ecfivain composa un cantique sur le Saint- recueils. Baronius Jui a donne place dans ses
Esprit, qui avecson cominenlaire faisait autrefois Annales (ad an. 995, p. 893-895)'.Abraham Bzovius
pariie des manuscrils de Thomas Bodlei, sous le (Bzov. '/it. Silv. c. 21, p. 76-78) l'a fait enirer daris
nombre de 1466-10 (Cat. ms. Ang., 1.1, part. i, p. la Yie denot)'e pape, dom Marlol dans son Histoire
124, 1). L'insci'iption, a Ia verite, lui doiiMele liire de PEglise de Reims (t. II, 1.1, c. 16),el le P. Labbe
de pape; mais cette circonstance esl equivoqut;, et dans la Colleclion generale des conciles (Conc. ib).
ne sulfll pas pour fixer le lemps de Pecril. II n'y a, 17° Au discours precedent on joint un riiaiogue
au reste, qtte ceux qui J'ont enire les mains qui ou conf6rence de Gerbert avec le legat Leon au
puissent nous eii donner une pliis ample notice, et nidme concile. On en parle (CAYE,ib.; Rom. ponl.
rious dife si ce cantique roule sur la procession du Vit. t. I, p. 757.; DUPIN, X« siccle, p. 148), peut-
Saint-Espril, sa divinite^,ou ses operations divtnes. dtre sans Pavoii- vu, comme d'un fort, bei ecrit,
15».On compte au nombre des ecrits de" Gerbert; diflerent du discours qui rfest point en forme de
les actes du fameux concile tenu a Sairit-Basleeni dialogue. II y aurait eu par consequent de la part
991, pour Ia deposiiion d'Arnou]t, archeveque de: -, n dcCerhert deux dcrits divers au sujet du concile
Reims. Gefut effectivement Gerbert qiii les redigea de Mouson; et il paralt paf les Caracieres qu'on
par ecrit en qualite de secrelaire de Passemblee* attache & celui dont il s*agit ici, qu.'on ne peut
II ne parait point d'ailleurs qu'il y ait eu d^autres ralsonnablementen douter.HuguesdeFleuri,ecrivain
part que d'y avoir donne le slyle, qui est beau* du xie siecle (pu CHESN. t. IV, p. 143), a eu connais-
coup au-dessus de celui de quanlite d'autres ecritsi sance de ce dialogue de Gerbert, qu'il qualifie
du mfime tcinps. On lfa pas cependant laisse de! dispute, et dit qifil se trouvait en enlier parmi; les
Paccuser d'y avoir insere plusieurs choses de soni gestes des archeveques de Reims. Trois aulres
Chef.Maisc'estcequ'il seraitlres^diffleiledeprouver,, auteurs(lD.t.IH, p. 353; Conc. i'b., p. 750;Spic. i. II,
vul'alientionqu'on apporiaittlansceltesbrted'asseni- p. 755), qui ont suivi de pres Ilngues de Fleuri, et
bleesa enfaire recueillirlesacles dansleuriiilegriie. Pont.peut-etre copie: un chroniqueur du meme
Baroniusa neanmoins suppose(An.l. X, p. 869,874,, siecle, le coiuinualeur d'Aimoin,-ot Clarius, moine
881) que Gerbert s'etait donne beaucoup de liCence > de SainuPierre le, Yif a Sens, atiesient la lrieme
dans ceuxdonlilesIquestioniCeslcequi i'amisensi i cjiose et -ajoulent .que cetie .dispute
pouvait etre
inauvaise liumeur conlre Iui, jusqu'a Ie lnallrailcrr d'uiie.grandeiitilile, vqlde utilcm. Mais il y a loute
PATROL. CXXXIXi 3
tt SILVESTER PAPA II. --
appafence qifelle est perdue, aussi bien que ceuee A touchfe pour le teinps. Gerbert y a fail entrer tme
parlie de Phisloire des archeveques de Reims,, courle mais belle exposilion des caracteres qne
dans laquelle elle se trouvait inseree, ce qui est unee sairit Paul dans sa premiere Epitfe a Timoihee
dbuble perle. aitache a Pepiscopat. Apres quoi il fait une vive
Avarit de tefniiner cet article, le lecteur ne seraa sorlie surJa simonie; qui eiait alors si commune,
pas fache d*yvoir un exemple de ces fautes frap-- et qu'il cosipare a la lepre de Giezi. La maniere
pantes dans lesquelles sdril capables de lomber less donl il la combal est d'autanl plus capable de fairc
i plus savants liommes, lorsqu'ils negligent de faireB impression qu'elle est plus naivc et micux cireon-
usage dc toute leur altention. L'on sait de quoi il1 sianciee. En rehaussant la dignile episeopale, il
elait question au concile de Mousonen|re Geibertt dit que lous les eveques ont recu avec sainlPicrre
et le legat du saint-siege. NeanmoinsM. du Pin n'al la charge de paiirelesbrebis dont parle Jesus-Christ
pas laisse d'avancer, que le sujet de leur conferencc3 au dernier chapitre de PEvangile de saint Jean.
elait la composilionde 1'asirolable. Assuremenl ilss L'endroit est reraarquable, si Pauieur eiaii des lors
avaient des affaires tout autrement intercssanles aj pape. II finit ce beau discoure par une courte priere
demeler. L'erreur de ce savanl bibliographe esl vrai- ou il conjure le Saint-Esprit de venir au secours de
Semblablement venue de ce qu'il n'avail lu sur cesj B tous les eveques, afin qu'ils raetlent en pratique ce
deux differenlsecriis de Gerbert que ce qu'en ditt qu'il lui a inspire de leur dire.
Sl. Cave. Celui-ci en les annoncanl ensemble, con- Ce qui conlribue a donner encore une ideeavan^
jointement avec deux aulres, sous le meme"arlicle,, tagetise de cet ccril cl de-sdn auleur, c'est de voir
atira donrie lieu a la confusion. Yoici la maniere' qifon y a decotivefl larit de beatites, qu'on en a
dont il en pafle el qui justifiera notre conjeciure : voulu faire hoiiiieiira saint Ambroise, le plus poli
Dialoguspulcherrimusinter ipsumetLeonemnuncium el le plus cloquent des -Piereslalins. Des le siecle
aposlolicitm; De compositione[aslrotabii liber; De m6me ou mourul Gerbert, le cardinal Ilumberi,
'thelorica lib. i; Oi-alioih syiwdo Mosomensi,etc. jgnorant le verilable auieur de cel opuscule, en copia
18° On altribue a Gerbert (Rib. Bodl. part. n, sous le nom de ce Pere un forl long fragmeni, qui
p. 163 2; OCD.Script. supp. p. 315) une aulre dis- forme le seizieme chapitrc de son premier livre
pule qui se passa a Rome, et qui a eie imprimee contre les simoniaques(HUMB. in Sim. 1.1, c. 16).
dans la meme ville Pan 1544 en un volunie in-4°. De meme, Giles Charlier, dans sa replique a Nicolas
Cet ouvrage qui porte pour tilre Dispule des chre- Thaborite au concile de Bale, ciie encore cet ecrit-
tiens et des juifs, DisputatioChristianorumeijudmo- i. sous le nom de saint Ambroise (MAUT.am. Colt.
riijn Romm habila, parait tres-rare, et il ne nous L ' t.
YIU,p. 460).
a pas ete possible de le voir par nous-memes. Nous Cest sur Pautorite de ces ecrivains, et des autres
somraes donc hors d'eial d'en donnef une notice plus quiles onisuivisei) ce poini, que Popusculese trouve
ciendue, et de dire meme si Pauieur elait deja pnpe porter le nom de ce saint docteur dans plusiettrs
lorsqu'il fit cet ecrit, ou s'il le composa dans quel- lnanuscrits, el qu'en cOnseqtienceii a ete imprime
qu'uii de ses voyages de Rome avant son ponti- parmi ses ceuvres,oiiil portedivcrs lilres (AMB.t. 1I>
ficat. app.p. 557-364.).DomMariene (Atiec. l. Y, pr. p. 2)
19° II y a pTesquele meme doule par rapport au dil Py avoir chcrchc inuiilcmeht; mais c'esl qifil
temps que Gerberl composale traite ou discours dc ne l'y chercliail que sous le liire De vita el ordina-
lTdee ou Portrail des eveques, De informationeepi- tione lc nieme sous lequel Humbert
clair louie la suile de episcoporum,;
scoporum. 11est par Pecrit, Cn
rappofte le morceau dont on a patie. II Py aurait
que Pauleur etail alors revelu de Pepiscopat. Mais
trouve sous le litre JDedignitale sacerdotali, comir.e
on n'y decouvre rien qui montre qu'il filt deja sur
il est inscrit dans ie lYe tonie de Pediiion de Paris
le saint-siege. Ce qu'il y dit coiivicnt egalement a 1642, ou De informationeepiscoporum,ctimme il est
nn simple archeveque conime a un pape. Gei'bert D inliiule dans Pappendice de la dernieie cdition. On
le prononca d'abord de vive voixdans une assemblee l'a ainsi range parini les ouvrages supposcs a saint
d'eveques, soit en concileou autrcmenl (MAB^Aiuja/. Ambroise, depuis que dom Mabillon Pa rendu a
t. II, p. 210) : lngremio sacerdolum positus, dil-il, Gerbertson veriiable auteur, sur la foi d'un ancien
ipsos alloquarsacerdotes.Apres lout, en quelque qua- manuscrit de Sainl-Marlialde Limoges (MAB.ib.,
liie qu'il ait fait cel ecrit, soit comme archeveque de p. 215). Cest sur ce meme mariuscril qu'il Pa fait
Reims ou de Ravenne, soil comme pape, on ne le reimp.rimefau second voluriiede ses Analectes. II
peut regarder que corameun mOnumeiitrespectahle y a cepcndant plusieurs variantes entre le lexle de
de son zele pour voir Pordre episcopaltout brillanl celte cdilion et celui dtt meme ecrit tel qif il se lit
des verlus convenablesa son caraciere. les ceuvresde saini Ambroise.Outre les ins-
parmi
L'auteur s'y propose deux objels. H y montre
criptions quendusen avonsdeja raarquees, ilporte
d'abord Pexcellericede Pepiscopatetyelablit ensuite encore dans divers [manuscrits celle de Pastorat;
1'obligation qu'6nt ceux qui eri sont revelus de et c'esl de la sorie qu'Alger et Giles ChaiJieVle
iKener une.vie qui i'eponde' a cetle haute digniie. ciienl.
Toul roule sur ces deux points, qui sont assez bien
77 NOTITIALltf ERARIAALTJJRA. 78
20° Le plus inleressant des ouvrages de Gerbert JV clarer avec quel csprit il s'etail porle a faire ceite
esl sans difliculte le recueil de ses leitres. Jenn le reponse.
Masson^archidiacre deCaendans PEglisedeBayeux, Ces detix lellres pleines de vivacile, rapprochees
en piiblia cent soixante, avec celles de Jean de Salis- tPuncaulre (ep. 75) qui ne respire que la lendresse,
beri et d'Elienne de Tournai, le lont en un voltime montrent qiie Gerberl savait acconimoderson siyle
iii-4°, qui parut a Paris chez MaceRuelle Pan 1611. aux differcnls sujels qtfil entreprenait de totieher.
Cetedileur Ies donna sur le manuscrit de Papire le Celle-ciest au nom d'Emin.a,reinc de France, snr la
Massori, avocat au parlement de Paris, son frere, mort du roi Loihaire, son mari, a Plmperatrice •
qui avait dirige cette edilion, ei qui esl auleur de la Adelaide.ITnedes plus inieressanles comme des pliis
Vie de Gerbert qui se trouve a la suile de ses letlres. Iongues(5)de la preniicre parlie difrecueil (ep.159),
On les lit passer bienldl apres dans les differenles est celle que Gerbert adresse a une atilre Adelaide,
colleclions des Peres. reine de France, femme de Hiigues Cnpet, el a lotis
En 1636^Andre du Chesne en imprima un recueil les suffraganls de PEglise de Rcims. Cauieur y de-'
beaucoup plus ample, a la fin du secondvolumede fend son oi-dinalionen qualiie d'afclievequc de celle
ses Historiens de France (t. II, p. 789-844). II y est melropole, d'oii Pon pensait alors a Pexpulscr pour
diviseen deux partics. La premiere, qui ne contienl B y relablir Amoul. 11 y disciile les moiifs qtfoit
qu'Une lellre de plus que le recueil dc le Masson, croyaiten.avoir, suivanl ce qu'il en avait appris du'
a ele revue sur tin mahuscrit, a la faveur duquel le bruit public.
nouvel editeur a corrige plusieursfaulesqui s'elaient Les leitres dc la seconde parlie nous instfulsent
glissees dans la premiere editiori, nommemenl dans parliculieremeiit de ce qui se passa en consequence
la lellre 134. La seconde parlie a ele tiree d'un de Pelection d'Aruoul et de celle de Gerbcrt en sa
riianusciit du P. Sirniond, et comprend cinquanie- place. On y voit les actes de celle double eleclion
cinq lellres, qui n'avaient jnmais vu lejour. Cesl avec la profession de lbi dc Gerbert. II y en a quel->
celte ediliori de du Chesne qifon aurait dixprendre ques-unes ecrites au noni d'Arnoul; mais 1.1pltipart
pour modele lorsqtfon a entfepris d'incorporer bs sonl au nom de Gerbert, comme archeveque do
iettres de Gerbert dans les bibliolheques des Peres, Reiins, quoiqu'il n'en prenne pas la quaiite, el ra-
qiii ont paru depuis 1636. Mais c'est ce qii'on a rement celle d'eveque en general. Les deux dernitV
riieme negiige de faire a Pcgard de ceiie de Lyon, res (ep. 5i, 55), qifon a inscrces dans la Collection
qifon a votilucependant rendre pius parfaite comme des conciles (l. IX, p. 777-779), ne fnrenl ecriies
plus ample que les precedenles. que lorsquil elaitpape. Nous avons deja donne uno
On n'y a imprime de cesleilresque cequ'enavait C idee de la derniere, par laquelle Silvestre coiiCrme
publie le Masson (Bib. PP. l. XVII, p. 669-691). lerelablissemenl d'Arnoul, en quoi elle esl remar-!
Dans Puiic et Pattlre partie de ce recueil de lel- quable. La penuliieme, que Je Massonavait deja
tres on ifa garde aucuri ordre chronologique enlre publiee a la lele de son recueil, mais hors du corps
elles. PourPordredesniatieres, il ifelait pas possible de Pouvr.igCjcst ecfiie a Azelinou Ascelin, le mema
d'y en elablir auctin, lant Ies sujets soni varies et qtf Adalberon evfique de Laon. Elle est forl viveet
quelquefois mulliplies dans les memes leiires. La chargee de grand nombre de reproches. Apres quoi
plupart sont fort cotirtes et rarettient inieressantes, Silveslre cite Ce prelal a Ronie, pour y elre jugd
quoiqtfon rie laisse pas d'y irouver des trails hisio- dans un grand coricile qui s'y devail tenif dans la
fiqties et littdraires qiii servent a eclaircir ce qui se semaine de PaqueSi
passait alors dans PEiat et quelquefois dans PEglisej En general Gerbeft prend rarement qiielque qita-»;
et Ia culiure des lettres. II y en a d'autres qiii con- lile a la lete de ses leures. Celles qifon y lit qtiel-
tiennent d'exc'elienlsavis ei de sages conseils; mais quefois, sont les litres de Scolastique Cl d'abhd
le caraclere dominant du plus grand nombre est un ccolatre, Scholarisabbas (ep. 7,12, 142, 148,161).
geniede poliiiqueei d'intrigues.Atissiplusieurs soni- ^ II' ne s'y qualifie qu'une seiile fois abbe de Bobio
felles adressees aux papesj aux empereursi aux (ep. 14); quoiqu'il ait letenuceiie abbayejusqu'ason
fOis, aux imperairicds et autres princesses, a dcs ponlificat.
arclieveqiiesqui avaieht beaucoupdeparl aux affaircs Deuxchoses coiicOufentparticuliefCmenla rendrii
publiques; ou eerites au liom de ces ineines puis- seslellresobscures, ei empeehentqifonen lire loiit
sances, qui eiriployaieni souvent la plume de Ger- le.secours qifon pourrailen lifer : lelaconismeavcc
berl. 11y en a une un pen vive au nom de Thierri, leqttel elles sont ecrites, et le defaut d'inscription tt
evcque de Meiz, au pfince Charles, frerCdlt iot la ieted'un grand nonibre;D'autfes fois lesnomsdcs
Lolhaire (ep. 51), ct une auire (ep. 52) encore pltis personnes a qui elles sbnt adressecSou doni elles
vive, au nom de Charles, en reponse au prelat. Elles parlent n'y sont designesque parles iniliales. Totit
firent apparemment du bruit, puisque Gerbert se celamontre le besoin qifon aurait de bonncs notes
crut oblige d'ecrire a Thierii (ep. 55) pour lui de- pourleseclaifcir. Les remarquesqifa faitesdom Ma-
(5) Cettelettre estaussi imprimee dans Ia Col- est adress.eea lTmperalrice Adelaide, au lieu qtfcllo
leclion generale des Conciles (p. 745-747), mais cst eciite a la reine dc France de menie nom.
avec une fausse insciiplion, suivanl laquelle elle
75 SILVESTER PAPA II. :'>,
....:'... «O-
billon sur pltisieurs de ces lettres y repandenl une ,\ precedenie, est celle qu'il ecrivit a
Vildebolde,eve-
grande lumiere (An.\. XLIX,n. 65). que de Slrasbourg (Rem. Coiic., p. 113-14S):.Ce
On n'a pas fait entrer dans le recueil, dont nous prelal, qui elait anri de Gerbert, Pavait prie dePins-
venons de rendre compte, louies celles qui appar- truire de sa gfande affaire. Gerbert Ie fit par cette
liennent a Gerbert. II y en a grandnOmbre d'autres lettre, qui est fortprolixe, et peut-etre la pltisiriid-
qui se trouyent dispersees dans divers recueils et ressante de toules les siennes. II y discnle deuX
dont il imporle de donner une nolice. poinls, Pun historique ou de fait, 1'aulre dogtnati-
La premiere.de celte classe qui se presenle est que ou de droit. Apres avoif fait Phisloire d'ArnOul,
celle que Gerbert ecrivita Seguin, archeveque de spn coneurrentj et rapporte ee qtii preceda et stiivit
Sens, qui avait assisle au concile de Saint-Basle, oii son ordinalion, il entreprend de repondre a ce que
ftil arretee la deposilion d'ArtiouI (Conc, ib. p. 744, quelques-uns disaienl qu'on avait fait injureaupape
745). Elle paraft eeriie aussitdt apres qu'on eut ap- en deposant ce prelai sans Paulorite du saint-sie-
pris en Ffance ce que le Pape Jean XY avait fail en g'e. Gerbert parle ici en canonislc, et traite la ma-
faveur de ce prelat depose, et contre Peleclion de liere qui concerne la difference des crimes et Pordre
Gerbert. Ainsi elle peut elre de 1'annee993. Comme judiciaire.
ce pontife inlerdit tous les evequesqui avaient eu '3
Gerberl, en Dnissnntsa letire (MART. am. Coll. 1.1,
part a celie grande affaire, Seguin craignit d'etre p. 552), lache de persuader qifil lfetaitpas possible
enveloppe dans cette censure, quoiqu'il eiil refuse qu'un homme sans naissance, sans biens, etranger
conslamment de consentir a la deposilion d'Arnoul. dans le
pays, tel qu'ii elait, eut ete prefere a tant
Gerbert dans sa lellre entreprend de lui montrer
d^aulres.qui etaient puissanls dans le raondeet dis-
par plusieurs raisons que sa crainie eiaitvaine el tingues par leurs grandes allianees, pour reiiiplir le
mal fondee. Supposant, ce qu'il aurait peui-etre
siege de Reims ; qifil fallait donc que ce ful paf
fallu prouver, que le jugement i-endu a Saint-Basle une
disposilion particuliere de celui qui eleve dc la,
par les eveques eiait canonique, etpar consequent pottssiere le pauvre, pour le faire asseoir entre les
le jugement de Dieu meme, il soulienl que celui du de son peuple. II prie ehsuiie Yildebolde
princes
pape ne peul eire plns grand. II ciie a ce sujet Pen* d'6lre Pinlerprele de son innocence et de le jusliiier
droit des Actes des apdtres ou il esl ditqu'il faut
aupres du roi et des prelats de sa coriiiaissance des
plutdt obeir a Dieu qtfaux hommes, et le huitieme calomnies donl on le chargeail comine ayant usurpe
versel du premier chapitre de PEpilre aux Galaies, le
siege de Reims, et fail prendre Arnoul. Eiifin il
11y joint quelques maximes de S. Leon el de S. Gre- r lermine cette
longue leltre par se plaindre du lris'e
jgoire le Grand; et apres avoir pose pour autres etat dans lequel le procede de Rome avail jele PE-
principes de son systeme, que Ia loi commune de glise Gallicane. « Rome, dit-il, a eie i'egai'deejus-
1'Eglise est PEvangile, les ecrits des apdtres et des qu'ici comme la mere de toutesles Eglises. Mainte-
prophetes, les canons dictes par le Saint-Esprit, et nant elle passe pour donner des malediclions aux
consacires par le respect de lout Punivers, et enfin gens de bien , et des benedielions aux mechants. >
les decrets du saint-siege qui y sont conformes, il
Ceiie lellre , elant fort peu connue , demandait
conclut que quiconque se sera ecarte de ces lois
qifon en donnat une notice sufflsante. DuChesne en
par mepris, doit elre juge suivant ces lois. Mais avait le coramencemcnt (1. IV., p. 114), que
cettx les ils doivent etre publie
qne pour qui observent, dom Marlot a fait depuis reimprimer d'apres lui (Hist.
toujours en paix. Que Seguin doit donc se garder Rem. DanslasuitedomMar-
de s'abstenir des saints mysleres, aulremenl ce.se- l.U,l.i,c.l6,p.-51,52).
rait se rendre coupable. lene(6), Payant trouvee plusanipleparmi lespapiers
dedoin Mabillon, Pa inseree danssa grande Collec-
Gerbert ne s'altendait a
pas etre pape lorsqtfil lion I, 551, 552) d'ancieris monuuienls, croyant
ecrivit celle lelir.e, qui conibat de front les prelen- (t. p.
la donner enliere. Mais il s'en faut de plus des trois
tions moderncs dc la cour de Ronie, qui avaient D
Ce qu'il en a publie de plus que les deux
des lors jele de profondes racines. Cesl pourqu»i quarts. ne conlient la fin de la iellrc.
aulres presque que
Baronius s'est mis beaucoup en frais pour la refu-
ses Encore y manque-l-il les denx ou trois demiereS li-
ler, et ne la rapportc dans Annales qifa ce des-
sein (BAB.An. 992, p..882-884). EIlc avait etedeja gnes. De sorte qu'on n'a ceile rare piece en entier
a la suile des acies du concile lenu a qu'a la suite des actes du concile de Saint-Basle avec
imprimefe la lettre ii Seguin (Rem. Conc. ib.).
Sainl-Basie , dans Pedition de Francfort donl on a
jiarle (Rem.Conc.,.]>.145-146).Depuis,les PP. Labbe On a une autre leilre de Gerbert, nouvellemcnt
et€ossart lui onl donne place dans leur colleciion decouverte par lessoins de domBernard Pez (Anec.
l. III, pari. n, p. 81-84), qui Pa troiivee a la suite
gdnerale des Conciles (Conc, ib., p. 744, 745).
Une autre letirede Gerbert, quine se trouve point du traite de geometrie du meme auleur, dans le m;t-
dans le recueil de du Chesne, et qui suit de pres la iiuscrit de Salzbourg donl on a parle. Cest une: rc_r

(6) Cet ediieur renvoie jusqifen 995 la dale de Ia lctlre de Gerberl a Yildebolde; mai* il est hors de
coniesiation, qn'elle futecriiedes 995 au plus tard.
8k NOTITIALITTERAR1AALTERA. - - 82
ponse a la diiflculle qu'Adalbolde le Scolastique (7) A ses predecesseurs avaienl accotitume de sevoir, afin
avail proposee a Gerbert, loucbant une- operalion qif il put se meltre plus aisement au fait du differend
geometrique dont parle Macrobe sur le Songe de entre Arrioul et Gerbert. Gerbert etait alors en pos-
Scipion. La leltre esl intitulee : De causa diversiiaiis session du siegc de Reims, et ,par conseqttent
arearum in trigono mquilatero, geomelricearithme- grand chaneelier de Hugues : ce qui confirme le
ticeveexpenso. Gerbert eiait deja pape lorsqtfil fit seuliment que ces deux leltres sont de sa facon.
eeite reponse, comme il parait par la lettre d'A'dal- U est hors de doute que Gerbert, soit en qualile
bolde , qui lui donne loul ensemble les tilres de dVcheveque de Reims ou de Ravenne, ou en celle
souverain ponlife el de philosophe. On ne saurait de souverain ponlife, ou meme a tilre de savant,
dire (MONTF. Bib. bib. p. 24-2, 88-1) si ce qifan- avant que d'etre eleve a loules ces digniles, ecrivit
noncent deux mantiscrits du Yatican enlre ceux de- plusieurs autres lettres qui sont encore on ensevelies
Christine, reine de Suede, sous ce tilre vague : Ger- dans 1'obscurite ou enlierement perdues, On n'a
berti ad Adalboldumnonnulla, conlient aulre chose point publie notiimemeiit celle qu'il adresse a Cons-
qtie la reponse dont il/ s'agit ici. Adalbolde, qui tanti.nde Fleuri, et dans laquelle il le qualifie son
passe pour le meme que Peveque d'Utrecht de meme Theophile, comme il a ete dit plus haut. On ne voit
nom , ifetait point encore eleve a Pepiscopalpuisque u poinl non plus paraitre celle qtfil ecrivit aux suffta-
Silveslre ne le qualifie point eveque et lui-meme ne gants de Sens-en faveur de Leoleric, leur metropo-
prentl que Ie titre de Scholasliqiie. litain, en la place de qui le comte Fromond voulait
II y a encore d'aulres .letlres de Gerbert qui ne sont faire ordonner Brunon son propre fils
(Spic. t. II,
pas entrees dans les rccueils qifon en a publies. p. 757-738).
Mais comme elles ne sont pas de meme prix que lcs
21° Qnant aux bulles d'e noirepape, ellesrentrest
precedentes , nous ne ferons que les indiquer sim- dans la classe de ses lellres; et nous n'en connais-
plement. Tel est celle a Theotard, eveque du Puy sons
en Velai ( Gall. Clir. nov. t. H, app. p. 226), par mention point d'autres que celles donl on vient de faire
dans Particle precpdent. Seulement nous
laquelle Silvestre confirmeson eleclion el son ordi- ajoiiicrons ici
nalion., Telles sonl anssi cellcs qu'il ecrivit a Salla, lui en atlribuequ'OIdoi'ni (Rom.pont. Vit. 1.1, p. 757)
une qu'il dit elre admifable , pouu
eveque d'Urgel, et a Odon, eveque de Girone, Pune Petablissement de la commcmoralion des fuleles de-
en date de Pan 1001 el Patitre de Pannee suivanie funts au lendemainde Ia fete de lous les Sainls. On
(Marca hisp. app. p. 957-959). Les PP. Liabbe et sait que celle pieuse ceremonie fixce a ce jour, dbit
Cossart en ont ptiblie une aulre a Robert, abbe de son
Q origine a saint Odilon, abbe de Cluni, qjii Pinsti-
Yezelai, en faveur des privileges de son monastere tua, comme Pon croit, en Pannee 998 (MAB.An. I.
(Conc. t. IX, p. 779-770). D.omMartene (Ampl. Col- LI , n. 85). Le pape Silvestre pourrait fert bien
lect. t. 11, p. 54) de son cole en a donne une autre avoir donne une bulle , pour la conflrmation de ce
sous le lilre-de bulle, adressee a Ravanger, abbe de. saint-eiablissemenl. Mais on ne la voit
Stavelo el de Malmedi, pour declarer ces deux ab- nulle parailre
parl; et si elle exisiail encore manuscrile a
la
bayes sous proteclion du saint-siege. Silveslre a Rome dti temps d'Oldoini, comment Pa-t-on oubliee
la lele de celle-ci prendla qualite de pape universel dans le nouvel et tres-aniple recueil des bulles dcs
et de vicaire de saint Pierre. II ecrivit aussi a saint
papes qui a paru en 1692? On le commence en eflet
Odilon , abbe de Cluni, et a loule sa congregaiion
par celles de Leon IX; et il n'y en a aucune de
pourlever le donle qu'on avail au sujet de quelqnes Silveslre II ni des pontifes precedents.
ordinations faites par un eveque auparavanl riioine
dc Cluni. Celte lellrefait partle du Bullaire du menie 22° OR doitnaturellement compter eritre les eerils
de Gerbert ce qui nous resle des acles des conciles
ordce. •
Nous croyons sans difficulle que les deux lellres qifil a assembles el auxqnels il a preside soit comme
au pape Jean XV, sous ie nom de Hugues Capet, roi C melropolitain ou comme pape. Mais ce qui en est
de France, ont ele ecrites par Gerbert. Ce qui nous venu jusqu'a nous se reduil a peu de chose. De lous
le persuade, c'est qu'il esl Pauteur d'une autre leilre ceux qu'il tint pendani qu'il gouverna PEglise de
du meme prince aux empereurs Basileel Conslantin, Reims, on ne nous a rien conserve de ce qui s'y fit'
ce en lrouve dans le recueil de ses Ieitres.
laquelle est la cent onzieme enlre celles de la pre- que qu'on
miere classe. D'ailleurs on y reconnait assez le slyle La quaranlieme de la seconde classe, par exemple ,
de Gerherl. L'une el Panlre se trouvent dans le re- contient une monition faite en concile contre ceux
cueil dcs Historiensde du Chesne, dans les Annales qui envahissaient les biens des egliscs; et c'esl cn
de Baronitts, el la collectiou generale des Conciles. consequence qu'on Pa fait cnlrer dans la Collection
La premiere esl pour demander justice au souverain generale des conciles (Conc t. IX, p. 740). On la
conlre Arnoul de Reiins. Par croit de Pannee 995. Ce qu'on a du concile de Mott-
pontife 'archeveque
la secoride le roi Pinvite a veniren France, et Iui son , qui se lint en 995 par ordre de Pabbe Leon ,
du pape, consisle particulierement dans le dis-.
indique la ville de Grenoble, ou les papes el les rois legat
(7) Nous ignorons stir quel fondement un savant stique le nom d'Elhelbald et la qualiie d'eveque do
de nos jottrs (LEBKUF, ib., p. 86) donne a ce scola- Wlllemberg.
8.5 SILYESTERPAPA II. — NOTITIALITTERARIAALTERA. ... _ sl
pours qtfy prononca Gerbert, et dont nous avons A A. Cependant de IrdsThabilescriliques (BOLL. 25 apr.
rendti compie ajlleurs. p,. 176, n. 9; MAB.ib.,t. VII, p. 847, n. 5) ont
II en convo<|.ualui-meme un aulre des qu'il fut sur ,montre que c'esl une erreur insoulenahle.
Couvrage
le siege de Riiyeuiie (Conc. ibid. p. 766), On assi- appartient a un moine anonyme du nionastere de
gne pour date a ce concile 1'annee997 ; mais il est Saint-Boniface el Sainl-Alexis de Rome, et nolra
Lois de conteslaiion qu'il appartient a Pannee sui- pape ii y a d'aulre parl que d'avoirpeut-cti'e
engagd
yanie, comme nous Pavons deja moiUre,en fixant Ie Pauleur a Penlreprendre. Assurement, M. Basnagc
temps auque! Gerher.i monia sur le siege de ceite ifest pas fonde a faire une espece de proces litte-
eglise. A ce coucje se trouvercnl presque tous les raire ii ces criiiques, suf ce qu'ils ont avance que
ssuffragaiits ayec les pretres etles diacres de Raven- Bzovius avait publie la Yie donl il esl queslion
ne. On nous a couserve les leglenients qni y furent commeun eciil de Silvesti'e (CANIS.B. l. III, p.
44,
fuils, divises cn irois ariicles, auxqueis divers n. 2). 11prelend au conlraire que cet edileur dil
bilJiographes (Vgli.l. II, p. 351,3L2)danslecalalogue seulement qu'elle aele exaclemeul ecrite par un des.
des ecriis de Gerberi doiine.nlletilre De celebralione amis de saint Adalberi, Que nos lecleurs en soient
concilii, comme s'il s'agissait d'uu traile s.urla uia? eux-memesIes j ges. Yoiciun des tilrcs que Bzovius
uiere tfassemhler et de lenir tin concile. I a mis a la lete de Pouvrage : Passio S. Adatberli,
B
Qn a des preuves que Gerbert en assembla plu- episcopi et martyris, edila a dominoSilvestro papa
sieurs peiidaiit les quaire ans et quelques semaines urbis Romm. Peut-pn atlribuer plus diserlement
qu'il rempIilIesiege(CoHc,ib.,r>.124; Gerb. ep. part. quelque ouvrage a un auteur? Le premier lilre atj
n , ep. 54). Miiison ifa poinl ete soigneiixde nous froiilispi.eedu Volume,qui a peut-etre doniic occa-
en conservcr les acles. II y en nyaiicependaiit aulre- sion ii Perreur ou est lombe M. Basnage, pour ne
fois de fort dclailles des conciles tcnus au stijet du Pavoir pas lu cn cnlier, n'esl toulefois ni moins
difierend entra Yilligise, archeveqne de Mayence, et clair, iii nioins cxpressif. Nous en copions ce qui
S. Beniouafd, eveqne dTlilileslieini,a Poccasionde fait a nolre dessein. S. Adalberli Vitael passior
1'abbayc rie Gandeisheim, Nous cn jugeons ainsi ab ejus synchrono et ftimiliari Silveslro II P. M.
sur ce que lepreire Tnngmar cn a insere dans la edita. Qnand on enireprend de censurer Popinion
Vii!de S. Bernouard sou evcque. A cela pres , il ne d'un aulre, il faudrail elre plus assure de ce qu'on
noiis reste de lons les auires concile->quc Pacte eij allegue pour la combaltre.
faveur de Piinnnniile de.Pabhaye de Sainl-Pierre 24" Oldoini (Rom.pont. ib., p. 757) a aussi tache
a Perouse, qui est de Pan 1002) Conc, ib., p. 1246- . de transporler a nolre pape Phonneur d'avoir com-
l pose la Vie de 1 impeiatrice sainle Adelaide, comme
G
1248).
25° Abraham Bzovius, qui a fait tine hisloire as- elanl pariaileinent au fait de son hisloire. Nous
gez singuliere de Geiberl a aussi publie sous son avons diverses edilions de cet ouvrage, a la lin dur
jiom, cpmnieun ouvrnge iuconiestablemenl de lui, qitel se lisent une hymne, une coHecieavec d'autres,
la Vie t!e S. Atialberi, eveqtie tle Prague et marlyr. oraisons pourla messe et Pofflce de celle sainle,
Elle a eteiinpriniee a Roine avec les caraclercs de tel qtie nous Ie represente ici ce supplem. de
la clianibre apostolique, Pan 1629, en un voluinc Ciaconius. Mais bien loin qu'aucune de ces edilions
in-4;, ct tlepuis, la plupari des bibliograiihes ifont porie le nom de Gerberl ou de Silvestre, Pepltre
pas fail diific«lietic lacompleraii iiomhre des ecrits dedicatoire qui esl a Ia iele d'une de ces edilions
de Gerbert. II ifest pas jusqifa M, Cave qui ifait (C/MII.bib. p. 555) monlre visiblemenl que cetie
suivi ce.lle opinion, et M. Oleari.us d'apres lui. Yie est uiie des produciions de la plume de saint
(Rom. ponl. ib.; JACOB. Bib. ponl., p. 214j OLEAR, Odilon, abhe de Cluni, a qui lousles savanls de nos
pib., parl. u, p. 181; CAVE,p. 512). jours convle.nnentqu'elle apparlienl.
GERBERTI

POSTMODUM

SILVESTRI VAVM II

OPERUM PARS PRIMA.

DE DISCIPLINIS MATHEMATICIS,

LIBELLUS

DE NUMERORUM DIVISIONE

Hucusque inter opuscula spuria Tenerabilis Bedce (Opp. lom. I, col. 681) relegatus, nunc
primum suo auctori reslitulus et recensitus ad ftdem codicis Scaligcrani XXVIII, in,
bibliotkeca Lugd. Batav. asservati.

(E ScliedisD. Pitra.)

PRJEFATIO.

Conslanlino suo Gerberlus scolasticus S. '. Q CAP.I. De sinqulari mmer-o^.


Yisamiciliaepeneimpossibiliaredigitad possibilia.
Nam quomodo rationes numerorum abaci cxplicare Si multiplicaveris singularem, [dabis uiiictii-.
contenderemus, nisi te adhortanle, o mi dulce sola- que '] digito duntaxat usque ad ternos, vel articulo
men lahorum, Constantine? Itaque cum aliquol lu- quinquies binos. Deinceps pones digitos in singula-
slra jam transierint, ex quo nec lihrum, nec exerci- ribus et articulos ih decenis,, directe scilicet et
lium harum rerum haljuerimus, quaidam, repelila conversim singularem pef decenum, dabis unieuique
niemoria, eisdemverbis proferiinus, quscdanieisdem digito decem, et omni arliculo cenlum.
senlenliis. Nec putel philosophus sine lilleris hajc Si singularem per cenlcnum, dabis unicuique di-
alicni arli vel sihi esse contraria. Quid enim dicet gilo ceiilum, et articulo mille.
esse digitos, arliculos, minuia, qiiiiaudilor majorum Si singularem per millenttm, dabisdigito mille,et
fore dedignalur. Yult lamen videri solus scire, quod arliculo decem millia.
mectiin ignorat, ul ait Flaccus. Quid cum idem Si singnlarem per decenum millenum, dabis digito
numerus modo simplex, modo compositus : nunc decem miliia, et arliculo centum millia.
digitui, nunc consliiuatur ut articulus? Habes ergo, Si singularem per centenum millenum, dabis di-
lalium diligens investigalor, viani ralionis, brevem J) gito centura millia, et arliculo,mille millia.
quidem verbis, sed prolixam senlenliis, et ad colle-
ctionem iutervalloruin et dislrihutionera in aclua- [CAP.II. De Deceno '].
libus geomelrici radii secundum inclinalionem et Si decenum per decenum, dabis digilo cenium,
ereclionem, et in speculalionibus et actualibus et articulo mille.
siinul dimensionis cceli et terrse plena fid.ecompa- Si decenum per centenum, dabis digito mille, et
ralam. arliculo decem liiillia,
1 Edit., Ad Constanlinum suum. Ca;lera desunt. et conversim. Si singularem per decenum,\ dabii
* Eilil., de simplici. — Si
multiplicaveris singuia- unicuique
3 digito dectm, elc.
rem numerum per singularem, dabis unicuiquedigito Addinuis ex edilis.
smgularem, ci omni arliculo d.ecem, directe tfi.icet ''Iliijuscecapiiisetseqticiilistilulusdesst in codice.
87 SfLYESTRI II VAYMOPP. PARS I. — DE DISCIPL. MATHEM. 88
Si decenum per millenutii, dabis digito decemi A j habenldeeeni^adcenlenosetmillenos, et centeni ad
saillia, etarticulo centum millia, miilenos, et milleni ad ultra se compositos decenos
Si decenum per decenum millenum, dabis digitoi millenos, et centenos millenos, hoc modo : Si vo^ .
cenlum millia, et articulo mille millia. lueris per singularem nurnerum dividere decenum
Si decenum per centenum millenum, dabis digitoi aiitcentenum, aut millenum, vel simul vel inler^
mille millia, et eliam unicuique articulo decies millei misse, dividere differenliam a singulari *"ad dece-.
miliia, num.per integram denominationem dividendi mul-
[CAP.III. De CenXeno **], tiplicabis,et articulos quidem propria denominatione
Si cenlenum per centenum, dabis digito decem el posita differenlia diminues, digitos vero digilis
millia, et articulo centies mille millia ". aggregabis : et si articuli provenienl ut supra, dimi^
Si centenum per millenum, dabis digito cenlum nues usqiie ad solos digilos, et millenus ls quidem
habebit articiilos in ''
millia, Ct articulo decies centena millia. millenis, digitos in cenlenis,
Si cenlenum per decenum millenum, dabis digito digitos in decenis; decenus articulos in decenis,
mille millia, et afliculo.decies millcmillia. digitos in singularibus.
Si cenienum per centenum millenum, dabis di- CAP.YIII.
gito decies mille millia, et arliculo ceijties mille B ' Quomodo metialur decenus cenlenumaut millenum,
vel centenum millenum, vel millenum et ulle-
millia. riores.
CAP.IV. De Milleno '. Si volueris per decenum numerum dividere cenr
Si millenum per millenum', dabis digito decies teriuni vel millenum, aut per centeiium millenunj
centena millia, el ariiculo decies mille millia, yel ulteriores, aut per millentira sequentes, differenr
Si millenumper decenum millenum, dabis digilo liahi divisoris quasi singularis ad decenum, per iiir
decies mille millia, et arliculo centies mille millia. tegram denominalionem dividendi mulliplicabis, id
Si millenum per cenlehum millenum, dabis digiio, est per yoeabula singularis, ac deeem articulos ac
«enties mille millia, el afticulo cenlies millieS mijle digitos diminues usque ad extremum divisoi'em,
millia sicut fiebat in singularihus quemlibet numerum divjr
CAP.Y. De Deceno milleno T denlibus,
CAP.IX.
Si decenum millenum per decenum millenum , Quomodosingulares cuncti decenismelianlur decenos
tlabis digito mille millia, et articulocenties mille centenos, millenos, velsimul dividendos '", vel in-
jnillia 8. termisse.
Si decenum millenum per centenum millenum, G t Si volueris per composltum decenum cum smgu-r
dabis digito millies mille millia", et arljculo decies lari dividere, vel simplicenj decenum velctim singtir
jnillies millemillia. Jari composilum, considera quotam parlem divisoris
teneat singularis; nam secundus singularis habet
CAP.YI. Cenlcno milleno>. raiionem ad secundas dividendi, tertius ad lertias,
Si cehlenum millenum pef cenlenum millenum, qtiartus ad quartas, quintus ad quinlas, et deinceps,
dabis digilo decies millies mille millia, et arliculo id est differenlia a singulari divisoris ad decenura
cenlies millies mille milJia. multiplicabituf per denominaiionem secund^rum,
Quornododividafur singularis per singnlarem, velcen* terliarum, quarlarum; quod vero exsuperatsecundas,
lenus per centenum, vel millenus per millenum. terlias, quartas, quinlas aggregabis; et si multipli-
In parlitione numerorum abaci ", sicul se habent ciores sunt divisore, eadem regula djmjnuentur:
:singulares ad singulares, sic quodammodo habent similiter vero eisingulares composili ad dividendum
se decem ad decenos, cenleni ad cenl.enos,.miUeni aggregabuntur. Et in centenis el millenis idem far
,ad millenos, hoc modo; cies , nisi quod unum cenlcnum vel millenum in
Si volueris dividere singulares per singulares, vel caueros dissipabis, quod jn uuo non evenil deceno,
decenumper decenum, vel centenum pcr centenum, D I et arliculi qnidem ab ijno centeno yel milleno se-
vel millenum per millenum, secundum denomina^- cundabuntur, a pluribus. diyidendorujn oblinebunt
tionem eorum singulares singularihus subtrahes.. sedes,.
CAP.X.
CAP.YII. Item alia divisio centeni vel milleni,et deincepsper
Quomodo singulares sua quanlilate metiantur dece^ eosdemdivisores.
nos, centenos, millehos. Si.volueris dividere centenum vel miilenum, et
In parlilione numerorum a sic se liabent sin- deinceps, per decenum cum singulari composilum,
gulares ad decenos ,et centenos e.tmillenosj sic se primum cenlenum veluti supra divides, suiupta dif-
4*Edil., de centeno. '~
Edit., addunt Abaci, et legnnt dical pro sic.
* Edil., et arliculo centum miltia, 11 Edit., sic habent se decemad centenos.
~ l~
de milleno. Edil., intermisse, differenliam divisioifisa siHr
' Edit., de decenomilleno,
8 EdiU,
Eriil., digito cehliesmitle milliael arliculo millies
gulari,
13Cod. Scal., el millenos quidem.
tmillemillia. 14 Cod. Scal.,
15 digiti.
~ Edit., de cenleno millcno, -« Editi o:n. dividendps,
89 LIB. DE NCMERORUMDIVISIONE. 98
ferentia divisoris a singulari aa deccniim: ei quod A ' CAP.XIV.
superaverit, per denominationem propositi ce;i|eni Quomodocentenus cum singulari meliatur millenum
mulliplicabis:et si singiilaris!cenleho 16ad compo- e! ulteriores, vel inillenus cum decenisdecer.osnftl-
silionem additur : aul decenus cum singiilari, dirai- - lenos ei ulteriores. .
nues vel aggregabis(qiiemadniodumsuperius dicluin Si voltieris dividere millenumjvel ulteriores per
#sl) in decenis et singujaribus : et primi quidem centenum cuni singulafi compositiim, unttm mille-
articuli.sunt in sumni.a dividendis proxima ac mjV hum in centenos dissipabis. Et rursiis unum cenle-
nore : augmentaii vero in articulos alios, dividen- num ad raihtita coinpbnendasecludes, et maximuni
dorum obiinent sedes. divisorerii reliquaj parti comparabis. Et si quid se-
CAP. XI. Cludetur, relinquendis repones. Minulum autem, ut
Quomododeceni " juncti centenis,velcenleniniillenis in superiori capitulo multiplieabis, reliquaque om-
meliantur cenlenos-autmillenos aut ulteriores. nia vel quaesecluduiilur, vel quse pro dilferentiis
Si volueris per eomposilumcentenumcum deceno, adbibentur, ordinabis. Rursusque easdem differeri-
vel composilum millenum cum cenleno dividere, lias, ac si qui fbrte seclusisunl, per denominalionem
aut centenum, aut milLenum: consiidera quolam proposili dividendi multiplicabis. Ac iterum eadem
pariem diyisoris leneat de.cenus,vel ce;;tenus 18,vel*B rcgula deduces usqtie ad exlremas differenllas, et
millenus, et per denominationem earum. parlium in millenis divisoribus cum decenis, ad decenos
mulliplica differenliam divisoris, sicut faciebas in - millenoset ulleriores; qnasi eamdera ipsam ralionem
singularibus juncljs cum decenis. seryabis,
CAP XII. CAP.XV.
Ilem alia divisiocenieni vel milleni, et deinceps per Quot divisoressinl in quolibel dividendo.
eosdem composilosdivisoresvel simptices*?. Si Volueris nosse quot divisores sinl in quolibet
Si volueris dividere centenum vel millenum per dividendo, arlicttlos a quibus denominationes fiunt
decenum, aut millenumper-cenlenum, sumes diffe- nniltiplicalionissecundabis ad digitos, etsi augmento
rentiam divisoris, secundum raiionem singularium .eoriim arliculi provenient, reflecies.ad articnlos ; et
ad decenum, et mulliplicahis. Aut per to|am deno- si in
singularibus pares divisoribus provenerint,
minalionem dividendi, si simplex decenus, yel cen- totidem tinitates colleciionibus aggregabis. lgitur et
tenus djyisor est, vel per secundas, vel per tertias, in. denominationibusa toto et a
parlijjus quaasunt
vel per quartas, vel per quintas, si composilus est; a secundis et lerliiset quarlis, etdeinceps secundum
habita videlicet ratione, quam parlem composili di- r eanidem rationem pro extremo divisore uiiilnlem
visoris teneat decenus yel cenlenus. coiislitues; Et sient.in centeniset millenis, quod ab
CAP.XUI. uno exsnperat, per denominationem lotius summse
Quomodo, uno medip numerorumintermisso,juncli --. multiplieatur, sic:" divisores, per- denominationem
duo exlremi cmlerosmeliantur. lolius dividendi multiplicabunlur. Sed non ipsis lan-
Si Volueris dividere centenum vel niillenum pef tummodocenlenis elmillenis,simplexdecenusisdivi-
«omposiium cenlenum vei millenum,unointermisso, sor centeni vel milleni, et ullra composilorum de«
«iiura dividendorumsumes ad minuta componenda, nominaiiones mitlit ad tertias, id est " ad lerlium
.et maximum divisorem reliquseparti comparabis. Et; locum ab eo quem. dividit, scillcet in colligendis
si quid abundaverit, relinquendis repones: Minutiimi divisoribus.Ceiilenus " milleni divisor ad quartas,
auleiii per denominationem ejus per quem divisor millenus ad quinias, centenus vel millenus divi-
cosequatur, dividendo mulliplicabis. Et in digiliss sores sui, et composili, uno reliciO, denomina-
quidem perfecla ponetur differentia. Arile arliculos; tiones suas mitlunt ad exlremos digilos.
yero, allera differentia, uno iiiiiius, quasi ralionem1 CAP.XYl.
habens ad juxla posilos, cum sunt digiti el arliculi.
Nam solus articulus [id esl sine digitis "J integram JJ De protensionequarumdammensurarumterrm.
proponit sibi differentiam digiti sive solus sit inle-- Djgitus est minima pars agrestium mensurarum.
gram supponit 21 : e.t tuin cum. solus est digilus, . ; Uncia haliet digitos tres,
vel cum arliculo semper ei qui ad minuta compo- Palmus in quaiuor prolenditur digitos,
nenda seclusus est, differentia inlegra secundabitur. . Pedem sedecim metiunlur digili.
Et hse quidem differenliaj, elsi qttis forle a maximo> Passus quinque pedum mensnram sortitur.
divisore seclusus est, signiflcabunt quod relinquiturr Pertica duos passus, videlicet decem pcdes ex-
,ex dividendis. plicaia 6.
16Edil., sinqulariter centeno.' ~~,Edit., multiplicalur : sic.
" Edit'., deceni. ~' Edil. Sed non ipsis tanlutnmodocentenisel mit-
18 Edit., quingenus vel centenus.
*" Edit., divisoreset simplices.
lenis sitnples decenus.
~k Edil., idem.
fa Deesl in cod. ~s Edil.,dit'isoriI).«5cenlenus vel mitlenus. diviso-
" Edit.,
differenliain. Solus digilus integrant sup- res sui.
pjiiil. "___EdU., explkit.
Sl SILYESTRIII VAPJE OPP. PARS 1. — DE DIS.CIPL.MATHEM. to
1'nssus cenluni et viginli quiiique sladium ab- fi siseisdem sladiis; milliaria triginta tinuni et quin-
Bolvunt. genia : per quinquaginla in divisis eisdem sladiis.
Statlia octo milliarium pfajslanl. Passu.s trieies et scmel, mille millia et quingenlos
Mille passus, id est milliari.ura et dimidium, leii- pedes (centies vicics et quinquies, multiplicalis eis-
cam faciunl, habeiUcmpassus mille cl quingenlos, dcm sladiis); centies quinquagies et septies niille
Dinc leugse", sive milliaria Iria, i-eslaraefficiunt. (passibus) millia. et quihgenlas uncias (quinquies
Quidam leucam, pro leuva leguni, ni,uliip.licaiis)millies oclingenlies (pedibus,' nonagies
Aiiibiius lotius terrae ducentorum quinquaginta m.ille inillia (duodecies multiplicatis)i mille millia.
dtiorum millium stadioruin absolvitur, quse faciunt Digilos quinque millia, sex ceuties septuagesies e*
lcuvas Gallorum viginli et unam, per duodecim divi-. unum mille; unciseper tres mulliplicalie..
"• Edit., teuvm. . Reliqua desunl in ms..

R. P. BERNARDI PEZII

IN OPUSCULUM SUBSEQUENS ADMONITIO

(Thesaurus Anecdotorum novissimus, Preefat. ad lom. IH.)

Gerberlum,- poslea Sylvestrum eo nominesecuu.dum.nonsoiumtheologicisei pbitosophicis,sed etiam mas


themaiicis discipliiiiscxctiliissiniumfuisse, tnm veieres lum receiuiores scriptores tradunt: esique couslan
apud viros erutlilos senteniia, ideo uuice apud quosdam Gerberlum in magia) suspicionem venisse, quod
liiaihemaiicas disciplinas cum liberalibus arlibusita calluerit, Ut eas pene raorluas in Gallia ressuscitarit.
Sed ridiculam eam esse fabulam demonsirat vel solum ejus epilapliiuin a Scrgio 1Y, suceessore Sylveslri,
condiium, el ab Anonymo Zweliensi, tom. 1, p. ni, in Historia Romanorum pontilicum mulio eniendntius,
reninm quant apud Baronium ct Papebrocbium exstet. Porro quatn ceria bacienus.Gerberli laus in malhe-
mnlicis fuii, lam pauca ejus rei specimina in lucem prolata sunl. Solus Mabilloniuslom. II Analeclorum,
pag. 212, Gerberti scholastici epistolam ad Canstantinuni monuchum de Sphmrm conslructume publicavit,
quam cur. Guil. Cave ac eum secutus G. Olearius lom. II BibliothiecseScript.eccles., pag. 181, cum brevis-
siina sit, librum de Sphmra vocenl, nulla ratio est. Mabillonius in adiiolalione ad l.audalainGefherli episto-
lani monei ejusdein Geometriamet Rhythmomachiamin bibliotheciieThuaneaems. codice, sign.atontim. 285,
cxslare, undecodex in bibliotheeam Colljerlinam comiiiigrayil, ut nosdocet GasimirusOudinus in Supplem.
lielliirni., pag. 515, qui etiam adverlit, Rhylhmomachimvelustutntibrum edilum cum qualuor libris, idiomale
suoGermanicode Lusu Scltaccorum,Lipsim anno 1616in fol. a serenissimoduce Bruswicensiel Luneburgensi^
sub-nomine Gustavi Seteni, qiue editio rara hodie habealur. Caveus Hist. Litt. pag. 512, edit. Genev.,
Gerberli de Geometria libriim ms. oliin in bibliolheca quoque Farnesiana exstilisse commemorat. Alium
nos eiiii)([iiesexcenlofiim circiter annorum manu exaral.um codicem, Gerberli Geomelriain complexiijn in
biblioiheca Peirensi Salisburgi reperimus, tinde doinuin reversis reverendissimus el periiluslris dominus
celeberrinii Petrensis inoiiasiefii abJias, Placidus, eunidem bejiignissimecoiiiinunicavjt. )n eo codicelextum
Gerberli, nulla rapiium divisione insigneui, passim anonymi noliili» in margine coniilabaiilur, ex quibus
eas duntaxat ad etlitionem noslrani adliibuiinus quse veiusiis geo.iiietficarum mensuraruin noiis, nosirse
ietalis peiijlus ignotis el singulari cura, ut in coiiice descriplse eranl, hic in liguo incisis, aliqnam lucera
conciliarent. Caeterutn lextiis non uno loco corruptus est, nec schemata geomelrica ubique snlis-cxacla.
Yeruina cotlicis noslri fitle recedere nefas nobis esse duximus. Resliluanl male affecla loca, quibus Col-
beriinum aliosque inanuscriplos codices forluna obtuleril. Inleiim yel ex hoc Gerherti libro de Geomeiria
salis inlelligi.polesl disciplinas maiheinalicas aliasque egregias arles saiciilo x nequaquam adeo jacuisse,
ul qttidam recehliores scripiores finxerunl. Forle noii adeo niulli vcl noslro poliiissimo sa^culode G.eoiiie-
Iria Gerhertoelegautius, brevius et aperiius coninientaii sunl. Sed nobis coniparatioiies lemporum et ho-
ininuin hic iiistituereproposiiuin non esi.

INCIPIT FROL06DS 1N GEOMETRM GEBBERTI.

(Apud .R. P. Rernardum Peziuni, Thes. Anecd. noviss., tom. III, part. u, pag. S.)

In quatuor matheseos ordine disciplinarum ter- B lur. Hajc vero disciplina, ut simplicibusloquar,
, tium post arilhinetica; musica^quetraclatum geome- a lerrse mensura Groecumnomen accepit: yij enim,
trica speculalio naiuraliler oblinet loium. Cujtis Graecalingua, terra, p.izpovmcnsura diciuir.
•videlicetordinis ratio, qiiia in ipsis arilhmeiiciCinsli- llujus inventores piiuii traduntur yEgyplii, qui
liitionis principiis a doctissimo el diserlissiino libe- propter Nili fluniinis eluvionem, agrorum limitcs
liilium arlium irnclntore Boetio satis luculenta da- inundatione sui saepius confundentis, lalis sojerliajn
tur, a nostris mclius fatuitalc, utpolo nota, relice- arlis excogitavej-e,cujus exercitatione sui quisque,
'
•tS DE <JEOMEtRIA.', .94
quanlitatem agelli facilius a conlinenti possel seceiv A a.raatoribus quam maxjma est. Nam et ad auiiiij
nere. Sed quamvis ad dim.ensionisterj'3) uliliiatem ingeniique vires exercitandas intuilumque exacuen-
primilus in.veula yocabulumque inde soriila sil, a dtim subtilissima, et ad plttrima ,cerla veraque ra-
.posieriofiliustamen, raiionem ejus diligenlius in- tione vcstiganda, quaj multis miranda e.t inopina-
vesiiganiibus, adalia qtioque nonnulla, qusevel co- bilia yideiilur, jocundissima, alquCad miram natu-
gnitu utilia, vel exercilio. jocunda videbanlur, sper rse vim., Crea.l.orisomnia in .nwner.o et.mensura et
culalio ejus accoramodala cst. .Cui etiam inlem qui- pondere dispo.nen.lis(Sap. xi, 21) polenliam.etinef-
dain diffinilionis terminuin aptayere ; .Gepmetria fa.bjlem saplentiam conlemplapdani, admirahdam,
.est djscipiina magnitudijjis et forinarum, quae s,e- cl laudandam, subiiJjum sp.eculalionuraplen.issima
lundttni magiiitudinem conlcmplaiilur. .Potest quo- esl. De cujus raljone el reguljs aliqua'pro ingenioli
que et ila, ni fallor, ajiquo niodo,diirini.fi: Geoine- noslrj faco.ltatulaundecunque colleclur.i, ul ordina-
tria esl magniludinuin ralionabilium propositarum tius ingr.ediepiisaninuim ad subtiljora deducamus,
rallone vesligala probabilis dimensionis s.cientia. ab ipsius arlis elementis, quem lerminum dicuntj
Utililas vero disciplinoeliujus omnibus sapientiae exordium sumamus.
"
Explicit Prologus

IWCIPJT

GEOMETRIA GERBERTI.

CAPUT PRIMUM. I) seu Groece gramma esl. Qnam iia mehte percipias
Quid sit corpus solidum? Quid linea, punclnm, su- oiiorlei, ut Intiiudinis expers solius longitudinis se
perficies? Quid pes solidus, co.nslratus, etc? rigore producat, ne laliludine addila jam non linea,
Arlis liujus initia et qttasi eleinenla videntur sed superflciessil. Linem aulem principium etexlre-
punclum, linea, superlicies, aique soliriiias. De muaiem punctum delerminat, quod ila sc inielligi-
Xjuibus cuni sa;pe Roelius aliique lain sascularis bili raiione coarctat, ul linemtanlummoriofinis exi-
quam diyinae iraclalores lille.raiurse in plurimis slensnullam in eo parlis aut alicujus oinniiio mngni-
scriplorttm suoruin locis salis superque disputenl, Uidinis quantilalcin obtineat. Itaqueut singulnjuxta
tum bealus et eloquenlissimus Ecclesia;doctor, Au- pra;dict;imrationem diffiniam: Punctum est parvis-
gusiinus, iu nonnullis librjs suis, et prascipuein eo siiiium el indivisibile signuin. Quod Gra;ce simion
qui De quanliiate animaeinscrjbilur, copiose disse- diciuir. Iloc vice uniiaiis, qua- est numerorum
rji : Ubi eliam lantis ocuhtm corporoarum rerum omnium principium , nec lamen: ipsa numerus,
imaginalionibus ohlusum per laliuin artium exerci- omniuin origo est mensurariini; ipsum lamen
tia ad spirilalia veraque uicunquecoiiicmplandanpn nullius mensurse aut magnilutliiiis capax. Linea
modicum purgari et i-xacui osicndil. Sed p.rudenti- esl longiliido sine latimdine, li;ei'fjiiesolniti in lon-
bus, si qui hoc for.le vel aspicere dignali fuerinl, .C gitudine sui sectionem adniillil. Superficiesesl la-
tsediostim npn sit, si a solido corpores quod cora- liludo sine aliitudjiie. Ilaeccl superlicies in rerum
muui hominum sensui noiius esl, prscposlero inci- nalura subsistere jieqtieuut proeler corpora, menje
p.iens ordiue simpliciorihus, qttid hsecsingula sint tamen inlelliguntur iucorporalia, et quasi prseler
paueis lentabo monslrare. corpora esse suum habenlia. Solidilas vero supra
Solidum corpus esl quidquid trjbus inlervallis s.eu diffinitain solidis manens corporibus, sensibus ctiam
dimensionibus porrigiiur, i.d esl, quidquid longilu- comprehendivalet, eaque omnifariis el in longilu-
dine, latitudine altiludineque dislendjtur, siciiti est dine ac lalitudine, nec noneiiam et altiludine sectio-
quidquid visu tactuve comprehendj potest, ut hae.c nibus subjacet. Alqne hrcc inlerim simplicioribus
praisens, in qua scribo, .tabejla. Hoc autem Graece de prsefalis rebus ratiuncula data sufficiet.Docliores
stereon dicitur. Hiijus au.iem lermini seu super siquidem de talibus suflicienliusalias inslructos diu-
apud nos nomen aecep.it, tius in his detineri non oporiet.
obducla planitiess«jj,ei'/7ciei
Graeceauiein epiphaniae.Quoeita inlelleclu capienda Itaque per praBdiclas tres solidi corporis dimen-
est, ut nihil sibi aliiludiiiis, id esl, crassiludin.is sjones.quajcunquerationabiliter melienda proponuji-
usurpet, sed lantum longiludine latiludineque con- lur, geomelricali theoremaie ducatus ralionis men--
tenla se dilatat. Nam si his alliludinem adjicis, jnni P suraniur. Aut enini longiludo, aut latiludo, aut
npn superficies, sed corporis pars, atque ideo solir certe crassitudq, qu:c consueto ncniine altiludo a
,dura corpus erit. geomelricisvocalur, metiendo indagatur.iLonjjifMdo,
Superficiei vero extremitas sive tenninus linga, tit in lineis aliquam figiiraeagrive aream includen-
95 SILVESTRIH PAP.« OPP. PARS I.-DE.DISCIPL. MATHEm. 03-
tibus, ut in iiinefniii spatiis, ttt in arborum sedifi-
ciorumqtie sublimilatibus, ut in fltiminum, curlium
aliarumve rerum lineari in direclum proposita tisque
ad certtim terminum mensufatione, quse videjicet
iinearis mensHravocatur. Lalitudo yero, ut in arese-
ipsins vel planitiei, quse'Iinearum certis includilur
tefininis, quantitate constrtitavel plana dicilur men-
stira, et Grsece epipeda dicitur. Aliiludo aulemmt
crassitudiiie vel spissiludiuequarumdam certse men- Quod si item eumdem pedem solidum effleienspa-
sursestructurarum; seu capacitale diflinitse quanti- rein longiludini lalitudinique ei altitudinem super-
taiis vasorum : quse mensuru solida vocatur. Alque imponis, hicque per quatuor Jineares super adjeelse
hinc est, quod mensiiras quasdam nipote pedes altiludinis palmos sedecim planitiei constralps mul-
nunc lineares, nunc conslratos, nunc vero solidos liplices, in solido nimirum pede, sexaglnta quatuor
vodlare solenius. solidos pahnos reperies, quod a quolibel polerit fa-
Linearis pes, per quem lineas vel longiludinem cilius inlelligi quam in palmo describi. Sic itaque
aliquam melimur nihil inierim de alliludine et lati--B linearis pes lineares palmos quatuor, eonstratus se-
ludine curanles, el est talis. —• Constratuspes sive decim constralos, solilus sexaginta qualuor solidos.
plamis, per quenTstiperficiessive planilies, seu crea palraos recipil, eademque in caiteris mensuris ralio.
lineis circumsepla mensurala, et est in longiludine muliiplicationis juxta eujusque imanlilatem obser-
el lalitudine sequaliset quadralus, sed altiludine ca- Veluf.
rens ila ["__}.Solidus aulem esl Iongiluditie,Iatilttdine CAPUT II.
De vocabulisel quantiiale mensurarum ab anliquis,
aliitudine a;qualiier.disians el quadralus, per quem invenlarum.
solida metiuniur corpofa, fofmam videlicct ctibi seu Mensurarum autem vocabnla ab anliquis invenla^
lesserae retinens, qui in planiliei quidem sequalitate et inusu posierofuni hactenus reservata, ferme hsec
non polest aperte ligurari, sed vel mente intelligi, sunt : digilus, uncia, palinus,
sextaque; quoeel do-
vej cera, vel ligno, aliave ejusmodi maleria facile drans, pes, lalerciilus, cubilus, gradus, passus, per-
valel formari, quamvis Calcidius Timeum Plalonis lica; quae et decenipeda, actus minimus, clima^
exponens solidum in plano corpus figuralum utrura- porca, acttts quadratus; qui et agripennus, seu ari-
que descripserit. pennus, jttgerum, seu juger, yel jugus, centuria^
Aliseetiam, de quibus -paulopost dicemus, raen- p sladium, milliarium, leuca.Quorum quantilassingu-
stirse trifaria, ut depede jam dictum est', disiinguen- lorum primum juxta lineares mensuras videatur, ut
tur ratione: Aut enim et ipsse lineares, aui constra- postmodum ad -conslratas solidasque cOmraodius
tne, atit solidse inlelligunlur. Sciendum auiemma- lraducalur. -
gnopefe est quod per: linearcs mensuras conslratse Digilus est minima qua in agris metiendis antU
lnvesiiganda^ sunt. Si enim lincaresin se vel inler qui uiebanlur inensura, coniinens hordei quaiuor
«e multiplicentur, constfalse nascehtur. Et si con- grana, in longitudinem scilicel conlinuatim disposita.
stratas ilidem per lineares multiplices, solidas inve- Non autem quorumcunque' hominum digilos, qui
nies. uiique mullum dispares sunt, passim accipias opor-
Quodtit facile clarescat, exempli causa linea vice let, sed spalium quod lalitudo digiti alicujus me-
pedis linearis in longuni ducalnr, eaque in quatuor diocris illius"temporis hominum transversim occu-
lineares palmos hoc modo secetur T^rXJIJ '^'c pnbat, pro longitudine cerla geomeiricalis digili
efgo linearis' pes si latiludine ejusdem quantilatis uniformilef leneas. Idemque de palmo, pede, ctibilo^
addila in quadrum sbqualiler describalur, constra- et caateris ejusmodi faciendum est.
ttis hujusmodi informatur : Uncta, juxta antiquiores Ires, digitos recipit. Sed
D quia cujushbet rei duodecima -pars uncia dicilur,
postefiores unum tanlum digilum el tertiara digili
partem uricisedeputavere, ul pedis, qui sedecimdi-
gilis conslat, pars duodeciraapossil exislere. Nam
as et ifiens 16 suut.
Palmus aulcm, quarta pars pedis, quatuor digitos
recipit, uncias autem tres. Dicttis autem patmus a
id est, a manu extensa, quse quatuor digiiis
' paltnd,
constat.
Si ergo qtiSluor lineares palmos longitudinis per Sexla, quse ct dodrans, habet digitos duodecinii
tres. Dicius auiem dodrant,
loiidenj, qui in latiludinenotanlur, hoc est, quatuor uncias novem, palmos
ab conslet.
per quaternos nihlliplices, in conslrali iiiiiiiriim pe- quod inlCgropede dempto quadranle
dis planilie, scdccim palmos coiislratos hoc modo Pes conlinet digitos sedecim, uncias dtiodecim,
iuvenies: palmos quatuor, sextam unam, lertiam ejus; cujus
mensura in quibuslibet mcliendis usitalior «si.
!97 ' DE GEOMETRIA. ' 98
Laterculus non in sola longiludine, ut superiores, A<Icomputabatur. llse tamcn, quse agrorum quaiitilalem
accipi polest, sed ei latitudo eliam esl, ul conslra- designaiil, mensurse, magis in quaniilate areas pla-
tus liat, habelque in laiitudine pedem uiitmi, in nitieque lineis cifcumscripla, quam ipsarum, quibus.
^ongiludine quoque pedem unum ct deuncem ejus, circurascribilur, linearum longiludine, consjderandse
in lalo uncias duodecim, in longo viginli tres; bic- sunt. Cujus enim longiludinis Iinex areara includant,
qne in tota area sua habet uncias cOnstratas 276. nihil interesl, si lanien ipsa propriam quanlitatem.
Dictus aulem latercuhis diminulive a latere, id est area non amiltai, ut. in jugero. Uirum enim in longo
teghla, qnia linjus mehsurse ad legenda seu cosi- 24 perlicas, in laio vero 12, ul supra dicium est,.
slernenda aedificiafieri solebat., habeal, an in longo 18, in.lalo 16; an in longo 32,
Cubilus recipit pedem unum et semissem, sexlas in lalo vcro 0; an alio atque alio modo longiludo
'duas, palmos sex, uncias 18, digilos 24. Hic eliam laliludoque perniutentur, si tamen mutua mullipli-
in quibiisdain locis pro slalura hominum rccipi- calione 288 constralas perticas efficere possurit,
t-ur. jugerum nihilominus impleburji. Idemque in agri-
^Gradusrecipit cubilos 2, pedes 5, sexias 4, pal- penno et cseteris agrorum mensuris scnliendum
nios 12, uncias 56, digitos 48. Diclus, quod gradien- esl.
-les homines ssepius lantum spalii allenialiin me- nB
Siadiutn autem, quod magis in itinerum dimensio-
tianiur.
nibns usuale esi, continet passus 125, gradus 208 et
Passus continet gradum unum et £C (Vetus '
'Clossa in cdd. etcponilbissem ; a(ias __Wesidodrans) liientem,
cubitos 416 et^_y, pedes 625, sextas
935 et irienlem, palmos 2500, uncias 7500, digilos
•cubitos 3 et~\r(Eadem Glossa , irienlem) pedes 1000. Diclum auleni stadium dicilur a slando, seu
quinqne,,sexlas 6 etXt,palmos 20, uncias 60, digi . quodjuvenes currentes eroenso hoc spatio ad me-
los 80. Hujus in ilinerum spaliis maximus usus est tam starent; seu qnod Hercules primus hoc spalium
ineliendis. Dictus passus a patendovidelur, pro eo uno anhelilu iraiiscursumstando
Signaverat.
quod palenlibus inlercapedine quinque pedum cru-
ribus llguralur : unde el passi crines dicuntur. Milliarium habel sladia 8, passus mitle (unde ct
cubitos
Perlicd, quseel decempcda,conlinet passus 2, gra- nomen iaccepii), grarius 1600, 61,^^,
dus 3 et trientem, cubitos 6 et bissein, pedes 10, 3500, 33 ^ , pedes 5000, sextas 6H00, 66 ^,
sexlas 13 el^tr, palmos 40, uncias 120,riigitos160. palmos 20000, uncias 60000, digitos 80000. lioti
Dicla perlica quasi porlica a porlando scilicet. Manu permissu priscaelegis iler Sabbali fuit.
namque mensoris ad agros dimeiicndos virga men- Leuca rccipit milliarium unum el dimidium, sladia
suralis porlatur. [ 12, passus mille quingenlos, gradus 2500, cubitos
jQ
Actus minimus in quantilale tanlum superficiei 5000, pedes 7500, sexlas 10000, palmos 50000, un-
agrofum eonsideralur, babelque in lalo pedes 4, in cias 90000, digitos 120000. Dicla leuca a levundc,
longo 140. Qtii invicem ducti, id esi, qtialer 140, iii id est, relevando posl tanlum iter corpore. Dnde et
lola agri superficie conslralos pedes 560 ostenduht. apud T.eulonicosRasta a requiescendo,appellatur.
Duclus autem ab agendo rurali opere videtur. , CAPUT 111.
Clima, eodem modo agri quanliialem designans,
habetet in longo et in lato pedes 60. Qui invicem De descriptiohe quaniilalis eanimdem — mensurarum
ducti 1600 pedes constratos complent. itifaria
Porta, nihilhominus agri mensuram indicans, in Sed quia hsecde lincaribus, id csl solam Iongilu-
longittidine 80, in lalitudine 3C pedes habet. Qui dinera designanlibus mensuris uicunquc dicia sunl,.
invicem ducti 2400 indicant constralos. nunc quoquc earumdem quanliiatein, si constralse
Actus quadratus, qui et agripennus seu aripennus aut splidae fiant, per passus, peries el digitos in
dicitur, quo agri modum discriminamus, per singula subjecia, si placet, paginula quain brevissime sub-
qualuor latera perlicas 12, id est, pedes 120 recipit. uotemus, eas videlicet inlejrmillenles quas, quanti-
Qui in se ducti 144 perlicas constralas, pedesque D I tates lanltim superliciei agrorum, demonstrare prse-
ejusmodi constratos 14400 in agripenno demon- diximus.
strant. Leuca habet lineares passtts 1500, conslratos his
Jugerum seujuger, scu jugus, quodjunciis duobus M.l.CC.L, solidos ter MMM,et ter CMM,el LXX.es.
aripennis confit, indeque ab jungendo nomen acci- Mll, et Ves IT. .
pil, quantilalem ilidem agri.-.. niens, habet in lon- . Milliarium liabet lineares passus mille, consliatd
gitudine perlieas 24, id est pedes 240; in latiludine MIjSolidos.MM,, millia SLmillia.
periicas 12, id est 120 pedes. Qua lalitudine per
loiigiludinemducla in superficiejugeri perticas con- Pertica habct lineares passus. duos , conSlfatos;
solidos oclo: • '-
slratas288, pedes vero 28800invenies. Hujus quar- qualuor,
tam parlera labulam appellant, contineniein perticas Passus hahet lineares
* '* pedes' '" '' qjiinqiie,.
''' constratqs
'" ":
conslralas 72. 25, solidos 125.'
CenluriU est ager 200 conlinehs jugera,. dicla, Gradus bahet linearcs pedes 3, constraios 9* §o-
quotl apud aniiquiorcs centcnis tunlum jugeribus Udos27.
*>9 SILYESTRI II PAPJE OPP, PARS I,—DE DISCIPL. MATHEM. 100
Cubitus habet linearem pedem I, unumS.(8-10), A j tera plantis angulus duarum lineafum in. planitie e
constratos duos, unum trientem, solidos trcs, diverso duclarum ad uiium punclum coadunatio.
(«')• Sive aliler.: Angolus esl spalium quod sub duabus
L Pes habel lineares digilos 1-6,constratos 256, so- lineis conlinelur se invicem
laiigenlibus. Qtii nimi-
lidos4096. rpm, trimodis speciebus- disfiretus,-aut reclus est,-
Sexta habet lineares digitos 12, constralos 144, aut hebes, aut acutus.
solidos 1728'.
Palmus habet lineafes digitos 4, constratos 16, Rectus, qui el normalis dicilur, lioe mffdo fit, si
reclam lineam jacenlem altera stans recia contin-
solidas 64,
«7ii««'habel Iincarem digilum uniim.^^conslira- gat, et ex ulraque sui parle aaquos angulos ila
facit:-
losuniim j^jet solidos duos, ~$C§<?S QP (12)''
Digiius liabet linearia hordei grana'4, conslraia
16, solida 64.
Et hacienus de mensuris, qusea prioribus nobis rc>
licl» sunt, salis el non snperflue, ul reor, diclum est.
Quod si prioribus in mejisnrando parlibus indigct,
diligens qnisque linamquanique mensurarum prse-
diclarum, ul necesse fuerit, seu per minulias usi-
lalas sive per inletlecluales muliiinedis habere po- Hic autera, quasi viae virlulis medium tenens, si-'
lerit. biquc ipsi semperelunifofmilersequalis.nec se plus
CAPUT IV. a)quo dilatat, nec minus jusio contxtat.
Rebes autem, qui et plus riofmali vel obtusus
be planis figuris,-
diciluf arigulus, qiti, quasi pleonasiaemOre, semel
Nunc vero de figuris, quae prafatis linearibirs fectum excedens, incerta lndefinilaque qnaiititale,-
incliiriunlur mensuris,- speculandum est. Figura , donec in lineam deficiat, dilatari et expandi potest.
qnse Grseceschenia vocatur, est spatjum cerlis ler- Fit autem si jacenti linese altera ab ea inclinata
minis inclusum.,Hujus specics duse sunt. Aut enim jupgatur ita :;
planm aul solidmsunt, Sed de solidis in posleriori-
Ims; iuinc de planis videamus.
Planm dicuntur figurse, quneprofundilale, id esl,
altitudiriecarenles, inlongilntiine tanlum laliitudinc- (G
que consideranlur. Hse vefo si raiioriabiliier pfo- AciiiKsest, qui, neomesiam imitans, el infra re-
pontinlur, aul rectis lineis, qttse Grsece euthym, de- clum subsislcns,-idenlidem quanlilate indefinila us-
terminariiur.et angulalsesunt, appellanlufqueeiiiVii/- in lineam directam coarelari valet. Fil vero si
aut curvis seu circumferenlibus Iineis, que
grammm; jacentera lincam rectam allera ad eara incliiiis tan-
quas Grseci cyclicas sive eycfoides (Cod.-,ficoides) gat, ita:
«ive capellas vocant, inclndiiiitiir , et folundse sive
oblongse sunt, et camptjlogrammmnominanlur : yel
cerle utrisque, id est reclis et curvatis, componun-
tur, et parliih angiilatse,pariim lunatse seu rolundse
snnt, qnod genus miciqh a Graecis dicilur. Quse
singulso, prout commodum et ulile videbilur. iri Etlii quidem anguli, ex rectis scilicel facli, euiliy-
consequenfibiis apeflius describerilnr. Spatium ati- grammi Grsece, rectilinei possunt Latine appellari,
teni sive planities planafum figtirafutti lineis circnm- Posstinl lameri esedem tres angulorum species ali-
scripta, embadtima Grsecisnppellalur, quoil a"noslris quomodo ex rectis el circumferenlibus lineis, itein
interpretaltim area lliinciipnliir, ad cujus videlieetel D i ex cirGuftifei'Ciuibussolis ligurari. Ex reclis nam-
arese quanlilalem iiivesiigandam yarise, pro divcrsi- qtieet circuiiiferenlibus lincis recli angulKfiguran-
tale figurarum et theoremalum/regulse passim dis"- tur, si circulus seiitialiiera punclo circumducliis rc-
persse feruntui., ex. qiiifrus aPqnas, quas nostri al- ciam lineam pcr ipsum punctum in duo asqua se-
tingere potuit diligentia, quse tiliiiores videbanlur, cat ila:
aliqtianlisper ordiuatius digeslas aggredi tenlabi-
nins, si pritis pauca de angulorum speciebns, et
alia quaedam ingredieiilibus necessafia probavc-
rimus. .<..•.-.
-",
ltaque planse figurse qrias rectis lineis detefmi-
nari angtilaiasijue esse diximus, trinis necessari»
planorum arigulorum formantuf speciebus. £st ati-
(8-I0)Glossaveltis, semissem. M2) Eaderii Glossa exponit has notashoc modo :
(11) Eadem semunciamseu semiuiiciam. S duella ly.seraiunlia : ^ obolus:_^siliqua< •.
101 m GEOMETRIA. 102
Hebetes aulem, qui et oblust anguli, «I riiaior A
dimidio circuli pafs hoc modo formetur;

Aeuli vero fiunt, si minor medielate circuli pnrs


scribitur:

Sciendtim quoque est quodaculi nnguli interiofes,


_ hebcles vero exleriores ad comparationem scificel
Reclus qtiippe angulus
Ex solis aulem circumferenlibus lineis, si eas, id " redi anguli.solent appellari.
est, tres angulorum species, velis figurare,. duos ab hebele, ulpoie exteriore, l.alioreque iiicluditur;
seqttalescirculos ila sibi invicem innexos circumdu- sed ipse rursus actilum, ul videlicet aniplior, inte-
cito, ut ulerque circuinduciione sua secet allerius riorem includit; quod in stil.jecta fornnila rectilinea,
punctum; sicque et in media, ni fallor, area, et in ubi omnes aiigiilorum species ad unum eo adunaise
singulis parlibus altrinsecus posilis reclos omnes ad suiil punctum, descfibitur hoc modo.
sui modum angulos pernolabis ita :

Inluendum eiiam est quod rectse llnesejacenti si


recla una, quse perpeiidiciilaris dicilnr, erecta su-
_ perslel, ubi jaceiilem langil, ex ulraque sui parle
reclum angulum eiliciet hoc modo :
Quod si duos alios connexueris, ita tit ulerqiie
suo ambitu punclum includat in medio embado
duos hebeles, in qualuor allrinsecus ,vefo posilis
aculos mhilominus angulos formabis ita :

Si vero ad alterutram partem linea superstans irt*


clineliir, in illa, ad quam inclinetur, pafle inlerio-
rem, idest, acutum angulum eflicit, in altera vero
exteriorem,.id est hebetem, ita tamen uthi duo an-
guli, intcrior scilicet et exlerior duobus rectis sint
ieguales, lioCmodo:
Sin autem ita bini sibi neclantur, ut punclum al-
terulrius ab altero immunc oinnino relinquattir, in D
media niminim areola acuti in extrcmis ulrinque
liebelis anguli species figuranlur, ut cernls.

Qiiaiilum enim interior a recto minus habel, lan-


tum exlerior rectum supervadit. Quod si rectae-ja-
centi lineiBduseadversis parlibus inclinaise ita su-
perslenl, ut et illam et se jnvicem ad unum pun-
ctum tangant, tres nimirum inleriores nngulos for-
jnant, ita tanien, ut hi IreS angtili duobus rectis
Ut autem omnes angulorum species i"nuiia pari- sequales sinl. Nam tantumdcm spalii qiianttiin duo
ter iiispicinnliif, talis circulortim coinpouitiif con- recii occupant, hoc modo :
nexio :
103 SILVESTRI11,'PAPJ!OP.P.PARS 1. —. DE DISCIPL.MATHEM.* 104
A que ille ideo , qnia tribus lineis dislensus figuras
angulatas planasqueprimus eflicit, jure in eisdem
figuris principatus locum oblinebit. et ideo
Si duse rectse sese invicem altera per alleram principium et quasi ejementumexstat Qui in angulatis
ductsesecent, aut qualuoivfectos cfliciunt angulos, figuris, quod unaqusequeearum ex eo
aut duos cxleriores, lotiriemque interiores ex ad- el in eumdem resolvatur. Si enim componalur,
ipsius tfianguli
verso sibi invicein sequosreddunl,.qui lamen qua- sive letragoni vel pentagoni,
hexagonive ceu csele-
tuor rectis angtilis sunt asquales, hoc modo: rorum sequetiiium niultiangulorum superficiem, id
est aream mediampunclo designavefis, et ab eodem
. pnncto'ad angulos rectas lineas deduxeris, unum-
quemqtieeorum ex fot composilumet in tot trian-"
gulos divisumpernoiabis, quoi ipse constaiexangu-
lis. Nam eodem modo ipse triangulus in tres alios
triangulos; letragonusJn 4; pentagonus in 5; alii-
que sequentes juxla numerum angulorum suorum
in iriangiilos dividuntur.-Ubi subtililer id eiiam
i)Userecta) linese a iri-
scquali Se-inVicem-spaiio B eVenitui, quia in triangulos
dtictione sua distantes el in infiniluhi ductse.,nun- cujusque eoi'um divisio
fll, per
qnaiii invieem cbncurrenltjs paralellm,-id' est seque eprum a iriangulofumquoque regujas uniuscujusque
dislaiUes dicuiUiir,ita : ' - diligehiibusemhaduminveniri possit. Qiia^-
fe salis cuipiam potest declarari omnium plauarum
flguraruratriangulum principium esse.

Quod si recla linea ab una ad aliam ducla fue-


rit, aul reclos angulosquatuor, ubi langii eas, effi-
ciet, aut lo.lidem rCctis sequos, binos scilicet irile-
riores, binosque exteriores sibi ex opposilo invi-
cejii sequalcs laliter: . _ CAPUT;VII.-
.
De speciebustriimguli.
Est autem Iriahgulus,qui el trigonus sive tripleti-
rus dicilur, plane figufa tribus feclis lineis sive la-
teribus et lotidem angulis terminala. Hujus species
Possenl quidem et alia nonnulla de lineis et an- tfes sunl,-oriliogoniusscilicel> et ampligonius, al--
et dici. Sed hoec sufli-°• que oxygonins.
gulis inveniri ingredienlibus
' -. Orthigomuscst triangulus unura rectum angulura
cere putavi.
habenset duosacutos, laliter: .
CAPUT Y.
His.tribus antjuli speciebus
' slil lomnis coagulala consi-
figura.
In omnlbus ergOjiit dictuin est, planis figurisv A reCloautem angulo, quem habet, nomen pos-1
qnse quidem anguialse sunl, uham-vel -duas, vel
sidet. Orlhonquippe Grsecerectum : gone angulum
certe omnes bas angulorum species iiecfessario in-
sonat. Inde OrthogOniiisquasi recliaugulus dicitur.
venis; uriam,iul omries "angulos rectos-habeant aut
Anipligoniusest iriangulusununi hcbelem el duoS
hebeles omnes, vel. omnes aculos ; duas, ut alios acutos babens aiigulos, ita :
an_gulos rectos habeant, alios aculos, aut alios lielie-
tcs, aliosacutos, aut alios rectos, alioshebeles; ora-
nes, ul et rectus, et hebes et acutus* quod tamen
rarius evenit, ut in una aliqtta inveniatur figura...
et ab Iiebele angulo suo identidem acce-
Quod totuin poslerius in earum satis formationibusD>UQui ipse
clarebit. Nunc jam de triangulo,qui in planis figu- pit vocabulum.
ris naluraliter primus oe.curril, sequens ratio quse Qxygoniusautem est triangulus omnibus aculis
videbuntur aggredi leiilnbit. angulis deierminalus, ila :
CAPUT YI.j
s De principalitaletrianguli.
Triqngulus, ut in arilhmeiicis salis a BOeliO'de- .
.claratum-.est,idep.planaruni pfirieipiumCxislilligu-
rarum, quia tria primum i'ecise linesesuperficietii Unde ab actitOi qma.oxya sonal, appellatus est.
seu latiiudinem aliquam possunt includefe. Dtise . Hic v.eroet unitis speciei ahgulos et sequa latera
quippe rectse nihil possunl spatii circumdare, al- polesl ] hahere: quod iii prioribus omniho est im-
105 DE GEOMETRIA. M*
possibile, ul et guivis faeile intelligere, et in figuris t/Lacuti superantur a recio. El in tirthogonlo unus re* '.
eorum oculis valet approbare, clus esi, et interiores, id est aculi, qtti ilem, ut di-
Habent eliam iidem irigoni qtisedam alia quoque Ctura esl, unum rectum angulum complent.
tria ad discrelionem sui vocabula. Alius enim eo- In oxygonio quoque duo acuti unum rectum su-
rum isopleurus, alitis isoceles, ahusscalencs dicitur. perant, sed duobus tanlura miiiores siint, quaniura
Isopleurus est quiromnibus seqiialibuscontinetur terlius supplere poterit angulus. Eljuxta hanc ra-
laleribus. Isos quippe mqualis ; pleuros tatus di- lionem, ni fallor, eril intejligendum quod in cale-
cilur. goriarum Aristolelis Commenlariis a Roelio dictum
est: Mit/(i smpe movere soliti sunt scrupulum : sci-
mus triangulum tres interiores angulos duobus rectis
angutis habere mquos.
His interim de nalura , triangulorum expeditis,
Isocales, qui duo habet Iatefa sequalia,qui etiam qualiler quisque angulus, ulrum rectus an hebes
quasi cruribus insistit; terlium inaaquale, unde et aut acutus sit, discerni queat breviler dicaraus, ut
isoceles, quasi sequicrurius dicitur. certius requireuti ulrum triangulus quisque ortho-
Scalenos,qui omnia latera inaequaliainvicemcon- 1B gonius, an ampligonius sive oxygoniussitj probare
tinel; dictusque scalenos quasi gradatus, eo quod yaleamus. .
velut gradibus, de uno in aliud transfertur latus. CAPUT IX.
Sed isoplevrus,id esl sequilaterussolusdictus poiest
esse trigonus oxygonius; isoceles vefo atque sca- Quombdo tres angulorum species discerni valeant?:
leni et orthogonii el ampligonii, ipsique item oxygo- Si de aliquo angulo, utrum rectus an hebes acu-
nii poterunl fieri. Singuli quippe eorum et duobus lusve sit, dubitaveris, hujusmodi experiinenlo uli
lateribus sequalibus,tertioinsequali.elomnibus inse- poteris. Ab angulo, de quo dubitas, in ulraque li-
qualibus solent formari. nea, qusein eo conveniunt, aequalera mensuram cus
CAPUT VIII. jtisvis longituilinis sumplam punclis ulrinque nola-
De nalura triangulorunt. to, et ab uno ad aliud puncium reciam lineam du-
Illud quoque in his triangulis speeulare, quod cens, eamque in duo scqua dividens, medietatera
juxta supradiclam superius angulorum quanlilalem ejus punclo signabis. A quo videlicet punclo si jpsa
in omni trigOno arapligonio exterior , id est hebes eademquc mensura, qua medielalem linese esse in-
angulus major esl utrisque inlerioribus, id est acu- venisli, angulus ille, de quo qusesieras, dislabit,
tis iri ipso scilicet ampligonio trigono ex adverso 'C reclus erit. Si Jongius distans ab ea raensura attin.
constiluiis, ipsique duo non solum exleriore sed gi nequiverit, acutus; si atilem propior a prsefala
etiam recto angulo minores prdbanlur, ul in hoc :'j transgredilur mensura, oblusus, id est hebes essa
dignoscitur. Yerbi gralia, sil angulus, de quo duhi*
tas, a:

In omni quoque triangulo duo anguli"quoquomo-


do sumpli duobus reclis angulis minores sunt.
ln omni eliara triangulo minus Iatus majorem
'
angulum, inajus vero minorem efficit.
Si in quolibet trianguli latere a finibuslateris dusfe
Vectselineae introrsum jnclinalse angulum faciaiit; a quo in uifaque linea sequali mensura dislet b et t.
Medietas'linesea b ad c duclsefit d. Si ergo a d punclo
ipsse quidem cseteris trianguli laieribus minores
b eic et a sequali mensura distent, rectus angtilus
sunt; angulura vero majorem efficiuntita :
^a erit. Sl minor ad a fuerit, quam ad b et c, hebes."
Si autein major, aculus angulus a esse non dubi-
tatur.
Yel aliter, juxta Pylhagorse inventum. Ah anguloj
de quo dubitas, in una ejus iinea tres sequaleislongi-
ludinis mensuras, ulpote pedes, in altera ejus fongi-
tudinis qualuor dimeliens, ubi ulrinque fuerint lef-
Ih 6mni orlhogonio triangulo, solus rectus angulus
et ab uno horum puncto
duobus reliquis iiiterioribus, id est aculis, probaluf s minatse, punctis signato,
ad alterum lineara rectani deducito. Et si haec liiieii
fequalis. In oxjgonio aulem tres inleriores , id est
acuti singuli duobus rectis angulis sequi sunij et quihque sequalilef pedes habuerit, angulus ille, de
si plus;'quam quinque,
omnino in omnibtis tfiangulis idem evenit, ut tres quo dubitas, reciuserit;
si
etirum anguli duobus rectis angulis seqtii sinl. Nam hebes; autem rainus. acutus apparebit. Exempli
in ampligpnio quantum exterior, id est hebes an- causa, sit ipse angulus e
gulus rectum superat, lantum duo interiores, id est 1
' '" '
PATBOL.CXXXIiSi. _|
1°7 SILYESTIUII PAPJE OPP. PARS I. - DE DISCIPL. MATHEM.
Asolei-liam. decet ignorare), hormn ctiani re erit
exempla subnolare:

. ab^ hoc in Una linea tres mensuras quasi pedes


nsque ad g melior, ab eodem in allera linea usque
nd/duo. Si ergo in hac linea inler f et g, quinque
ejusdem longitudinis niensuras invenio, a aiigulum
reclissimum natura cogenle minime dubito; si au-
, tem plus quam qninque, hebelem; si minus-,inter
acuioseumdem putari debere cerlissimum teneo, ut
in subjecta formula palet. Litiesevero recise, quibus
trigoni seu teiragoni, et alise qusedamplansefigurse
delerininanlur.hisferme vocabulis designanlur.
CAPUT X.
i. e appellalionibusiinearwh in figuris.
Linea quseinuna parle figursedirecleet rion obli-
que jacet, basis nome.naccepit, eo quod super ipsam
figurafundalasil.QuseveroiiisummoquasiincuIinine
figursesimiliter directim ducilur, coraustus appella-
tur, atque jusum [deorsum]a summo dfrectim more
perpendiculi pendens, ubi basi corauslove conjun-
gilur, reclum angulum elOcit, caiheli sive perpendi-
cularis vocabulum suscipit. Illa autem quse, oblique
jiisitm sive.susuni deducla, hebelis velaculi anguli
effeclrix videtur, hypotenusa, id esl obliqua sive
podismusnominalur.
: Ex barum aulem linearum mensura, maximeque
Calheli et basis seu corausii, qusa seilicet longiludi-
nem laiitudinemque iiguraedeterniiuant, constra.. i
tam embadi mensurani, ut superiiis commemoravi-
nins, vesligare debenius. Sed quamvis ampligoiiius
pfoplet angulum majorem a quibusdam prsepo-
naliir, oxygonius vcro propler isopleuron, qui et
nngulorumel lalerum sequalitalegaudet, principalior
putalur. Nos lamen ortliogonium cum reliquissnis
lum propler recti anguli principatum, lum quod
ralio ejus aperlior ceriiorque sit, et ab eo ampligo-
nius oxygoniusqueregulas accipere videanlur, me-
rilo his anleponenduiii sesiimamus.
CAPUT XI.
De Pythagoricis orthogoniis.
Inler omnes diversprum laterum triangulos Orlho-
goniusiile qupdammodospeciale privilegiumeimeri-
tum hahere videlur, qui ab inventore Pylbagora 1
Ptjlhagortcus appellalur; quod quare videatuf, in
consequentibus manifestatur. Hic autem tnlibus la-
lerum proporlionibus conlinelur, ut batis ad ca-
thetum sesquiterlia, hypotenusa ad basiin sesqui-
quarta, itemque ad calheium superbiparliens ieriias
sit. Habel quippe calheius pedes, aliasve minores
vel majores mensufas in eisdem proportionibiis.ut
stibscHpti.
"" ' '
CAPUT XII.
' '
Quemodominuiitc nddahtnrftguris.
'"
QiiOd'aulcm inlerdum qusedain vel omnia latera
Iiujusmodioriliogoiiioriini hiinutiis adrinsifs soient In lns itaqne alnsque orlhogonns-in eisuem late-
proponi (neque eniin sagacemgeomeifen minuiiandi rum pioporlioiiibus consiilutis, videlicel elPyihago-
109 DEGEOMETRIA; 110
ricis, hoc tnodo invenire per calhelum alia latera A 1 Telragonus aulem, ut ex arilhmeticis notissimum
poleris. esl) dicitur numerus Cx alio in se ducto procreatus,
Cathelus ler ducatur; nona pars inde auferaitir ; ut 4, qui ex binario; ul 9, qui ex ternario; ut 16,
residui diraidium pro basi babeatur, Si eamdem, qiii ex 4 in se ducto procreatur. Duo enim bis qua-
qnam abstulisti, nonam inventae basi tidjurigis,hy- tuor, et tres ler novem, et qualer quatnor 16 creant.
polenusam habebis, ulin eo, qttem primum posui^ Nuriierus auiem qui ita tetragonum in se ducttts
calbetus, utpote 5 ler duclus efficit novem; ablala efficil) ejusdem effcclia se letragoni lalus telrayonole ,
noiia, id esl nnilate reliquum ejus rei, id est dimi- vocatur.
dia basim-, quse quaternario litulaiur, efficit. Cui Ut autera basis quatilitas perhoscatur, ex numero
basi si nona stiperiUs dempla, id esl unitas reddalnr, hypotenusoeduclo iu se, caiheli numerus item in se
hypolenusa 5 unitatibus inscfipla complerur. ldem- duclus auferatur," et residui numeri latus tetrago-
que in cseleris sequenlibus siVAde integfis seu mi- nate basi, ut naiuraliler insila quanlitns Iribuatnr.
nutiatis mnneTis coiripaclis invenitur, ut ih his 4> Ad catheli vero mensuram vestigandam ex bypo-
.quse in cathelo sunt, qualuor per 3 ducii 12 faciunt. tenusse numero item iu se ducto , numerum basis in
Horum nona parte, id est unitate ablata et trienie se duclum adime, et lalus reliqui leiragonale pro
residui, id cst 10, et bisse medietas basim in 5 et B ' calheto lehe. Qusesingula ut clarescaut exemplisex
triente demonstrant. Qu;e iiidem nona ad basim superioribiis orihogoniis niinimum sumo , et per
junclapodismum in 6 et bisse'constare manifestat. cathetUni ejus ae basim boc modo hypolennsam in-
Yel^aliter idem invenias. Catheti dimidio tripli- venio. Cathelus, id est 3 , in se dticlus 9 , leira-
calo, nonaque parte inde ablaia, basim liabelo. gonum facil. Item basis, id est'4, in se ducta in 16,
Eidem iriplicaiioni nona sua addalur, et h.ypoie- tetragonum surgit. Qtti duo tetragonii 9, et 16
nusa crealur, ut in eo, qui habeat senarium in ca- conjuncii 25 , riirsns telragonum compaginabuni.
theto, dimidia ejus, id est 3 in se ter ducta 9 creal. Cujtis lalus lclragonale, quod est 5 (quinquies enim
Unde ablala nona 8 erit basis. Nona vero ad ipsos quhique 25 numerum cohiplei), hypotenusse,
novem addila fiet 10 hypotenusa» Per calhetuniautem el hypolcnusam hoc modo ba-
Siraililer in eo cui^tet quadrantetn ill calheio sim invenies. Ex ntfmero hypolenusse, id est 25,
posui, dimidia liujus, id est 2. et S. el £ ler ducii calhelum in se duclum 9 aufero, ei reliqui, id est
7, et S. et^Jet^numerum faciunt. Hujus nona id 16, latus telragonale, quod est 4, basi ascribo. Ad
esiS£5 e* dempta 7 basim relinquit. Addila aulem calheiiim vero reperiendum ex eodem 25, liypole-
8 ei.S^Jhypotenusaetribuit. ntisa)nuinero in se ducto basiin in se ductam, id est
Vei aliler* Calheii dimidiumsexies ducatur, nona C ' 16 detraho, elfeliqui novenarii laltis-, id esl 5, dabo
inde pars"auferatur, reliquum dimiriiumpro basiha- cathelo.
bealur. Basi inyeiilseeadem nona addatur, et bypo- Item, ut et. in majori exempluin dem, sumo eum
lenusa crentur, ut in eo qui 9 iu calheto habeat. qui in cnlhelo 12, et in basi 16 tehel, liumerosque ex
Medietas ejus, scilicet 4 etsemis, sexies dttcta 27r uirisque in se ductis confeclos, scilicet 114 et256,
efficit. Hinc nona parte id est 3 ablata reliqui 24, sci- Gonjungo,et ex ulrisque cOnlecli 400 nunieri latus
licet dimidia, id est 12 , basis erit. Cui 3 id estt tetragonale, id est 20^ do hypotenusae. Ex quibus
nona superiorej junclis in 15, podismumconstiiuit. iteruni 400, si catheium in se ducium, id esl 144,
Nihilominus in eo, cuisexeP^ponilurin caiheto, abstraho, reliqui 256 numeri latus, id est 16, basi
dimidia, qtise est 3^(quadrans) sexies mulliplica- tribuo. Quodsi eisdem 400, basis in se ducla, id est
la , 19 facit. Inde nona parie, quaeest 2 (Glossai 256, adimatur, 12 qui residui, id esl 144, illius nu-
velus: i. siliquam inlerpretalur) z. S. et5s. abblala, meri lalus estj perpendiculari, id est calheto do-
remanenl 16 eiSS^Iuinque Quoruih dimidium, id[ nalurJ
esl 8, eftcsextulaque basim complet. Cui nona prae-i Et ne in niinulialis quoque orlhogoniis exemplum
fntn superaddiia podismum, id est 10, et S. quinquc; dare siiblerfugiam, eum accipio, cui superius 6et^tf
y facil cum summa dubietaie seposila, 3 in calheio posueram , ipsumque caiheluin regulari-
D
Est eiiam alia regula multo diligentiori specula- ler, quod abacisi.sefacillimtimesl, in seduco, et.40
iione dignissima, quse in his Pythagoricis orthogo- S.jXf^tetragonum invcnio. Ilem basi, quse est 64,
niis prorsus verissima, et in aliis omnibus orthogo- S3-t$s- ££?•'#"•
*&.$ M^£g
niis vel omninovera vel veritati proxima est. pfrm ^etterlia.8 Jftf. insedtictafitteiragonus 71.
Hac quippe in omni ferme orthogonio irigoho per "^" ?^^ 3t duKj/^et lertia unius. Hi duo le-
duo qusevis lalera terlii polerit inriagari quanlitasi tragotii simul juncn iaciunt letragdriuml»!1^1/^
natursc conslilutione certissima hoc modo : et dun.s siliquas et lertiam unius Siliquaecoiitinen-
Ut^ergo hypolenusa inveniatttr, calheii numerusi tem. Cujus latus letragonale inventum, quod est 10
in se, ut telragonus fiat, ducatur, eique basis nume* S. EetC. (uam. hoc in sc mulliplicatum eumdem
rus in se simililer ductus conjungalur. Hujus simul[ restituil) liypolenusseostendit.quantilalem. Ex eo-
siimmseex duobus scilicel letragonis confectselatusi dem aulem hypotenusse numero in se ducto, id est
letragonale qusesitum et invenltim hypotenusx nu- I 11 ^^C duabus siliquis et terlia parie siliquse,si
qierus esse seialur. callietuuj in se, id est 40, S.cf^dempseris, reliqiii,
1H SILYESTRI II PAPJE 0PP.PAR5I.-DE DISCIPL. MATilEM. H*
id est /1 3" c§ <? duarum silinnariira el tricnlis; A ped.
26_5^G. 93|^2, et medielas siliqua?, lotius
siliquse latus' eril basis, id est SySfJ^Ex eodemi quanlilatein indicat arese. Eodemijueinodo in caj-
hypotenusa) numero basis in se ttucla dempla ,sii leris.
fuerit, reinanenlis, id est 408, ei^^Ialus tetrago- Quod si minores quoque pede mensuras utpolo
tiale, quod esl 6, calhelum restiluit. Alque hsec re- palmos, uncias, digitos in prsediciisembadis , quot
gula in coeterisquoqtte orihogoniis probare voleniemi sint, velis scire, respicito in superioribus, quanias
iiiinquam fallit, si iineares laterum mensuras inve-• ex bis singulispedis constrali capiat mensuras. Re-
nire libuerit. cipit quippe pes constratus, ut dictum esl, palmos
Ad conslratam vero embadi, id est arese quantita- quater qualernos, id est 16, uncias vero duodecies
iein iii his Pythagoricis orlhogoniis inveniendara hu- duodenas, id est 144 , digiios decies sexies sedenos,
jusmodi habe regulam; trium Ialerum qiianlilates,i id est 256. Per hos singulos numeros priorum areatn
vidcllcet calbeii, basis el hypotenussein unum col- orthogoniorum multiplicalo, et in pridri qtiidem
ligantur; medielas hinc sumatur, et ab liac basis arca, quse150 pedes constratps habet, invenies pal^
auferatur ; qui reinanet, per catlietum mulliplicelur, mos conslraios 2400, uncias 21600, digitos autem
et summa inde nala duplicetur; duplicata per quar- conslratos 58400.
tam sul parlem mulliplicetur, natseque inde summseB B In sequeniibus vero, cujus area constratos peiles
lattts tetragonale pro embado habealur. Yerbi gratia: 26 »S5 et nlecuum eJus conlinct,
^-C-O.^K-^
niinimiin uiperioiibus orlhogoniis triutn Iaterum nu-• reperies palmos 427, et duas siliquas;
«J^ "^y
meros, id est 3, i, 5 conjungo, fient niihi 12; ho- uncias vero 3850J quinque {fy* ^digilos^6863,
rum medietas 6 erit. Indesublala 4, basi, 2 residui S£$ quinijue j^ , et duas siliquas coiuiiieri. Et
pcr calhetum, id est 3, ducli 6 faciunt; qui multipli- fcodemin cseteris modo.
ciii 12 reddunlur. Hi per quarlam sui partem, id Quod si ctiam ager hujusmotiiorlhogonii schenia
est per 3 ducti, 36 efficiunt. Horuin si latus tetra- tenens proponilur, ulpote cujus catheiiis 60, basis
gonale, quod est 15, accipio, areae orthogoniique 80, hypotenusa 100 perticis meiialur, el, quot ju-
hanc stimmam habeo. gera vel quot agripennos coniineat, inquiraiur;
In primo quoque, quem cura minutiis posui, eo- primo, per calhelum, id esl 60, basim, qu,-eesl 80,
fem modo, si laierum sumas, id est 4, S.^^xe CP multiplico: fient 4800. Horum medielatem, id est
copulo, 16 conficio. Media, id est 8, inde sumpta, 2400 pro constratis iolius agri periicis habeo. Post
basique, id est 5 ^jinde' abJala, resiihiis, id est 2 aulem, qiiolies in hoc numero conslraia; periicoe
C§per catheiura, id est 4, duciis, lO^^habeio, tinitis jugeri 288, vel agrippenni unius, id esl 141
llis riuplicatis, 20 i.^facio, quibus per 4 sui, id G ^ cohibeantur, inquiro. Sjint vero in 2400 oclies 288,
est 5 "Jy duclis fient llS^^^Hujus letrago- et insuper lerliu eornm pars : 144 vero in eodem
nale laius, quod est 10 t^, si sumpsero, einbadi numero sedecies habentur el bisse eorum; igilur in
totius plariitiemimpleo, et ita in cseieris. proposito agro orihogonio iriangulo 8 jugera, et ter-
Muliumvero simplicior faciliorque el expeditior iiam parlem jugeri, agrippenuos aulem 16, ei duas
crit regula emljadi invenicndi in omnibus orthogo- lenias agrippenni unius conlineri non dubium est.
niis una in omnibus prorsus Ifinngiilisuniversalibus, Sedquoniam de invenienda in his orlhogoniiscm-
ut scilicel per diraidiumbasJs caihatns mulliplicelur, badi quantitale saiis diclum est, aliam regulam ad-
et quod inde creverit, pro embado habealur. Quod Iiuc, qua per hypotenusa) el embadi numcios calhc-
idem erit, si conversim per dimidium catheti mul- tum et basim' repefiuni, suhjici putamus, quse est
liplicetur basis integra, et inde nalum embadum liujusmodi:
dicatur; vel si lola hasis per tolam perpendicularem =r.Numero hypolenusoe-in se duclo quatuor embario-
diicaiur, et nali inde numeri medietas arese tribua- rum numerosilas adjicialtir, el liujus simul summse
lur. Cum enim per caihelum basis, vel per longilu- lalus leirngonale sumalur, idque basiset caiheti nu-
«liiicm latiludo ducilur, quadraii areoequanlilas in- nierum simul complccli non dubilelur. Ut vero ulri-
venilur. Quem cum transversim ab angulo.ad an- que eorum, basi scilicet etcalhcto, suus distinctu nn-
angulum mcdium divido, duos nimirum triangulos mertis redriatur, ex nuniero Iiypolenussein se duclo-
f,iLi invicem aequos efllcio, quia in ulroque corum 4 enibada subtraho, cl residui adhtic nuineii Inlus
medieialem arese lelragoni invenio leiragonale su;i:o; idque superiusjnvenlo nuniero,
Sed huic ut exemplaquoque regulsesubjiciam, ex qui basim et catheluni confuse conlinebal, adjungo,
superioribtis orthogoniis ille milii proponalur, cujus el hofiim simul nicdielalem majori ex his, utpote
cnthetus 15, basis 20 pedibus annoialur. Mulliplico basi, pfopriam tiibuo. Ipsum vero Ialus letragonale
itaque per calhelum basim hoc modo; 15, 20, fient sl ab eodem numero, qui basim simul ct caihelum
500. Horum diraidia. id est 150, tolius arese peduin coniinet, aufero",elresidui dimidinm sumpsero, mi-
onslratorum indicat numerura, nusex his lalus, ulpote caihetum repeno. Yelaliter:
Eodem niodp ih illp.cura minutiis misto , cujus ex numefo, qui basim calhelumque paiiter conii-
calhelus pedes 6 ^X ; basis 8y5_^2ppossidel, basis nel, inveniam basim aufero, et remanet cathelus
per caihelum regularern ducta eihcit constralos pe- vel cathelum lepcrlum adinio, et reliqua eril basis.
des SZ'^9 -^siliquam. Hortim mei.iietas, quse est Quseoninia ul aperlis ccrlilicenliir exemplis, iu
113 DE GEOMETRIA.' lii
quibuslibet siiperioruniprobentur orihogoniis. Sumo A obiulit speculandum..Quemcunque superiorum or-
itaque eum, cujus liypotenusa 10, embadum 24 pe- lliogonioruin ad alium comparare volueris juxta
des possidet. Ducta inse hypotenusa sicprogreditur. quod Piaio in CosmopseiaTimsei de planis figuris
Huic qualubr embada juncta 196 consurgunt. Cujus proponil, Boetiusque in. arilhmelicis de letragonis
numeri lalus, quod csl 14, hasis simu! et calheii laiituin per exeniplumostendit, uiiam inler eos geo-
nuraerum concludit. Quaeut cernere valeam ex nua nielricara medietatem, quseulfunique una piopoi-
mero hypolhenusicin se duclse, id esl 100, embada iione conjungal, te invenire niiraberis.
quatuor, id esl 96, aufero, et remanenlis qualerna- Primam quippe ex prsescriplis Ortbogoniis aream
rii lalus telragonale comriiuni iitrorunique numero, 6 implet; quem si ad secunduin, qui 24 coiuinel,
id est 14, atijungens, 16 habeo. Cujus medielatera, compai'averis, unum solum iiiler eos numerum, id
quseesl 8, basi assigno. Si vero ex communi utro- est 12, qui ulrosqjie una, id est dupla proporlioue
rumque numero, id est 14, ipsuin latus, quibinarius, contipet, reperire poieris..
adimo, remanent duodecim. Cujusdimidium, id est Item inier secundumet lerlium, id esi, 24 et 54,
6 reprsesentant cathetum. Quod idem eri.t, si inven- medius nitmerus 56 iiivenitur, qui. ad ulrumque
iam basim, id est 8, a communi uirorumque nu- sesqtiialtcra habiitiriine comparatur. lnter lerliiim
inero, qui esH4, aufero, vel-siinventum cathetum, B E et quarlum, id est 54 el 96, meditim 72 numeruni,
id est 6, ab eodem communi numero, qui esl 14, sesquiiertia ulrosque proporlionecoiiliuuantematliu-
aufero. venis; et qiioscunque quibnslibel intermissis sib.i
Iiem illum assumo, cujuspodismus6.£<iembadum invicem couferes, idem sine errore [jeriiosces. Nani
lC.^Wconlinel. Podismus, id est 6v_^in se duc- si item primum ad quintum, id esl 6 ad 150 confe-
tus 4!,v-^r,55"$-creat. Cui embada 4, id est 42. Cy ras, in medio nihilomiiuis 50, qui quincupla utros-
adjungo 87. S.^Jf^conficio. Cnjus lalus letragonale, que collatione conlinuel, investiges. llem si secun-
quod est 9 , ^y caiheti siipul et basis quantitates dum et sextum, id est 24 et216 compares, 72 rae-
comprehendit. Qui ut segregentur ex numpro po- diiira (ripla utrosque proportione coadunanlem re-
dismi in se, id est ilSS^Cif^embaiia 4, id est 42 cognosces,
^-^siibduco, et remanent S.^W^Jx^Cujus lalus Nec si inlegros ad minulialos, et minulialos iicra
letragonale quod est l>£si a co.uununiulrorum- ad minutialos ad se invicem orlhogonios confcrre-
que numero, qui est 6~tc, aditnalur, resitlui, id cupias, aliquemlescrupiiluni offenderemetnas. Nam
esl 8, dimidium,seilicet qtiaternarius, cathelum de- si iiem primum, id esl 6 ad eum qui lO^^enthatlo
lerminat. Idem vero latiis, quod est lSJjy ad euin- conlinet conferas, in medio 8, qui sesquilertia ad
dem communem numefum, qui est ^^tcadjunclum, C * uirosque habiludine se copulei, mox aspicias. Ilein
10 J-Jconficit. Cujus medietas, quSe5 et^resl, ba- si eumdem, qui lO^JJad sequenlem, qui i&^Qj]
sim haud dubie reddil. Et hsequidem interim suffi- concludit, veliscomparare, mediusl4 numerusgeo-
ciant regulse, quas de Pythagoricis ad prsesens po- metricse medielaiis proprietales inter eos probaiur
luinius invenire. obtinere; 14 namque numerus 10,_Win se coniinct
Formanlur vero et alii ex ipsfs Pylhagoricis quos et ejus quinqne sexlas decimas,. et itemlS^J^,^.
supra diximus, Iripleuri, si eam quanlilalein, quara eodem niodo 14 in se conti.net et ejus 5 sexias de-
supra basis habueral, cathetus aecipiat, et, quam cimas; quaeproporlio super quinque parliens sex-
cathelus possederat, basis aliernalim quaiuiiaiem tas decimas appellatur. liaque ne diutius immorer,
sjbi assumat, ut in subscriptis. Sedin eorum regulis quoecunque taliura orlhogonior.um alii conferas,
orlhogoniorum diulius non arbitror immorandum. unum inler eos, ut diclum cst, numerum, qui oni-
Nam universse regulae quse in superioribus Pytha- nes geometricse medietalis proprielates custodiat,
goricis sive ad laterura quanlitatem alternatim dig- intitubanter invenire poleris. Sed hic nuinerus, geo-
noscendam, sive ad mensnram arese inveniendam melricam scilicel proporlionalilatem.efliciens, hoc
tradila? sunt, el exemplis dilucidalsesunt, in his rii-r modo erit inveniendus:r
Iiilominus eamdem conseqiientiam prohanlur reli- Caihctus prioris orthogonii per basim multiplice-
nere lantura (Notat bic sequentia vetus glossator: tur sequenlis, sive, quod idem erii, basis prioris
Liitera falsa est. Sed is est sensus: in hoc differunt per caiheltim ducaliir sequentis, et nati inde nu-
a.Pyihagoricis, quod basis Pythagoriqorum eril ca- nieri medietas sumatur, et pro.medielaie geomeirica
thetus istorum etcconverso),quantum si inquibus- inter ipsos orlhogonios habeatur, iu ititer 6 el 24.
dam illarura ad cathelum specialiter videtur perli- Cathetus prioris, qui est 5,.perbasim sequenlis, qu«
ncre; lii.cbasi, et quod ibi basi, hic cathelo quis 8 habet, ducatnr, et 24 creaniur. Cujus medielas,
incminit allribuere. Quod obcavendam prolixilatem quse est 12, loco ;geometriose raedietatis inler 6 et
iic jamvidcar replicare, diligentiseelprobationi lec-r £4 slatualur,. YTel.al'uer
loris nialui relinquere. . Ipsa Orihpgoniorum embada inter se multiplicen-
CAPUT XIII. tur, nalique inde nuraeri latus letragonale pro geo-
DeGeomelriatrigontorumprmdictorum. inetrica inler cos collocetur niedietate, ut in supra
Setl ncquaquam sileutio puto lianseundum quod dictis,
qui 28^, el57^in embariis suis coniinent,
inleriin, dum bxc scriptilarem, ipsa mihi nalura cuibada inter se ducla inlOOG5^?surfcrunl- Uorum
115 SILVESTRl11PAP/E OPP. PARS I. - DEDISCIPL.MATHEM. Ilfi
lnttis ietragonale 4 et S. invenitur, geomelricaequeA lenus. Nunc Cl de reliquis orlhogoniis videamiis/
inedietatis proprielates ijiief ipsOsoribogonioscoii- Sunt ilem alii orlhogonii non iisdem laterumpro-
ssrvare dignoscilur. portionjbus, quihus superiores, conjugaii, sed ad
Illud quoque in his volo consideres quod ipsa ea- ipsorum lamen simililudiiiem tali in lateribps nu-
demque proporlione per geometricam raedielatem, mero insigniii, ul cathetus itenique basis i.n se sin-
de qua dixi, orlhogonii ipsi continuantur, qua vi- gilalim ducli lales duos lelragonos efliciaiil, qui
delicet lalera eorum univoca, id est cathelus ca-' item conjunctionesui lerlium lelragonum compo-
tlieto, basis basi, podismus podismo sibi invicera nanl. Cujus videlicet lelragonale lalus, juxla regu-
conferuntur. Nam silaleraadseinyicem dupla sunt, lam superiusprolatam, podismi quanlilalemfaciant,
dupla nihilominus orthogonii,ipsi collalione per in-r ut subjecii sunl, una sibi inviceni laterum propor?
lervenientemcopulaniurinedietaiem; si sesquallera, liope germani. , ,
sesqualtera, el in cseteris similiier. Sed de his hac-

fii sunt omnes lali proportione lalerum connexi, sequenles, quisque abalio diversa laterum propor?
ut calbetus ct basis in se ducli duos letragonos fa- tione connexusilem ut prsedicli catbelus in s"e,"
basis
riaiit, qui duo conjuncli tertium eflicianl, cujus la- in se, et hi duo tetragoni conjuncli, lalem lertiunV
}us telragonaje constituat hypotenusani. Porro isli faciunl, cujus latus esl hypolenusa.

CAPUT XIV. li est, a sludiosis consequainur, cuique theoremali sua


Quas ulilitales ars geometricaspondeal? figura subjungalur.
Geo.raeiricalestracianti diversitales prsemonslran- CAPUT XV,
dum est qnas ipsius ariis iraclatus spondeat utilita- Nominamensurarumquibusgeometrmutunlur.
les, quqlenus lecloris ingenium, insinuationis tri- Mensuraraappellaliones, quibus ulimur, sunl ha;:
lidseratione jncitalum, promptius ad legendum, slu- digitus, uncia, palmns, sexla, quse et dodrans ap-
diosius sequentis operis perscrutetttr tfaclatiim. Est pellatur, pes, lalerculus, cubilus, gradus, passus,
cnim hujus riisciplina) scrupulosa descriptio, sed decempeda,qiiseet pertica appellatiir quasi portica
toiius dimensionis indagalione indagationumqui) a portando, cliraa, aclus, ;qui et aripennus dicilur,
commpditaiecopiosa descriptio. Quam iamen quam- jugerum, centuria, stadium, milliarium,
visarduum sit cOnsequi.,potis erii qiti in ea infaii- Digitusesl minima pars agreslium mensurarum,'
gabili sudaverit sttidio. Quse tit facilius, ut diclum Uncia, secundum quosdam , digitos liabet tres j
* lli quinqne Pylhagoricised inversi.
117 DE GEOMETRIA. _, «lft
sccundum quosdam, quod verius esl, digiluni unum A dietaie quadrati mediclinium sfelerit, sed in primo,
et tertiam digiti. , aut in secundo, aut in lerlio, aul in aliquo quadrali
Palmns habel digitosquatuor, uncias lres. gradu, 12 gradibus collalis, qualis fuerit collalioin-
Sexla digilos duodecim, uncias noverii, pnlinos ter illos aliquos quadrali gradus et 12, lalis erit.inter
Ires. •••-• , planitiem et aliiludinem mcnsurandam, stalura. niqii»
Pes digitos 16, upeias 12, palmos 4, sexlam unam soris adjuncla.
et lerliam ejus. CAPUT XVII.
Lalercuhis pedem unum in laliludine, uncias 23 Ad alliludinem maccessibilem cum horoscopo me-
in longitudine. iiendam.
Ctibiius sesquipedem, sextas 2; palmos 6, un- Ad altitudinem inaccessihilem ob fluvii vel vallis
cias 18, digitos 24. impedilionem sit alijludo quselibel, titest a b, sitr
Gradus habet pedes- 2 ; passus 5 ; periica 9; qtie fluvii yel vallis impeditio, ut esl b c. Sume ho-
clima 60. roscopum stans in ripa c, el per utrumque foramen
Actus in latitudine 110. in longiludine 120. inediclinii summitatem a diligenler inspice. Consi-
Jugerum, quod fit junctis riuobus actibus, in lon- dera numerum graduum in mcnsura quadrali, qui
giiudine 240, in laiitudine 220. l> verbi causa notatur quaternario numero, per quem
Cenluria 200, summa, lolitis quadrati scilicet 144 dividalur , et
Sladiam pedes 625, pnsstisl25. quarta pars reperta,' videlicet 36 conscribatnr. Post
- Miliiarium passus 1000, sladin 8. hsecde c ad d certa spalii quanlilas metiatur, quse
CAPUT XYI, esempli 40 pedum prseponatur. lterum sume horo-
scopum sians in fine d, el per utrumque foramen,
Ad altiludinemcum aslrolabio meliendum. ut prius summitatem a inspice. Perpende ilerum
Si fuerit alliludo in sequaliiale, lali poleril men- numerum graduum.m quadrato, qui signamr in ter-
6iirari inspeclione. Sumatur ab allimetra aslrola- nario ntimero, per quem dcnuo summa totius qua-
,bium, el in medietate quadrali in poslica ejus plani- drali dividalur, et pars lerlia, quse est 48, juxta
tie exarali conslilualur mediclinium, ul hac scilicet 'quartam, quse esl 36, conscribaiur, el minor nume-
positione stet mediclinium alierius partis aslrolabii rus de majore, id est 36 de 48 lollatur, et quod re-
in numero graduum dierum 45, etlandiu ab eo ante manet, iriest 12 cum latere quadraii, quod est 12,
et relro sestimando.pergatur, donec per utrumque compareiur, et nunierus remanens et Inlus quadrati
jpsius mediclinii foramen aliitudinis summitas inspi- ajqualispronunlielur, ct sicut ultimum remanens 12,
ciatur. Quainspecta, loco in quo slelit niensor nola G quadrati laleri 12 sequalehahetur, sic spnliuin d c,
impriraatur, et huic impressioni slatura mensoris spalio:a b sequaleaffirmelur, et quota pars tgi'narius,
adjungatur. Post liaec locus ipse diligenter notelur, qtii est ullimus numerus graduum in 12, judicalur,
et ab eo usque ad radicem altitudinis tola planities eadem pats a b spatium in d b spalio sine dubio di-
caiue Ktensurelur; et quol pedum ipsa planities fue- -.calur. Esl igitur 40 a b, sicut est 40 c d, ct esi 16ft
ril, lot sine dubio allitudo eril. Sj verojion in me- lotum b d, ei est 120 b.c.

CAPUT X.V1H. D et verbi gratia 2 babeaniur, qui in 12, id est quadraii


laiere sexies contineri non dubilanlur, et inlervallum
ltem de eodem slationum mensoris 12 pedum nolabile habdaiur. Hjs
peraclis minus continens ternarii, id esl.quaterna
Si quid eminens inaccessibile fueril sftstimandum rius de majori conlinenli, id est senario serael tol-
cum lioroscopo, slel altiihensof in meliendi eminen- latur, el binarius, qui remanel, in irienle habealur,
.lis artifinio, suspicialque per ulrumque mediclinii el ipsum intervallum slalionum mensoris duplum
foramen, quosque intueatur altiludinis mensurandse inaccessibilis alti dicalur. Et jit,. quod dicimus, in
cacumen. Quo inspecto, gradus quadrali numeren- omnibus nolumhabealur, universalis regula ifariullo
tur, qui exempli'manifeslatione 3 coihpiileniur, qiii vacillans ponatur. Subtractione continetitiuin'riume;
in 12 quadrati lalere quater continelurr Hoc peractd rorum facla, si unus remanserit, intervalliinistalio
tandiu anlc et relro pergalur, donec jam visum ca- nura mensoris afto sequaleerit; si duo,.duplum; s
cumen aliiludinis nieiiendse iierum videalur. Quo tria, tripluiri, et sic in sequeritibtis :
viso nmnerus graduum quadrati denuo inspicialur, Tali pictura ftl declaralio pura. ..
119 SILVESTRIII PAPJE OPP. PARS I. — DE DISCIPL. MATHEM. __2a
/A-ri,dirige inttiitiimper mnimque foi^ainenmedicli,
nii, donec lerminetur intuitus in metjendse quanii-'
taiis limite. Post hsec in quoto gradu quadrali me-
dicliniumstet, inspicialur, etipse"nun)erusgraduum
superior cum 12 conferalur, et qualis compulalip.
fueril graduum ad 12, talis comparatio staturse me-
lientis ad lotam planitiem. Yerbi gralia : sit slatura
mensoris a b, planilies b c, numerus graduum 3,'qui
ad 12 comparatus quarlaparscjus dubietate-snblata
CAPUTXIX. hiveniluf. Igitur a b, quse est slatura melientis, sic
Ad allitudinem cum horoscopometiendam. b c, id est planitieiquarla pars invenitur, sicut ler-
Si vis cuni horoscopoqttamlibet planiiiera meli-> parius in 12 pars quarta cpmputalur,

CAPUTXX.

Ad meliendumcum Itoroscopoputcum,

Primo perpendalur diligenter a geomelra qua-


tenus circulatio pulei perpendiculoperpensa sequalis
liabealur. Deinde cujus quantiludinis sit ejus dia-
metrtim inquiratur. Invenlo diamelro, stans nien- CAPUT XXI.
sor super pulei labrunj despiciat per mediclinium Ad altitud~nemarboris, columnm,vel lurrts, per um-
astrolabii lateris oppositi lerminum. Quo viso, nu- brumcum aslrolabioinveniendam.
nierus graduura, in quo medicliniumstelerit in qua- Si vis alicujusarboris aut columnseyel lufris, vel
drato, cum 12 comparelur. Et quo modo so ha- cujnsquam lalium in plano dunlaxat loco stanlis
buerit numerus graduura in quadralo ad 12, sic se alliludinem per umbram ipsius invenire, snspensa
habebit diamelruni ad profunditatera putei et ad asirolabio, solisque radio per utraque foramina ha-
slaturam mensoris.
• Ihidadacdireciim immisso, vide in qua parle laleris
iC
quadrali, quod in 12 divisttm cst, direcla ipsius.
Sint auteiii gradus, exempli causa, 4 et diame- hnlhidada)slel linea, et qtiamcunque proporlionem
trum i pedum. Sicut ergo 4; est ler in 12; sic dia- numerus parlium supra alhidada apparentium ad 12
metrum est in profunditate putei et statura men- id osl ad loliim lalus quadrali habuerit, eamdem
soris. Qua slalura ablata, quod remanseril, habe procul dubio proporlioncm altiludo, quam invenire
profundilatem putei. Subjiciamus ergo figurampu- yoluisli, ad umbram in planitie a se faclam habe-
lei cerlis.Jilteris insjgnitam. Sit ergo 4 pedum a c, bit. v. g., si dusepaflcs supra apparcnt; ad quas 12
hoc est diamelrum; sit pulei allitudo a b, sit ejus sescuplam habeat proponionen^, sescupla quoqtie
diaraeirum ac; sil slatura geomelrsecd i pedum. ad aliiludincm umbra ; si lres appareanl, qttadru-
Eia conslituaraus4 peduin a c, id est diameirum. et pl.a; si 4, ^ripla ; si 5, duplex superbipariigns
jntuiium mediclinium de a d ad b. qtiintas ; si 6, dupla; si 7, super quinque parlicns
dirigamus per ; si 8, sesquiallera ; si 9, sesquiterlia ; si
Post nsecgradus. qui, exempli causa.sunt 4 cum 12, seplimas si H, sesqtiiundeciina; si omne:,
4 10, sesquiquiiila ;
tripla proporlione conferamus, et a.c, qui et ipsi sequaeritaliijudo et unibra. Et omnino cujuscunquc
smitadd e, in eadera comparatione ponamns. Est alhidada in quadfato ipsd
prpportionis triangulum
igilur,4 pedum « c, 12 petlum d e, i pedum <Je'l eflecerit, ejusdem proportionis triangulura umbra
quseest statura tnelientis. Quibus i sublatis, id esl cujuslibet erecti corporis in planilie stanlis forr
d c de d e, remanent c e QClopeduni, quod,esl al- jnabil. In quo videlicet triangulo ipsa inumbrata
tjtudo putei. plapities basis est, erecta aliitudo calhelus, radiusi
*s* "
DEGEOMETRIA. 122
solisumbram transversim limilans hypotenusa)vicem A pariibtts adjicias. Quidquid autem in umbra vel
dignoscitur habere. augmentalione creverit, vel sublraclione remanse-
CAPUTXXII. rit, pro mensura illius rei habeto.
Ilem de eadem re.
Si vis invenire qualis comparatio sit alicujus um-
hrse cum aliquo cofpore in qnacunque diei hora,
sumalur astrolapsus, ei, radio solis per meriiclinii
foramina exeunle, aspiciaiur in quarirelo in quo
gradu me^icliniura slel; et, qualis collalio illius
gradus cum 12, lalis umbrse cum corpore; hoc-
tanlum proviso quod, quando mediclinium stet in
dextro latere climatis, major est umbra quam cor-
piis; quando vero in sinislro, majus esl corpus
quam umbra.
CAPUT XXIII. B
Ad altiludinem cumspeculo velpelvi meliendam
Posito in speculo cenlro, vel in media sculfllla
plena aqua, conslilualur in plano afvo, et landiu a
geomelra huc illucque irahatur, donec pef niedium
centrum unius supra diclorum cacumen rei me- Componitur eliam aliud instrumenlum ad aliilu-
tiendae aspiCialur. Cacumine invento, spalium, qtiod dinem sine diflicnllale inveniendam, quod hac de
conlinetur inter pedes meiisiirantis et ceiiirum causa a sapienle (Glossula : Pythagora) inventum
visum humi adjungeredifficile mensori,
6peculi, vel medium vasis' limphse pleni, diligenter pulatur, quia
mensufetiir, et post hsec lion minus caute staturse inconveniens spectatori pulabatur, sumilque quan-
inelieiiiis comparetur ; et, ut fuerit illud spatium tiiatem suseraagniludinis a magniludine slaturse me-
metienlis slatursD,sic erit linea a medio centro spe- tienlis. '
culi usque ad aliitudinis radiccm rei metiendie. Constituamus arundincm tali magnitudine, ut du-
fjxerapli causa, addalur plaua figura ; plari proportione proporlionelur merisoris lcngiiu-
dini; cujus raedio altera arundo orthogonaliter con-
*-
jungatur,quse, stalurse mensoris longiludini aequalis,
ei cui conjungitur, subdupla habeatur. Hoc ergo in-
struraentum sic compositum tandiu ducalur a nien-
sore per plaiium, doneC per summitates istarum
vlrgarum rei metiendse conspicialur summum. Quo
inspeclo lanta altiludo dicntnr, quanlum spalium a
loco in quo mensor slat ad radicem allitudinis, ad-
juncta stalura, mensuratur. V. g. sit slatura meii^
soris a, b, arundo sibi dupla c, d.nltera arundo islius
medio orlhogonaliler juncla a, e, alliludo melienda
f, g, spalium a mensore ad radicem alliludinis b, g.
lloc lamen nullo modo mehsor obliviscatur, qujn
huic dimensioni omniqiieperpendiculoxquipendium
appendatur, quod georaelricaliter insliiulum ad
n iheiistiram paratur. Exempli causa, subdatur plana
figura,
CAPUT XXIV.
Ad mstimandam cujusque rei altiludinem sole lu-
cenle.
Qusecunqueres posiia fuerit sub divo, umbrara
emittit, sed non sibi semper sequalem. Quapropter
umbrse ipsius quolam parlem volueris, eligas. De-
inde virgulam cosequalemhuic parti in lerra sta-
ttias, et umbratn exinde cadentem seu per pedes,
seu per palmos, seu per uncias dividas. Si major
inventa fueritumbra quamvirgula, quanlura umbra
virgulam superal, tantum a singulis, quarum men-
suram virgnla Iiabcl, subtrahas. Si atitem minor est
itnibra^, quanlum virga superalj tanlum prsedictis planilies
123 SILVESTRIli PAP.eEOPP. PARS I. — DE DISCiPL.MATHEM. I^i
• CAPUT XXV. A iiendi), et.siraililer superiorialia coinpoiienda i<srit
Ad planiiiem virga vel arundine qumrentiam. figura. _.;,
Stabilialur arundo visui seqniparata metieniis in
termino epiphanise, cui jungalur altera cujuslibet
quanlilatis orlhogonali ralione, quse scilicel sursum
jusumque tandiu a planimeira ducaiur, donec per
uiriusque arundinis summilales oppositus limes
planitiei ceinatur. Quo inspecio, ipsa conjunclio
arunriinum diligenter noteiur, et superiorpars fixse
arundinis a conjunclione alterius cum lola sui quan-
lilate compnretur, et eadeni comparalio pentleiitis CAPUT XXYH.
virgae planique incunclanter dicalur, quse superioris
parlis a cpnjunctione cum lola quantilate fixsearun- Figura ad meliendam planiliem.
dinis superius dicebatur. El'ut clarius -reddalur Metialur planilies b i, sitque slaluia melientis »
quod lilterali inflexione compulamns,pieturam aper- k; sit arundo sequalissttperiori / m; sit linea orlhor
tius obseura nionstranfem visui legeniium suppona- j
gonaliter ducta o, visu nieiieniis lendens ad alium
lilllS.
per arundinem k n. Post hsec kn, n I iiu quadru-
Sil aritndo slans visui melienlis sequiparata a c ; pla proporlione conferafur, el iimililer lolum k Ji,
sit planiiies melienda c d ; virga orlhogonaliler h a, quadrupluni indubilanler dicalur. Et quia jaiji
peudens b e; sit igiltir- a b, medium a c; et. erit supefius d h, h a, duplum discebaiur, modo au-
b e, raedium c d. tem k h, h a, quadruplum pronunliatur, sub-
lato d h, de lolo k h, renianet k d, quod est men-
surahile duplum ad h a. Quod si a d, h a, k i,.
slatura meiieniis, quse est sequalis n m, et d c, e(
g e, et /i b, inensurabiliier apponalur totum b a,,
quod est alliludo mensuratura nullo modo dubi^,
etur=

CAPUT XXVI.

Figura ad alliludinem mensurandam.'


CAPUT XXVIII.
Si quissuperioris figursereti'0 posilse vim.qua pla-
nitiem mensuravinius, subtiliter inspexerit, isiius Ad metiendam planiliemper arundinem.
quoque figursevis, ,qua allitudines metimur, eura
prorsus latere non polerit. Parum enim hsecdislal a Slans mensor in meliendse planitiei cxlrenntate
superiori figura, exceplo quod superior iu planilie, componat sibi arundinem minorein suse iongitudinis
Iisecoperalur in allitudine mensuranda. Sit altiludo prolisilaie; quse scilicel tandiu diversis locis plani-
jrnensuranda ab; siatura melienlis c d; arundo, tiei directa figalur, donec per summitatem ipsius
cum qua altiludo melinliir, statura longior, e f; *^ arundinis altera extremitasplanitiei ex opposito cer-
linea orthogoiraliter ducta a visu melienlis per arun- nalur. Quo facto, asummilale arundinis orlhogona-
dinem usque ad altitudiiiem g b. His peraclis d g lis linca usque ad mensoris slaluram dirigalur, et
ad g f comparantur, et eadem comparalio d b ad locus ipsius slalurse, in. quo linea. lerniinabitur, di-
b a pronuntietur, quse d g ad g f pronuntiaba- ligen'er signelur, ct ipsa pars slatura) ab ipsa nola
tur. Y. g. d g ad g f dupla ponatur, et non mi- usque ad visum cum linea orthogonaliter du.cla
nus; d li ad h a dupla indubitanter dicalur. Quod conferalur.Et qualiscomparatioipsius parlis slaturse
siA/i, h q meusurabililer comparalur, qua; d c cura tola linea orlhogonaliter ducla habebitur, eadem
stalura; metiCnlisxqualis habetur, lota allitudo a b, comparalio loiius stalurse adplanitiem tolam pro-
jiicnsurata non dubiiatur. Sed quia polesl evenire nunliabitur. Y. g., sit siaiura metientis a b, pla- .
quod c b sit interdum non meabile, h a non es nilies meiienda b c, canna, cuin qua mensurabilur,
pmnino nobis notum, quamvis sil proportionale, d e, linea orlhogonaliter ducla it f. Quota pars
qua de causa planities b c relro erit ine- fucrii a f in f d, lola pars eril a b in b c. Sit,
I;E DEGEOMETRIA. 126
a fquarla parsin f t/, et eodem modo a b quarla A per quam pulei profundilas invesligalur, a e, altera
pars iu b c. pars ptilei .cd; ffl a /', qtiadfupluni ad e a ; igitui
b f qiiadriipluraest ad a c.
Stiinas ineiisurnin puiei, si vis auferre slaturant.

CAPUT XXIX.
Ad mensurandumpuleum.
Ut in superiori figura pulei dicluin esl, primo a
geomelra diligenler perpentlatur quaienus circiu.ii-
duclio ptitei circularis habeatur deinde cnjus quan-
tilalis sit diamelrunj inquiratur. Quo invento, slans CAPUT XXX.
inensor super summitalem pulei supponat pediljus " Ad alliludinem meliendamcum orlhogonio.
suis cujuslibet longitudinis scorpionem (Glossa vet. Componatura geomelra orlhogonium basi catlieto-'
quselibetvirga), et landiu anle et reiro pedetentim que ejtisdem numeri composilum, hypotenusse vero
dticat, donec per snmmitatem ipsius scorpionis al- proporlioprsetermitlalur, quseatl allum vesligandum
terius pulei profunditatem cernat. Quo faclo pars in boc orthogonio prorsus inutilis judicalur. Com-
ipsa scorpionis, quae puleo superjacet, a pe- positum aulem.landiiiper planum a mensore linha-.
dibus mensoris impressa nola caute nolelur, quse lur, donec oculo humi apposiio per calheli summi-
sialurse non mfnus diligenter comparetur ; el quota lalem summilas alliludinis investigandse cernatur.
comparalioipsiusparlisfuerit ad melienlis slaturam, Qua visa, a loco cui yisus inhseseral, planilies adra-,
eadem comparatio erit diameiri ctim stalura men- dicem usquemetiatur; et quanta fuerit, tanta al.li-
soris ari lolam summam pulei. Y. g. silprofiindilas tudo dicatur. Quod ut apertius inlelligalur, ort)iogo-
pulei a b, diamelruni ejusdem pulei a c, sialuia niuin cum alliltidine met.iendafiguraliter visui sup-f
jnensoris a f, arundo, quae siaturoa comparalur, el C ponalur.

Planities

CAPUT XXXI. D pto quod in hac demensa quanlitale planitiei "quarta


.OrthogoniumPythagoricumadmeliendamalliludinem. pars est auferenda, hac videlicet ralione quod basis
Est etiam aliud sestimandse altiludinis orlhogo-: jacens calhelura ereclura superat cum suaqiiaria
nium, qttod ab inventore dtaominaiive nuncupatur parte. Quodut melius animadvertatur, et aliud or
Pylhagoricum, naturalibus calheli, basis, hypote- ihogonium subterius depingalur :
nussecompaginalum, calbeto ternarioinsignito, basi
insignita qiiaternario, bypotenusa- prsenolala quina-
rio. Quod si volueriscalheuimqualernarioinsignire,
etbasim ternario, idem tibi eveniet per contrarium,
scilicet ut basis caihelo sexquileriio prOportioneiur,
hypotenusa basi sesquiquarto compareiur. De quo
cuncla litint qusecunque dicta sunt in prsecedenli
figtira, scilicet tahdiu trahatur donec per caibcli
piiinniilalemsummilas rei cernalur, hoc solo exce- quarta auferalur
127 SILVESTRI. II PAPJE OPP. PARS I, — DE DISCIPL. MATHEM. 128
CAPUT XXXH. J perfofata per nlrumque foramen visum nieilehiis
A
Ad rem inaccessibilemnobis allioribus meliendum. admiltere videantur. Posl hsec exlreiiittati oppositi
Ad rem inaccessibitemnobis allioribus ut, melia- laleris mediclinium horoscoposic copuletur, ut duin
sibi latus certis dimciisioriibusdisiin-
lor, qiiamvis laboriose, hoc modo faciamus figuram. per opposilum
Sil rei meliendseqiiantitas a b, cl quot cubilorum,' ctum Irahilur, formam orlhogonii Pythagorici imi-
vel ulnarum, vel pedtim, vel digilofum, vel eliam tcltir, vel imilari videatur. V. g., sit quadraii figura
in summilalibusunius
unciarum, vel cujuslibet alterius mensurse sit nobis\' abcd; duo.semipedalialfgna
lateris posita e f; mediclinium in alterius opposiii
propositum scire. Re orthogonaliierconslilula, sit
summitate localum per oppositum sibi larus discur-
spalium immeabile inter nos et rem, ut esl g b.
Erigatur nobis orthogotiium d g, et sit linea sur- yens d g in hunc modum;
sttm ducta de aad d, sicut primo dictum est dea
b, ducalur plane linea de d ad %, sicut plana jacet
linea de g ad d, et sit notum quaiila sit linea g d,
et linea d z. Nos enini eas facimus. Erigamus or-
Ihogonaliter lineam de * sursiim ad u, et ponamus T
ocuhim in linea * u orlhogonaliler erecta, ut exeat
visus noster per d ad b ; et locus lineaeislitis ubi
Stetil oculus, nolelurpiincto ipsoa, et raeiiamur z et
« quanta sjt. Et post hoc ponamus iterum oculum
in linea z u, ita ut valeamus yidere per d a ; et lo-
cus in quo visus stelerit, nolelur punctoi); el vi-
deamus ubi hseclinea tangens lerram conjungitur
linese g b, et sit punctura e, ita ul linea g e sit re-
cta. Et post baecnotemus quanlum sit inter z et /i; et
quota parsest z h atl zd et z d, ad d g, lanla esi d g
ad <jfe, et nolsesunt linese h z et « d, quia nos eas ComposiWquadrati figtirahac ralione ponatur ja-
fecimus. -Et igitttr notuni esl quanta esl linea g e; et cens in metiendse planitiei extremilate, et landlii a
quanla est Hneau z ad * d, tanla esl linea d g ad melienle ex allera parte erigaiiir, donec per fcra-
lineam g b, el lineseuz el z d el d g nobis sunt nolse; minae/"opposita exlremitas plani cernattir, et in
notuni erit igiltir linea quarta g b. El quia dudura ^_ hoc loco, qtio visus stelerit, nola ponalur. Posl baec
Eapuimuslineam g e, et sapimus inde lineam g b, per medicliniiim ex adverso conslitutum yisus nien-
possumus sapere quanla est linea b e; et quanta est soris dirigatur, doneojam nolala extremitas videa-
linea d g ad lineam g e, tanla est linea JJ b ad lj- tur. Quo faclo locus, quo g sleierit, notelur, et c g
neam b e, etlinese d g et g h et b e nolse sunt. Igi- atl g b compdretur; et qualis coroparatio cga&gb
tur a b linea nola est, ct hsec est quam qusereba- fuerit, eadem comparaiio o b ad lolam planitiem
mus. Et ut brevius, quod superius difluse dictttra erit. V. g., lota planiiies a h dicaiur, et c g (id est
est, compreheudatur, compendium, quo philosophia astimmiiaie superioris quadrali usquead inferiorem
gaudcl, ponaltir, Qualis comparalio fuerit z u ad partem mediclinii) g b, (hoc esi a mediclinio ad in-
h u, lalis eril g d ad b a, et sit z u duplura ad h u, feriorem angulum ejusdem laleris) oequalisconsliiua-
eriig ddtiplum ad b «. tur. Igilur a b, id esllaliludo,/» h), idest aquadrato
usque ad limitem planiliei aequalisessenon dobile-
lur. Sic et in cseleris pioporlionibus c g ad </b con-
siderelur.

CAPUT XXXIV.

Ad putei vel fossm allitudinem meliendam.


Pulei aut cujuslibci fossscallitudinein sicprobabis.
I)
" Accipelignum directum et pone super buccam putei,
CAPUT XXXIII. et cujus umbram videbis in ef, id est profundiiate
Ad nteiicndumplanum qttolibel modo proposilum. putei, et ligntim qualuor cubilOs .'. plus habeat, et
Si fuerit nobis proposilurn quolibet modo meliri exeat subtus pedes ejus alia hasta direcla simihs
plaiium, sumaraus unius cubiti in longitudine lighum, sibi, et esl piofundilas.pulei a e', el hasta directa a
cui alia tria in dimensione sequalia (ali conjunctione d, el alia hasla a c b jacens super buccam putei
iiinectaiilur, ut conjuncta quadrati diffinitionem su- truncal d e super. angulos directos, et inttiere in
scipere Videantur, quod quatuor angulis est orlbo- aqua.putei umbram a c de d usque ad f et invenies
gonalc; cujus unius lateris snmmitalibus duo semi- a c loiies est a c b vel efma e.d, ul puta si <ic ha-
pedalia ligna erecta inliganlur, quaein suminitaiibus beai palmum, cl d a tres, (ribus vicibus esl a c iiv
121 DE GEOMETRIA. 130
tl a, sicul esi a c b tribus vicibus in d a e. Abstrahe ,\ quousque videas de h per c nsqne ad a, ubi esl stim-
a d, remanet a e. inilas monlis, et vidi quantum sit h e ad e c, tan-
tuni esl h g ad g a. Invenisti forsitam antea fg, qua-
druplumg a, et /i g decuplum ad g a. Minuef tj de
hg, id esl 4 de 10, remanent6. Sic est h f sescu-
plum ad g a vel q a sescuplum ad f h.

CAPUT XXXV.
Ad alliludinem montisiriveniendani.
Cum qnseris alliliidinem alicujus montis, porte
hastam ante te in .plano pro motile longioremquam
lu : et est basta a b, et tu c d. Postea coiitemplare CAPUT XXXVII,
hac illac te niovens recto oculorum visu per a usque Ad inveniendam. altitudinen/t tur^
c ad lanla per speculum
videas f. Tunc considera quanta s\lg g a, rium, etc.
cst c b ad b /"ul pula. Si g c, dupla csl ad g a, dupla Si per specnltim aui per concham p.enam aquoa
csl c h ad h f; et quantalibet g c ad g a, lanla est quxris scire alliludinem turrium vel moniium, ac-
procul dubio c h ad h f; et quanla est a g adac, cipe speculum, el pone prope monlcmin plano, el iu
tanla esl f h ad h c; et /i f est mons, el quanla est lanlum te ipsum et speculuni positum in lerra mo-
d b ad h g lania esl d i ad fi. Qnod si flnviusbabea- veas hnc et illuc, quousque videas a in b, id est
tur vel aliud obstaculum inler c h, el non possis summilatein monlis in medio speculo, et vide quo-
pcrlingere ad monlis radicem, ut prsedictam inve- modo sini, ct quanta inter se invicem d e, elc b, sic
nins mensuram, accipe a g b, id esl haslam, et am- suiit invicemb e, et e a. Et si sit obstaculum, quod
bula retro 30 cubilos aut qtiantumliliet ct ilerum non possis probare, hic ambula retro cum ipso spe-
conlemplare rccto visu de »t per n usque ad d f, culo, el pone in terra, et videas movenriole a in z,
qnod esl summiias montis, et poslea vide, quanla sit __et quantam proporlionem habent .inricem p r, et r z
m c ad c n lanla esl m h ad h f. Abslrahede m /i c h, eamdera habenl, z e, ete flinvicem. Minueindefce+
el vide quod remanel, lanta esl alliludo monlis; 1'emaiienl6 s.
nl pula, si invenisti c h duplnm ad hf, etposlm h
q ladruplum ad /i f; lolle c h de )»/i, id est duo de
quatuor, remanent duo, quod est m c, dices : quia
IJJ c diiplinn esi /i f, dona 30 , vel 20 cubitos, ad
«i c cl 15, vel 10 ad h f, el sic c h Iriplum est ad
/i f et m /i, sepliiplum ad It f, Abslralie c h dem h,
i 1 est 5, de 7 remaneul 4, quadruplura est m c ad
1if, sic in aiiis.

CAPUT XXXVIII.
Ad inveniendamlalitudinemfluvii vel campi, elc.
Si quserisscire laiitudinemfluviivel alicujus campi
vel curlis aut cujuslibet rei, accipe lignum, quod
CAPUT XXXVI. perlingatusque ad octilos tuos, secundiim alios mi-
De eodem. nus uno ciibilo , et pone in ripa fluvii, et sta prope
Si qiiscris sine mutalione has'se, sie facies. Est eum, -et esl lignuni, ul subtus vides, quasi a b, et
mons « b; accipe haslam diiorum. cubilorum lon- pone aliud lignuin super ipsumpritis ereclum, sicut
giorem te, et ponc anle le in plano. Postca consi- est c d. Poslea eontemplatiorecto oculorum Visupef
dera ipsam haslam, qnseest c d e, et mitie visum a d usque videas e, id est ripam of. altera parte ;
mum recte dej"per d usquea, dividens ipsa.mlja- rmtabe estfluvius, el aedireclusvisus.Postea consi-
stani super unum cubilnm et vidc quanlum sit dera quanlum sit a «' ad cd, vel econlra quanlum
[ e ad e d , tanlum esl f g atl g a. Ambula relfo, csl d c ad at, lanlum est a c b ari fce ut pula, si d t
131 SILVESTRl H PAPJS OPP. PARS I. — DE DiSCIPL. MATHpL 132-
-dnplnm csl a c duplum est b e ad t>t a. si triplum, & \ tetragoni illius lalus unum habet. Et ul, quse dixi-
iriplura, elc. mus, apertius cognoscanlur, altiludo el fila cum notis
figuraliier subjicianiur. Sil allitudo, quas investiga-,'*
lur, a b; sil prioris fili, quod alliludinis summila-
tcm lctigit, quanlilas quinario ntimero lerminaia,
a c; sii alleritis fili, quod allitudiniS radieem
percussil, longiludo quaternario numero diffiniiac b.
Posl hsec vero prioris filinumerusin s.e niuliiplicalns
in 25 concrescal; qualuor vero poslerioris lili
numerus in se duclus in 16consurgat. Deinde minor
CAPUT XXXIX. numero de 25 Suhlato, erit renianens 9, cnjus
Ad idem alius modus. tetragonale latus 3 invenilur, quia 3 in se duclus in
Si qua'ris aliter scire, pone haslam minorem te 9cumulalur; trium igitur pedura erit altiludo a b.
qnasi ad pectus, et pone in ripa fluvii, et accipe Sed quia polest accidere, quod remanentis lelrago-
aliud lignuin pcrlingens usque ad oculos, sictit est nale lalus inierdum in inlegris numerus neqtiit
c d, el ambula relro quanlum placet, ef pone JJ I inveniri, sublilitas niinutiarum debet necessario
ipsum fustem, el lu tahtum te hac et illnc move, adhiberi, de quibus quia longum est disserere, prse-
quousque de -cper a, usque e videas, id esl ad alte- lermiiiatur, ei ligura cuin ntimeris et noiis suppo-
ram ripain fliirainis. De hinc minue a b de c d, re« nalur.
manel f c. Yide, quomodo sinl a /"atl f c, sic snnt
b e ad b a, si triplum esl a f ad fc, triplum est b e
od b a.

CAPUf XLl. ^
- Aa inveniendamin
ampligonioejecluram, quanta
sit, eic.
CAPUT XL.
'
p Ampligonio Iribus lineis datis , miijore scilicet
el
Ad allum cum sagiilis filu mensurandiim.
bypotenusa 18 pedum, basi 8, hypotenusa vero mi-
Cum geomelricis figuris intenti pbilosophorum nore 10, ejcclurarii, super qua
ne onniino peipendicularis cadii,
jam faiigabundi invenlionibusinhseremus, sic quseras. Ex sunima majoris hypotenussemulti-
faiigaii deficiainus militaribus exerciiiis animum plicalione aggrcgaia duaruin minonira linearnm ,
relevemus. Sicut enim corpus quolidianis sunipti- basis scilicel minorisque in se multipli-
sic mens bypptemisse,
bus faslidiens inttsitato recreatur cibo, caiionem (Cod., niulliplicatione) subirahas. Exitide
pbilosophicisonerala.austerilalibus conjeclurali poe- summae,quse superabundaveril, arijeclo uno meriie-
larum relevaiur ligraenlo. Quapropter ul animnm talem sumas, in qua qnolies fuerit numerus basis,
noslrum reficiamus, militare invenium posi mulla lol unilales ejeclurse dislfibuas. Caihelum vero sic
supponamus. invesliges. Ex nmlliplicalione minoris hypoienttsa:
Si cujuslibel rei altitudinem invesiigare volueris,
ejecturnm in se niultiplicaiam dislrahens, reliqui,
hoc modojaculari ingenio investigare poieris. Sunie qni superfuerit, laius sumas; qui numerus erit
per-
arcum cum sagitla et filo, et una fili summitale sa- pendieularis. Hujiisaulem aiiipligonii invenire si vis
gitlseposlremiiati inhserenle, altera in manu rema- cmbadum, duc per eatheluin , id est perpendicula-
nente. Sagitta arcu emissa alliludinis inensurandse1D rem basiin liortim. Deinde qui ex hac muliiplica-
cacumen percuiiat.-Posl hsec allerius fili summitas lione excreverint, sume mediam, quseabsqtte dubio
eodem modo sagitlse vel aliqui jaculo illigetur, el ampligonii Hel embailum.
hortun uirtini vis projeclum altitudinis radicem, ut
prius cacumen feriat. Quo facto utrumque filum re-
trahas, et qnot pedum vel cubitorura sil, uirumque
.diligenler mensuralura inspicias. Deinriccujusque
fili quisque numerus in se ducius multiplicelur, et
quanla ulriusque multiplicationissumma fueril.per-
pcnriatur, jiciniiior surama de niajori subtrahatur.et
ttinc ejus numeri, qui de majori summa reraanserit,
tetragonnle latus diligenier inquiratur.Hoc verodili-
genlerinquisitoel sapieuterinvento, lot pedumvelcu-
Ijitorum ambiguilale semola aliitudo, dequa inqui-
liiur, pronuntielur quol pedum vcl cubilorum
153 DE GEOMETRIA; 134
CAPUT XLH. A i.l esl 14, uiriusque multiplicaiioiiissumraani aggre-
Quomodoin irigono orthogoniocalhelus et basis ges, qusefiunl 595. Ex liac vefo majoris hypolenusse
qumranlur. numerum in se ductum diducas, iri est 225, reliqui
In trigono drthogonio, cujtis podismus pedum est verO, qui superfuerint, id esl 140, suinpla dimidia
25, embariiim 150, cathetus et bnsis sic qnseranlur. parle, id esl 70, et hac ad basim, id est 14 partita,
Hypotenussenumerus in se multiplicetur. Ad hanc, quinquies 14, in eisdem 70 reperies";qusedenomina-
quse hinc excreverit, summam, 4 emhada, quse fa- lio numernsfiei prsescissurseminoris.
ciunt 600 arijiciantur : quae conjunctio 1225 rcprae- Item de multiplicatione minoris bypoleniissein se
serilal. IIujus sumnue erit lalus 35. Deinde ul inier-. ad inveniendum perpeiidipularem minorem prsescis-
stiiiiitn duarum reclarum invenialur, calheti scilicet surani duclam.in se.subtrabas. Qua dclracta htus
el basis, ducto hypolenusscnuniero in se fient 625. superabuiidaiiiisnumerus erit perpendicularis.
Hiiic embadis 4 sublatis, 25 remanent. Bujus latus
eril 5. Quo ad lalus superioris numcri niiiiirum 225
junclo, fient 40. Htijus pars niedia basim trigoni
constiluel. Ex hac vero sublalo nuniero quinario
videlicet, qui snperiori, id esl 35, ad basim consli- "
tuendam fueral aggregatus, aderii calhelus.
CAPUT XLV.
Per datum quemlibeltrigoni orihogonii cathelum ba-
sim invenire. ^
Per dalum quemlibet irigoni orthogonii catlietum
sic inveniesbasim. Calhelus ler ducatur, nona pnrs
auferatur, feliqui dimidium sumalur, ei erit basis.
CAPUT XLIIl. Basi ablatura reslitualur, erit hypolenusa. Vel ita :
dimidiuni sumalur, quod fer ducatur, de ea siimina
Ad hveniendam basis et catlietis disjunciionemin tollatur nona, remanet basis. Yel dimidium catbeii
trigono.
sexies ducatur, nona tollatur, reliqui dimidium erit
Si datum fuerit trigonum, cnjus cathetus et basis
basi reddila nona erit hypolenusa.
Eimuljuncti sinl pedtmi 25, embadum 60, bypote-_ basis;
nusa 17, basis et calheli sic quaeralur disjunclio. CAPUT XLYI.
Hypolenusse numerus in se -ducatur, qui consurget Trigoni orlhogonii embaduminvenire.
in 289. Hinc sublatis 4 embadis, id est 240 et reli- Si quseraiur trigoni orlhogonii embarium, trium
qui, qui superabundaverit, id est 49, lalere sumplo, linearum, id est
cntheli, cl basis altjue hypotenusse
aique basis et calheli summse, 23 junclo fient pedes nomeri in uhum
30. Hi.jus suinpta medietas erit liasjs ejusdem Iri- hi redigaiitur, ut pula 6, 8, 10. Nam
el catheii juncli 24 redduril. Medielashinc sumatur. Ei bis
goni. Hac vero de 25", id est basis simul hiisis seducatur, id est 8; quod remanet, seilicet
de numerOsublala relinquitur octonarius, quo con-
id cst 6 multipliceltir ; ilhid
slifuilur calhetus. ln hac vero fignra catheli invenli ^uatubr per calhetum,
dimjdia multiplicata, et ex ea stimma unp demplo quoque duplicelur, et fient 48. Quibus per quarlam
sui muliiplicatis, illius suramie laius habeatur pro
invenilur basis , quseduobus sumplis fil bypolenusa.
embado.

ln ampligoniis autem vel oxygoniisjani dicta rc-


CAPCT XLIV. gula habet consequentiam, nec etiam in orlhogoniis,
In irigono oxygonio,'cujus in lateribus numeri quan- nisi in illis, quos sesquitertia, ve! sesquiquarla reg.t
tilate dissimitessint, invenireperpendicularem,etc. proportio. In aliis autem vel orlhogoniissufficialj-e-
Dalo trigonio oxygonio, cujus lateribus numeri gula universalis, seilicel per calhetum basim ducere,
quanlitale dissiniiles sint dislribuli, jninori scilicet ejus medium pro embado tenere. Nain per callieium
bypotenusse13, basi 14, majori vero hypotenusse15, basim ducere hihil aliud est, nisi afeam quadfaii vcl
ejusdem oxygonii si 'perpendicularem invenire desi- antelongioris (G.lossavet., id esl. allera parfe lon-
derns, et prsescissuras dignoscere singulas, nuraero gioris) implere, quam, dum ab angtilo in angulum
minoris hypotenusa: in se ductsc, id esl 13, et basis. dividis, trigonuin reddis.
135 SILVVESTRIII PAP^E OPP. PARSI. — DE DISClPL. MATHEM. 138
CAPUT XLVH. , A ex hac latus sumplum erit bypotenusa. Ex hypote-
nusa auiem in se muliiplicala , id esl 13, qui fiunt
Per cathetum basim imehire.
169, si deduxeriscaihelum in se, id est 25 reliqui,
Per caiheltim basim invenire si vis j cathetuin id est 144, sumas latus, id est 12, erit basis. Hypo-
ipsum ducas in se, id est 5, qui fiunl 25. Ex his uno lenusam vero si multiplicaveris in se, et cxinde
demplo reliqui 24 dimidium sumas, id esl 12, quod siinimulseaccrelse basim inde subduxeris, id est 144
erit basis. Huic vero adjicias unum superius dem- feliqui, id est 25 , latus caibeli fiet numerus. Ca-
plum, et invenies hypotenusam. thetuni el basim in eisdem prlhogoniis conlingit
Ernbadi autem pedes invenire cupiens, basira per eflicere embadum laliier. Calheto, id est 5, per ba-
cathelura, id est 12 per 5 ducas, fient 60. HujUs sim, id est 12 multiplicaio, fient 60; hujus vero
sumpla dimidia id esl 50, eril embadum. ~~" dimidium , id est 30, erit embadum. Quod idem
fierel, si pter catheti dimidiam basis , vel per basis
diraidiurn caihetus multiplicareMiT.

12
CAPUT XLVlII.
CAPUT L.
Trapizfirteiembaduminvenire. rWjromisosceliscatheluminvenirevel en-badum.
Trapizeticus est basis pedum 40, cathetus 50, Trigoni isocelis \Cod., isoscelis), cujus "ingula
coraustus 25. Embadum dignoscere si vis, per ca- latera suut pedum 25, basis Vero14 , si, cathit<is
theium muliiplica corauslum, id est irigesies 25 quajratur, vel cmbadum. Uno latere in se ducto, i<J
ftunt 750. ttinc, quod reliquum est basis, ducas per est 25, fienl 625. Iiis si subduxeris dimidiura basis
cathetum, id esl trigesies 15 suni 450 medium 225, in se 49, reliqui, id es.t576 sumas Ialus , id est 24,
Jiuige supei ioribus, sunt 975. Ecce invenituf emba- et tot pedtim erit csithelus. Quo per basis dimidium
d um. muliiplicaio, invenies embadi numerum 169.
C

CAPUT XLIX. 14
Trigoni isoplevri,cujus sunlsingula lateraZ0,cmbadi CAPUT LI.
pcdcs comprehendere. Trigoni scalenicathelum invenire.
Trigoni isoplevri, cujus sunt singula lalera 50 , Trigoni scaleni, cujus mintis latus sit pedum 15,
enibadi pedes comprehendere si vis, pritis calhetum basis 25, majus latus 20, cathetuni iiiveiiiendibsec
sic invcnias, Lalus unum in se duc, fient 900 ; iiein erjl reguja : minorClatefe in se muliiplicalo, id esl,
allerius lateris mediam in se , fient225. Hos de- 15 fient 225, basi vero , id esl 25, efunt 625. His
trabas rie 900, remanebunl 675. Quibus si nddidcris uirimque summulis in unum junclis fient 850. Qui-
unum, fienl676. Hujuslaius est26. Ecce catheltim bus si subduxeris majus lattis in se, id esl 400 ; ex
quo per basis dimidiam mulliplicalo , id est 15 per reliquo, qui superfueril, id est 450 , sume dimi-
26, pedes invenies embadi 590. ditim, id est 225, eodem ntimero denominalani ac-
•*^cipias partem, quo sttperscfibilur basis, id est 25,
nonam vero 25 dicli numeri invenies, et tot pedum
erit rainor prsecisui'a,qua in se multiplicata fientSl.
Quos si subduxeris de minoris lateris in se multipli»
calione, id est de 225 ,'reliqui, qui superfuerit, id
csl 144, lalus fiet calheli numerus.

In omni igilur orthogonio cathelum et basim ef-


ficere liypolenusam contingit; hypolenusam vero et
catheltim basim ; hypotenusam iterum el basiin ca-
thelum. Calheto namque in se mulliplicalo id est 5,
qui fienl25, etbasi, id est 12 , qui 144 accumu-
lant, et ulrisque simul in unum jtinctis fiunl 169, et
137 -~ DE GEOMETRIA. 45S .
CAPUT LII. A mulliplical, ipsnm lalus ad eam multiplicaiione ad-
In quaaralo diagonum invenire. dit, horum^dimidiam sumil, et sic aream suam
In quadrato dingonum invenirejsi vis, ut in ortbo- implet.
goniisjam dixiraus, lattis unum, cui superest 4 , in Omnis atilem lelragonus sequa laiera habens
se ducas, et fient 16. Altero vero in se ducto, id est unum lalus in se multiplicat, ea semel mulliplica-
3, 9. Quibusin unum junclis fient 25. Cujus vero si tione aream suam implet.
sumpseris latus , effecisli diagonum. Per quod em- Pentagonus, qui sequis continetur lateribus , ler
badtim invenire si vis, due in se, fient 25. Hujus mulliplicalionem unius lateris in se cxpostulal, et
sumpta medielas fit embadum. Sed quod propius ex illius summa mulliplicationis semel aream didtt-
est veritati, et in omni conlingit quadrato , per lati- cere et reliqui medieiatemsumere.
tudinem longitudo est muliiplicanda , et qui inde Ilexagonus qualer laieris muliiplicalionem in se
excreverit fiunt pedes arese. exposlulat, et ex summa multiplicaiionis bis aream
ditlucere et reliqui sumere medielalem.
Heptagonusquinquies, aream ter.
Octogonussepiies, aream qualer:
B Ennagomis seplies , aream quinquies. Et cscteri
• atl hanc
consequcnliam.
CAPUT LVL
Cujuscunquerotundi vel circuli diametrum invenire
el embadum.
CAPUT Llll.
Cujtiscunquerolundi vel circuli si vis diainelriiiii
Numerum arborum in agro invemre invenire et embadum, sic quscras : ex ipso ambilu
Ager, ciijuslongiludo esl petiura 120, latitudo 70, 22 tinitate sublata, reliqui, qui superfuerit, sumas
in quo arbores dispositae sunt inler pedes 5 ; qua- leriiani; quse fiet diamelrum.
rttm numerus, si quseralur, utriusque parlis, quanla Embadum si vis invenire, vel tota circuitio per
est, sumenda esl, longitudinis scilicet 24, Iaiitudinis inlegrum disimelrum ducendaesl, et tunc quarla
14. Quibtts invicem raultiplicatis, fient 356. Ecce sumehda ; vel dimiditim circtiilus pcf dianietrum
numerus arborum. integrum, et tunc medielas, vel quarta pars circui-
Est el alia inveniendiregula, ut per longiludinem lus per diamelrum, et tunc tolum. Quod idem essci,
laliludo mulliplicetur, et fient 8400 , quibus ner p si per dimidiunicircuilns diametfi ducertjlur riimi-
quinqtiies qoinque, id est 25, parlilis ficnt 556, el . riiiiui.
tot crunt arbores. Sub scienlia vero longilndine ^-•>.
cum nuinero arborum comprehensa laliturio sic
qiucratur, 120.qui numerus esl longiludinis , par-
lialiir per 5, et erunl 24, qnos numerus arbornm
530 conlinct decies quater; qui 14 , el ipsi qnin-
quies ducli efliciunl 70 ; quse cst laliludo agri.
120

CAPUT LVII.
In Itemicycloaream invenire.
CAPUT LIV. D In bemicyclo, cnjus basis sit peduro.28 , diame-
nnombi calhetum qumrere. irura 18, aream sie quseras : per diametrum dut:is
Rliombi (Cod. cumbi) vero, cujus fient singula basim ; fient pedcs 592. His undecies ductis iiimt
lnlera pcdum 10, el diagonum 12, cathetuin sic pedes 512. Hnjus stimpta decima quai'ta parte livt
quseras. Diagonumdimidiumj id est 6, in se nnilii- 598; ct lot pedum esi hujus hemicycli area.
plica, .fiunt 36.. His subduclis de muliiplicniipnc
unius lateris in sc, id esl de 100, reliqui, id est 6i,
sumas laltis, id esl 8, et tol pedum fhombi callteius.
Quo |ier diagonum, id est 12, niullipliea.lofienl 95 ;
cl lol pedum erit area.
CAPUT LV. •
CAPUT LVIII.
Quomodotrigonus, telragonus,hexagonus,etc, aqui-
ateri suas areas impleanti Sphmrasaream colligere.
Omnis Irigonus sequilalerns iinnin Iaius iu se Sphsera;,c.ujusesi pedura longimdo i, laiiui.io.3j
PATUOI..rxxxix.
™ SlLVESTRl II PAP.E OPP. PARS I. - DE DISCIPL.MATIIEE. ,r-
sic colligaiur arca : loiigitudine et latitudine.A nium, oxygonium, et sequilalerura sub oculis
sininl junciis lient 7, diinidium horum 5, 5. His in mus lalera singula habentem denario numeroponn-
desi-
se 12 ei^.Hi unriceicsfienl 434. SS. Horum sum- gnala, cujus embadum sit 55 ; quod bis
ducaiur, et
pia parle deciina quarla fienl peJcs 9, uncise 7 et ficnl, 110, qnibus unolalerejuiicto. id est 101 liei.t
seinis uncia , id est septunx, et semuncia. Sphseise 120. Hi, per numerum unitaie latus unum
prsece-
igilur hscc crit area. Rcgula autem hsccvera esl in denlem, id esl undecies ducti, fienl 1520. Hujusscxia
omni sphsera siv.erotunda . sive oblonga. sumpta ,. id ex 220 jam dicii oxygonii fiet pyramis.
3

B
10.
CAPUT LIX. CAPUT LXI.
ln trigontortliogoniocirculi inscripti et si.ngulalatera Inventre pyramidem in lelragono , cujus sint singuia
tangenlisdiumelruminvenire. laiera pedes10 el embadum100.
In trigonio orthogonio.circuli inscripti et singula Tetragotram vero , cujussint singula laiera pedes
hitera langenlis, ex nuraeris catheli el basis simul 10, et embadttm 100, pyramis sic quseratur, ul in
jttnclis bypotenussenunierum si subduxeris , inve- trigonio superius descripto , videlicet tU embaduui
nies diamelrura. Sed si vis dignoscerequanluin em- ejus, quod esl 100 bis ducatur: fiunt 200 eique
badi parlibus ipsius trigoni circulum exlraceden- suitiiiiaslatus unum jungalur, fietit 210. Hi undecies
libus relinquitur, embado lolius trigoni prius per propter supradiclam causam ducti fieni 2310. Hujus
supradictas regulas invento vigesimamprimam sub- sexta, id est 385, fiet pyramis descripli tetragoni.
trahas; ipsamque undecies multiplicatam circuli
areaJ tribuas. Quod vero reliqunm fuerit, id est 140,
pro embado dictarum pariium, scilicet cxtrace-
denliuin/ieneas, ut subjeeta descriplio docel; vide- ~
licet lolle vicesimamprimam, ct miiltiplicata tinde-
cies , fit area circuli. Mulliplicadecies, fiunt exces-
siones irigoni.
10
CAPUT LXII.
In pentagono mquilatero denarii numeri pyrnmiden'
indagare.
In penlagono quoque,"qui seqnalibuscnntineiiu
laleribus, et denario numero sup.ernotaiiscamdeut
regulam ad pyramidcm conslituendam indisci-epan-
ler invenies. Iliijus namque penlagonii area, id est:
145, his in se ducta fienl 290, el uniuslaterisiiumero
augmenlaio repraesentat 300, et his undecies duciis
fiunt 53. Post cnjtis sexlani, id esl: 550 area jani
U dicla suse accumulatur pyramidi. Hanc igilur regu-
lam r.emo in coeleris, id est: hexagonis, velhepia-
CAPUT LX. vcl ociogonis, vel ennagonis, vel deeagouis,
in otnnibus gonis,
liequla
' ad constiluendaspyramides figuris vel in omnibus a multiangulo procedcnlibus r c»
a multis angulis procedenlibuset mqut laierts.
lalcra habeniibus dubilel habere consequcis-
In omnibus figuris a multis angulis proccdcntibus, sequa
et non lanlum dcnarioinnotaiis, sed quolibei
ci ajqna latcra habenlibus ad pyramides consli- liam ,
tiiendas hsec sufficiat regtila: diclarum ciijuscunque numero.
ngufariim area inventa bis ducatur , eique summse
taieris unius numerus jungalur, et hsecpermislio per
nunieruni unitale ianlummodo latus unum prsece-
dcntcin niultiplicetur, et ejus sumnise scxta pars
sumaltir, quse fiel py.ramis suoerficiei ante dup'.;-

Sed ul excmplum dc singulis dcmus, piius trigo-


-141 DE GEOMETRIA. 142
CAPUTLXIIL A CAPUT LXY.
2JI ojiiiii circulo, duobus circumscriptotelragonis, Quomodoquadrala, et tateranascnnlur.trigont, ,etragom, pen-
scire, quaitlum ab exlracetlenlevincatur, elc. lagoni, elc,
In omni eirculo, qui duobus circumscribitnr ieira- Oinnis (rigonus, qui duciiur ociies, acceplonno-
gonis, uno inlerius, allero exlerius, si vis compre- facit quariratum, cujus. quadrali lalus tlemplo uiio
hendere, quanlum ab exlracedente vincalur , et et dicia parle secunda facit trigoni lalus.
subscriplum vincat, diamelrum ejus duc.in se. Quotl Omnis tetragonus ductus decies sexies facil qua-
ctirii facis , calhetum suprasciipli tetragonii pcr draliim, cujusquadrati lalus dicla parl.equarla facit
basim multiplicalum reddis , ct ea mulliplicatione telragoni Ialus.
aream ejus imples. Ex illius vero summseintegrilate Omnis penlagontts ductus vigesies quaier el ac-
ad circuli aream inveniendam Ires 14 subriucas. cepio uno facit quadralum, cujtis quadrali lalus
Quibussuhtiuclis,quoil reliquum fuerit, si persttpe- accepto uno ei dicla parte sexla facil penlagoni la-
liiis riictam regulam , et diinidio circuilus mullipli- lus.
canie diuiidium diamelri, esse circuli invenies Omnis hexagonus duclus trigesies bis acceptis
areani, ab exiracedenle lelragono ipsum scias cif- quntuor facit quadralum, ctijiis quadrali lalus ac-
culum tribus 14 ejusdem superari. Ab eodem vero E cepiis duobus et dicta parte octava fac.it hcxagoni
einbado suprascripli telragoni si sumpseris medie- lalus.
lalem, et qualuor decimas quartas ejusdem quanli- Omnis heplagonus [quadragies dtictus acceplis 9
latis, cujus fuc.rintsuperiores ab inlegriiale sumplse facit quadralum, cujus quadrali Iatus acceplis tribus
addideris, jam dicli circttli aream implehis. Quod el dicla parle decima facit heplagoni lalus.
cum facis , ipsam medietaiem sumptam ab inlegro Omnis octogonus quadragies oclies ductus acce-
embado majoris lelragonii aream scias fiiisse mi- plis 16facil quadralum, cujus quadrati latus accc-
noris,eain quaiuor decimisquariis a cireulosuperari, plis 4 et dicia parte duodecima facit oclogoni la-
dum cadem area eisdem qualuordecimis au emba- tus.
dum supplentlumaugmentaiur. Quod ul manifesiius Omnis eunagomis ductus quinquagies scxies ac-
appareat in descriptione, circulus cum telragonis ceplis 25 facit qnadralum, cujus quadrali lalus ac-
ponalur. Quid partibus niajoris letragoni circulma ceplis 5 dicla parle decimaqttarta facit ennagoni la-
extracedeniibus relinquitur? 42. Quid parlibus cir- tus.
culi extracedenlibus minorem telragonum relin- Oraiiis aecagonus auetus sexagies quater acce
quitur?56 , plis 56 et dicla parte decima sexta faeit decagoni
lalus.
Omnis undecagonus ducliis sepluagies bis accc-
ptis 49 facit quadratum, cujus Iatus accepiis-7"et
dicla parle decima nona facii undecagonilatus.
Omnisduoriecagonus-duciusocluagies acceptis64
fncit quadralum, cttjus lalus acceplis 8 dicln parlc
vigesima facit duodecagoni ialus.
Yide consequeniiam, ut horum auclio octenario
semper numero accrescat, augmentationes a penla-
gono numero iinpari naiuraliter. Trigonus namque
octies, telragonus dccies sexies, penlagonusvigesies
qualer, hexagonus trigesies bis ducitur, ut est ab
CAPUT LXIV. pcto oclies, a sedecim sedecies,el sic subsequenter.
Montisjugera invenire. Inler quas denominalionesocto semper inesse nemo
) dubilei diflerentiain, et sic in cseleris. A pentagono
Monlis si quseranlur jugera , qui in verticis cir- aulera incipienles augmenlaiioiies omnium mulli-
ciiiiu habeat pedes 500, ascensu 800, in uno pcr plicationum irapari naluraliier numero discrepare
circuilum 1000 , junganlur dua) ciicuitiones, id manifesium csi. Peniagoni enim muUipIicaliouno
cst: 1300. Ex bis media sunialur, id esl 650. laulummodo, hexagoni 4 heptagoni 9 augraentatur,
Hi per ascensum 800 ducanuir, licnl DXX lot oclogoni 16. lnter priinos namque, id est : 5 el 4
erunt pedes tolius, id csl : XXYlll, DCCX supi-ii- primus iinpar nuinerus diflerenliaelocum oblinel,id
diclus numerus dividniur. Quo faclo in monte ju- est: ires inierquatuor, et novem : sectindtis, idesl:
gera invenienltir 18 renianeniibus pedibus 1600. quinarius inler novem, el sedecim : tertius, id esl:
sepiimus.
CAPUT LXVI.
In oxygonio caihelumel embadum invenirc.
In oxygouio, cujus sil laius minus ped. 15, ma-
jus 11), basis vero 14. cailietum et enihailuin sic
quseras. Latus miriusin se~diicliiinsit 169, ei busis
1« SILVESTRI II PAP.EOPP. PARS I. - DE DISCIPL. MATHEM. 144
in se (iui)H96, utiuniqucin unum fiunt 365. Deinde A Si fueritautem divisio per 72 (dicunl enim quidam
hypotenttsa in se fient 225. His deductis de 565 fit apripennum in longo habere 12, in lalo vero 6,
reliquum 140. Hujus pars dimidia erit 70. Cujus de- sexies auiem 12 sunt 72), erunt 72 agripenni, rs-
cima quarta id esl.: 5 erit prsecisura minor, in qua manentibus siiniliter supfadictis perticis. Hanc au-
'Cadet calhelus. Hi in se fienl 25. His ductis de 169 tem si probare vis regulam, taliter pfoba: Semo-
:fli reliquum 164. Ilujus latus, id est : 12 erit calhe- lum ducas longilalerum, et dicas : quihquagies 100
tus. Quo per basis dimidium muliiplicalo inveiiilur erunl 5000. Deinde curvaturartim embada perpen-
embadum. dere si vis, per calheium ulriusque curvaturse, id
Iii omni quadralo oequilatero scilo diagonum est, 5 el 5, si diclse regnlse in orthogoniis non im-
ipsumhabere in sui longitudiiie lalus unum et tC memor fucris, embadnm invenies unins curvatu-
Jaieris quadrati aream dnplicare si vis, diagonuni rse 250, alierius vero sequaliler, qui simiil sunt 500.
dquadrali minoris spacio laltis majoris. . ^.cce numerus perticarum fasligiosr campi 5500.
CAPUT LIX.
/11campoquadrangulo agripennos cognoscere.
In campo quadrangulo, qui habel in uno lalere
perlicas30, in allero 52, in fronle una 52, in al-
CAPUT-LXYH. lera 34, siccognOscasquol agripenni claudi debeaut.
lOves in campo sic collocare, tti qumvis certum spa- Dusehujtis campi longitudines facinnt 62. Duc me-
tium occupel. diam de 62, iimitSl. Duse quoque latiludines ejus-
In campo, qui habel in longiludine pedes 200 in dem campi JHiicise,faciunt 66. Duc etiam mediam
.laiiludine 100 si sic oves mittere (velis) ut unaquse- de 66, fiunl 33."Has duas medielates invicem confer,
.que habeat in longo psdes 5, in lalo 4, sic facilo : fient-1025. Ecce numerus perticarum lotiitseampi.
duc o, vicenos, velquintam parlem de 100, fient40; Iluiic divitles per numerum unius agripenni, id cst
ac deinrie 100 divide per 4 quaria pars centeuarii 25 per 144, el invenies 7 esse agripennos in illo campo,
sunt, Sive ergo 40 vigesies quinquies, sive 25 qtia- rcmanentibus perticis 15..
dragies duxeris, implebis 1000, qui cst nunienis
=C()llocalarura ovium.

CAPUT LXX.
/11campo triangulo agripennosiitvenire.
I11campo triangulo, qui hahel iu uno lalere per-
CAPUT LXYIII. licns 50, in alio lolidem, in fronle vero 18, quot
Scire, quot agnpennos ctaudat campus fustigiosus. agripenni concludi debeant, sic accipilo. Jungesi-
Camptis fastigiosus, qui habet in unoquoque la- mul duas longitutlines, lient 60. Et duc medtam
tere perlicas 100, in unaquaque froiile 50, in me- de 60, fient30. Et quia in fronie 18 habei perticas,
«lio60, si vis scire quot agripennos claudat, faciio duc mediam de 18, fienl 9. Duc novies 30, fienl 270.
iia:Junge fronlem 50 etmediura 60, CentliO. In hoc igilur numero agripennus unus est et re-
Tunc medietatem, id es_t 55 per longiiudiuem, id mnnenlibus 54 perlicis. Seias autem nos ubiqite
csl lOOmultiplica:fient 5500.Hsesunl perticr» loiius intentlere, agripennum csse circumquaijue 12 per-
licis.
campi. Ut aulem agripennos invenias, divide 5500
per pertiCas unius agripenui, id est per 144, secun-
dum quosdam, qui dicunt agripenniim in unoquoque
lniere 12 perlicas habere, et invenies trigesies
octics 141 in 5500, remanentibus perlicis 28 sic
seias esse agripennorum 58 numerum.

CAPUT LXXI.
JJJcamporotundo numernmagripennorumnosse.
In camporolundo, qui habeatin gyro perticas418,
sic iiumernm agripennoruin comprehendere poles.
De 418, vigesima secunda parle sublala, id est 19,
reliquoriim diamctrum,. id est terliam sumas, id
cst 135. Deinde hnjus terlise diinidiam, id esl 66 S
145 DE GEOMETRIA. 146
per medietalem lotius circuitiis, id csl 209 ducas, A
. CAPUT LXXIV.
et totanj indubilanter implebis aream 14898 et S In civilalerotunda domos certm longiludinis.
periicis. Quibus per 144 partiiis, eruht agripenui el lalitudinis locare.
96 S remaneniibus perlicis duabus et diinidia, sive In civitate rolunda, cujus ambitus esl 8008 pe~
agripeuni 96 5 100, et nihil remanet. dum, riomos locare si vis , quarum longiludo 50 sit'
pedura, latitudo vero 20, sic facias : vigesimam se-
cundani pariem, id esl 564 auferas, reliquorum vero
7644 lerliain siimas, id est 2548 ; hos pro diametro -
liabeto. llujus igilur diamclri medielas, id est 1274,.
si pef niedietaiem ambilus, idest4000 et4 ducalur,
inipletur area loia pedibus quinquies millies.
1CMXCVI qui pcr 600, id est per vigesies 30 divisi
faciunt domds 8501. remaneiuibus 496 periibus.

B
CAPUT LXXII.
In civilate quqdrangulaponere domosccrlm
longiludinis et laliludinis.
In civitale quadrangula , quse habet in uno lalere
peries 1100, in aliero 1000, et in fronte una pedes
600, in altera tolidem, si Vis ponere domos ila ut
cujusque longitudo sit pedum40, latilutlo vero 30,
sic facilo. Junge duas hujus civitalis longiludines :
junctse fient 2100. Similiier si fuerint duselatiludi- CAPUTLXXV.
nes juncise , fient 1200. Ergo duc mediam de 1200, Basilicm pavimenlum quot laierculi.
liunt 600. Rursus duc mediam de 2100, fiunl 1050. ' debeant supplere.
Et quia unaqusequedoimis habet in longopedes 40, Basilicsc,cujus longitudopedum sit 240, latitudo*
et in lalo pedes 30, duc quadragesimam parteaa de 120, pavimenlum quot laterculi supjdere debcant,,
1050, fiuni26, reiiianenlibus 10; alque ilerura as- „r> sic accipe(laterculus auiem in longiludine 23hnbeat
snme liigesimam de 600, fiunt 20. Yiginli ergo uncias, in laiiltidine 12). Longiludo per latiludinem
Vigesiessexies ducti fiunt 520. Tot domus capiendae mulliplicetur, id est-120 per 240, fiunl 28800. Hos-
£11111. per duodecies duodecim, id est per 164 (lot enini
uncias habel pes unus mulliplicaris) invenies uncias-
qualer MMCXLVH.CC. Quas si diviseris per dttode-
cies 25, id est per uncias unius laterculi, quse suut.
276, flenl 15026, remanentibus 24 unciis. Tot igitui-
laterculi dictsebasilicse pavimentum conlegere pos--
sunt".
CAPUT LXXIII.
In civitale triangula de eademre. CAPUT LXXYI.
In civilale triangula, quse habel in uno latere pe- In lacuna, canna, etc., viamceria laliiudineducerc:
dcs 100, in allero 100, in fronte vero 90, si vis In lacuna una, vel canna, vel cavana [Glossa vct ,
scire quot domus capiat, ila ut quseque domus cavana, id est cellariiim],quse in longitudine pedes
habeat in longitudine pedes 20, in latiludine 10. iia ^IJ habet 100, in latiludiiie 64, cuppas longas pedibus 7,
iacito. Duc mediam de lateribus junclis , id est de lalas 4, si sic locare velis , utpervium pedibus 4
200, fitint 100. De fronle similiter, id esl de 90, 45 alus in longum ducatur, sic facilo. Yide qjiolies 7
fiuni. Et quia^longiiudouniuscujusque domus habet in 100, el 4 iu 64 habeanlur : invenies quaterde-
el decies sexies
peles 20, et latitudo 10, duc vigesimam de 100, eies7 in 100, remanenlibus duobus,
fiunl 5, et riecimamde40, fient 4. Duc igiiur quin- 4 in 64. Sed ex his 4 ad pervium deputaniur. Quia
in 60 quindecies 4sunt, et in 100 quaterdecics
quies quatuor, ficnt 20; lot domus capiel hnjusmodi crgo
civitas. 7, fiunt 210. Tot cuppas igitttr in cavana dicla Io-
care poieris.
CAPUT LXXVH.
/rt circuloembaduminvenire.
In circulo, cujus diamelrura sit pedum 14, embn-
duiii sic quseras. Dtic diamelrum in se, fiunl 196.
Ducundecies, fiunt 2156, sume partem decimaiu.
q.uailam, fiunt 151; ei loi pedum cril.emliadiim*
til SILYESTRI II PAPJE-QPP. PARS 1.- DE DISCIPL.MATHEM. 143
CAPUT LXXVIII. 1
A CAPUT LXXXII.
Ex diamelro circulum indagare. Columnani facere, circulutn incrassare;
altitudinem rerum invenire.
Ex diameiro circulum sic quseras : diametrum, Ari cOlumnam faciendam longiludinis, septimam
tixentpli gralia, 14 vigesies bis, fieut 508, sumas in inferiori circuilu des, oelavam superiori.
partem soplimam, fit 44; quod est circulus. Circulum incrassare si vis, diamelriim cjus cubi-
ces, ipsam cubicalionem ejus undecies ducas, et ex
CAPCT LXXIX. ea stiinma vigesimamprimam accipias, et haec erit
7JI hemicyclo embadutn invenire, sphsersecrassiludo.
In hemicyclo,cujus sit basis pedum 10, linea in Est eiiam ratio alia altiludinem videndi, quse est
cenlrum 5, einbadum sic quseras : duc in se diame- hujusmodi. Oflhogonitim,cujns calhclus 6 vel Irium '
iriim , fit 100. Iloc undecies multiplica , fit 1100.' peduin sil, basis 8 vel 4, bypoienusa 10vel 5, erigas
Hujiis vigesimanioclavam sume, eril in peiibus 39, ila ut lcrrsc basis adjacenl: caihetus adversus illam
dnabus seplimis remanenlibus, id esl 8 ; el hsee est reni, cnjus aliitudo perpendi debel, ereclus habea-
nrea. Iilem esset, si hasim per lineam quse ducilur lur; hypolenusa vero ajumino calhcli ad lerram,
jn cenlrum muliiplicalam undecies duceres, ac ]j 1 in summum basis dedueatur. Sic direclo illiic, ubi
cxinde decimam quariam acciperes. Quod verum est basis ct hypolenusa jiiiigiiiitur, ocitlum apponas ad
jn omni iniegre dimidiala sphaora. leiram prosiraius. Deinde liue illucque landiu de-
Irahas, oculo lamen semper apposito, donec libi
sumraumcaihcli illius rei, cujus altitudinero quseris,
snmniilati adoequarivideatur. Quo facio ponas si-
gnuni, ubi oculuni lenebal, et cx co signo melire
spatium usque ad pedein rci illius. llitic spalio per 4
partilo quarlain unam delrahas; cseleras 3 pro al-
liludinc illius rei, de qua quscrebas, habeto. Hsec
nllitudinem videndi ccrtissiraa ralio esl, si lanien
In circulo, ciijtis sit area pedum Cl6, diametrum area, pcr quam calhetus erectus delrahilur non
sic quseras. Qualer decies dticalur, fient area 8624. montuosa, non vallosa, sed plana liierit.
Hinc pars undecima lit 784. Ilujits nuraeri latus ftl CAPUT LXXXIII.
28 ; et lioc eril dianieiriim. P Pulei amphoras nosse.
Puteus, cujus sit diamelrum 7, altitudo 40 pe-
CAPUT LXXX.
dura, tol araphoras capiet quol processerinl pedes
In orthogonio, cujus calhetnssil pari nitmero noialus, cx hujtismodi diametri area, alliludineque in invi-
basim el liypoienusaminvenire. cem multijilicata, si pede uno longa et alta fuerit
lii orlhogonio, cujus calhelus sit pari numero ad- amphora.
nolalns, velul 8, sic basira ct hypolenusam quscrns. CAPUT LXXXIV.
Calbeii sumpia pnrs dijnidia, id esl 4, in se mtillipli- Cuppa quod pedtim solidorum sit,quolque ampltoras
cenlur, fienl 16, et in his uno demplo remaiiet capial, invenire.
basis, cui duobiis redditis fil hypotenusa. Cuppa, cujiis latiiudo ima pedum sil 5, sum-
ma 2, media 5, altiludo vero 12, quol pednni sit
CAPUT LXXXI.
solidoruin, ac per hoc quol amphoras capiat, sic
JJJmonlestrabojugera invenire. quseras : laiiludine media in se ducla, ac stimma
deinde excreta triplicala, diametrisque snmmo et
In moiiie sirabo [Glossavet., qui in altero lalere imo in se
i singulatim ductis.Tmine in unum fit 88.
praiceps, in aliero exlenlam rieclivitalemhabet] qui' llis undecies duclis ac suminse exinde notse quarta
linbet ad pcdem iii circiiilu pedes 1400, in acumine5 decima
in alliludine dexlcrne 850 in lsevsevero sumpia flunt 69 et duse quarloe decimse,
200, parlis , id esl una septima. His per lcriiam alliiudinis, id
750, sic quacrasjugera. Superioris circuitionis cuml cst venit numerus
per qtialernariuii) niulliplicatis
inferiore jmictse sunie dimidiam, quse fit in 800 pe- 276 et 8 quarise decimse, id esl 4
Jiibus. llas mediclales invicem mulliplica, el finnl amphoraruin
'640, Ih his vigesies his reperies unius jugeri pcdess scplimse.
l£8800, rcmanentibus 6400. Si fuerit cuppa, cuj'us iraa laliludo sil pedum 5,
sunima 5, aliiudo 9, quot aniphoras capiat sic quse-
ras : ima in se fit 25, sunmia qnoque iu se fil 9,
utriusque in invicem fiunl 15. His Iribus summis
simul junclis fiuni49. His undecies duciis fiunl539.
Hoftim pars decima quarta fu 38 S. Hsec per aliilu-
dinis lerliam ducia fiuiil 115 S. Tot crunt amphoraj
vcl pedcs solidi.
m DE GEOMETRIA. 150
llis tiijjus regulls, de puleo scilicet et de duabus A ; CAPUTLXXXIX.
cuppis diligenler inspeclis, pene nulltis erit puteus, Inira quadratuin mquilateruinoclogonumdesignare.
vel cuppa, vel lonna aliqua, quin ejus possil inda-
gnri profunditas, nisi mira in eis fueril diversilas. Si volueris inlra quadratuin srquilaterum oclo- -
gonum designare, diagonum medium sumas. Hic
CAPUTLXXXV. circinum spaliatum [ Gtossdvet., cxtcnlum ] in an-
Ex adunatiene omnium numerornm,. secundum or- gulo quadrati infigas, el in utroque latere pun--
dinem nnturatem prolatorum , scire quqnla profun- ctnm, qnousque circulus perveneril, facias, ac
ditas crescdl, etc. sic per singulos angulos perque lalera percurras..
E* adunalione omnium numerorum secundum Deinde a puncto in punclum angulis qtiadrali exlra-
orriinem naturalem prolalorum si- vis scire quanla clausis semper lineam ducas. el oclogosniin liabebis.-
profundiias c-rescat, lisec tibi regnla sufficiat, si CAPUTXC.
tnntum coadunatio illa ab unilale incipiat, el sic
Slructurw circa puleum positmpedes invenire,-
per regulas et per ordinera continualim procedal.
SI par iiuinerus coacervabitur, per medium ultimi Si datus fueril puteus, cnjus diamelrum sit pe-
sequeiis mulliplieabilur, v. g., 1 2 3 4 5 6, vcl B 1 dum 5,.el circa etim fueril struclura alla pedum 29,
scire quol sinl, per senarii medietalem subsequens, lata pedum 2, ejus slructurse pedes sic quoeras :
iil est seplenarius multipiicetur, el lienl 21 ; quam slriiclurse laliludinem ducas in se, fiunt 4. His
siimmam siiriililcr reddet supradicla coadiinatio. Si- atijicias pulei diaiiielrum , eruril 9. Hi in se fient 81.
aiiieni irapar numerus numerorum aggregabitor, Ab his diametro pulei ducto in se dempto rema-
per majorem sui partem ullimus aggregatus multi- nciil 56. His undecies duclis.el a summa, qua)
plicabilur, ul cst 1 2 3 4 5 6 7. Mulliplieaseptena- intle excreveril, quarta decima sumpla erunt peries .
rinm per raaxiinam sui pariem, id -est per 4. Qua- arese 44. Ili per altitudinem, id est vigesies ducii
ier 7 fiunt 28, qui omnes supfa scriplos terminos fiunt 880. Tol erunt pedes arese 44. Hi per aliiiu-
clauilunl. Si solummodo par, ulest 2 4 6 8-, duca- dinem, id est vigesies ducti fiunl 880. Tol erunt.
lur medietas ultimi aggregali per illum, qui se- pcdcs slfuclurse.
quittir i|jsam , et si fmpar, ut-13 5 7 9, major pars1 CAPUT XCI.
ulfimi ih se ducalur.
Prismalis pedes invcnire in orlhogonio.
CAPUT LXXXVL
Si dala prisma fueril orihogonii, cujus sit ca-
Circuli inauraluram invenire. tlielus 19, basis 12, aliilndo 20, ejtis peries sic.
Circuli inauraluram sic quseras : dinmetrum cir- quteras : per cathelu.m ct hasini areara prius oriho-
culi in se ductuni vigesies bis muUipiica. Effeclse gonii rcperias, quse erit 54. Hanc per alliludinem,
id est 20 ducas, fient 1080; tot erunl pedes prismoe.
stimmse seplimam accipias , et hsec circuli eril
Qiiam inaurare si vis, circuiluin ipsitts oriho-
inauralura ; quori idem essel, si per diamelrum
circuluni muliiplicares. gonii, id esl 56 per alliludinem, id esl 20 ducas .
cl fient 720 ; qui erunlpedes inauratui^ie.1
CAPUT LXXXVII. CAPUT XCII..
Colnmnminmquulispeties invenire
ln omni lelragono diagonium invenife, clc.„
Si fueril columna inoequalis, cujus ima lalitudo
ln omni lelragono sive sequilatero, sive long la-
peritnn'sii 13, summa 5, altiludo 50, cjus pedcs lero
sic qtia;ras. Ima lalitudine in se mulliplicala , ac' diagoniiim sieinvenies : lalitudinem et longi-
indinem sigillalim in se mulliplices, summarum
sjimina in se, ae utraqtie invicem,. hisque tribus crescentium in unum latus quseras. Hoe pro dia-
summis simul composiiis fiunl pedes 259. His un-
habeto.
decies dticlis, ac exinde effectse suoimse quarla- gono
decima detracta venient 203 S., sciliccl pedes; Tfigoni ortliogonii per cathctumsic invenis ba»-
arcarum suminse et medise ac infimoe.His dcinde, sim: calhetus ler ducatur, nona pars auferalur,
per tcrliam alliludinis niultiplicaiis eruiil solidii reliqui diinidium snmalur, eril basis.. Basi ablaltmi
' reslituaiur, erit hypolenusa. Vel ila : calheli dimi-
penes 2035. :
riium sumalur, quod ter ducalur, remanet basis.
CAPUT LXXXVfH.
Vel dimidium caihcli sexies ducalur, nona lollalur,
Hexagonum faceiv. reliqui diraidium erit basis. Basi reddila nona crit
Si volueris hexagonum facere, cujus lalus habeat hypolenusa.
pedes 10, facics 10 pedttin, lineam et in extrenii- CAPUT XCIII.
laie ejus cireinuin figas, el ciccttlum facias ; cl
csl linca a medio cenlro circuli ad Quot stadia in lerris respondeanl Zodiaci
qualis usque puriibus, clc.
cxircmitaiem ejusdem, similes sex per exlrenriilalcs.
«iiiiiili ducas, cl hcxagonum Ifabcbis. Eral Osthenes philosopltus,. idcinquc geoimtra:^
subfuissiiuus, inagniiudineiui-tc-frcui.orbiinosccsfe,
151 SILVESTRIII PAP;E OPP. PARS 1. — DE DISCIPL.MATHEM. 152
volens, tali bujus artis dicitur usus argumeiilo. A circumferenlise locum. Similiter exeuniem notabi-
Nam a iuensoribus regis Ptolomsei, qui tolam raus. Notalis ergo duabus circuli partibus intrantis
,/Egyplum tenebat, adjutus a Siene usquc ad Me- urabrae el exeuntis loco reclam Iineam a signo ad '
roen stadiorum iiuiiierum invenit. Dispositis nam- signum circumferentiseducemus, et medium nota-
que per inlervalla locorum a seplenirione meridiem bimus, per quem loeum recla linea exire debel a
versus boroscopicis va.sissimili dimensione et gno- puncto circuli; per quam lineam cardinem dirige-
monum sequa longitudine formatis totidera doclos mus, et ab ea normaliler in reclum dectimanos
gnomoiiicsesuppulalionis horaines, quot vasa fue- emiitemus, et ex quacunque ejus linese parte nor-
ranl, sirigulis qnibusque in locis iraposuit, alque maliler jnvenerimus -, decunianttm recie consli-
nna die omnes umbram meridianj lemporis obser- luaiuus.
vare fecit, nolare eliam unumqueinque sui gno-
CAPUT XCIV.
minis uinbram , quanlse fuisset longitudinis. Alque
iia comperjt, qiiod ultra 700 sladia ad unius longi- Alia raiio meriditinutndescribendi.
tudinis gnomouein umbra non responriit, alque hac
lali probatione conclusit quod partes 360,quibus (13)Estet alia raiio.qua tribus umbriscomprehensis
omnis zodiacicirculi traclusdividitur,adlerrasusque pi nieritlianum 'describemus. In loeo plano gnomonem
constiiueinus a b, et umbras ejus ires enotabiinus
pervenianl, etpars, quse ibi incomperta et insesti- c b e. Has
inabilis mensurse est.in terris non amplius quam umbras normaliler comprehendemus,qua
aul men- latiludine altera ab allera disteni. Si aulem meri-
septingentorum, paulo minus, stadiorum
suram obtineal. Coniperlaquein lerris unius pariis, diem consliluaraus, priraa umbra erit longissima.
Si posl meridiein, novissima. Has. deinde umbras
quoead zodiacum perlinet, et magnitudineh) hanc
ter cenlis sexagies coriiplicanrio, circulum mensu- proporlione ad multiplicaliouerain labula describe-
ramque terrae incunclanier quot liiillibussladiorum mus, et sic in terram servabimus. Slat igilur gno-
ambirelur absolvit. Nam 25000 stadiorum circuiium mon a b planilie b. Tollamus maxiinam umbram in
nniversi terreni orbis esse pronuntiavil. Qusesum- planiiie, nolemus signo d. Sic el lerram signo e, ut
ma, si in 560 parles oequaliterdividalur, liquebit, sint in vasi proporlione longiludinis sine b e d c e,
ex in et ex d in a;
quod stadiorum unaquoequepprlio in terris esse nttmeramus hypotenusas c, a,
debeai, quse in ccelesti circulo ab ullo nullam hu- nunc puncto a et intervallo e circuium scribimus.
manse conjecturoedimensionemadmillit.
Oplimumesl ergo urabrain horaesexlse deprehe.a-
dcre, et ah ea limilem inchoare, ut sint sempcr (
ineridiano lerapore ortlinali, sequilur, ut.orientis
occidenlisque linea buic nonnaliler conveniat. Scri-
baniiis pritiium circulum in lerra loco plano, et in
puncto ejus scioiherum ponemus, cujus umbra et
intra circulum aliquando exeai, et aliquando inlret.
Cerlum esl enim lam orientis quam occidentis um-
bras depreheiidere. Allenderaus igilur, quemadiiao-
dura a primo solis ortu umbra cohibealur. Deinde
cum ad circuli lineam pervenerii, nolabimus eum

(15)Texius hujuscapitisperlurbalus et obscurusest.

GERBERTI

EPISTOLA AD ADELBOLDUM

1 De causa diversitatis arearum in trigono wquilalero, geometrice arithmeticeve expenso.

(ApttdPez, ubi supra.).

ADELBOLDO iiuncusqne dileclo scmperqucdiligendo D In his geonieiricis figuris, quas a nobis sumpse-
fidei iiilegrilatem,' integrilalisque consianiiam. ras, eral irigonus quidam sequilalcrus,cups crat
153 DE CAUSADIVERSiT.AREAR.IN TRIGONOJEQUILAT. 154
laius 50 pedum, calhetus 26, secundum collationem A , mus. Eorura quantamcunque partem trigonus atiin-
lateris et calheii area 590. Hunc eumdem.irigonun. gal, jirillimeiiciilis regula eos pro inlegris compuial.
si absque ralione calheli secundum ariihmeticam Depingere liheiv ut manifestius sil, quod diciiur.
regulum metiaris, sic ul lattts unum in se multiplice-
lur eique mulliphcationi laieris unius numerus ad-
jieiatur, et ex hac summa medietas sumalur, eril
area 462. Videsne qualiter hsedttsefegulse disseij-
tiant? Sed et illa geomelricalis, quse per ratiorieiri
calheli"arearii in 590 pedes metiebatur, sublilius est
a me discussa, el calhelo suo non nisi 25 seplimas
unius concedo, et arese 385 ef quinque septimas. Itt
sit libi regulii universalis in omni trigono eequilatero
cathelum inveniendi; per laltts semper septimani
deme, et sex reliquas paries catheto concede.
El ut quod dicilur, melius intelligas, in minoribus
numeris libet exemplificare. Do libi trigonum in Ia- B
. lere 7 pedum, longiludinem pedalem habenlem.
Hunc per geometricalem regulam sic metior. Tolle Ecce iu hac discriptiuncula 28 pedes, quamvis
seplimam lateri et senarium, qui reliquus est, do non iniegri hahentur. Unde arilhnieiicalis regula
perpendiculo. Per hoc latus duco, et dico: sexies pro tolo parlem accipiens c.uminiegris dimidiatos
sepiem, qui reddunt 42. Ex his meriietas21 area est recipil. Solertia autem geometricsedisciplimeparli-
dicli trigoni. culas, lalera excedenles abjiciens, recisurasque di-
Hunc euindein trigonum si per arilhmelicam re- roidialas inlra latera remanentes componens, quod
giilam toeiiaris, et dicas: seplies sepiem, ut fiant lineis clauditur, hoc lantiim compulal. Nam in nac
49, latusque- adjicias ut sint 56, dividasque, ut ad descriptiuricula,qiia seplenarius p»r latera liiciilnr,
aream pervenias, 28 invenies. Ecce sic in trigono si perpendiculum quseras, senarius est. Himc per 7
imius magnitudinis diversoe sunt arese, quod lieri ducens quasi qiiadratum imples, cujus sit frons 6
ncquit. pedum, latus 7 pedum, et aream ejus sic in 42 con-
Sed ne diulius raoreris, causam diversilalis ape- sliluis. Hoe si dimidiaveris trigonum, in 21 pede-
riam. Nolura tibi esse credo qui pedes longi, qui relinquis.
quadrati, qui crassi dicantur, quodque ad areas rae- G Ut lucidius inlelligas, oculos appone, et mei sein
siendas non nisi conslratos quadralos recipere sole- per memento.
135 SILVESTRl II PAP/E OPP. PARS I. — DE DISCIPLIN.MATIIEM. 150

GERBERTI
POSTMODUM.

SILVESTMII ?AVM

EPISTOLA A» CONSTANTINUM MONACEUM FLORIACENSEI

De Spcehrw construelione,

"(ApudMalill., Asu.Ucl.nov. c i"., pag. 102 seqq.);

ADMONITIOMABILLONIT.
H;vcGerherli episloia, qttse deest in edhis libris, eriiitur ex ms. codice bibliolliecsenoslrse S. Germanr
a Pr.ilis. Inscripia Consiantino, nionacho scilicet ac scholastico Floriacensi, cui Gcrbertus alias direxil
epislolas, nimirnin 87, 142 et 161. Ejnsriein eliam menlionem facit in cpisiohi 92. Gerberlo iiibucnduin
cxisiinio libellura in qneindam Porphjrii locuiii, ciijiis libelJi prscfaiio ad Oilonem III iniperaioreni eriita
csl in tomo 1 Analeclorum. Optisculum istud esse Gebehardi Augustensis'episcopi conjeciabar in noiisMtl.
eani prsefalioiiem: at re niainrius cxpensa, id Gerberlo atij.udicarevisum esl in addenriis ari tomiim 1Ana-
lecioriim. Ejusdem aucloris est sernio Dc ordinatione episcoporum, q.ueni-ex ras. codice bibliolhecse
S. Maiiialis apiid Le.movicasrogalu meo descripsjt nosler Peirus Trelius, a me jam laudalus. Exslafc
ipsiusmet Gerberli Geomelriaet lthylhmomaehia in bibliolheeseTiiuaiietcms. codice, signalo n° 2S3.
GERBEIITOS CONSTANTINO. j,A tuis: eruntque duse cxlremse contia seposiisc, ut
Sphoera, nii fraier, de quo quseris ad ceelesles per lilrasque, lanqtiam per unani vidcas. Ne vero
circulos vel signa oslenrieiida, coinponitur ex omni fisiulsehac illac litubenl, ferreo scniicirculo, ad nio-
parlc rolunda : qnam dividil circumdiicla linea me- dum prsufaii heiiiisj)ha>fiisecuntluni suam quanliin-
diam aiqualiler in LX parlibus divisa. Ubi- ilaque lem mensuraiocl perforalo, tiiere, qtto superiorcs.
constiiuis caput linese,3unum circini periemfige, cl cxlremilnles llslularuni coerce: quaj hoc differunt
nlierum pedcm e regione ibi constitue, ubi vi pnrles afislulis orgnnicis, quod per omnia sequalis sunt
iiniuntur de LX parlibus prsediclse lincse; et duiu gfossiludinis, ne qnid offendataciem per eas ccele-
circinum circuraduxeris, xu parles incltiriis. Nnm sles ciixulos conlemplaiuis. Semicirculusvero riuo-
mulato piimo pede, secundus pes cxtendilur usque rum digiioruni ferme lalilndinis, ut omne hcmisphse-
ad locum, quo de prsediclalinea undecima pars fini- rium xxx parlcs habetlongiludinis, servans requalenv
lur; et ila circuniducilur, ut xn parles cirein»ple- raiionemdivisionis, qua perforaius fistulas recipii..
ctatur. Eodemque modo adbuc pes usque ad fuieiil Nolalo ilaquenostro boreo polo, descriplum hemi-
(jiiinisedeciniseparlis prsedicjselinea3proicnditur et sphscriumlaliter pone sub divo, ul per nlrasque fisin-
circumduclione xxx partes habens media sphsera las, qiias diximus exlremas, ipsuni boretim poluin
secalur. Tunc mulaio circinoin alicra parte sphserse,-I" libero iiiliiiiu ceriias.Siaulem de polo-tiubilas,uiiam,
nbi priinum pedem fixcras, allendens, ul conlra sta- lisiulam lali loco conslilue, ut non movcaiur loa
luas, prscdiciam raiionem mcnsnrsecirctiroductionis nocie; ct pcr eam, stellam^uspice, quam credis esse
cl partium complexionis observabis. Nam v solum- polum :.el si polusesl, eam lola nocle poleris suspi-
inodoeruiit circumduciiones, quaium media sequalis cere; sin alia, muiando loca non occiirrit visui paiilo-
cst linese in tx pariibus divisse. Allero igiltir islo- posl per fisluLim. Igiiur prsediclo modo localo hc-
rum hemisphseriorumsumplo interius cavato, et ubi misphscrio,ul non moveatur ullo modo, prius pcr
circini alierum pedem in prsedicla linea ad circum- inferiorem el superiorem primam fislulara bofeuin
ducenriumfixeras perfora, ut circumductio mcdium polum, per secundam arciicuni circnluin, per tei-
fornminis lencai. In cnpiiibus quoque sphscrse, ubi liam sestivnm,per qnartnin .Tijiiiiioclinlem,per quin •
prinium pcdem circini posuisli, singula foramina fa- lam hiemalem, jier sexiam anlarciictilos circulos
cis, ul mediclas fornniinum illorum tentiinel pisetli- metiri poleris. Pro polo vero anlarclico, quia sub
cluin hcinisphaerium.Nam iia vn crnnl foramina, in lerra est nihil cceli. sed terra lanlum per ulrasque-
qtiibus singulissingulas semipedalesfislulas consli- fislulasintuenli occurril.
157 DE RATIONALIET KATIONE UTI 158

LECTORI.
lnteropera Gerberli recenselurGRhythmomacliia,edita Lipsim 1616fol. cum glvriosissimi princip!sAiiqusti lu-
nt'jirgensitim[sub pseudonymo Gustaiii Se'eni.) libris quatuor de itido Scacchorum. » Hmc Benedictiniauclorei
Guliimliiter r m, liac hac omtiesqui duobusabhincsmculisde scripltribus ecclesiaslicisccmnientatisunt.
i ntbus anmenlo fidesFabricius,
hucus]ueudhibilaextibroipso quemptst Fab.i Slapuieims,Buxeriiel Barsoziilucubraiiones,
S liitus etiidit, iiiquirendumnobiscral; sed nihil lucis ati tit: lolus eslenimin ludiScacchorumvariis exerciiiuiohibits.
en-tcieaatiis.Puahtt quidem H5 legtlurliiu'us « ltliyUimomachia, nobilisel t elustissimusludusPt lliagorkus,ttuetn
Galiicoitliomatea Franciscoliarrozzi, nobiliVenclo, scripluni, Germatvcum fecit GustaviusSelenis.v Nonneliujus
opuscnlifonsGerbertiRliyihmotnachia ? Sed de Gerberlo.........
noiiiiia luvcmeittioiuter aiiu quaiapud Buxerumjtt. 42 aiel
a-iud S ienumpttg 494 lcgwilur:
« TiiomaiTopcliphus,Anglus,copiam mihifecit ctijiisdamlibelliqut, ul i le relulit, decerptusest ex quodamveteii
liiro Chuldaico,ac Anglicosermcnedonuto,e.lquantdamludeitdmHUylhmomachim ralionem cohlinet; quifinin hoc
meo libellojratermillere noiui; pvm^ertimcumin hac sim cpinione,hanc progressionisformam ( qnmscucchicmre-
smidet) noslriIttJi perfectiouem r-ss:,quamque veleresin ludendosecw.i suttt; qua de re conjecturamcap o progressmn.
scacclwrtimet incessumvididemsuatn originem irtixisse.llinc s lis inteyrumesl intueri qumn severe'el sloicea
quibusdamveteritinshic luius descriplussii: i;ui, rfjmicontemplaliime ludicoulentisunt, contempseritnl id in Imjus ludi
exercitaiiosiequodnequeingralumneque iajuctmdumludei.tilntsfuissel.Hi.verosunl, GlLBFAlTVSpapa, Hermanmti
Conlaclus, Castre NicolausOreslinus.Quosliac nostra memariasunt imitaliOroiuiusFinmus,Vetphiiias,Jacolus
Faber Slapuleiis's;ttis,
nequeegohactemisab eorum vesliqiisdisce-sd.Sed cum videremItanccontempialionem a recrra-'
liotiesejuiiclam,interdu/nesse moletan, tatde Lvlorrecenisse me id quod jampridem abscissumerat, el separulum
ad
qtud hujus txuctam cxilelionen tnaximefacere videbtttur.»
LtberJacobi Fabri Su putensis',de quosupra Buxerus, nonnihilforsan lucis afferret, sed liucusquelitcitbralioiscn
"' nc videreuobisnon contigit.
k.nerudtus leclorhube:oumde GerberliRliylliinoincch'a conjicerepouimus: litem ipsi dirimendamrelinquitnus.
m --—

GERBERTE
' POSTMODDM

SIIVESTRI II PAPiE

LIBELLUS

DE RATIONALI ET RATIONE UTL


Ex cod. ms. inclt/li monasterii Tegernseensis in Bajoria erutus ab Adm. R. D. P. Alphonsa
IJueber, eiusdem loci cmnobita Benedictino
(Apud R. P. Rernardum Pezium Thesaurus Anecdot. noviss., lomi I parle n, col. 147.

P2ZII MONITUM.

(Disscrtalio isagogica in lonu 1 Thesaiiri Anccd.

De hoclibello, mere riialeciico, jamdiximus, eum ininc, et quidem integrum, proriire ex hibliolb.eca
Togernseensi.-post quem ibidein illico. exstabal Sermo in concilio Mosomensia Gerberlo habiius, a Gui-
lielmo Caveo in Hisloria litleraria nondum eriitis accensila, cum lamcn editissimus sit, unusque fere omnui^
illius synodi, quam Caveus paulo post recehsel, acta coniicial. Porro cpislola nunciipaloria Gjjrbcrfi jaiu.
in tomo 1 Analeclorum a Mabilionio edita fueral, qui lottim opusculum isiud esse Gebehardi ATigiisleiisis
episcopi in noiis ad eam epislolam seu Prsefaiioncm conjeciabaiur. At re, inquit lomo II eorumdeni-Aiia-
lectoruin, png. 215, maturius expensa, id Gerberlo adjudicare visum esl in addendts ad tomnm I Anale-
ctorum. lbiiiem Mabilloniiissub nomine Gerberti etlidil sermonem de informalione cpiscoporum, el diversilale
iituti tleceptus, Ut monel Itigius in Prmfalione ad Traclatum de Bibliotliecisel Calenis Palrutn, jiag. XCIII,
nntiiuam anlea editum putavit, cum lamen jam loties inter Ambrosii opera editus fuisset. Sed atPopusCiiluiii
Gerberti De rationali el ratione uti reverlimur, quod non iii..sola bibliothecn Tegernseensi, sed eliam iu
Einmerainnieiisi coseva prope inami exaraium vidiinus. Ideii), ni fallimur, in bibliolheca Csesarea Vindolion.
.rxsiai. 1II Codice Eniiiieraiiiiuensi loium opnscutnra quidaui versus consequebanlur, qtios srut nos loco
resiiluimus.
YERSUS IN LIRRIJMGERBERTI DE RATIONALlET RATIONE UTI.
(14) Quisqu.s opaca velis Sophise scandcre regna , A Suavis amice meas properasli seroper ad aulas :
lstius in pralis pocula carpe liljri. Jam sine fine siniul sceplra rcgamus ibi.
Polalus cilimum flecles j>ergraniiiia gressum , liiipeiitnn sequemus faslti comilanle superbuni,
Organa doclorum quo, sua caslra comtiui. Ei jugiler'niecum nomen in aslra feras.
Advcniensque llironum capies cuni laude coruscmn, Arduus ast mulii videas ul reraige linguse
Atoiic Soohia libi tnlia fata tlaliit: ^Equora per nostra lina novella trnhtinl.
(14) Hi versus dcsnnl in cori. Tegerns. setl in Emincraiu::.ciisi, sicc. circ. xi exarato, Gerbcili Ojiusctilu
de rat. et ral. uli posi paucula qiiocdamsubjieiuniui'
159 SILVESTRlII PAP,E OPP. PARS I. — DE DISCIPLIN.MATIIEM. i6d
INGIPIT

DE RATIONALI ET RATIONE UTI,


A SAPIENTISSIMOVIRO DO.MNO
GERRERTO, ET APOSTOLICE SEDIS SUMMOPONTIFICE
EXCUSSUM,EXIGENTE OTTONEAUGUSTOTERTIO.

Domno, el glorioso OTTONI,Csesari semjier Au- A majora de minoribus seraper prsediceniur; minora
guslo Romanorumimpcralori, GEKBEHTUS episoopus. de mnjoribusminquam; ul animal, quoniam inajus
debiliBserviluiis obsequiuin. esl equo, et homo esl, prsedicalur, de quo et homo
Cum in Gerniania ferv.entiorisaniii lempus demo- esl : qiiGniodoergo Raiione uti prsedicalur de Ralio-
raremur, iniperialibus astricii obsequiis, ut sempei nali, cuni majus esse videatur Rationale quam Ra-
sunius, seinperque erimus, nescio quid arcana divitis tsoneuti ? Omne enim, quod ralione ulitur, ratio-
inensuram secum lacile reiractans iuolus aniini in r.ale-esl; sed Ralionale, iuquiunt, potesialis est sine
verba resolvit, el quseab Arislotele summisqueviris actu : Ralione uti, polesl tis cum aciu. Plus vero est
eraiil difficillimisdescripla sentenl,iis,in mediumpro- polesiatis cum aclu quam sola poleslas. Jure, in-
lulit: ut miruin foret iiiter bellofum discriiniiia, quse qiiiunt, ergo prsedicatur Ratione titi de Rationali,
contra Sarmalas parabanlur, aliqueni mortalium hos tanquam lnajus de minori.
menlis recessushaberepoluisse, a quibusiam subli- II. 'Ad hoc respondelur : Quomodo qusea genera-
lia, lam prseclara, velut quidara rivi a purissiino fonl< lissiniis ad specialissima recia linea descendunl, vel
proflucrent. Meroinisiis enim, el meminissepossu- subalierna genera, vel per dilfereniias, sive sinl ea
nius, adfuisse lum mullos nobiles scholasticos,:el n in subslaniiis, sive in accidenlibus collocaia, talia
efuditos, inler quos nonnulli aderant episcopi, sa- sunl; ut inferiora universaliier prolala, stiperiorum
pienlia prseclari et eloquenlia insignes. Eorum omnium nomina, diflinilionesque ul sensibile, cuin
tamen vidimus neminem, qui earum quoestionum sit differentia posila sub animalo corpore, universa-
ul'am digne cxpljcucr.il, quod quaedani nimis ab liler prolata, suscipit nomen, ct dcfinitionem supe-
usu reraolse, nec dubiiaiioneiii anie habuerinl, et riorum : omne enim sensibile et animalum corpus,
quaitlarn sxpe nuinero venlilalse dissolvi non polue- ct substantia'est,elomnis virtus, elhabitus, elquali-
rinl. Vesira quoque divina providehlia ignoranliam las. Quod si eodem modo Ralionale sub Ralione uti
sacro palaiio i/idignam judicans, ea, qtuede Ralio- posilum sit, quomodo «niversaliier prolatura susci-
nali et ratione uii diverso modo a diversis objecia- piel nomensui prscdicali idem Ralionale? Non enira
baniur, me disculere imperavil. Qnod quidem lunc omne quod Rationalc esl, Ratione uli putalur. Ergo
et languor corporis cl gravioradislulerunl negolia : si Rationalelanlum polestalis esl, et Ralionenli po-
nunc secuuda valetudine reddita, inlcr rci publicse/ac lestalis et aclus, prsedicabitur Ralione uti de Ratio-
privatse curas in hoc ipso ilinere Italico posilus, nali. Et rursus, si Ralionate universaliter prolalum
comesque individuus, quoad vila snperfuerit, in non suscipil nomeii stipra dicii, itl esl Ratione uti r
omni obsequio futurtis , qusede hac quseslione con- r non prsedicabilur Ratione uli dc Rationali: erjinlque
cepi. breviter describo, ne sacrtiin palaiiiini lor- duo conlraria : prscdicari el non prsedicari, in eo-
puisse' pulet Italia, et ne se solam jactet Grsecia in dem subjeclo; quod fieri non poiest.
liTjperJali„ philosophia, et Roihana potenlia (15). III. Consliluamifsilem, inqiiiunt, alias differen-
-Nosiruiii, hostrum esl Romanum iniperium. Dant tias secundum aecidens, prsediceturque accidentalis
vifcs^ferax frugum llalia, el ferax mililum Galiia differenlia velut ad cognatam sibi accidentalem dif-
ei Germania, nec Scyibicsa noliis desunt forlissiraa fereniiam, ut ambulare ad ambulabile, Iloc auleni
regna. Nosier es Csesar, Romanorum iinperalor el secunduni flat accideniis naiuram; ut quoniam iu
Augusie, qui suramo Grsecoium sanguine orlus, individuis primtim accidentia considerantur, post in
Grsecos imperio superas , Romanis bseredilariojure speciebus et generibus. Dicamus Ciceronem ambu-
imperas, utrosque ingenio et clofjnio prsevenis. lare, quoniara ambulabilis est: et rursus, quia Ci-
Dicemus ergo in prsesenlia lanii judicis, primum cero homo est, et ambulat, et ambulahilis est, riica-
qiiscdamscliolaslicoruin prseludia, vel potius sophi- tur el homo ambulare, et ambulabilis. El item ani-
stica : lunc philosophorum in his inventa perse- mal, cum ainbulet, ambulabile esl. In quibus vitlen-
queniur; deinde finem propositse qusesiionismulii- dum est, inquiunt, ne forle ralio causse et effecti
jdex el spinosa complcbit dialectica. rj vilalibus esse videalur. Uienim causa effectumprne-
1. Quaeritur, inquiunt, quid sit, qupd ait Porphy- ceders dicilur, ut est: quia vidit, amavit: sic poles-
rius, differenliam velut ad cognalam sibi differen- las aclum omni lieccssilate prjecedil. Et quia baec
liam praedicari, ut Ratione uii ad Rationale; cuin pracedenlia non solum priora, sed eliam iiiiereiiipta
(15) In raargine hanc glossam codex exhibet ad sciunt Itait quid sapiunl Galli. Itali, denarios accu-
hifc verha : italid fertilis in ferendis cst friigibus, mttlanl, Galli sapieniiam corradunt. Quse siuc ullius-
Gtilliaet Gcrmaniaiiobilisitt niilnendis mililibus.Ne- injufia hic uolala sint.
161 DE RATIONALlET RATIONEUTI. 162
interimunl secum pcsleriora, nccesse esl, poteslaie A ilaque nccessariis, in quibus aetus sempilernus esi,
ablata, aclum quoque auferri. Si enira Cicero non ipsas quoque res sempiternas esse necesse esl, ui
est ambulabilis, id est, si ambulare non polest, om- in coeloei sole intelligitur, quae non solura sempi-
nino lion ambulat, id est, non acttim ambulaiirii lerna, sed divina et immorlalia philosophi pulave-
cxercet, qucm sine poleslaie non est intelligere. runt. , .
Quod si Ratione uti aclus cum poleslate esl, Ratio- VII. Suntnon necessarii ilem acius quorum spe-
nale au:em sola potestas, snblata sola potestale, quse cies duplex esl. Alia:enim eoruni ex poteslaie ad ac-
nalura priorest, actus cum poiesiate esse non poiest. lum venerunl; alia substanliam sui cuni ipso aclu
Non igilur, quod natura poslerius1est, de eo prsedi- sorlita sunl: sed quse ex po.leslale ad actttra vene-
cabitur, quod nalura prius esl. Est autcra- nalura rtint, hujusinodi sunl, utquando Gicero sedel, anie-
prius poleslas, poslerius aclus : non igitur secundnm quam sederet, pottiil sedere ; neque enim sedisset,
polesialem et actura prsedicabilur Raiione uii de Ra- si poteslatera sedendi anlenon habuissel. Sedetergo
ttontdi. iri est, sedendi aclinn cxercel; qnia actus ex
IV. Sed mertlo, mquiunt, suoedignitatis scu ex- Cicero, venil. Aller vero a polcslale
poiestale aclus, qui
cellenlia vel potentia numcrosius est Ralione ttii,
non venil, sed cum re subsislenie semper subsistii,
quain Ralionale.Alnalura gcneruin, specieruin, v,cl hujusmodi esl: uiquando ignis calei, antequam ipse
diifercnliarutn non suscipit: homo cnim cl asinus nulla calendi poteslas prsecessil-; seri
ignis esset,
aTjiiesub animali sunl, et Deus atque honio oequa- quod cjiis substanlia fuit, cnlcre non deslilit, id esl,
litec participanl Rationali differenlia. Non igitur, in- aelum
calendi non deseruit, quod sibi cum supernis
qtiiunl, secundnm dignitaleni, vel potcntiain, vcl ex- et coelesiibussubslanliis commune est. Disi.at vero
cellcnliam prsedicaiur Ralione uli de Ralionali. illa superna in necessaria specie sunl, eorum-
V. Ilis propositionibus, sive objeclionibus mu.lla quod
cum sit incorruplibilis.non solum ac-
ex adverso posseobjici video. Quaproptcrsophisiica, que substanlia,
tuin nunquam deseruerunt, sed eiiam ipsa non peri-
iil esl, cavillaloria collucialioiie remoia, qu;rdam
muntur. Ignis vero, cum sit in specie non necessaria,
de natura poteslalis et aclus cxplicanda suni, ct in
aclum quiriem, quousque subsislit, non deseril; sed
qua coruiu specie Ralionale ct Ratione ttti vcrsen-
lur : de naiura quoque prioris, ulrum procdicalioni- quia in necessaria speeie non es.l, actum simul cum
necessaria semper ex
btis convenial; et nonnulla de procdicalionumna- substaniia pertlit. Quse enim
lura et orriine, ci. qunsi quodam filo ad id, de quo necessilale siml, nec utiqunm non csse possunt. Ig-
id ad de nis vero ex necessitale quirieni non esi, sed actum
q iseslioesl, est prsedicationein, quse cstj
Rtii.ioneuti ad Rationale, dispulalio deducalur. ^ calendi ex necessitatc habet, quousque est. Recte
exne-
VI. Hoc autem majorum traditione, polissimuu- ergo diclum esl ab Aristotele': Quoniamquod
Ai'istotelis fieri verbis ac cessilateest, secundumaclumesl. Secundum neces-
que judico, qttibusdam
sentenliis ejus ad hanc rem perlinentibus brevitcr siiatem quippe omnia superna, qnae sunl ct quoe
ct dilucide interprelalis. Qumdam, inquil, poteslates siibsisliml, niinquam inlerimenda suunique actum
reliciura. Quare, inquil, si priora- sempi-
mquivocmsnnt. Bene ait: quxdam : quia non omnis nunquam
et aclu sunl, polestaieptiora siinl. Ex na-
poteslas sequivocaest: quae cnim cx se specics pro- terna, qum
ftindit [cod., profunda], non sequivoca,sed univoca lura rerum verilatem colligit proposilionum. Qtiia
csi. Ea anlem poleslas est sequivoea, qnsepracdica- enini omne quod csl aut simplex, aut conipositiim,
iur de actu, et de ea poleslale qusepolest perveiiire, manifestnrtiest prius esse simplicia quam compo-
ad aclura. Nullarn.enim diflinitionera recipiet, quae siia. ln divinis autem et supernis nihil compositum
sil conimunfs; sed eam, in aciu esi, et est, sed sunt omnia simplicia. Alioquin omne com-
utrique quae
nomen el diirmilionem suis speciebus donal, <!e posilum necesse est ut in ea resolvalur unde com-
aulem divinaecccles-
qua ila ait Arisioteles : Mauifestum est ex his, qum positum est. Non resolvunlur
iicla sunl -, quoniam quod ex necessilate est, secun- tesque subslantise, rertimque omniura eleiuenla,
ium aclum esl. Quare, si priora sempilerna, el qum D qttia simplicia sunt et incomposiia. Qua) aulem ex
fclu sunt, polestatepriora sunl. Et hsec quidem siiie priinis conjuncla sunt elemenlis, in eariem rursus
alio-
poleslale aclu suni, ut primaesubstantiae. Alia vero resolviinlur. Priora suntigitur sempiterna, qune
iunt actu cum possibilitate, quae nalura priora sunt, jHiinomnium principium sunt his qiue sempitern:
lempore vero posleriora. Alia vero nunquam stint non su.nt. Seri qnoesemjiitcrna sunl, sine nclu tioi
actu, sed poleslale sola. Qum necessaria sunt, in- stint, nec fuere : prior csl igiuir acius poiestate.
quil, in aciu sunl, eo scilicel, qtieni relinquere ne- VIII.Rursiis Arislolelcs atilein vclul genuscon-
queunt, ul ccelum et sol profjrium moluni. ltem stare volcns cx natura rerum prxjaceniiuin, parii-
quaenccessaria sunt, sempiterna sunl, el quoesem- lione facla, differenlias ac specics cjus deicrniinat.
piterna snnl, priora sunt bis potestatibus quae in El hoecquidcm sine potestale actu sunt, ut priinse
actum nondum venerunl. Ergo aclus, qui semper substantisc.'Alja vero sunt aclu cum potestale, quoe
est, prior est eo aciu qui. iiondum' est. Aclus enim, nalura pri.orasunl, tempore vero posleriora. Rerttm,
qui semper est, ex poleslate non venil; quia quanrio inquil, alia suril ar.tu sine poteslate; alia aciu cum
res illa f :it, ab ejns subslaniia non defuit. Iu rebus poslestate, cl aciu quidem sine pote laie, ul pfimse:
163 SILVESTRI II PAP/E OPP. PARS I. — DE DISCIPLIN. MATHEM. IR.
suhsianlise. Qnae irieo primae diciinlur, quia rerum .> A prius sequalequam insequale: omnis enim insequa
principia sint. Sine polestate autem ea scilicet, lilas ab oequalilate descendit. Ergo acius,in quo '
quod ulrumlibel polest. Ccelura enim et sol non potestas consummata et perfeeia est, prius est
possunl non moveri, et ignis non calere, et aqua quain poleslas, quse ante actum ctirla et esl im-
non humida esse. Illa vero, quae aclu sunl cura po-- perfecla : quse quaravis lempore praecesserit, natura
lesiate, cx molu aniini descendunt, ut cum sedeo, tamen velut minns habens a perfeclo defluxil,
motu animi ad hunc aclum accessi, quera aclum IX. Alia vero , inquit, nunquam sunt actu, setl
polesias sedendi praecessit : non enim setlissem, poteslatesolum.Numerusnainque poleslale infmiius
nisi prius niihi sedendi polcslas fuisset. Et cum hsec ,esl; sed cum dixeris quemlibet, actu finitus est. Et
potesiai tempore praecedatactiim, acius lamen cum de lempore eadem raiio est. Tempuseuim poie-
polestate ab Arislotele prius esse dicilur quam sola slale infinilum esl : sed cum dixeris diera, men-
poteslas; quceactu, inquit, sunt cum polestate, nalura sem, annum, vel aliud quodlibet, actu finitum est.
priora sunt, tempore vero posteriora. Hoc ideo fit : Facienda esl igitur horum omniura descriptio, ut et
qiiia poiestas, cum sit iniliuin actus, imperfeclum figura, oculis subjecta , melius praedicia ciarescant.
quoddam est; perfccla aulem imperfeclis priora In hac priraa descripiione nihil aliud quam acluset
sunl, et quoea generosilate susenalurae praeceilunt, B3 poicstaiis sequivocaiiodemonstralur : solo enira no-
el quia ut bonilas, til virtus ocoualiasunl. Est autera inine parlicipant

X. El dc polestate quidem manifeslum est, quia C rendum est qusenara sit poiestas Rationalis diffc-
polestas dicitur : aclus vero ideo poteslas nomina- renliae: utnim ea, quse nunqiiam in acium venire
tur, quia quod est, esse potesi. Allera vero descri- possit, an ea, quspin aclum venire conlingal; qtiive
plio divisionem generis coniinet. Est enim aclus aclns cnm poiestate, qui in allera differenlia, quae
genus. Htijus species sunl duoe: necessaria, el non esl : Raiione titi, proponilur? Isne quem pote.-las
necessaria. Et de necessario quidem dictum cst prcecedat, an is quem poleslas comiielur? Longe
quod in supernis subslanliis, semperque in sua in- enim alia est ralio poteslaiis scquenlis aclum , ct
tegrilate maiienlibiis invenialur. Non necessariiim alia proecedenlis; lanlumqne hse potesiaies propric-
vero duas ex se species fundit : allera, quoe a po- tale suse naiurae disjunctae stint, ut ubi fuerii nna
lestate ad aelum perveneril; aliera, quse non a po- non possit esse allcra. Ergo esl in rehus mtilabilibus
leslaie, sed a subsislendi nalufa in aclti prornpefit. jKiieslas, qttse vocalur iitrunilibet praccedens et
Si vero eam speciera, quae nunquam esl aciu, sed snbsequens, ul quando Cicero ambulai, anlequara
sola poieslatc, in superiori formula conclutlcre ve- anibulnrel, i)0luilaml)ulare el nonambularc : etqufa
liinus, ul ila pauiamur licebit: rerum alia sunt ambulat, consequitnr eum ambulare posse , sed non
actu; alia poteslate, aclum significantes eum qui • ex necessilate; poiest cnim et non ambulare. In re-
loco generis pusitus est. Poieslatem vero rursum bus vero supefnis cl simplicibus rerum elemenlis
divitlamus in eara quse actu esse possit; etiii-eara nulla poteslas reperitur quoejiossil ulrumlibet, ncc
qii;«nunquam actu esse possit. His ita positis, qnoe- ea quoe proecedlt aci^Mn.Inest atiiem eorum aclui
1G3 DE RATIONALIET RATIONE UTI. 166
polestas immobifls ct fixa, ac per hoc necessaria, A J\ mur,ca cocteris, quae uti non posstmi, diffefimus.
qure unum possil et non ulrumlibet. Quia enim sol Item homo semjier inlioiialis est, non aulem semper
inovetur, eum moveri posse manifeslum esl, e_tnon utitur ratione. Non esl igiiur ralione uti subslantia-
nioveri non posse necesse est. Et quia -diyersis re- lis differentia.
rtim gencribus, id esl niulabihbus et inimutabilibus, XIII. Sed forie qnseritur quid sit hoc ipsnni: Uti^
diversaspoieslales allribuimus, quserendum est ubi ralione, et quia hscc differenlia Mt cognala differeu-
differenliseRationalis, el Rationale uli collocari va- tiae ralionati ? Quid esl, iijquil Boelius , uli ratione,
leant? nisi uti judicatione ? Omneenimcommunenobiseslcum
XI. Video aulem Raiionalem diffcrenliam in sem- cmteris animanlibus; sola ratione disjungimur. Quod
piiernis ac neccssariis esse, et qtioruni substamia si sola quoque judicatione inler nos ei caeteraajii-
nunquain csse desinal. Subslaiiliales quoque diffe- raalia esl dislaniia, cur dubitemus Ratione uii hoc
reiilise, ileinque species, el genera semper sunt. Alia esse, quodest uti judicatione? Quod si quis ex re-
sunl quiriem rerum formae, vel, ul ita dixerim, for- bus tollal, ralioncm honiinis susluleril: hominis ra-
mseformarum; alia sunt aclus; alia suut qutedam . lione sublala, nec ipsa quoque humaniias permane-
potestates. Esl igilur Rationale, dum esl in itilelli- bit. Si igitur secundum Boelium ralione uti a coe-
gibilibus, sub necessaria specie actus, ubi non est B 1 teris anjmalibus differiuius, sicut differcnlia ralio-
ea poteslas quse possil ulrumlibet, sed ea quaj s|t •nali, juste Ratione uti ad Rutionale velut ad cogna-
fixa, immobilis el neccssaria. Sed quia hsec inlelli- tam sibi differenliam prsedicatur,' et velul accidens
gimlia, dum se corruptibilibus applicant, taclu cor- de subjeclo, sinequo esse non possit. Si enim tollas
liorum variantur, transeuiil bsec omnia rursus ad subjecium, id est rationale, nemo eri.t qui utatur
eam polesiatem quse possil pervenire aJ aclum : ralione. Quod si accidens lollas, itl est Uii ralione,
aliter enim.Ralionale, vcl, ul universalius dicamus, noii idcirco subjectum, id est Rationa'e, suslulisti.
aliter genera et species, lihTerentiae, propria et Polesl enim homo esse qui eiiam dormiens Ratio-
accidcnlia in intelleciibilibus, aliter in naturalibus. nale ebt, sed non milur ralione.
ln ijitelleclibilibus quoque rerum formse sunt; in XIV. Sed qui prscdicatur, inquiunt, terniinus,
intelligibilibus alia sunl quideui passiones; alia suut major, vel sequus debel esse subjeclo : ul vero mi-
actus. Nam quc-niam in aninia versaniur, dura intel- nor sit, esse non polest. Videlur aulem Ralione uti
ligunlur, animse passiones stinl; quia oranis intcllc- minus esse Rationali: ralionale namque lolam spc-
clus aniinseest passio. Dum vero accuralo perfecio- ciera hominis, vel Dei conipreliendil : Ratione au-
que siudio ad scieniiam veniunt, actus animsesunt; lem uti non omnes, sed cos lantuni qui rationis
quia omnis scientia anirase actus est. Rationale ergo (C ncliMiiexercent. Quoniam ergo uiinus de majori
aliler in semplerna specie hominis consideratur, pracdicabilur, locus hic admonet ul rie natura pra-
sive in. intelleciibilibus sive intelligibilibus, aliier dicationis pauca dicanlur. Polesl enira videri noii-
in iialuraliljus. lbi formae,vel actus sempilerni sunt; ntillis hsec dubietas in aliis praedicationibus, ut ctuu
hic poteslas quae ad aclum peryenire possil, ut, dicimus : homo philosophus esl : homo subjcctus
quoniam Cicero lioroo est, horao vero ralionalis leriuinus est; philosophus praedicatus, nec videinr
ilicilur, Cicero ralionalis, quod ralione uti possit, posse aequari. Praedicatur lerminus de suojecio, sed
id csi, eum aclum exercere, quia venit a pole- multo minor est. Non enim omnes homines philo-
slaie quse esl ad utrunilibet; polest enim Cicero sophi sunl. Sed hoc modo vis procilicDliomsnoii
uli raiione, et polest non.uti. Ergo quia RalionaLis lecle accipitur ; fit eniiii piccdicnlio vcl substanii;e
diiferenlia subslaiilialiler inesl Ciceroni, vel hoiiiini, de substaniia, itt: boroo anjmal esl; aut. accideniis
ralioue i.ulciii uti accidenlaliter, merilo Ralione uli de accidenli, ul: dialeclica scienlia esl; aut acci-
dicitur pracdicari de Rttiionali, lanquam accidens de deniis de subsiantia, ui: homo alhus esl. liem ac-
suljcclo : quod enim adesl, et ahest prseier subjecti citlens cum seraper sit in subjec.io, subjecluin au-
corrupiionein, accidens esl. Ratione aulem tiii ab tem sil semper universale, aut pariiculare, accitlens
honiine, vel Plnlone, el de Rationaiibus sine subjecli "* quoque secundum subjecli naluratn aut eril univer-
coiriiplidiie abesse videtnus : accideus igitur est snle, aul pariiculare, ut scienlia : cum sit universale
ilaiione uti. Amplius : Ratione uii facere est; qui accidens (de multis enim praedicalur), cum est in
eiiiiu ralione utilur, aliquid agit, id esl, quemtlam Plaione, particularis est et individua , sicul ijise
;uiiiiii rniiociiiandi exercel. Facere autem unutn ex rialo; cuin aulem projjonilur esse iu honiine, in re
geiicralissiniis generibus accidentiuin esl : igitur Uli scilicet universali, intelligilur et ipsa universalis,
ciiJoKe^accideiisest. ut: homo sciens esl. Et rursus, quomam accidenlia
XII. Sed qtiod Ralionali accidat, ita colligilcr : princijialiier in jndividuis considemuiur, id esl iii
quod liationale est, Ratione uli poiest; quod atiieni primis subslantiis ; idcirco euim ipsa individiia
Rtuioneu/t "potesl, ratione tttilur : ergo Rgtione uii prinioe substantioe dicuniur, sive quod ipsorum ac-
Rulionuli accidil, praedicalurque Ratione uti de Rn- cidentium susceptiva sunl, sive quia prima ad noti-
tiqnali velul ad cognalaiii sibi differenliam. Ul eniin tiain veniunt. Ergo erit eorui.i iiitellectus in sectin-
rationali differenlia a coeleris animalibus, qu;u ralio- dis subslanlris secundum naltiraiii priinarum sub-
uabiiia non siinl, disiauius, ila eo quia raliono uti- staiiliaruii), ul: quoniam calvilics iu Socrate oil,-
167 - SILVESTRIHPAP/E OPP. PARS I. - DE MSCIPLIN. MATllEM. ICS
dicclur Socrales calvus ; ci quia Soeratcs' hoino Aest. Ergo Ratione uti, quoniani uiiivcrsalilcr prsedi-
est, el anima!, e'i subslantia, dicetur quoque Socra- c.iluni de Raiwnali, uirasque cnunlialiones, id est
tcs el homo calvus, et aniinal calvum, etsubstantia aflifinaiionem, et negationcm falsas cflieil.jnon snb-
calva. ' sianiialiier, sed accidenlali<cr prscdicabiuir dc Ra-
XV. Nec pulcl me aliquis hoc vclle significare, lionali. Falsus esl enini, qui dicit : omnt quod ra-
ul ininorum pracdicalio redundct ad majora; cum itonale csl ralione ulilur; cttm is qufdormil ra-
niajofa semper de fninoribus prsetliccnlur, minoia lionalis sil, et ratione non ulaiur. Et riirsus, quia
dc inajoribns nunquam. Aliud esl, generalia dc spc- hullum ralionate ratione tiiitur, cum mtilli raiionc
cialilms prsedicare ; iiemquc specialia dc individuis ulanlur : crgo Ralione uti praedicabilur de Ralionali
sivc in procdicaincnlo siibslanlise, sive in acci- uon subslanlialiler, scd accitlenlaliier, cl lanquam
deiiiitiin praedicamenlis secundnm uniuscujusquc differcntia accidentalis de subslantiali differenlia-
naturam ; longeque aliud, naluram accidentinm ad Sicul cnim ralionabilitas a coctcrisnos separat ani-
subslanliae referrc proprietalcm. lbi quoque consi- inalibus, quoc ralionaljilia non suiil: ila ciiani Ita-
deraiio csl. quac substantia, de qua subslanlia, el tione ttli nos diffcrrc facit ab iis animalibus, qu.T.
quod accidens, de quo aceidenli prxdieelur, hoc «fatione non ulunlur. Proedicabitur quoque Ralione
qnomodo se habeal accidcns ad stibslantiara, et in " uti de Ralionali secuiirium.naturanr imPflinilarum
qua primum repcrialur, ul dc Socralis calvitie hic praedicalioiiiim, quse contineril pariicularium non
diclum csl. Neqtie enim quia Socrates, cum sil secuiidum proprielalem detcrminalicriiini, quoesub-
calvus, ilcmquc cum sil homo, esl Socrates homo jecli lerminis quaniitalem demonslranl -. nequc stib-
calvus, ideo omnis homo calvus est, quod ex propo- jeclum rationale universalilcr prolattim suscipiet
sitionum parlilione manifcslius crit hoc modo : pro- nomen et diflinilioncm prsedicali, quod nOn fil,
posilionuin alise stinl uhiversalcs, ul: OHIHJS homo nisi in subslanlialibus pracdicaliohibus. Subslanlia-
animal esl; aliaeparlicularcs, ul: quidam homo am- les aulem pracdicaliones voco, tjuoe fiunl a genera-
mal esl; alia? iiidcfmiloc, ul: homo animal esl. Si lissimis generibus usquc ad spccialissimas species,
crgo universaliias per se ipsam in propositionum sive individua, sive in suhslantiis liani, sive in
lerminis valercl,' delcrminaliones universale deter- accirienlibus , ut qttando animal ratiohale' morlate
minanles additsenon fuissenl. Gum enim universale (hominis definilio cst:: anintal ralionale, morlale)
sil liomo, delerminatione apposila exprimiiur utrum dc homine proedicabilur. Omnis etiini diffmiiio de
uhiversalilcr, an parliculariier in proposilione pro- ea re prsedicaiur, quam definit. Et cuni dico : Dia-
Inliun sil. Determiiialiones atilem sunl: ojmiis, nul- leclica est bene disputandi scienlia, hanc riifliniiio-
lus el qitidum. Ctiin crgo universnle sil homo, nulla C nem de dialectica praedico,et est utraque procdica-
dcierininalione adhibila, cum ile eo dixcris : Itomo tio substantialis, sicut utraque difllniiio; omnis
philcsophus est, nulla necessiias cogit inlclligi om- enim diflinilio a gepcre incipiens, perque differen-
iicni lioniiii.em philosoplmm csse. Cum enira So- lias, iisque ad specichi, qua> definil, perveniens,
«rates philosophus sit" idenique sil homo, vcrum subslaniinlis csl , '
crii, ciini dixeris : homo philosophusesl. Ergolnde- XVII. Et quoiiiam, ularbiiror, jjlane demonsira-
liiiilseprojjositiones qnae univei-salc subjcctum ha- tum esl quomodo Ratione uti prsedicetur rie Ra-
beni, vim continenl particulariuin proposilionum. tionali, noii necessarium duxi eis respontlere, qui
Cum cninv dico : hotno philosophusest, lalc esl^ ac tam insulsa praedicaliohe commenti sunl, quoc in
si proponam : quidam homophilosopliusest. El quo- naiura prsedicaiionum inveniri non possunl. Non
jiiatn Rationatis diffei'enlia,cuin de ca Ratione uti enim quia aclus, el poteslas, el j)lus siini, et jilus
proedicaiur, universale subjectum sil, eril de ea quam sola potestas, ideo Ralione uti, in quo uliuni-
inticflniia propositio, vim parliciilaris continens, que esl, prsctlicnbilur de Raiwnali, ul: ombutat, in
ea, quae dieunlur: quia rationaleesl, ralione utilur : quo est aclus cum poteslate, de ambulabili non di-
quia propositio lalis esf ac si dicalur : quoddam cilur, i I esl, de sola poteslale; sed econtrario no:i
rationtde ratione uliiur. Qui enini dicit : omne quod D ambulal, de ainbulabili proediceiur; iiec unus, quia
raiionale esi, ratione utilur, rcm univcrsalein uni- duos praecedil, idco de duobus prsedicabitur, nee
vcrsaliler enunlinvil, cl cst allirniatio falsa, cujus liiimoe snbslanlise de secundis sed secundsede pri-
ncgalio, id cst, ntillum ralionale ralione uliiur, sinii- mis pracdicabiintur.
liier falsa reperiiur. Descripsi Gerbeilus elsi a gravilale sacerrioinli
, XVI. Amplius : iii his qnsc siibslaniialilcr prav rcmola, non lamen ab imperiali siudio aliena, ma-
dicanlur sccuntlum universaleni allirmationein ct luique aliis displicere quam vobis non placere cxni
negalionem, allcra coruni- scinper vcra est, altcra in hoc, lum in omnibus negoliis imperio*vcslro
falsa; ui, si aflifmaiio vcra sit, r.egatio niveniaiur dignis. Lcgelis crgo haec inler vestrse maihcseos
falsa; elsi aflirmatio falsa, ncgalio invenialur vera, cxercilia. An vero digna sacro palalio conlulcfiin,
ul: omnis liomoanimal est, nullus Itomoanimal est; nobilium respondebunl sludia. Consuita non lace-
omnis homo lapis est,.nullus homo lapisest. Si autcm bit logica, nec jure culpari meluam, si id labora-
secundum accidcns procdicaiio universaliier iiat, verim effecisse, quotl sacris auribus polueril pla-
ntrasque siinul falsas inveniri necesse esl, ut: oni- cuissc,
„jj liomo philosophits est, millus.honio philosophus Fl.MF.
159 SILVESTRI II PAP.E OPP. PAftS II. — DE REDUS ECCLES. — DE tNFORM. EPISG. 170

POSTMODUM

SILVESTRI II VKPJE

OPERUM PARS SECUNDA.',- DE REBUS ECCLESIASTICK.

Sermo

»E INFORMATIONE EPISCOPORUM.

, (Apud Mabill. Analect. hov. edju, pag. 105.)

Si quis, fratresj oracult reminiscalur quo frugi A i dittim loqiiar vulgum ( quos jugiter monere soleo :
famulum, de reservala sibi pecunia quam pfoerogau- sed ad ipsos jam proadicalores vulgi mea convertam
dam susceperat, increpavif, dicens: Tu dedkses verba, et raeis conservis, velut obediens servus, id
pecuniam nteam, el ego veniens cutq usuris exigerem est episcopus sacerdoiibus, audacitei; prsedicare-sa-
eani (Luc. xix, 55); non jam OlioSusaudilor -colia- lutis munia non relardabo. Nec praerogativam mihi
tam sibi divini mtineris gratiam suis tantum usibtis conscienirae, si hseciheis consaeerdolibus charitatis
i-eservabit': sed, cunclis eam communicabilera fa- iixtuttu prserogem, vindicavero; aul viloeperfeciseme
ciens, copiositis prserogando securius possidehit. ut esse fateor, cum de vila perfecia nlios moneo : sed
sibi per h*c" et plurimis. aedificaiionisexhibeat fru- potius cum haec ad illos loqui audeo, siraul cum illis
Cttim, et velut decora arbor, pomis referta, non in- qjiseIoquor audiam,
fruciuosa probalur occtipare terraro» dum Vivil,cum . Aggrediarjam, divina ope suffultus, faculiate qua
et ipsa suis pomis ornalur, el omnes qui ex ea. fru- Valeo, et, eorum precibus adjulus ad quos noster
Clum percejjeriht, saginantur, bealOnos etiam Apo- respicit serino desideratum iier carpam, et qunsi
Sldlo ad hacc-eariem invitante : Nolile qumrere qux lura in greiiiio sacerdolum positus ipsos alloquar
veslra sunt, sed qum aliorum (IX!or. x, 24); el alibi: sacerdotes. Audite me, bealissimi paires, ei, si di-
Nonqumro quod mihi utile, sed quod muttis, ul salvi' B gnum ducitis, sanctissimi fratres : auditc lne, stirps
fitint (lbid., 5). ldcirco nos quibus veilii Domini levitica, ^ermen sacerdolale, propago sanclificala,
crediia est dispensatio, et gregem Chrisii alendura duces et rectores gregis Christi: audile me roganiem
nutriendumque suscepimus : non sine ingenlis peri- pariter et linieniem, et commodis cohimunibns sol-
culi noxa nos credinius evasuros, si non modose- liciie consulentem, el honorem episcopalus demon-
cuiidumhseC[iion]vivamus, sed eliamsi minimeprae^ slrare volentem : ttl.cum honoris ejusprserogalivam
dicemus. EtIiceladhaecprocdicandanosretardetviioe . monstravero, merita eliam congrua requiramus. Nec
improbilas, invitat taraen praccepti necessitas."Et falli possumus in opere, qui.cognoscimus veritalenl.
tit yoemihi esi, si ininime praedicavero, et si susce- Dignuin est eiiim ut digniias sacerdoialis prius no-
pluin tbesaurum in lerra' defossuro in meo corriediu scaiur a>nobis, et sic deinde servetur a nobis, ut
occullavero, 'et lucernam divini verbi compressam psalmographi sententia repellatur a nobis : Homo
stib modio retentavero, etnon sttper cahdelabrum cumin honore esset,non intellexit; eomparatus est
proposilam cunctorum oculismanifeslavero: ila, si jumentis intipientibus; el simitis factus cst illis
claustra humanae imperiliar per claves illas regni (Psal. cxiiViu).
cofilorum, quas in bealO Petro apostolo cuncti sus- Honor igitur, fratres, et sublimitas episcopalis
^
cepimus sacerdoles, mihlrae reseravero, ut audire nullis poterit comparaiionibus sequari. Si reguin
per hoec merear prd linguaemesemodulo iEuge, serve compares inftilas et principum diademata, longe erit
ione el fidelis, qUiain paucis fuisti fidelis, super multa' inferius, quasi plumhi metallum ad auri fulgorera
te constiluam {Matth. xxv, 21); Onde verens his in- coinpares; quippe-cum videas regum Collael princi-
crepalionibus et suppliciis-sub Dei limore pene per- puiri genibus submiiti sacejdotum, et exosculatis
culsus, et amore fraterijo invitatus, non jam ad sub- eorum decretis, oiatiohibus eorum credaut se cont-
PATROL,CXXXIX. 6
171 SILVESTRI II PAPJE OPP. PARS II. — DE REBUS ECCLES. 171
munifi. Qnid jam de plebis raiilliludinc dixerim, cui A Aiiudeniin ab episcopo requifit Deus, et aliud a
non soltim prseferri a Domino ineruit, sed ut eam presbytero; aliud a diacono, etaliud a clerlCo,afqne
quoquejure tueatur paierno, prsecepiis-inipei-atum aliud a laico :-._eljlicei ctinclorum per singula requj-
cst evangelicis? Sie cerle a Domiho ad liealum Pe- ,rat bpus, pluS.:Iaraenab illo exigelur cui major est
tium dicltim est; Petre, amas me ? el ille : Tit scis, cura coiiiiiiissa; ampliores jicennsluet cui nniJiefo-
Dotnine,quia amo te (Joan. xxi). Et cura hoc lerlio" sior regendofum populorum, si neglecla erediia est,
fuisset interrogaius, el trlna responsione fuisset dispensalio. Et ul ipsitis cpiscopalus moiliiniet for-
subsecutus, repelilum est ei a Dominolerlio: Pasce mulam nosiris coiisacerdolilius dcpingaiims, aposio-
oves meas. Quas oves, quem gijegem non soluin luiic Jica nobis esl per omiiinregula revolvenda; quia de
beatus suscejiit aposiolus, S"eiletnonisciim ea"sacce- eis per singiilaepiscopatiis lineamenla dislinguil, ne
pit, et cuin illo eas suscipimus omiies. Unde rcgenda aliqui saccrdotum garruli querelentur comnieiilis sc
sacerdOlibus.conlradunluf, el inerito rectoribusSuis nostris in.hoc opere incfcpaloSimagiSj quani apo
subdi dicuiitiii',quia,evahgelicomandalo coruscaiile", stolicis senlenlils reriargulos. Stc enim ad cuiicios
videraus nihilominus esse proefixum: Non est disci- Cpisc.oposheatus ait aposlolus: Fidelis sermo (I Tim.
pulus super magislrum, neque servus super dominum • iii, l)j ac si dicerel: De quo sum loculiirus, veraci-
suum : sed sufficit.discipulout sit sicui magislcrejtts, B terdico, ne quis me existimet fuisse ineniiliim. Si
el servussicttl domimisejus (Luc. vi, 40). quis episcopaluin desiderat, bonnm opus desideral
Hacc vero cuncia, fratres, ijleo pracmisisse nos , hoc est: Episcppus esse cupis?'Magnuni est quoJ
debeiis cognoscere,' ui osienderfcmus uihil esse in ambis; sed opus bonum simul, stamplecieris. Caele-
lioc sacculoexccllenlius sacerdoiibus, nihil sublimius rum ejiiscojjusesse non poleris, si episcopalcs aclus
episcopis reperiri. Ut, cum digiMialerocpiscopattis aspernari volueris. El tlenuo inferl, el ait: Oporie
demonslramus, episcoporum oculis ei digni nosca- episcppumirreprehensibUemesse; irrepreliensibilein
liiur quod sumus; et quod sumus professione, acliope ail, nempe si rcprehenderis, culpaedcforniitali sub-
polius quam nomine demoijstreinus : ul nomen-con- deris.. Et profeclo culpa ad realum irnhil, rcalui
grual actioni, el aclio responcleai noiuiiii: ne sit pcenoesubditus poenseservituii obnoxius erii,.scrvj-
nomen inane, ct crimen jmmane; ne sit honor subli- tuti obnoxius libertalem amitiil. Ecce quse eveuit
inis, el vita pcenalis; ne. sit deifica professio, et illi-; liberias episcojjalis, per hos gradus quos diximus
tilaaclio; ne sit religiosus amictus, cl irreligiosus criininales. Sed ut reprehenrii non possis, irrcpre-
.profectus; ne sit gradus excelsus, et deforinis exccs- hensibiles per emnia aclus cusiotli. Posi hsccaddit:
sus; ne habealur in ecclesia calhedra sublimior, ct Unius tixoris virum. Si a,d lilteram respicias, biga-
coiiscieiilia sacerdolis reperiaiur mullo buinilior; uc (C miam coiidenmal, ne seeiinaos noverit concnbilus,
locuiionem simulcmus columbinara, el meniem ha- qui episcopalus gfadum consequi desitlerai. Si yero
beamus caninam; ne professionem nioiisirenuisoyi- allegoijcis seniiaiur scnsibus., inhibcl episcopo duas
nam, cl ferjlaiem habemus lupiiiaro; ul digne nobis habere uxores, id esl, ne post calholicum dogma,
per projjhetain. resppndeattir a Doniino:' Populus sensum hxreticnm sum.il; setl Chrisiianse lanlum
hic labiis me honorai, cor quiem eorum longeest a sinceritalis sibi associel fidein, ut iinitis uxoris tan-
me (Isa. xxix, 13). Quia, fraires, ui senaioien) chla- lum, id est, Ecclesioc,vir, episcopus appelleiur. Se-
inys roonslrat, agricultura ruslicum, barbarum arma, quilur: Sobrium. Sobrium ail, hoc.esi non. viiio
iiautam reriiigii periiia, el siiigulos.qupsque ojiifices lanliiiii, sed moribus parcura, til ue vino amplius
operis sui qualiias ipsos demonstralj-auciores; sic iiululgeal, el inenie sobrius gaudeai; qni si libe i\on
episcopum non nisi episcopalis opera.signat, ut ex facit, episcopus noiicrit. -El adjungenssequenlia ail;
terapo.remagis quam professione noscatur, meritis Prudehlem (I Cor. jn, 1!)). Prudenliam (jtiippe non
episcopus quam nom.inevocilelur: quia ut niliil esse munriialem, de.qua diciiur quod sluliilia sil apud
dicjmus episcopo excelleiitius, sic nihil esl niisera- Deura; sed spirilualem, id esl, quoeel opere circum-
bilius, si de sua viia episcopuspericlilctur, si sacer- n specta sit ei; verbo perita, ul sit astulus sicul ser
dqs in crimine lenealur, si ponlifex vitiorum jnaculis pens et simplex sicut columba ; qui si lalis non est,
pdlluatur.El ut levius egt deplano corruere, sicqui episcopns npriesl. Et dentio infert: Ornatum. Siad
ex sublimi cecidcrii, grave incurrit exitiuin. Honor superficiem lantuin litterse aiicndamus, non aliud
qujdem qorani hominibus episcopalisjnagnus;.sed saccrdotis , quaiii amiclum queereiiius.clariorem
post lapsum (quod,absit!)dolor njagnus. ln Eecjesia verbigratia, castorinas qusercmns.aujt sericas yc-
gradus altus ;.sed, si exinde per negligenliam dela- sles : et ille inter episcopos se credet.sanctiorein,
batur, a cunclis miserabiliter denotatur. Magna jjui indunienlum ['-, vestem] habuerit clariorcni. Sed
sublimiias magnara caulelam desiderat; honor sanctus Aposlqlus laliier se iutclligi noii vuli.qui
grandior grandiori solliciludinc indigel. Cui plus lioij catne episcopnm sed mente ornnre riesiderat,
creditur, plus ab illo exigilur, el potentes polenier ul ille sacerdos placeat Deo qui animain. habueril
lormenla palientur; et scie.nti legem et non fa- composilani Dep. Qui vero hsec non fncii, episco-
cienti, peccatnm est jlli; et servus qui novil vo- pus lioii eril; el jnjusli infaniiam incurrit, qui san-
untaiem Domini, et noii,facil digna, plagisvapulabit cltiro Aposlolum comemnit. Et post lioec addil ;
muliis. Uospilalem; ul humaiiiialis intuilu hospitio rccir
i75 DE INFORMATlOiSE EPISCOPORCM. 174
_>iatnon habentem liospiiium, et egerium sihe te-AA minime' didicit, in parvo lempore semre minime
cto in domum inriucal stiain; nec solnra consumat pOterii, sed lapsus et inscitis judicium suscipiet,
dona Chrisii, quse ei lafgita est boniias' Christi. quod nieruit suscipefe snperbicns diabolus. Et con-
Docibilem,i.desl si polleat sapienlia, ul non soluni cludens regulam et episcopalem forriiam, ad extre-
creditum sibi popiilum suflicienter edoceal, sed et nnim iiicidil, dicens: Oporiei illum et lestimonium
cunciarum queal hasresumconlradicliones repellcre, habere bohiimab hH qui foris sunt; id esi, bsereticis
ne sua imperiiia injperilos mininie doceal, el liu- et scliisinalicis, qui exlra sanciam Ecclesiamcdn-
jusmodi eveniat quod scriptum est : Cmcttscmcosi venticula profana faciunt, apiidquoslamehAposlolus
ducalutn prmbeal,amboin foveamcadttnl (Mallh. xv, leslimoniura dicit habere bOnum.de iinmaciilalact
14). Qui vero talem se, utdiximus, ignorat, sacer- sancla vita episcopum,... unde occasio:neniaccipiant
doiium miniine appelat, ne iocum alierius adiinat, obtrectandi, el infaraare iuclpiant religioniSsancloe
qui fulgore suse sapienliae cunclos collustrare pole- catholicum dogma. Qui talis esse non poterit, epi-
ral. llem ait: JVonvinolenium,hoc est Jion mullo scopus quoniodo esse poterit?
vino dediitim, ut sic polet. episcopus ut utrum bi- Ut reoi, in hbc opere nos a grandi fendre persen-
berit ignoretur, neposi largain.potalionein mujiebri simus liberalos, cura nos, non noslra conlra episco
deleclelur libiriine, quia per viiiuni, sictit ail Apo-l15pOs, sed Aposloli opposuimus lesliniOnia, ne velut
sidltis, omnis ehiilriliir iuxuria. Qui si haeenon po- nubes... CUmvero auctorilas nobis persingula san-
lest, episcopus esse non jiotest. Deiniiimsuhsequiluf cti arriserit Apostoli, aposlolordm pOtitts, si ausi
dicens : Non percv.ssorem,sed modestttm,id est ma- sunt, qiiaro nos repreliendere audeant.
iitis improbas ad cserieirinon habeat,elsuspicio'nibus Coarctet nos licet libelli prolixilas properare ad
pravis rainime percuiiat conscientias aliorum, ne flneni, soliiciludolamen fraierni relardal araoris, il-
dum pelulans invenitur, ad csedematlilcla inagis loruin proccipuesacerdolutti qui, menlislorporehebe-
qiiarij episcopusjiidicelijr. Sed e diverso illatas ab tali, diffamaiitsacerdotalem honorem; et qiii novara
aliis paiienier ferat injurias, ut riienlisniOdestiam prodigalilerregularo hactempeslate reperisse deflen-
tiaiitiuillani monsireliiiliimapalieriiia.Iierum dicil: lur : et Giezi leprosi et Simonis magi seetantes exem-
Nqn liiigtosum, id est linguam ad conviciuin non phim,graiiam Spirilnssancli coemerunt preiio, ei di-
rclaxet, ui qui Dei lauiles personat, et divina sacri- slraxenint, nequaquam limentes, cura honorem
iicia libal, iitiuin vcnena non proferal; quia non coemerint sacerdoiii, a beato se Petro aposlold cum
poiesi ex sacerdoiis orebenedici Deus, ei homo ma- Simone fuisse damnalos : Pecunia lecum sil in per-
ledici, qui imaginem Dei noscitur possidere, nec iiitonetn, qui donuni sancti Spirilus sperasli le pre-
mala sibl ctbona uliatcnus poterunt convenire. Qui **• * lio possidere; et lepram ctim Giezi a sancto se su-
si haecnon agil, episcopuSnon erit. £l subsequitiir scepisse Eliseo, cum gradiim.iiem sacerdoiii preiio
tieinceps : Non cupiduin, \\oc,est, ne Iucri cupidine oeslimant distrahendum; Et si, cura validioribus
in aliquOepiscopussuperetur, ei lurpis lucri grnlia ntorbis capite vitiato, reliquum necesse esl corpus
delicti factus obndxius, radicein malorum oriinium ihundalione superioris morbi lelhaliier irrigari: ita
eniitrial avariliam,qui,stipenriiis tnntum conlenlus ct isii qui caput videntur esse Ecclesise, morbd
Ecclesiae, penitiis riou amljiat quae inlelliglt esse peslifero ffalefnum vitianl corpus, ut nibil ex totius
superilua; sed, ea ipsa potius pauperibus Chrisli corporis compage insauciatuin possit evaderc quoil
impertiens, cceloruin sibi coiiiparet regna. Ei con- negligenlum sacerdotum viliositalis non infkerct
liectit deinceps consequentia, et ail : Sum domUi virus. Et \flleas in Ecclesia passim sacerdoles, tjtios
beneprmposiium,filios habeiilem subdiloscumomiii non meriia, sed pecuniae provexerunl, nugacemet
casiilate. Domui, inquil, stiaebene prseesse, scilicet indoctum, sacerdolalem arripuisse gradum : quOs
ut corpofis stii ddmuin imperiosojure conlineat; si percunelari fideliier velis quis eos prsefecerit
riec subdatur ipse a corpore, et in lrabenas luxurise sacerdotes, respondent mox et "dicunl: Ab arehi-
infrcnis nequaquain fefatur et in pracceps,ut suos episcopo sum ntiper ordinaius episcopus, cenlum-
pdssit iilios castitatis exemplo ad pudicitiacregulasi que solidos dedi ul episcopalera gradum mihi con-
gubemare. Qui si haec non egerit, episcopus dici ferret; quos si ininime dedissem, bodie episcojnis
non pOlerit.Deiridcdicit: St quis domuiium prmesse non fuissem. Unde roeliusest mihi aurum de locello
itescit, quohtodo Ecclesim Dei diligenliam habebil? minuere,quam tantum sacerriotium perdere. Au-
boc esi, neihpe quod supefius'diximtis, qui cordis rum dedi, et episcopalum accepi; quod lamen, si
sui domumexcolerehonvalet,quomorioplufimoruii) feliciler vivo, receplurum illico non diflido.Ordino
adhibebii diligeniiam? ei qhi peccati Irahera ex siiO pfesbylerum, ci accipio aurum; facio diaconem, et
non potest cruere oculo, ex cnjus oculo festucam accipio argenli mulliludinem, et de aliis nihilomi-
submovebil? Qui hoc non agil, episcopusnon erit. nus ordinibussingulis, et de abbatihus benedicendis
llein sequitur, et ait : Non neopliylum,hoc est, qui elecclesiis, pecunisequaestusprofligareconfido.Ecco
huper ad fideth ex geniilitate venit, aut ex militia aurtim quod dedi, in meo Iocelloillibatumhabeo.
sacculiclericali oflicioest socialus, non passiriisa- Respondeoego:' Nempehoc est quod de tc doleo,
cerdbtii accipinitgradum,' ne clatus in superbiamel qnia archlepiscopus canialiter tc episcopum fecit.
iiildqueim incidatdiaboli-,qnh quod Iongolempor.e= Pecunia spiritualiter leprosum ordinavit; pecuniam
175 SILVESTRIII PAP,E OPP. PARS. II. — DEREBUS ECCLES. 176
dedistl, Dei gralism comparare ocstimasti, et per A ordine Deusa te nihil exspeciat, eur a te sacerdos
* libc lepraih ipsam suscepisli. Item pecuiiiara accc- pecuniam impudenter cxspeclat? Deus homiui con-
;
pisti, el Dcig.raliamprelio distrahere non timuisti; cedere voluil gralis, et episcopus rapnx pecuniain
simul etiam lepram tradidisli, et commercium nii- ab hoihine expetit! Gralis ei Deus ut benignus do-
sei'abile in animarum exiiio peregisli. Abbatem pro- navit, sacerriosul mnligntis eura caplivavil! Quid
pter denarios super monachosordiuasti, el leprosum eniin habes quod non acccepisti? Si atitcm accepisti,
Iiominemin morlem monachorum exaliasii. Et ne- quid gloriaris, quasi lion acceperis?
scii homlnesin ordinationibusclamant vestris : Di- Ecce ad quse mala devolvjtur dejficus ordo. Ecee-
gnus etjvstus esl; el conscienlia miseraclamal: In- ad quaesunl prolira prolnpsi, qui auriire meruefiint
dignus ct injustus est. Pronunliat talis episcopns: a Judice niuntli: Voseslis lux tuundi (Matllt. v, i£).
Pax vobiscum, et ipse interius paceni non habet se- Ecce quibus siibjiciunlur genlcs, quibus a Domind
cum. Oculis carnalibns videlur cpiscopus inagnus', dictiimest : Vos estis sal terrm (Ibid., 13). Si lux
et divinis obtulibus leprosus est raaxinius. Per pe- es Ecclesiaea Doniiuo constilutiis, ul iniperiliaete-
cuniam indebiiura ordinem acquisivit, el Deitm in nebras praedieationisttiseeloquio rniilanie conscien-
interjore homine perdidit. Caro dignitalemsuscipit, liarura tenebras illutnines, ' cur ipse lenebris pal-
et aiiima honeslatem perriit. Caro ancilla facta est B pabilibus teneris obslriclus per supra meraorni03
dorajna, et anima domina facla ct famtila; hscc excessus? El non solura quia liaec agis, ipse
minor dominalur populis, et illa Superior serVit digne peris, ei instiper alios tectim indignc per-
doemoniis.Carni sacerdotium comparavil, el animoe dis. Snlis eiiiim si.meruisti possiderc s;.porem,
detrimenlum paravit. Et quid proderit hujusmodi ut insipieiuiumqneas arva condire, cur^iiifaiualus
liomini,,si totum mundum lucretur et animsc suae lali detlecorevilioium iiiimiintlis le suibus concul-
detrimentum patialur? Quod-dedisti cum ordina- canduin praibes, ul nec alios nec le ipsnmposthacc
reris, aurum fuil; et quod perdidisti, anima fuit. condire pot-sis?Oculorum etiara in corpore ofliciuiri,
Cuni ordinares alium, quod accepisli, pecunia fuii; id est in Ecclesia, volupiuarius appelisti, ul reli-
et quod dedisti > lepra fuiU Haec sunt raercimonia qtiuin perle corpus ducaiuin lucis haberet; eiiiunc,
vestra , quaeegisiis in pernicie veslra. quialippilnriineiiicaligineviiiommbblenebralns[esjj
. Inlerrogo lamen paulisper fratrem coepiscopum, nec ipse lucem prsebes, el aliis lucein adiiiiis. De
quia episcopus sumi et cum episcopo loquor. Dic quibus oculis in Evangelio dicilur : Si octilus tuus
inihi, fraler episcope, cum dares pecuniam, qtiid simplex fuerit, lotum corpus tuum lucidumcrit ; id
accepisti1— Quid?inquit.Graliam episcopalem.—Et est, si episcopus, qui lunicn proineruil proeessein
haecgratia"curtali vocabulo nuncupatur?—Cur? in-' L"corpore, simplicilalis innocenlia decoralur, omiiis
quit. Ut reor, ab eo quod gralis dalur, et ideo gra- Ecclesiasplcnriore radiabilur lucis. Si atitcmoculus
lia vocilalur.—El si graiia gratis datur,el auro non. ttius nequam est, lolttm corpustuitm lenebrosumerit'
aestimalur, cur a te pecunia comparalur?—Sed non idesl, si episcopus, qui videhatur cor|H-:5subililo
mihJ, ais, dareiur.si numinis nan.c-n>eretur;neceiii- ln-ijemprajhere. obnubiletar r.sqniii:eca?ciiate, quid
scopus ordinarer, si minirae pecuniam darem.— Ul cocierafacienl membra, quibus Inx adempta esl ocu-
apparet ex responsionibus tuis-,gratiam, cum orrii- lorum? id cst, quid saecularisfaciura est muliiiudo,
nareris, non suscepisti, quia graiuito cam non jne- ciini voluptaiibus illicitis et ncliombtis veiilis ad
ruisli; et si graliam, frater, non acaepisii, quo- similem facinoruni Voraginem cpiscopus multiludi-
modo episcopus effici poluisti ? Si ad discipulos a nein provocaverilj itl nullumjam illicilura vitle.ilur
Dorijinodicitur : Gralis accepistis,gratis date (Mallh. quod ab ppiseopo qtiasi Iicitum perpelrnlur?'Sed
x, 8), cur graluitam gratiam aestlinastile prelio pos- ipsttm credunt magis ctincli lautlabile , quidquid
sidere? Ul yideo, et aurura , cum dares, perdidisti, episcojiiishabuerit deleclabile; nec quisquam agere
cl sanctam gratiam minime acquisisli. liraeat, quodagere pontifex niinirae dubilat;
Adhuc semel adjiciens, fratrem perquiro cpisco- Komen quo censcris, tc ipsum argnit. Episcopus
*'
pum, ne quid nos de approbamentis veridicis prae- enim a cunclis indubilanter vocaris ; el qiiid aliml
termisisse videamur : Quis dat, frater episcope, cpiscopus, quam superinspeclor exponilur? Cuiii
graliam episcopalem?Deus, an homo?-^-Sine dubio in Ecclesiaesolio ediliore cuncios merito respicis,et
Deus, sed taraen per borainem. Homo imponit ma- cunclorum in te respiciunt oculi, ut des illis escam
nura, et Deus largilur graliam ; sacerdos Deo servit in lemporeopportuno : cur velut lelruin le speculiirii
supplici dexlra, Deus benedicil polenti dexlera; universofum obiutibus inonstjas, ne possiul obscu-
episcOpus ini.iiat ordinem, et Deus tribuit liignila- riiate tua se esornafe?
tem. —^Ojuslilia! o sequilas! si homilii peciinja da- SnUiciathuc usqtic nostris consacerdotihus pau-
lur, qui niiiil in ordine jiltis operalur, nisi solum luliun dilatasse sermOtiein in quo eoriim excellen-
serviliura quod ei conceditur; cur Deo lotum nega- liam siraul et casum monslravimus, ne, coufiilenlcs
iur, quj ipsum ordinem tibi largitnr? Juslurane libi in sublimitatc lionorum, minimc rcquirerenl peife-
videtur ut servus hdnoretur, Deus injuriam palia- ciionem riiorum, etnon credefent se sacerdoles, si
tur; et injuste sacerdos accipiat pecuniam, el Deus iioniine tanlum et non opere vocarentur. Et, quan-
patiaiur ab homine injuriam? Sed quiapro concesso quain sciam in hac discretionc plurimos miliijjacef-
177 DE CORPORE ET SANGULNEDOMINI. 178
dotes., qui haee amplecii negligunt, infideliter de- A vinis inspiralionibus adjuvasli, sacerdotes cuncto
tracluros, credo lamen pluriores, qui hsec obniiun- adjuves, ut faciant qtiscin hoc opusculoipse jussisti,
lur assequi, fideliler oraturos. Sed sicut laceraiio- ut eis meriio tribuas ccelorum regna quacpromisisti,
nibus obtreclalorum minime prsegravamur, sic pro- qui cum Palre et Filio unigeiiito in trinitate et uni-
halorum virorum ,oralionibus adjuvamur. Agejam tate «vis el regnas Deus per omnia soccula saecu-
" " '
nunc, sanciificus Spiriius, qui nos in hoe opere dir lorum. Amen.

GERBERTI

JPOSTMODUM ,

SILVESTRI II PAP.E

XlBELLUS
:
DE CORPORE ET SANGUINE; DOMINI,
Suo auctori primum restitutus ex cod, celeberrimi monasterii Gotttvicensis in Austria, ord-.
S.: Bened.a R. D. P. Hieronumo Pezio,Benedictino MeUicensi.

(Apud R. P. Bernardum Peziura, Tltesaurus Anecdol. noviss., lomi I parle u, col. 131.)

R. P. PEZII MONITUM.

(pisserlatio isagogica in tom. I Thesaur. Anecd.)

Dntlura boc opusculum ianquam anonymi editum fuil ab erndiio viro Cellolio, de cujtis genuino auclore-
aclurus tloclissimus Mabilloniusin prseintionis SaeculiIV. Bened. parte allera, § 3, ita disserit : « Eisi
anonymus isle ingenio.plane meriiocri el vnlgari erndilione prseililus fuerit, falenduni esftamen ipsius
lesiimoniiini non |iarum valere ad illuslrandas sacculinoni ac riccimi conlroversias , maxime si sseculo
daciino, ul quibiisdam visum esl, enm vixisaa constet. Aucior enira isle, qui Anonymns Cellolianus vulgo
appellatur, proplerea quod ab erudilo Ccllotio vulgnlus primnm esl in Appendice ari Hislori.amGoihescalci,
qiiatuor polissimum,docel rie his controversiis : Primum Rahaiium Mogiiniiminarchiepiscopum, el Ralram-
iium scripsisse adversus Pnschasii senj,enli;im, asserentis, in Eucbafisiia iriein esse corpus quod natum cst
de Maria Virgine, quod CtiainAnonyinus iste impiighal; seciuidtim, Siercorariorum auctores esse Heribnl-
diini AiilissioriOfcnsemepiscopum, qni rem lu.rpiter proposuil Rabano, e.t Rabanum ipsura, qui lurpius
assnniil et turpissime concliisil. Quos eliara auclor refuiare conalur; lerlitim, hoc commentum revixisse
lempore ipsiiis Anoiiymi; quariun), vere Clirisii corpns etsanguinem i.-ihiiominiisin Eucharislia contineri. «
Sublii Miiljillonius: « H;ec quanii nionienti sini, nemo non videl; ae proinde aliquod operoe.pretium fore.
pijlavi si, antequnni agam de Paschasii adversariis, hnjus Anonymi nomen aetalemqtie (quod ulrumque
apud studiosbs rontrovefsuni) significem. » T.um.nuni. -47et 48, qua conjecluris, qtta Gemblacensis codicis,
qui qiiingenlorum annorum sil, fide ostendit, Herigeruni abbmein Laiibiensem libri Celloliani auctorem
esse. Qiia diligenlissima perquisilione qiiatiluni sibi Mabilloniusapud oinnes doclos Viros applausum conci-
liaverii, vtilgo notissimiim est. Ast neqtiaquam omnis res confecta esl. Sive enira Mabiilonii conjecluras,
sive cilatos codices respiciamus, seque nobis fonia in conlrarium argumenla occurrunt. IV.amad illas quotl
aliinei, faie>nur ex. Chronici LaubiensiSconlinualore, Sigeberlo Gemhlaceiisi, el Gera.rdoSilvaeMajoris
abbaie cerluni esse, ab Herigero Laubierisi.ahbaieopus qtio.idatn De corpore et sanguine Domini. coinpo-
siliim.fuisse. Yerura cum id GerarduSabbas Epistolam quaindani disserle nuncupet, in Anonymo aulem
Celloliano nuilum penittis epislolaevestigium depreheudalur, causa nulla esl ctir hujus opusculum Hefigero
tfibuaiur. Porro codici Geinblacensi, qui nonjen Herigeri oslenlal, opponimus ejusdem aetalis insignem'
codicem Goitwicensem, in quo pfaeler librum Ratramni De corp. Domini Anonymi libellus sub Gerberti
nomiiie, inihio distihclissinie a jifima manu piclo.comparet. El vefo nulli dubilamus quin viri erudili in
noslram politis quam in Mabillonii sentsntiam concessuri siul. Qui audaculmn slylum Gerberti ejusque
jngenium dialecticis el nialheinaticis disciplinis imbulura norunt, eiiamsi nullus codex suffragareliir, eis
eadem suspicio vel ex ipso opusctilo possul incidere. Id quod eiiam in causa fuil quod Gerberti libello De
corpore et sanguineDomini, raox alitid ejusdem opusculum de Raiionttli et Ratione uii ex Tcgernseeiisi
sexceniorum aniioruin codice subjunxcriinus, quod etsi de se Ievi.sinoinenli videatur, ad-ferendura taineii
de uno utriusqiie opusculi auctore jtidiciuin perquara commodum esl. Ideni in utrpque styhis, eadem
hrevitas et inIdispuiando confidenlia, idem dialeclica schemaia struendi ariiiiciuin, e.tc. Quse si cuin
Gotlwicensis codicls fide conjunganiur, vix diibio locum rclinquunt quin gcnuiniis Celloliani' opusculi
auclor (ierbertus, qui saeculodecirao eruditionis laude sibi viam ad Rohianum poniificaltim «travit, nequa-
quam vei-o Ilerigerusj Laubiensis in Belgio raonaslerii abbas sil.
179 SILVESTRl II PAP^S OPP. PARS II. — DE REBUS ECCLES. '180

GERBERTUS

DE CORPORE ET .SANGUINE POMINI.

I. Sicul ante nos dixit quidam sapiens, cujiis sen-- A.ejus ijnmiitahililer dicta; sed el bealorum Augiistim
tenliam probamiis, licet nomen ignoremus: Ihiucri-• et Hieroriyini, et cseierorum, nl.sunt inyenia : ut,
tes, inquiens, Appsloli senleiiliam, qua riicilur : his diligenler perspectis, cui Deus, aut per quera
Quia t animalis liomo non percipit ea, qjiae suntt dignalus fueril aperire, jialeat el lanios viros non
Spirilus Dei, > hsesilainus vehemenler, ne minusi disseiilire,:rel jn cqiliolica Ecclesia unuin el idem
spiritualiter vivenles, ciim d.espiriliialibiis responsai ideberepiiinessaperc, el schisma non esse. Verum
pararous, qualia forte nec dum percepimus, in la- cum ad eos venerimus qiii modcrno lempore his
pidem.offensionisel petram scandali liicidamns. Sedl jcoiilenlionibiis non limuerunt inservire, et ob hoc
ilerum cum inlernuin aspeelum ad eum diriginius, nihil dignum meruerunl riifiiniie, nec poslerilali
qui dixil : « Aperi os luuin,-et ego adimplebo illudI venliifse potuernnl salisfacere, i.lltid beali Hilarii
(Psql. txxx, 11), Tidei iutegriiale mahentei provo- (lib.. VIJI>De\Trinii.) nfln dubitemjus jnculcare :
camur rcspondere, de quo dignum esi non lacere, « Non est, inqtiit, liumano, aul sfecnli sensu in Dei
d.emysterio videlicei corporis el sanguiiiis Domiiii; rebus Ioqiienduin; rieqtie per Vio!entiaiii..aulirijp.fu-
diceniibus qiiibusriani iriem esse quod suiuiiur de denteiri prsedicalioncm ccelesiium dictorum sanilali
aliari, quod el illud qnod esl ex Virgine nalum; alienoe aique iinpiae inlelligentiic exlorquenda per-
aliis autera neganiihus, el dicehlibus aliud esse; versitas esi. QuaVscripia siiiil, Iegaihus:'ei quoc Ie-
quibusdam eliam diabolica inspiraiione blasphe- gerimus, intelligamus ; tunc perfeclsefidei fungemiir
inanlihiis, secessui obnoxium fore. Super quibus ollicio. > Hoccconira eos, qui putanl Clirislum'catc-
periciilosuin essel aliquid re.spondere, sed magis . gnrizas.se-,'ubi ait: Omne quod in os, et i-eliqua. Vel
ajjres oblurare, nisi periculosius foret, eos tnlia conlra. eos, qui dogmalizant, quidquid de corpore
proposuisse; quia hoc cst"pro lacie" ab uberibiis" Dtiniiiii dicltiir.vel in verilate, vej in figura, ac pcr
buiyrum ant sanguinem eliccre. « Mel, iiiquit Sa- hoc in unibra dici. Sed de bis poslerius. Nnnc ut
piejitia, invenisti? Comede, quanium sulTicit (Prov. sese habenl sanciorum Palrum dicta, iuimulabiiiler
>'xy, 16). >Et: «Nimiusnoli scrutalor esse majcsia- ponamiis. / •''.' ':..•.:::l
tis, nea gloria opprimnris (/6i"d.,27).» Eihisqiiiriem, H. Aiiibrosius, inlib. Desacramentis: «ilstaesca,
quj dixerunt, secessui ohnoxiuro (quod njjnquam inquil, quam accipis.: isle panis vivus, qui de ccelo
est .audiluin) id esi, Heribaldo Anlisiodorensi epi- descendil, vitoe aeternse substanliam subniinistrat:
scopo, qui itirpiier proposuit, et Rabano Mogon- et qnicunque maiiducaveiit hiinc, non nioriettir in
tiuo, qiii lurpius assumpsil, ttirpissime yero con- selernnm, et corpus Chrisii csf. > Ilem : « Liquet
clttsit, suus ad respondendum locu.s scrvetnr. ,p jgitur quod proeter naltiraeordinem Virgo generavit,
Propler eos aiilem qni idem quod nalum ex Tir- et hoc, quod conficimus, corptis ex virgine est: Quid
gine, aut aliud dixeruni esse, diversoc.sancioruqi. bip quoeris naturoe ortiineni.in Christi icorpore,.ctim
Palrura' poiiantur seiiicniiae: qiioe eis qiiidCMJyi- procter naluranj sjl ipse bpniinns Jesus-j)arlnS ex
denlur diversoe,'sed possent sufficeresi ad pleiiutii virgtne? Vera ulique caro Christi quse.crucifixatest,
et discrete esseul iniellecioe. Dico auteni Pnscha- qiiseseptilla esl; yere ergo carnis iljius sacraiiien-
siuiri Ral|)erlum Cprbeiensem abbalem, qni rogittus, lura e.st. >Itein : « Sicut yerus cst Dei Filiiis Donii-
incej-tum an provocatus, scripsil de cadera re libel- nus noster Jestis Christus, non qiiemadmoriumho-
lura ad cenium fere capiiula satis utilem : quem mines per graliam, sed quasi Filius ex siibstaniia
cum resperserit niulia nuiliofum aucioritate Pa- Palris; ita vera caro, sicut ipse dixil, qnam accipi-
'
Irunj, ponit ex nomine S. Ainbrosii, « qiiod non iniis, el verus est poins. > Leo papa: « Sic saci'ae
alia plane sit caro quae siiniiltir de aliari, quam inensac coinmunicare 'debeiis, ut nihil prorstis de
quoe nala cst de Maria virgine, et jjassa iiicruce, yeriiale corporis Christi et sangiiinis ambigaiis. »
et quac surrexit de sepulcro, quseque pro mundi A.iiguslinu.s: « Suscepil Cliiislns de - tejra terram
vita adbuc hodie olTeialur. > Contra quem satis ar- (quia caro de leira esi) et riecar-ne Mafiaecarhem
gumenlahlur et Raljanus in epislola ad Egilonem D I suscepit; el quia in ipsa caine atnhiilnvit, ipsarii
abbatem, et Rairaiiinus qnidam in libro conHiosito carnem nobi.s mapriucaiulam ad salutem.rieriit. >
ad Carolum regem, dicenles esse aliam; vel lesti- Basilius : « Omiraciiliini! o Dei in nos benevolenlial,
monio Hier.onymi, qui riicil-,dupliciter dici corpus qui sursuinseilei ail riexterani Patris, sacrificii la-
Domini; vel aucloVilateS. Auguslini, i|iii dicil iri- men lempore h.omiiium.manibusconliiieiur, tradi-
pliciler dici. Et qilia conlendunt in lihris Amlirosii turque. lamberc cupienlibusi-eum, et cum beiledi:
jion iia ad litlcram invenifi, ponamus noii solum clione complecti, iilqiie hdc lolitin sub octilis littr
181 DE CORPOREET SANGUINEDQMINI. 182
nranis. >Item ipse:"», Cum, inquit, sacerdos: sliam ,\ i.vii sanguinesud.ilii illiscrgo sacrillciis, quid nobis
sanctum Spirifum advocaveril, et reverendara illara «Ssel donandum, figurate significabauir; jri hdc ati-
immol&verit hostiam, connnuneraque Dominum su- tem saciilicio, quid iiobis jam donandum sit, evi-
liinde contigeril; > el reliqtia. Gregorius : « Christus denler ostendittir. >Eusebius : « Quia Christus cor-
resurgeus a niortjiis, jani,licelnon nioritur, et mors pus assumplum ablalurus erat ex oculis nostris, et
illi ullra non doiiiinaliitiir, tamen, in seipso iinmor- sideribijs iilalurus; necessarium erat ut nobis in
taliler aique incorruptibiliier vjvens, pro nobis ile- liac die sacramenlum corporis et sanguinis conse-
ri;m in boc mysterio sacroe oblaliojijs immolalur. > crarei, ut colerelur jugiter per inyslerium, quod
iiacc ideo hicposila sunt, si forte per ea siniplicitas semel offerebatur inprelium ; ut, quia quotidiana e't
Paschasii Ralberti possit «xcusari, unde maxime ab indefessa currebat pro hominum salute redemptio,
loquentibus [f. obloquen.tibus]Rabano etRalramsno perjietuo eliani esset redemplionis oblalio, et pe-
[Cod., Ratnianno] vjdeiur suggillnri, videlicet quia rennis illa victitiia viveret in memoria, et seraper
dixerat eanideni esse carnera, quae de allari sumi- pracseus esset in gratia. Vereunica et perfecla
tur, et Yirgiue gcneralur, et quia quolidie adhuc hostia, fide seslim'3nda, non specie: nec exlerioris
pro mundi saliite immolelur. Quia, licet nobis nihil hominis censenda visu, sed inierioris affeclu. Unde
ptaceat gratius et jucuiiriius qtiam quod de hoc B merilo coeleslisconfirmal aucloritas quia «caro mea
jiiysleiio valet dici subliniiiis; lamen quod obloeu- « vere esl cibus, et sanguis meus vere est polus. »
lores ejus econtrario asseranl qood non sit eadem, Reccdat ergo omne infidelilaiis ambiguum : qttan-
brevjter pnnamus, doquidem qui auclor est muneris, ipse eiiam teslis
III. Hieronymus : « Dnjjltciler, inqtiit, saiiguis est verilatis. >
Cbrisli et taro inlelligilur; vel spiritalis ilia atque IV. Poteramus el alioruni, tam antiqtiorum qtiam
divina, de. qua ipse dicif.« Caro mea vere esl cibus, et modernorum, sed et ipsius Ainbrosii dicla his
<el siinguis meusverus est iroius; >vei caroqnae cru- consentanea ponere, nisi puiaremus hsec posse sul-
cifixa esi, el sangiiis qui militis effusus esllancea.» ficere, videlicel hacc dici figurale, el taraen corpus
Augiistinus autem seribens corpus Chrisli ifipli- Christi esse in verilate. Sed baecnon inlelligenles
ciier dici, id est Ecclesiain, qui Chrisli cofptts sti- necad Jitjuidum discerhere valentes, sed politis ma-
mus, et illutl myslicum, quod ex subslanlia panis et joremminus capacibus errorem immiltentes, nonal-
vini per Spiriliiin sanctum consecrdtuf, siibiniulit, tendentes quod supra dixit Hilaritis : « Non huiiiano
dicens :,« Cseieruiriillud corpuS, qnod natura est ex est aut saeculisensu in Dci rebus loquenduiii, >argu-
Maria virglne; in.qiio illud corpns transfertur, quod mentaiitur: aui omnino iiauratum, el iiihil veritatis
u
pependit ih cruce, sepultum esl in sepulcro, i-esur- in hoe mysterio conslare; aut si vcritas sit, jam
rexit a nioiruiis, pehelfavit ccelos, et ponlifex facius figuram hon essc. Sed Pascbasius Uadberltis sicut
in oelernum, qtioiidie interpellnl pro nobis. Ad quem, et alia mulla in eodem libro ullra huraanam oesli-
«i recle comraunicamus, menlem dirigimus;'ut ex mationem "uiiliier tractal", ita et buic sopbismali
ipso, ei ab ipso, nos corpus ejus, carnein cjus, ill« fortiter obviat, dicens : « Figuram non semper um-
maiienle iniegro, sumanus : qu;e nimifum ipsa caro bram esse, etjufe simul hoc mysterium et figura
est, el fructiis ipsius carnis, ul idem seniper ma- et yerilale dici posse. > Quod si qtiis plenius yoluerit
neai, et universos qui sunl in corpore pascal. > scire, de ejusvohjriiine, plena fullum auetorilate po-
Fulgenlius : « Firmissime tene, el riullalenus dubi- terit mutuare. Nos aulem: non alta sapienies, sed
tes, ipsum unigeniium DeumVerbumcarnem faclum, humilibus consentienles (Rom. xu, 16), simpliciier
se pro nobis obtulisse sacrificium et hostiam Deo fateamur qttia figura Cst, duni pariiset vinum extra
in odorem suaviiatis : cui cum Paire ei Spiritu videlur; verilas antem, dum cofpus et sanguis
sancto a pairiarchis, a propheiis et sacerdolibus Chrisll in verilate inierius creditur. Et quemadmo-
tempore Veteris Testainenii animalia sacrificaban- dum quidnm sapiens moderno tempore dixil: «.Si-
tur : et cui nunc, id est, lempore Novi Tesiamenti, ctit omnia in Glirislo vera credinius, veram videlicet
cum Palre et Spirilu sanclo, cmii qnibus illi esl una n" diviiiilatem et veram humanitaiem, verum Verbuiu
divinilas, saciificium panis et viniih lide et chari- et vefam carnem, vertim Deuni etverum honiinem:
lale sanCta Ecclesia caiholica per universum orbem ita in raysterio cbrporis e£ sanguinis ejus, quod vir-
terrae offerre non ctissat. ln illis enim carnalibus tule ccelestis benediclionis et Verbi divini in id.
viclimis sigtiificaiio fuilcarnis Christi, quam pro quod «on erat consecralur, nihil faisum, nihil fri-
peccatis riostris'ipse sine peccalo fueral oblaiurus, volum, nihil infiiJum senliamus. » Sed quid ad no-•
et sanguis, quetii erat effusurus in remissionem Stram lanlililaiem de lanlorum, quorum praelihata
peccatorum nostiorum. In isto aulem sncrificio gra- sunt dicla, virorum disci-epantia, sed videnlibus
tiarum aclto alque comiiiemoralio esl carnis Glirisli^ cohsenlanea dijudicare? At forte omnipotens Deus,
quam pronobis obtulil, el sanguinis quempro no- et noslrse liuinililalis conscius, et niagis fidelium
bis idein Deus effudil. De quo bealus Paulus apo- suorum, non imjiie dubitanliuin, salnti et bacsila-
stolus dicit in Aclibus aposlolorum :« Attendile vobis lioni sanandoe providus, dignabilur paiefacere per
« et universo gregi, inquo vos Spiritus sancius po- nostrse inquisilionis niunus, ut el lantse ulilitalis,
< suil episcoposregere Eeclesiam Dci,quam acquisi- quoein eodem librd est, 'propter unum verbuni nbn
183 SILYESTBI II PAP/E OPP. PARSII. r~ DE REBUS ECCLES. 181
dcpercal frucltts: et beati Amhrosii, cnjiis proc coe- • gerunt uniinm, jnlerrdgo, ntrumne per naluroc yeT
teris libri jndigent exposilore (quja nullus Lalinus ritalem hpdie Chrisiiis in nobis sit, an per cpncor-
ila Groecps secutus videiur esse) ipsius, inquam, «liam volunlalis? Si enira vcre Verbum caro facluro
ancloritas palmam digna sit oblinere. est, el vere nos Verbtim carriem faaum cibo Doriii-
V. Cyrillus : « Necessarie igitur et hoc adjicimtis, nico suiriiniis, quomodo non nafuraliter mariere in
aiiuunliaiiies, secundum carnera morlem unigeiiiti nobis existimandus cst, qui etnaturam carnis noslrse
Filii Dei, id esl Jesu Christi, et resurrectioneni ejns, jam iiisejiarabilem sibi, lioino nalus assumpsit, et
cl in ccelos ascensionem pariter confiteiites, in- naluram carnis suocad naluram selerriiiatis sub sa-
cruenlam celebramus in Ecclesiis sacrificii servilu- cramento nobis communicandse carnis adiniscuil?
tcm. Sic eiiam ad mysticas benedieiiones accedir Ita eiiim in Deo omnes siimns : quia et in Christp
jnus, et saiiclificamiir parlicipes sacri corppris et Pater esl, et Christus in npbis esl, Quisquis ergo
eaiiguinis pretiosi Chrisli, oroniuin noslroriinj re- lialuraliter Palrem in Christo negabil, neget prius,
deiupiionis efjecli : non cpiiiiiiuiiein carneni perci- non naturaljler vel se in Christo, vel sibi Christum
pienies (quod absit!) nec ut viri sanclificaii et Verbo non esse; quia in Christo Paler, et Chrisius in no-
coiijuncli secuudiim dignilatis uiiilnlcm, attt sicut bis, tinum iii his esse nos faciunt. Si vere igiiur car-
riivinain |)ossidenlis babilalionem; sed vere viy.ifi-y nera corporis noslri Christus assumpsit, ct vere
calricem, el ipsius Veilit propriam faciam. Vila homo ille, qui ex Maria nalus itiit, Christus esf, nos-
cniin natiifaliter ul Deus existens, quia propriae que vere sub myslerio cariiem corporis sui suraimus,
carni arijuncltis est, yiyificairicem eam esse pro- el per hoc unum erimus (quia Pater in eo esl, et
fessus csl. El ideo, quamvis dicat ad ,nos : « Amen, ille iii nobis), quomodo yojunlalis unilas asserilur,
« amen dico vobis, nisi nianducaveritis carnem Filii cum naturalis per sacranienlumproprieias. perfeclae
t honiinis, et biberilis ejus sanguinem, > non tamcn sacramentum sit unitatis?Tpse enim ait:« Garo mca
eam ul hoininis unius ex nobis xslimnre dchemus .«vere esl esca, et sanguis meiis vere est polus. Qni
(quomod.ojuxia nalurara stiani vivificairix essc caro t edit carnem meam et bibit sanguinem inetim, in
hominis polerit?), sedut yere propriam ejus faciam, «me manei et ego in eo.» De verilale carnis et san-
qui propler nos Filius hominis est faclus, et voca- guinis non est reliclus ambigendi locus. Nuncenim,
lus. » Mngna auctoritas tanli viri, qua et carnem et professione ipsius Domini el iide noslra, vere cai p
Cliristi yere yivificalricera essedixit, el ipsiiis Verlii est ei vere saiiguis esl.; et haecaccepta aique hausia
propriam faciam, et vjlam ut Deum natnraliler jd efficiuni, ul nps in Christo, et Christus in nobis
exisienlem. Hujus itaque' lanti viri auctorilale sol- sit. Annchoc veriias non esl? contingat plane his
yitur ambiguum oninc quod b.ealus Arobrosius d|_-C veriinj non csse, qui Cbristum Jesum verum csse
misil in subaudilione, naluraliter scilicel carnem Deum deneganl. Est ergo.fn nobis ipse per carncm,
Chrjsti, quoe siimilur de altari, earadem fore, quse ei siinnts in co , dum secum hoc, quod nos sumus,
nala _esl de Virgine. Elidpircp, siye seftindutu in Deo est. » llem post pauca : « Hoecergovitoo
ilieipnymum dupliciler, sive sepunduin Augusiinum nostrse causa esi, qiiod in nobis carnalibus per.car-
dicalur corpus Cliijsli ifipliciter, specialiter debeat nem Chrislum manenlein habemus, vicluris nobis
dici, ctini sil nttiuralner jjnuiu. Uudeel Augusiinus: pereum ea condilione qtia vivit iile per Patrcm. Si
I Ut ex ipso, iuqiiii, el ab ipso nos, corpus ejus, nos ergo naturalitersecundum carnem per eum vivi-
jcarnem ipsins, illo maneiile iniegro, sumainus. > niiis, id esl, ijaluram carnis suacsumtis adepli, qtiOT
Quam bene fncta dislinclio! quod ila constrnilur; modo non naluraliler secundum spirilum in se Pa-
Ut nos, inquit, qui sunius corpus Christi, id esl Ec- trem babeat, cum vivat ipse per Palrem ? >
clesia, qb ipso, qui natus eslde virgine Mnria ex VII. Hic viriendiim quomodo per id eliam qtiod
ipso; id est, carnein ejus, quncconsecralur in altari, hasrelicis cral indubilauim, volueril arguere qnod
itlo manente integro,sumanius. Ul autem cerlius4er crat dubitini. Dubitabnlur ab eis de tinica Patris ej.
monslraret ideni bealus Cyrillus hanc Irjplicera Fdii snbsianlia; quia quod dicium csl ; « Ego et Par
seciiiidiiin Aiigustinura discrelioncm, specialjter di- D tcr uniim sumus (Joan. x, 50), » inolicbantur ad
<:tam, iiaiuraliter csse iinam : « Npn, jnquit, ut viri unanirailalis referre . CDiiscnsum,ut uhilas-soluiii
Siinclificaii et Vcrbo conjuncti secundum dignilatis essci volunlalis, non natursc; sicui « iiiuhiiudinis
unilnlem, aul sicul divinam possidenlis liabitalio- creilentium cral cor uiium et aninia una (Ac/. lv,
jiem; setl yej'fi vivificairicem, et ipsius Verbi pror 32).»Indubitaliimveroeratquod vere Verbum caro
priani factpm, > Afiani enira, quj negabant imam jfaclumfuerat. Nihilomiiius, quia Deusnaturam car-
Pairis ei Fijii subslanlianj, illud, quod ipse Fijius nis nostraeinseparabilejn sibi liomonntus nssumpsit,
dicil: Egp et Paler unutn sumus (Joan. x, 50), as- Ct naluram carnis sttse ad naluram octernilatis sub
screbaut, inteljigendum ex concordia voluntalis; sacramenlo lioc iiobis communicandaecaruis admi-
quos maiiifesliiisconfutat Hilarius, veicRomaiiorura scuit, ac per hoc uos in Christo unum corpus cflici-
Lucifer : quod ad iiiiclligeiidum, quod Cyriljus di^ inur; et ideo pcr hbc omncs in Deo Pafre el Eilip
xerat, yalet niultipliciler. unum sumus; quiaPater in Cbrislo, ef Chrisliis in
VI. Hilarius (vm, De Trinit.): t Eos, > inqnil, nohis esse prohatur, videainus dislinclionem, Cbri-
JJJUJJC,qui jnler Patrem cl Filium yoluntaiem in- Slus paluram noslrae carnis assunipsil, cijih de yir.f
185 DE CORPOREETSANGUINEDOMLM. 18G
gine natus liomo processit. Ecce caro de Virgine! A est uimm; quia non duoaul.iria corpora, sed unum.
sub sacramenlo cominunicandoecarnis. Ecce quod « Unus panis, i ait Aposlolus, « unum corpus nitilti
sumilur dealiari! Ad naiurara selernilatis nos uni.- sumus in Christo (/ Cor. x, 17). >Et: « Erunt duo
vil. Ecce corpus noslruin, quod est .Ecclesia! Jam in carne una (1 Cor. vi, 16). Sacraracnlum hoc, >
crcdo patere, quod licalus Arabrosius dixeral, tan- ait Aposlolus, « magntim csl; ego aulem dicoMn
dera esse, ut s.ubaudiaiiirnaturaliler. El Augiisiinus, Clirislo, el in Ecclesia (Ephes.v, 52), > id est in no-
Jlieron-ymusclFulgeniius : aliuriesse.,ul sjibauilialur bis, qui sumus corpus Cbrisli, quod csl Ecclesia, et
speciatiler. El quia ciijtusjiistiliac pielasest, vel sa- in carne Chrisli, quse nata est de Virgine Maria;
pi.ciii.iapieiatis esl frucius', ajiqiianrioquidain sim- quihiis, vcl cui inlervenit media , quaeulrasque ju-
plic.es.cl iriiolne,.fervenies vero-bonis operibus et vat, quse sumilur de aliari, digne jicrccpla.
pjctate, inelius pnra prof cere fitle, qnani fucntoser- VIII. Quam liiplicitaiem, sed uniiam , significavit
iiione; Senes illi in Vila Patrum, alium sequcsenem David in libris Regnonim, qui efferebalnr,in intini-
ac yiruin sanclum, sed pro. hoc niysierio dubium, bus suis. Non enira ad lillernm quisqiiam fcrri po-
non dialeclicis argiiiuentaiionibus, sed verbis sim- lcst in manibus suis. Sed verus David, id esl Cliri-
plicibus el oralione coiupuleriint ad^credendum, il- slus, etlerebaiur in manibus suis,- quantlo rectim-
Jud quod suininus de allari, iiaiuraliler esse corpus " hcns in ccena cum iiuegio corpore, quod niiluin'
Doniini, ciiin el in veriiate, non liguralum. Ecce fueraide Virgine, in morie poneiidiim,resurrectu-
qunnlum fitles proficil, uhi sermo deficit! Ei nos ali- rum, ccelislainen glofificaium inferehriuii),ad dex-
qunnrip,aniequam lantorum virorum, Cyrilli dico et teram Palris collocanrium,corpus, qtiod nos nunc
llilarii, auctoriiaiibus inslrueremur, hanc supra siiiuiiuus de allari, inanibus suis, id csi, vcro suo
dicloium sanclorum (quoe\cod., quia] poslerioribiis corpori connaluralc el conformalum,discipulissuis,
yisa esi) discrepanlian) \cod., diserepatuiaj a.licujus iil est corpori suo, quod sunnis nos vel Ecclcsia,
dialectici afgiimejiti sede absolvere nieriilabamur, oblulii coinmunicandum. « Nemo quippe ascendil iu
Non enira ars ill.a,quoedividil genera in species, et cocltini,inisiqui descendit decoeio, Filius bominis,
species in.genera r$spjvii, ab ljtimanis inachinalioni- qui esl in ccelo (Joan.ui, 13). > Sed caro ascendit,
bus est facla; sed iji naiura reriim ab Auctore om- quse non descenderat,jara quippe deilali unilaefal.
iiitira afliiim, quoeversearles sunt, el a sapienlibus Unde etbeala Marianon sobini Christotocos(Xpi&zo-
jnyenla, el ad ul|lilalem solertis rertim inriagitiisesl TOZO,-), sed eiiam theotocos(®iox6?.o;)meruil' Jicri.
usiiala; sicnl scrijiliui) est: « Pioducat terra aui- Qiiapfopler sic inielligendum : Neino asceiiriil iu
malia in. species suas (Genes. i, 2i). > Sed primp cceluin cuin carne, nisi qui descendit cum deitaie.
Dccurrebat, aliquain ijiedielnieniariilnneticseponere, G Ad hoc enini parliceps faclus esl humanilulisnostrse,
secuiidum alji|ii:ini de pfop.prlionnlilaiibusiittmero- assuniendo carnem iiosirain de. Yirgine : "nt nos, id
rum, qtiiis in projiorlionibus, inque differenliis ler- est Ecclesiam, partcipes factos iliviniiatis suse,
ininorum coiilemplainur. Sed ncc el ista huraanis unirel corpori suo, sumpto de Virgine, eucharisiia,
miichinalionibusesl.iacla,. quia ineffabilis alquc di- quoe suinilur de'altari, inediante el confirinanle.
vinsevirtuiis in ea est sapienliaeconsianlia, ad qiiam Iljscnaiiiquer.eformavitcoijitis bumiliiatis sus. Ergo
dicilur : « Oinnia in mensura ei pondere el ntimero sicut Pater in Filio per deilatein naturaliier, et si-
consiiiuisli > (Sap. JI, 21). Coiisiiluaiilur dtto ter- cut Filius in nobis seciuidnm assumpliouera huma-
iiiini siiprcnii, cl hofuin medius, scquis quidem dif- nitntis natiiraliter, ct sicut nos in eo suraus per.tirii-
ferenliis, sed proporiionaliler differenles. Ad hanc tionem carnis nalnraliier, dum secumhoc, quod
similituuineiiiilertim. coiisliliianlur duo termini sti- nos suiiius, io Doo Cil: ila iialiiiam carnis susead
prcnii, praeiliculus, el subjectus, et horuih niedius naliiram oclernitalissub sacrameiilo nobis coniniu-
subalteruus; ul sicul prinius proeriicalurric medio, nicandoecamis adiniscitil. Sicutaii.ipse Chrislus :
jtn mediiis de uliiroo, ac per hoc priuius dc uiiimo. « Ui omnes iinuni sint, sictil tu Palerin me, el cgo
Ne ergp (iubilesultiraum inesse prirao, id esl primum in te, ut el ipsi in nobis sint (Joan. xvn ,21). i Et
praidicari de uUimo: cum, si ullimus insit niedio, K iieViini: « Ui sinl unum, sicm et nos iinuin sumus,
niedius vei'o pjimp; cerlissime ujiiinus insit priino. el ego in eis, et lu in jne (Joan, xvn, 22). Ecce evi-
Jlnc clcniin siinililudiije et cosniopoeia,id est, mundi dens cl manifesla cx ijisius Chrisli Doiuini nosiri
factiira, solidaia est, scilieel quod duo exlreina, id [verbis] praefaladislinclio! Et ul per boc evidenlius
pst .igneniel lerrain, duo media, id esl aer el aqua, elticescat hujus eliam. sacrificii disiinclio, ponanius
indissolubililer devinxeruui. El hse quitJem sitiiililu- figuraiim.
dines siini,. qiioejjon ex toto, sed ex parte sui, sicut
RRYCTUC. Eucharistiara Ecclesia
el aliseniullae in divinis Scripluris aplaniur irijjli- Incoiisiiniplibilis Siinieiidam Sumens,
ipilaii, seciindum Aiiguslinum, corporis Doinini. In Jnvescibihs, Vescendam Vesceiis.
islis euini similiiudinibus niajpr lerminus et minor, Dat ab Dalam Accipit. '
1x ipso Corpus.
Ct praedicalum, et subjecium invenitur; in sacra- lpso , «jus.
mento autera corporis Dominiquid humana ad di-
vina? NihiJ majus, aut minus, non.praedicalum et Quod.iia polesl construi:'-.Chrislus, inconsumpti-
sijbjeclum invcnilur, Non est enim diversilas, ubi bilis, invescibilis.Euciiarisliam, sumeudam, vesceu-
«7 SILVESTRI;II PAPJH OPP. PARS II. —i DE REBUS ECCLES. ]83
dam, dalam e.v ipso, Ecclesia corpus ejus snmens , A digestione dnxisse [f.suppl. vitam]. Et, lieet qHod
yesccns, accipit ab ijiso datam. Quod nisi iia con sumebanl, per nauseam slomachi revomeretur, sub-
siruatur, putabit aliquis esse accusalivum. casum ; tilior taraen succus per meinbra usqtie ad uhgues
yos aiilera dicirous nominalivum Ecclesia, quod es t diffundebatur. Ergo dicendiim, aut Dominum non
cqrpus.ejns. Accepit iiaqiie Christus carnem no- pracdiffinilelocutura, aui quamcunqtie aporiara cor-
siram, non phanlnsiicam, sed naturalem. Ergo ei poris, qua se snblilis cibi vapor tliffnmlil, secessum
caro nostra nnliiralis, tinde siiinpla esl illa. Sed ei dicluni; et hoc, ne hserelicus garriai. Caeterumquia
illa nalui-alis, qiineunirel utrnsque, el faceret com vcre credimus non solum animam sed ei carnem
njiuirnles, ei ipsa.connaiuralis. Seri, til ail quidam nostram hoc myslerio recrcari (lotuni enim liomi-
sapiens, non ob hoc plures carnes vel corpora, sir nem assuinjisil qui lolum Iiominein in Snbbnto cu-
cni nec inu|ta saciificia, sed.uuura; licel a mullis ravil),-carni quideui earo spinlaliler conviscerala
ufferalur per loca djvcfsa ei tempora. Quia diviuiias iransfonnaiur, ut ct Chrisii substuiiiia in nostra
Yerbi Dei, quoe una esl, et oinnia replel, el tola carhe inveniattir, sicut el ipse nostramin suain con-
ubique est, ipsa facit lil non pinra siut sacrificia, stat assuropsisse deilatem : ul qui nianduCai ejus
scd uiiiiiii licel a miiliis nfferntur, et sit iiinim cnrnein et bibit sanguinera, vivat per aniniam et
corpus Clifisli ciiin illo quori suscepil in ulero vir- B nunc et inoclernuin, el caro de terrse pulvere resu-
ginuli. Qnani yigilanier, quam aperle, fil, inquit, scitata vivilicetur in novisshno die. Quapropler.
unum corpns Chrisli cuiii illo quod suscepii de ciijtis polenti virlule panis iste communis quem
ulero virgiuali! Vcre eiiim et incuiiclanter creden- quotidie sumirous, ctira sit cnndtdus, mulaiur iniia
djini, in.ip.sa iniiiiplnlionis hoia nd sacerdotis prc- nos in colorein sanguiiieuin vel aliuro humorem
cein.ccelos aperiri, el illud angelico miuisierip in fluidum, ipsiiis potenlia caro el sanguis ejus suinpta
subliine dejiorlnri allare, quod esl ipse Ghrislus, non in uoxios el superfluos huniores, sed in carne
qiii el poniifex et hostia, cpntactuque illius unum vere resuseiianda debeal reservari conforinata.
fieri. « Oquales, >ul ail S. Basilius, « ojvorlel sacer- El quia lolum quod dixlmus, non ex noslro sumpsU
doiis esse maiuis, laniarum reruin minislras, quse nius, de islo eiiam quid qtiidam sapiens diffinieril,
c.oiiiiiiiiiieinDominuraangelico ilernm revecliiin offir dican.us.« Scimus, inquil, hocsacrainenUimmysterio
cio suljinde conligcrinl [cod., conligefii]! >Sed janj el reverenlia oinnimotlis a coniniuiiibus escis secer-.
Paschasiiim Radberlum sufficiat excusaium, li- nenriuiii quoe naluraK et necessario usti surmiiitur-;
lirtinjque ejus plurimorum militali defensum, qtii in ita enim oniiies exposuerunl qupd Aposiohis dixil:
lioc lanluin peccavit, quia de senieniia heaii Am- i Non dijudicans » corpus Christi, id est, a caeleris
brosii non verbuin de verbo, sed sensum de sensu C escis iioii discernens, vel cujus exccileniioesil, in«
pxprcssil. Quod autein ilerum objiciunl, eum dixisse considerans, quod ununi ideinqtie est. » INon enim
i loties Chfistura pali quoiics inissas conlingat excelleiitiaiu ejus reverelur qui secessui dicil ob-
qnotidie ubique celebrari, > ego certe in libro rioxiiim, sicul coeieras escas. Sed lamen eodem
cjus iion reperi: cum et Augiislintis et cacteri, iilo iiiodo, quantiim ad comesiionem et hauslom perti-
manente integro, riicanl. El S. Andreas :« Agnus, in-; nei, percipilur [cod., percipiujilur], videlic.eltraji-
qnit, in suo regno integer perseveral et vivus. » ciendo per oS, et in venireni miliendo. Ubi qiud Do-
Ei bealus Peirus :« Clifistus, iiiijuii, seroel pro pec^ itiinus de myslcrio suo agere voluerii, stiae scinius
catis noslris mortuus esl (I Petr. in, 18). » El Pau-. laulutn cogiiitum esse Voluntaii. Scimus eniin con-
Ius : « Christus resurgens jam jion inoriliir (Rom. vi, sunii possespirilali virlule; scimtis et reservari posse
9)» : et pene lolus lextus Epistolaead Hebrseosidem incoiisuniplibili perennilate; quia quaccunque ex
sonal. his Chrislus elegerit, de suo sacramento' perficitv.'
IX.Scd illorum jam inepliis respondendum, qni Absit lamen ui lantuin mysierium secessui fiatiob-
liumano aiit saecnli sensu inDci rebus pulanl lo- noxium ! in quo si forle orrio naturae servalur, my-
queiidura. Dominus etcnim nosler non de spiriinli stcrium, quod sola fide conspiciltir, huiiiilielur. Si
cibo, sed decarnali loculus est.cum diceret:« Oinne Q corpus in eorpbre prdiiiem servai, non violalur my-
quod iiitrat in os, in veniiera vadit, et in secessum slcrium quod diviuiialis firinavil Siicranieniuni;' licc
emiltilur (Maltlt. xv, 17J. » Non auiem in Scrijiluris sjiiriius ainillil quod fide integra in re corporali
omuibus seinper pro categorico syllogismo prsedif- spiritaliler surapsit.
finiie accipilur : cum, elsi de corde exeunl cogitalio- X. Seil jam forli syllogisino quod praeniisimus,
nesmalm (Mallh.xv,id), ut idem Dominus dicil, concludamus. Dixerainus Doniiiiumnon de spirilaii-
non possiinl; exii-e.eiiain bonse? Caluiiiniali sunt bns cscis, sed de carnalibiis dixisse : Omjie quod in-
bacrctici cx boc sermone, Dominum physicae igna- tral in os, el reliqua. Esl lioroo exlerior, qui cor-
runifuisse; phj'sica cnini sic se habet : Ignea vir- ruropilur, est el inierior, 'tjui renovauir. Est auieni
iiis.icujus sedes in corde esi, cibi poltisque siibiilenj corpus Chrisli spiritualis ali.monia'pertinens [joiins
per occpltos poros in diversas corporis parles vapo- ad ii.ileriorenihomiiiem, de qtioiligeslio non praodi-
reiri distribuil; fteculenlum vero in secessum dir calur. Qnod si ad exierioreni periineat hoiiiiriefn
sccrriii. El nos soepe videmus hon morio iufirmos piuiri sit el salutare, diffundi per nieiiibra cieder»;
scd eiiam sarios; qood pcr os iiitfbinilliiiit, per VOT profuttifuin resuscilandls iti gerterall rcsurircclioiitJ
niitum nsjcclarc, cl aliquos pcr mulla lempora sinc Liquel igtiur 11011 obnoxiuin seccssui csse.
SELECTA E CONCIL.BASOL. GENUINA, l&O
T—r— — ; ', . ;- . .. «t*

SElECTAE COMILIfl BASOLENSl GINUINA.


"
: (Actesde la provinceecclesiasliquede Reitns, toiri. I, pag. 63S.)'

La ville rie Laon, dans laquelle Arnoul s'eiail refngie nvec Charles de Lorraine, fut liVree a Iliigues
Capcl pnr Pevfique Arial'eron-Ascelin. Cliarles et Ariioul liirenl envoyet iifisonnicrs a Oiienns. Le roi
couvoqun uii coiicile.piiiii fiiire jiiger Parchcveque. Celle asscii:)ileese liiil,..nti niois rie jnin 991, dnjis
rabhaye rie Saiul-Bable(16), |>res deRcims (17).IIs-'y irouva deuxarciicveqiifs : Seguin rieS ns eiDacbert
de Bourges, el onze evcqnes/. Gui de S issous, Ailalheroude Laon, Hervee de licniivais, Gotesniiin d'A-
miens,,' Rnibodede Noyon, Odon <le Senlis, Gaulhier d'Auiiin, Bninoii rie Lnugres, Milonile Macon,
Arnoul (POileans, llerherl. iPAuxerre, el un granri nonibre diibbes. Ariioul, tire de sii prison, fut airiene
pour clre juge pnr le coiicile. ......
Ln presideiice fnl rieferee a Parcheveqiie de Sens. le plus ancien d.es melropolitains; Arnotil d'Or-
leans fui desigiie cninme promoieur. Apres qitelques pfeiiniinaires, le pioiuoie.iirexposa ln cati.se.Le pre-
sidenl decl.traque.seloules canoiis(l8),'ilne ptoceilerMtaujnueineni qiraulaiit qiPonpromeilrait dcfairegrace
«Je.lavie a Paccuse, s'il etaii coi.vaincu; alors coniineiiQaie proces. O.i proiluisii coiitre Arnoul le.scr-
jiient, tle.Iiteliie qn'il ayaii sou.scr,il;le leinoignnge riu prelre Adalger, qiii assuraii n'avoir oiiverl les
pories"rie 'Reims qtie piir 'ltis oiilres tle rnrclievequc; ln senlence (fexcoiiiiiiiinicalioiiqu'il avail porlee
eoiilre les; alilojifS tlu jlillnge, el qui n'emil plils, d'npres sa coiiduiie, qii'iin stralageine pnnr cai her s:i
iraliispn. Lcs,defe.useurs: .leaii, ecolaue d'Auxerre,; Ro lulrhe', alihe de Senones, et Alibon,abbe de Flciiry,
firent valoir en invetir tl'Arnotil : 1° qu'il ne potivait rcjionrire, iii par eonsequenl elre juge avanld'elre
retaljli ;'2° quil fiillail faire les sbnininiioiis caiioniqiies; 5° (jue la cnuse dcvnii etre uolifiee au Saint-
Siege; 4° que les accusniciifS et rnccuse tlev-aieiil parnitre devani un coiicilc plus noinhreiix. A ces
1,'ioyensile tiefeiiseon feponilil; <pieles acciisateurs ciaiem tle caractere a n'elrc pns recuses : qu'Arnoul
avaii eie cile jilusieurs fois, ei qu'il nvait loujours refnse «lecoiuparaiire : qu'il ponvnit eirejnge sans
elr.-!r. labli, on cn aviii.tuse ainsi a regnrd tPEIiliondc Reims etirililileman tle Beauvnis: qiii-nfin le pape
avaii eie consiilte, et ou produisait coinine iireiives lcs lelifes du roi et des'>vtJijiies.Le proinotenr chercha
a ciablirla coinp6iencetlu cojicile tlans une tle laiiiaiii.mfori peu niesiiree cnuire l:i cour de Rome(19).
Eiisuite Afii.oulful inirodiiil, el prit plnce au rang tles eveques. Le proiiioieur lui reproclia son infirie-
liic iiu roi;1'nrclieveqne cssnya ile nier et rie laxor ipiinposlure les lemoins qui rieposaienl contre lui.
Sur la pVopositiondeqiieiqites abbes, il se felira dans un lieu sep.ire, pour"conferer avec qiielques prelats
qu'il: choisil potir conseils : c'elaienlf 1'arch'veque <ie Sens, el les eveqiies iroiienns, de Langres et
d'A<,niens,La, a.getipux(levanicux.. il sVavouacoupable: aveu qui fui reilefe en presence des-eveques
Ct.des.abbes. Teile fiil la pfcmiere sessioii.
'"' Le liiiideiiiaiii . .
oii se reiiiift rie iumveau; les esprils etaieiit mieux tlis|ioses eh favenr dWrnonI: sa nais-
sance, sa jeunesse, inieressaieritles iiiis; les atitres"voyaienfen sn persoiine loiii lercorps episcdpal cora-
prorais; loiit aiinoncnit uue seuience favorable. Mais les rieux iois, lliigues el Roberl, se reiiilirenlau
concile, el se fircni 'renrire coinpte riece qni avait ele fail. Aruoul, qu'on fit paraitre rievant eux, inti-
mitle par leur preseiice, iie rcpondii qniivcc emlinnas :uix questions qu.i lui etaient ariressees, el finii par
conliriner ses aveuxde la veilie.'«'Piosiefiicz-voiis rionc, lui tiii ieveque iPOrleaiis,prosternez-vous rievant
yos.maiires, que vous avez olfenses. > Afno il se proslejna les hras eientliisen croix, et riemanda la vie
avec tles geinisseiiieiiistini lirerenl des lariiies des yeux ile ioiis les assisinnls. L'ai'chevie(piede Bouiges se
jela aux pieds du roi et ricmaiiriagrace. Iliigues se lnissa Bechir, sous In reserve que 1'acciiseTcs'ierait
sous sa garde. Alo.r-.les eyeques proceil -rent a In tleposiii >n: on le (leppinllades i.usigiii'sde sa dignile,
ei on lui fit souscrire uii ncie d'abdicaiipn copie siif celui d'Eblion (20); et apres qiPil 1'eiitsigne ,. oii lui
' repela ce qui avait ietedit egalenienl a Ebbon : Secuiiduni professidnethluttm ei subscnpiionem, cessd ab
y
officio(~H).' •'' ''':.:' . i. ;f
(16) L'abbaye de Sainl-Basle, a Verzy, pres de catliolique n'a pu prononrer ce qu'on met ici dans
Reinis, fui ilelniiie apres lavsuppressioiides orrires laboiiche diin eve.que;et Gerhei-tlui-uieroe,qiielque
rcjigieux en Fr.ance. . inlere^se qiPil put eire a exugcrcr les lOflsde la
(17) Nous avions eu la pensee de rapporier tex- conr de Ronie; n' pns |)iiecrire les maxinies here-
~tuelleiiieni les actcs ile ce concile, rediges par Geiy titjues (loiuce tliscouisest fcnipli. Sanstloute-PEglise
Len. Mais pliis on lil ces acics, plus ils puraissent euiieie a geini sur lcs scantiajes doiines par cerlaiiis
suspecls. Ditborri Peirivaiii esi cclui qni a ruis la poiitif s, niiiis il ipesl venti dans. la pensee (Puuciin
jiince riu prelai tlepose, et qui esi iuieresse a pre- cnilioliijue de dire qiiiin .pape yicjeux pertl ,'snn
senier les riecisioiisdu coiicile sous iin joiif l'avo- autorile, ei iPa plus les prerogaiives de S. Picrre.
rahle: el cet eciivain avojie tlnns sa prefiice qiPjl a Cetie doclrine seut irop liien Wiclef ct ses pafeils
faii ries aridiiious, tles suppfess[ons,ilans les acies pour iie pas laisser deviner. la sotirce d'pii elle
dfigiiiaux; qiPilii coinnien.te,pniaphrnse les dis- cinane. .
cours, eic. . .; pe qui ne previenl pas cn faveur rie (20) Nousne citons pas celie piece qui esl.la re-
. sa fidelile. Epsuile les sculesediiionsque nous ayons piodiiclioii de Pncle de deniission tPEbhon.
tle cclte ceuvre tle Gi-rherl onieie rionuees par tles (21) II esi vrai qtPAriioulavailiiiauque ala fidelile
heritiqiies : les coniiii.tiaietiisoe Mugdeboiiiget lej, qiPil avail proinisea llugues Capel,.pour enibrasser
lieriiieis tl'A'. Wecliel; ei ces edileiirs lie soni jias a le parti rie ia legiliniite; mais tiueielle fauie.tlait
rabii dti.spupcoii d'inierpola:.ioi). ISous nous Con- liien excusiibletlans un |irel;itt|iii ctnit lui-memede
tciilons alois diine siuiple analyse.. la lamille dechue. On ne peut (louc aiirihuer la li-
v_ (18) Cou.cil. tie ToletJe,d.ePaneSS/can. 51.la re- guciir de la seiitence qu'a Piniliience tlu roii; et
(19) Ce discours seul lrahil Pinfirielilede rassemblee deSaint-Basle doitetre regardee coinine
Jalion.iQuelques nuteurs ont voulu voir daiis ceite une faciion polilique pluidt que coinme un yeritable
idiairibe les riiaximesde PEglise gallicane ; cejle-ci Concile. . .
rejiousse avec force une lellc iiiipuiatioiu jamais
iy> SILVESTRI II PAPJE OPP. PARSII. — DE REBUS ECCLES._ / m
Adalger vonltit iniplorer la cleaience royale, et rejeter sur son archeveque la. faute dont il avait eie
1'iiistfiimenl et Je -moteuf : les eveques Iui reprochereitl: avec indignailon ditvoirperriti Arnoul par ses
coiiseils. On ne lui laissa que le choix de la deposiiion ou de Pexcoinniunicatioii peipeluelle. II choisit la
deposition, et il ful reduit a Ia conimunjon laiqtie.- Enfin Ie concile prononca "denouveau Texcoinmuni-
caiion conife les atiteurs du pillage, qui !i'avaienl pas encore donne salisfaciion-(22).
Arnonl riepose, il falhiil eiire un au.tre are.heveque.Hugues Capet fit loniber le choix siir Gerberl, qui
avail eie lo precepteur de son IjIs.TIfut dresse aete de 1'eiectio.ndu iiouveau jirelat, qtii fit aussildi sa pro-.
fcssion de foi. .-.-.,"

ACTE DE L'ELECTION DE GERBERT.

Semper qjiitlem, diieciissimi fralres, judicia Dei A. Kos igilur episcopi Remorum dieecesos, secun^,
jusla sunt, sejl inierdiioi occulia. Ecce enim post idum has.constitutiones Palrum, favore el conniven-.
dissoluiionem bealae memoriae patris Adalberonis, tia u.triusque principis nostri Hugonis augusti, ei
"
quenidam ex semine fegio pijodeuiiicm riobis Ec- excelletilissimi regi_s Roberli, assensu quoque eo-:
clesiseque Remcnsi pfsefeciinus, el clamore multi- rum qui Dei sunl in clero el populo, eligimtis nobis
ttidinis impulsi, ,Scripl_ura_dicenle : « Yox poptili, arehiepiscoporum abbalem Gerberlum, aeiate ma-
vox Dei, >'et sanclorum canojjiim insliilulis, desi- luruin, nalura prudenlem, docilem, alTabilcm,mi-_
deiiiim ac yola clcri-ct'pppuli. in electione episcopi sericordem; nec prsefeiinius illi vagain adolescen-.
perquireiitinm. Caligavil acies mpnlis.noslras, litle- liam, ambilipnem s,e extollentem, omnia teniere.
lam iiicauie seqiiendo, coiicoidem sententiam divi- minisiraiilem, imo nec lalibus.subjugaii palieiiter.
narum Scripliirarum parum iijycsligandb : non erat audilu perferinius., quoruin sapientia el consilio,,
quijipe vox Dei, vox popuii clamantis.: s Crucilige, eeclesiastica ac civilia jtira adminjslrari non posse,
crucifige. > Ergo non oiniiis vox popiili, vox Dei scimus. Cumqiie in unoquoque episcopo sit.hpc.
esl, nec omnis clcri et popiili vola el desideria in speculandiim, maxiine lainen in eo, qui cseteris
clectio.ne episcopi perqui.renda sunt, sed ianUim pr&esl, meiropoliiano. Eligimus ilaque hune Ger^.
simpiicis-el incorrnpii-, id'es't- spe quacslus niiiiime beituiii qjii..".._.fuit : lmjus vilain ac mores a puero
illccli. Senlenliac Palrtim exponendao. « Non liceai, novimus, siudium in divinis ac humanis rebus ex-
inqiiil,- lurbis eleclionem faccie corum qui ad sa- perti sumus, hujus consiliis ac magisterio informart;
cerdolium provocanltjrj.sed judiciuin sit cpiscopo- quaifimus; ejus ele.clione.insubscribendo confirma-
rum, ut eiim ipsi.qui orriinamins cst.probent, si in mus, stabilimus, corr.oboi'amus communi omniuni.
sermorie, el iii fide, et in episcopali vila cdocttis bonoroni consuliu.
esi. »

PROFESSION DE FOI DE OERBEiiT ^

Ego Gerbertus graiia Dei prsevenienle mox futu- nas unum Detim profiteor. Incarnalioneiii diviuarti-
1'iisafcliiepiscopus Remorum, ante omnia fidei rio- non in Palre, neque in Spirilu sanclo, sed in Filio
cumenla vei-iiis simplicibus assero, id-esl Palrem lantuin crerio, ul, qui erat in divinitate Dei Pairis
ei Filitim et Spiriium Shnctum iiiitim Deum esse Filius, ipse fierci iii homine malris filius, Deus ve-
eonlirmo; iotamque in trinilale Deitatem coessen- rus ex palre, homo verus ex niajre; carnem ex
lialein, et coiisubstantialem, et cosetcrnalem, ct m.alris visceribus babentem, et animara bumanara
omnipoteniem praadico; singulani quamque in T.ri- ra.lionalcm sinjul in eo utriusqtte nalurae; id esF
nilaie personam veruni Deum, et lolas tres perso- bominem el Deum, unam personam, utium Filiuni,:

(22) Nous croyons devoir rajjprocher de la nar- C; in Aureliana civitale. Venerabilis atilem Seguinus.
ralioii.de Gerbert, que notis iivons anaysee, le recit arcliiepiscoptisiion conseiisii in degradalionem A.r-.
du coiiiinualeur iPAinioinlouclianl le liieme concile:- iitilfi, heqiie in ordinaiioiiem Gerberti : jnssio aiileni
< In illis diebus in Reinensiiini civilaleeral archie- regis urgehat. Alii vero episcopi, licel invili, tamen
piscopns, vir IJOIUIS et modestus,'fratef (filius) Lo-' pYopler limor.emregis degfndnverunl Arnnlfuiii, el
ibarii regisex couctibina, noinine Arntilfus. Htigo drdinaverunt Gerbenum. Segiiiniisaulem, plus li-
atuem rex inviriebat ei, voleiis exiefininare proge- mens Deuni qunm lerremim regem, noluit consen-
iiiemLolharii regis. Congregansque in urbe Remensi lire nequiiiaeregis : sed magis quanlum potuilre-
synoduiii, in eiiiu loCuni iriem Hugorex inv.iiavit darguil ipsum regcm ; propier qiiam' causiim ira
ai'cliic|)iscoj)tiiiiSenonicaeurbis, notnine Seguinum,- regis conira eum ellerbujt. Cum inagno ilaque rie-
cum suffragnneis suis. ln quo concilio fecil degra- decore cxpelli jtissit Arnulfuin de ecdesia B. Ma-
dari dominum Arnulfum archjepi.scopuinRemorura rlje virginis' Reinensis, el sic alligatum retrudi in
<!olonepolls sui (patrui), qiiem lenebat in carcere, cafcerem. i
dicens uon debere esse ejiiscopum natuni ex con-' "(23) Yoyez pour le texlede Gerbert ,les de ceniiiries
ctibinn. In 1000aulem ejtis consecraii fccil dominuih de Mngdebourg et les Archivesadminist. ,la vilte
Gerberlmii monacbum philosophum : qui GerhertuS' de Reims , par M. Varin, tom. I, pag. lOO.Yoyex
ihagister ftiil Roberti regis, filii islius Hugonis ; et pour ia Cfilique r/iisioiVc de iEglise gallicane par,
«Idmini-Leutherici archiepiscbpi successoris venera- Longueval; liv. 19, ei \i\ critique de Fleury par Mar
Lilis Seguini: Araulfuhi aulem inaricipari cusiodise cliclti,i toih.*I, pag. 177.
193 iSXCERPTAE CONC. MOSOSl. 194
liuuni Clirislum, ununi Dominum, creaiurarum om- A } Credo judieium fulurum, cl recepturos singulos pfo
nium quae sunt el auctorera el dominum et recto- his quse gesserunt, vel poenas,vel praemia :.nupiias
rem chm Palre et Spirilu sanclo confileor; passum non prolrbeo, secunda malrimonia non riamno, car-
esse vcra carnis passione, mortuuni vera corporis nium prseceptionemnon culpo, pceniteniibiis jecon-
sui morie, resurrexisse vera carnis suae resurre- cilialis communicare debere conlileor.' Iii bnptisroo
clione, et vera animae in qua veniet judicare omniapeccala.id esl lam illud orginale eoiilraclum,
vivos fetmortuos assero. Novi et Yeleris Tesiamenti quam ea quaevolunlaie ariinissa sunt, dimiili cretlo;
iinuni eumdeinque crerio auclorem, et Dominum, ci extra Ecclesiam cnlholicam iiulliim salvari c<m-
ct Deuin. Diabolum riOn per coiiditioneni, sed per fiieor. Sanclas synodos qualuor quas universnlis
arbilrium factum esse malum. Crerio hujus quain malcr Ecclesia coiifirniat, coiifirmo (24).
.gestamus, et non alterius, carnis , rcsurreciioiiem

SELECTA E CONCILIO REMENSI.

(Aclesde la province ecclesiastiquede Reims, tora. I, pag. 6H.)

. En 995, Gerberl reiinil les eveques de !a province eii concile, pour condamner Herberl III, comle de
Vcrmaiidois, el d'autres seigneurs qui pillaient. les bieiis de 1'Eglise.Lc concile adressa aux coupables la
riemontrance suivanie: , ,

MONITOIRE.
Gerbertuset omnesepiscopidiceceseosRemensiumpervasoribusejusdem.

Gerberlus gratia Dei Remorum episcopus, Guido B insania vestra sanis intelleclibus nosliis obsislel?
Siiessioniciis, Adalbero Laiidniiensis, Ratbodus No- Cladcs clero infertis, a cleri, monachorum et pau-
viomonsis, Rotarrius Cameracensis, Odo Sylvanec- per-uiBrapjjiisnon ceSsalis. Convenimus ergo con-
tcnsis, Fulco Ambianeiisis, Framericus Moiiiiensis, scienliam vestram omiies episcopi Re-niorumdioe-
Ileriveus Relvacensis, per graliam. sancli Spiiitus _.ceseos, et ad satisfactionem inviiamus, spaliumque
episcopi. Vobis, Gerberio (25), et bisqui subscripti pocnilcntiaeusque in proximis Kalendis aitribiiimus,
sunt pervasoribus, carnificibus alque lyrannis, diu tuiic vos aut fertiles Ecclesiae palmites recognituri,
Kiodeslia sacerdoliim furoris veslri rabiem susli- aut Unquam iiiutiie lignuin ab agro Dei gladio sancli
nuil; et fldbuc palieuier exspeciat. Quousque crgo Sphlttis excisuri (26).

EXCERPTA E CONCILO. MOSOMENSI.

Leon, abbe de Sainl-Boniface de Rome, futenvoye en France nar lepape, en qualttedelegat, pour ter-
miner 1'alfaire «1'AriiouI.Un cOncile fut indiquea Souzon, ponr le mnis tie juin 993;-il ne s'y ironvn que
qualre eveques, eiicore'n'>ilaieni-ilspas de France. Cetaienl Liudulfe,archevt-que de Treves.Aimon rieYer-
dun , Nolger de Liege, et Sigefroi de Miinster. Gerhert, citc au coiicile , s'assil en fuce rieseveques, pour
riMidmcoiiipiedeson.ordination, L'cveqtie de Verdun exposa les iaits dans un discours qu'il piononca eu
lai.gue vnlgaire, ponretre compris des Iniques. Ensoile il doiiiia leciure diine lciiredu pnpe ariressee aux
nicinipoliiain.s ries Gaules sur eeile affaire. Gerberl prononca hii-mcnie son apologie, cl la remil par ecrit
aii legal. Apres la deliberaiion du concile, il fulofdonue a Gerberl ile s'absienir de louie fonclion, et de
garder la suspense jus(ju'au, procbain concile, indique a Reiins pourje mOisrie juillet suivaiil. Gerheri
voului proiester; mais sur les repieEentalions de rarcheveque de Treves , il conseiitit a s'aijsieiiif tie ce-
lebrer la niesse.
DISCOURS DE GERBERT.
Semper quidem, reverendissimi patres, hune C rilas, qua me fore tutitni exisliinabam. Recordabar
dtera prse oculis habui, spe ac volo ad eum inlendi, prateritoruin lieneliciorurii, duleis alque'affnbilis
ex quo, a fratribns mejs adinonitus, omis hocsacer- benevolentisevestrsc,qua prsesianljum sa^penuniero
dolii non sine periculo capiiis mei subii. Tanti erat cum mulla laude ustis fueram : cum ecce subita-
apud nie pereuniis populi salus, tanti vestra aucto- contrarius rumor vos offensos iusinuat, viiioque
(24) Gerbert, epist. 25 et 26 bis; Labbe, tom, IX, (26) Gerbert, episl. 40 bis; Labhe, tom. IX, col,
co1. 759; IJardouin, tora. VI, part. i.col. 72i; 740; Hardouin, lom. VI,parl, i, col. 72S';Marldl
Marlot, iora. II, pag. 49, etc. ,.. tom: 11,pag. 49, Btc.
(25) Gerberlo,Herfe.Tl, comlede Verraaudois^
'
VJh SYLVESTRl 11PAP^E OPP. PARS II. — DE UEBUSECCLKS. 1
dare, laboral.quod inagna paratum virtute intcr A mentura ulla detinerelur custodia. Si ei.im aucio-^ 9
alios. conslabat., Horrui, faieor, et quos anlea for- rilas ^estia per rae staiei, lanium Arnulfus vile-
*roiriubanigladios, prse indignalione veslra postha- sceret, ut inihi OIJCSSB minimum valerel. Quod si
bui. Nunc, quia prepilia divinitas coram cohtulit contraria mihi (quob absii!) sentcniia vesira dccer-
quibus salutem meam semper cpmmisi, pauca sem- nerct, quid nien inleressel turuin Armillus an alius

per innOcenliain raeanj referam, et quonam consilio Remorum consiiineretnr episcopus?
urbi iiemoruni prselatus sim eriisseram. Jiim de rapla sponsa, sedeque ptTvasa, qiiPdldi- ",.
Egoquidem post obilum divi.Otlonis Augusti curii cilur ridiculosiiinesi. Dicoeniin priiiiuin .nuiiquain '.,.'
slsiluissem nOn.discedere a clientela palris niei illius fuisse sponsani quaui,- pro lcgiiinia' ddiiatiphe
Adalberonis, ab epdem ignorans atl sncerrioliiim spiritunlis doiis, collaiis anle berieficiisexspPljavit,
praceleclussnm.alqiie, in ejus discessuad Dominum, prospidit, dilaniavil. Necduin sacerdotali aiinujoiij-.
cpram illuslrihus viris fuuirus paslpr ecclesia? de- signiius eral,et jam omnia qua; nolalaespohsacfiiisse
signalus. Sed simoniaca hacresisin petrae soliriilate vitlebanlnr, satellites Simonis vaslaveraiil. Dico,
me stantem inveniens reputil, Arntirfum praetulit. eliam : Si concetlatur quolibet mojlo illius sponsam
Cui auiem plusqiiam oporliiit, fidele obsequium fuisse, titiqiie esse desiitj posiquarii poJlulam et vio-
exhibui, donec eum per niullos et per me aposiataie " Iatam, et (ut ila dicam) adulleralainsuispraedoiiibus
palain inlelligens, dalo repudii Iibello, cum omnibus pfostiiuit. Ntini igilui eani, atit qtiam iion hahnit,
suis apostaticis dereliqui, non spe, non pactione aiit qiiain suo scelere perdidil, illius sponsain ra-
capescendi ejus honoris, nt mei aemuji riicunt, sed pui ? Sedem antem muUiiudine pppiiloruni refertara
nionsiriiosis operibus diaboii lenitus ,in efligie hp- -.•:adVenaet peregijnusy nulliiis freius opiljus, pefva-f-,:'
ininis Iaiilantis; non ideo, iuquam, illura dereliqtii, dere qui polui ? Sed forle nposiolica: sedessnbbis"
seil ne illud pfoplieiicum incurrerem : « Iinpio opponitiir , lanquam ea inconsiilta siimmum hoc
praebes auxilium, el his qui oderunl me aniicitia negOlium^disoussiimsil, vel ignorantia, vel conlu-
jungeris, et idcirco qujdcm iram Domini mere- . itiacia. Cerle riiliifacium eslyel agenrium fuit, quod
beris (1 Par., xix). » Deinde, saiictionibus eecle- aposlolicaesedi relaliim non fueiil, ejiisdem per de-
siasticis per longa leniporum spatia peiactis lege- , ceifl el oclo menses exspeclata senlenlia. -Seildnnl;,
que percniploria constimmala, cum nihil aliud ab liominibiis consilium,non capiiur, ad -FiNi. Pej- v
restnrct nisi ui judiciaria polesiate principis coer- supereniinens eloquiura recurritur : « Si ppulus,
ceretur, el tanquam sediiiosus et rebellis a princi- inquit, luus scnnilalizat la,, erue eum, et projice .-
pali cailiedra . removerelur; lege Africani co!hcilii_ illum abs te, (Maith. y.) i.Et fralrem peccnntem,
ilerum 'a fratribus meis et regni priinalibus.con- coram teslibus coranique Ecclesia commonitum, et
venliis et coinnionitiis siun, nl, excluso apostata,- non oblemjjeranicm , deceruil habendiim lanqnam
curain discissi el. dilaniaiisuscipefem populi; quod ellinicum etpublicanum. Conveiilns crgo Afnulfus,-,,
quidem diu disluli, et poslea non saiis sponte ac- commoniius liiieris et legaiis episcoporum Galliae, ,
qnievi, .quojjiani quse..lornientprum genera ine cp- ut a ca^plofnrore desisterel, et, si valerct, quoqno-
mitarenlur, omnimodis iniellexi. Hsec est viarum niodose protlilionis scelere piirgarei; <Iuni nidiiiia
inenrum siinplicilasy hsec iiraoceniiae purilas, _cl salubria conlemnii, liabilus esl lanquaii.ieihniciis et
corani Domino et vobis sacerdotibus in his omriibus-• puhlicaiiiis. Nec tainen idcirco dijudicalur iitellini-
iniinda coiiscientia. Sed ecce ex adverso occurrit cus, ob sedis aposiolicae reverenliam, sacrique sa-
cajumiiiator ;. yocura noyilnlibus, ul major fial in- cerriolii privjlegia; sed a seipso in seipsum senleniia
\idia, obloquitur : Doiiiiiniin tuum fradidisl.i, car- dairaialionis prolata, hpc soluih ih iirani vita shai.
ceri iiiancipasli, spoiisam ejus rapiiisli, sedem per- praeclare egisse riijuriicalumest. Qtria ijjiiiirum si,
vasisli. Itune ego domiiinm iradidi, cujns nunquam se ipso damnante, episcopiabsolverenl, pcenain sce-.
servus ftierini, cuj etianj nnllum sacramenii genus leris ejus incurrereut: «-Si, inquit, Mngniis Leo-
luinqiiam(sic) praesliteiini? Sed si illi ad tenijuis fa- P papa, oinries saccrriotes el muridus assenliat (isic)
mulattis sum, fecit hoc iiiiperium palris mei Arialbe- daninandis, tlamnalioconsenlienles iiivoly.it,noiiprse-
ronis, qtii me in Reirieusi ecclesia commorari prae- ..varicaiioiiein consensus absolvii. Hoc-.-en.iinDeus
cepil, quoariusqtie poulificis in ea sacrali mores omiiiiiin indicavJl, qui peccainem niiiridum^enerali
actusque dignoscerem. Quod dum opperior, lioslitim diliivio iniereniit. >El papa Gelasius': « Efior qur''
pracda facius suin, el quse vestra nninilicenlia nia- sentel est cum stio auctore damnaius, in panicipe'
gnoiumque ducum largitns clara ct pfsecipua con- quoliliet pravse comnmiiioniseffecto exsecratioiieiii " ''-"-
tulerat.violenia praerionum maiius abslulit, meque sui gesliil el pcenani. i
pene. iiuduni gladjis suis ereplum doiuit. Denique ExcJtiso itaqiie illo ab Reniensi ecclesia, mihi '
ppstquara illuni aposlalam dereliqni, vias et itiuera rehiclnnii, niuliuiiiqiie e'a qiiaepassiis siim, et adhoe
illius non oljseryavi, necquolibel inpdo ei comniti^ patipr, formiriauii, a frairibus ineis Galliarum epi-:
Jioc oiius sacerdoiil srib divini ndminis obliV '-
eavi; quomodo ergo euni tradidi, qui ubi lunc tein- scopis
poris fuit nescivi,?,Sed ricque einri carceri nianci- slaiione irapbsilum est.-Quod si forte quiilpiam a
pavi, qui nunc nuper sub pr;cseniia fideliiiniie.sliii!il sacris legibus deviatum est, non id ,malilia,r.setl ;-
seniorem meoro conveni, ul propier inc iiec ad nici- temporis jroporlavit fleCessiiias^Alioigui tempore
197 CQNCILIUMRAYENNATENSE. 108
hostili omne jus omneque licilum cavei'e, quid est: ,\ piis. Hinc diraegeslas; horrea el apoihecas armata
aliud quam patriam perdere, el necein inferre? Si-; manus sibi vindical: illic fortis gladius, inlus paror
lenl equidem leges inler arraa, quibus ille Odo fe- dies ac noctes reddideruut insoniiies. Sola veslra
ralis beslia ita Iioc terapore abusus esi, ul reveren- aucloritas, ul laiuorum malorum levanien fieret,
dissimos sacerrioiesDei quasi vilia mancipia caperet, exspectata est, quae tantam vini habere creditur, ut
nec ab ipsis sacrosanclis allaribus temperaret, non solinii Heniensi, sed eliara oroiii ecelesiac Gal-
•commealtispublicos inlercluderet. loiiiiii desolaiae et pene ad iiihiluiu redaciue subsi-
Reriep ad me, revercndissiini palres, cui specia- dio esse valeat.Quod divinitale propiiia cxspeclainus,
lilcr ob salulein pereuiilis populi, totiusqtie reipu- : et ul fial,omnes in conimune orumus (27),
biicsc curam, mors furibunda cum suis incubuit co-

CONCILIUM RAVENNATENSE

A GEKBERTOarchiepiscopo habitum anna Q$7, de muttis ad disciplinam ecclesiasticam spe-


ctantibus (28).
'
(Apud Labb. Conc. lom. IX, pag. 709.)

terpetuo regnanle Domino nostro Jesu Chrislo, B recipiat, aut ecclesiam [/".deest dedicet] in altcrius
tempore pii CaesarisOitonislII,inannou imperiiejus, dicecesi.velperacceplaro.sive piomissnn)j)ecuniam;
indictione xi, stib iinaginc Salvatoris, irifra valvas sed neque illuni [f. decst pfonioveui] qiieiii-.proba-
hiMJorisecclesiseRavennatensis, Gerberlus, ejtisdein bilera ad olBciuinnon iuvcuial, uut iiiiiiintina seuts
ecclesiacpraesul, residens cuin pluribus episcopis et vcl crimen excludit; nec iiltira qtiein inscilia coer-
presbyteris ectiesiae ineinoralae, aslaulibus diaconi- ceal, vel leges infaiuia daiuiient, aut debiliias, vel
bui el cuncio clcro, dixil: iiiiniinutii)nienibrorum cohibeal, seu quein abjecta
I. oliicia vel minisleria deforinia noianl, vel qiieui
-« In sancla ac Ravennaie Ecclesia, cni divina lurpis lucri cupidilas abjicit, vel contra leges prohi-
dispensalio prseesse me voluil, riuriuniconsuetiirio bilio; neqtic ulliiin eoriiin, quos ncophytos dictint,
est valde reprehensibilis orla, nl subrii-xoniiscorpus bigaroos, curiales, vcl luicos, vel eoruiii qui in ea-
Domini, quod formaium appellant, tempore conse- nouibiis el legibus cobibeniur : unde compeiere noii
crationis episcoporum , ipsis venrianl episcopis, et ainliiginius ul pracsenti concilio priscorum Pntrtim
chrisma ventlanl archipresliyleris anniialiier paro- sanctiones. firmaiiles leucniniis, ut nemo iioslniiu
chiaevestrae. In quibus apparel ventlilio Filii Dei, et ecclesiamvel aliquamlo oralorium in alier-ius dico-
vendilio Spirilus sancii. Qua de re prsesenii decrelo G cesi dedicare altenlet sine permissu el coiisensiiepi-
consliluo ut in liac serie et in his oninibus quse ad scopi ad qiiem perlinetipsa dicocesis; neque allerius
nps pcrtinciil, ulterius miuus fial. > Qund oinnes dieeeesenses vel parochianos Tecipere aut promo-
Slaluemes laudarunl. Et dixit : < Si quis atilcm vcre sen relinere prxsumal, sine cnnonicis epislolls
conlra lioc decretum ausus fueril alteniare, ana- quas Nicaenasynodus, apud BiHiyniam congregala,
thciria sil; > el responderuni omnes : «Amen. > sancivil Latino more recilnri formalas; el ut nullus
II. sacris permillal ordinibus, nisi qnein aetas, vi|a,
« Slatiiimus cliam ut annualiter in feslo sancli doclrina, mores, auctorilas cniionica commcnriat
"Vilalisoranes arcliipresbyteri ad nos penineiites, atque legalis. Ul auiem h:ec sanctio per orania fir-
pro respeciti sedis, subdiaconis nostris annuulem miorteneal., el ut boc inriignis non concetlatiir, sub
censnm persolvani solitlos duos, ei quicunqiie con- analhematis ohligaliouc nosinciipsosconslringiinus,
cesserit censualiier, sential ullionem, arbitrio pri- et successores nostros episcopos qui conlra hoecde- ;
nioruin linjus Ecclesise. > Et ab omniljus esl luu- creta prsesumpserinl. Et si quis Sacriordinis rie se-
dalum. pultura niorluoruin ali.quidacceperii, nisi fortequae
. III. sponie ab amicis vel propiiiquis uiorlnorum eccle-
« Et quainvis anliqiiitus sit slatulum ul neroo epi-D si;c fuerinl collata, hac malediclione teneaiitiif ob-
scoporurii alterius clerictim sine eo mandante liiieris noxii. >.
• (27) Labbe.tom. IX, col. 71-7; Hnrdonin, tom.VI, que et simoniace ingressum, peeniteniiam
egisse
pari. i, cpl. 753; Mafloi, loni. II, pag. 54. ait, el Amulfo Meriiolanensipaptitumablatum,,nui-.
(28.)HuicsynodoiiileffuisseOlioiie.nlImp. ait Ru- -luiii ejus apparet hocanno vestigiurii;.at neque tiinc
l)eus, Hist. lib. v; sed exhis actis falsi cotivincitur, .Ariiulfus ttllus eral Mediolanensis 'arcliiepiscdpits;-
Quam vero referl Rivesius in Histpria coticiliortim cni papattts auferrelur. Nain Arriulfus priiiitis Obiil
synodum Ravennaehocipso anno habitam, Gciberlo aiinp 975, Anjulfus verp secunrius aiino tantum 99^
praesidej in qua Hugonem abbaiem Farfensem, iui- archiepiscopatumiriiit/ GabfieJ Coss.utT.
199 SVLYESTRI II PAPvE OPP. PARS II. — DE REBUS ECCLES.— CONC.ROM. 200
Et laudaverunt omnes pariter acclamanlesplacere A Joahnes Bononiensis.
sibi, ac dicentes clamaveriini: Fial, fiat. Rairabaldus"Corrielicnsis,
PrOniulgala sunl liaecanno 997 incafrialionjs,'Db'- Hildeprandus Favetilinus.
minicae, die Kalend. Maiarum, indict. li, sub clemen- Georgius Comaclensis.
tissimp iinperio memorali principis Otlonis, siquideiri Georgius Caesenas.
' Leo Ficodensis.
ierlii; et subscribentes confinijaverunlepiscopi qiil
iniereraiil, et presbyteri cardiiiales Ecclesiae Ra-' ' Teuperltis Pupiliensis.
venn.- Clirislophorus, et Guiriizo, nuiiiii saiiclaeParmen-
sisEcclesioe. •
G. A. R.
Uberlus Litiensis. Joaimes, et Joaiines, et Varinius-presby.lcri.
Albardus Sarsinas. Anaslasius, el Deus dedil, Pnulus, et Leo.
>" . - . ' -, -

CONCILITJM ROMANUM

Anrio .1002 celebratum


PRJESIDENTESYLVESTRO II. PONTIFICE MAXIMO,
Jn quo inler cwtera abbalice Perusince immunitas asserla.
(Apud Labb., COJIC,lom. IX, pag. 1247.)

Quaccutiquentes judiciali calculo deliniuntur, opti- B rium EcclesiaeItise neque subtraxi, neque subducefti
tntifti esiiil scriptofis oHrciocommendentur, ne pro- feci; sub jure el dominio Ecclesiac nosirse illud
traelu lemporurii Pblivioni succumbant, et recidivo inveni, cl ita possessum usque nuiic lenui. Veniant
oriu pracleriiunrerrorem incipiant. privilegia nosirortini anlecessoruni p.ipnruni, el his
Prsesiden.e ilaqiic domno Silveslro II, Romanae perleclis censeanl fralrcs coepiscopi quse sil acqni-
Sedis poiilifice, i» synOdohabita-in palatio sacro- taiis reclilndo. > Prolalis ergo in ineilium privile-
sancio Laieraneiisi, anno quario ordinaiionis suoe, giis, Joannis scilicel papsealque Gregorii, ejus prae-
mensis Decembris die leiiia, indictione piiiiia, astiiil decessorum, ac corain oinni synodo perleclis, ait
Petrus scriniarius cjusdem sacri palalii, et coram episcopiis : « Privilegia hoec non reprobo, sed sinC
universa syriodohuhc prolulit sernionem, dicens: consensu aniecessoris mei, cujiis iempoiibus illud
« Dbiiiinepapa, hic abbas tuuS de Perusia queritur prius privilegium factuin esl,- facluni fuisse dico; si
hdversus Cononein Perusinum episcopura, qui ar- solum videreui.consensum, haherem. inde aeternum
mata inanu suorum satellilum de sub allare mona- silenlium. > Cui e conlra oninis clerus saneioe.Ror
slerii lui, cujusipse regiineti tenet, abslractus fueril, manacEcclesioeait: « Vidimusomnes episiolam an-
ei exlfaclus de ecclesiaejanuis, et frairum clauslris, lecessoris liti, in qua el consensus erat, el precibus,
oninin quse ibi invenla stinl ad ulilitalem fratrum, C til hoc fierel, episcojius obnixe poslulnt; cujus rei
direplioni concesserinl, de quibus jjariem noscilur testes siimus, el seciinriumcanonicam sanciionera
habere episcopus; quoriiam eisdem sacrilegiis com- verum fuisse coroprobamns. > Oblatis. denique
jnunical episcopus, ejusdemque crirairiis nequaquam Evangeliis, et clericis jurare paralis, ejiiscopi hanc
creditur alicmts. >Ad quein pracseftsrespondil epi- dederunt senlenliam ul aut epis.copus lestimonia
scopus : « Paralus stim me expurgare secundumislo- illa reciperet, et pcenamprivilegii persolverel, aut
rum meorum fralrumjudicium, quoniam neque mea monasterium illud refularei. Episcopns aulein proe-
praecepiione, neque mea vohtntate id fncium fueril; dicltis Conon sanctse Perusinae Ecclesiae, nioiiasle-
et si abbasde aliquo milii proclamaret, aut ad satis- rium illud pracnpiniiialum sancii Petri. non longe, a
fnciionera illtira cogcrem, atii, si non possein, ineara Perusina civilalc conslilu.iuni, ciim orouibus ad id
gratiam cum omni benelicio sibi defendcreni. Sfed, iiionasleiiuin perlinenlibus, et in procfalispiiyile-
omitium pontificum Paler, misericordiam ttuim et giis liltilalis, dominosuo Silveslro papsc refulavii, et
totius coiivenlus praeseniis e.xoro, ut iiullum inilii praefalo abbali pacis osculttm atirihuil, alque cuin
liouie prajudieium fiat. Tu mihi Ecclesiam Perusi- se adjuturum deinceps proraisil. Posl hsec autem
nani comraisisti, et ul ego neque illain iinmiriuerem, idem reverendissimus papa hoc cum Romanis judi-
iieque immiiiui consentirem, me fecisti jurare. Mo- D cibus decrevit ut quicunque PerusinoeEcclesiac cpi-
ijasteriufti illud, quod iste abbas tenet, ad meura scopus liauc definitam lilem renovare conlra lunic
episcopatum proprie pertinet, et nulli alleri juri sub- abbatera vel suossuccessores teniaverit, decejnlibras
jacebil; silex inde fieret, vester aposloliitus nullam purissimi auri Laieranensi paluiio coropoual. Ilsec
specialilaiem in eo haberet. :> definitio in seteriiumvalitura pcrmaneat.
Cui reverendiis papa subjunxit: < Ego monaste-
201 SILVESTRI II PAP.E OPP. PARS ilL — EPISTl ETDIPLOM. — SECT. I. S02'

GERBERTI

POSTMODUM

SILVESTRI II PAPiE

-
OPERUM PARS III. IPISTOU IT DIPMATA.

SECTIO I.

anle summum pontificatum scriplw.


Epistolce
CURANTE ANDREA DUCHESNIO.

(HistorimFrancorttm Scriptores, lom. H, pag. 789-841.)

EPISTOLAPRIMA. A non aulem legato credenda, sed ncc ciiartis inso-


ADOTHONEM CjESAREM. renda, nisi vestio consultu.
Caesarisemper Augusto, GER- EPISTOLA III.
Doraino suo OTHONI ADCEREBERTUM CPISCOPUM TERDONENSEM.
BERTES quondam liber. Dum rcgnorum publica per- 0 nostri spes consilii, prseseniis mnli slatum slul-
pendo negolia, serenissimi domini meiaures propriis . tuni est dissiinulare, loqiii invidiosiini,ne odio
per-
occuparc expavesco. Loquatur bominus raeus scivo sonarnm agi videamur. Si Iicet abbali quibuscunque
suo propriis epistolis solilo raore, ul ejus servitulis
pcrsonis tradere immobilia monaslerii libellario no-
liatexliibilio, lollaiurarabhjuilascpislolarura,quseCse- mine, mobilia oblenlu eleemosynoc, nec
saris noslri gravitalem saepenobis comperlam agen- si relinquerc
qua forle rcsidua sum, eorura liscredemfieri mo-
tibus, cognilam non repraesentant. Denique sigiiiim nacluim, specialiler quo spectat novi abbatis ordi-
erit nobis vos velle, atit nolle, senlenlia prolala bene naiio? Pelioaldidicunlur fuisse
omnia, abbaiis nulla :
aut nonbene. Quanlum ehim in nobis est, quodpossi- et iia esse
conslat, quoniam nihil nobis reiicium
bile est esse, consequens esl nos perficere, si veslrura est
dominus praeter tecla el cominuncmusum simplicium ele-
cognoverimus velle. 0! dicat Gereberfus meniorum. Epistola domini mei jubet Petroaldum
episcopus senleiitiani noslraeinnocentiae super Bro-
B coli, tenere quod tenuit: duplicatur pontlus paren-
:
vingo el Isimbardo dicanl Litefrcdus et Gerardus, tibus
cttr coruiii beneficium perceperil Rodnlfus. Nondi- posiiis in eadera irutina. Vires negotii per-
considerate quid amiserim,'quiihecutussi;n,
calur raajesialis reus, cui.pro Csesare slare scmper pendite,
praeter graliam domini mci; snscipilc cnus amici
fuit gloria, conlra Caesaremignominia. consilio et auxilio, el quid sit raeiendum rcscril.iie.
EPISTOLA If. EPISTOLAIV.
ADEliMDEM CCSAliEM. ADBOSONEM.
GERBERTUS BOSONI in Chrislo salutem,
Serenissimis auribus domini mci mallem referre
Reced.antmulla et scqiiainur facla. San-
loela quam trislia. Sed cum videam raonachos meos cluaiium domini verba,
mei nec peciuiia nec amicitia vobis
alienuari fame, premt nuditate, laccre quomodo
damus, nec, si dalum esi ab aliquo, consentimus.
poiero ? Tolerabile quidein hoc malum, si non etiani
Feiium quod vestri inleriinl bealo Colunibanoresli-
siniul melior spes forel ahlaia. Nescio quibns codi-
libellos tolum sancluarium Do- luite, si experiri non vultis quid possinius ctim gra-
cibus, qnos vocant,
niiiii venundalura est. Collecia. pecunia nusquam tia domini nostri C:o.aiis , amicoriim consilio et
atixiiio; hisconditionibus leges amicitiaenon refu-
rcperiiur, apolhecse et horrea exhatisia sunt, sed in taraus.
marsupiis nihil est. <Juid ergo peccator hic facio? si Q EPISTOLA V.
cum gratiadomiiii mei fieri posset, satius esset me ADPETRUM EPISCOPUM PAPIENSEM.
sohini apud Gallos egere, quam curn tot egentibus Quod abbntiam sanciiColumbani haberevidemtir,
meiidicare apud Italos. Rainerius Francigena nohis Italorum nnlli gratias agimus. Si anie Dominurano-
inlim is, vesirique honoris cupidus, de siaiu imperii slrura avobis laudati sujiius, JIOIJindebitas vobis
vesiri nicaj fidei nniila commisit vobis refercnda, reddidiraus laudes. Mutua cxposciiis c.oiloquia,et a
PATROL.CXXXIX. 7
S05 H SILVESTIUPAPiE OPP. PARS 111.— EPIST. ET DIPLOM, ai)l
rapinis nostrae Ecclesiaenori-cessatis. Noslra veliilL'X'." EPISfOLAX.
propria railitibus dividilis, qui diversa in integrumI •' ADCESAREM.
revocare debuislis. Rapiie, praadaiminiyviresItaliae 5 vPrincipiani.mdiiaslerii duo fratres, velut exstiles
contra. nos conculiie. Opporluiiiini lempus nacli, i : et perjegrihi, a nobis recepti sunl, qui tlesolaiio-
eslis. Dominiisnosler bellorinncerlamineoccupalur,, nem sui loci a Laudensi episcoito, riCQpliiioquc ab-
nos nec maniis paralas euni juvare deiinebimiis,nec; hule farlnin, rooleslissiine feriint, Siniiihjue refe-
-
quod ejus offieiiesl temere usurpabiinus. Si pace>. runl se alictii Ecclesioeroinime siibjacere debere.
• uli
polerimus, serviiio noslri Caesarisoperam dabi- Erjt ergo vestroeprndenliseac pielniis, ul nec Lau-
| nms, cum prsesenles imri absenles. Sin; ejus tantumi deiisis Eeclesia .deliilo privelur hoiioie odio pa-
| pracseniia nosiram solabilur inopiam, elquoniam (utL- storis, iiec liionasieiiuni stihjaceal lyrarinidi deva-
i ait poeta) fiusquam luta fides, et quia fingunlur nec; slaloris. •''. ;" '''."'..' '•'"''
' '
visa, necaudila, voluiilaleiiinostra.m vobis non nisi' :.''.'.: EPISTOLA:XL. ;:;'/''' ...
scriplis apei'imus, nec vestram aliler recipiemus. IDEMADEUMDEM.
EPISTOLA VI. Quid ora caudacquevhlpiiiniblandiuntur iiic do-
ADADELAIDEM AUGUSTAM. niinp meo? Aut exennt de palatio, aut suos reprae-
Dominsesuoe ADELAIDI semper, Augtistoe, GEJI- sentenl salelliles qni edicta Caesarisconiemnunt, qui
..•'
BERTUS. legaios ejus interficeie iiioliiinlur, qui. ipsuiii asino
- . De beneficiis et libellnriis , ex parle, noslrum ..coicqiiant. Tiiceode nic, quera novo lociitionisge-
velleev volodoiiiiiii.noslri Cacsarisexseculi sttrous. nere eqtttim cinissariuni susurrant, nxorein el filios
Recordetur domina mea qtiod iunuerit servo suo se iiabenleij), propter partem familia)meaede Francia
.oraluram pro pluribtis, aliler quam lieri possil. Ex recolleclam. Viclis abest pudnr. 0 tempora! o rao-
qtio a vobis discessiinns,-neC Grifonem, nec ejns res! libinam gentiiim vivo! Si patrinin sequor, san- i
nuniium vidimus. Terram, qtiam nostris fiilelibiis• ciissimam fidcm relinquo; si Jioii sequor, cxsulo.-
Iieri concessiniiis, cras quomodo aiifereinus? At si Sed poiius licet cmii fide in palaiio exsulare quam
omnia quse omncs jiihcnl (iiml, quhl hic facirans? sine fide in Latio regnare.
cl Si lotum dniiins, quitl lcncbiiniis? Griphoni ubi EPISTOLAXII.
possiraus bcneliciuni iiullumconcedimus. Ai)IJUt30Nl5.MSCJIOLASTICUM.
EPiSTOLAVII. HUCONI suo GElifiERTUs quondnmscholasticiis.
ADAir.Af.DUM. Secundiiin anipliiudiiiem mei animi aniplissimis-
GERBERTUS quondam scholasticus AIRARDO SIIOC_ honofibus ditavii medominiis meus. Nam quoe pars
salulein. Ilalue possessiones beaii Coliinibaninon continet?
Pelilionibus luis aniiuinius, nostra ul cxsctjuniis Hocqtiidem iiaexlargilnle eibeiievolenlianosiri Cne-
negolia, velui.propria liiotiemus. Plinius einende- saiis, forluna vero aliier insiiitiit. Secundum am-
lur, Eugraphius recipiatur : qui Orbacis el apud pr.Judinem quippe amici mei ainplissimis me one-
sanclum Rasolum sunt, prescribanlur. Fac quod ravil hoslibtis.Nnniqusepars Iinlisemeos non habet
oramus, ul faciamus quod oras. hosles? Vires meoeimpares snnt viiibus ltali;c. Con-
EPISTOLA VIII. dilio pacis hsec esl, si spoliatus servio ferirc desi-
: ADADALEERONEM REMORUM ARCHIEPlSCOrUM. neiit, vesliluni districlis persequentur gladiis; ubi
. Manluoequid egerim super negotiis veslris, proe- glatlio ferire neqiiibunl,jnculis verboruin appelent.
sensineliusexplicabo verbis,- quam absens scripiis, Conteinneliir imperialismnjestas, ciiro in me, tum
Claves librorura quas niiuerem ignoravi, propier in seipsa in divisionesnncluarii Domini secundum
coiiimunemusum similiuui serarum. Hisloriaro Julii libellarias leges f^cla : qnia consenlire nolo, perfi-
Ciesaris a domino.Azoneabbale Dcrvcnsioitlrescri- dus, crudelis", tyrannns cognoniinor. Ipse Caesar
benduni nobis acquirile, ul vos, penes qnos nos ha- omniumhomiiiuniex':ellenlissinius,a fnrciferisasino
bemus, habeatis, et qudd reperiinus speretis, id est I) I coaetpiaiur,0 amicoriim fidissiine! ne deseras ami-
octd voiumina Bociii de aslrolbgia, proeclarissima ciiui consilio el auxilio.Recnrdare quod te oraverim
;quoque; figurartim geomeiritn, aliaque non niinus me malle esse niililcro in Caesaiiaiijscasliis quarii
admlrahda. EOrlunara nostram sola veslra conlur- regein in exlraneis. ;
;j>aiabseiJlianoclesqiie diesque. EPISTOLAXIII.
^EPISTOLAIX. ADECBERTUM ARCHIEPlSCOPU.il
TREVIRENSEM.
!' ." " . jJD.GISILBEUTUM ABBATEM. Veslram felicilulem, gloriam exjsiiiiiainus esse
'
Si beiie vajelis gaudeinus. Indigeiilinm vesiram nosiram. Incommoililitteiiisi qtiani suslineiis, siraul
puiamus ndsiram :qnam paliinur, ut relevelis'ro- paliimir. Doinini noslri Coesaris'magiianimiiatcm,
gamtis..De; raorhis ,ac, remediis oculorum Dcmo- iutciilionem, appetilum bonorumvirorum superemi-
Athenes pbilOsopbus.librum edidit, qui inscfibitur nenlem cognovisiis.Proinde si dcl heralis an scho-
Oplnhalmictts; ejus principiuni si habetis, habeniiis, lusiicos in llaliam ad nos usquc dirigalis, cousiliuin
simulque firiem Cicerpnis pro rege Dejotaro. Va- nosirnra in nperto esl; quod laudabilis luudabinitis,
lele. qtiod fcretis ferenius.
"^g SjECTIOI. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM. 20C
EPISTOLA XIV. A EPISTOLA XVIII.
D PAPAM JOANNEM. ADFitAtRESB0B1ENSES.
!.. Bealissimo papse JOANNIGERBERTUS solo norainc- Scripttira sancta dicit: Qui ficte Dominum qnx-
,' oflkiiBobiensis ccenohii abbas. Quo me veriam? . runt, nnnquam invenire mereanlur. Qui rcgulain
i proh pudor! Sedem aposlolicnm si appello, irrideor,, sancti Benedicti professi eslis, et pasloreni dese-
hec ad Vospropler hostes est venientli facullas,'nec i*endo aljjecisiis, colla tyrannis sponte subdidistis.
: de Ilalia egrediendi libera polcslas. Morari diffieile, Non de omnibus dico tyrahnis vcstris diicibus. Ante
quando nec in monaslerio nec extra quidquam nobis tribunal Chrisii quomodo apparere vuliis? Hsecqui-
reliclum est, praeler virgam pasloralem et aposio- dem non causa relinendi bonpris seribo, sed lo-
licam Ijenedieiioneni. Dominam lmizam, quia vos quenda Ioquens, cura pasiorali animain meam cri-
diligit, diligimus. Per eam nobis ei ntintiis et. epi- mine libero, non audienies implico. Aposlolica pri-
siolis significabilis qj.iidqii.idnos facere voletis : vilegia revolvite, anatheinala qtiae mihi osteiidilis
simulque nos per eam vobis quidquid de stalu et ad niemoriam reducite, insuper inielligite quod sa -
moliinine regnorum cognoverimus vestra interesse. Cri canones dicunl : Qui excommunicatis quolibet
Valete. modo se junxerit, excoinmtinicalus sit. Videle in
B quanto periculo res veslrsesilsesint. Siiperiius jitdex
EPISTOLAXV.
ADPETROALDUM MONACHUM. faciat vos sua prseceplacognosceie, ct ea opere iiii-
plere.
Magnara intelligenliam luam, fraler, ne lurhent
fluilanlia. Qui le quondam flnrenlein Dominum cla- EPISTOLA XIX.
mabanl et. palrem , nunc eoiiservum habere dedi- ADRAINAUDAM MONACHUM.
gnantur et p&rem. Sors omnia versat. In dandis et _ Recle quidem, fraler, conquereris stiper abbalis
accipiendis, ut monachum decet et nosti, nOstra tui privalionc. Oves in convallibus anie ora lupo-
licentia utere. Ne negligas quod condiximus, ul ttii rum absqiie pastore, monaclii in inonasterio
absque
'raenioriam frequenliorem habeamus. abbale. Sccunduin scire luum el posse, bene te velle
et facere adhorlor, el moneo. Unius anni tria diversa
EPISTOLA XVI.
imperia super le docent qusc vidcs, fnllacia el in-
ADGERALDUM ABBATEM AURILIACENSEM. cOiislanlia. Futufam desolalionein, non lantuin pa-
Occidit , occidit, mi Paler, stalus Ecclcsiarum rielum quantum animarum ingcmisce, et de Do-
i .Domini. Respub. periit, snncttiariuin Domini pervn- mini misericordia noli
desperare.
dilur, populus praeda fil hoslium. Consiile, Paler, G
quo me converiam. Mililes quidem niei arma su- EPISTOLA XX.
ADADELAJDEM JMPEllATKIGEM.
mere, caslra munire parati. Sed quse spes sine re-
ctore pairioe, cum fidem, mores, animos, qtiorum- Multa quitlem peccata mea anie Deum, sed conlra
dam Ilaloi^umpernoscamtis? Cessimus ergo forlunse, dominara meain, qui ut a servitio repellat, fidem
sludiaque noslra lempore iulermissa, aiiimo retenla proniissam nunquara violavi, cominissa non proriidi,
repetimus, quibus si placet magistrum quondam pietalem sine avaritia exercere me putavi. Si erravi
Bostrum Raimundum inleresse ctipimus, intc- circa volunlatem vestram quid modicuin, fecit hoc
rim dum Kal. Decembribus Roniam iter inten- iiHprovidenlia, non deliberatio : sinlque vobis satis
damus. continuatse jam in poeiiiientia Quadragesima),
- ' EPISTOLA XVII,- quod certe sic conlido esse. Proevaluit ad lenipus
ADEUMDEMJ quorumdara nobdium pauperura cseea cupiditas,
litinc pnevaleat vestra, quse semper fuit, circa jiisli-
Pater meus Adalbefo Remorum archiepiscopus tiam pieias. Favel ao lioe
diviniias, regua vobis
vOsbene valere cupit, et quja vestram prsesenliam eoitcilians, et reges polentes veslio
imperio sulidciis.
non adiit, conturbalio regnorum fecil, specialisque D Mea seiilenlia hsec est. Quam fideni filio domina;
conlra suara Ecclesiam commotio Heriberli Tricas- mere A. servavi, eain malri servabo. Si.
neqtieo pr;c-
sini, et Oiionis comitis filii Tedbahli. Qui siaius seiis, saltem abseiis bene loqucndo, bene
oplaiido,
regnorum penes vos sit sCire cupit, et an Hugo,, bene orando. .
queni veslra lingua' abbaconiilem dicilis, uxorem
" -duxeril. EPISTOLA XXI.
Qii;c sua sunl noslra putale, el ne veslia
ADECEMANNLM PALATINUHI
gratis appetal, quid sui vobis placeat significaie. MOSACHLJI.
Hoc sigtio; sagum linenra operosuni vobis hiillit, Benevoleiitiam luam circa me sentiens, mi fraler
sicut olira per veslrum Airarduin alterutii miserai, tanti horoinis graluloramicilise. Eum vere le con-
sed planum. De mulliplicatione et divisione nume- siantem in fide cuni in hie tum in his qui se libi
rbrum libcllum a Joseph Hispano edilum abbas crediderunt, liquido depreliensura *-. Neque enim
Guarnerius penes vos reliqiiil, ejus exemplar in doraus admirabilis femihtc le aliter cliaruui haberet.
commune rogamus. Si limina beaioruin Remigii ct Suscipies igiiur onusamici, bona verija.Miggeres,
Dionysii daluf vobis"copia videndi, nuntio prseiiiisso epislolas meas bcnigue iiilerprciaberis,'niea iiegolia'
Veslris alloqiiiis polerimus condeleclaii. ' lua pulabis.
207 SILVESTIU 11PAPJS OPP. PABS UI. - EPIST. ET DIPLOM.
EPISTOLA XXII. A EPISTOLA XXVI. %^
ADDOMJNAM tMISAM. ADECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVlRENSEa EX M»-'
' SONAADALBERONIS. -
Felicera me judico tantae feminae agnitione et
Vide Patrologim tom. CXXXVII in ADAIBEHONK
smiciiia, cujus fidem (irmam, conslanliam longsovam"
- admifari non.suffieiunt Galli mei. Et quamvis vestra REMENSI, episi. 1.
prudentia non egeal admoniiione, taraen qnia vos EPISTOLA XXVII.
collaboranles et condolenies noslro inforlunio sen- ADVlLLEGISUM MOGUNTINUM ARCUIEPISCOPUM EX*ER-
limus, dominuin papam coiiveniri nttniiis et episiolis SONA EJUSDEM.
vestris volumus, ac riosiris : el si quos et specialiter Vide ibid., episl. 2.
el in coiiiinuni habcmus faulores et adjutores, ut EPISTOLA XXVIII.
qui simut trislamtir propitia divinilale gaudeanius. EXPERSONA HIERUSALEM DF.VASTAT^S UNIVERSALl EC^
Domiiiammeam Theophaniam imperatricem noniine CLESLE.
meo convenite. Reges Francoriiin filio suo favere Ea quse est Hierosolymis,- universali Ecclesiae
dicile, nihilque eos aliud conari, nisi lyrannidera scepiris regnoruni imperanii. Cuin bene vigeas im-
lleiirici regem se facere volentis sub noniine advo- .n maciilata sponsa Doiuini, cnjus membrum essc ilie
cationis velle desiruere. faieor, spes roihi inn.viinaper le capul altollendi jaiii
pene alli iluni. An quidquani dilfidereradc le, reruin
EPISTOLA XXIII.
doinina, sime recognoscis tuam? Qiiisquara ne luo-
M>DOMINIJM JOANNEM PAPAM. rnm fnniosain cladem jllalan) mihi pulare dcbubit
Graviler et iniquo animo fero pervadi, ditipi ad se minimc perlinere, ulqne rerura infima ahhor-
sanclua.rium Doinini credilum inihi a sancla Ro- rere? Et quamvis-nunc dejecla, lanien habuii me
mana et aposlolica Ecclesia. Porro, quid deinceps orbis lerraruin oplimam sui parlem. Penes ine pro-
slabilielur, si id dissolvitur quod aclum esl consensu pbetarum oracnla, patriarcbarum insignia. llinc
principis, episcoporum eleclione, cleri el populi vo- clara Iumina niundi aposloli prodierunl,'hjnc Clnisti
luntate, puslremo oinnium lioniinuin excellenlissimi fidem reperil orbis lerrafuni, apud me Redcmpiorem
papae consecralione? si praecepla violantur, privi- sutim invenit. Elenim quainvis ubique sil divinilale,
legia coiileinnunlur, divinaeel liumanoeleges suslol- lumcii liic luiiiianilale natus, passus, sepultiis, hinc
lunlur ? Qua spe vos adeundi periculuin faciam, ne ad coelos elaltis. Sed cum prophela dixcrit:: Ei it
dedignemini sacris apicibus significare. Alioquhi ne sepulcrum ejus gloriosum, paganis loca sancla sub- ;
niiremiiii si liis caslris me applico, ubi maxima Q verientibus, lenlat diabolus reddere inglorium. Eni-
portio legis humanoc,nulla divin.u: bumaniias quippe lcre ergo, miles Christi, esto signifer et conipugna-
prima in aclivis, divinitas secunda in -speculativis. tor, et quod arrais ucquis, consilii et opum auxilio
Fiet hoc mea pusillanimilale, vestra cessante ma- subveni. Quid esl qtiotl das, aul cui das? nempe ex
gnaniraitule. mulio .modicum, cl ci qui omne quod habet gralis
EPISTOLA XXIV. dedil, nec lam ingratis recepit, el hic cuin iiiulii-
ADLUPITUM BARClilNONENSEM. plicat, et in fuluro rcmuncrat. Per mebenedicit
libi, ut largiendo crescat et peccaia relaxet, tit se-
Licel apud le ntilla mea sinl mcrita, nobilitas cuiii
regriando vivas.
tamen ac affabilitas tua mc adducit in le confi-
le librum de. asiro- EPISTOLA XXIX.
dere, de praesumere. Ilaque
a mibi et si ADWALONEM EJUSQ.UE PERT1NACES EXPERSONA
logia iranslalura le, pelenti dirige, ADALBEKONis.
quid mei voles in recompensationem indubilale re-
. Vide Patrologim tom. CXXXVII in ADAI.BERONE
posce. REMENSI, epist. 3.
EPISTOLA XXV. EPISTOLAXXX.
ADBONlFILIAM GERUNDF.NSEM EPISCOPUM. I**ADNOTEGARICM EPISCOPUM LEODJCENSESI EX PERSONA
Multa quidem auclorilas veslri nominis rae EJUSDEM.
Videubi stipra, epis~i.i.
movet, cuiri ad videndum cl alloqiieniluni
tum eliam ad obiemperandum : el hoc diti EPJSTOLAXXXI.
negalum distulit negala libcrtas ea cum dolore CONTROVERSIA DIEDEP.ICI EPISCOPI
CAROLUM.
METENSJS CONTRA
concessa. Domino meo Oltone Coesarc jam non
superslite, fas et amicis loqui.et eorum impcriis DiEDERicus, servus servorum pomjnj, iinperalorum
obsequi. Si qua nobis significare volelis, usqtte ad amator, prolisque tulissiinus tutor. CASULO sanguine
Kalendas Novembris Remis, viu Kal. Januar, nepoti, sed fidei iuiputlentissimo violatori.
Ilomcc.erimus; si pace uti polerimus. De mullj- . Fidem a nemine nnquam bpnofum violalam, ut
plicalione et divisioue liumefofiim Joseph sapiens nosti, pisesente vencrando Nolegario episcopo, le-
senlenlias qnasdam edidil, cas Paler meus Adal- que licet non nobilioribus, tajnen verilate excellen-
hero Remorum archicpiscopiis vestro sitidio habere lioribus prajsentibus; anie beati Joannis aram, in
cupit. sacra verba datam, levissime transfuga, nec in banc
SECTIO I. — ANTKSUMMUMPQNTIFICVTUM. 210
. in iliam parleai fidem habeiis, csecus le amor ,A 'Gravilatissiquidemnieoe fueral, maledicla-tuataci-
regnandi debiliialura negligere coegil. El qtiid mi- turnilale preraere, nec pensi habere quod pelulan-
rum si in nepotem pesiem lui sordidissinii cordis lia magislyranni, quam judicium prolulit sacerdolis.
evorais, qui cruenla mami etad omne scelus semper. Sed ne silentium luis conjuraiis videatur facere con-
promplissima cum latronum grege et fitrum mani- fessionem, siimmara luorum scelei-umpaucis atiin-
pulo, dum fratri luo nobili Francorum regi Laudu- gani, et de maximis ininima referam. Consilil quo-
liuincivilalem suam, inquam suam, nunquam ulique que mci nonhiilla prseieruiittam, ul qni velut inanis
luam, dolo malo subriperes, eiimque regno fraitda- ulerspirii.il iniurauisii, meo ut lu desipis incrassali,
res, et iniperaioriam sororem, regnique suf consor- impiiigiiati, dilalati, pressus pondere delurocscas.
lem infainares, luisque mendaciis commacularcs? Cur domnam ducem Beatricem cum filio regnique
Nlhil uiiqtiam pensi habuislis , dilatate, incrassute, piimatibus a nobis prajlendis delusam? Te iniser
impinguate, qui uon seculus palrum tuorum vcsligia, non scnlis, ncc queinquam pene fore luse cor.jura-
dereliquisli Doniintiin faclorem luura. Recordare lionis parlicipem. Non soltis, nec in angulo fidem
os luum inipudens quoties digitd coiiipescuerim, intcgerrimaro filio nostri Cocsarisastruo, ul lu no-
diiin lurpia iu Reraenseni archiepiscopuin.turpiora cluriio mero cruclas. Adsunl niccum Galliaeprinci-
in fcginam denieniiendo serpeiiiino Sibiloefludisli. B pes, rcges Francoruiu, velis nolis proeclarissimi Lo-
Quid in Laudunensein episcopum fcccris ipsc nosti thaiienses. fide dcvoti. His est curae lilius Csesaris,
meliiis, brevi lu Lqiharieiisiuiii rcgui angulo Ialilaiis, hi ncc rcginini quaerunt eripere, ut lu nec conre-
vanissimoque gupercilio leiloii praeesse jaclitans, gnanleiii inslilucrc. Tu divina ct humana confudisl:
Qtiid neptis ulriusque nostrum femina, te le viro jura, dcquc Iegibusoscilans ut limax in stto conclavi
inelior, cura nobilis indolis filio : qiiid aposloloruin carnupcla libi videris. Cur pastorali ollicio liiinas
vicarii Ecclesix sancloe ovilis pastores, quos lu ca- intendis? Quasi vero lu paslor, et noniiipiis rapax,
nino detite noclu et luterdiu rodcrc conaris : quid et potius aller Judas, si Judas aposlolus, qui Domi-
alii proeierea principes, qui niliil tuo' jiiri debeiii, num smini triginia prodidil argentcis, ct tu cpisco-
ejusdem habeant Dominoque auclore possideaut re- pus qui Dominuni luuni rcgcra hscicdcni regni regno
miniscere : et ita landem inania excuiiens somiiia, piivasli, spe fnmosissiini quaeslus. Parvum libi hoc,
fronlemque falsissimo poeulo debriaiam expurgans, poeitas de cp quanlum ad le linc carcnlcs vcliit tlo
poteris meiiri nil esse quod agis ad nil divino iiulu hostc sumpsisti. Siccine Olloniim promcruerunl bo-
deveniendum qtiod moliris. Quorum ergo haud pro Beficia? Dcnique iiuiiquni» ad eos fitlcin babuisse,
meriloascripius nuinero, ligandisolvendiquedonatus lioii solitts filiicausa convinceris.Aii cum Lolliaiiuin
honore, niilii indigno pastorali vjrga comimissnmC rcgeiu Francorura, quem gloriosuni. vocas, cuni
defensurus Ecclesiam : Ecclesiam dico, non aliaai maxjine oderis, hunc inquam cuui rcgno pellebas,
quam suromi pasloris sangiiine redemplam, quaih meque regnai'e cogebas, fidciiinc ei ct jviihi promis-
.lu, diviiiura jus conlemnens, cum luis complicibus sara scrvabas? Mihi proniissain dico antc arani,
lacerarejalque dilaniare ,pi'oposse luo contendis ;. quam. inipudenlcr iioininas. Profecto intelligis quid
horribilem spernens illain Doiuinicain vocem,qua fecciis. Contra fralrcm mcuni ae sororcm domiiii
lonalur : Qui vos tcngit, langii piipillam.ocitli mei, lui roc arma parare iropcllebas, ul onine genus
el aliara qua eodem modo diciiur : Qui vos sperni!, noslruni regium muluis vulneribus confoticres, ty-
me spernil: Tua hactenus vulnera curare siudciis, rannos nomijie rcguni subsiituercs, ctiin quibus con-r
iufudi oleum et vinura,'ideni mitia secreto per faini- leinpio saccrdotio vacuis au'is incubare posses. La>
liares noslros asperis publice miscens. Abhinc nisi dcre me pulas, si eos Joesisse dicas, quoruin gloria
resipiscas Spirilus sancli giadip, qui mihi commissus glorior, avcrsa opinioue allligor. Vcruni aliler cst,
est, cum iihi conipulribilibus membris rescindam, immanitas scelcruinluoruin occultare le propria noii
atque igni Iradam inexslinguibili: ul sicut fides lua, palilur flagitia. El quainvis purgatione uli velis, per
'
si non conienineres, essel cum superis, ita con- einolioncra in pcrsonam luam pallor subindc, ac
teninenii sit perpeluo cum infeiis. Quando jam ^ subinde rubor, sileiiliuin in loqucndo subiluin, vcrba
confirmaiis veclibus et coelesiis Hierusalem clausis subila prioribus non cobocrcnlia, etiam nou quocren-
poriis a Virginis Dlio ipsius civilalis sponso dicelur libus ingens torraeiitum conscicntiae proilunt. Eru-
rcprobis: Discedileame, maledicli,in itjnemmiernuin, besce, miser, el quod le soluni sclre pulnsli, ad om-
qui prmparalus est.diabolo el qngelisejus, sicul scri- niura noliliam pervenisse cognosce. Pcccatis luis
pluiii est: Vm qui prmdaris! nonne et ipse prwdabe- innoxios noli commaculare.ct vilia tua lurpissima:
ris? Cave ne in ea prseda 'inveniaris in qua qui aliorum metiri inanibiis lolics perjurio pollutisi.
invenilur ah aelcrna hoereditaie exiorris reddilur. Cessa sacrosaucia violaie, el qui nobis indicis prior
Iofaluet.DoininusconsiliuniAcliitopliel. reroeditim pceniteniise, quaere puhlicunj. Perjuriuui
EPISTOLA XXXII. peregisti, urbem propriam rapiuis exhausisli, de-
GERBERTUS EXPEUS0NA CAROLl. populaius es Ecclesiam libi (utais) credilam. Acquie-
CAROLUS sola Dei gralia si quid est, DIEDERICO sco, redde ergo eo quod abusus es custodia dominoe
hypocritarum idese, imperatorum infidissimo, pro- tuse quain humiliasti, erepta liberiale, imposita ser-
lisque parricidse ac in comniuneliosii reip. viiule. El qtii pupilla Domini scriberis, pupilli tii.
211 II SILVESTRI PAPJE OPP. PARS IIL - EPlST, ET DIPLOM. 212
viduoelacrymis mensam luaru luxu Evangelici divilis Aeriiis,
. et cum imperairicibus, el cnm his ad quos
cxtruxisli, ejusroodi miseriis inontes aureos coacer- relerre pulabitis, me servum iidelem Csesaris ab
vasli. Superhis infelix ingernisceprivaiim el publice,.• exs:lio i-evocahitis, qui nihil deliqui, nisi quod
idioquin audi quid libi inlenditur : Quoniam venient Caesari fidelis cxslili. Vos ergo soli onus meum,ier-
dies in le, et circumdabunl te, et coanguslabunt le tis, qtiod nec amicis piineipibus communicare cu-
vndique, et ad terram prosternenl le, eo qudd honco- ravi, donec experirer quld per eum quernpolissimum
gnovisliletnpus visilationis tum. judico lieri posset.
Audhimus superbittrn Moab, superbus esl valde. EPISTOLA XXXV.
Superbia ejus et airogantia ejus plusquttm fdrliludo. ADGERALDUM ABBATEM AURILIACENSEM.
EPISTOLA XXXIII. Quanlis occupationibus reipub. deiinenlur noster,
1'UKGATIOGERBERTI 00 CONTROVERSIAM ASEDESCItlPTAM.ut ita dicamus, iiduciarius Pater Adalbero Reinoruin
Doniino el reverenlissimo prsesuli DIEDERICO G, archiepiscopus, et lardilas liujus legaii indicat, et
fidelis iCa?saris. praesens ab ui'beRemensi absenlia. Causa hegolium
0 decus Romani imperii! tanlumne rationis patri conlinens, stalus regnorumesl. Nanj dum a Lotb;i-
qiioiidanireipub. deperi.ssedicemus, ul populus cumi riensis regni priinaiibus obsides accipil, dum filio
pasloi'e velui ignavum pecus proeda sit bosiium ? S impcratdris parerecogit sub regis Francorun) clien-
Generositaiem , inagnanimiialeiii, prudeniiam ve- lela, dumque Henricum in Gallia regnare prohibel,
strara, tanqtiain tres foriissinras legiones pro domo vestro nomini convenieniia , quos-mitlerel non ha-
Israe-l opponile, dueeni bis divinilalem proelicile: ne- huil. At si vobis gralum fore senserit, vestem anro
qui feiicilaleni veslram, gloriain exisliniavimus 110- textaro, quam verecuiide vctereni niisii, hova immu-
stram, si decus imperii amitlimus, proinde inglorii tnbil, quod bievil-js lempoiis non'babuil: slola in-
reddaniur. Et nos quideni h;cc dicinuis, nonlilad- super Pbrygii operis adjuncla, cuni cscleiis ejiisdeni
monilione egealis, sed ul nienieiii noslram pro vobis geneiis. Statuin regni nosii;i, quidve agat el niolia-
sollicitam interpieieniurrQuo genere ihlcTprelalio- tur iile Hugo Raimundi, ]ie'r vos scire cupil, In coni-
nis i.iuperusi stimus, in conlrovcrsia acerrirai liosiis, mune hoc senlimus, quod vobis raium, nobisprae-
vestram nvajeslaleni exaecrbap.tis, ubi ciilpnm iiifidi slanlissimum.'
inieiprelis subisse veremur, duiii niotibus aiiiraornni EPISTOLA XXXVI.
ejus oiationeiii non aeqttaviinus.At si bscc intentio ADWIDONEM ABBATEM GANDAVENSEM,
' EXPERSONA ADAL-
plncel, deinceps elaborabimus, et ainicorum alque BERONJS.
jnimicorum affeclus diligenlius cxpriniemus, ul quid - Vide Palrologim tom. CXXXVII in ADALBERONE
sequi, quid vilare debeaiis, per nos plena fide per- l> REMENSI, episl. S.
noscalis. Qtia in re vobis lucem, bosti tenebras OHE- EPISTOLA XXXVII.
disse gaudehius. Viilete. AD ROBERTUMPALATINUM.
EPISTOLA XXXIV. Plurimiim te riiei meminisse ptiio, quein dies no-
ADVJU.IGISUM MOGUNTINUM AUCniEPISCOPUit. clesque privaiis curis inlersero. Itaque el doiiiinain
Multa chartis non credinnis, quoelegaiis commit- meam Tlicuphanti [Tlicoplian.iam]mei recordar! fn^
timiis, utliuic abbali Airardo sibi inlinioPnter meus cies, quam semper cupio bene valere, el ctini fllio
Adalbero Reinhrum arehiepiscopus, vobis per omnia feliciler iuiperare. Cujus nienioiinin, ut aequiim est,
fulus^ multa cominisii, de slulu el pace rcgtiornm frequenteiu babeo, ad cujus auxiliiimme quaniplulf-
vobi.scuni habenda. Insuper ea qiios per epistolam nios declamalores, ui nosli, exacuisse Galiia iestis
vobis significavil,' sic se habcre Dominum lesteni esl. Ergo lui officii eiil rescire et '-rescribere, an tii
invocal. Ut sibi sic legatd credife, et qtise vobis pla- Francia velul miles succenluriattis pro castris Coe-
ceani, si non esl aplum scriptis, ci vivis rependite saris reriianeara, an paralus oniiie peiiculuni subire
verbis. Sed, o. mi paler! nvcerenssimili de causa vos adeam, an polius ad iler quod tu et doiiiinainea
jncerentein quibus afifaborveibis ? Caisare destimti, bene novisti, me prosparein, ulPupise in palalio dis-
prseda'iiosiium'sumus ; Csesarem"in filio siiperesse posiiunl esi: siniulque non lacebis, ubi, et quando,
pulavimu.s..0 quisprodidit, qtiis nobis alieram lu- et qujd tu de h.c re sentias. Hoc quoque te nosso
cem eripuit ? agnum liiatri, iion lupo coimnitli opor- veliin, qiisccuiique in eodeiii 'palalio lulis auribus
tuit. Me quidelii doloris iininanitas milii consulere commisi de fide, pielate, slabiliiale iilius famosi
non patiliir,' nunc fevttir an.rrous.piwcepsin hostes Adalberdnis archiepiscopi"erga herilera noslri Coe-
lialos ," qtii mea fundiius dirjplu.nl:: ntiiic qiiasi me- saiis filiiini, el iideiilei', sic se habere jilxla ejus
liora deliberans, lerrarum longinqua pelii. Sed duhi scire el posse.
redit Olio, duiiique hoereni infixi pectore vullus, dum EPISTOLA XXXVIII.
Socralicse di>pulalioiicsipsiiisfrcquenl.es occurnint, ADECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM ,' EXPER-
refiingilur impetus, et peregiinniionis meseIsedium -S0NAADALBERONIS."
apud Gallos uicunquc relevaiur. Consule, Patef,etsi Vide ubi supra, episl. (j. •
erga niajestalem veslram uulla mea sunl merita, EPISTOLA XXXIX.
tainen uec defuil, ilce defeclus aberii, si fortuna ul ADNOTEGARIUM EPISCOPUMLEODIENSEM.
(jtioridani iiserit. Cuiii lempus' opportunum hacti Vigilias ne PP. famosissimse quoiidani fideipro
213 SECTIOI. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM. SH
'
caslris Coesaris, an casca premenle fortuna ct tem- A •' EPISTOLA XLIU.
ADEUMDEM EXPERSONA GODEFRIDI.
pofis ignoranlia, divina el linmana jura pessumdari
siinul non cernis? Ecce palain deslilujtur, cui ob Seciindum promissa Treverensis archiepiscopl,
paterna nicrita fidein dcvovisli, devolam scrvare dc- ordinaiionem A. noslri in Non. Januar. inspecturi,
buisti. Gcrraanum B.risacaRhcnani liiloris, Franco- ubi adhuc decreverit ducein ilineris vesiri v Kal.
1'uiurcges clam nunc 'adeiini: Henricus reip. hosiis priuniiltemus, et quae cerliora cognoverimusdenun-
diclus Kiil.Fcbr. occiirtit. Consule, mi Paler, modis liabimus. Eo fratrem noslrum venturum dubiura
oronibus resislei)dum,neconvciiianl advcrsus Domi- liabemus.
luiin ct adversus Chrisliini luum. Turba regnans, v EPISTOLA XLIV.
jcgnorum pciiurbatio. Si loiara difliclle est exclu» ADECBERTUM ABBATEM TURONENSEM.
ilcrc partem, tlelige potiorem. Ego quidem, cui ob Cum mei nienioriam frequentera habealis, inlcr
Ijenclicia Oilonis esl nuilia fidcs, circa herilcm fi- hoiiesla uli pluiirais accepi.legaiis, magiiamque
liiini sic proliniis dclibcro'. Novimus Ilcnrici aiia aflinilatis jure amiciliam efferaiis, exislimalione
consilia, Francoruni iiiipelum. Sedqucm fiucin ba- vesira bcattim me fore puto, si suiii is qui judicio
heat 11011ignoraiiiiis. Nc coiisoilem regni facias lanli viii invcniar dignus amari. Sed quia non is
«lueuiscinel admissuin icpellere neqiicas. B sum qui cura Panelio inlerdum ab ulili sejiingam
honcslum, sed polius cum Tullio omni uiili adini-
EPISTOLA XL. sceara : hns honcstissimas aique sanclissimas ami-
ADSTEniANUJI liOMAN.C IXCLESUE DIAOONUM. citias nulla ex
parle suo cuique ulili vacare volo.
Dubia rcip. leropora, mi frnler, Gnllias me.repe-
Cumqtic ralio nioiuni diccndique ratio a philosophia
tere coegeriinl. Tota Italia Roroa niihi visa csi, Ro- noii
liiaiioruni inorcs rouiitltis pcihorrcscit. In quo IIIIIIC separeninr, cuiii sliidio bene vivendi seniper
hene dicendi. Quamvis solum bene
stalu Romacsl, qiiipoiiiiliccs.cl.doiiiin.ircruin sunl: conjunxisliidiuii)
vivere praeslaniiussit.ed quod est bene dicere : cu-
qtios cxilus habiiit ille meiis, specialiler, iiiquam risque regiminis absoluto, alterum salis sit sine
ineus,.ciii tecoiiimisi. Jhec et qu;c circa tc sint libi altero. At nobis in.repub. occnpaiis utraque neces-
Ixlaobslaiitibus signiucare 11011 thibiies. Mihi qni- saria. Nain et
«lcin ac uoslio A. aichiepiscopo Suelonios Tiaiiquil- aniinos fureiiiiuin apposite dicere ad pcrsuadendum, et
suavi oralione ab impelu reti-
hjs, QuiiiiosqiicAurclios, ctim cteicris quos nosli, summa ulililas. Cui rei prapai'aii(hc biblio-
nere,
pcr Guiiioiicii) Suessoiiiciim comilem discrcle ac thecam assidue
sine liie, quis cujus sil, rcmillcs, ct quse nomiiii tuo in aliis comparo, et sicut Romae dudura ac
parlibus Iialia), in Gertnania quoque el Bel-
conveniciilia pnrciuus cdisces. Ea quoquc qnoe de
C
Gr;ccoi'iiiu' iinpfiio ,., Franeorum regno , Itulorum gica sciiplores, aucioruroque exeroplaria mnlliiu-
dinc; liiimmoriini redemi,, adjutus benevolcnlia ac
nioliniiiic, ccrla cogiioveris, nos libi auiicos celare sludio amicortim .comprovincialium. Sic idenlidem
iion ilcbcbis. Quod'uoii liahet veiboruiii"copia, con-
apud vos per vos fieri sinite ut exorehi. Quos scribi
.liiicni scnleiniannn pondera. , .-.
veliiiiu.s, in fine epistoloe designabimus. Scribenii
EPISTOLA XLI. inciiibianam sumptusque necessarios ad veslrum im-
ADAHALBER0.M-.5I ni'ISC01'UMVIRIUJ.NEKSEM. pcrium dirigcmus, veslri insuper beneficii non JUN
Niimeruni lincir.iin episiohe hujiis ne speclelis. nieinorcs. Denique ne plura locuti legibus epislola?
Iu |iaiicis niulta perpendiic. -Teinpora periculosa ahulamur, causa lanii laboris conteniptu.s malefidaj
libcrialeiM.liileiifntdicciuli qu;e velis diliicidc. Ctim- forlunoe, qtiera coniemplum noliis iion parit solo
>]ue'Toruuia Fraiitiac proficiai aciu cl opcre, rapla nalura ul inuliis, sed elaborala doctiina. Proinde in
occaMonecx lcmporc liilclissiinis convciiiiniis lc- otiq, in ncgoiio, et docemus quod scimus, et addi-
gaiis. Pro parlc viioruni Godefridi, focdns quod scimr.s quod nescimus.
qiioudaiii inier sc ac iiucr Otionem noslitini Csesa- EPISTOLA XLV.
ICIIIcoiivencrai, vos vclle innovarc promisimus : AllRA1MUNDUM M0NACHUM AURILIACENSEM..
adjutictu iii foetlcic iilio, quo unico gaudcl. Hoc " Quanlo amorc veslri leneamur, noverunt Latijii,
ipsiini Cicsarcm inoiieiiiein expeiisse persiiasimus ac bnrbari, qui sunt parlicipes fructus noslii labo-
per tlilcclissiinnnisibi liliuin Godcfiidi. llaec itaquc ris. Eorura vouim vestrarii expetil prscsentiam.
rcs in cominune visa cs' Solis uobis ct filio Coesa- Quippc cura in.propatiilo sil hos curarum, plenos,
ris. Qiinni cceptani si- provebcfc viiliis, vel dcsli- non ob allerius causam studii loco immoraturos.
iticrc, ocius 1'csciibciis. An sinius in hoc negotio llis curis sola pli.ilosophiaunicum reperluin esi re-
quanivis alicui periculnso, cl in lulo olio, quoe nioli- mcdiiim , ctijus quidem cx; sludiis mulla pcrssepe
lnira, qtiivc iropcius hac ratione coiiquievcrinl, non commoda suscepimus, velut hoc lurbulenio lem-
facilo esl diclu. pore molum foriunsc reflegimiis, cum in alios, uim
EPISTOLA XLll. in nos graviter soevientis.Etenim cuni is stalus rei-
AD NOTEGARiUM. EPISCOPUM J.EODIEXSEM.
' EX PERSONAptib. in Ilalia esset;' ut sub juga lyrannorum lurpi-
; ADALBERONIS - '' ier esset eundurii, si profiteremur innoceniiam, vel
- VidePutrolotjtm lom. CXXXVIl; in ADAI.BE- si niti viribiis lentarehius : clienlelaeuridique forent
jiOSEREMEXSI, epis!..7. -'..-"''".. piocuraiidoc, caslra munienda, rapinae, incendia,
215 SlLYESTRl II PAP.fi OPp. PARS III. — EPIST. ET DIPLOM. 21«
bomicidia exercenda. Delegirous cerluin oliuni stu- A £ EPISTOLA XLIX.
diorum, qiiani incertum negotium bellorum. Et quo- ADNOTEGARIUM EPISCOPUM LEODICENSEM.
niam vestigia pbilosopbisedum sequimur non con- Speclahile faciunt nomen veslrum pracsenlia tejii-'
sequimur, impelus lumulluaniis aniini nou omnes pora, quibus paucorum.laudalur probitas, muliorura
repressimus, modo recurrimus ad ea quse reliqui- prpedicalur impfobilas. Speculaiur nmic amicus
mus, nunc Ilispanioeprincipes adimus faroiliaris no- vesler Godefridtis, qui amicorum se polius quam
stri abbatis Guarini adhorialione coinmoii, hunc sua amaverini, qui uxori ac liberis fidem laluri
sacris iitlcfis domiiiaenoslrae Tlieuphanu iuiperatri- forent, si se ulliraa rapuissel dies. Et quia luntus
cis semper Auguslse, sempcr amandae, scmper co- vir de vobis optime senlii, hoc solum indicio esse.
lendoe, prioribus divellemur cceptis. In tanta rerum potest, quanla in vobis enileal virttis. Qui se amant,
mconstantia, doloris melus, gaudii appetitus, Ddis- quique sui sunt, horlatur et^admonet ut dorainoe
simi palris Geraldi, quem hoec11011 langunl, specia- suoeTeuphanu, filioque ejus fidem habeant, minime
lis iilitis Gerbertus sequeiidorum deposcit senleii- viribus hosliura sinl iufracli, nullo lerreanlur Casu.
liam. Vale, vaieat pater Geraldus, valeal fratcr Aderil laeia dies, quse palriae prodilores et libera-
Airaldus, valeal sanctissimus ordo, meus allor ct lores vere suppticiis et praemiis dislinguat, disgre-
informalor, nieique sil memor in sanclis pelilioiii- get. Fidissiinimi vobis Adalberoneni Reriiorumar-
bus, ac Patris A. archiepiscopi Re.monnn sihi per chiepiscopum nullo niodo harum rerum conscium
oinuia dcvoli. facielis, qui quania premalur lyrannide iesianlur
EPISTOLA XLVT. episloloead archiepiscopos veslros direclae, in qui-
ADGERALDUM ABBATEM. bus nihil eorum quae voluerinl scripsit, sed quas
An quidquam melius amicis divinilas rnorlalibus iyrannus extorserit oscilanii.
concesseril nescio, si inodo ii sunl qui digne expe- EPISTOLA L.
lili digneque videanlur habili. Felix dies, felix hora, ADMATHILDEM COMITISSAM.
qua licuii novisse virum, ctijus nominis recordalio Deponat domiiia niea Mathildis omnem querimo-
omnes a nobis moleslias detorserit. Ejus si praesen- iiiam : clarissimus vester conjunx Godefridus inier
lia vel inicrdum fruerer, bealiorem ine non fruslra pares prsccipuus, ac ipsis victoribus formidabilis,
hoc praecepil. Exhilaraie meniem, quia spiriius
puiarem. Quod ut fieret, sedes niihi non ignobiles
111Ilalia collocaveram. Sed involvit niundum cseca trislis exsiccat ossa, consiiia lurbat. DoiuiiiseTcu-
lorluna, quaepremil caligine, an proecipilei, an diri- pliaiiu imperalrici seraper Auguslse ac filio ejus
seinper Augusto-cum filiis veslris fidem purissiinam
gat me modo lendenlem hac, modo illac. Adhoerentn G
vnlius aniiei infixi pectore : eum dico, qui est domi- servale. Paclum cum Francis hostibus nullum facile,
niis et paier nieus Geraldus, cujus deliberaiio 110- Fiancorum reges aversaniini. Castra omnia sic le-
stra fiet exsecutio. nete, sic defenditc, ut nullam iu his habeant parlem
adversarii veslri, seilicet neque pro spe liberationis
EPiSTOLA XLYH.
mariti, neque pro lerrore peremplionis ejus, aut
A» ADALBERONI VOCATUM EPISCOPUM VIRDUNENSEMfiliiFrideriei. Hsec xi Kal.
ET HERMANNUM FRATRES. Aprilis ad fltimen Malro-
nam meae fidei comrnisit, quse vobis plena fide
Felices qtiibns patcrna virius exemplar sil imila- reiuli.
bile. Vesler genilor boc peiit. Repeulinus casus ne
EPISTOLA LI.
vos delerreal, filio Ciesaris fidcm quain promisisiis
iiiviolalam servate, oinnia caslra ab hostibus tue- [ADSlGIFREDUM COMJTIS FILIUM GERBERTC3.
Nimiuin amorem circa parenles veslros, qui nunc
i.iiiii, denique nec Scarponnam, nec Ilaidonis ca- exsules sunt habentes , eos ad ilumen Maironam xi
ilclluin, nec qiiitllibet eorum quae vobis reliquit, Kal.
Francis reliqticriiis : illecli aut vana spe suseliliera- Aprilis alloculi sumus. Et quaedominain noslram
Teuphanu de sua fidelitate scire voluerunl, per cpi-
lionis, aul terrore sui cruciatus, aut iilii Friderici. slokm mandaraiis. Et quia cum benevolenlia Ollonis
Ilaocpraeceptamagnaniinus paler generosis filiis de- "[
Jil. Seiitiant in vobis hostes non se totiim cepisse et Ileribeiii, quorum custodia servanlnr, eos alloqui
valemus, qiisecunque et vos et domina noslra eis
Eodefriduin, auxilia undique coinparale, liberaiores mandare
vos similes in omnibus volet, liileris nos habere facielis. Hoc
palriie, patri reproeseniale.
xvii Kuleud. Aprilis nie inlerprelem fieri voluil sibi insuper vcslroefidei commitlimus, quia si Hugonem
vobis in amiciliam colligaveritis, omnes impelus
juique fidissimuii).
Francorura facile devitare valebitis...
EPISTOLA XLVIIL EPISTOLA LH.
ADINNOMINATUM. ADDOMINAM THEUPHANO IMPERATRJCEM.
Obscuram cpisiolam cl sine noinine paucis absol- Cupienli mihi vos adire seciindum iraperium ve-
«•iiniis. Lotharius rcx Francix pradalus est solo sirura, non fruslra renisa est divinilas. Nam xi Kal.
nomine, Hugo vcro non nominc, sed aclu el opere. Aprilis captos comiies alloculus , Godefriduin, pa-
. Eju.s amiciliam, si. in commune cxpelissetis, filium- truumquc ejus Sigifjidum, inler hoslium cuneos
'jtie ipsius cum iilio Copsariscoiligassetis, jamdtidum solus reperlus sum vestrarum partium, cui fideiiler
reges Francorum hostes non seniireiis. de slalu iroperii vestri suas sentenlias concred.ercnl.
IECTIO'!.— ANTESUMMUMPONTIFiCArUM.
Sciipsi itaque exhortatorias cpislolas secundum A palatio hahilum v Idiis Mnins siibito dissolvit ac
intellectum eoriimj eonjugihiis, liberis , amicis : ut Iiquefecit. Iiilerfuoruiit de vestris qtiidem dux Caro-
in fide vestra perstent, nullo hostium incursu ler- Jus, comes Reinbarius, de nostris Herberius Trecas-
reantur, eoriimqtte exemplo, si forluna iulerit, sinus, sed Ollo acriori cura exclusus, adftiit eliaiii
exsilium polius eligant pro fide vobis servanda Gibewinus, episctjptis.Laudunensis Adalbero frater
qiiam palriae soluni cum perfidia. Hos ego viros Gocilonis, obside pacis filio fralris Bard;e daio, ea
iii priinis cliaiissimos habeo, quibusgraviusesi qtiod condiiione eyasil, ut quod Sigifritlus ac Godefridus
veslra negolia non valent exseqiii, quain quod eapli- facluri sinl facianl. Quid hoc sil, Francis spes mera,
vilali hoslium videntur addicli. Sed quia piinciptiin nobis res certa? Tnntum superesl, quam patriam in
disscnsio inieritus regnorum esl, principuni yestro- manibus consilio et auxilio el viribus tenclis, hosii-
rura concordia remedium lanlorum malorum nobis btis consilio et auxilio desiitutis iradere ne veiitis.
fore videtnr. Funiculus quippe triplex difficilerum- Urbem Virdunensium a paucis pra?douibus quiete
pjtur. Noverilis eliain reges Francorum nos non lueri, inquieto et iuiquo animp fero, nisi forle hoc
oequisoctilis iulueri, £0 quod de veslra fidelitate eis majori differlur consilio, ut unde non spcranl prse-
contraria senliamus, simulque quod multa familiaT cipili excidio Inbescant.
rilale fruarotirAdalberonis archjepiscopi Reniorum, B EPISTOLA LX.
quem simili de causa irisecianles infid|ssimum sibi GERBERTUS 1NNOMINATO.
puianl. In his omnibtis quid nos vcjilis facere, et si Res celanda liiuliis comroitti iipn vull. Qnod d:-
inler hosles via pameiii ulla, quo et quando ve verso siylo nobis scribilur, adversis traclari non
slram proeseniiampossumus adire eeriius sigt.i/icaic injuiia pulalur. Sileiilium-amici veslri Adalberonis
Jiobis, paralis per oninia vobis obiemperare. Res eo proprium slalum, siinulqne Ecclesiaruin Doniini ac
processit, ul jam non de sua expulsione agniur, palalii Francortim indical. Quod ut potero breviier
-quod-inaluftilolerabile esset, sed de vita etsanguine accingam. Ego. lidelium C;csaris npn immeinor.
certent. Hoc mihi secum coinmune esl, quasi se Conjuratio \t\ filiumCsesaris ac in vos et acla est et
conlj-acoiiatusregios inciiauli. Molesdeniijueopprcs- agitur, non solum a principibus, inler quos Carolus
sionis lanla est, veslriqtie notninis lanla iiividia, ut dux jnm. non in occullo est, sed eiiam a niililibus,
suasraiseriasniillisaudeut viibissignificareiescriplis. quos spe aut melu allici est possibile. Dux Hugo
Sed hsec lyrannis si invalueiil, Iocusque ad vos pro- xiv Knlendas Julii regem ac reginam osctilalus est
fugiendi patueril sibi , non frustra de vobis meliora tandem astutia quoruindam, ut in conjiirnlione lanii
senserit, spem certam habueril, qui vobis ac filio viri nomen fore ptitarelur, quod iiiininie. est, nec
vesiroin quo valuit suffragiiim roeditatus est. G fore piilaimis liac lerapeslale. Sigifridus comes ad
C
EPISTOLA LIII. sua rediil, Godefridtis comes, si Casuiluciiim ctiiii
ADLOTHARIUM REGEM EXPERSONA ADALBERONIS. . ilainao Reniero fedderet, seque filiumqucsuum co-
Vide Palrologim tom. CXXXVII in ADALBEROXE niilalii ae episcopatii privarel Virdunensi: de r-eli-
REMENSI, epist. 8. quo iniegram fidem Fraiicnrum regi-busexhiberet,
EPISTOLA LIV. datis ohsidibtis fortassis nd sua remeare valerel.
ADTREVJRENSEM ARCIIIEPISCOPUM EXPER-ONA Finis Tlieoderici ducis Hugonem ducem respicil,
ADALBERONIS. Ottonem Heribertus. Fidum vobis Adalberoncni
Vitleubi supra, epist. 9.
archiepiscoptim pax sequeslra niiiic landem cori-
EPISTOLA. LV. ciliat, eo pacto, ut inlerim insliiualur perpelua.
ADEUMDEM. Qua in re veslrum suorumque, pro quorum noiniue
\ ide ubi supra, epist. 10. anteferlur, nec lieri potest ul quidqunni insliluaiur,
EPISTOLA LVI quod vestrac suoruiiique saluli obsislere possit. La-
ADEUMDEM. tens ac furtiva expedilio nescio quibus veslrorum
\ Vide ubi supra, episl. II. subilo uitendiiur. Quitl irans RlienuiiVgesserilis, nos
EPISTOLA LVII. D
^ de vesti'a salute laelanies non celabilis.
OBJECTIO 1NADALBERONEM. EPISTOLA LXI.
Vide ubisupra, episl. 12. ADALBERONi ARCniErlSOOrO GERBERTUS.
EPISTOLA LVIII. Ut voluistis consulltim est, roora vestra usque ad
PUKUATIO. delermiiinlura colloquiuin in coiumune laudala. Ami-
Vide ubi supra, episl. 15. ciiia Hngonis non scgniter expelenJa, sed oinnlno
EPISTOLA LIX. conandiira ne bene coepta male abulamur. Nam
ATB DOMlNLMETENSEM EPISCOPUM DIEDERICUM. ' quidem inielligenlia lisec eslj sed nescio quonara
Qui aclus vel dispositio regia in prsesenti sit, du- paclo fraler vester Godefridns alque Rainherius,
biialio legaii Heririci Idibus Maii patefecit, cujus iti Gobtbero meo, quem Turonium miseram, dixeruut,
redilu curiosiias scisciiandi, et pluriraa perquirendi, vos prxslo adfore, ut si quem nunlitim Odo vobis
aliud vullu praeiendere, aliud inenle gerere signifi- milleret, et alloqui possetis, et qnoa significarel
cavit. Dux Hugo ad sexcenios miliies collegisse di- opere adimplerelis. Coelerum dux Hugo nacla ocra-
eitur. Ea fama coiivcniuni Francovum Cdinpendiaco sione ex disseitsione episcopi Paiisiensis et abbatii
219 SILVESTRl II PAPiE OPP. PARSIII. —EPIST. ETDIPLOM. 220
Gual. abbalcm noslrum Airardum intcr coeieros ad A bililalem ob nostram commendalionera, et si pace
se vcnire orat. ld ut peragal persuasuni iri posse veslra fieri poiesl, ne careal sludiis quibus impen-
coiifidimus. Colloquio soltilo moras omnes solvite, sius operam dare disposuit.
urbique ae veslris vos resiiluite. EPISTOLA LXX.
EPISTOLA LXII. ADMAIOLUM ABBATEM CLUNIACENSEM.
ADBEATRICEM DUCEM EX PERSONA ADALBERONIS. Elsi vigilnnli cura super veslro grcge assidue
Vide Pnirologim tom. CXXXVII in ADALBERONE occupati cstis, propensioris esl lamen cliaritalis, si
REMENSI, epist. li. alieni gregis contngio iiilertluin niedciuini. Floria-
EPISTOLA LXHI. censis ccenohiipropter revcrenliam Pnlris Benedicli
ADEAMDEM. suuimuin locum penes monaehos, ut aiunt, pervasor
Vide ubi stipra, epist. la. occupavit. Si vos lacelis, qnis loquetur? Hoc incor-
EPISTOLA LXIV. rccio, quis iniprobus sirailia non spernbil? Nos qtii-
Al)EAMDEM. deni hoec zelo divini amoris diciinus, el ut noslro
Videubi supra, epist. 1G. cxaiainc si probus cst rccipialur, si improbus om-
EPISTOLA LXV. liiuni abbatuiii ac monaslici ordinis societnle, ad
"
ADNITHARDUM ABBATEM MEI1UI.ECF.XSEM. pojiiainsuoedainnalioiiis privcltir. Quod vobis ratum
Seniper qiiidchi 'pluriiiiorum ulilitati prospieien- iittciis veslris nobis fiet acccptissimum.
dum , privnlisque coroniodis publiea proerercnda. EPISTOLA LXXI.
Fralreni Gaud. subilo cum re omni fnmiliari parnla ADGERALDLM ABBATEM AURILIACENSEM.
ac paranda redire cogilis, niilla lcnipmis ralione 0 iiiinium tlilecte Deo, aiilcre bellis orbem tcrra-
habita. Soline lanios niolus civilis helli non scu- ruiii vidcs, cl ad Oinmpolciilcin manus pro slalu
sistis? qni doiniui reriini ac principes essc vidcniur, Ecclesinruin Douiininon erigis! Saliiiiferum quidcm
itinere frequenli eqnis atlrilis coniites rariorcs habc- ilcr cliarilaiisquc plciiuin ad liinina beali Gcraldi
ITIUS. Taedio monaslerii cum nolle redirc dixislis, id iins habcre cupitis : cni voio ulinam fnvcal Divinilas!
ne veruni sit quoquo modo rcdiiccm teneiis. Conse- Setl id qiiain tlillicilclaclu sil facilc inlcliigilur, nisi
quilur crgo ut in hoc expcrianiur paucoruiiiiic coin- vesira oliiinennt nicrila. Dc rcgc Ludovico quis
inodum, aii niuiloiun), sil vobis preiiosius. habealur consulitis, ct an cxercitus Franconiin
EPISTOLA LXVI. auxilitim liorcllo iniunis sit. lloruui piiinuiu a nobis
ul ail Sullusliiis,
. ADNOTEGARIUM EPISCOPUM I.EODICENSF.M. iiiiniiue qiucri opurlcl, qtioniatti,
Vitle Patrologite tom. CXXXVII in ADALBEHONE p oiiiues htmiiiiis t|tii tle rcbus duhiis coiisuluni opoi-
REMENSIepisl. 17. tci cssc rciutjlos alj i<'.i,odio, hiisericordia. Alleiuni
EPISTOLA LXVH. sunplc naliira ailcsse, ei JIOIIcssccqtialitcr vcrgcns,
ADEUMDJCM F.XPF.ilSONAF.JUSDEM. noslra iiitclligcntia ningis vitlciur lciulere ad non
Vide ubi supra, epist. 18. esse. Oigniiiiporro, cl qu:c vobis tliiigi praeccpistis,
in Itnlia coiiscrvaniur, |iace legiinruiii fncia veslris
EPISTOLA LXVHI. oblulibns iepia'sciiinndn. Qtirc bosli juris sunl, ul
AD ABBATEM RAIXEltLM. vcstra spccliitc. Dcsitlerabilcin pricsenliaro pii Pa-
Quamvis inlelligenlinm vcstrnin non lalcat arlcin liis, vcl cnusa benli Remigii Fraiicoriim aposloli
arliuui regiinen essc auimarum, tnnieii luni occu-
dcsiilerantilius filiisexhibelc, ut noslruin impossibile
pniis in reptib. suggessisse non inuiilc visuni esl. vcslro solvalur possibili.
Fralrein Menig. quem suavi cloquio,. affahililalc
EPISTOLA LXXH.
pnterna Iransmaiinn mulare coegistis, b;eienlem ac
diihium qnihus valnimus. senleiUiis vestrnni nian- ADSTEPIIAXUM DlACONUM , DATAVI NON.JIARTIAS.
siieiudinem sibi notani cxpcriri pcrsuasiinus. Eiit Exsequiis domini Loiharii rcgis occupati niulta
inore boni nicllita libi quoerenli pauca rescripsimiis. Lolharienses du-
.ergodocli viri, raedici, proferre, D diim
ne piiuio giistu aroaris ingeslis anlidotis, saliiiein capti omnes elapsi suni, proeler comiiem Godc-
snain forniidabundiis incipial expavescere. Hnccon- fiiduin , de quo in brevi meliora speranlur. Qu:«
hunc
dilione,si placel, suscipite; si displicet, ne forle pro • penes le luosque aganlur rescribe, alque per cou-
ditoris fungainur officio,quo vetil redire seqttoanimo legaiura libros lua induslria nobis rescripios
ferte. , suniraala charitate reniille.
EPiSTOLA LXIX. EPISTOLA LXXIII.
ADECBERTJIM ARCBIEPISCOPUM TREVIRENSEM. ADNITIIARDUM.ABBATEM MEDELECENSEM.
Non exseculiiin esse quod ab iirbe Virdunensi de Qiiotl vestra prsesentia inlerdura non perfruijiiur,
rcdilu frnliis G. mandavimiis, acrior cura praesen- turbulenlx reipub. iiiipulalur. Vos solum gravia pati
tiiira lempore eflecil, dum etquod nolinnus necessi- pulalis, quoeque aspcnima coeieiis. sint ignoralis.
tas infert, ei quod .voliiintisiaufer.i.Nunc landein ne Scd cura agautur homines dubia sorle, niiliique,
bene merilis appareamus ingrali, cienienlise vestroe non nostris,. incerto cerla quaeraiiir sedes,; cur
ut possumus reinittimus, hoc unum a soliia benevo- landiu penes rae deposiia riiale fidae forlunse ihc-
lentia vestra expelenles, tit cxperiaiur vestraiu affa- saurizalis? Elquia, utpoie fidissimus fidissimo iV
221 SECTIO I. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM. 223
quor, roalurale iler. Nam aut imperialis cito me Vgenere pervasi suiit. Sanctuarium Domini corrupisii,
colliget aula, aut quantocius ouiissa diu repeiet siiicluariuin Domini pervasisii, ac possitles, Spe-
Hiberia. lunca lniroimra facla es. Ilosles hnjnniii ge.neris
EPISTOLA LXXIV. amici lui obiili-yirginmn, sanclique lori coiisan-
ADECBERTUil ARCUIEPISCOFUH EXPERSONA- guiiiilaiis el niuneris, ct jara in sacris diebus
ADALBEHONIS. et in sncris locis horrendtim lnpanar fecerunt
Vide Puirologiw lom. CXXXVII, in ADALBERONE le. Ailaria Domini calcibns allisa ac ligoiiibus ef-
REMENSI , epist. 20. fossasnnt. Opes religiosorum et pauperum rapinoeet
EPISTOLA LXXV. iiicendiis patueruni. Reverlere, reverlere ad pacem
EX FF.RSONA EMM.4!
REGIN4L ADMATREM. Ecclesinruin cl ad linitalem rcgnortini.eivilas vjr-
Doroinae ADELAIDI imperairici semper Augusiae luiuin expullrix, nCviliorura receplrix. Et vos, si qui
ESISIA i|uondani rcgina, nunc lumine Francorum or- estis, Domini pars melior, redile et separamini velut
baia.- oves ab haedis. NOvimusantesignauos pollulae ci-
Elapsa sunt lenjpora mearum deliciarum, lempora viiaiis, noviinus satelliles manipjilares,.qtios divino
decoris mei, o nii doinina, et o dulcis nialer : dura is giadio feriendos hacienus patieniia lulinius. Nuhc
quo Dorente florebain, quo regnunle regiiabam, con- II coecitateliienlispressos el caligine roorlis consopiios,
jiigetn in perpetuum viduanj fecil. 0 amara dies vi senlentia damiialionis ex. diyinis legibus promul-
Nonaruni Marliurum, qu.se mihi virum eripuit, quse gain, coinmuni.omniiim bonorum consultu percu-
me in has miserias piaecipilavil! Inielligul pia maler liinus. ,
geniituni et anguslias. iiliae doloribus pienoc. Non EPISTOLA LXXXI.
esse ine penilus proeoptarem, nisi Diviniias solailo ADEGBERTUSI (29) ABBATEM TURONENSEM.
reliquissel mibt mairem. 0 qtiando. videbo, quando Ubi suiniiia religionis norma esse debuii, summtim
alloquar! Noslri quidem vestra: prsesenliae,ac regis esse illapsum criinen non immcrilo nos perniovit et
Conr. in vicinia Romarici inonlis, nbi confniium re- exlerruit. Sed quis eril atictor Imjiis correctionis,
gnorura est, ,xv -Kaleiid. Junii, ine ac fiiitmi nieura taceniibus cunclis piiinatibus veslri ordinis? Nos
occurrere volunl. Sed hsecmora mille annorum mihi qiiidem venerabili alibali Maiolo super his pauca
est. Noverilis inierim Francorum priricipes mihi ac prascripsinius, quia sapienlein in paucis multa in-
filio simul fiderosacramento firraasse. In hoc, ei iu lelligere scimus. Huic lanto negolio, el, ul verius fa-
rcliqirs, quaesequenda, qusc vitanda si.nl, veslro ju- leajnur, lantoe audaciseulciscendaea nobis dux dfesi-
dicio utemur. Ui non solum II. reginse, sed omiiium gnalns est. Ejns senlenliam qui prior noslrum nove-
dicamini nialer jegnorum. Recordamini praeterea C rit, alteri sine mora signilicabit.
verborum vesiroruni, quod viruiri meuin prse me EPISTOLA LXXXII.
dilexerilis, quodque ipse prae me vos amaverii. Pro- ADADSONEM ABBATEM BERVENSEM.
siut aninioecjns lii dulces alfecliis, el quod tempora- Rumpe moras omnes, mi paler, et in el n Kal. Jul.
lilcr cxhibere non valelPs,spirilualiter recompensetis egredere de.Ur Chalileorum. Obteinperaiidiiiii vete-
per saiictos Patres, itl esl episcopos, jtLbnles , ranis amicis ac in fide diu probatis. Noster Adal-
-inonacbos, ac per servos Domini quosque religiosis- bcro paler patriae, quondam vobis lidus, et uunc li-
«inios. dissimns, moraruin inipaliens, vestram expetit prae-
(jVwm.-7G,77, 78, 79, exldbcnl epitiiphia Latharii sentiam. Nefns absenii significare ea quoe voluinus
tegis Francorum, ducis Friderici, Adaiberti Schola-
stici el Otlonis imperaloris. ilmc supra seorsim de- prsesenli dicere. Charissima vobis ac nobis librorutn
dimus.) voluiiiiua veslruiri iler sunl comitatai. Hoc taniuui
EPISTOLA LXXX. dixisse sufiicial.
1NVJRDUNENS1UM ECCLESIAM. "
INVECTIVA EPISTOLA LXXXIII.
Quod reroedium morbis luis inveniemus, Virdu- ADBOBIENSES.
neiisium exsecraia civilas? Unitaiem sancise Domini n GERBERTUS gralia Doniini si qiiiti esl pluriinam
Ecclesise scidisli, sanclissiinam socielatein huiirani saluiem dicit dileciissimis sibi liliis BOBIENSIBUS
geneiis abrupisti. Quid eniin aliud egeris, cum pa- ulriusque ordinis.
siorem luum voluiilate hsereditarii regis, consensu Rera dignain veslroque nomini convenienieni pe-
et favore coinprovincialiiiuiepiscoporum eiecium, ac nitus egisiis, palrein -qnoerendo,palreni visitando,
insuper episcopali beiiediclioiie donatum, adhuc per- quia jure vos veros filios esse docuislis. Ergo ct pro
tinax miniiue recognoscis? leque velut roeinbrum vesira diligentia, etpro fidecpnslanli cii'Caine, nunc
muliliun ac deforiiie, sine unitate corpuris, exolea absens grales babeo, et mox propilia divinilaie
in oleastrum insereie ientas? Ideo pastorem nori re- proesens debitas exhibebo. Ego quidem et si jam
sognoscis, quia regem luum regno privare moliris. propeniodum in porlu constili, vos lamen malignis
Non est lui juris creare novos reges ac principes, fluciibus jactari iiiiquo animo fero. Sed scinius
jd esl sub insolita "iransire juga. Gravissiihum est Dominum omnia posse, eumque molum prece pau-
peccatiuri luum, impia civilas. Non confregit aries perum confidimus aillictis dpera illico laiurum
jnuros tuos, iion fanie infecti roiliies, nullo tclonun fore.
(|9) hifra Eivrardiis ei Ebrardus 'jliciiur.
2-23 SILYESTRI II PAP./E OPP. PARSIII. — EPIST. ET DIPLOM. 224
EPISTOLA LXXXIV. A vola mea in patrem creaio, denuo totus in filium re-
j\
ADUUGONEM MARCIIIONEM. nascor. Nec solus vesiro bonore gaudeo, gandet
Non immeriio vos plurimi facio, ei vos ci vestra paier Adalbero, se suaqtie vobis ex animOconferens,
volis el laudibus effero, qui lam occupali mei inemi- taulo arclius-, qiianlo a i-plius luce religionis ac
nisse dignaniiiii. lmer honesta hoc, iiaque inter scicntiaecollucelis : cujus ob merilum amorem, fere
proecipua ponimus, ac proiude ad vos fiilera plurl- conliuuuro trieniiiuui in Francia consumpsi. Ibi dum
lnam liabcuius : cl ui nosiri racmoria non excidal iras reguin, lumulliis populorum, regnorumque dis-
propensius orainus, el ut fcssis jani rebus beali Co- siilcntitim aestus perfero, lanto loedionffectus sum,
lunibani subveniatis, preces quas valeraus absenlcs ul curam pastoraliiaiissuscepisse pene niepceniterel.
eflundimus. At quoniam domina mea Thcophania imperalrix
EPISTOLA LXXXV. semper Augiista, vni Kal. April. proficisci me sccum
ADCONONEM ITAUCUM MARCUIOXEM. in Saxoiiiarajilbel, eoque qnosdam ex meismonachls
Quamvis millis olliciorum nicrilis veslrnm prome- ac militiljiis ab Ilalia convenire jussi, nunc non ha-
reainiir graiiai», virlus lanien ac nob.liias veslri hesim quod ceittim scribaro super organis in ltulia
generis, ac propria, adducil nos de vobis beue sen- posilis, ac monacho tliiigendo qui ea conducat, pros-
lire, uielioia sperare. Quod si a parvis roaxinia B I* seriinicum sine prtesenlia doniiuoe.meoi,Tlieophania.'
jtivari possuni, honoii vcslro siudia nostra noii credcro me non ausim fidei'meorum mililum quia
deeiunt in loco el tcnipore. Consiiliaiulo, boua liali suni. Nec saiis sciam tilrtim exercilum apte au-
verba siiggcrendn, ul, dum vobis foriuna riseiil, liimniim in ltaliam dcducam, an in Gcrroania tlcmo-
sub vestris alis nostra mediocritas rcquiesccrc rcmtir, ul quaro pliuimas copias conlra Ludovicuin
possii. regeni Francoriim, nisi qtiieverit, comparemus, qui
EPISTOLA LXXXVI. amicis inquictissiinus, pcrniciosissiinis hoslibus non
AD TIIEOIMJAXIAM lSIPEHATIllCEMEX TERSONA mullum inquielus, qnis sil, quidquc de eo inlelligi
ADALBERONIS. oporlcat, velox exilus comprobabil. Clara indoles
Vide Patrologiw tom. CXXXVII in ADALBERONE divoeineinoriic Ottonis Cacsaris, pace inler duces ac
RE.MENSI, episl.%i),
principes redintegraia, proxiraa oesiale legiones mi-
EPISTOLA LXXXVII. liluni duxit iri Sarinaias, quos ea lingua Gninidos
ADCOXSTANTINUM SGOLASTICUJI FLORIACENSEM. dicunt, ibiquc scx el quadraginta urbcs munitissiinas
Snpieiiler et perite ille vir Domini pervasorcra sua proesentia ac mililum robore cepil, diruil alque
improbanduni esse Censuit, sed rem ad se inintis vasiavit. Saluinl vos, ct Airardum, Adalbero Rerao-
signilicavil. Ipsmn anle insignia bonoris infamem, C rum archiepiseopus, siinulquc omne collegiuin Au-
faulores in rcligiosos augendam infaniiain, si snn- rcliacensis cocnobii, me ailjiiucto per omiiia vobis
cloruin prirelur consorlio, cacite prudeiiicrque dis- devotissimo. Ilcruni iierunique valete.
serujl. Matura ergo iler, et xvi Kal. Septenib. nos EPISTOLA XCII.
revise, ut in his oinnibus per te plenius inslruaniur, ADBERNARDUM MONACHUSI.
s:mulque lseleris aniinadversione noslra in pervaso- Quoeris, dulcissime fraier, quoe et qualia geran-
rem, et qui le cosnum nostris pulavit in naribus, de inr a me, et an ea sint conimoda el incommoda.
se dietum exisiitnei, teque lliyuiiama vapornlum re- Huic pelilioui an salisfucere paucis possim addubilo,
dolere perborrescal. Coinilenlur iter luuin Tulliana quOdallius ea rinianti nulla esse vidcantur : aut si
opuscula, et de repub. et in Verrem, et qnce pro de- quolibet modo sunt, maximani parlera incommodo-
fcnsione niulloruin pluiiina Romanoe eloquenlise rum secum irahunt. Priiiiiim quod in publicis cau-
parens conscripsit. sis versari nunc lemerilalis csl, quippe ubi divina
EPISTOLA LXXXVIIJ. et bumana confundunlur jura, propter immensam
ADMAIOLUJI ABBATEM CLUNIACENSEMEXPERSONA avariliam perdilissiniorum hominura, idque soluin
ADALBEltONlS.
"r' jus fore sialuilur, quod libido ac vis raore ferarum
Vide Patrologim tom. CXXXVII in ADALBERONE extorserit. Asl in privatis idproe rae fero, quod aroi-
'
REMENSI, cpist. 22. cos in adversis. nulla oppressus calamitale destilui-
EPISTOLA LXXXIX. -Sed aij memoria dignum sil aliorum judicio dere-
ADECBERDUM [EBRARnUBlJ ABBATEM TURONENSEM SUB linquo, et quod Iialia excessi, ne cum hosiibus do-
PEItSONA ADALBERONIS. mini acfilii seuioris meiD. M. Ollonisquolibcl raodo
Vide ubi supra, epist. 25. cogeret pacisci, el quod inlerdum nobilissirois sebo-
EPISTOLA XC. lasticis disciplinarum liberalium suavis frucltis ad
AD IMPERATRIGEM TIIEOPHANIAMET ADFILIUM vescendiira offero. Quorum ob amorem el in exacto
OTTOXEM. aulumno quamdara figuram edidi arlis rheloricas
Vide ubi suy.ra, epist. 24. depositain in sex cl viginii inembranis sihi invicem
EPISTOLA XCI. connexis, et concalenalis in modura ante Jongioris
ADKAIMUNDUM AURILIACENSEM ABBATEM. r.umeri, qui fii ex bis tredecim. Opus sane ex-
Claiissimo patre Geraldo orbalus, non toius super- perlibus mirabilc, sludiosis uiile, ad res rbelorum
essc visus sum. Scd le desidei'aulissimo secundum[ fugaces et caliginosissimas coniprehendendns, alque
225 SECTIO I. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM. 228
in animo collocandas. Ergo si quisquam veslrum A caetcrasic dicil : « Persona quidcni vobis jam bl.iri
cnra talium rerurii permovetur, et in musica per- infanii conversalione eral famosa, sed hujusinodi
diseentla, et in his qtise,ftunt ex orgariis, quod per arbilratu prseler spem liabita. llem in eadem post
me adiraplere neqiieo, si cognovero cerlum velle aliqtianla. Quanlumergo noslra inleresl vicinos et
doniiiii abbalis Raiinundi, cui omnia debeo, per contribules adhortari sluduimus, si boc nefaselimi-
Consiaiilium Floriacenseni snpplere curabo. Esl nare iiequeunl, sanclorum consorlio privandum in-
euim uobilis scholasticus apprime eruditus, iriikique famabunl, nec eril Chrisli fidelis cui hoccambitiosa
in aniicilia conjnnclissimus. Vale, dulcissime frater, audacia hori liet detestabilis. Facla laudare non pos-
meaquc.scmper dileeiione muiuo fruere, nostraque suinus, quid fuluruni sit nescimus. Clamat alter,
bona pulaio esse communia. simulque nos denotans, inqtiil : Ncc minus nos
EPISTOLAXCill. gravat quod magislralus ille ccenobialis,qucm slnrc
ADADALBF.RONEM ARCHIEPISCOPCM. credimus in vertice religionis, duni vobis submili-
Corruplissihii ieroporis est, non posse deceriii lat, a vobis discors, nos erroneos judicare audel.
secundum popularem opiniouem quid sit magis El qiiis cniin fraudulenla ambiiione elalum audcat
ulile. Ulile esl quod agilis scnlenlia multorum, uti- approbare , Cum pater Benediclus dical omncra
lius cura plures judicanl in urbe sedere, paucatn et B exaliaiionem genus esso superbiae ? Item in (ine
ignavissimara prscdonum delerrere manum , cuin ejusdem epistolaa: Etsi vobis non videlur fatuuin,
prsesenlia vestra lum iiiililuin numerosilate. Ve- ailenia clausura ejus ad nos daraiiabimus aditum.
slrum fralrem yos debere alloqui censenl, audiie Fuciant, judicent primales ut libel, nos pauperes
quaovelini Ollo el Heribertus, muiua subilo expo- Chrisii favoraul liinor saeculariumab hac senteinia
scenles colloquia'. Quibus elsi nulla inest fides, la- non fieciel.» Allendiie ad hsec, o socii et coinmili-
men pro fortnna eis ulendum. Certe cum in inelti lones, seeernite vos oves Chiisii ab eo qui non est
sunt, periculum ipsorura ab eis exigel, quod propria paslor, sed lupus ovium dcpopiilalor. Pi-aeiendatsibi
non exegeril fides. reges, duces -sseculi,principes qui se favore SOIUIM
EPISTOLAXCIV. modo.eorum nionacliorum priiicipem fecit, nec eru-
ADEUMDEM. huit se ingerere qui ex huiiiiliinte debucrat refugere.
OetavoKal. Octob. Reinberitis a responsis Remos Ilactenus ignorantia nos deviasse sulficial, carcat
fediit, veslra negoiia exseculurus. Ejtts senlenlia nostro coiisorlio, qui lalium Pairuni «laninalurju-
lisecest, si de frairis foriuna cerlum finein cogno- dicio. Tunc nobis tajilum uninlur, cum corum sen-
scere vullis, ac nulli morlalium indicanda nisi vo- leniia fuerit reconciliaiiis, quoruin judicio noslro
bis, iv.Kal. ad" Allovillare fralri ac coinilibus oc- G est nunc cousorlio privalns.
currere, hepotem veslrum Hecilonem, ac primos EPISTOLAXCVI
vestri generis consanguineos ilcrum nnsquam si- ADFRATRF.S BLANDINIACENSES.
naiis abire. Magiia res serio agilur. Mosomum,el QUIme vohis fralrem adopUisiis, oiiiilaiein ve-
Maceiias muliiludiiiemilitum conimunitc. Dux Couo slrani ut seiilircmus. niagnopere cffecistis : .virque
pro suo Otloneinsidias molilur, sed facile remediura ille vencr.ab.ilisnieinoiioe nos sui nicinoics in aetcr-
pcnes nos reperielur. Laudunensis episcopus cou- ntiin honesiis obiiiiuii, ofliciis. Ergo agite, palrenj
silio Otfonis et Heriberli sibi faventium ducera adiil, yobis dignura cilius exquirile, ne grc.x Douiinicus
eo loci quem dicunt Dordingum. Redile, mora sii flucluel shie paslore. Nosti-aOJICsi indigelis uliini-
nulla. ni, cl cousilio, et auxijio, juxta vires ac scienliam.
EPISTOLA XCV. Libros noslros fcsiinanlius reniiliiie, cl si is quiper
ADFRATRES FLORIACENSES EX PERSONA REMENSIUM Clauilianum rescribi dcbuit, insttpcr initlctiir, crit
ABBATUM'. j-esdignissima vobis a.cv.estra chariiale.
Non immerito nos unius collegii esse profitemur, EPISTOLAXCYII.
qui veslra fclicilale erigimur ,. vestro inforlunio . EX.TERSONA EMMJE REGlN^E ADMATliEM.
eliam opinioneclniissiiiioiiiiti hominum Iitimiliunitir. " Aggravaius csl dolor nieus, o ini domina, o dulce
Ilanc sanclissiniam sociclatem caslissi.mamqueami- matris noraon, dtim conjugcin pcrdidi. Spes in filio
ciliam qiioiumdaro fcedai anibilio lasciva, detcsln- fuil, is liostis faclus est. A nje reccsseruut dulcis-r
bilis audacia, dum per faciionem is vobisprseiiciiur. fiiiiii qiioiulani nici aroici ad ignoniiniam mcaro ac
pater qttein verissiroi non nieiuani damiiare Patres, lotius generis nici. Ncfandissinm in Lauduncriscm
Et quoinodo tina est Ecclesia calholica, cuiictorum- confiii.vcruni episcoptini. Perscqiiunlur cuni, pro-
que fidelium una socielas, a senieiiiiis eorum non piioque spoliure contenduni honorc, ul iuuratur
deviare decrevimus, qui in Ecclesia Doinini, velut raihi ignpraiiiia scnipiterna, quai sit quasi ju.-,tis-
clarissimaestelloerelucent in perpeluas aeleriiitales. siina cattsa amittendi honoris mei. Adcsio, pia nia-
An noii luci.dissiroaslella reverentlus paier Maiolus? ter, lilioedoloiibus plcnoe.Gloiiaiiliirhostcs niej non
an non proefulgidum sidus paler Ecberdtis [Ebrar- siiperesse. roilii frairem, propinquum, ainicum, qui
,dus]? alier in cpistola, quam patri npsiro venerabili aiixiliiim fcrre possil. Intcndal ad hicc pia, domina,
Adnlberoni nrcbiepiscoponuper direxil (quocrebaiur rcdeat veslra niirus in graiiam. Sit niihi prr vo.s
enim ejusseutcnlia de praelalura palris.veslri) inter cxorabilis,licealquesuu'm mibi diligerc filium,queui
•97 SILVESTRI II PAP^; OPPi PARS III, — EPIST. ET DIPLOM. 258
iiiciim palior ut inimicuin. Aslringile mihi prin- A iri nobis plena fide oramus i; vcslra vestrorumqiis
cipes vesiri regni, proderit eis iiieai *cohjuhciio. aversa trisii vullu accepluii, prospera jucundissiuio
Oito et Heribertus comiies poientissimi mecuni.in animo lattiri ac perlaluri. • •"
vcslrd consilio erunt. Si fieri potest, absolvile nos EPISTOLA CI. . ; \
curis, ui mutuis friiamur colloquiis. Sin, anliquam ADEUMDEM.
sapieniiam veslram undique colligile, Francis tinde Mnltituduie cnrarum feslinalse legaiionis, simul-
noii speraiit confraria parale, ut in rios graviler que viarum prolixitate pressi, desiderabili colloqiiio
saevienseorum refiindalur iinpeltis. Et inlerim quid vestro magna eiun mcesliiia privali sunius. Sed re-
vobis sii faciendum, el scriplis
" significate elnunlio fecil nos prxseniin spectnbilis viri Fdlinnri, in quo
lidissimo. ". -". veslra virlus inlellecla est, dum eo uiimiiii nilnislro,
EPISTOLA XCVHI. , qtii voluiilalem Doniini eliam tion monilus Iautlabili-
EXPERSONA LAUDUNENSIS EPISCOPI ADEPISCOPOS. ter cxplenl. Addicii ergo sumus veslrse serviiuti,
Quamvis regia poiesiale per quorumdam hominum ciiui hacre, luin eiiani plurima dileciione seniotis
faciionem a propria sede sum ad prsesciis excltisus, nostri Adnlberonis circn nos, qui eaitim r.crutn qiins
episcopali iamen officioliiiiiiiiie siim' privatns : nec fccimus pnrlicipes vos fore per omina voluiti iv Kal.
darananl criinina falso illala, quem innocens in hac " April. doinina dux Bealrix apud palaliuni Compen-
parie non remordet corisciential Sentiat ergo grex diacum hoc efleceral, nl vni Ka.l. Junii ad Monlem
pastoris absentiam, seniiam "el ego vos riieani do- Falconis dominaeAdelaidi imperalrici, duci Carolo,
lere vicem. liaque moneo, rogo, oro, obsecro, ac rex Ludovicus, regiria liemnia, dux Henricus, causn
pro" iiomiiie lerribjlis seiriper viveniis Doniini ob- conficieritiaepacis occiirrerenl. Sed quoni;im per
leslor, jne Ecclesieemeoequolibet mtidti, per quam- ignoraiiiiam domiiioeTheoplianiaeiiiiperntricis seni-
libel personam, sanclum clnisnia tribtialis, hec.epi- per Atigiislaehoc fiebal, dolum stibesse inlclligenies,
Scopalem benediclionem, et missartiin' soleninia in nii per se potius pax fierel, consnltiimiis, htqiic
mea parocliia" peragalis, quia scriplum esl: Qiiod prius per vos quse condilio pacis forel experireiur.
tibi fierinoh vis, alteri ne feceris. At si divina et Qtiod laudaiiim esl, vesiriqueilineiis socii denorai-
hamansi conlemnitis jura; nec uoslris monitis ac- nali xv Knl. Junii Francoruni colloquio nobis occur-
quiescilis: quanqtiamdivina ullione sitis fcriendi, rcnduin. Ibique si pacem cum regc senior nosicr
tamen ad majoreni audienliam ecclesiaslicse legis confecerit, pro pace reguonnn pliirimnin elaborabit.
vos provocaluni iii pernoscaiis. MagnaeinlClligeiUioaveslrae pauca suggessisse salis
EPISTOLA XCIX. esi. Coelerum de lerra, qiioein noslris parlibus vi
ARCHIEPISCOPI ADBELLOVA- ^* vobis' eripitur, iiionenius ad prsesens iacere,
EX PERSONA ADALBERONIS' post-
6ENSEM. moduiri demonslratuii quidexindc facere debeatis.'
Vide Patrologim-toin. CXXXVII in ADALBERONE EPISTOLA CII.

REMENSJ, episl. 23. ADADALBERONEM ARCUlEPISCOrUS!.
EPISTOLAC. Qua fiducia, quave catilela colloqiiia Otlonis ct
iD ECBERTUM ARCHiEPISCOPUM TREVIIUSNSEM. Heriberli cxpeieiula vobis sinl provideie, ne forlo
'
Quanlum uiililatis reipub. conlulerit, quaiitnmve propler prsesenleni ohsidionem Capiimonlis nova in
collalura sil pnx inter reges nostros bene fundata', vos novis dolis undecunque, comparenlur. jcpnsilia.
teslis est civiiasVirdunensium, sinecoedeetsanguine, Memenloiesortis Gtiilridi [Godefridi, et Virdunensis
sine obsidibus, sine pecuniis in inlegriiiii iinperio episcopi, Obpervasionem castri Lucilibttrgi.
veslro restiluta. Testis erit Colonia, rebus sibi diu EPISTOLACIH.
subtractis in iniegrura resiituciidis.' Quod utique ADDOMINAM THEOrilAMAM JMPERATRICEM EX PERSONA
raalurius forel, nisi acrior cur.i regnoiuin liuper in ADALBERONIS.
ccnficienda pace. loiiglus nos detinuissel, propter Vide Palrologtm lom. CXXXVII, in ATALBERONB
inversos mores quorumdam riosirorum. Nunc iiaque RESIENSI, episl. 2o.
D
lenipiis opporlunum iiacti, obsequio veslro adsumns. EPISTOLA CIV.
Monemus uli DudOac Gesilbeitus conies rertini Ec- ADECBERTUM TREVIRENSES! ARCHIEPJSCOPUM
' EXPERSONA
clesiaeveslrse pervasores^sine dilaiione excoilimtini- ADALBERONIS.
Vide tibi supra, epist. 27.
centur. Mone.tiiirfraler, ne amicusvcsler Adaibeio
Reinorimi arcbiepiscopus superDiidone, Gnido Sues- EPISTQLA CV.
sonicus episcopus super Gesilberto, ne iilios suaa »DFRATRE5 BLANSINIACKXSES EXPERSONA ADALBEP.OJUS.
Ecclesiae iinpune vos laedere sinaiit: sed excommu- Videubi snpra, episl. 23.
nicatosa vobis excomriitinicent, donec conseqiianiur EPISTOLACVl.
a vobisveniam digna satisfaciione, qtii conati suiit ADBCBERTUM ARCHJEVISCOPUM TREVJRENSEM.
sanctuarium Doinini haeredilate possidere. Qiiid do- Quia diii optalO consilio veslro nOn perfruimur,
mina noStra Theophania imperatrix senipcr Augusia non salis pnlienti animo lolernmiis, instnmiis, ca-
rerum publicarura sil aciura, stisque inler slrcpenles reviiicere lahoranius.' Syno-
insequenli tempore
in locis demoralura, el an Saxonum exer- dus in pnnibus Rbeni, ui fnma est, indicta : no-
quibusve trioibi lu:h
ciluj viclor a consuelo ha^g'rcdierii, significatiiin sliorumque episcoporum cuii) validioies
'
229 SECTIO I. ^ ANTE SUMMUM PONTIFICATUM: 250
etiam regia negotia,"quam una'vojuimus iriterl.ur- A / fidis nos cerios reddiie : ul pcr noslros legalos
l.innlsynodum. Sed ne jnlerim dtio lorpeariius,beali vestra iuajestaie' dignos" quoe" sonueiinl charlis,
Otloiiis stillragia ad prsesens cspetere in animo est, compleanlur in rehus.
uride per vos rediltim habera disponimus, ut pro- EPISTOLA CXlI.
lixara disjunclionein nostrara ea conjuuclioiiecasli- F.XPERSONA RE.GISHUGONIS ADBORELLUM MARCIIIONEM.
gemus. Et qiioniam per Verdunum iier nobis esl, Quia miseiicordia Domini proevcnieus, rcgnuin
eo crucem vestra scienlia ul speiamus elaboralam, Fiancorum * quieiissimum
.... nobis conlulit,
. veslrse in-
si fleri poiesl, Kal. Novembris dirigite, sitque hoc quieludini quanipiimum subvenire siaiiiimus, con-
pjgfius amiciliae. Ila opus placens duni oculis cre- silio et aiixrlionosiroriim omniuin.fidelitim. Si ergo
brius ingereiur, indissolubilis ainor in dies augmen- lidem toties nobis iioslrisqne antecessoribus per.in-
tabilur. ternuntios oblatani conservarc Vultis, ne forte ve-
EPISTOLACVII. slras parles adeunles vana spe veslri solalii deluda-
EXPERSONA REGIS HUGONJSADSIGUINUM ARCllIEPISCOPUM
" mur, mox ttl exercitum noslrum per Aquilaniam
SENONENSEM,. -•'':'- diffusuin cognoverilis, cura pancis ad nos usque
Regalipotentia in ritilloabtiti volentes, oninia ne- properale, ut et fideni promissam confirmetis, et
gotia reipub. in consnltalione el senlenlia fidelium " viasexercilui necessarias docealis. Qua in parte si
nostrornm disponimus,vosque eortim participes fore fore'mavuliis, nobisque poliiis ohedire tlelegistis,
djgnissimosjiidicanms. llaqtie lionesie ac benjgno qiinni lsmaclilis, legaios ad nos usqiie in Pascha
aflcciu vos monemus, uli anle Kalend. Novembris, dirigite, qui et nos de veslra fidelitaie loeiificenl,et
enm fidem, qtiam cacleri nobis firmayerunl, conlir- vos de noslro advenlu certissimos rcddant.
melis ob, pncem el concordiam sanctae Domini Ec-
. . EPISTOLA CXIIL
clesiae, loliusquepopuli Clirisliani: nesi [
forie,-qiiod ADROTIIARDUM AliciilEPlSCOPUMCAMERACEMSEM EX
non opininus, persuasione quorumdam pravorum1 PERSONA ADALBEHOXIS.
diligenier vobis exsequeiida mintis audialis, seiiien- Vitte Palrologia: tom. CXXXVII in ADALBERONB
tiam dominipapoeet comprovineialinniepiscoporum1 REMENSI, epist. 53.
duriorem perferalis, nosLraque omnibtis noia tiian- EPISTOLA.CXIV.-
suctudo justissimum correclionis assumat zeiurare- AD EX PERSOXA ADALREI10N1S.
gali polenlia. Videubi supra, epist. 54.
EPISTOLA CVllI. EPISTOLA CXV.
ADECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREVIRENSEM EXFERSONA
ADALBERONIS, p ADCAROLUM DUCEM.
Vide Palrologim tom. CXXXVII, in ADALBEftoNE s Vide ubi stipra, episl. 5S.
IIEKENSI, epist. 30. - EPISTOLA CXVI.
EPISTOLA CIX. . ADROMULFUM ABBATEM SEXONEXSEM.
ADEUMDEM. Divinilale propitia bcne valenics, ut aroplius va-
Videubi supra, epist. 31. ' . lenlis oplaraus. Gralia cl bciievoleniia piinciptim,
EPISTOLA CX. uli scmpcr ttsi sumus, utimur, spcm honani in rcra
ADCOMPROVINCIALES, conversam iri, suo tcnipore c.vspcctanfes. Ubinam
i
Yideubi supra, episi. 52. polissiinura iiioraluri se.qnenii tcmp.ore, inccriurri
EPISTOLACXI. . propter incerta lenipora. Operi noslro, quod nou
quanlilatis fore sciipsjstis, quia ,mensurani
ADBASILICM ET CONSTANTINUM IMPERATORES ORTDO- parv;e
DOXOS, HUGO GRATIA DOMINl REXFRANCORUM. voluiJiinis ignorayimus, solidos duos per clericiim
Cum nobilitas vestri generis, luin eliam gloria a quem misistis inisiiuus, idenique si iiisiiuiciisfncie-
mus dpncp compleio oper.edicatis : Siifficii.
magnorum.acluiini, ad aroorem veslrum nos horln-
lur et cogil. Hi.quippe esse videmini, .quornni ami-.....' EPISTOLA CXVIl.
citia nihil dignius in liumanis rclius possit, exisll-- O . ADDQMINAM TlJEOPllANlAM.-
jnari. Hancsanclissimani amiciliam, justissiniai«qiie e Vide Puirologimiom. CXXXVII, in ADALBEROSE
socieiatem sic expeiiinus, ut nec regna nec opess RESSENSI, episl. 56.
veslras ip ea requiramuS. Sed hsec condilio quae c EPISTOLACXVIII.
'
nqslri juris sunl yeslra eflicit, magnoque usui, ,-si d ADCLERUM ET POPULUMi . . . .-
' - •
placet, haecnoslra conjunclio erii, magnosque frurr Videttbi supra, epist. 57. •
clus efferet. Elenim nobis obslantibus nec Gailns, '• EPISTOLA CXIX.
nec Germaiius fines lacesset Roinani imperii..ErgO 0 EMMA QUONDAM EEGJNA DOMINJEAUGUST.E TIJEOI>HANI*.
ul hajc bona fianl perpelua, quoniara est nobisuni- '•" Pielas vestri noininis subvenial afllicise,et a prse-
cus filius et ipse rex, nec ei parem in matrimonio 0 donibus cnplivauo.El mihi
quondam fuil et genus, et
aplare possumus, propter aflihitatem vicinoruni re- ]~ dignilas, ac regiuin nonieii. Nimc quasi sine genere,
gum, filiam sancli imperii prseeipuo affectu qiiseri- \- sine dignilaie, onmibus allicior contiimeliis, ancilla
inus. Quod si haecpeiila sereriissiiriisauiibus veslris captiva crudelissiinorumhosliuni facla. Et
;s quomodo
placuerint, aut scriptis impcrialibus, atit nunliii IS ille impius Carolusvocem meam
audiret, qui veslraia
«31 SILVESTRI HPAP.COPP. PARSIH. —EPIST. ET DIPLOM. 232
audirc eontempsii? ct vos.qnidem me veslra memo- A , insliluislis, diluvio vestri pene .absprplum esl, In-
ria dignam habuisljs, quaefieri circa me vellelis im- slainus, ac propriis suniplibus fabricam lanli dpeiis
peraslis, hicque reginm urbem occupavii. Parere novis artificibus insignimus, ne vestro snpervenlu
alicui non pulat suo noniini convenire. Noloei spiri- ad suburbana.cogainur deinigrare cubilia. Huic iam
lum ex.plicare,quo sibi regna inaniier promiitit. Hoc ingenti.negolip..idhuc dierum 15 spaliutn attribuiie,
lanlum oro, ne in me feminam illidatur,. dum in vestrumque arcliileclum A. remiltite, qui roepta per-
riiares retundilur. ficiat non meis sumpiibus, sicque nos ad perstrin-
EPISTOLA CXX- gendani [«/., peifr.ingeiidani]arcem monlemqne ab
DOMIN^: AUGUST* TiUCOPIUNUE, KOMINE REGIS. ipsis radicibus conveHendumcum lolis copiis, si ea
HUGONIS
V. I. D. K. V. A. Z. voluplas in animo est, exspeclate.
Benevoleniiam ac aflabiiilalem vestram cirea nos EPISTOLA CXXV.
senlientes, obsides a Carolo accipere, et obsidionem INCERTO.
solvere secundum volunlatem vestram voluimus , Cum multos nobis natura aflinitale jnngalj multos
fidissimain socielaiera ac sanctam ainicilinm con- afleclione, nullius amicitiaefructus suavior est qnam
servare eupiehtes.Porro liic Carolus legatos et ini- is qui fundamcnlo liililur charitatis. Nara ctijus ob-
perium veslrum conlemnens, nec super his acquie- H sequia aliquando sensimus aul eleganliora veslris
Scil, nec reginam relinquil, nec ab eplscopo ullos atit jttcundiora? Denique in tanla perlurbatione no-
obsides accipil. El hic quidem vidciii quid sua sibi slroc reipub. cum perfidiam niililuni assidue palimur,
prtisit perlinaeia. Veslram aulem aroiciiiam ad nos assidno oculos ad vos reducimus, ul spes certa.esi,
in pefpeiuum confn'mare cupientes, sociamac parti- non fruslra solatittm relaturi. Et quoiiiam vos ei
cipem nostri regni A. decrevimus vobis occurrere gravari el dcfaligari nisi in summa rerum neeessilu-
ad Villam Salanicum xi Kal. Sep. Ea quoeinier vos dine noluinus,-Z. Z. Q. M;B. et si sic judicaiisqu.em-
de bono cl ocquo sanxeritis, inler 110Sac lilitim ve- vis alium lanlum cum miliium robore,'subsidio et
sirum sine dolo et frnttde in perpeiuum conserva- V. Q. 0. V. E. X. n Kal. Ocl. ut et- nostri refugte
tori. peiierriti redeant, et hostes novis ac insperatis co-
EPISTOLA CXXl. •
piis intabescaut.
ADTREVERENSEM V. V. D. K. A. EPISTOLA CXXVI.
Vide Patroiogim tom. CXXX VII in AI)AI.BF.RONE INCERTO.
REMENSI, epist: 58. Quia.aversa valetudine revelali cslis, non imrac-
EPISTOLA CXXlI. r rilo lOngum ineerorem nobis dirainuis. Gaudemus
ADALBERO ARCIHEPISCOPJJS REMENSIS ADCAROLUM quippe si gaudetis, irisfaraiir si trislamini. Sic
DUCEM. sancla socicias unum cl idem senlieus manel: nec
Vide tibi supra, epist. 59." nos soli dulcem affectura vcslruni circa nos senii-
EPISTOLA CXXII!. mus, senlinnt-et illi qui atlmirabile opus crucis a
ABTHIETMARUM MOGUNTINUM ARCU1EP1SCOPUM.vobis noslro nomini elaboralae non sjne mngna
LabOre.obsitlionis in Carolum defaligntus, ac vi oblectalione conspiciuut, in quo pignus amicitise
;
Tebrium graviter 1 exagilaius, siiicerum affeciuiii oelernilaiemsibi affeciat.
ineiiin circa le, dulcissime fraler, expliearc non sa- EPISTOLA CXXVH. -
tis valeo. Hoc lanlitm significo, impern, obseque: ISCERTO.
mur, siique noslra amicilia eadem velle alque eadem Molimur,coriamur, quod volumus agimns, quod
nolje. Elquiainter graves oesluscurariim solti phi- noluuius neqiiimus. Ecc.eRai. atquc G; qiios missum
losophia quasi qtiOtUlamrcmediumcsSe' polest, ubi- iri ad vos" usque innuistis, alier soliia valetudine
"ciirique paiies e]us iniperfeeias haheinus, snpplent fatigntur, aller insolita quidem, sed cura taedio sui
indusiria vesfra. Ad pi'sesens autem resciibiie laii- firiiiti iriiperium veslruiri exsequi qui miiiinie poiuer
tum quod deest iiobis in primO volumine sccundaeTJ runt. Exseqiielui' auleni R. qnara proxiine in me-
«diiionis Boetij in libro Periheriiienias, hoc esl ab Iius comiiiutalus, cujus obscqtiiis'[«/., olim seqtien-
>eoloco Ubi scriptttm esl: Non cnrril vero et non lis] licrinannuui cOiniiemadfore janidiiduin iii nniino
laboral. Non verbunidko cum significalqniderttiein- esl. El quia ^iianlo si.leiuioquanlnque (ide nbslra
pus, usque ad eitm Jocum ubi diciiur : ipsa quidem secrela tjominiseiinius novistis', vices noslrasHo-
secundttmse dicta verba nomina sunt, el signi/ictinl slrique legaii apud comiiem Heribeiitim vos agcre
aliquid hic prwceptis, idein parle deficienlis coia- rogainiis : facluri quidquiil-prudeiiliori consilid de-
menlarii beneficii veslri non erimus iiiimemoi-cs, cernetis. Finiioque foro, uii audiia, relnia, inveiiia,
lidera inente conceplain non deseremus, qiiod voleti.s conferre nobiscum digiicniini, obsecranius, Vesiio
pro viribus exseqtierour. per omiiia usuri consilio sapiciiti.
EPISTOLACXXIV. EPISTOLA CXXVIll.
. *.. n. c. ri. J. v'. B. z. ADADELAIDEM MATREM REGNORCM.
Antiquis palaliis mcis usque ad fnndamenla diru- Quibus angusliis doniina quondnm Ileinraa afficia-
lis, eliam renascens palatinm, quod inihi acdificnre tiir, quanloque preraalur angore, lesiis csi cpisiol.i
2-tt SECTIO I. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM. 231
ipsius ad D. Q. V. M. H. E.jamdudum directa, cu- A lus ad quorumlibet noiitiam pervenire, quse sub
jus excmplar vobis misimus, ut et quid -aclum sil nosira deposueris fide.
scirelis, ot quam nihil. sibi profuerit, et ut causara EPISTOLA CXXXI.
doli, si lanien dolus est, investigetis. Certe clarissi- ,Quod benevolenlia vestra secundum dignilalem
niain domiiiain et nialrem regnorum vos haclenus vesiri nominis assidue iierfruimur, plunmum con-
fuisse manifestum esl, nosiris periculis, si qua gaudemus, cum noslri utililate, tura veslri nonoris
ingruerinl, creaidimus velie succurrere, nedumfilioe provectiQiie.Loelamurnunc prsesenlia nepolis Adal-
quondam diieclee, sive poleslas erepla esl sive non beronis Verdunensium episcopi, qui vos, babila
esl, filiaenon subvenire, in mcesiitiaest. Hortamur .ratione loci el leniporis, curo copiis adfore pollicilus
lamen vos explorare apud Carolum, per valentes est. Itaque ei non dissimilem, quanlum ad affeclio-
legaios, uiruni velil eam vobis reddere, aul credilam nem animi speciat, magniludinera veslram urbi
commendare. Videlur quippe ideo illain sie obsti- Remorumexhibebilisxn Kal. Octob. Quodet mona*
naio animo retinere, ne videatur sine causa ce- cbum latorem epislolaecelabitis, et rem lulo silen-
pisse. lio legetis, uli occultus ac improvisus ad nos possit
EPISTOLA CXXIX. esse vester adventus.
V. V. D. A.H. G.I. D.V.I. D. **
B EPISTOLA CXXXIL,
Quamvis vos in pi'opriis causts noverim satis Quanlum consilii qnanlumque ralionis provida in
occupari, lanien commune periculum magis sollici- lwenle verselis, cum aliis innoluerit, lum exitu?
los reddere debet. Scilis quas coiiventiones cum viarum Caroli manifeslius prodiderunl. Se.d si eum
Odone et Ileriberto comilibus habiierimus, et cur a provineia veslra velul hoslem propulsare nisi eslis,
obsides donavemnus. lnstant, el promissara aniici- amicorum vestrorum, Heramae reginse, el episcopi
tiam requirunt. Ilaque nuniiis eorum respondere Adalberonismeininisse debulstis, et si velitamicum
debeode mea ac veslra volunlate iu Non. Sept. in regnutn sublimare, nihilominus eorum oblivisci
Mores, studia, dolos, fraudes eorum inier quos non oportnit, simulque apud infidosmaleficia bene-
hahito, scilis. Redite ergo usque ad Bublionem,uti ficiis non superaii. Significale ergo si quid harum
vobiseum loqui possim de his quaemandare non pos- rerum in melius per vos coinmulaii possi.t, et cur
suni. Suntenim res grandes, et ad vos niullum perti- iiidiclum colloquiumpro pace inler reges negleclum
nentes, el quia civiiatem sine forli periculo diniit- sit, et si saltem fuiiira quies inler eos constai.
tere non possum, si placet, manus comilis [Manac. Inlerea si quidquam benevoleniia promeruinius,
Comes] veniet vobis obviam, quoevos omni securi- laullum petiinus, multumque oramus, ne militi
taie ad nos usque perducal. Valete, et quse vobis G C nostro We. pro Ber. prsejudiciuni fial. Esl quippe
cordi, veloeius remandate. cis commune prsetliumin Iite cnm Ecclesia, vultque
EPISTOLA CXXX. B. sibi cedi in partem ex novi operis capella, quod
RAINAUDO MONACHO. non possit jure haberi nisi ex seqnofacta divisione.
Non exislimes, dulcissime fraler, vitio meo fierii Bene valete, ac noslrutn codicera, si placet, per
quod landiu fralrum meorum prsesentiacareo. Post- fiduinnuniiuin resignale.
quara a te digressus sura, crebris ilineribus causami . EPISTOLA CXXXIII.
pairis mei Columbani pro viribus exsecutus sum. Z.R. B. I.
Regnorum arabitio, dira et miseranda lempsra fasj . Anxie quidemjamdudum veslra proesenliafruslra-
vcrterunt in nefas; nulli jure rependitur sua iides. niur, mulla vesiris consiliis dispouenda reservamus.
Ego lamen, cum sciam orania ex Domini pendere) Nostis quam paucorum fidci reipub. negolia sunt
senteniia, quae simul corda et regna filjorum iiotiii- commiitenda. Ilaque oplanms, monenius, oramus
iiuni permutal, exiluni rerum patienier exspeclo. omni affectu chnrilnlis' adfore vos Remis x Kal.
Ideiii quoque facere le et moneo et hortor. Unumi i Oclob. cum pro sitmmis ralionibus, quas vobis tan-
auteni interim pluriroum exposco, quod et sine) tum crederc fas est, tum eliain pro habenda ordi-
periculo ac delrimenib tui fiat, et me libi quam1 naiione 0. Silvaneclensis episcopi designaii.
liiaxiniein amicilia couslringnl. Nosli quanlo sludio» EPiSTOLA CXXXIV.
librorum exemplaria undique conquiram, nosli quott ADREMIGIUM MONACHUM TREVIRENSEM.
scriptores in urbibus aut in agris Iialiee passiini Bene quidem iutellexislis de iuimeroD. quomodo
liabeautur. Age ergo, et le solo conscio ex tuis3 se ipsum melialur. Semel naniqueunus, tinus est,
sumplibus fac ut mihi scribantur M. Manilius deJ sed non idcirco oninis iuimerus seipsuin melitur, ut
aslrologia, Victorinus de rhelorica, Dcmoslbenes 5 scripsisli, qui sibi oequus esl. Nara cnm sehiel IV
opbtalmicus. Spondeo libi, frater, et certum teneo,, sinliv, non ideo IVmeliunlur iv, sed polius duo : bis
quia obsequium hoc fidele et hane laudabilem ) enim bini iv sunt. Porro i litlera qoam sub figurax
obedienliamsub sanclo silentio habeo, et quidquid i adnotalam reperisli, x significat unitates, quoein
erogaveris cumulalum remitlam, secundum luai sex cl iv dislribulae sequialleram efficiunt propor-
scripia, et quo lempore jusseris. Tantum significa i tionem. Idem quoque in vi et duobus perspici licet,
cui et lua munera el nostra poriigamus scripta,, ubi umlas esl differeniia. Spboeramtibi nullara misi-
frequentiusque nos tuis liiteris loelifica.Nec sil nje- mus, nec ad prsesens ullam habemus, uec cst res
PATUOL.CXXXIX. 8
235 S1LVESTR1II PAP^ OPP. PARS IIL — EPIST. ETDIPLOM. 23C
parvi laboris tam occupalis in civilibus causis. Si A ciliam scienter violare molimur, nec acceplam a
ergo le cura tantarum detinet rerum, volumen noslris injuriam propulsare, sed a Kal. Janu. usque
AchilleidosSialii diligenler composilum nobis diri- ad initium ^Juadragesimse,in confinionoslrse Fran-
ge, ut sphseram, quam gratis propler difficultalem cise, Burgundieeac Loihariensis regni occurrere vo-
sui iion polerilis habere, tuo niunere valeas extor- bisparali sumus, sicut designabilisdiem ceriura, et
quere. - locum suo nomine descripluin : ul pax et concordi-a
EPISTOLA CXXXV. regnorum, et Ecclesiarum Domini, nostro vilio no»
ADARCHJEPJSCOPUM. deslilualur.
' 'Sicul audita peregrinalio veslra moerorem nobis EPISTOLA CXXXIX.
inlulit, ita permulaliis rumor dilali iiineris quasi Erudito homini, atque puram fidem, quse hodie
-frucluni laetiliaeimportavit. Anxiabamur quippe cuiri paucorum est, consianter tenenti, tluo verba Cbri-
"veslri absentia, luni quod lanlaepersonaemeritis non sli, el noslrum consilium aperiemus, et propositae
respondebant honores. Elaboramus ergo, et quod quaestioni satisfaeiemus. Dicimus aulem : Reddile
brevitas temporisnon habuit spalio temporis attri- quwstinl CmsarisCmsari, et qum sunl Dei Dco; et :
buimus; ac munera juxta vires paramus. Vires di- Sifie morluos sepeliremorluos suos. His animadver-
cimus, quia nosiis inter quos habitemus, quanla B sis, legilime injuncta ab episcopo honcsle prosc-
perfidia quorumdamexagilemur, quia eiiam obsidio quimini. Contra fas porro a quolibel prolata devila-
Laudunensis urbis prxlerila pace sequestra inler- bitis. Non inhonesle ulanlur suo lempore filii lene-
•missa esl, x Kal. Novemb. repelenda. Quamobrem brarum, filii Belial : nos filii lucis, filii pacis, qni
sicut monuimus, monemus, et pro solaiio militum si spem in hominevelul fenumarescentej non ponimus.
andiguenmus, et pro auxilio capti cOnfratris nosiri Ciim palienlia exspeclemus illud Propheise : Vidi
A. utque B. el G. vestra exhortalione digniores se impiumsuperexallatum et elevalumsuper cedros Li-
reprxsentent germanos, in lanto discrimine re- bani; transivi, et eccenon erai; qttmsivieum, el 1:011
jum. esl invenlustocus ejus.
EPISTOLA CXXXVI. EPISTOLACXL.
•Negraviter ct iniqpo animoferasiuslissiiiiam cor- Berieficiisliberatoris nostri grales persolvere di-
Teclionem Domini, dulcissimefrater. Divinitasquip- gnas non sufliciinus : eliam menibra noslra, quae
•pe non dignatuTimpios suo flagello, seierniscrucia- infernus absorbuisse in vobis visus esl, ab ejus fau-
libus reservans puniendos.Disce conslaiiliamservare cibus erepta, viclore Chrislo, laelamur. Veruin quod
in adversis. Et si Job et nostri ordinis anliquos sa- hujus temporis est monemus, uli noslro colloqnio
:cerdolesnon vales imitari, saltem noslri tcmporis C perdiscaiis quae appelenda, quae vitanda vobis sini,
'laieum hominem, iibique affinem, exemplar halieto, priusqttamnostri regni principuni convenlibus nii-
'comilem Godefridum. Nos quidem luoe salulis im- sceainini. Simul eiiam aul lilleris aut iido nuntio
-memores non erimus, nec quidquara eorum quaepro significale, ulrum lula videalur vobis ad praesens
-ie fieri oporleat inienlalum relinquemus. Noveril profectio A. II. nlque Ra. ad coraitem Oltoneni, cl
crgo I. V. Q. omnia quoecirca le sunt, ut legalum quoconveniani.
nosirum Parisius in feslo heali Dionysiicerlissioiiim EPISTOLACXLI.
inomnibus reddere possit, ut si obsidio futura esl, Diutius consullandonihil tutius in commune re-
et non esl, alia aique alia refringanlur consilia. Vale pertum esl, quam a colloquio veslri senioris ad proe-
feliciter, e^ hoc unum allende, ne te praecipitem sens abslinere, -si fieri polesl hoheste. Si autem
dederis, ut satius fuerit alio riiodoperiisse, quam nori poleslis majorum causarum summas altingere,
per inleritum tibi luisque posleris aelernum oppro- nihil nisi evidenler utilc definire honum cst. Porro
brium reliquisse. lterum vale, el a I. V. I. Q. Z. II. omnium bonorum fideRa. feria V vesirum legatuni
%. A. plurimum cave, ui a perfido et imposlore. Silvaneclis prseslolahilur, vel Carnolim profeclurus
EPISTOLACXXXVH. si laudabilis, el Conipeiidiacum reversurus si sic
Absentia miliium noslrorum res quam pelistis ^ annuetis.
plenum non habnit effeclum; est lamen in volo, el EPISTOLACXLII.
ineorum reditu quod polerimus exsequemut'. Sed ADALBERO EPISCOPUS R. ET SCIIOLARIS ABBAS, AD
•si perpeluam paccm rusiicis Asineli oplalis veniam CONSTANTINUM SUUM.
com. Cen. et ul ad nos usqtie quam proxime, ut et Congralulamur iibi, dulcissimefraler, pervasore
in merila compnrentur consilia, cl veslra militaris alque hos.le monasticse religionis, ad mullorum sa-
nianus digna nobis conferat solaiia, juxla quod per luiem bumanisrebus exempio. Insta ergo, ei si jam
eum significabimus. Hoectutis auribus coiiimitlimus Palrem lua ac fralrum dilectione dignum habes,
propter hoslium multiplices insidias. habeamus euni et nos praesenlemlua opera proxime
EPISTOLACXXXVIII. in feslo beati Remigii, ut affeclus nosier a Floria-
Gratulamur meliori habiludine corporis inslau- censibus te faciente paululum qbalienaius, le fa-
rala in vobis, siniulque quod noslram scire volui- cienle sit plurimum' reconcilialus. Quod si hsec
stis. Nos quidem Doininopropitio el bene valemtis, omnia fieri niiiius possint, liccat nobisel lua laniura
ei optima quaequevolis optamus, nec cceptamami- perfrui praesentia, si quid uiiquampraesliliniusquod
237 SECTIO I. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM. 238
plaeneril, et si dignaris proeslare quod placere A ego-illa Emnia quondam Francorum regina, quoe
jossil. lot millibus impcravi, nunc nec vernaculos comiles
EPISTOLACXLIII. babeo, quibus sallim siipaia conventus adeam tanli
Si eam, quam in maxiinis rebus benevolentiam ducis Henrici, nec desiderabili prsesentia vestra
sine affeclu conlulistis, nunc in minimis causis prse- frui licel causa captandee salulis alque consilii.
stalis, non parvam Inudemnec mihinmm fructum Adsiiis ergo noslrae causaedifferendse,non determi-
sperare debeiis. Laborastis quippe ul liberaremur nandaeusque ad mulua veiiia. De castro Q. G. R.
ab hosle, sed conlempii estis.modo, qnia liberavit dicimus, nec paiiamini fratrem veslrum dici prodi-
nos Dominus de ore leonis. Solitam operain impeh- lorem, quem haclenus probavimus in fidehon ficta
dite, ut impetio senioris ac dominae.vestrse ille vio- permanentem. Inlerea, quoniam rcrum nostrartim,
lenlus prsedo sallem supelleciilemnostram reddere ut scilis, procuralor nec rediil, nec quid ei obvene-
cogalur. Non aurum quoerimus,nec massas argenli, rit audivimus, ne vaeua manu redeatis. Diu exspe-
sed quibus carere dedecus esl. Dicimus aulem au- ctatam pecuniam in loculisvestris referte, mercedem
laea, lapctia, et iissimilia, simulquepelimusiioslram acgraliam ob nierita beneficia relaluri cum ex hoc,
fidem non ex ejus fide perpendi qui niliil unqiiara lum ex aliis saepenumerocollalis.
spopondilquod ratum fore dccrcveril. B EPISTOLA CXLVIII.
EPISTOLACXLIV. ADRESIIGIUM MONACHUM TREVIRENSEM.
Sicut epistola i-egiinominis, quam vobismisimus, GERBF.RTUS scholaris abbasREMiGio monacho Tre-
conlinel, monemus, rogamus, obsecrarous, ut exse- virensi.
qui curelis, cum pro veslra benevolenlia circa nos, Prsegravat affeclus luus, amantissime frater, opus
tum propler pacem Ecclesise Domini pace priuci- Achilleidos,quotl bene quidem i.ncoepisti,sed defe-
pum proventuram, nisi forle desiderabili proesentia cisti dum exemplar defecit. Ilaque ei nos beneficii
veslra frustrainur, apud fidos inDdi ac suspecli ha- non immeniores, difficillimioperis inccepimussphae-
bemur. ram, quae el torno jam sit expolita, et artificiose
EPISTOLACXLV. equino corio obvolttta. Sed si niinia cura faligaris
• PARISIENSI EPISCOPO GERBERTUS. habendi siinplici fuco inierslinctam, circa Marlias
Etsi oinnis Ecclesia cnlliolica una alque eadera Kal. eam cxspocta, nisi forte ctim horizonle ac-di-
csl, singulis lamen sacerdolibus niodusquidain prsc- versorum colorum pulcbriludine iiisignilamprseslo-
scriplus est, quo se exlendere, ubi tenninos debeant leris, annuum perhorrescas laborem. Cseieruinde
collocare. Iiaque in causa Rotbeni abbaiis, ob eam dato et acceplo inier nostros clienles sic jure con-
quam scrvaraus ac semper vobis servare volumus '* siitil, ut niliil reddercl qui nihil deberel.
iidcm, haec nia consuliando proponimus. Prinmm, EPISTOLACXLIX.
non esse noslrijuris falcem in aliena messe ponere: Salis quideni molesleabsenliam vestram ferimus,
in quo multiplices rependimusgraies etiam indebito sed majoii cura premimur ob ignorantiam earum
dignari nos honore. Secundum, saiicti Dionysii cce- rerum quoecirca vos gerunlur. Nam cujus affeciuum
nobium ejus esse reverenLioeac dignilatis, ul iiullius sumus parlicipes, ejus cerle progressus et exitus
ibi magislralus debeat deponi aut imponi sine com- viarum ignorare miniroe debemus.Festinale ergo et
proviiiciiiliiiiu,quorutn interest, consensu ac favore lilleris plainim facere quid communiuinnegoliorum
sulenini. Teriium proponimus, si rem in dilalione ac privatorum poslmodum egeiilis, agalis, mox.
ponilis, vestrse niansueiudiui siiggerendum, quid- agere disponatis, simulque significale quid nos fa-
quid honestius el uiilius cum religiosissimis et ara- cere velitis. In eleclione episcopiu IduumFebruar.
plissimis viris invenicmus. habenda, qua die el potius pridie vestra prseslolabi-
EPISTOLA CXLVl. mur responsa, el quid Ansel apud comites egerit,
Decimo Kal. Januar. a rege aceeplam epistclam et cur ejus iiuiiiiiira adhuc niinime viderimus, et
fraiernilaii veslrae direximus per R. sequivocumpa- n ulrum regem ac comiies piius convenire debeamus,
tri, iu qua vesler ac fratris niei adventus in urbe et si iter ad injunctum colloquiuin Calae differre
Reinorum expetebaiur, v Kal. Januar. regiis legatis debeamus, et si eo venietis, ct cujus favore hsec ct
obviam occurstiri, qni ex condicto quidera venerunl, bissiniilia.pleiiissimamfideiiiadvosbabenlibusplena
sed vos non inveuerunl. Porro cxemplar prioris fide deponite.
cpislolse nosiroe nunc miitimus, posiulantes datura EPISTOLACL.
iri suijjiuni responsum voluniaiis proprise simul et Graluiioebenevoleniioevesiraenullis respondemus
aclionis. meritis. Quid cniin conluliinus aliquando diguum le-
EPISTOLA CXLVII. galione Roderici? Hoc solum superest ut intelliga-
EMMA QU0NDAM REGINA FRANCORUM. mus quomodo dicluni sil, ne cujuspiam regis vel
Acerba sunt bocclempora, sacerdos Doroini, qui- episcopi commoda veslris ac senioris veslri commo-
bus sanclissima fides usquequaque rarcscit. Sed me- dis anleferamus. Non saiis quippe palet ulru.ni,
nieiilole illius quam semper promisislis, quamque a relictis omnibus quaepossidemus,jubeatis sequi vos
vobis conservandamcredere malim. Moveatvos mea ac vestra : an quodara gonere loquendi spe consola-
'caotivitas, Droedonuinmanus.Apud scicnlera loqtior, loria lantum nos relevare vehlis ab ijnpetu ssvien-
259 SILVESTRIII PAP^ OPP. PARS 111.— EPIST. ET DIPLOM. 210
tis ortunae. Rex Hugo ac vicini episcopi, et qui A nius, quia vestrse doeirinoe disciplinala proceriias
sedem Remorum ambiuiit,.plurima offerunt, Sed nosiroesimplicilati semper fuil haud fastidiensau-
nulla a nobis ailhuc recepla sunt, nec sine vesiro cloritas. Attamen ut, omni ambage diraoia, ad vos
'Consultuquidquamagere molimur. Ea gratia regem nudseverilalis fruaniur loquela,judicavimus, et fir-
adire distulimus, ne forte abeo rapli veslra imperia inum disposuimus, ul vobis nianifestet hoe nostrse
refugisse videremur, ob dulcissimumaffectum cbari voluntalis epislola, quod in hac re summa nostrse
ipatris mei Adalberonis omnibus morlalibus antepo- adoptionis ei sjngularitas est petitionis, quatenus
nenda, quse in vobis quodammodo inlueri deside- nobis indoctis et male disciplinatis, vestra solers
,rabileesl. Caelera, qua) in nobis menlis essenl, et providenlia in scriptis, nec non et dictis, non prae-
quoe fieri circa vos vellenius, Roderico diligenier ter solitum adbibeat siudium correclionis, el in
exsequenda commisimus. republ. consiliumsummsefidelitatis [at., felicitatisj.
EPISTOLA CLI Hujus ergo nostroe voluntalis in rion neganda insi-
«ERBERTUS SALUTEM SIBISCRIBENTl SUBNOMINE ItE- iiualione, volumus vos Saxonicam rusticilatem
VERENDI PATRIS ADALBERONIS VERDUNENSIS EPISCOPI. abhorrere, sed Groeciscamnostram sublilil.ilem ad
Si de meo slalu quoeris,bona senlenlia quicun- id siudii magis vos provocare: quoniam si cst qui
"
que familiarilalera praetendis, liceat respondere, tua suscitet illaiu, apud nos invenieiur Groecorumin-
pace me positura in adversis, virum fortem sequi, dustrioealiqua scinlilla. Cujusrei gralia, huic nostro
non eonsequi. Cselerumreipub. causas non signi- igniculo vestrse scientiseflamma abundaiiler appo-
fico, quoniam quid scribam nescio. Specialia lamen sila, humili prece deposcimus, ut Groccorumvivax
fralris morbo calculi laboraniis pleniiis exsequerer, iiigeniumDeo adjulore susciletis, et nos arithnielicae
si inventa a prioribus inlueri liceret. Nunc parlicula librum edocealis, ut plemler ejus inslrucli documen-
anlidoli philoanlhropos ac ejus scriplura conlenlus, tis aliquid priorum inielliganius sublililalis. Quid
tuoviiio irapula si qttod paratum est ad salutem, aulem de hac re vobis agendum placeat, quidve
non servando diaetani, verteris in pernicieiu. Nec displiceal, vestra palernilas lilleris nobis nunliare
inc auciore quse medicorum suiil traclare velis, n®n differat. Valete. Versusnunqiiamcomposui,nec
•praeserliin cum scienliam eorum tantum affectave- in studio habui ; dum iu ustt habuero, el iu eis vi-
rim, officiiim semper fugeriiii. guero [al., Boruero], quot babet viros Gallia, tot
vobis mittain carmina.
EPISTOLACLII.
EPISTOLACLIV.
ADREMIGIUM.
fralri GERBERTUS. GERBERTUS OTTONI CJiSARI.
REMIGIO fI
Id momcnluni ac ea vis erat domini mei et patris Dominoel glorioso OTTONI Csesari semper Augu-
mei Adalberonis in causis pendenlibusex selerno, ut sio GERBERTUS, gralia DeiRemorumepiscopus,quid-
eo in rerum principia resoluto in primordiale chaos quid lanlo imperalore dignura.
mundus relabi. In tanla igitur perturba- Supereniinenli benevolenlioevestrae, qua in sem-
pularelur vestro judicamur obsequio, fortasse
ul iia dicam, confusione, mortalium offi- piternuin digni
lionc, et, sed respondere non valemus meritis. Si quo
ciorum immemor, quid oplares, quid peleres, in- votis, eniiii tenui scienliseigniculoaccendimur, loium hoc
cautius perspexisti. Num in ejus modi disciiniine,
gloria vesira peperil, patris virttis aluit, avi magiii-
republica derelicla, demigrandum fuit ad philoso- ficentia
non necessaria? Taceo comparavil. Quid ergo ? Thesauris vesliis
phorum comnienta^inlerdum non inferimus proprios, sed resignarous acceptos,
de me, cui nullse mortes inletidebanlur : et quod
Adalbero me successorem sibi quos paiiira asseculos, paiiim vos quamproxime
paler designaverat, assecuturos indicio est, Iioneslaet utilitas ac veslris
cum lolius cleri, et oninium episcoporum, ac qtio-
rumdam militttm favore, el quod omninm reruiii, majeslale digna pelitio. Nisi enim firmuni tenerelis
ac fixum, vim nunierorum vel in se omuiuni rerum
quae displicerent, me auclorem fuissc contendereni. coniinere
Nam amici,qui familiaiilatebeali pntris Adalberonis Jn primordia, vel ex sese profundere, non
niecuni usi fuerunl, roecumquelaborabant, ob tor- eorum plenam perfeclamque nolitiam lanto festina-
nalile lignum deserendi eranl. Paiere ergo patienier relis sludio : et nisi moralis philosopliiaegravilatem
non ila verbis veslris cusios om-
nioras necessiiate impositas, ac meliora lempora ainplecleremini,
valeanlresuscitarisludia nium virlulum impressa esset humililas. Non lamen
exspecla, quibus jampridem aninii sibi benc conscii laeila esl
in nobis einoriua. subtilitas, cum
ejtis, ut ita dicajn, oratoriam facultalem cl a seel a
EPISTOLACLHI. Grsecorumfonle proflueniemoralorie docuistis. Ubi
OTTONIS 1MPERAT0RIS ADGERBERTUM. nescio quid divinum expriniilur, cum homo genere
G. Philosophorum periiissimo, alque tribus philo- Graecus,imperio Romanus, quasi bsefeditario jiijjg
Sophiaepartibus laureato, OTTOquod sibi (50). thesauros sibi Graecoeac Romanoerepetit sapienitioe.
Amantissimseveslrsedilectionisomnibusveneran- Parenius ergo, Caesar, imperialibus ediciis, i,um in
tlara nobis adjungi volumns excellentiam, et (aiui hoc, tuni in omnibus qusecunque divina, .nmjeslas
palroni sempiiernara nobiscum slabilitatem adopta- vestra decreverit. Non ejiira «JKSSC noS'ti:»us obse-
'50) Al., lmperator Ollo Gerberto magisiro suo.
241 SECTIO I. — ANTE SUMMUMPONTlFlCATUM. 242?
q io, qui nihil mler hiimanas res dulcius aspicimus A Halici aeris qualitalibus mei corporis quadam sui
veslro iuiperio. generis contrarietate opponit. Mulamur ergo solum
EPISTOLA CLV. corpore, vobiscummansuri mente, vestroque solatio
OTTONIS ADGERBERTUM. atque subsidio priraores Italise relinquimus. Hugo-
OTTOAuguslus imperalor reverenlissin.o papae nem Tuscum vobis per oninia fidum, S. comitem
GERBERTO (51). Spolelinis et Camerinis prsefectum, cui octo comi-
Quia divinitale propilia non solum sanguinis linea, lalus, qui sub liie sunt, vestrum ob amorein contu-
verum eliaui inler cunctos mortales' quadam sui gc- liinus, noslrumque legatum eis ad prsesensprxfeci-
neris eminenlia conneciimur affcclu, qualitate circa nius, ul populi reclorem habeant, et vobis ejus opera.
bomini culluiu non dispares esse debemus. Ideoque debita servitia adhibeant.
nostro animo veslrum metuentes ingenium, hunc EPISTOLACLIX.
abhatem Pelruni veslro conimendamus apostolatui, GERBERTI ADADELAIDEM AUGUSTAM.
ut quoe lionesla et utilia circa suum monasterium Dominaeet gloriosseADELAIDI reginse-semperAu-
fore ageiida, et a se et a noslro legalo cognoveritis, gustae GERBERTUS gratia Domini-Reraornm episco-
cum omni diligeniia exsequi studeatis : ut dum riiar- pus, el omnibus suis confralribus ef coepiscOpisRe-
tyrum . inemorias in commune honoramus, eorum B morum diceeeseos,bene valere in Chrisio.
bencficiain commune sentiamiis. Valele. ' Epislola vestri nominis Tsela prineipia periulil,
EPISTOLACLVI. monila salubria habuil, sed liisli line eonclusa esl.
OTTONIS IMPERATORIS ADR. COMITEM. Suavem quippe animi veslri affeclumcirca me os-
OTTOgratia Domini imperator Auguslus R. co- lendit, ad propriam sedcm reditum maturnre admo-
iniii saluiem. nuil. Sed quid sibi voluit lam acerba conclusio? Ila
Diversa regni negolia inierdum cogunt nos inci- enim sehabet: Cognoscile quia si modo-bujuscet-
dere diversa imperia. Hinc esl, quod abba.liamsancli monila parvi penderitis, utemur noslrorum et rebus
Vincentii Capuaesilam ob quarumdam rerum neces- it consiliis absquC crimine veslri. Me urbi Rerao-
situdines nuper Joanni monacho donavimus, Rolh- rum prsesidente, quando non licuit, licet, vel licebit
frido abbate nec adjudicalo, nec deposilo. Proinde vestris uli consiliis, et rebus mihi coijimissis? Au
respeciu miseiicordiseeldem abbali Rolfifrido con- nielius licuit Arnulfoeam obtinenle? Sed ille eam
ccdimus cellam sanclse Mariac, cum omnibus ad se vobis dolo el fraude abstulit, ego conira multorum
perlinentibus, in Marsi comitalu, in eo loco qui dici- dolos ct fraudes vobis. eam multis vigiliis mulloqne
lur Apiuinici, cum.rcliquis-rebus sancli Yincenliiin labore conservavi..iiirum nimis esl veslrornm bo-
eodem comilalu positis. Cellam quoque sanctoeMa- C stium vos non senlire insidias. Qui enim Arnulfum
riaein partibus Beheventi, ubi dieilur Santis locus, ad vestri regni confusionemsuaesedi resiituere quoe-
cum oinnibus sancli Vincenlii rebus in terra Bene- runt, non sibi hoc luiuui fore putant, nisi me prius
veniana sitis. Unde libi ct Benevenlano principi qualibet occasione perdant. Quod iiiultum verisimile
prascipimus, ul, sicutrcs vobis vicinsesunt, iia ob esse duplicicapimus argiiriienlo,quia me Remis nu-
nosiram fidelitalem Roihfridum abbaiem ejus res per posito eum absolvere decrevistis: et quia Leo
lcnere juveiis sine ulla conlradiclione. Romanus abbas ut absolvatur obiinuil, ob conlir-
EPISTOLA CLYH. mandum senioris roei regls Roberli novum conju-
OTTONIS ADADELAJDEM AUGUSTAM gium, ut mibi a Remensibus per Iitleras signilica*
DominaeADELAIDI imp. semper Auguslse OTTO tum est. Accedit ad boc discrinien fides a prassenti-
g'alia Domini imperator Augustus. bus corle Calmiciaca a Gibuino Gibuini nepote per-
Qnia secundum vola et desideria veslra divinilas vasa. Infinilus, credo, crat villartim numeiiis, nec
nohis jura imperii. contulit felici successu, divinila- ad possidendum siifiieere polerant Remenses , ni: i
le.-n quidem adoramus, vobis vero gratcs repcndi- ad colonias obtinendas invilarcnlur Gatalaunenses.
nuis. Scimus enim et intelligimus malernum affe- Quid ergo? si Arnulfus absolvendus est, vel si Gui-
ciiini, et studia pietalis, quibus rebus obsequio ve- " binus, vel alitis quilibel in sede mea inironizandus
strO deesse non possumus. Proinde quia, dum pro- esl, rediluiii nieum sine capitis mei periculo intelli-
movcuiur, vesler honor attollitur, rempubl. per vos gere nOnest. Quod ila esse, sed vos minus animad-
proinoveri, ac proniotam feliciler in stio slaiu rcgi verlere, dubiiare non debeo. Novi enim studia ve-
liiiilluni oramus ei oplamus. Valete. slra omiiibus raoiialibus prsedicanda, novi animl
EPISTOLACLYIII. vestri dulcissiirios affectus circa riie. Quibtis si re-
OTTONIS ADGERBERTUM. spondere nequeo merilis, respondebo voiis. Quo-
ReveTeniissiniopapse GERBERTO OTTOgralia Dei circa ul mea vobismiiitis ingerain, deque me omnino
iinperator Augustus. taceam, quem divina gralia a periculoruni iminensir
Quia lemporis diffieuliale astriclus vestiis volis lale liberat, et in quantum ad me solura allinel,.in.
snlisfacere nequeo, vehemeiiti mdirore aflicior. onmi felicitate disponit et conservat, per terribile
Moveorenira pietaiis affectu cirfcavos, sed nalurae nomen omnipotenlis Dei oro et deprecor, ut Remensi
nccessiias suo jure oninia constringens, qiialilates Ecclesisedesolalseelattrilaj, siquolibelmodovaleliSi.
(31) Al., revcreiilissiniopnp;e Gerberlo Ollo Dei gratin imp. Augustus.
243 SILVESTRHI PAPJE OPP. PARS III. — EPIST. ET DIPLOM. 2-1*
subvenialis. Quoe quoniara regni Francorum caput A episcoportim judicio relinquere volo. Nec rursus
esl, si deperierit, ut membra seunantur necesseest. conlra episcoporum.judicium, ubi major auctorilas
At quomodo non depcrit, quaesub nomine duorum adsit, eam quasi per vim relinere dispono. Quoe
quasi inler malleum et incudem, disposita, dum judicia dum exspeelo, exsilium, quod a mullisfelis
eorum neulrum rectorem approbat, velut inter.. puiatur, non sine mullo tlolore lolero.
inidas maris sine reniige flucltiai? Qtiid porro.fieri EPISTOLACLX.
pulalis, si leriius sine judicio Ecclesiae ad- nuine- Occuriit mihi seuioris mei regis Roiherli clara
rum accesserit ? Neque vero bsoc Ioqtior, lanquairi facies, Ioelusaspecius, visiiata colloquia , serniones
ajjgur autdivinus. Meminieiiain meos conspirasie vestri sapienlia el graviiaie pleni ,. lum principum
non solum milites, sed et clericos, ul nemo me- et episcoporum grata affabililas , qno? niihi dum
cum comederet, nemo sacris inleresset. Taceo de eripilur , ipsa quodammodovita onerosa esl. Sola
vilitale et conlemptu , nibil dico de gravissimis mihi solalio est clari CsesarisOlhonis pielas, beni-
Jnjuriis saepe mihi a pluribus illalis. Ad haeeut re- volenlia, libernlilas, qui lanlo ainore vos veslraque
deam provoealis, el ut graviora paiiar, minas super- diligilj ut dies noctesque raecum seiTrioneniconfe-
addil episipla. Quidest? o divina niajestas! adeone ral, ubi etquando vos familiariler videre possit:
me infaiunlum, vel a te ahalienalum pulanl, ul vel _ coaavumsibi et studiis consimilera seniorem meum
gladios imniineniesnon videam, vel Ecclesiamluam regem Rolbeiiiim alloqui et complexnri. Si ergo
schismale confundam?Ego vero iniproboruinversu- Romanum iter, quod causa plurimum synodi me
tias acuteconspicio, el conlra oiitniaschismata.uni- detinet, hoe tcmpoie dilalum fuerit, circa Novembr.
taiem Eccleshe , si sic decrcluni est, morte mea Kal. me exspectabitis, ei hariim rerum inlerprelera
defendo. Peto ergo, o dovninamea semper Augusla, fidissimum, el per omnia vobis obedientem.
item a fralribus mcis ccepiscopis, qiii pro causa EPISTOLACLXl.
Iraditoris Arnulphi, sive juste sive injusle sub ana- ADCONSTANTINUM SCHOLASTICUM.
tliemale posilisunl, ut me judicium Ecclesia) ex- Vis amicitioe pcne impossibilia redigil ad possi-
speetaniem palienter feranl. Neque eniin Ecclesiam, bilia, etc. Exslal supra , libelio De numcrorumdi-
quara episconorum judicio i'egendainaccepi, sine visioneprmftxa.

EPISTOLiE;;ALL3E GERBERTI

Curante Andiea Duchesnio primum ex ms. exemplari Jacobi Sirmondi Socielatis Jesu in
lucem editw.

(Hist. Franc. Scnpt. toin. 11,pag. ;8_8.)


EPISTOLA CLXII. i mysiicisabluil sacramenlis-.:hunc , inquam , dici-
C
BLECTIO ARNULFI KEMORUM ARCHIEPISCOPI A GERBERTOnius. Lauduneiisis Ecclesiae filitini, et, ut verius
EDITA. faieamur, Reinensis. Ea quippe civilas Remense
Sanclae ac universali Ecclesioe catholicae salu- lerriioriuin, Remensis parochia est: nee sic a beato
lem dicunt filii Remorum roelropolis. Remigio divisa , ut fieret aliena; Nimirum ille vir
Diva?niemoriaepalre nostro A. sensus corporeos Deo pleniis, uiiilalem appetens, non scissionemaf-
relinquenle, claruui lumen pasloris amisimus, prse- feclans, sic scidil ul cohaererct velul pars in lolo.
da hostium facti suraus. Ilaque diiin nioliimir, cona- El quis et qiianlus fulurus essel inlellieens , nalale
mur lanti viri resarcire ruinas. Elapsa sunl cano- solum beavii sacerdolii dignilale. Eligiriiusergo
nica lenipora, violatoe suni leges, quibus cavelur liunc Arnulphum hinc orlum , hic eiliicalum, Si-
iiullanisedem aniplius liiginta dierum spalio vacare inonincae !ia>rclicisexperlem , a faclione lyrannica
licere. Nuncque taiidein pulsaniibus divina lux se reinolum, sua cuiqiie dehita jura icddenicni, san-
apparuil, et quo sequereraur oslendii, depulso anii- cltiarium Dei non dissipaniera. Sint procul ab ele-
cliristo, Simoniaca hoeresidainnala. Nos, inquam, clione nostra dolus et nec pulent eam'ad se
qui dicimur episcopi diceceseosRcmorum. inelro- perlinerc lilii Belial, filii pacis et concordioeslabi-
polis, cum oiuiii clero , diversi ordinis populo ac- D » lem et solidara in perpeluum faciant confirmando,
clainanle , orthodoxis reglbus nostiis coriseulienli- Corroborando, subscribendo.
hus, eligimus nobis in prsesiilemviruin pietalti EPISTOLA CLXIII.
prscslanlein; fide insignem, conslanlia inirabilcra , EX PERSQNA ARNULPJIJREMENSIS JiPlSCOPI.
in consiliis providum, rcbus gcrendis aplum. In quo Elsi adhuc neque in republica, neque in privala,
bae vjrlules, quae sic clare reluceni, indicio sunl nulla meiiia nobis sint, his tanien animus niiniine
cseleras abesse npn posse.Arniilpliuindiciraus regis deest, specialiusquequudainiflodoinardeseiiniis ad
Lotharii filiuin. Quera elsi alltis sanguis vilio leni- comparandosac relincndos vestros affectus. Ob id
poris sub anaibeinaie posiius aliqiio infecit conla- ilaque Gerardtim anliquum mililem veslrum vim
gio; sed tamen hunc mater Ecclesia purificans inferenlem , ,ac beneficium'nostri fidelis Guenirici
245 SECTIO I. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM. 246:
pervadenlem palienlia ferimus, utque eum quiescere A beneficiis quamvis ingentibus oblalis iuficxus sum.'
jubeatis oramus. Et si forte dissiraulaverit, utrum- Quousqueergo id genus amicitise exercebo? Consu-
que monitorera experiaiur surjustissimum hostem. lite, ac solalium imploranii praebete, etsi non ob
EPISTOLA CLXIV. mea merila, sed lamen et propler vestra erga omnes
E. EPISCOPO TREVERENSI EX PEItSONA EJUSDEM. semper laudata beneficia.
Sciens benevolentiam , vel poiius pietatem ve- EPISTOLA CLXVII.
slrain, qua semper usi estis circa bealse recordatio- Conceptam laetitiam Romani itineris, quo vester
nis proodecessorem metim, feliciorem me judico, si oomiiatus ac dominae Theophansesemper Auguslae
cara sic accipio uli acceptam terminus nesciat. fulurum alloquium ampliorem fecerat, senioris
llaque ex abundanti charilale a vobis facto princi- mei prohibilio cOnturbat. Vices ergo meas veluf
pio congaudemus, ac mulua dilectione frui indisso- amicus amici obiinete. Et ut pallium a domino papa
lubiliter optamus. Et quia lumultus dissidenlium per vos consequamur, et graiiam dorainse noslrae-
regnorum, ac novitas nostrae ordinationis decernere .• per vos coeplam retineamus. Cujtis obsequio, Deo
ac perficere, qui animose impediunt acluum nostro- annuente, in Pascha erimus, nec quisquam erit:
rum moderamina , consoli alse prudenlise vestrse qui vos ab ejus ac lilii sui fidelitaie ac servitio pro-
deleganius : simul quoque dramus si fiein polest B » hiberepossit.
definrle prsescribi, ubi et quando post reditum ve- EPISTOLA CLXVIH.
slrum a palalio convenire possimus , simusque ad ADRAINARDUM MONACHUM BOlilENSEM.
praescns ceiii, si quid rerum novarum didiceritis, Quidain Telbaldus, ut ipse ferebat, monachus
post plenius inslruendi quod planius pernoscelis. Bobiensis, praeierita seslate, ad nos venil, per quem
Magiusmargumentitm esl in sanctissima amicilia, nosh-a seripla libi direximus, quibus tuae litlerae noa
ae firrfia socielate nos inseternum mansuros, cum salis respondent. Itaque et exemplar' prioris epK
cisdem utamur aucloribus quibus apud praedecesso- stolaereniiitimus, et tuse petitioni hoc modo consur
rem meum in otioet negolio semper usi eslis inter- limus. Si Sub fegula patris Benedicii ac spftiluali:
prelibus. abbale tibi militare delectat in alio monaslerio, mea
liceniia titere, nec obsit tibi transitus causa religio-
EPISTOLA CLXV.
Piurimom inielligo vos inielligere molus animi nis, et imperio abbatis tui factus. Coeterumin dando
et frena licenlioerelaxanius partira, par-
mei, eoque amplius vos accurale diligo, et amplector. timaccipiendo ; boc
restringiinus modo servala discretione, ut
Recordor quippe honestissimse admonilionis, qua
et sine offeiisionedivinarum leguueidan-
iiie salis diu a communione quorumdam principum C r. quod'jure
dum ac recipiendum est, des ac recipias. Ncc pules
siispendislis, quid velleiis significaslis. Oro ei*goper ad meam licenliam
venerabiie liomen paliis mei, et per inviolalam pertinere,i si quid lyranrio aut
velab eisacceperis.
fidem, qua se suosque semper colui, ne cogar eorum impio sponte Uibueris,
lioniinum oblivisci quos ob ejiis aniorem ineis cora- EPISTOLA CLXIX.
moiiis negleciis prsecipue semper dilexi. Doroinse ADREMIGIUM MONACHUM TREVIRENSEM.
inese Theophanse servat.a fides circa.se suumque Pelilio Uia, dtilcissime frater, toties repelita,
filium, ne sinal me fore gloriam suorum hostium, quibus jactemur fluciibus salis oslendit. Neseis ,.
nescis quoe naufragia perlulerimus, postquam a le
quos propler se, si quando valui, abduxi in oppro-
brium et conlemptum. Ilerum in cominune oro, digressi sumus. Gravissirais quippe laboribus aestivis
et obsecro ne ejus vobis displiceat servitus, cui et conlinuis eos contraximus morbos quibus pesti-
veslrura imperium, honor, potestas, haclenus pla- lens aulumnus pene vilam exlorsit. Aceessit ad baee
cuerunl. Facite vesU'a liberalitale ne absentia violenta fortuna, cuncta quoe dederal repetens per
eos prsedones qui urbem Remorum depopulalisunt.
honestatis, fuga opiimanmi artium, efliciar se-
ciator Calilinae, qui in otio el negolio pra?ce- Nunc amicorum captivilaiem deflemus, el an sedes
nobis sinl permutandae pervigili cura deliberamus;
ptorum Marci Tullii diligens fui exsecutor. rj Eo in luclu, eoque in mcerore nostra palria esi.
D
EPISTOLA CLXVI. Timor et tremor rauros circtimdant, inopia cives
Non alienum est a vestra humanitale, et a sacro- premit. Clerus utriusque ordinis propter fiituram
sancto sacerdoiio, quaerentibus consiliuni consilium vastitatem ingemit. Ergo sit tui muneris rnanus
dare. Nullijnortalium aliquandojusjurandum "prsebui, Ievare ad Omnipolentem pro nobis. Et si Divinitas
nisi D. M. Olhoni. Id ad dtimiinm meam Th. ac pcenam alleviaveril pcccali eiimus non iinmeiriores,
filium ejus Oih. Aug. permanasse ratus sum; quippe lui per omnia beneficii.
cuni iu tribus unum quidem quodanimodo inlellexe- EPISTOLACLXX.
rira. Quousque ergo haiic fidem- servandain cen- GERBERTUS RA1MUND0.'
sotis ? Dico eqtiidem quod spoliatus amplissimis Nostro reverenlissimo palri RAJMUNDO, du, Fi-
relms imperiali donocollalis, aposiolica benedictione lius. .
confirniatis, nec ttna sallem villula ob fidem reten- Quo in portu agam navim gubernatore amisso,
lai.i vel retinendamdonatus sum. Dico quod inter scire vos, dulcissime Paler, el quinara sit slatus in
gravissimos hostes VCJU'OS posilus , nullis eorum Francorum R. p. [republica]. Ego cum slatuisseot.
247 SILVESTRI II PAPJE OPP. PARS HI. - EPIST. ET DIPLOM, 248
non discedere a clicnlela et consilio palris mei beali A etiam ex analhemale in praedones Remensis urbis
Ad., repente sic eo privatus suni, ut me superesse jam promulgato. Cujus exemplar vobis milliinus, ut
expavescerem. Quippe cum esset nobis cor unum exeo pernoscatis cujus animi simus, simnlque nos
et anima tina, nec hosles ejus eum pntarent trans- mnjora aggressuros, qnse suo lerapori reservamus.
ialum, ctim me superesse viderenl, me ad invidiam Omnia eninj lempus habent. Dicimus tacenda, lace-
Caroli nostram patriam tunc et nunc vexantis digilo mus dicenda. Aginiiis qttod nolumus, quod volumus
notabanl, quireges deponerem regesque ordinarem. nequimus. Ila sunt omnia plena perturbaiionis, ac
El qui R. p. permislus eram, cum R. p. periclila- potius confusionis : nec se sic ingerunl expeienda,
bar, velut iij perdilionem nostrae urbis pars praedsc quemadiiiodumdevilanda. Nara si oblala esset ra-
niaxima fui. Enque res iter meum in Italiam penitus tionabilis facultas, jam duduin vestra collonuin cx-
distulit, ubi et organa eliam servanlur, et optima pelissemus, Regjum nomen, quod apud Frnncos
poiiio mese supellectilis. Non enim potuimus obsi- pene emortuum est, magnis eonsiliis, magnis viribus
slere proecipiti forlunoe, nec Divinitas declaravit resiiscilasseinus : s.ed propter impia lemporn, pro-
adhue quonain in portu me sislere velit. fgiiur de pier perdiiissimorum iniqua commenla, clam agi-
me et de meis fortunis gavisini, exspectant exitum nius quod palaro non possunius. Yeniet, veniet,
inslanlis forluna). Dabo operam pro viribus, nec iiiquani, dies, et prope esi, in qua uniuscujusque
quidquam eorura quoe fieri oporteal interniiilam, nostrum probenlur et cogitnla, et dicla ei faem.
ilonec optalis perfruar sedibus, reddamque Deo vota Interim praescriptas vobis metas recognoscile, nec
inea in Sion. Yale, amanlissime Pater, valeat frater riiajora
regni negolia veliiis definire sine metropo-
Ariardus, valeat sanclissimum collegium libi subje- lilani conscientia, nec sentenliam in his praccipilale
cium, meique sitis memores in conteroplaiivis cum qu.sequo animo fiant ignoralis. Prudenliam roburque
pnire meo Adal. vcsiruni reservale, Itinc forlissima p'eciora hostibus
EPISTOLA CLXXI. pro nobis exposiluri, cura videritis victricia signa
VENERABILl ADHUG EPISCOPO A. GERBERTUS. nobis ducloribus anteferri.
Iiane socordioeatque dubiis casibus credidisii, ut
EPISTOLA CLXXIII.
gladios cervici iraininenies non videas, aricles ac
vineas ilia tua pulsanles non seniias ? Retoriiare, Mnre fluetuans ingressi naufragamur el ingenii-
sciinus; nusquam lula Iiilora, nusquam poriusoc-
quseso, quid aclum sit, o felix quondain el dulcis ln vobis quielera quserimus. In vobis ceiieesl,
sub mei Adalberonis. Divi curr.it.
amice, iniperio palris
quod cum dcderitis^non desit, accipienli supersit.
Aug. Lotbarii germanus fraler, haeres regni, regno Petinius
p ergoomiii affectu cbaritalis vos alfore Retuis
expulsus est. Ejus amiuli, ul opinio nitilioiTim cst,
creaii sunt. hseres n Kal. Aprilis, si jure a-micilise quidquam pronie-
jnier reges Quo jure legilinius
exhscredatus est, quo jure -egno privatus csl, ct ruinius aut promereri posse puiaraus.
quo in paicrnam domum rediit? Qnoedecrcla Roma- EPISTOLA CLXXIV.
norura pontificum infantes haptizari vetucrunl ? Qui ADROMULFUM ABBATEM SENONENSEM.
sncri canones innocenles presbyteios ab ajiaribus Offlciadantis et accipientis muneribus vesiris ex-
removerunl? Agil Abrahaui cum Deo causam, tilrum secuii estis. Nibil enim nobis antiqttius in humaiiis
in Sodomis debeal perdere jtislum cum impio, el tu rebus clarissimorum horainum scientia, quse uliquc
paslor non dubitao addicere pcenaenoxitimsiinul et mulliplieibus Iibrorumvoluminibus esplicaiur. Agite
innoxium? Sed quid ego haec ininima, cum sciam ergo ut ccepislis, et flueiiia M. Tullii silienli pra:-
accusaiionem luam a sacerdolibtis Dei descrip.tam, bele. M. Tullius mediis se ingeral curis, quibus post
et plenam ciiminibus, gravidam scelcribus ? Elecli urbis nostroc perdilioneni sic implicamur, ut anle
suiit judices,,quorum judicio si dcfueris, de absenlia oculos honiinum felices, noslro judicio Iinbeamur
nihil lucrabeiis. Ei si adfueris, episcopus esse ces- infelices. Quoe mtindi sunt quaerimus, inveninius,
sabis. Invenlus est qtii iuag vices sortiatur. CuiTe perficimus, et ul ila dicam' principes scclcris facti
ergo dum aliquid otii superest, neque spem luam ^ sunius. Fer opem, Paler, ul Divinilas, qnae mullilu-
ponas in Ligeri et Sei[uana, nihil profuturus. Ego dine peccatorum excludilur, tuis precibus inflexa
quidem facliontim, conspiralionum, jurisconsulti ac j-edeat, nos visitel, et nobiscum habitet, iiiaqueprse-
consuleniium conscius, ob fidele siienlium bajc libi sentia, si fieri polesl, loetemur, qui beali Palris Ad.
causa velCris amicitisehabui dicere, ut te leibargo absenlia Irislamur.
alleviarem. Ttium sit plenius reniedium quaerere, EPISTOLACLXXV.
qui eiiam in comilialem morbum videris decidisse. ADE. ARCHIEPISCOPUM TREVIRENgEM.
Vale. Pervenit, bealissime Pater, gladius nsqtie.ad ani-
EPISTOLA CLXXH. mam : gladiis hostium undique perslringimur. Hine
immensae henevolenlise ac potitis pielali vestrae fide promissa regibiis Francormn uigetnur. Hinc
circa nos iramensas rependimus grates. Quanli nos poleslali principis Caroli regnuin ad se rcvocantis'
liabcalis compassionevesira profecto declarasiis.De- addicli, permulare dominos, aul exsules licri cogi-
claramusergo et nos quid in fiilurum moliamur,non nitir. Hoc solum spei superest, quod vos prtvscia
solum exhis qusecum p.iucissiniispernoclamus, sed divinilas germnnilate quadara nobis devinxit, et ut
2£$ SECTIOl. — ALNTE5UMMUMPONTIFICATUM. SSO
invicem onera porlenms cffecii. Ad vos ilaque con- A Iris mei beaii Ad. ad Dbminum discessum ctiJ' (anlo
"ogimus tanquam ad reclum praesidium, tanquain lempore Remiscommoralussura, quo anle perdilio-
asl aram prudenlise, tnnquain ad divinarum alque nem lirbis et posl perdilionem abire conlcnderim-,
bumanaruni legum interpreles. Eruntque peiiala Saepius quoque illud Terenlianiim recepislis : Si
consulla filiis vestris coelestiaoracula., iioii potcst iieri quodvis, id velis quod possis. Et
EPISTOLA CLXXVI. nunc quideni beneficiorum ac pieialis vesti-ai circa
G. SAL.DICITR. SIBIDILECTO. me non imraenior, concepium amorem erga vos
Grnndia quidem poscis, dulcissime fratcr, sediuis vestrosque conservo, eoque me bealiorem fieri
meritis non indebita. Nara quid cst lani oplabile judico. Quomodo enim non diligam diligentes me:
quod benevolenlia tua non promerealur ? quid tam Sentio quippe vos condelectari quod sceleralormn
humile quod conferri ariiicis hsec tempora sinant ? homintim conciliabula efftigerim, quod commiuiioni
Haque c.um tibi desit artifex lnedendi, nobis remc- ecclesiasticse resiitutus sim. Agite ergo causam
dioruin maleria, supersedinius deseribere ea quae amici solilo more, idest ut Lelitis ab Helvctiis vel
nieiiicorum perilissimi' ulilia judicaverint viiinto Stievis redeal, Aquilsedilecto diligcndus conquira-
jecori. Quem morbitm tu corrupte posluma, noslri " (ur par, utoperum noslrorum sit finis consummata
apostema, Celsus Cornelius a GrsecisijTraTc.ov.dicil charilas. -
appellari. EPISTOLA CLXXXI.
-EPISTOLACLXXVII. Prsecipuam ac singularem amicitiam vestraro dum
ADROMULFUM ABBATEM SENONENSEM. arclius amplectimur, multoium hominum invidiam
Magno curarum pondcre in momcnio temporis loleramus, maximeque eorum qui senioris veslri
allevialum iri exislimamus delibei',alionibusnosiiis contra nos consilia cohturbant. Crcsc.it mnlum in
ad ulile et honestum seque inllexis. Quod utique dies. Mulliplicanlur inimici nostri, roajoremque su-
puris affeciibus veslris in divina speculaiione iit lnuiil audaciam spe dissidenliuro regnorum. Si ergo
ctBptum, ila coiisummandtiin est. Sicqne apliori ea in vobis esl virltis qiinm credimus el oplamus,
locomulua perfruendum charilnle senlianius non nobis obesse quod vestruin amorem
EPISTOLACLXXVHI. araoii regis 0. praeposuimus.Senliant inimici noslri
ADBRUNONEH EPISCOPUM LINGONENSEM. per vos slabilcrii esse regnorurii concordiam, quam
Sereriissimi Augusli domini nostri desiderabilem sine suo consuliu posse fieri negant. Et quia credi-
inier hosles diflicilisest via, vos lega-
praesentiara vestrara causa consultandi jaiiidudiim bilibus legalis
torum nostrorum vices explete, quod hoiiestuni
exoptant. Moneoeigo vos aiqne rogo causa salulis G
lotius reipublietc, qunnipriinum maturare iter. Et judieabilis prO nobis spondele. Sie' de nobis abseii-
de praSseiitibus; ct si
qliia vos apud Roeeiumandivi pro mea salule, nie- tibus prsesumite tanquam
renr nune Silvaneclis audiri pro oninium bonoruin quid saluiare reperielis, qnamprimum litteris vel
libeinlionc. nunliis significale, ut ignorantibus noslris aenmlis
EPISTOLA CLXXIX. per fidissimos inlernunlios utiiusque pairlis ccepta
amicilia corroborelur. IIoc ideo dicimtis, quia ma-
AUECBERTUM ARCHIEPISCOPUM TREV1RENSEM.
joris aucKirilatis legalos cum sui magno perlculo
Etsi prudeiitiam vestram -in mullis experlus siro, sine certa eausa mittere nolumus, et quia coiiYen-
ntiper ianien-pluriinura iniellexi, cum querimoniani, tus regura laboriosus esl, el hoc tempore per oninia
qtinm ex persona Ar. archiepiscopi subornaverani, inuiilis propter roalivolosuiriusque pnriis. Quod si
subtili responso perstrinxistjs. Yeritus ilaque suni, pravorum hominum consilia convaluisse senseriiis,
faniulante conscientia, ne iu oculis vestiis displj.ce- uec bonestam- el utilem posse fieri amiciliaro, in-
rcm, qui mibimetipsi displicere jam cceperam, eo primis quod niaximum esl consilium sinml et auxi-
quod lion socius vitiorum, sed princeps dijudicarer linm a vobis imploramus. Neque nos deludi vana
niaximorum .scelerum. Ilfe ego, qui sub iniperio D
exspeciaiione sinaiis, quos omni geriere ainiciiiarura
bealiCmemorisepalrismei Ad. miliiaveram in schola et aflmiiaiis dignos hactenus duxistis.
omnium virtulum, nunc ego regiam incolo aulatn,
EPISTOLA CLXXXII.
cum sncerdotibus Dei verba \ilse conferens. Nec ob
amorem Caroli vel Arnulfi pnssus sum diutius fieri Feliciias veslra gloriam simul nobis paril el sola-
enim est una caro, et unus sanguis, ibLet
organuni diaboli, pro mendncio conlra veritalem liuni. Ubi Abiit illa dies, ncc redeat unquam,
declaijiando. Oro itaque antiqua benevolenlia vestra unus affectns.
in qua vester mcefor iiieliictabileinnobis paril dolo-
digniis inveniri, Quippe exislimatione vestra con-
scientiam meam deiexi, ut ex me pernoscalis quid rem. El nunc quidem in pace, sicut et lunc in att-
de perditione Remorum intelligere debeatis. giistia, nos noslraque veslro condonamus obsequio :
ut si qtiid magnum veslraque dignum memoria vel
EPISTOLACLXXX. vi vel ingenio aggredi conamini, noslra ulamini ope-
ADADXLBERONEM EPISCOPUM VIRDUNENSEM. ra, diligentia, consilio, ingenio, viribus. Quod sl
Omniura consiliorummeoruiii participi ac conscio auieti ei silentio sludelis, et ad praesensei in seler-
non multa verba facturus sum. Satis enim posl Pa- num liceal nobis gaudere vohis cumpace ci qurcrc,
S')"l SILVESTRI II PAP.E OPP. PAllS III. — EPIST. ET DIPLOM. 252
Nec glorienlur oemuliveslri nominis plns sese obes- A . proprio labore multis sumplibus exsedificavinius,
se quam vos prodesse. Sit, si fieri polest, inter nos ni.ihi meisqiiecum sua supellcciiii reservale. Eccle-
ae seniorem vestrum honeslus habilus amiciliarum. sias quoque, quas solcmnibusac Iegitimis donatio-
Proescribiiesequenda et vitanda, nec paliamini dolis nibus juxla morem provinciseconseculi sumus, nul-
el fraudibus nos circumscribi, qui nullorum homi- lis praijudiciis altingi-orainus, de reliquo jion inul-
jium amiciliam coiura yos decrevimus sequi. lum deprecaturi. Hoc facto me olim libera colla ge-
EPISTOLA CLXXXHI. rentem ad obsequia vestra honesle invilabitis. Nec
EPISCOP) REMORUM DIOECESEOS SALCTEM DICUNT dubium erit, si hos terminos proelergrediemini, quin
REVERENTISSIMO PATRlR. omnia qua>possidebamus ul a multis accepilnus,
Quoniam frater et coepiscopus noster A. infra .seinuljsnoslris sacramento contuleritis, iunc cum
suain ,Ecclesiam caplus, propler vim hostium, ut secundum affcclum vestrum acutissima pro vobis
ferlur, non satis quoesui juris sunt exsequi valei, tliclarcmus consilia. Nec proeleritorum malorum
nos noslri officiinon immemorcs, quod olimin famo- poierimus oblivisci, cum proesentibus admonebimur
sissimos proedones suo consilio feceramus, repetivir judiciis.
lmis. Hoc adtiilo, quod in cibo el polu conlra divL-
EPISTOLA CLXXXVI.
num achumanum jus nullamisericordiaabusisumus,
ut ipse ; sed insuper duces et comilesj et conscios ELECTIO GERBERTI REMORUM ARCUIEPISCOPI.
lotius factionis aiialhemale damnavimus, eamque Seniper quidem, dileclissimi fratres, judicia Dei
Ecclesiam a divino officiosuspendirous.CaHerisChri- justa snnt, sed interdum occulta. Ecce enim post
stianis fldelibus suflicere posse judicantes. Tlaque dissobuionem bealse memorise Patris A. quemdam
decreti alque analhemalis exemplar vobis mittimus, cx regio semine prodeuntem nobis Ecclesioeque Re-
nostrocque senlenlioc vos favere, atque idem facere mensi prcefecimus,el clamore multiludinis impulsi,
liortamur, monemus, oramus. Scriplura dicenle, Voxpopidi voxDei, et sanctorum
canonum insliiulis desiderium ac vola cleriac po-
EPISTOLA CLXXXIV.
ADGARINBERTUM ABBATEM. puli in eleciione episcopi perquirenlium : caligavit
acies mentis-nosiroelitteram incaule sequendo, con-
Quod noslri cnram geritis, nostrisque loetamini
cordem senlcntiam divinarum Scriplurarum parum
commodis, dcbitas rependimus grales. Nec sic locis
Non erat quippe vox Dei vox populi
disparamur remolis, nec ea utimur forluna, diviui- irivesligando.
late propilia, ul antiquas non valeamus exereere clamanlis : Crucijige, crucifige. Ergo non omnis vox
amicilias. Procurabo igitur quod jussistis, et quoad pnpuli vox Dei est; nec omnis cleri el popult vota et
C desideria in electione episcopi perquirenda sunt,
polero persuasione vel gralia- Auguslorum uli, a
vicinia Remorum procul djmbvebo exercilum, donec sed tanium simplicis el incorrupli, id est spe quoe-
eleclu Senlenlioe Palrum exponendoe.
in urbe recondalis, si quid residui Iiabetis in agris. stus minime
lurbis eleclionem facere eorum
Procurale itaque et vos(iliummeum Aquilam, donec Non liceal, inquit,
qui ad sacerdotium provocantur, sed judicium sit
per fidissimosmihi remittatis amicos. Et ne ignore-
tis quse synodus episcoporumnostraedioeceseosde- episcoporuni, ut eum ipsi qui ordinandus est pro-
bent, si in fide el in episcopali vita edoctus est.
creverit, exemplar rerum gestarum vobis nostrisque Nos
mjito sociis, .iil exinde pernoscalis qnid sequi, quid igitur episcopi Remorum dioeceseossecundum
has cohstilutiones Patrum, favore et connivenlia
vilaredebeatis.
utriusque principis noslri domni TJgonisAugusli, et
EPISTOLA CLXXXV.. excellentissimi regis Roberli, assensu quoque eorum
LIBELLUS REPUDH «EBBERTI ARNULPHO ARCHIEPISCOPO. Dei sunt in clero el populo, eligimus nobisar-
qui
Diu mullumque mihi in animoreplicanli infelicem cniepiscopum abbatem Gerberlum oetate inalurum,
sialum nostrse urbis, nec exitum malorum sine stra- nalura prudenlem, docibilem, affabilem, misericor-
ge bonorum reperienli, ea landem senlenlia placuit, deni, nec proeferimusilli vagam adolescenliam, am-
quae et prajsenlibus mederelur incommodis, et in ^ bilionem se exiollentem, omnia lemere minislran-
futuram prcecaverei amicis. Permulamus itaque so^- tem; imo nec talibus subjugari palienter audilu
lum solo, dominium dominio, vestraque benelicia peiferinius, quorum sDpienlia et consilio Ecclesia- .
emancipali vobis noslrisque asmulisad invidiam re- stica ac civilia jura adminislrari non posse scimus.
linquimus, ne fidelilatis promissa^ hinc arguamur, Cumque in unoquoque episcopo sit hoc speculan-
inde genere amiciliarum ad palruum veslrum quo- dum, maxime lamen in eo qui coeterispraeest nie-
dammodo se habenlium perstringamur. Nihil enim tropoliiano. Eligiiiiusitaque lnuic Gerberlum, qui"*"
alleri debetur eo quo vivinius paclo, fide in alteram fuit. Hujus vitam ac mores a pnero novimus, slu-
parlem proetenia. Nam si vos salvos esse volumus, dium in divinis ac humanit rcbus experli sunius.
quomodo patnio veslro prajsumus ? Item si pairiio Hujus corisiliisac magislerio infurmari quoerimus.
vestropraesumus, quomodo vos esse salvosvolumus? Ejus eleclionemsubscribendo confirmamus, stabili-
Hanc lilem sic dirimimus, ad alios demigrando, nec nius, corroboramus communiomnium bonortiin con-
vobisnecilli quidquam proeterbenevolentiam dcbca- sullu.
nius graluilam. Eam si amplectimini, domos, quas
255 . SECTIO I. — ANTE StJMMUMPONTIFICATTJM. 254
EPISTOLA CLXXXVH. A dicit, spiranlem, reddite. Eoriim conditiones lantum
PROFESSIO FIDElGEUBERTI REMORUM ARCHIEPISCOPI. mementote qui capiunt et capiuntur, ne capti post
Ego GerberlUs gralia Dei preevenienie mox ftilu- liberlatem aut per se aut per suos capientes, vel
fus archiepiscopus Remorum, ante oninia fidei do- amicos capienlium pro cansa caplionis Ioedere va-
cumenla verbis simplicibus assero, id esl Patrem leant.
et Filium, etSpiritum sancttim, unum Deum esse EPISTOLA CLXXXIX.
confirmo, totamque in Tiinilate deitalem coesseii'- GERBERTUS OTTONI.
lialem et consubstanlialerii el coaelernalemet omni- Doniino excellentissinio OTTONICoesari semper
polentem praedico. Singulam quamqiie in Trinitate Auguslo, suorum episcoponini minimus semper et
personam verum Deum, et totas tres.Personas unum ubique debitoeservilutis ohsequin.
Deum profileor. Incarnationem divinam non in Pa- Cum inter humanas res nihil dulcius vestr^aspi-
tre, neque in Spiritu sancto,-sed in Filib tantum cre- ciamus imperio, sollicitis pro vobis nihil dulcius signi-
do, ul qui erat in divinilale Dei Palris Filius, ipse ficare potuistis,quam vestri imperiisumniam gloriam,
fierelin homine malris filius, Deus verus ex Palre; summamcumdignitatecoiistariliam. Etquaenam cerle
liomo verusex mafre.'Carnem ex mairis visceribus major in principe gloria? quoelaudabilior in sunraio
habenleni, et animam humanam rationalem simul B duce constanlia , quam legiones cogere, in hostilem
in eb utriusque nalurse, id est hominem et Deum, terram irrumpere, hoslium impelum sua proesentla
unam persdnam, unum' filium, unum Christum, suslinere, seipsum pro patria, pro reiigione, pro
unum Dominum, creaturarum oimiium queesunt et stiorum reique publicae salule niaximis periculis
auclorem, et domiiium, et reclorem, cum Patre et opponere? Qusefacta quam felices exitus habuerunt.
Spiritu sanclo, confileor. Passum esse vera carnis Minori sumus affecli cura ob legationem Lconis
passiorie, morluurii vera corporis sui morte, resur- abbatis vobis directani super illo Arnulfo, Sed neque
rexissevera carnis stioeresurrectione, etvera ani- animo insedit ea legatio, quoeomnino falsa est, sed
mpe*resurrectione, in qiia veniet judicare vivoset quoeLeo abbas a meis Gallis promissa exigit, vera
nioritios, assero. Novi et Veleris Testamenti unum fore putavit. Aut.si ila est, novi ingenitam vobis
enmdemque credo auctorem et dominum el Deum. benevolentiam , talibus ausis et vel.le el posse obsi-
Diabolum non per conditionem, sed per arbitrium slere. Et quoniarn noslerLeo iter suum ad vos inlen-
factum esse malum. Credo hujus, quam geslamus, deril volando, ut ipse scripsit, vi -ld^Sept. quando
el non allerius, carnis resurrectionem. Credo judi- primum allala venil epistola, iniquis, ut credo, ine-
cium futurum, et Tecepturos singulos pro his quoe iworata venlis, nihil super Arnulfo consultum est.
gesserunlvelpoenas vel preemia. Nuplias nonprohi- k Sed fert secum alia ut magnis invenla ingeniis, ita
beo, seeunda matrimonfa non damno. Carnium proe- Biagnis finienda-consiliis.^terimm vale vobis vester
ceplionein non culpo. Pcenilenlibus reconciliatis G. Et quia ut magnifices magnifice magnilicuni
communicari debere confiteor; In baplismo omnia Sasbach contulistis, aelerno imperio vestro telernum
peccata, id esl lam illud originaie contractum, quam se dedicat vesler Gerberlus. Et quia R. S. V. D.
ea quae voluntarie admissa sunl, dimilti credo. Et oeierno obsequio vestro se niancipatG. vester. Tlinc
exlra Ecclesiam calholicam nullura salvari conlileor. a vobis Iiberaliter collata, sed a quodam nescio cur
Sanclas synodos qtiaiuor, quas nniversalis mater ablata, restitui sibi petiitvesler G. Exlreniusnume-
Ecplesia conlirmat, conlirmo. :. rorum abaci vestriun dclinial.
EPISTOLA CLXXXVIII. EPISTOLA CXC,
GERBERTUS OTTONICESARI. Dominoet reverentissimo patri ill. G. filius.
Domino glorioso OTTONI Coesari semper Augusto Sanctissimas amicitias firmissimasque socielales
Romanorum imperatori GERBERTUS episcopus debiie luculenla oratione quam dulces, qtiamveuliles essent
servilulis obsequiuiii. espressisiis, meqtie tanto fruclu divinitalis parli-
Absentiam veslram Iongiiudine terrarum disjuncti cipem sociumqtie esse et fore dignali estis. Quid
omnino molesle ferimus. Etquod fama nimium devia enin» est aliud vera amicilia, nisi divinitalis praeci-
rerum praeclarequidem a vobis gestarum, ui seinper, puum munus? Hac igitur amicitia veslra fretus,
nec ullam vobis scinlillam allulit. De vita et moribus deqneea bene proesumens, atque in posterum nie-
Harmandi comitis hoc lempore a me alienum est, liora sperans, Arnulli reditum ad urbem Remorum
ita gemilus etsuspiria fratris et significare mea vobis nou expavesco , sed si ita pervenerit,'Ut Hungerius
pliirimum refert. Conqueritur quippe ille nobilis vir qui voluit retuhl; ob quam caTisam de Hur Clial-
fratremsuum apud Gorziam fame necari contra deeorum liberari confido, vesirisque obseqiiiisnon
suam suorumque natalium dignitatem, ignominioeque deesse. Quodque semper volui, semper optavi, li-aee
ducil hoc sempilernae. Quod si verum est, quid sibi causa comitem individuum efficiet, eique solemne
volunt tam dira supplicia? quotl genus morlis acer- imperium appellaiiuis. Quare quid dulcius, quid
bius fame? Omnia poenarum genera sola fames preestaniius? Non ergo suspirandum pro causa amici
exsuperat, morlem ipsam^eonlemnit, ac eam contia vobis fuit, vel erit, cuin ex loto, cum ex commuiii
naturoeusum in se provocat. Removere, quaeso, lam volo et deliberatjone cuncta provenerint, sintque
immane nefas, et peienti fratri fralrem adhnc, ut provenlura divinilate propilia , vobis consulentibus,
<2SS SILVESTRI H PAP.E 0PP. PARS III. — EPIST. ET DIPLOM. 2SG
amicis juvantibus, impcrio vestro omnia feliciler A j EPISTOLA CXCHI -
exsequente et procuranle. Valele, et ob res noslri GERBERTUS ARNULPHO AURELIANENSI EPISCOPO.
Coesarisbene gestas, bene se habenles, mecum gau- Muliuin mortalibus divinitas largita est * o niei
dete. Iterum et numerosius valele. animi custos, quibiis fidcm coniulit, et scientiam
non negavit. llinc Petrus Christum Dei: Filium
EPISTOLA CXCI. agnoscit, cl agiiitum fideliler confitetur. Hinc est
OTTONI CE.SARI ET AUGUSTO IMPERATORI 0.UOQUE quod juslus ex lide vivii, Huic fidei ideo scientiam
ROMANO GERBERTUS. copulamus, quia slulli. fidem non habere dicuntur.
Domino ct glorioso semper Auguslo OTTONICoe- Hanc vos habere fidem illa generosi animi procclara
sari GERBERTUS. scientia indicat: hoc vcslroe.oralibnis series mani-
Scio me Divinilalem in uiultis offendisse, et feslal, qua cam inter nos seternaii cupilis. Habeo
olfendere , sed vos vel vestros in quo offendissere- igitur et rependo gralias lantorum niunerum largi-
darguor nescio, el uti mea servilus sic repente dis- lori, el quod mihi in.nullo a me dissentientem ami-
plicueril. Utinam a vesira munificeniia cum gloria cum reservaverit, et quod aemulisnostris verjsimilia
tanla -collataaut non licuissel snscipere, aul suscepla non tamen vera narranlibus minus credidil. Hpc
cum lanla confusioneperdere! Quid hoc esseputem, B I tui niuneris esse, bone Jesu, qui facis imanimes
quod utique dedistis, aut dare potuislis, aut non po- habiiare in domp : hocego sacerdos tuus corani le
luiflis? Si non potuislis, cur posse,simulaslis?.Si confiieorvenerabilem arlificem ¥ luum A. nie colere,
auteni poluisiis, quis ignotus ct s.ine nomine impe- diligere,. ainare, cujtclisqiiemei ordinis quos hodie
ralor imperalori noslro nolissimo, el per orbem noverim corde et ore. proferre. Procul ergo cslo
lerrarum famosissimo, imperai? In qtiibus tenebris omnis fraus el.-dolus, pax el fralernitas. hic ndesto,
ille furcifer latilai? In lucem venial, et crucifigatur, ul qui alierum leedituirumgue locseiil. Me Christi
ut noslro Coesari libere i.mperare licoat. A mtillis polenlia protegente non vis lyrannica ab IIQCdeler.-
credilum est me apud vestram pietalem posse opi- rebit incoepto; non minee r.egum, quas in hoc Pa-
lulari multis. Nunc opera pretium est babere pa- schali festo pertuliinus gTaves.Acctisabamur.quippe
tronos quos olim defendendos suscepi, majorque monachos sancti Dioiiysii.inj,usledamnasse. Urgeba-
fides hoslibus -meis hahenda quam amicis. Amici mur coram dariinalis diyina obsequia celebrare. nec
quippe salubria-cuncla, prospera omnia ddcuerunl. privilegiis RonianoeEcclesioemonaste~nolieati Dio-
llostes nec proecepla, nec beneficia mihi profutura, nysii factis cpntraire jebere. Ad hoc opponebalur
dulcia principia. amaros exilus habilura, seu pro- nobis, priyilegiis canonum auctoritate promulgatis
phelico, seu fanalico spirilu proedixerunl. Quoe«C nos assensum proebiluros; neGsi quid contra leges
qnidem mihi plus quam velim irislia, sed imperiali ecclesiasiic.asdecreium silpro lege recepturos. Sed
personoe niinus convenienlia. Tribus, ul iia dicam, cum in me specialiler pondus causae retorquerelur,
srcculi oetalibus, vobis, palri, avo, inter hostes el mci juris illiim non esse aiebain, nec ine in nicorum
tcia fideai purissimam exhibui, meam. quanlulanir dominorum prosilire injuriam, ut insimulabar, ipso-
qiiamquepersonam regibus furentibus, populis insa- rum inieresse cujus culpa eadem proferant, videre.
nientibus pro. veslra salute opposui. Per invia et Ctim sententia soeculariummonachorum obtinuissel
solitudines, per incursus et occursus praedonum, parli..... Hoc itaque se habere filius vestroebeatitu-
fameetsili, vi frigoris et oesius excruciatus, in- dinis testis est Fulco, qui mei animi amaritudineni
fraclus inter lol lenipestates exstiii, ul moriem po- non sine lacrymarum effusione cognovil. Dolebam
tius proeoptareni quam filium Caesarislunc captivum quippe, ac mulium doleo vos insuper nescio a
iniperanlem non vjderein. Vidi ei gavisus sum , ct quo delalore insimulalum esse quasi regii honoris
iilinam lieeal usque in finei» gaudere.et vobiscum insidialorem, el qui....,Non ergo, ut vobis relalum
dics nieos in pacc-finirc ! est, mea valenlia in vos soevii, nec clocutio dura
absemi amico detrax.il. Sed dum voscxcusare nisus
EPISTOLA CXCil. "I sum, me pene accusalum palatinis canibus objeci.
ADALBERTO ARCIIIEPISCOPO, ABBATI MAJORIS MONASTERII. Sit itaque inter nos, ut vultis, est lanitini, non aulem
Servat tiatura vices, lerraqne bona, non suoju- Cit ct -iioii: sit auxilitim in conunune el consiliuin.
dicio diu infecunda, mirandos florcs frticlusque par- Quod eiiam in sacris per daia ver.ba , si veslraesn-
lurit. Ecce enim bcaii Mariini celhila monaclionim blimitaii p!acet,confirniandiimfore censeo,ul, amoto
agmina jam dudum emortua resuscital. Marlini moiu onmiuin suspicionum, sit nobis cor iinuni et
virtus in suis discipulis dignoscitur. E quibus bealoe anima una. ..
conversaiionis alumnam tanquam exemplar vilaeet EPISTOLACXCIV.
juorum accepisse Ostilpbumgaudcmus. IIujus san- GERBERTUS CONSTANTmO. MICIACE.NSI ABBATI.
clissimos afleclus vestris affectibus consociandos Salis super venerabilis A. legalione miratus suin.
offerimus, m qui-se singulari oertamine aniiquo Referebat quippe *. Hoecautem omnia non dolorcs;
Losti op|iosiiil, precuui veslrarum clypeo viclor scd initia dolorum sant. Majus est quod quseritur; et
evadal. Alleviemur eigo nos veslris inerilis, qui quod appeliltir, quam ego humiiis et parvuSj ve-
noslris proegruvamuroffensis. ruuique proverbium est: Tua res agilur paries cum
' • SECTJO-I. — ANTE SUMMUMPONTIFICATUM.
»S7 . - - 2J8
proximus ardeL Et divinus sermo : A sancluario' A et superbia, veslra veslrorumque usus amicitia, qui
meo incipiie, id est a regni fundaniento et ab ar- non meo vitio perdilam.a veslra viriule reposco :
ce. Hoc facttim qui doli comilenlur, in aperto est. ea negaia multum doliiurus, ilemque rccepta mul-
Iioc-enim concesso, dignilas vel potius gravilas con- lum gavisurus.
fundilur sacerdotalis, stalus regni periclitaltir. Quod EPISTOLA CXCVI.
si hoc inconsultis episcopis agilur, episcoporum G. ABBATI S. GERALDI, ET FRATRIBUS.
potestas, gravitas, dignilas annullalur. Qui episco- Promeilociatqtieordinisoffieio magnorumiiegolio-
pum quamvis seeleralum sacerdoiio privare nec po-
debuerunl. Si vero suae rumoccupationibus ad plurima distractus, neclegatis,
tuerunt,nec consnltis, ipsi neclitieris qtioecirca nie gerunlur haclenus vobis si-
damnationis testes sunt, qtii a se non judicanduin
El conlra suam et gnificare volui. Nunc qtiomam frater sicut per
judicaverunl. qui professionem
suam in libello abdicalionis a anliquiorem...geruIum scripseram, tlum urbeni Rc-
stibscriplionem seip- morum causa Dei
sis faclam venire preesuinpserunl. Reducetur ad fugio, urbi Remorum gratia Dei
niemoriam ejus cnpiio. carcer proiixus, alterius in praelalus sum. Quseres genles el populos in mei ex-
cilavit invidiam. Et quia viribus nequeiint. legibus
ejus sedem ordinalio, ordinatores, ordinaliis, alque ulcisci
ab eo ordinati caluinniae subjacebunt. Ipsi qtioque queerunt. Estque tolerabilior armorum collu-
clalio quam legum disceplatio. Et quamvis oeinulis
reges in peccalis singulis pecoalores apparebunt. meis dicendi
Nec sibi quisquam blandialur, quGlibetconquassalo, arle , et Iegum prolixa interpretaiio-
se incolumi, nec falso nomine sponsionisdecipiatur, ne, quanlum mea inieresl,satisfecerim, non lamen
cum res et facla non ex induigentia judicum, sed adhuc seniel coepta deposuerunl odia. A tesle ergo,
ex stabilitate pendeant causarum. reverendi Paires, vestroque alumno fusis ad Deum
precihus opem ferie. Discipuli victoria, magistri est
EPISTOLA CXCV. gloria. liicoiiHnuue quideni oninibus vohis pro mei
inslitutione grates rependo, sed specialius patri R.
LEODICEXSI EPISCOPO NOCHERIO. Cui, si quid scienliee in me cst, post Deum inter
Licet non ignoremus ex quo fonte motus aniuii oinnes mortales gialias rependo. Nunc valeat
vestri in nos profiuxerint, lamen ex officio nostro sanctum collegium vestrum valeant quondam
noti vel alfinilate conjuncli, si qui superstinl,
praeslare iebemus, sine gravi lile, quantum vestra mei
interest, ut hic fons arescal, et hic molus conquie- quorum lanttim speciem nec omnia salis novi: non
scal: Igilur ad pelitionem venerabilis VV. Argenlinee eoriiin aliquo fastu nbbius, sed barbarorum feritale
civilatis episcopi nudiuslertius descripsi maleriam (] maceratus, lotusque, ut.iia dicam, alteralus. Quoe
malorum nostri (emporis; et quid inter partes con- adoiescens didici, juveuis amisi : et quee juvenis
veniret vel disconvenirel aperui; vobis tanquam concupivi, senex conlempsi. Tales fruclus affero
probatis judicibus direxi. Et nunc ad votum nieo- mihj. 0 voltiptas! lalia mundi honores pariunt gau-
rum hostium, quia ex tolo orbe fieri non potest, sal- dia. Credile ergo mihi experto. In quanium princi-
tem ex loto nostrorum principum regfminc, ut uni- pesexterius atlollit gloria, in lanium cruciatus an-
versale cogatur coucilium, modis quibus valeo ela- git interius.
boro. Eo conveniendi et disceptandi, non soltim cu- EPISTOLA CXCVH.
riosis, sed eiiam hoslibus, libera dalur facultas. Tan- Consuiuistis ulrum is qui sororem stiaeconjugis
tum quippe a nobis abest maleficium, ianlumque in adullerio polluit, post peraciam poenitentiam ad
innocenlia confidimus, ut regulare judicium non priorem copulani redire debeat, an alteram sortiri.
solum non devitemus, -sed eiiam quasi tolo orbe fu- Et alterum quidem permittilur, alterum peniltis
giens prosequamur. Ecce nuuc terlio moniti si pree- inhibeiur. In conciliis Africanis, titulo 49, placuit ut
senliam suam exhibere noluerint, el appellalio et secundum evangelicam el apostolicam disciplinam,
lilis retractatio lege peremploria sopientur. ln neque dimissus ab uxore, neque dimissa a marito,
qua re vestrum est animadverlere, cui ira Do- v alteri conjunganlur, sed ita maneant ut sibimet re-
mini comminatur dicenlis : Va; illi per quem concilientur. Quod si contempserini, ad poeniten-
scandalum venit! Ctim enim Paulus aposlolus tiam redigantur. Quod si mulier duxent alterum,
dicat : Nos quidem pratdicamus Christum Jesum. non prius accipiat communioneni, quam is qnem
Judesis quidem scandalum, Graicis aulem slul- reliquil de seeculo exieriunisi forle necessilas in-
liliam. Non ilaque Paulo est vee, sed his, ut ait firmitatis dare compulerit. Agat ergo htc ad ulti-
propheta, qui dictint bonum malum, et nialum bo- mum poeniteniiam lege eorumqui se incesto pollue-
num. NovilDominus qui sunt ejus, novitqui sui per- runt, sed scilicet decennaleni. Femina quoque ni-
moveanlur zelo. Sed si Dcus pro nobis, quis conlra hilominuscognata, et, si fieri potest, casiilalem pro-
nos ? Oro ergo ct d.eprecorper eam, si qua est in vor fessa, quod calore juveniulis urgeiur : limendum-
bis pietas, ul non plus meis hoslibus quam vobis de que ne a Salana lenlelur. Nihil inde inelius novi-
nie.eredatis. Experimini an sim qui fuerim scilicet mus, quam qtiod Leo papa de similjijus dicil. Ado-
vobis per omnia devotus et obsequens , in commune lescens, inquii, si conlinens esse non potest, uxons
fidus aniicis, eequ; et vcri aiuuniissimus, sine dolo remedjo polest suslineri. Ad bunc lnodtim dici po-
259 SILVESTRl II PAP,E OPP. PARS 111.— EPIST. ET DIPLOM. g60
tesl, rjt si hoecadultera se coniinere non, polesl, nu-- A in facie-anteponimus,cur sanctarum legum jura il-
bal, ul ait Aposlolus, tanlum in Domino. licila cupiditate calcamus? Et hoecquidem Dominus,
EPISTOLA CXCVIII. et clamores quos assiduo patimur, non sicut tyran-
GERBERTUS LEONIPONTIFICI. nus lyrannorum preejudicio,seu sicut sacerdos sa-
Sciens magnam benevolenliam vesiram erga me, cerdolum judicio, penselis, discernatis, dijudicetis.
lanli viri amicilia felicem me judico. Euiinvero Hos molus compescite, has querelas sopite, morura
gravitate, annorum leneriludine superale. Leciio
quia noslra servitus niinus yobis obsecundala est el inlerrogaiio assidua menlem vestram
non malevolentiaeasciibendum est, coniinua,
quee oporluerit,
sed necessitati. Inler varios quippe tuiiiullus, qui- exacuat. Cur judicium........ nos laiuil? Cur ad ma-
bus assidue quatiinur, vix aliquis idoneus reperimr, jorcm audientiam provocans suis rebus privatus
ctii lulo secrela pectoris reserenlur. Iia sibi virtulis esl ? Quod si non provocans, sed lacens spolialus,
arcein dolus eifraus, simulatio el dissimulatio, vi- quare in eum prolatum judicium ad nos non esl re-
cissim occupaveriint. Hinc esl quod postquam a ine latiiin? Si hoec ilaque scienter egislis, lex in con-
lumaces esl: si ignoranler, ulique venia danda hoc
digressi estis, liulla litterarum mulua perfuiiciione
usi sumus, nisi ea quoe vobis sub Iriplicaloe crucis pacio, tit illegaliier ablata prcsbylero restiluantur
B :
signo direximus. ltaque nos et noslra sub vesira legaliter poslquam, si ita videbilur, judicium le-
disposilione ila constiluimus, ut qui forle nos loe- gihus innovelur, ne si exislirneiis fiiiuni meuni R.
suaediffidere causee, quia nunc ex condiclo non oc-
seril, domno Leoni ponlifici injuriam irrogasse vi-
sus sil. Nec erit deinceps noslri juris quid, quan- ctirril, Pturibus enim occtipali negotiis, eum exa-
mini vesiro dirigere usque in xv Kal. neqiiimus.
tum, quibus , el quando placilura parcntur : seJ
donino Leoni diligens aderil obsequium ininistii. Quas nioras sibi non obfuluras pro summa benevo-
Salulo domnum episcopum amicum per omnia reve- lentia veslra circanosomnimodisdepreeainur. Quod
rendum : mulmm de ejus sapienlia el eloquenlia si baecmansuete fecerilis, in ejus judicio sine perso-
morum ac narum ac. epiione judicaveritis, plurima nos debere
proesumens, el singulari probiiale, per
hoc obsequio ejus me obnoxiuni reddens. obsequio veslro facietis.
EPISTOLA CXCIX. EPISTOLA CCI.
ADJOANNEM PArASI. GERBERTUS ET OMNES EPISCOPI DIOECESEOS REMENSIUM,
Sanciissimovestro aposto