Vous êtes sur la page 1sur 1067

Godefroy de Bouillon.

Godefridi Bullonii Lotharingiae Ducis, postmodum Hierosolymorum Regis Primi Epistolae et Diplomata : accedunt appendices amplissimæ monumenta
perplurima de Bello Sacro complectentes : sequuntur Radulphi Ardentis Homiliæ du.... 1854.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHEGA UMVERSALIS, INTEGRA.UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA

OMNIUM SS. PATRUM, DOGTOBUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QUI
AB TEVO «APOSTOLICO AD INNOCEWTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECOSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMO.U/E EXSTITERE MONUMENTORUM CATUOLIC/E TRADITIONISPKR DUODECIMPRHJRA
ECCLESIJE S-dECULA,
JUXTAEDITIONES ACCIRATISSIMAS, INTEKSE CIIMQUK NONNUI.LIS CODICIIIIISMANUSCRIPTIS COLLATAS.
PERQUAM DII.IGENTER CASTI6ATA J
DISSERTATIONIBUS, COMMENTABIIS LIXTIONIBUSQI>E VARIANTIRUS C"NT,NF.NTBR ILLUSTRATA ;
OMNIKUS OPERIIIUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES OU.-ETBIBUS NOVISMMIS S/ECULISDERENTUR AllSOLUTAS
RETECTIS, AUCTA ;
INDICIBUSPABTICUI.ABIBCS ANALVTlClS, SINCUl.OS SlVE TOMOS, SIVEAUCTOBES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, HONATA ;
C.iPlTlU.IS
INTRA IPSIIM TEXTUM BITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULIsSIXGULARUM PAGIMARUM MABGINEM SUPERIOREil
, DISTINGUENTIIUS SULJECTAMQUE MATERIAM SIG.VIFICANTIBUS, ADORNATA ;
OPEBUIUS CUMDUBIIS TUMAPOCKYPIMS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORUINE AD TRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOIIUSINDICIBUS GENERAI.IHUS LOCUPLETATA : ALTLRO SCU.ICET UERUM, QUOCONPUI.TO, QUIBQIJI»
UNUSQUISQUF. PATRUM 1NQIIODLIBET TIIEMA SCItlPSITUT I;NOINTUITU CONSPICIATUIt ; AI.TEIlO
SCIUPTUIi/E SACIt/E, EX QUOLF.CTORI COMPEHIRE SIT ORVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBDS OPERUM SUOKUM I.OCISSINGULOS SINGULORIIM LIBBOBUM
SCRIPTUKjE TEXIUSCOMMINTATI SINT-
EDITIOACCUBATISSIMA, CliTEItlSQUEOMNIBUS FACILEANTEPONENDA, Sl PKBPENRANTUB : CHABACTERUM NITIDITAS,
CIIARTiE QIALITAS,INTEGRITAS TEXTUS,PERFF.CTIO CORRECTIONIS, OPIRUMRECUSORUM TUMVABIKTAS
TUMNUMEBUS, I OllMAVOLUMINUM PMtnUAM COMMODA INTOTOOPERISOECURSU
SIIilQIJF. CONSTANTFB^^TSw
PRETIIEYIGUITAS,
SIHII.IS, PR.ESEHTlMQUE IbTiCOLLECTiO, UNA,METIIODICA ETCIIRONOLOGICA, / ^%V\
SKXCENTORUM FRAGMF.NTORUU OPUSCULORUMQUE IIACTENUS IIIC ILLICSIARSORUM , l ^ kin^/S\.
PRIMUM AUTEM IN NOSTltAliliil.lOTHECA , EX OPEBIRUS AD OMNESJEIATF.S , / •P^- \^rV
LOCOS,I.INGUAS FOIIMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATCRIIM. I C)0 Vi"*]
I *_• e— \ —
SERIES SECUINDA,
IN OUA PRODEUNTPATRKS, DOCTOUKS S(.RIPTORER(tL'K ECCLESI/ELATINJE
A GKEGOIUOMAGNOAD INNOCEiNTIUM III.
ACCDRANTE J.-P. MIGNE,
BIBI.IOTJ3SCS
CI.ERI UKIVERBJE,
SIVI
CURSUUMCOMPLETORUM
IN SINGCLOSSCIENTI/E RCCLKSUSTIC/BRAIUOSEDITORB.
A. -^
PATROLOGIABINA EDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GR2ECO-LATIN
VENEUNTMILI.E FRANCISDUCENTAVOLUMINAEDITIONISLATINJ5; OCTINGENTIS ET
MILLE TRECENTAGRjECO-LATIN/E.—MERELATINAUNIVEUSOS AUCTORESTUMOCCIDENTALES, Tl M
ORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUU;III AUTEM,IS EA, SOI.AVEUSIONELATINADONANTUR.

PATROLOGIiE TOMUS CLV.


GODEFRIDUS BULLONIUS HIEROSOL. R-EX. RADULPHUS ARDENS. LUPUS PROTOSPAT. AN-
SELMUS MEDIOL., BEKNARDUS TOLET., ARCHIEPISCOPI. THOMAS EBORAC. , ALBERICUS
OSTIEN., AMATUS BURDEGAL., POPPO METEN. , EPISCOPL RICHARDUS DE DUMELLISABB.
PRATELL. MANEGALDUS PRESB. GOSCELINUS CANTUAR., SULCARDUS WESTMOMST. ,
PAULUS S. PETR. CARNOT. MONACHI.FRATRES MAJORIS MONASTERII. BRUNO.

EXCUDEBATOR ET VENIT APUD J.-P. MICNE EDITOREM,


IN VIADICTAFAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETI^ PARISIORUMVULGOPENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.

1854
SJECULUM XII

GODEFRIDI BULLONII

LOTHARINGITE DUCIS

POSTMODCM
HIEROSOLYMORUM REGIS PRIMI

msroLi; IT DIPLOMTA

ACCEDUNT

APPENDICES AMPLISSIM^:
MONUMENTA PERPLURIMA DE BELLO SACRO COMPLECTENTES
SEQUONTUR

RADULPHI ARDENTES HOMILIiE


DUOBUS TOMIS DISTRIPUTiE ."''/
lNTERMISCENTllt

MPI PROTOSPATARII GHROiMM ^


NECNON*•
ANSELMI MEDIOLANENSIS,BERNARDI TOLETANI, ARCHIEPISCOPORUM,THOMiE F.BORACENSIS,
ALBERICI OSTIENSIS, AMATI BURDEGALENSIS, POPPONIS METENSIS, EPISCOPORUM; RI-
CHARDI DE DUMELLIS, ABBATIS PRATELLENSIS . MANEGALDI PRESBYTERI, GOSCELINI
CANTUARIENSISMONACHI,SULCARDI WESTMONASTERIENSIS, PAULI S. PETRI CARNOTENSIS
MONACHI, FRATRUM MAJORIS MONASTERII, BRUNONIS
OPUSCULA, DIPLOS2ATA, EPISTOL/E

ACCURANTE
J.-P. MIGNE
BIBLIOTHEC/E
CLEBI UNIVEBSJE
SIVE
CURSUCMCOMPLETORCM
IN SINGCLOSSC1ENT1J3ECCLES1ASTIC33
HAMOSEDITOBB

TOMUS UNICUS

VENIT 10 FRANCISGALLICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


1N VIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAM LiJTETI^E PARISIORUMVULGOD',ENFER NOMINATAM
SEC PETIT MONTUOUGE

1854
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOG TOMO CLV CONTINENTUR.

jGOSCELINUS CANTUARIENSIS MONACHUS.


Vila major S. Augustini Anglorum aposloli eol. II
Viia minor ejusdem. ibid.
Historia translationis ejusdem. 14
Vita S. Swilhuni. 47
Vita S. Ivonis episcopi Persac. *% 79
Vita sanctae Wereburgic. 95
Vita sanctse Eadgithae seu Edilhse. 10!)
S. Laurentii elogium auclore Mabillonio. 415
LUPUS PROTOSPATARIUS.
Chronicon. 121
FRATRES MAJORIS MONASTERII.
Eoistola de morte Bernardi abbalis. 143
BRUNO.
Gregoriale. i-45
BERNARDUS TOLETANUS ARCIIIEPISCOPUS.
Sermoncs. 147
MANEGALDUSPRESBVTER.
Opusculum contra Wolfelmnm Coloniensem. 149
PAULUS S. PETRl CARNOTENSIS MONACIIUS.
Vetus Agano. 19"
GODEFRIDUS BULLONIUS IIIEROSOLYMORUMREX
Epislolae et diplomata. 389
Ad Godefridum appendices. — (Vicle Ordinem rcrum ad calcem voluminis.) 451
RADULPHUS ARDENS.
Homiliarum tomus primus. 1665
Hoiiiiliaium lomiis secuniius. 1299
(Ilomitiarium Rartulphi lomum priorem, quem typographorum oacitantia loco suo movit, repone
posi notiliam in Rudulphum, col. 1299.)
TIIOMAS EBORACENSIS EPISCOPUS.
Epitaphium Guillolmi regis. 1025
Epislolaoad Lanrrancum. 1625
Epistola ad archiepiscopos et episcopos pcr Angllam eonslitutos. 1626
RICHARDUS DE DUMELLIS ABBAS PRATELLENSIS.
Commentarium in Genesin. 1629
Epistola ad S. Anselmum Cantuariensem. 1031
ALBERICUS OSTIENSIS EPISCOPUS.
Epistola ad mona-hos S. Oiientii Auxitanensis. 1631
SULCARDUS WESTMONASTERIENSIS MONACIIUS.
De fundatione abbatiaft Westmonasteriensis. 1633
AMATUS BURDEGALENSIS EPISCOPUS.
Epistolae. 1fi37
Synodus Gerundensis. \$ki
Svnodns Burdegalensis. '61S
Diplomata. 164"
POPPO METENSIS EPISCOPUS.
Diplomala. '65I
Epistola ad Lambertum Atrebatensem. 1656
ANSELMUS MEDIOLANENSISARCHIEPISCOPUS.
Diplomata. 165~

Ex typis MIGNE, au Petit-Montrouge.


ANX0D0MINIJIC.

GOSCELINUS

CANTUARIENSIS MONACHUS,

NOTITIA HISTORICA.

(OUDIN,Lomment. de Scrivtoribus ecctesiastkis, II, 961.)

Gotseiinus, scu Goscelinus, S. Derlini in Artesia A ex aliorum relatione addiderit. Quaj aulem cap. I
monachus, natione, ut credilur, Gallus, ex ordine habentur, ab eodem auctore adjuncta sunt, cum
divi Benedicti, monasticen in ccenobio Bertiniano adhuc viveret Herbertus Nortwicensis episcopus,
primum professus, tum postea ad monasterium anno 1119 22 Julii mortuus.
Sancti Angustini Canluariensis in Angliam vocalus, Nullus qui pompa majore opera Gotselini Berti-
ob exiraias observantiae regularis ac doctrinae omni- niani seu Cantuariensis monachi describat, Henrico
fariae dotes, scripsit diligenlissime oninium Vitam Warthon eruditissimo Anglicarum rerum viro, qui
sancli Auguslini Canluariensis archiepiscopi, post plura ejusdem opuscula ex mss. codicibus eruta
Bedam, libro i Rislorim Anglorum cap. 25 et se- evulgavit, tomo II Anglim Sacrm, de quo ita in prae-
quentibus, et libro n, capilibus 2 et 3, duplici opus- fatione, num. 3, pag. 6.
culo, tnajore scilicel el minore, ut in praefatione sua < Gocelinus sive Gotselinus, Bertinianus vulgo di-
enarrat num. 4. Illorum alterum post Lanfranci ctus, narrante Baleo, Cent. XIII, cap. 17, patria Mo-
opefa, tacilo auctoris nominc editum reperitur a rinensis erat, monachus ad S.Bertinifanum.Postea
Dacherio anno 1648,Parisiis, in-folio. Alterum nempe Crebrescente erudilionis fama ab Anselmo archiepi-
majus opusculura nusquam editum, evulgatur Sci- scopo in Angliam accitus, primo apud Ramesiam
calo primo Sanclorum ordinis divi Benedicti, p. 499, sub Hereberto abbate, poslea apud S. Augustini
cum libro Miraculorum ab eodem Gotselino com- Cantuariense coenobium vitam monasticam duxit,
posito. Prologus majoris operis incipit: Dominis et plures sanctorum Anglicanorum Vitas litteris
cliarissimis, etc. Libeilus autem incipit: Potentissi- consignavit. Paria habet Vossius, lib. n De Hislori-
mus triumphator, etc. Claruisse ipsum refert ad g cis Latinis, cap. 48, nisi quod ordine inverso, illum
annum 1096 Guillelmus Cavus ih Historia rei lil- monachum primo Canluariensem, postea Ramesien-
terarim saeculo xi, pag. 629, ad annum 1110 Ge- sem fuisse velit. Male uterque. Si enim Goiselinus
rardus Joannes Vossius libro n De historicis Lali- in Angliam ab Anselmo archiepiscopo evocalus fue-
nis cap. 48,pag.mihi 398, quorumutrumque verum rit, neuliquam potuit inter Ramesienses degere sub
cssepotesl. PrsetereaGotselinusiste Hisloriamtrans- Hereberto abbate, qui abbatiam anno 1091 dereli-
lalionis sancti Auguslini duobus libris sancto An- quit. Certiorahabetde Gotselino Willelmus Malnies-
selmo Cantuariensi episcopo nuncupatis comprehen- buriensis, lib. iv De geslis regum Angtorum in fine,
dit, mss. penes Joannem Mabillon, quos dabit in inquiens : Goscelinus monacliusde S. Rertino, cum
pubiicum SmculoVISanclorum ordinis aivi Benedicli. Heremanno episcopo Salesberim quondam Angliam
Commendavit quoque scriptis Vitam sancti Swiihmi venerat (Heremannus posl triennalem morani apud
Wvitoniensis episcopi, quse ipsa vel sallem ejus epi- S. Berlinum faclam, in Angliam rediit anno 1058),
tome apud Laurentium Surium exstat tomo IV, ad insignis tilterarum et canluumperitia. Ismultos epi-
diem 11 Julii. Prseterea Vitas S. Laurenlii archiepi- scopatus el abbalias perlustrans tenwore, prmclarm
scopi Dublinensis, Grimbaldi abbatis, Erkenvaldi scienlim mullis locis monumenta dedit, iu laudibus
episcopi,Edgilhm, Milpurgmet Witheburga virginum. sanctorum Anglim nulli post Bedam secundus, musicm
Item iibrum De origine sancti Ivonis et alterum De porro palmam posl Osbernum adeptus. Denique innu-
translatione ac miraculis ejus de quibus Vossius loco meras sanctorum Vilas sttjlo extulit, veterum vel ho-
citato. Hanc habent Acta sanctorum ad diem 10 Ju- slililate amissas, vel informiter editas comptius re-
nii, tomo II, pag. 287, ubi de S. Ivone episcopo ^ novavil. Ilujus quoque (S. Augustini Cantuariensis)
Persa et tribus sanctis sociis in Anglia. Quam scri- translalionis seriem ita expolivit ut eam prmsenlibus
Goscelinus monachus Ramesiensis abbali suo monstrasse digito, fulurorumque videatur subjecisse
?sit
lerberto inscriptam, creato 1087, ac post qualuor oculo. Se monachum fuisse Sancti Augustini Can-
annos episcopo Nortwicensi facto, cujus encomium tuariensis, Gotselinus in ulraque praefatione ad Vi-
habetur in Monastico Anglicano pag. 1003. At tam S. Augustini testatur. Scripsit enim duplicem
Gosoelinus posteamonachusCantuariensis ad S. Au- Historiam de ejusdem Vila. Fecimus (inquit in prae-
guslinum scripsit Vitam S. Augustini Cantuariensis fatione ad Hist. majorem; de eadem materia duosco-
archiepiscopi dalam ad diem 26 Maii, atque alias dices, majorem et minorem. Majorem edidit Joan-
plures sanctorum Vitas, habitus post Bedam secun- nes Mabillonius in Actis Benediclinorum Saeculo I,
dus in laudibus SS. Angliaecelebrandis, uti de ipso pag. 499, addito etiam libro ejusdem majori De mi-
testatur Malmesburiensis lib. IV De gestis regum raculis S. Augustini, ibidem pag. 535. Hislo-
Angloruro, cap. 1. Ilic infra in prologo explicat, ria minor De Vita, et alia minor etiam De mi-
qusenam ab Andrea Leucandro abbale Rameseiensi raculis 'S. Augustini, in Bibliothecse Lambethanae
j»rimo vitm hujus aucUre acceperit, quidque ipse codice, inscriptse Golselino reperiunlur. Ex hoc
PATROL.CLV. i
M GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHI 12
Vitain minorem descripsimus et typis hoc tomo II, A «Praeter IIKCa Gotselino Baleus scriptas memorat
pag. 55, evulgari curavimus, ne primo apud Anglos Vitas SS. Swithuni, Grimbatdi, Erllenwaldi, Ead-
fidei Cliristiauae prajdicatori sua apud Anglos laus gitlim, Milburgm,Witheburgm et Ivonis, el Hisloriam
deesset, quamvis perpauca de illo Gotselinus nove- ae translatione Jt>cmis.PorrovetuslumcataIogum san-
rit, ciiiaenon antea Beda scripserit. Longe amplior ctorum in Anglia sepultorum Saxonice scriptum,
est Ilisloria major, quae tamen si fabulas et inanes Latiue convertisse dicitur ab Usserio, Antiquitatum
verborum phaleras omittas, nihil Hislorim minori Brilannim cap. 2, pag. 15. Cujus versionis plurimj
intactum habet. Minorem antea ediderat Dacherius exemplaria in* oibliothecis nostratibus reperiuntur.
in appcndicc ad Lanfranci opera, Parisiis 1648, Ejnsdem Cronicam laudat Guillelmus Thorn in Hi-
pag. 57, sed aucloris nomine el inlegro capitulo 36 sloria S. Auguslini, col. 1783. Nec de alio intelli-
deslilutam. Plurima Gotselini opera in codice per- genda esse arbilror, quae antiquum Ecclesise Elien-
antiquo et perelegantj Cottoniano VespasianusB. 20, sis registrum habct, cap. 10. Tempore Symeonis
isthoc ordine exstant: abbatis (Eliensis, qui ab anno 1082 ad 1094 praese-
• Historia minor de Vita S. Augustini Canluarien- dit) intererat inler monachos quidam Gocalinus no-
sis archiepiscopi. mine, disertissimus, undique per Angliam Vitas, mi-
« Hisloria minor de miraculis S. Augustini. racula el gesla sanctorum sanclarumque in Historiis,
« Historia major de Vita sancli Augustini ejus- in Prosis dicando mulavit. Ilic scripsil prosam
dem S. Ethetdredm, cujus initium est: Christo fiegi sit
« Historia major de miraculis S. Auguslini. gloria. Obilum illius Obituarium Sancti Augustini
« Sermo in Festivitate S. Auguslini. Incipit: Prm- g Cantuaiiensis ita commemorat : Idibus Maii obiit
clura diei prmsentis solemnitas. Gezelinus, monachus et sacerdos. Vilam S. Werebur-
« Libri 2 ad Anseimum de translatione S. Augu- gm virginis auclore Goscelino monacho, edidil Go-
stini, anno 1091, 6 Seplembiis facla. Hos SIBCUIO defridus Henschenius ad diem 5 Februarii tomo I,
scxto Benedictino in lucem proferre cl. Mabillonius pag. 386; quam illi asserit in commenlariis ad Vi-
spondet. SmculumVIsanctorumordinis diviBenedicti, lam praeviis paragrapho i, num. 2, pag. 384. Anno
quod est ab anno 1000ad 1100colligere ccepit dominus quoque 1688, Antuerpise apud Michelem Cnobarum
Luca D'Achery congregalionis S. Mauri monachus, Dahiel Papebrochius in probatis sanclorum Vitis,
D. Joannes Mabillonet TheodoiiciisRuinart ejusdem tomo VI, Maii mensis ad diem 26, pag. 375 et se-
congregationis, illustrarunt et cum indicibus neccs- quentibus, eclidit opuscula Gocelini omnia ad Vi-
sariis ediderunt, 2 vol. in-folio, Parisiis 1701, apud tam S. Augustini Canluariensis episcopi spectantia,
Carolum Rebiistcl. His libris continua serie subjun- nimirum De vita ct miraculis libros 2, De translalio-
gitur Vita S. Petardi. ne libros 2 quibus commenlarium p. 373 praemisit,
i Vita S. MitdrcUm. ad paginam aulem 443 pertingunt. In eadem autem
« Translalio S. MUdredm, et institulio monasterii Cottoniana Bibliotheca sub edigie Vibellii, littera c,
ejusdem. codice 8, n. 15, exstat Vita sancli Kentigeani con-
« Vitm sanctorum Laureritii, Mellili, Justi, Hono- fessoris, qui et Ingalschu nominatur, per Josceli-
rii, Deusdedit et Theodori arckiepiscoporum Canlua- num.»
riensium. In his quidquid 'historicum est, ex Beda Commendat eximie hunc Goscelinum Guillelmus
totidcm fere verbis desumptum cst, ampliatis dun- r Malmesburiensis lib. iv De regibus Anglorum, cap.
taxat magniflce Bedoesententiis, et miraculis multis ultimo,etin libro De Dorobernensibus archiepiscopis.
in singularum line appositis. In Vita S. Laurenlii Csesar Baronius, in Annalibus ad annum 862, Got-
auclor longa digressione facta, Gdem sui temporis zeiinum hunc Morinensem appellat, alii monachum
niiraciiiis conciliare nititur. Berlinianum, quae cum superioribus minime pugnat;
< Vita Adriani abbalis S. Auguslihi, quem anno nam ex oppido Sancti Audomari seu abbalia Sancti
708 obiisse refert. Belhini in Angliam a S. Anselmo evocatus est. Plura
« Historia de translalione ejusdem, tempore Wil- de illo Joannes Mabillon in observationibus prarviis
lclmi regis facla. ad Vitam sancti Augustini Cantuariae archiepiscopi,
« Libellns contra inanes sanclm Mildreda usurpa- Smculo I Sanctorum ordinis divi Benedicli, pag. 498;
tores, probans corpus ejus non in parochia S. Gre- quod anno 1668Parisiis in-folio apudCarolum Sar-
gorii Cantuariensis, in ecclesia ficlo nomine Miltru- reux impressuro est. Gerardus Joannes Vossius,
dis nunciipala, sed in coenobio S. Augustiui, ad lib. n De kisloricis Latinis, cap. 48, pag. mihi 398.
quod nb vElstano abbate tempore Canuli regis trans- Valerius Andreas in Bibliotlieca Belgica, verbo Got-
latum esl, adservari. Hactenus codex Cottonianus. selinus, pag. 298, cditionis 1643, Lovani in-4°.

S. AUGUSTINI ANGLORUM APOSTOLI

VITA MAJOR.

(Vide Patrologim tom- txxx, col. 41.)

EJUSDEM VITA MINOR.

(Vide Patrologim tom. CL, col. 743.)


HIST. TRANSLAT. S. AUGUSTINI. U

HISTORIA TRANSLATIONIS S. AUGUSTINI EPISCOPI

ANGLORUMAPOSTOLI

Aliorumque sanclorum qui in ipsius monasterio Canluariensi quiescebant.

AUCTORE GOCELINO EJUSDEM LOCI MONACHO JEQVAU.

(MABIIX.Acta SS. Bened., loni. IX.)

OBSERVATIONES VVxMYUE.

1. Golselinus seu, ut codex ms. habet, Gocelinus, monachus e Bertiniano in Cantuariense inonasterium
translalus, totum sese scribendis sanctorum historiis ila dedil, ut praecipuus post Bedam Venerabilem re-
rum a sanctis viris in Anglia gestarum scriptor a plerisque aucloribus censealur. Jam ex eo beali Augu-
slini Anglorum apostoli vilam Saeculo I Benediclino edidimus ad annum 607, reservata ad hoc usque
tempus ejusdem sancti aliorumque in monasterio ordinis suburbii Cantuariensis quiescentium translationis hislo-
ria, quod multum conferat ad ilhistrandas res nostri hoc priesenli saeculo iindccimo in Anglia
gestas. Plura de eodem auctore hiccongerere superfluuin esset, cum jam salis superque notus esse debeat
ex iis quae loco Saeculi 1 laudato de eo protulimus : ubi etiam de sanclis in cadem iranslationis historia
memoratis plura diximus, qua: hic repetere non juvat.
2. Superest itaque ut pauca solummodo dicamus de aliis sancti Augustini translalionibus, quseposlca
variis occasionibus factae fuerunt, ut ex Willelmo Thorno discimus, qui monasierii Augustinensis, in quo
degebat, Chronicon scripsit, ad annum usque 1397 produclum. Hic auctor ait Widonem abbatem anno 1091
statim peracta solemni, quam GoceliniiSj describit, sanclarum reliquiarum translatione, pleraqne beali
Augustini ossa in ecclesiae muro abdidisse: ne forte irruentibus Danis sive Northmannis, aut aliis barbaris,
quod tunc in Anglia saepius contingebat, ossa beati ponlificissancliviolarentur. Necinutilis fuit abbatis cautela.
Nam anno, ut idem auctor attestalur, 1168, die decollationis Joannis Baptistae, combusta ferme inte-
gra Augustinensi ecclesia, beati pontiticis feretrum ila deformatum fuit, atque exinde ila neglectum, ut
paulo postplane ignotum fuerit quo in loco sancti anlistitis reliquiae haberentur. Id tandem aegre tulerunt
Auguslinenses monachi: quare anno 1221 insligante Joanne ejusdem loci priore, cum aliis monasterii se-
nioribus, jejuniis, vigiliis, orationibus aliisque piis exercitiis vacare decreverunt, quousque tanti thesauri
nolitiain a Deo acciperent. Annuit corum votis Deus, ac prior, aliquot fratrum consilio, qui hoc sibi a Deo
revelatum fuisse fatebantur, jussit lnurura effringi juxta altare sancti Augustini, ibique detectus fuit saxeus
loculus, qui, indicante inscriptione, bcati Augustini corpus continebat.
3. Aberat lunc Hugo loci abbas, ad Ludovicum Fraucorum regem legatus : quo reverso, convocatis ad
solemnitalem multis abbatibus, aliisque Aiigliaeproceribus, beali yiri reliquiiB in locis congruentibus re-
conditaesunt, excepto capite, quod in vase auro argentoque ac variis et pretiosissiniis lapillis ornalo con-
clusum fuit, ut populorum venerationi statis diebus exponeretur. Ceterum vicennio postea, anno scilicet
1240, restaurato monasterii sacrario, corpus sancti Augustini in ejus medio collocatum est, habens ex
utraque parte aliorum ejusdcm loci patronorum corpora in gyrum disposita : annis sequentibus duo altaria
addita sunt, unuin scilicet ex utraque parle, quae omnia egregia repraesentat, tabula aeri incisa, quam
loino I Monastici Anglicani habes, eamque Papebrochius tomo VI Maii Bollandiani ad diem xxvi ejusdem
mensis inseri curavit, ne pereat lam illustris Anglicanse pietalis monumenti •memoria, quaro Henrici
octavi apostasia sancluarii eversione alias abolevisset. Beati viri mentum hanc cladem evasit, quod reli-
giose asservatur in monasterio sancti Salvatoris ordinis Cisterciensis apud Antuerpiam, celebrem Belgii
urbem. Librum de hac re singularem reverendus dominus Franciscus Dierick, ejusdem loci abbas, edidit,
qui anno 1624 typis mandalus est.
4. Porro licetad calcem Vitae sancti Augustini Saeculo I polliciti fuerimus nos huc integram transla-
tionis ejus bistoriam prolaturos, cum tamen eam postmoduro cum V. C. Daniele Papebrochio communica-
verimus, qui illam ad diem xxvi Maii Bollandiani edidit, visum est satis hic ea solummodo exhibere, quae
nvagis conferre poterunt ad illustrandam hujus Saeculi historiam Benedic.tinam, relictis miraculis aliisque
minoris momenti actis, quae apud ipsos Bollandianos, qui plura cupit, inveniet.

INCIPIT PROLOGUS DOMNI GOCELINI

Ad venerabilem Cantuariensem archiepiscopnm Anselmum, de translatione sancti Augu-


stini, Anglorum apostoli, et sociorum ejus.

Dux Anselme, Patrum Pater, et vigor ecclesiarum,


-
Quem celebrat titulis Romanus et Anglicus orbis, . |
Ne spernas imi pronum munus Gocelini.
In arce sapientiae ad mensam ccelestis philoso- ferculum tibi aureum afferre gliscit cor meum, nori1
pliia^, ecclesiastice princeps, principaliter prsesidetiti mei studii, sed Augustini summi opibus prctiosum,!
15 GOSCELINI CANTUARIENSISMONACIII 16
ejus virtutibus refertuin, ejus charismatibus condi- tionc seplennium, leslibus fiduliiim pr.TSCnliumas-
tuiu, cjus sanclorumque sociorum ipsius auro ot pcctibus clare patralu nosciiulur. Dcaia ttii poutili-
gemmis confectum. Codicellus est recentis transla- cii tcmpora, in quibus lanla diutiirnitatc clausa par-
lionis, signoruniqtie ipsius, suorumque consorlum, luriente snncloriiin tcrra, rcluxil nobis ciiin suis
quae diversis locis per hoc fere ab ipsa transla- gcnunis lucc angclica inargarila! ctc

LIBER PRIMUS.

C.VPUT1. Translationis hujus festum aliis SS. A et MildrelhacChristi virginis nardiflua pignora mira
commune. — Posl antiqua evangelici proloparentis suavitate vernantia solemniler exportari, ct iiuini-
anglortim Augustini solemnia coelo triumphala, quae nentem casum evadere fccit,
nuper eginius laude festiva, nova nobis oritur glo- CAI>.III. Illmsm inler ruinas SS. retiquim. — At
ria, nova hetitia, solemnitas nova. Ipsa est sua san- vero ipsis primoribus, videlicel Auguslino, Laiircn-
ctorumque collegarum suorum translalio nova, quae tio, Mellilo, Justo, Honorio, Deusdedit in pracdicla
post centum (1) fere lustra in nova ejus facta jam obrutione relictis, divina protectionc quasi manum
lucet-Ecclesia, etc. subniittenlc, saxa cl ligna pepercere, quibus durior
C\r. H. Nova ecclesia amplior exstruitur. —Sub- humana obslinalio non pepercit. Nam ubi lantse
limatum augustius novae Augustini ecclesiae pre- moles lapidum, trabium tectorumque plumbatorum,
sbyterium totum illud cum amplis porticibus am- qu* sacrosancta corpora obruerant, sunt ablatae,
plectitur spatium, quod sanctae Dei Genitricis ab omnes illae illorum sepulcralcs aedificulaecum essent
oriente conliguum possederat oratorium, suo coe- fractiles et lateritiae, sed ct sculpturae ct imagines
Jestiumque virtutum jugi solemnio ac signis illus- angelicae cum Dominica majeslate j5) super lumbam
trissimum. Hinc reliqua navis veteris monasterii magniflci Augustini miriflce formatae, cunctis mira-
cedere jussa aedificiosurgenti, jamque rea minaruin B cula Dei acclamantibus iltesae apparuere.
excidii, ne obruat diruitur. Ante tamen cuncta san- CAP.IV. — Restabat interim paries australis, qua
etorum turba omnibus sacrariis diffiisa a jactura parte almus Augustinus, sacerque Deusdedit quies^
eruitur, ct novis tcctis reponitur, sicut illi a mundi ccbant; qui tandem multo aricte solutus, dum corto
ruina cum Loth a Domino liberantur. Sic apostolica iiutu sanclos opprcssurus crederelur, protinus
Augustini aula ad destinatam metam tendebat, sed inaestimabili Dei virtute, quasi in saltum excutitur,
suae dormitionis porticus obstabat. Quid faciat ergo et ad auslrura contra impellentes totus integra soli-
auctor aedificiidevotus abbas Scollandus, dum nec ditate prosternitur; quantumque vaslus et cacumi-
illa sancla penetralia tanto aevo inlacla movere prae- natus erat, tanlum spatii jacens occupabat. Vix cva-
sumit, nec opus cceptum, nisi ablatis obstaculis, sissent securi impugnatorcs, nisi his superna cle-
procedere possit; maxime cum praedecessor suus mentia sanctorum merilis pepercissel. Tum vero ad
praescriplam Dei Genitricis basilicam fractam morle tam evidcns signum clamor Iaudisonus altollitiir
luerit. Sed ipso inter hoec supcrno arbilrio de me- omnium. Nam qui stiperius dilectos obrutos serva-
dio terrenarum curarum sublalo, successit abbas verat, hic ne obrueretur, velabat. Sic plerumque ipse
Wido (2), cujus anno quarlo (3) facta est qua; ascri- r sanclorum mirilicator alios in mediis ignibus prote-
bitur translatio. Cui rex consullus favens jusserat, gebat, ab aliis etiam ignes fugabat; istos per pro-
ut cum pontificum et abbatum populorumque af- fundum maris sicco vestigio transtulit, alios supcr
fluentia decentissime ageret haec solemnia, volebat undas currere fecit.
et ipse interesse, sed tunc ibat (4) in expedilionemi CAP.V. Sttb dio relictm. — Jacuere tunc per no-
Scottiae. Sed monasleriarcha, ubi turrim prsefalis; vem hebdomadas iilae coelesles exuviae sub dio ac
porticibus supereminentem augusto fastigio extule- si vulgaria funera expositae, et ad onmem impctum
rat, dum reliquam templi navim protendere llagrat, aeris ac sordium patuere. Adeo, proh dolor ! terres-
illud beatorum cubiculum morse impatiens, qua san- tris dissimulabat indignilas, quibus angelos concivcs
eti erucrentur, forti ariete subvertit, tolque supernii frequentasse credimus excubias. Certabat tamcn
regni principes Iongiturna pace soporalos, festinata fratrum devotio pro suo modulo defcnsacula spc-
modo virtule negligentiam excusante obruit. Antea ciali principi suo parare Augustino.
tamcn condignorum sanctorum Adriani confessoris CAP.VI. Negligem corripitur. — Composuere tu-

(l)Obiitan. 707. bitum die III Nonas Septembris consignavit. Scol-


(2) Idestanno 1091. lando successit Wido, ex monasterii grcmio as-

(3) Scollandus, ut dicilur infra cap. u.timo libri sumplus.
II, obiit uno die ante Guillelmum regem, id est die (4) Is erat Guillclmus Ruftis, qui ex Northmanma
vni Septerobris anno 1087. Guillelmus enim Con- hoc anno, mense Auguslo rcversus, in Malchol-
questor Rothomagidefunctusest ix Septembris ejus- inum Scottorum Northumbriani infesianlem
(iein anni, ex Orderico Vitali et aliis auctoribus : movit.regem
binc emendandus Guillelmus Thorn, qui Scollandi (5) Id est SS. Trinitatis seu Clirisli.
17 IIIST. TRANsLAT. S. AUGUSTJNL—LIB. I. 18,
gunum assieulis tid est parvis asseribus], et unus A exsiliit, longeque venlilatus, omnes lam mira quini.
aut duo pro artitudine vicissim agitabant vigilias inexperta prius dulcedine replevit. Quoque magis -
cum luminibus et canticis divinis; ubi unum forle haec balsamatica apotheca reserabatur, eo profusius.
somno prsegravatum vox audita mcrepuit: <Et hic, odor ccelestis jaculabatur. Continuo locus ob glo-
inquit, non do.rmitioni sed orationi locus congruit;i riam Patris et impetum populi cortinis ambitur, in-
qua correptione frater ille vigUantior est redditus in tusque a iidelibus domeslicis desideranlissimus the-
prece. saurus perscrulalur.
C»P. VII. Ornamenta mite servanlur — Deinde CAP.X. Aperitur tumulus. — Jam patente ostio
candela oblata, candelabro negligenter affixa, super clara luminaria ingeruntur, et ecce Angliae Christia-
tumuhim sancli linteis et palliis solemniter orna- nitatis institutor primicerius, tot saeculis abscondi-
tum decidit, ibique trivm pedum tractum signante tus , tam desideratus , tam magno quam insperato
favilla (aberant enim cuslodes) exarsit. Tandem su gaudio ostensus, post annos fere quingentos conspi-
perventnm est, candeia ablata, favilla excussa, lin citur. Sane tot tempestatibus bellorum, tanto dilu-
tea et pallia prorsus intacta fulsere; quo miraculo vio paganorum, exterminio populorum, subversionc
omnes Deo gratias exsultanler reddidere. urbium et ecclesiarum, mira Dei protectione Au-
CVP. VIII. — Gundulfus ep. Roffensis translatio- gustinianum vestibulum, ut arca Noe, semper ma-
nem facit. — Jam dies propositus gratissime illuxe- nebat intactum. Unde et ubi, et sicut primilus ipse
rat sacrse translati.mis. Adest venerabilis pontifex cum bealis collegis suis a die dormitionis est con-
•cclesiae Roffensis Gundulfus, qui tunc archipraesu- ditus, eodem loco et eodem modo immotissimus est
lis defuncli (5*) auctorali vice pollebat. Progredi- inventus. Patebat forma et quantitas corporis, pie-
tur cum abbate et Pfctribus ac oflicialibns hymnidicis tas et qualitas antiquae obsecutionis, primseque tu-
ad illud Sanctum sanctorum, ad illud Domini sacra- mulationis. Cernltur cum casula, alba, stola, ba-
rium ac propiliatorhm. Jubet primum summi Au- culo, sandaliis caeterisque pontiflcalibus instrumen-
pustiiii aperiri; nemn approximare praesumpsit, ti- tis , ut putaretur adhuc carneae integritatis , nisi
mor omnes absterru.t. Videres artifices tanquam lactus probasset conditionem mortalitatis ; quse ta-
leossub judicibus et qaaestoribus ac fulmine trepi- men est ad augmentum gloriae immortalis. Omnium
«.antes. Viderant pridem egregium juvenem monas- ergo votis speluncam illam inestimabilis pretii
Urii artificem celeri morte mullatum, jui jussu ab- thesaurariam fratres idonei cum summo ingrediun-
1atis primtis hanc sacram porticum impulit; nec tur tremore ac reverentia, cum prece et laude Da-
iiletam ofliciosus excusari potuit, quia praeceptori C vidica. Colligunt in scrinia linteata, et palliata illa
tbedivit, qum poenam praesumptricis gratiae luerit, atirea, ac gemmea pignora, compagine et harmonia*
ted fidentissimus episcopus jam tviduana abslinen- corporali rite composita. Asseril etiam aliquis lllo-
tia prselibata a fratribus, armatus fide, prece ac de- rum veridica constantia se inter illum pulverem
votione, ultro ferramentum invadit, iclum in tumbae pigmenlarium solidas adhuc carnes quingentarii
frontem dedit, suoque exemplo et hortatu reliquos depositi manu contigisse, et suppliciter fovisse :
i»i opus animavit. unde hic merilo estimatur haec sacra gleba in.cur
CAP IX. Odor suavis e sepulcro S. Augustini. — stodia supernae gratiae, longitnrna durasse incor-
»>rimopraestantissimujgarlifictim magister, templi- ruptione.
qne spectabilis dictattr Blitherus, expetita pontificis CAP. XI. Fit magna solemnilas. S. Augustim
henedictione, trepide, laerymose et prcstratim acce- corpus transferlur. — Interea indicta a prsesule
dit, altareque capitis summi Augustini ad pavimen- summa et omni nitore laHitise colenda festivitate,
tum exhaurit. Ibi complanatum areae Parii marmo- totum monasterium adornalur tanquam Paschali
ris candens saxuni quadratum offendit. Quo paulu- dignilate. Extemplo tantae novitatis fragrantiam
lum evecto, crumpens vapor nardifluus quaesitorem procul odoratur turba remota, confluit urbs tota,.
suum in ora reverberavit, et se adesse qui quaere- 'D inundat Cantia, undique concurrunt populorum
batur, sua suavitale pulsanti respondit. Intellexit examina. Gratulantur immensum Augustinura suum-
vir prudens ultro oblatum, quem alto fossatu ct ia- jara quasi de morte reductum, etc. Exportatur ita-
borioso quaesitu formidaverat vix inveniendum ; que cura omni ornatu et processu ac jubilo celebri-
slupensque et tremens lapidem reposuit, atque hoc tatis ecclesiasticae, cum vocum ac cymbalorum mo-
mirificum thymiamaterium occlusit,perpendens sa- dulalione , cum supernorum et infimorum socia
pienter non sui esse offlcii ulterius progredi. Cedil congralulatione, alque cura hac altisona gloria, ar.te
illico, testatus summisse quaesitum pignus adesse ; authenticumaltaresummorumapostolorum,velutde-
nec tacebal interea jugis psalmodia. Protinus jussu positum coeleste componitur, donec parato decenler
abbatis fratrum manibus removetur praedictus la- thoro collocetur. Tanta vero gratiarum Christi cha-
p:s. Tum vero ingens spiritus suavissimorum aro- rismata refundebantur in populum de tanti Patria
matum velut a pectore et ore dormientis Augustini dulcedine, ut velul inccnsuin passira stillarent la -
(5*) Sedes Cantuariensis ab anno 1089, quo apud Beccum in Npilhmannia monachus fuerat sub
dcfunclus est Lanfiancus, vacna tuit usque ad S. Herluino abbate. Ejus Vita cdita cst tom. II Anglia:
Ansclini erdiiiatiotieni anno 1095 faclani. Gundulfus sacrae p. 273.
W GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACin 2Q
crymis laelitiao, quibus ille dies paternae praesenticeJi ut omnium interventor adoralur. Quis vero lantam
eo tenus ineslimatus potuisset clarescerc. vidit oblalionem in auro, argento, ceris et candelis,
CAP.XII. JRgri sanantur. — Ncc vacat interea a aliisque resellis fidelium? Miraculo eratomnibus tam
salute ille locus prioris quietis, ille lectulus prolixse insueta copia, non capiebant hacc altaria, non sufli-
doimitionis ; calet magni incolae accubitu, sudat ciebant colligentium cerlamina, noctes et dies non
opifcra balsama, et odore suo curat morbida : aegri, quiescebat offerenlium turba, etc.
languidi, debiles, contracti veniunt vespere, et inco- CAP. XVI. Transferunlur et alii sancli. — Vole-
lumcs redeunt mane, ctc. bant tunc et beatos ejus consortes transferre, qua-
CAP. XIII. Inimici reconciliati. — Magna erant tinus una ejusdem diei celebritas unius astringeret
tunc dc Auguslini prsesidio miracula corporalium menlis collegas. Vcrtim cl ipso die et sequcnli, quae
sanilatum , sed majora sunt cordium sanatorum. crat, ul pracdictum est, Nativilalis Matris Altissimi
Vidimus hic irremediabiles inimicos convenisse, qui Vcrbigenae, in uno Auguslino componeiido manus
ad sancli prmsenliam reconciliali sunt, elc. In tam dedere; ncc suffeccrant prorsus, intercurrcnte jugi
nova tamque pracclara fcstivilate episcopus missas plcbium glomeratione, opus explere. Tertio demum
candido choro conjubilante celebrat, et post evan- die, id cst tertia feria, vix aediculam ct operlorium
gelium de tanlo lanti patroni tripudio populo ser- ]S accubanlis ducis confecere. Quarta tandem die, quae
moncm dispensat, tantae Iucis mysterium cum spe estquarta feria, quasi expedilis lacerlis ad bcatissi-
bealae resurrcctionis, visionis et cohabilalionis ejus mos conlubernales et successores suos, Laurcntium
perpelune fidelitcr inlimat. Postremo peccatorum ac Mellitum (6), ad ipsum principem devebendos ac-
absolutionem, poenilenlibus rcmissionem, omni po- cessere.Laurenlius cum ipso ducc Augustino primus
pulo confluo ejusdem primi prasulis ct inslitutoris venit, cum quo ct diaboli acicm primus rupit, pri-
sui vice atque aucloritale dat bencdictionem, peren- miisque ab ipso adhuc vivente ordinalus archiponti-
neniqtie in Chrislo confirmat paccro. fex, ul quondam sanctus Clcraens summo Petro su-
CAr. XIV. Congaudent angeli. — Superna quoque perstiti successit; Mellitum vero eleclissimum prae-
agmina his solemniis congratulari sunt visa. Conti- ccllcntissimus Gregorius Auguslino postmisit auxi-
git hxc celebrabilis translalio in Sabbato, cui san- liarium, in procinclu Clirististrcnuesucccnluriatum.
ctae Dei Genitricis Nativitas succedebat die tertio. In De beato Laurenlio dulcc essct memoralu quomodo
ipsoSabbalo et subsequente nocte Dominica,pervigil mortuuin suscitaverit, super undas maris pcdibus
suorum cuslos Augustinus cum pernoctantibus cucurreril, ignc de coeloevocato virtute Eliae impios
psalmicanis ante apostolicum altare praestolabatur conflagravcril; quomodo fontem aridis locis produ-
apparatum requietionis suae. Est autem Cantiensis ctum in perpeluum rivum effuderit, qua pcena arcea-
civis presbylcr nolissimus, probatae fidei ac verilo- tur omnis feminarum accessus ab ecclesia, quoeejus
quii, qui tunc forte hospitatus Winloniae (Wincester), aposlolalui exstructa cl consecrala est in Scoltia; ut
in ipsa noctc Dominica circa lucera parabat dornum nuper regina Scottiae inclyta Margareta (7), cura
redire. Ecce autem inter somnolenliam vel exstasim, oblationibus aditum tentare ausa , subito sit per-
ut illc jurejurando adstipulalur, vidit eminus cceluin cussa alque rcpulsa, sed clericorum precc restiluta.
apertum super Augustinianum templum, scalamque Verum haec loci arlitudine exclusus praelermitto,
flammeo fulgore radianlem ab ipsa superna janua alibi Deo aspirante retcxenda. Mellilissimi vero
usque in caput cjusdera ecclesiac,qua sanctus Domini Melliti, archiprsesulis a prirnitivo Augustino tertii,
accubabat, quasi columnam libralam, angelorumque probatissima sanclitas in Historia fidelissimi Bedae,
chorum candidissimo ac splendidissimo habilii pcr conflagrantem urbem Doroberniacsemct ignibus op-
illain dosccndcntem usque in ipsam aposlolicam au- posito liberat, flammas retrorsum lempeslate et tur-
lam; totum vero monasterium quasi ingens globus bine violcntius propulsat, a cujus facie rccidunt
flammivomum tantus fulgoris radius cum ipsa scalse ventique rogiquc, pereuntque citius cum suo terrore.
cxtremitatc involvebat, ut repcrcusso intuilu, quid rj Hujus ctiam primi pontilicis el illuminatoris Lundo-
intrinsecus, vel circa ca loca agerelur perpendere niae condignis meritis adscriptum legitur, quomodo
nequiret, clc. inclytam ecclesiam Westmonasterii (Weslminster)
CAP. XV. Populorum oblationes. — Deinde post nocte Dominicaediei, qua dedicaturus erat in boiiorc
illa Sabbati festa recentia, affulgente Dominica, Principis apostolorum, ipse claviger arduuni opus
alia Auguslino feslivitatis sccundalur gloria, cum praevenerit, et per piscatorem transvcctus Tamcnsem
universa chorca iterum candidata et purpurata, cum fluvium lla Tamise), orone officium ct soleninia de-
praccipiti populorum fluvio ct altisono laudum jubilc i dicationis ecclesiastico ordine cxcgeril; quod claris
adornalo solemnissime thalamo collocatur, ubi nunc: indiciis inlueri fuit, atque in signum facti xenium
a fronte et facie ccclesiae pervigil speculator, ei; pontifici insignem piscem miserit.
custosdomus, urbisquc, etlotius Angliaesuaeauros; i CAP. XVII. Quo ordine disposita SS. corpora.—.
aedicula excubans, rite ab omnibus veneratur, atqu<! Pium est etiam posteros audirc, quod jam non est
(6) Eorum Vitam dedimus Saeculo II Benedictino intcr sanclas locum merucrit. Obiit anno 1097, die
Laurentius colitur n Februarii.McllitusxxivAprilis x Junii.
(7) Malcolmi uxor, quae adeo pictate cnituit, u t
21 IIIST. TRANSLAT. S. AUGUSTINL—LIB. I. 22
vldere, qua hic sancti prius requieverint positione. A utrumque habemus : verum hic uno dolore tpdi-
Primus Auguslinus stiae porticus australe latus pos- gnitas nostra tabescit, quod dum scimus quid sit
sidebat, et sacris vesligiis oricntalem maceriam quod habemus , quis sit nescimus , nisi quod illum
pulsabat; ab ejus laeva primus successor et lateralis de intimis Patris Augustini pignoribus fuisse, qui
Laurentius, ut praemonstratum est, simili spatio tali loco consepeliri meruerit autumamus. Nomcn
protendebalur, tanlummodo remolus quantum loci vero, quia antiquum perdidimus, novum et fami-
allare beatissimi auctoris sui Gregorii, hinc inde liare sibi fideliter imposuimus, ut usque in diem
utrumque adsciscens, occupabat. Cetera pars aqui- revelationis vocelur nobis sanctus Deonotus. Sufc
lonaris latitudinis a sinislraalmiLaurentiiAdrianum eodem itaque Gregoriano allari, sacrosancta gleba
sanctum exceperat; virgo autem Christi Mildretha, sepulti ad ipsum orientalcm parietem contiguum,
uniea palrum gemma, a boreali pariele auslrali sicuti Auguslini et Laurcntii porrigcbatur, qui
Augustino concordi respondebat regione, quos supra tanquam lilius geminorum patrum aeque medius ,
translalos exlulimus. Ejus vertici ut beati Angustini velut utriusque alis fovebalur. Rcserata ergo illa
altare aslabat; at capiti sacro Laurcntii Mellitus ut aromatum apolheca magis ac magis annitentes po
proximus successor in producta ecclesiaearea immi- pulos reficiebat divina fragrantia. Unde raptum
nebat • Mellitus justifluum Jusluin secundum suam pulvisculum quidaro naribus applicuil, et paradisi
successionem sibi accommodat ad caput: a Jusli arocenilalem aeslimavit; quoque magis slupeas, cum
vero dextera beatus Honorius successor Jusli, a stalim pulvcrem rcposuerit, manus ejus diutius inde
dextra Ilonorii sanctus ct a Deo datus Deusdedit fragravit. Quia itaque die illa propter impetum po-
succcessionis suae ordin* subjungebatur. Is nempe puli non poterant, ipsius Dconoti sacralissimam
a capite summi Auguslini ejusdem australis parietis glebam plumbea theca susceplam mane, id cst
ihorum corameruit,' quos tantum medium oslium quinta feria, in novam ccclesiam transtulere, et
quo intrabatur discrevit. Sic tamen erant omnia illa post novum altare novae porticus menioratissimi
angelorum Dei mausolca distincta, ut transitus papoe Gregorii decenter repostiere. Habemus unum
haberetur inter singula. ex senioribus mouasterii adco notae probitalis, ut
CAF. XVIII. Ignoti sancti tumulus. Appellatur ejus assertioni non crederc injuria sit. Teslatur hic
Deonclus.—Igitur efferendo beati Laurentii corpore, sibi postera nocte per soporem quasi hujus sancli
dum pavimentum, quod corara Grcgoriano allare faciem ct formam praeclare conspeclam, staturae
intcr ipsum et praeclarum Augustinum patebat, prius proceritate et monachili schemale condignara, seque
evellendum censeretur, qualinus a latere fracta Q ita.allocutam : « Gralias amicabiles habeo et mer-
tumba facilior exitus sancto pararetur, mirum dictu! cedem perpetuam imprecor, aiebat, veslrae fratemoc.
ferramenta et ingenia omnium ridebat durities late- devotioni, pro diligentia et labore, quem pridie
rum. Sane haectam solida structura prodcbat the- exhibuistis meo transferendo ac componendo cor-
saurum nostra lalentem saecula. Sed quoniam labor pori. At equidera non sum ille qucin me esse cen-
omniavincit, imo fides, quae in Deo persistit, sebalis.» Coiiferebant enim fratres inter se, hunc
sude ferri robustissima ab anteriori margine suffo- esse Rufinianum illum, quem beatus papa Gregorius
ditint et impellunl. Tandera rebellis fortiludo crebris quondam cum bcalis Mellito ac Justo destinaverat
ictibus subjicitur ; nec lamen munitissimus latercu- in adjulorium Evangelii sacralissirao Augustino,
lorumtextus solvitur. Verum, mirabile visu ! quasi aut aliquem ex illius sacro contubernio. « Nescitis,
ligneum tabulatum conclavatum ad spatium amplae inquit, quis sim, nec adhuc scietis; scietis autem
januae integer sustollitur. Dumque sic excrustato postea ad nutum supernse dispositionis.
pavimento evulsa crates crigitur, sepulcralis cry- CAP.XIX. Transferuntur SS. Laurentius et Mel-
ptula, quae coram ipso, vel sub ipso altari latebat, litus. Miles sanatur. — Isto igitur proeveniente vcl,
evulso pariter lapillo violatuv. lta modico foraniine ut jucundius dicam, supplantante priorum Laurcntii
facto, protinus ingens vapor inexpertae suavitatis D ac Melliti translationeni, ad ipsos cum nostro stilo.
ebulliens, non solum astantes ut vehemens flalus in redealur. Enucleanlur tumbas illorum a latere, nec.
faciem percussit, sed et totum claustrum monasterii minus quam supra diximus, irruenti turbae cynna-
ac fratres in eo residenles nova aromatum virtute moma et balsama sua effudere. Jamque paratus
perflavit. Ad tam insperatum miraculum dicebant Laurenlius dignum consortem Mellitum praestolatur..
astantes : «Quis isteest?! dicebant absentes : «Quid Compositis utrisque in adornalis digne loculis, prior
est Iioc?»Ita hie omnibus ignotus persona et nomine, effertur, alter subsequitur : procedente candida
omnibus et prsescntibus et absentibus innotuit me- concione gloriosus in sanctis suis Dominus altisone
ritorum charismale. Adeo enim erat omni nostro glorificatur. Jam Laurentius ostium novae ecclcsiae
aevojam abolitus, ut nihil minus quisquam animad- intraverat, Mellilus exterius imminebat, ibi pium
verteret, quam quod subilla paviroenti planilie ac celebrandum Dei miraculum ad intellcctuin bonum
aliquid praeter humum lalitaret. Gratias Dcoomnium populos animavit. Aderat quidam miles,. cujua
bonorum largitori ! pro noto patrono Laurentio, octilum dextrum carbunculus, quod malum Franci
quem quaerebamus, ignotum consortem invenimus; per antiphrasim Bonuirt-malannum vocant, adeo
crescitque duplicalum gaudium noslrum, duro possederat, ut non modo de visu, sed et de vita
23 GOSCELINI CANTUARFENSISMONACin &
pcriclitaretur. Ipse orbis, ipsa supercilia, nasusque A ergo interroga vitam almiflui Deusdedit, mira odo-
ipatium suum a tumore exccsserant, tota facies ramentorum suavium gratia de ejus erumpens
largius extuberabat. Instabat, impingebat, anhela- lumba enarrabit. Sciscitare quis sit Justus, exponet
bat, ut ad unum remedium suum Augustinum pcr- tibi coslestium aromatum domus : Honorii quoque
tingeret; sed turba, sicut in Evangelio caeco, virtutes et merita uberrima loquitur apothecae suae
clamanti obstabat, et confertissima acie reprimendo fragrantia. Omnium ergo horum patriarcharum
accessum vctabat: sed vicif, ut assolet, perseve- unica paterni affectus viscera, et pectora una pro-
rantia, vicit ut potuit, ct salutem violentia rapuit, clamat divinarum nardorum praerogativa. Translata
Itaquc impellens et irrumpcns densatos cuneos sunt itaque haec tria coram summa Trinitate ra-
elatum brachium protendit, ac desuper nitens diantia candelabra in hac die Augustini octava,
extremam partem vectis, quo beati Melliti feretrum quod ad hoc, ut credimus, superna distulit ac re-
portabalur, summis digitis contigit; ipsumque ta- tardavit benevolentia, quatinus, uti proetulhnus,
ctum quasi collyrium, quasi emplastrum, quasi amplius consecretur et solemnizetur in tot hierar-
optimum ungucntum , morbido oculo infricuit, chis haec eadem dies octava, totaque septimana
simulquc, « 0 sancte Augustine, subvcni, » pro- festive exacla, octava reddatur prima : jamque my-
clamavit. 0 Dei potentiam ! o sanctorum gratiam ! B sterium resurrectionis in bis sanclis operetur, quae
o hominis confidentiam ! cum illius mali tyrannis post septena volumina saeculi,octava interminabilis
aliqua laesione irritata magis minetur exitium, sta- nascelur. Nec ab his separamus bealae memoriae
tim ad sacrum lactum ut incantatus anguis crepuit, archipraesulem et consortem suum Nothelraum, in-
sanies pestifera defluxit, visus et vultus detumuit, tra altare sancti Gregorii inter eos ante recondi-
omnemque dolorem subita salus ct lux tenebras tum, et nunc secundo cum eis translatum, quem
profligavit, ctc. auctorem et indicem historiae Anglorum scriptor
CAP.XX. Cmca illuminatur.— Interea dcpositis Beda praeconatur (9). Ducebat lios duces suos ut
sanctis ante altare pracsidis Augustini, agitur de priores solemnissima processio et canora laudatio;
ipsis missa celcberrima, ut dccebat sanctos sa- ipsisque coram altare praesidis Auguslini, donec
cerdotes Domini, in qua habito sermone ad po- suis sedibus inthronizarentur, missa festiva cclebra-
pulum, illorum praeclara cxponuntur merita. Unde tur.
fide illuminala anus quaedam, quae intereral, diu CAPP.XXII - XXIII —Hac etiam die irradiala
car.ns luco mundana, dum fideliter clementissi- claris miraculis favere superna benignitas dignata
mos patrcs interpcllat, reseratis extemplo lumini- p est sanctis suis, etc.
bus, clare dicm captat, ctc. Post missas adjungun- CAP.XXIV. Nova reliquiarum dispositio.— Nunc
tur Augustino digni consaccrdotes, prior Lauren- autem hi scnatores nostri et Patres conscripti pari-
tius a dextris, secuudus Mellitus a sinislris. ter ut primilus compositi requiescunt, sicut unus
CAP. XXI. Transferuntur cmleri, Deusdedil, Jus- spirilus, una fides, una charilas, una religio et
tns, Honorius, Notlietmus. — His ila in quinta fe- gratia erat in eis. 'Majordomus Augustinus frontem
ria composilis, sextam feriam nanciscunlur reli- et principalem ecclesiae porticum possidet cum pri-
quis sanctis Justo, Honorio ac Deusdedit (8) affe- mo successore laureato Laurentio, sibi proximo a
rcndis. Scd nimirum divina dispensatio Sabbatum keva, et mellifluo Mellito, successore secundo, ap-
his intendit, quae dies translationis Augustini jam posito a dexlra. Ipse principale caput suaviter re-
crat octava, quatinus istorum sanctorum amplius clinat assito altari sanctae Trinitatis. Post Lauren-
innovaretur gratia, et omnibus per suosdies trans- tium justissimus Justuset Dei dato assumptus Deus-
latis consccraretur festiva, omnesque conjungeret dedit subjuncti a sinistris honorificentissimo Hono-
ac solcmnizaret pariler haec una dies ut charitas rio, et theorilo Theodoro respondent a dextris. Hi
una. Ipsa crgo sexta feria itum est ad praenomina- sunt septem oculi Domini, per quos nos propitius
tOs sanclos, quasi facillime ac celerrime adducen- D respicit. Hi septem stellae in dextera ejus, et septem
dos; acceditur ad saeratissimum Deusdedit, qui, ut candelabra aurea coram se lucentia, quibus septi-
praenolalum est, australem parietem post Augusti- formi gratia Spiritus sui seplempliciter Ecclesiam
num possedit. Incredibile sed verum dicemus. To- suam illuminat. Horum exterioris alae, borealis
tum illum dicm, totam sequentem noctem in fran- Mildreda et australis Adrianus proprias tenent por-
gendo vel reserando ipsius mausoleo attritis viribus ticus, et altaria ad capita ut Augustinus. Mildreda
consumpserunt, mane tandem Sabbati anhelosudorc altari praenitet sanctorum Innocentum, quos omnes
iryptulam ejus perruperunt. Deinde cryptaj beati virginali fovet gremio, et cum eis cytharizat ct can-
Jusli usque ad hoiam primam attcntius insuda- tat canticum novum Sponso suo et Agno, illum quo-
runt, ct vix eam tandem reserarunt. Postremc cumque ierit pariter sequendo. Adrianus Proto-
rancti Honorii, qui horum medius accubabat, per- martyris Stephani, nec non Laurentii ac Vincentii
tusa in latere crypta sanclo cgressum dabat. Hic
martyrum tenens altarium, martyriali vila marty-
(8) Justus colitur die x Novemb., Honorius xxx Martyrologiis ut sanctus cclcbratur, dicitur a God-
Seplemb., Deusdedit xv Julii. wiiio die xvn Oclobris, anno 741, obiisse.
In
(9) prologo Hislorisc. Nothclmus nusquam in
fiS HIST. TRANSLAT. S. AUGUSTINI. — LIB. I. 26
rum teslatur consortium. Item e regione boreali A quoque ad Christum converlerit gehtem. De cujus
suum quiquc in meridiem salulant successorem, nuperrima revelatione parum quid sed.magnum fi-
Laurenlius Mellitum, Justus Honorium, Deusdedit dei monumentum hic inserimus. iDerogabat quidam
Theodorum, Mildreda cum temporali thalamo pa- aemulus huic sancto, praefereus illi quemdam saecu-
trem Adrianum, omnesque praesidem efferunt Au- laris opiilentiae episcopum, qui Ecclesiam Dei
gustinum. multis opibus et ornatibus exstruxerit, cum istum
CAP.XXV. Justi etogium. Epistola Bonifacii pa- tale aliquid utilitatis in vita sua fecisse nullum
pm S. Justo scripta. — Sed quia horum tres altissi- vesligium sit. Quod ubi ejus loci alumnus prior
. mae Trinitatis confessores , Juslus , Honorius ae nuntiatum oegre ferret, nocte subsecuta cuidam
Deusdedil hanc hodicrnam Augustini octavam, sua seniori aetate et moribus venerabili quidam ho-
propria translatione vindicant primam; illorum dis- norificentissimus in visu adstitit, ita prseclare, ut
simulare dignilatem, oestimamus injuriam. Sane recolat adhuc cujus formae illum assimilare po-
quia Beda Venerabilis in multiplici historia sua mi- tuerit, attonitoque de tam spectabili et magni-
nus horum declaravit miracula, non ideo a fide lica persona sic ait: < Quare ille talis hesterno
nostra obliterari debent tantorum merita ; an non sanctum domini Honorium abusiva lacerare voluit
suflicere tarditati duriliae noslrae potuit, quod Au- detraclione, in pontificis laudati praelatione? Cur
gustinum cum ipsis suis sociis apostolicam vitam his relatis, prior ex sancto Evangelio non respon-
ct virtules cum innumerabilibus signis imilari, at- dit, quia omnibus aurosis et copiosis largitionibus-
que pro ipsa quam praedicabant fide mori paratos divitum plus duae minutae valuerunt pauperculae
descripsit? Parvaene sanctitatis testimonium oesti- apud Judicem justum?»
mandum est, inter alia praeconia, quod sacratissi- CAP. XXVII. Deusdedit, etc. a Beda laudati. —
mus papa Bonifacius, a praecipuo Gregorio quar- Beatum quoque Deusdedit (12) sanctitate adjungi-
tus (10), beatum Justum apostolicis litteris collau- mus consimili, qui beati Augustini apostolatui
det, ejusque meritis ac coelorum praemiis gentium sextus subjungi, et eidem tam proxime meruit con-
conversionem adscrib.it, quod ipsa Epislola partim sepeliri. Hi sunt ergo omnes viri misericordi»,
annotata gratius clarebit. « Dilectissimo fratri Justo, quorum justiliae obhvionem non acceperunt :i quia
Bonifacius. Quam devote, quamque etiam vigilanter enim praetatus historiographus (Beda) singulorum
pro Christi Evangelio elaboraverit vestra fralernitas, gesta describere nimium aeslimavit, in fine omnium
non solum Epislolae directae a vobis tenor, imo merita sic conclusit: De his omnibus recte et vera-
inducta desuper operi vestro perfectio indicavit, » r citer dici potest, quia corpora eorum in pace se-
elc. Integra liabetur apud Bedam lib. n Hist., pulta sunt, et nomina eorum vivunt in generationes el
eap. 8. generatwnes. De caeteris vero, id cst, regibus, prae-
CAP. XXVI. Honorii elogium. — Honorium nihilo- sulibus, abbalibus, aliisque sanctis translatis nunc
minus sanclissimum Justi successorem (anno 634) est subsedendum; de quibus jam alibi dictum est,
ab Augustino primario quintura, beati papae Hono- vel suo tempore dicendum, cum parato templo
rii successoris praescripli Bonifacii apostolicae Iitte- thorum perceperint destinatura.
rae ut fortissimum Christi agonistam victoriosa co- CAP. XXVIII. Odor suavis ex S. Mettiti tnmba. —
rona triumphant. Pulchre vero et grata divinae gra- Post hoc ergo Sabbatum, cum in subsequente Do-
tiae consonantia, uno tempore eadem sanctilate at- minica tapetia, quae fracta et exhausta sanctorum
que eodem nomine iste isli occurrit,ut Romanus or- corporibus monumenta tegebant, pluvia et lutum
bis suum habeat Honorium, orbisque Anglicus pa- sordidaret, custos illorum venerabilis heerebat ani-
riler suum. Pulchre, inquam, ille huic univoca mo utrum auferre lentaret, an inipsorum obsequio,
praei'ogativa hoc unanime dilectionis mittit exe- qui meliora reddere possent corrumpi sineret; rur-
nium. « Dilectissimo fratri Honorio, Honorius. In- sumque recogitabat quod illorum gloria omamen-
ler plurima quae Redemptoris nostri misericordia D torum ecclesiae detrimenta non ambiret. Tandem
suis famulis dignatur bonorum munera proerogare, accedens trepide cum incensu psalmodiae ad beati
illud eliam clementer collata suae pietatis munifi- Melliti similiter perruptam et evacuatam cryptulam
centia tribuit, quoties per fraternos affectus una- pallium ab apertura paululum seduxit; et ecce
nimem dilectionem quadam contemplatione alternis expertus pridie vigor ecelestium odoramentorum ver
aspectibus repraesentat, » elc. Integram exhibelBeda nantissirae hunc repercussit. Ille perculsus prodigio •
lib. II, cap. 18. Nec illud parvae gloriae [ejus] prae- t Quid est, inquit, Domine Deus, quid est hoc '•
conium est, quod per sanctum Felicem (11) a se or- Unde spirat gratia? An quatriduo vacua tumba
dinatam Orientalium Anglorum praesulem, illam adhuc sudat etiam absentia balsama? > Talia secum
(10) Legendum quintus, nam liic fuit Bonifacius dein translatusest, quo anno mensc Octobri cxstiiv
hoc nomine quintus, qui et qiiintus quoque fuit clus est Bonifacius quintus. Juslo, qui defunctur
ponlifex post B. Gregorium, et infra isti Bonifacio cst anno 634, successit Honorius.
successisse dicitur Honorius, numcro sequenti. At De hoc Bollandiani die vni Martii.
quidem hic Bonifacius quartus esse non (H)
poluit, qui (12) B. Honorio succcssit anno 653. Cantuarknsi
trrlius post Gregorium fuit, et obiit anno 614. Jns- Ecclesiae praefuit usquc ad aiinum b'0«-.
iu., vjro snno 625 cx Roffcnsi ad Canliiarieii^ein se
97 GOSCELINI CAIYlUARIENSIS MONACHI 28
scnior ille slupido corde volutans, reposuit tcgmina A f\.piat. Quod factum est. Capp. 2 seqq. alia quoque mi-
nardifluo foramini, ardens cujus esset haec gralia racula narrantur.
certius cxperiri. Illico obtrusus odor velut exclusus CAP. XXXIII. Pulvis et lateres ex tumulo S. Au-
lucis radius evanuit. Rursus ille detexit, rursus gustini pro reliquiis. — Rcliquias de pretioso A-i-
facta via cffusus odor redolevit, etc gustini corpore plurimi imploravere: sed nemo
est paterni thcsauri servandi ava-
CAP.XXIX. Item ex S. Augustini tumba. — Se- (tanta tamque pia
vel unum capillum inde potuit oblinere. Ve-
caiida dehinc feria, patente spatio, slructura navis ritia) rum de praescripto latere data beneficia adhuc loqui
ecclesiae procedit; fundatur columna spatiosa in
nos cogunt miracula, cujus servator supra mcmo^
aquilonari serie, ipso loco unde opulentissimus ratus dum I
thesaurus Augustini corporis assumptus est. Cujus hospitatus coenobio Ramesensi (13)
sermocinaretur de virtutibus ipsius praestanlissimi
tumbie vel cryplulae sacratos laterculos alvo capaci
saeris illa Substrati patroni, narrabatetiam ipsos thuriferoslaleres,qui-
pro pignoribus complectitur. bus incubuerat sepultus, sanitatum charismate
vero pavimenti, cui bealissima gleba incubuit, lale-
redundare. Rogatus ergo a fratribus inde reliquias
res puniceos, nitidos, plano tabulatu contextos, et
sub condilione celebrandae perpetuo translalionis
crocea nardo fumantes certalim excrustantur, et in B adduxit secum fralrem ex illo contubernio
altari novaeporticus beati Gregoiii stipra memorato suae,
idoneum, praemiltensque eum cum signo ad condi-
recoiiduntur. Sub his lateribus invenla est terra
mundissinia scmipedis spissitudine fundamento, gnum seniorem, dictum Elfwinura, hujus lidei
amicissimum apud sanctum Augustinum, ipse oppe-
quod de pariete veteri Augustiniauoe porticus prae- redilum ad Bertingam, provide scilicet
haec terra riebatur-ejus
eminebat superjecta; quoque penetrante dissimulans, ne
latcres Augustini odore, mirilica fragrabat suavi- lisceret quis de ipso sacro arcano proesen-
tate. Quarn ad praedicli fundamenti silices exhau- aliquid abducendum. Ille particulam pul-
ttam per sacrata busta Laurenlii, Mellili ac Justi, vcris, quem de sepulcrali crypta sancti Augustini
ecclesiasticae slructurae evase- exhauserat, et duo laterum fragmina, quibussanctus
quae persecutionem
dislribuendam ac servandam censuerunt. Ne indormierat, praefato fratri remittit in buslula, qui
rant, et Ramesensi ecclesiae aeque divi-
vero posteri nostri, hi qui fuerint filii dilectionis Berlingensi (14)
deret utriusque gratiae xenia. Susceplor itaque
tanli palris, se nescire doleant hactenus descriptum
monumcnti horum sacrorum, ut fui meluens deprehendi, aut
ejus antiqui locum; notet qui voluerit
hanc columnam, quam paulo ante jdesignavimus, ut thesaurifer deprocdari, ocius de sancto Augustino
cjus continere lateritiam tumbam, numeretque et Q t ad Christi (15) ecclcsiam se rapuit, ibique consuela
sciat ab illa, quoe lurri orientali arcuatur, tertiam. bcnignilate fratrum susceptus, nocte'illa cum ipsis
servatrix sacri mysterii fpris
Quid enim piis haeredibus non videbitur dulce de requievit.Mantica ejus
tanto progcnitore dinoscere? Quid vero non sit cum famulis remansit: famuli autem- insolescentes,
t lste ejus gratiae ignorare? Verum de illis balsa- et tantae virtulis praesentiam vel reverentiam igno-
ea nocte lanto terrore et horripilatipne
maticis lateribus praescriptus senior fidelissimus, rantes,
quantum nunquam in vita perpessi
qui se hujus gratiae innotesci repellit, unum claa- exagitanlur,
culo subduxit, ne dicam, furtim subripuit. Lau- sunt, ut jam interituros, aut in amentiara transitu-
ros crederent, cum cur, aut unde haec formido
dabilis haec culpa, quam fides adornat, charitas ju-
slilicat: quia ille languentium remedio pio sacri- esset, aut quidportenderetprorsusnescirent. Ipsum
hoc Nam divino instinctu haec quoque fratrem vox divina increpuit per soporem :
legio prospiciebat. i Quare, inquit, frater, creditum tibi pignus tam
sacra eum reservasse consequenlia miraculorum
aegligenter exposuisli ? » Sequenti nihilominus
prohat. nocle ipso in Roffensi ecclesia (Rochester) hospitato,
CAP. XXX, XXXI, XXXU. Miracula. —'Orien- rursus mantica sacrorum thesauraria cum famulis
talium Saxonum provincia illuslrem virum Franci- • ** rclicta, iterum brutos animos divinarum rerum in-
genam novit incolam, cujus uxor diutino languores dociles anterior pavor reverberavit, et plurimum
jam desperabat salutem el vitam : revelalum illii noctis ut vecordes occupavit. Tertia die in Bertin-
tandem in somnis est, quatinus propere ad sanctumi gam ad Augustinianum monachum Augustiniana
Augustinum Cantuariae mitteret, et latcrem, quii pignora exhibuil, quae ille laetissimc excipiens, nocte
ipsius salutifero corpori subjacucrat, aqua ablui• imminente secum servavit.
cxpetat; quae inde bibens de Augustini virlute con- CAP. XXXIV. Monachi visio , et abbalissm. —
fidat, quia indubitatae sospitatis rcmedium perci- Ipsa nocte hic sacrorum aerarius magnis visionum

(13) De Ramesiensi coenobio plura habentur inr Cantuariam et Berkingam medio prorsus itinera
Vita S. Oswaldi, qui ejus monasterii auctor luit,, sila est.
Soec. praeccd. ad an. 992, pag. 727. (15) Id est de monasterio suburbano S. Augustini
(14) Legendum forte Berlanqense, cujus nominiss ad ecclesiam cathedralem Chrislo Salvatori sacram.
parthcnon exstitit haud procul Lundonio in comitatua- Utraque ecclesia monachorum Benedictinorum fuit
Essekiensi. CerlC infia reliquiarum dclator per- ad Henrici VIU twrnora.
noctasse dicitur in Roffensi ecclesia, quoeurbs inlerr
29 HIST. TRANSLAT. S. AUGUSTINI. •- LIB. II. 30
aglturjmysteriis, etc. Ut ergo diluculum hansit, il- A psalmis et orationibus intcnla, aspicit palam prae-
las pulvereas sed mirificas reliquias ecclesiae intulit, signatum sacerdotem, sicut dominicis sacramentis
ipsique Deo amabili Animae abbalissae, quam ob conficiendis assistebat, etc. Eadem ergo solemnitate
gratiosamsincerUatemCharam-gratiampatresappel- processionis, modulorumque et ornatuum, atque
lavere, rem omnem visionis et prodigiorum exposuit missarum , suscepta est altera medietas saepefati
ordine. Illa dum ejus miratur relalionem, amplius lateris et pulveris quae obvenit Ramesensi monaste-
admirando propriam sic ingreditur eodem fere tem- rio : et' ita celebrari in perpetuum translationem
pore declaratam exponere visioneni, elc. dignissimi patris Augustini promissum et confir-
CAP.XXXV. — Ornatis itaque sacerdotibus ct matum est sicut in Bertinga.
clcricis, nec non sororia processione feslive indula, CAP.XXXVII. Translationis feslum. — Hanc ita-
excipitur sua medielas sacrali laleris, et pigmenlali que semper recolendam sanctorum translationem
pulveris a devotissima ecclesia cum laude dulci- festivam, annus incarnati Salvatoris millesimus no-
moda, allera medictate alleri ecclesiae, quam prae- nagesimus primus, octavo Idus Septembris nostro
monstravimus, reservata. Colligitur hoc pretium aevo gratissime consecravit, quo juniorem Willel-
pompose decorato scrinio, circumfertur clauslro a muni regem Anglia, et Widonem abbatem hujus
sacerdotibus in benedictionem cum jubilo, comila- festi latorem Augustinia liabuit, cui Roffensis pra>
tur paternis laudibus virginalis concio. Agiiur in sul Gundulfus memorabilis pro archiepiscopo ama-
beata Augustini memoria missa solemnissima, mo- bililer obsecundavit. Jpso quoque abbale volente,
dulante angelica camina, et superante serea organa placuit praestanlissimoarchiproBsuliAnselmocaeteris-
virginum melodia. Tanto adeo decertant triumpho, que pontilicibus, haberi in perpetuum hanc octavam
ac si Augustinum tenuissent corpore solido; mis- proecipuam ac celeberrimam pro prima, quatenus
sam personat Auguslinensis monachus, servator et lam Augusliiio duci quam caeteris collegis suis, Ro-
distributor suorum sacrorum fidissimus. Hic ergo, manae scilicet Ecclesioe alumnis et legatis, atque
sacra praefatione iinita cum angelico hymno summoe Angliarum principibus, ipsorumque successoribus
Trinitati sacrato, grande apparuit prodigium, no- in commune omnibus consecrelur; in qua omnium
stroque saeculo tam"obstupescendum quam insuetum. facta translalio, ut jam supra memoratum est, com-
CAP. XXXVI. Apparet ipse Augustinus. — Soror probalur. Sequunlur miracula ad fincm hujus libri,
aevo maturior, quae administrabat allari, dum adstat qum omisimus.

LIBER SECUNDUS.

Primitivus noster Angustinus , cum posterius C ( rus (16), quasi quodara voto et praesagio futurse
Jranslatus sit cum suis laleralibus, prima narratio- translationis, arcus et columnas supcr sanctorum
nis serie anticipatur : caHeri hujus amici ante ip- corpora Romana clegantia sollemniter sedificalos
sum translati'post ipsum recensentur. Ordo praepo- abstulit, quantumque aitdebat, viam exsurgendi illis
sterus, sed necessario commutatus. Quare? Quia ct paravil : de ipsis vero columnis et arcubus mona-
cui polissimum hsec solemnitas praescribitur prima- sterii sui claustrum cxornavit. Hinc de abbate in
tus debetur, et esurientibus paternas dapes citius ponlificem mire renilcns assumptus est Scire-
medetur, ne longo suspendio diuturnae ambagis, bourne, Elfstano condigno, qui bcatissimam Mil-
antequam ad triclinium perveniatur, seger exspec- dredam ad suum Auguslinum transtulit, succedente.
tator exanimetur. Nunc ergo quia grata occasio Verum ipse judicio Dei misericordiae, verberantis
renovati templi hunc nobis in assumpto Augustino quos diligit, caccilate percussus, episcopatum tam
caetensque primatibus peperit triumphum, con- volunlarie deserens, quam invite susceperat, ad
gruum videtur a superioribus patribus id ipsum palernum Auguslini sinum rediit, et in cella inlir-
parturientibus textum secundare, et, intercurrenti- morum degens, olium suum in psalmodiiset oratio-
bus miraculis, gratiam tam ipsorum quam nostro- nibus exercuit. Nec praetermittenda est hic admira-
rum dierum celebrare. Sic anibitus causarum [pen- bilis super eo visio. Jacebat ejus minister vir hono-
sabil] inoras colligendorum de pratis Elysiis llorum, rabilis in ccclesia sancti Mauritii, adhaerente ipsi
[et],dive!sas translationes proecedentium sanctorum celluloeinlirmorum : vidit quadam nocte ut accuba •
ad Augiislini jam translati rcfcrcmus sacrarium. bat, plene vigilans, duas personas venerabiles epi-
CAP.I. Almerus abbas S. Auguslini. Item Elfsta- scopum de eadeffi cella, in qua quiescebat,liinc inde
nus. — Primo igitur Augustinensis abbas Alme- in ipsam Theboeorum martyrum basilicam adducen-
(16) Seu Elmcrus; Vulfrico successit anno 1000, credatur, ipsitts tamen festivitas absque auctoritate
et anno 1022 factus est cpiscopus Schirebiirnensis. aposlolicae sedis celebrari ncquit.
Dc quo Williclmus Thorn ait quod licet pic sanclus
31 GOSCELINICANTUARIENSIS MONACIII 32
tes, ibique illum sibi medium familiariter assiden- A K rius ipse Vulfricus, pro ecclesiasticis magistratibus
tes, muttamque cum co sermocinationem, cmamille et gente sua responsurus, a rege scilicet Edwardo
contemplalor palam audire, elc. destinatus, ul erat in transmarina regna et summa
CAP.II. Henricus imp. detiderat reliqmas S. Au- negotia mitti lam assuetus quam idoneus ; comites
gustini. — Proestantissimus autem abbas jElstanus illi adduntur spectabilcs, Dudcco Sumersate epi-
Romam proficiscens, a praecellentissimoimperatore scopus, et Ramesensis abbas yElfeuvinus. Tunc
Henrico ob gratiam famosissimi patris Augustiui magnus sacerdos (Leo IX) DominiRemensem eccle-
magnifice suscipitur (17), ubicum de tanto hierar- siam Sancli Remigii dedicabat, et fidum Christi
cha sermones solemnizarent, exclamat imperator: dispensatorem miraculis ostendebat. Discussis ordi-
«0 si vcl minimum articulum, vel aliquem capillum, nibus sacris, quis per ostium intraverit, quis aliunde
vel tandem extremum pulvisculum de tanto thesauro- ascenderit, Anglos innocentiores C.hristi consul in-
nancisci mererer, quantis rerum pretiis id emptum venil; Anglos, et maxime Augustinensem legatum
vellein! quod inaestimabilis splendoris bravium! pro tanti nominis dignitate, ampliori benignilate
quantum Anglia adeptum gaudet, tanlum Roma excepit. Nam antea venerabilis memorioe ponlifex
ademptum fleret, nisi fides utrobique eutn adesse, ' Seriberiae Heremannus (20), cui laterales adhsereba-
et ubique prodesse dejlregnosiiperno crederet.i Haec mus, Ronuein amplissimo pontificum senatu (21)
dicens piissimus princeps insistebat magnopere lucide disputaverat coram ipso beatissimo Leone,
venerando abbati, quatenus illud tam preciosum de Anglorum inexcusata omnigenis, vel peregrinis,
dccus Romani imperii, ac generis humaui jam vel civibus hospilalitate; de ipsa Anglia ecclesiis
transferret, sibique aliquid tam sacrorum pignorum ubique repleta, quae quotidie novis locis adderentur
conferrct : quod si obtineret, quidquid vellet in ter- novae ; de innumera ornamentorum et signorum peK
ris, vinelis, auro etargento sublimiter impetraret; oratoria distributione, regumque et divitum in hae-
insuper ipse tanti thesauri scrinium auro purissini» reditatem Christi amplissima largitate. Gaudebat
pretiosissimisque gemmis augustaliter ambiret. Sed summus amicus Domini Leo, adeo ut elalis mani-
abbas, quumvis eum accessum ad palernum aspe- bus gratias ageret Deo. Addidit etiam praefatus epi-
cium, qucm nostra dies meruit, cunctis opibus terrae scopus nobilitatem Anglicae hierarcbiae exponere,
praeponderarel, tamen pro cunctis opibus rerum, nec quod scilicet Cantuariensis praesul apostolica au-
suo, nec imperatoris desiderio obsequi auderet. ctoritate, Romae assidere debeat sanctae Ruflinae
Regrcssus domum, dum post monasterii sui provec- pontifici (22); Augustinensis vero abbas abbati ca-
tuui 5tfcnuis»iiac aetuiu qcadriennio ante obitum Q , stri Casini. Quaesitum est in decretis et inventum,
langueret, egregium sui gregis arietem Vullri- iulque papa? atque omnium assensu corroboratuui.
cum (18), saeculari et ecclesiastica ac litterali erudi- Hujusraodi favoribus idem beatissimus papa Anglos
tione praeclarum, abbatem sibi ad aposlolicum saucti familiarius habuit; Vulfrico vero ob sancti Augustini
Petri altare, antiqua videlicet Romani privilegii ac gratiam, atque suam concinnitatem deditior exstitil:
liberlatis consuetudine, apostolica auctoritate pri- omnia rememoranlem de ipso sancto suisque con-
milus firmala, ordinari fecit. dignis collegis amantissime audivit;, suggerenli mo-
CAP.BI. De Vulfrico abbate. — At Vulfricus, qui nasterii sui reslaurationem gratissime annuit, ac
in dilatatione reipublicoe comraissx omnes anteces- benedixit. Sic Nathan David regis desiderio in sedi-
Bores studebat aequiparare, in ecclesiae tandem suae ficando templo favit: sed cum esset uterque pro-
restauratione omnes certabat evincere. Yerum im- pheta, uterque hic a Dei consilio ut homo erravit,
praesumptum caeteris conatum verebatur inconsulte nec quisquam quicquam polerit, nisi cui et quando
proesumerc, et illud tam antiquum, tam primarium, Deus decreverit. Hoc desideriosus abbas non per-
tam innumerabilium sanctorum domicilium sine pendens, et ad sibi inconcessum opus frustra ni-
auctoritale publica temcrare. Intcrea illud splendi- tens, facta legalione, templum suum a fronte diruit,
dissimum ac sanctissimum jubar nostri soeculipapa j) beatissimam virginem Mildredam ante principale
Lco (19) Simoniacam hseresim in Galliis debellabat, altare Apostolorum condilam in porticum palris
uiimmulariorum mensas et cathedras vendentium Augustini transtulil, et juxta Aquilonarem parietem
columbas evertebat, omnemque negotiationeta ava- contra sanctum Augustinum collocavit. Partem
ritioe de tcmplo Domiui ejiciebal. Mittitur ad illum quoque ab occidente oratorii sanctoe Dei Genitricis
Anglicarum Ecclesiarum principis Augustini vica- cum porlicibus, quibus circumcingebatur, dejecit,

(17) Id Romae seu in Italia contigisse videtur, Saeculi


ubi erat S. Henricus hoc ipso anno, quo jElstanus (20) Tunc Hermannus Willoniensis eratepiscopns,
factus abbas Romain petiit. sed cum sedemsuam anno 1078 Sarisberiam trans-
(18) Vulfricus, hujus nominis secundus, ^Elslano tulerit, noster auctor ex nova sede eum denomi-
successisse dicitur anuo 1047. nat.
(19) Leo nonus, qui anno 1049 Simoniacos est in- (21) lu concilio, ut videtur, Romano, auno 1049,
seculus in concilio Remensi, cui Vulfricus abbas paulo antequam Lco in Gallias ad dedicaudam basi-
ciini Dudecone ex Anglia adfuit. Ejus concilii acla licam Remigianam veniret.
et Rcmigiani archimonasterii basilicae, in qua habi- (22) ls erat umis e septem episcopis cardinalibus,
tuni est, dedicationis historiam habcs parte i hujusi cujus sedcs Portuensi episcopalui unila cst.
55 HIST. TRANSLAT. S. AUGUSTINI. — LIB. II. ti
et uiterutramqueecclesiam, fratrum cimiterio quod A abbaliam mutavit, Augustinensi successori sua jur%
adjacebat purgato, totura spatium ad fabricam cor- alibi imprsesumpla reliquit.
ripit, parietes erigit, columnas et arcus componit. CAP. VI. De Scotlando abbate. — Interea Wil-
Laetabatur novo opere Cantia, quanquam monasticae lelmus,duxNorthmannorum,Deo dispensante erudi-
habitationi incongruum fecisset artificum impe- tionem plebis suae, in regem transiit (24) Anglorum,
ritia. a quo domnum Scotlandum, virum probum et pro-
CAP.IV. Vulfricus ob dirutam S. M. ecclesiampu- dige eruditum, Augustiniana domus Patrem suscepit
accommodum. Hic, ut caeteri antecessores, ordina-
nitus. — At offensa est Regina poli de injuria tus in suo monasterio, cum in ccclesise suae longius
templi sui: hoc suum sacrarium ; hoc, juxta An-
suum vestiarium ; hoc multorum protendendse sedificium, largum extenderet animum,
glicum elogium, offendebat eum adstans opus impediose
sanctorum sinus erat et gremium. Hic, ut in conse- graviter
audiebatur concentus productum, offendebat et angustum decretae machinse
quentibus patebit, angelorum, : terrebat vero Dei Genitricis in abbatera
hic organa virginum, hic assiduabatur virtus mira- spatium
culorum. Haec rerum Domina per visum apparere superiorem de praerupta ecclesia sua judicium ; ter-
rebat de veteri monasterio longa carie consumpto
dignata cuidam anui: i Vade, inquit, el dic Vulfrico " ruinse
periculum. In his angoribus rapitur Iegalione
abbati, quia morte punietur ob destructionem ora-
Romam ad Alexandrum papam. Ibi post regia
torii mei. > Iloc semel, hoc denuo, hoc tertio mulier regia
consilium accipit ab ipso papa et benedi-
admoirila, tandem per sororem abbatis bene religio- responsa, ctionem de transferendis sanctis, de deslruenda et
sam, quia illum verebatur, mandat sibi coelica man- reformanda basilica sua pro suis votis, ac nutu su-
data. Ille reformidans ad tantse Dominsemajestatem,
sed renuens credere quasi aniles fabulas ad nuntii pernae largitatis. Dehinc reverendus apostolicus de
eadem antemurali ecclesia quam proxime muris
vilitatem, tenuit proposili intentionem, et sidereae civitalis
immineret; prsecellenlissimus Augustinus
querelae neglexit satisfactionem. Ruit enim plerum- et decentissimi consortes sui
qua parte ecclesioe,
que humanus impetus irrevocabiliter, juxta illud
Nasouis: quo ordine, simul an distinctis porlicibus requiesce-
rent, cum diligentissime indagaret, et praeclarus
Difficiles adilus impetus omnis habet. abbas ad omnia optala satisfaceret: « Haec, inquit,
Iiicidit ilaque reus insenlenliam divinara, percussus est arx civitatis prseeminentissima, ac decentissima
est lelhali sagitta aegritudinis circa Coenam Domini: totiusregni regia, ubi ille dux suae propagatioriis
quolidie tamen et in ipsa Ccena, et in Parasceve, et r ecclesiarum, princeps comitum beatorum, hoc est,
Sabbato sancto, el die Paschse, secunda quoque ac pnnceps principum, et in suo apostolatu sanclus
lerlia feria, majores missas in congregatione seipso sanctorum Augustinus, suum thorum, suumque ad
ct ipsa infirmitale forlior complevit; subsequenti coelos porreclum posttit triumphum. Quam prse-
vero nocte, repentino transilu, priusquam fratres clara domus tot et tantorum cceli siderum! quam
accurrere possent, dccessit (23), et festos dies suos veneranda aula universse genti Anglorum ! quam
eis in lamenla converlit: opus aulem suum, innu- beata patha sanclorum radiis illustrata patrono-
mcris sumptibus et bboribus frustratis, ad dcstru- rum! »
ctionem aliis reliquit. Nemo tamen judicet tanlum CAP.VII. JEgre destruil oratorium beatm Marim,
virum post ultionem Dei misericordia destitutum, in quo sepulli sancli abbates et reges. — Tum ab-
nec bonse voluntatis suse fruclu exinanitum. Pro- bas tidelis ad tantum tanti viri testimonium obstu-
phetse inobedientiam qusestor leo punivit, sed de pescens et gratias agens, domum properat, iuchoa-
exstincti cadavere, quasi jam purgati, jam justifi- tam molem novi operis subvertit. Verum residua
cati, non comedere, nec ipsum ejus asellum lsedere pars virginalis oratorii summse Marise ejus impetum
prsesumpsit. morabatur; nostrae quoque orationis cursum hic
CAP.V. Egetsmus abbas privilegio donatur.—Post I>modo remoratur. Occurrunt hujus sacrarii superna
hunc domnus Egelsinus monasteriarcha atlollitur, et praconia, et in ejus gremio adjacentium sanctorum
in palatio regis consecratur, qui Romam profectus miracula. Hic ipsa prsecelsa parens Altissimi saepius
ab Alexandro papa mitra et sandaliis sacerdotalibus visa, et cum dulcimodo virginum choro ineffabili
donatur, hisque uti pontificall vice jubetur. Hunc, suavilate ccelestis harmonise noscitur audita. Huic
.nquit, apicem habere perpetuo rectorem decerni- candidissimo contubcrnio angelum Domini exerci-
mus Augustinensem, ob ipsius scilicet et Romano- tuum, et post Augustinum suosque consorles niti-
rum alumni et Anglorum apostoli Augustini dignita dissimumdecusAngIorum,familiariusacfrequentius
tem. Hanc itaque praerogativam ille domum revexit, interfuisse beatissimum constat Dunstanum (25): et
et interim in Augustini potentatu habuit: sed ubi ut cervum sitientem ad fontes aquarum, ila illum

(23) Hinc patet falsos fuisse eos qui Vulfrici mor- EgelsinoabbatiAugustinensi.quiregisindignationf-m
tem anno 1049 consignant. Hoc quippe anno mense incurrerat, non comparenti Scotlandus Nortmannus
Octjbri Remis inlerfuit concilio in ecclcsia Remi- suffectus est.
giana habito. (25) Ejus Vita data esl Saeculo superiori ad an-
(24) Anno 1066 Willelmus Angliam occupavit. num 988.
55 COSCELINI CANTUARIENSIS MONACin 56
supernoc modulatiouis dulccdine captum inexplebi- A ligiose informavit, ornamentis ct opibus reglis.
lilcr assiduasse hunc sanctorura paradisum. Ne terris et rerum necessariis abundantissime ditavit,
cliam noslris temporibus hujus fidei desit experi- interque regalem villam Northburna appellatam
mcntum, ipse Dominici grcgis custos Scollandus, adjecit; prseterea Christianse fidei propagandse beatis
quadam nocto. ante noclurnas vigilias cxpergcfactus Patribus adjutorem et cooperatorem devotum se ex-
a somno, uti accubabat in vicina ipsi ecclesiae cclla, hibuit
cliorus mirc dulcisonus allernatim audilur psallen- CAP. IX. De Lothario. — Secundus erat Lotha-
lium, lamquam virorum cl puerorum gralissimam rius, rcge Edbaldo avo, et rege Erconberto patrc, ac
consonanliam diapason rcddenlium, dum modo Deo dilectse virginis Mildrethoeavunculo editus. Cu-
junctis modulis concincrcnl, modo distinctis organis jus mater sanctissima regina Sexburga, in insula
parvuli viris rcsponderent. Hserebat in insuela roc- Scapeia monasterium Dei Genitrici prima fundavit
lodia, lamen nondum animadverlens cceleslia car- et sanclimoniaUum choro instiluit, ibique, mutato
niina, cogitabat fralres jam expletis inatulinalibus in sacrum veluni regni diademate, ancillis Christi se
sacris processionem, ut tunc dies et noctes solebant, conjunxit, ipso iilio suo favente, terrasque et divitias
in ipsa agitassc ecclesia. Rogat excitatos socios an inibi suffecturas regaliler adjiciente. Quae postea
signa matittinalia audicrint, omnes negant. Rogat R pretiosacvirgini, gcrmanae suse Etheldrethse (28), in
an sibi audilos cantus audiant, omncs se plane au- Eligensis monaslerii successit regimen. Lolharius,
dire et monachi ct laici asseverant. Mittit eo fidelis- dtim post fratrem suum Egbrihtttm, Raculfensis
simumfratrem, Sinvoldum noniine, rei certitudinem ccBi.obii fundatorem, duodecim annis regnasset,
cxplorare : venit, ct oslia clausa invcnit, nec qucm- bello Australium Saxonum a nepote suo Edrico,
quara ibi cernit, nec ullum jam sonum audit. Re- fratris sui Egbcrli filio, oppugnatus, ibique vulne-
gressus omnes lectos fratrum circuit, omnesque ratus, duin medelur emoritur. Ediico autem post
dormicntcs rcperil. Quod ubi patri relulit, illc in- annum et dimidium regni adepli sublato, regcs ex-
clinis lcctulo modice obdormivit, et ccce vocalc si- lerui (29) ct incerti dorainali sunt temporc aliquan-
gniim niatutinorum intonuit. Tum vero obstupe- to : quorum unus, nomine Mulus, consepultus erat
sccns, inlcllexit incunctanter cum omnibus audien- supeiioribus ordine terlius.
tibusVcrc in illo loco olympica convenisse agmina, CAP. X. De Witlnedo. — Quartus erat legitimus
soepiusquc ante narrala miracula vcrissima sibi cla- rex Withredus, alter superioris Egbrihli regis filius,
ruissc cxpcrientia, el vere supernos cives haec inco- qui virtute et religione polens patemum regnum ab
lcre habitacula. Nam hunc locum Deo et omni sse- p cxtcris tyrannis eripuit. Ipse, jubente sibi beato
culo amabilis Patris nostrique post summum Augu- Martino per visum, in cjus honOre ad Doveram con-
stinum oplimi instiliitoris Adriani (26), irradiabat stiluit primus monastenum, ac Dei famulis regali-
proecipuc signi polenlissima gleba, simul ct sancti bus donis perpetuo reddiditcopiosum;'Auguslinensi
Albini (27) discipuli ct successoris sui, necnon beati vero Mariacet bealissimo incoloe ejus Adriano inter
Johannis, supcriori lcmpore abbatis, vcneranda cor- cetera munera principe digna regiam mansionem,
pora. Ad hoc plures sancti episcopi et abbates nu- quae Listleburna appellatur, perpetualiter Iargitus
merosi, quatuor quoque reges, cum regalibus con- est; sicque in ea domo requiem haereditavit quam
jugibus et liberis ac longa nepolum genealogia opibus auxit.
aulara Dominicam illustrabant cl nobilitabant dor- CAP.XI. Transfertur S. Adrianus. — Igitur tot
milionc sua. sanctis cum sublimibus personis, ante ipsius eccle-
CAP. VIII. De Ebaldo. — Horum aulem regum siae dejectionem transferendis, prselustris abbas.
priraus noscitur Edbaldus, tcrlii Anglorum regum, magna supremi Regis Genitrice suis devotorumque
sed primi Christicoloe jEdelberli filius, qui ab cr- frstrum jejuniis, orationibus ac lacrymis placata,
rore idololalriae velut ab Acheronte emergens, per primo ad eversionem altaris el lumbse patris Adriani
beatura archiprsesulcm Laurenlium apostolo Pctro D exportandi venerabililer accedit. Instrumeutum ope-
pro desperala ove pastorem verberante ad Chrisli ris arese complanatur, et Sancti sepulcralis lapis
sinum confugit, palernseque pietatis seiuulator hanc attentissime cxpurgatur; thcsaurus assumendus,
ecclesiam prsecelsaeDei Genilrici condidit et dedica- quasi ad manum elatus, in noetcm differtur, ne quo
vit; in qua hactenus requievit, haereditans quod fe- forle inexperta spes laedatur. Nocte cum luminibus
cit, et possidens quod dcdit, cum justis scilicet, quos suse lucis gaudium abducere paratis animis redeunt,
in nomine Justi suscepit. Hanc abbate et ordine mo- sepulcralem lapidem auferunt, prosperato sancti
nastico ut Augustiniano ccenobio incorporarelur re- corpore quasi parietem a fundamento surgentem

(26) Missus fuit a Vitaliano papa in Angliam, si- citur an. 618.
raul cum Theodoro archiepiscopo. De his Saec.11ad (28) Ethildritae Vita a Thoma Eliensi monacho
annum 690, ex Beda, etc. Colitur ix Januarii. scripta habetur Saec.II Bened. ad an. 679, pag. 738,
(27) Is cx Anglis primus Augustiniano monaste- ubi plura de Sexburga et Mildtretha hic memoratis,
rio prsefuit soeculovm labente. BedaeHislorise scri- sicut et de Eliensi monasterio.
bendae auctor fuit. Nusquam inler sanctos colitur, (29) Cedwala, Westsaxiae rex, et Wolf, ej«s fra-
sicut nec Joannes abbas infra memoratus, qui se- ter, a noiinullis Mulus diclus.
cundus ejusdera monasterii abbas fuit. Obiis'scdi-
37 HIST. TRANSLAT. S. AUGUSTTM. — LIB. II. 58
inveniunt. Extevnplo confusa pectora nox moeroris A ilaque desiderabilis Adrianus cum saxosa inole sua
ocoupat, gelidusque per ima cucurrit ossa tremor, speciose adornata, robustissimis trabibus excipitur,
putanlibus Omnibus se tanti Patris praesentia frau- cum dulcimodis laudum organis astra ferientibus
datos. Se«i jussu abbatis illa obstructione lapidum effertur, iu porticum desiderantissimi patris Augu-
eversa, Sltius fodientibus, a lseva cryptula offertur, stini gratissimus collega deponitur, et inter beatis-
qua perlusa, coelesti odore nuntio prorumpente, simos ipsius consortes, ac juxta primum ejus suc-
saactus Albinus ostenditur; a dextris vero ingens cessorem Laurenliuro, archipraesulem sanctissimum
(Sndidi marmoris sarcophagumrespiciunt, moxque condigna sanctitate recondilur. Fit ingens turbis tam
animi et gaudia de inventione optatissimi Adriani Francigenis [id est Northraannis] quam Angligenis
redeunt. Quod circumfodientes dum operculi amo- exsultatio, fit irruendi et considerandi stimma in-
vendi casso laborare nituntur, ad pedes induclum tenlio, currunt lacrymoe proe gaudio. Addit sanctus
sarcophago lapidem contemplantur. Hocexemplo,-su- tripudium miraculo clemenliae, qui terruerat mira-
bito testis et praeco quaesiti desiderii exsiliil, para- culo poenae.Expleta celeberrime et candidissime de
disum Domini spirans fragrantia. Sed ad graliorem ipsius gloria missa, supradiclus tentator cum turgida
laeliliam iterum tentantur tristilia, dum a quodam manu miserabilis accurrit; candelam, cujus mcnsu-
fratre limide inspiciente proclamatur tumba vacua. B ra ejus tiimbam circumplexus est, cum lugubri poe-
Ast aliorum cura perspicacius intuita respon- nitudine, cum inlerventu fratrum astantium obtulit,
detttr potius vere plena vera sancti corporis gleba, et, o piissimiPatris virtutera ! illico omnis dolor eva-
quse ita videbatur formosa,„ut putaretur adhuc nuit, manus deluinuit, salus ct laetitia post angores
sicut primitus erat imposilus, carne jacere in- gratior redit. Tum ille geminam expertus potentiam,
tegra. Tandem ipse dux gregis inspexit; vidit, atque severam el serenam, addidit de tam salutiferis pi-
illico magna exsultatione, Gloria tibi, Christe, pro- gnoribus aliquid exposcere, jurans super ipsa san-
clamavit. « Vere, inquit, hsec est beali Adriani pre- cta, si vcl ininimum inde impetraret, quod suo loco
tiosissima corporis margarita, in splendoribus san- in Britannia monasterio Sancti Salvatoris Redo-
ctorum vere resuscitanda. i Ad haec unus fralrum, nis (30) defcrre posset, se effecturum, ul annuatim
David nomine, Britto genere, in sanetum Corpus te- cjus feslivilas in cappis celebraretur, uti nionaste-
merane extendit digilum, experiri curiosus an illud riali usu dicitur. Cumquc benignitas abbatis annue-
adhuc esset solidum. Expertus est autem ejus vir- ret, sumptumque parvulum articulum sibi porrrigi
lulem, cujus tentare ausus est conditionem. Com- juberet; porrcctum tanto tremore refugit, ut ad sus-
pungitur digitus velut acu confixus, aut ardenti fer- cipicndum nulla ralione persuaderi posset. Videres
ro aut virulento hydro perctissus; nec solum digi- " hominem ardentem in se faculam expavisse, acrius-
tus, sed tota cum inlolerabili cruciatu extuberal ma- que repercuticndam dexteram, si auderet contingere.
nus. Cumque prac angustia clamantem abbas inler- Percunctante ilaque datore, cur tam pavidc renue-
rogaret causam, oslcndit tumidam proesumptrieis ret, quod tam avide exorasset : t Totius, inquit,
manus poenam. Respondet Pater, jure id faclum in mundi promissio jam mihi hoc non infliget.» Ita pe-
lam temerarium. At ille reliquum noctis cum in- titore absterrilo, sacrum munus suo reponitur locu-
somni ejulatu trahebat. Hinc princcps monaslerii lOj integrum scilicet eleclo Ioco servare se dignante
incertus sestuat duplici mole curarum: cum nec lu- sancto.
tum foret sanctum corpus tangere, nec cum lanlo CAP.XII. Puella sanatur. — Clausa igitur odcri-
lapidis pondere viderctur efferri posse. Absterruerat feri corporis apolhcca, supervenitde suburbio puella
enim proesumptor et illos quibus sancli taclus foret jam multis annis intestinorum cruciatu immedica-
salubris. Ponit itaque ut ad taritum lliesaurum usque bili attrita, etpost oraltonem sciscitatur fratres de
in diem custodes, intus fratres orantes, foris mili- sui morbi medela. At illi abluta fratris manu, quae
les vigiles. Jubet illico totum monasteritim auleis sancti conligerat articulum, propinant morbidae pO-
candescere, palliis, purpura et attro omnique ornatu 0 tum. 0 fidem ad omnia potentem! o Christi confes-
paschaliter splendescere. Aderat lunc Cantuarioe Ba- sorem ad onmia credentibus in Christo praestabilem!
jocensis pontifex Odo, fraterregis, et sub rege ab- tactus sancli corporis sicut praesumpluoso obfuit,
sente pracceptor Angliae. lpse lucis crcpusculo ab ila ofiicioso ut et aliis prodesse contulit. De hujus
abbate adsciscitur, audit et videt virtutem sancti; itaque tactus ablutione gustata plenam sospitatem
consullus hortatur abbatem ne cum emitteret ab an- actulum hausit oegrota.
tiquo dormitionis suse toro, sed cum eo, quo primum CAP.XIII. Transferuntur alia corpora. — Sic ergo
a sanctis obsecutoribus positus est, efferret sarco- praestanlissimo Adriano translato et mirificato, jam
phago. Obsequitur consilio auditor piudens, rebus- post praedicta missarum solemnia, dum inter easdem
que paratis, cum candidata ac purpurata solemniter missas reliqui omnes qui erant transferendi eleva-
fratrum caterva, et populo certatim irrumpente, ad rentur a speluncis suis, et pararentur ad exportan-
illa sancti sanctorum ornatissime procedit. Totus dum, dispensator Dominicac familioe regreditur cum

(30) Monasterium fiotonense in minori Britannia S. SalvatOri dicatum, vulgo lihedon, hodieque celo
Lre sub S. Mauri Congregalioue.
39 G09CEUM CANTUARIENSIS MONACHI 40
tandidisslma processione, transferensque praesulum, A plectitur. In ipso priori atque electissimo loco suo
abbatum reliquorumque sanctorum pignora cura vo- cryptam novam altissima Virgo nanciscitur, et Au-
cum et cymbalorum alta resultatione, in occidentali gustiui thalamus, et principum apostolorum domus
turri monasterii omnia composuit ante sanctse Dei dcsuper cacuminatur. Summae autem Mariae suua
Genitricis altare. donec, nova ecclesia reaedilicala, torus receptabilis scquentibus signis declaratur.
novo reconderentur honore. Nec defuere quatuor CAP.XVH-XXH. Cmca illuminata.—Necdum erat
reges supra memorati huic translationi, cum conju- crypta regia perfecta, et reginae nostrse arrisit
gibus et sua progenie evecti. pratia. Erat alma dies Palmarum, in qua Filii Dei
CAP.XIV. Altare B. Marim diruitur. Ibi reliquim et sui mundus celebrabat triumphum. Fecit Ecclesia
ignotm.—Deinde principale altare virginalis ecclesiae festiva floridam et palmatam processionem, susci-
diruitur, ibi quoque opus protelatur, noster etiam piens suum cum antiquis Hierosolymitis regem,
sermo subsequens prolongatur. Affulserunt ibi sacro- apud homines asello sedentem, et super cherubim
sancta sanctorum pignora, eburneo candoreetrubore ccelo regnantem. Interea anus qusedam oculorum
interfusa, omnique suavitateredolentia, asanctissimo caecilate el diutina segritudine tribulata, Sola reman-
archiprsesnle Mellito ibi quondam, quando hoc al- " seratin crypta cum Salvatoris genitrice ac mumli
tare cum ccclesia consecrabat, decentissime repo- salvatrice Maria. Miserata est mater misencordise
sita Nomina eorum et indicia chartulis inscripla, at- miserse calamitaiem, et ante peractam processionem
que in modum crucis cavato ktpidi indita ac distin- caecaereddidit oculorum lumen, et languidse reliqui
cla, apparuil ibi aliquando flammis absumpta. Dole- corporis plenam sospitatem, etc. Sequuntur com- .
mus ct horum et tot aliorum sanctorum notiliam plura miracula, qum videsis apud Bollandianos.
tcrris abolilam, cum hoc damnum nostram redar- CAP.XXIII, XXIV. Alii ilem fralri, aevoet moribus
guit inertiam, cum nec illos digne laudare quos venerabili, noniine Gregorio quadam nocte ante
novimus, nec ipsa tot tam multorum gesta relegere nocturnos hymnos adhuc sopito, clare auditur ab
assurgimus, etc eadem crypta mira supernae harmonise modulatio,
CAP.XV. Parvuli corpus.—Igitur assumptis supra- adeo ut prac illo dulci sono expergerelur a somno,
dictis reliquiis, ante ipsum allare exstirpatum of- Quiescebat aeger tunc, ut hodie lenus, in infirmo-
fenduntur alise opes, aliae margaritae. Gerrainat ibi rum cclla fronti et ipsi cryptae monasterii contigua.
sacra spelunca unius parvuli nivea et lactea membra, Residet audilor leclulo ct auscullat, cantabalur
ita minuta ul vix possent teueri, ita dura ut diflicil- officium, quod ibi quotidie in graliam Virginis de-
!jme possent frangi. Mirantibus cunctis insuelam et C volio fratrum assiduat : Sulve, sancta parens, enixa
tenuitatem et soliditatem atque candorem, quidam puerpera regem, et cselera Usque jn finem, in smcula
aslantium jam maturi sevi prorupit in hanc relatio- smculorum. Putabal ille matutinis expletis convcn-
nem : « Cum puer esseni, ego el coaelanei mei pueri lum fratrum assuetam missam celebrare, nisi quod
sacros cantus in hac ecclesia discebamus. Interea slupidura reddebat inaudita prius suavilas canli-
cum quadam nocte, expletis malutinis, concinere- lense. Fcslinavit inleresse missae, venil ad oslium
mus ex more, contigit unum ex nobis sevo et auimo cryptai, invenit obstructum clave ct vecte, slralus
fralrum explorat, cunclos sopor altus liabebat, et
promotiorem, quasi spasmantem subito concidere,
et velut exanimem sinc sensu et voce jacere. Tandem jam inexperta melodia tacebat. Unde necdum mota,
ct poslea sonala signa matulinorum certum sibi
respirans ac suspirans, percunctantibus nobis trc-
pide quid pateretnr : An vos, inquit, visum mihi mi- dedere testimonium, quod mortalibus dormienlibus
raculum non vidistis? Neganlibus omnibus. Vidi, coelestem audierit concenlum. Summa itaque devb-
ait, in ingressu chori parvulum astantem, inslar ni- tione est animadverlendum, quod [ad] noslros can-
vis candentem, tensis in coelum palmulis orantem, lus, rcsultet chorus coelestium, el reginam cceli hoc
dare indicium, se more noslri obsequii
post orationem flexa in meridiem via ad altare pro- 0 dignalam
salulari et laudari dignari canlibus supero-
perantem, sicque inter sanctum Adrianmn acprinci-
pale altareevanescentem.i Haec dum ille contempla- rum, etc.
tor tremens et pallens exposuisset, ila omnes et ma- CAP;XXV, XXVI. Sancli e veteri ecciesia translati.
gister ct discipuli exterriti sumus, ut paritcr ab Lamberli episc. Cantuarim virtutes et. miracula.. --
ecclesia, magistro prsevio et hortatore, proecipites Cum igitur super cryplam retedificata el parata ba-
fugeremus, elc. Sed te, o puer, quem prsescripsi- silica fratres in choro suo ad diviuas laudes rece^
IIIUS,et forte indisciplinatis pueris indignatum pen- pisset, rcliquura corpus veternosoe ecclesiae jam
samus; te, inquam, licet nomine ignoremus, mcritis i ruiturse supra raemoratus abbas Scotlandus, ne
Bcthlehemitis innocentibus iide ascribimus. quem obrueret, parans diruere, sanctorum corpora,
CAP. XVI. Crypta B. M. exstruitnr. — Sic itaque s quibus tota erat plena, curat prius eruerc. De plu-
prsedicta ecclesia suis pignoribus evacuata, ad solum rimis electissimi primo transferuntur quinque Can-
cvertitur ct complanatur, moxque in ipsa fronte tuarioe archiprsesules, velut quinque Dominicse aulae
arietata novae facies aulae erigitur, totumque illum proetores, prsecluentissimus scilicet ac sanctissimus
vctcris soalii uterum, cum ampliori capacitatc com- Theodorus, suique sancli successores Brituvaldus,
«1 HIST. TRANSLAT. S. AUGUSTINL—LIB. II 43
Tatuvinus, Nothelmus, Lambertus (31). Longum A plumbea illa sacrosancta pignora attenlissime pro
est de singulis dicere, cum in singulorum elevatione gemmis optimis collecla; induitur praecipuis orna-
nierita singulorum superna prodiderit fragrantia ac tibus; imponilur feretro a duobus quam leviter
virtutum evidentia. Primo autem et ultimo sua mo- fratribus, verum non ea levitale cffertur. Intonatur
net gratia paululum suppeditare. Lamberlus, ex responsale praeconium ; prooedit solcmne colle-
Angustinensi abbate in Cantuariensem archiprae- gium ; invadunt electi quatuor fratres exponendum
sulem assumptus, multas persecutiones propter ju- lucis ferculum ; hseret humi gleba quasi radicata.
stitiam est passus. Inter alia cceperat rex Merciorum Duplicalur auxilium; nituntur totis viribus cuin
0;Ta Dorobernensem archiepiscopatum in sui regni precibus et octonis humeris vix'assumitur; gra-
primatum ad Lichfeitfensem Ecclesiam transferre, vissime evehitur, et cum summo labore vix ad gra-
tit ubi de caetero foret caput Ecclesiarum Angliae, . dus presbyterii pervenitur. Ibi tandem omnium
contra perpetuam scilicet auctoritatem primitivae ferentium vel succurrentium conalus ct robur con-
institutionis beati papae Gregorii. Reslitit armiger cidit; onus proeponderans omnes fixit: quoque plu-
Christi Lambertus in virtute Helise, et inter crebras res successerant, eo inaniori nisu anhelantes velut
regum minas ac repulsas, atque itiones freqtienles exanimes reddidit. Jamque obruendi crant sua sar-
ad apostolicam Romse reclamationem, tandem pal- cina, cum tandcm ad preces et lacrymas conversi,
niam justi primatus ad propriam revexit sedem. pectus tundere, indignitatem suam accusare, veniam
Cui intev has aliasque prseclarse sanctilatis virlutes poscere, emendationem vitse spondere ccepere : tan-
tanta fuit virtutum thesauraria humilitas, ut se ju- tum sanctus pateretur efferri se. His ille placatus
beret in capitolio fratrum apud primicerium Augus- votis, conlinuo fit levis, et ad principale altare lo-
tinum post obilum tumulari, indignum se judicans cumque paratum gestatur a paucis, qui paulo ante
in sanctorum ecclesia, et inter tot sacralissimos non poterat a cunclis. Mirantur gaudenter Dei tem-
praecessores suos pontifices admitti. Ita eura post plum et Spiritus sancti habitaculum tam grave va-
finem in capitolio (32), velut abjecliori loco, sepul- cuis, tam suave devotis eflectiim. Rccondilur ilaque
tum saepe effusa desuper oethereae Iucis columna in dextro latere altaris in tumba parata, in qua a
coelesti honore sanclorum probavit dignum. Cum- duobus tantum fratribus deponitur cum plumbea
que illum tandem propter hsec et alia miracula theca. Reliqui quoque quatuor supra nominati san-
reserato busto in ecclesia recondendum curarent cli sui successores et coepiscopi dum transferuntur,
efferre, totum undique claustrum mirifice redolebat cujus essent merili ex odoris virtute produntur; in
nardifluo thymiamate. Ibi etiam ab abbate illius r quibus Dominum suavitatis perpetuam mansionem
temporis a dextro latere altaris ipso venerabiliter fecisse, suique amoris incensum cremasse mota
reposito, solita signa comitabantur favore supremo; ipsorum sarcophagorum thymiamateria prsedica-
quse nunc praeterimus tsediosis parcendo. Unam /ere.
tantum ipsius subnectimus revelatiunculam, qua -CAP.XXVIII. JEtlielbertus rex. L,e\araus. Berla.
probemus ejus perpeluam super suse dormitionis Ethelberti regislaudes.Ecclesiasfundat. Monasterium
domicilium vigilantiam, etc. y.Auguslini. Petri abbatis sanctitas. Ejus monasterii
CAP.XXVII. S. Theodorus.—Prsenominalissimi au- laus. Regis mors. Inter sanctos cuttus.—Transla-
tcm Theodori remoto in translatione tumbaeoperculo, tus est etiam sanctus ac Deo amabilis rex jEthel-
sua omnibus affatim satisfecit thurificatio, ita ut in bcrtus (53) apostolici templi ut primus conditor,
claustrum fratrum eliam hsec erumperet oblectatio. ita perpetuus haeres et possessor, tertius quidem
Jacebat, uti a primordio erat depositus, integra regum Anglorum, sed primus ascensor regni
forma, metropolitani saccrdolii pallio, et monachUi coelorum; beatissimi quoque pontilicis Letardi (34),
tantum obductus cuculla. Tanta erat gratia ut arbi- cujus sacrosancta ossa majora abbas Vulliicus jam
traretur adhuc solida vigere carne, ct appositis nua- olim aureo scrinio assumpserat, reliquum aute.m
nibus fratres eum nilerenlur velut integrum assu- D corporis in sarcophago remanserat. Sed et venera-
mere. Verum antea immotus pulvis integritatis prae- Dilis reginae Bertse agitur translatio pia, cum qua,
tendebat imaginem, tactus autem probavit resolu- et pro qua in fide Christi servanda, non timuit
tionis fidem, resolutio vero gratiam sanctitatis addi- ipse Dci atlileta in hac vaslissima gentilitatis
dit venerabiliorem. Nam ille pretiosissimus cinis peregrinari ac manere barbarie. Jacebant in porlicu
gloriae beatse resurrectionis destinatus, ita ex tactu beatissimi prsesulis Martini, rex in dextro la-
potentiori vernabat fragantia, ut ex tritura solent tere altaris ad parietem australem. Pontifex econtra
prorsus redolere aromata. Excipit itaque theca in sinistro ad aquilonem, regina post regem. Jlli
(31) Aliis Jambertus , ex abbate Auguslinensi gliam advenientem suscepit, a quo et ad fidem ad-
factus archiepiscopus an. 763. Theodori Vitam de- duclus est. Vide ipsius Augustini Vitam cap. 16,
dimusad an. 690. De aliis eginius Sseculo sequenti etc, saec. XI, pag. 511.
ad an. 732, pag. 528. (34) De eo plura inferius. Fuerat Silvanectensis
(32) Papebrochius substituit pro hac voce, capi- in Belgica II episcopus, quem Berta, Chariberli re-
tnlo; sed capilolium passim medii auctores voca- gis Francorum filia, cum in Angliam vcnil jElb.ef-
bant. berto nuptura, secum adduxit. Ejus festivitas infra
(33) Is Auguslinuni, ut omnes norunt in An- dicitur mense Maio celebris
PATBOL. CLV. 2
ir GOSCELINTCANTUARIENSIS MONACIIt 44
habebant altaria sua ad tumbae suae verticem. De A\. sanctis derogant, in exemplum. Loci aed.tuus ipsius
beato Letardo dicentur imposterum non postha- sanclum corpus de ecclesia ejecit in coemeterium,
benda miracula. De ^Elhclherto
' nunc lextum exi- indignatus in ecclesia honorari quem ipse nescisset,
esset quem inhonoras-
gunt evidenlissima per Angliam merita; scilicet cum etiam nesciret quantus
quod Anglia credit Chrislo suum est. Quidquid pro- set: qui cum censeret priores suos, qui sanclura
todoclor Augustinus suique commanipulares evan- sic honoraverant, errasse, suo potius captus est er-
lecto rccubans ar-
gelici in vinea et messe Domini profecere, salva rore. Sequenti enim nocte cum
praeventrice Christi gratia, huic debetur prirao, etc. rogaret se magnifice fecisse, qui ecclesiam pttrgas-
Construxit per Augustinura Domini Salvatoris eccle- set a tam ignobili funere, supervenit ei rcpente ab-
siam et archiepiscopatum in regia metropoli sua, bas in cuculla ct cambutta visus manifeste. Quem
ubi ipse Augustinus et omnes successores sui prin- increpans aspectu terrifico ac minaci : Adeone, in-
cipaliter praesiderent; construxit et monasterium quit, placet tibi quod me de ecclesia projecisti ? In-
principale extra urbis muros, a fronte orientali, in terrogante sedituo exterrito quis esset: Abbas, ait,
honore principum apostolorum Petri et Pauli, ubi et sum, nomine Petrus, qui asto Deo sanctus inter
rex et ponlifex cum omnibus successoribus suis sanctos in coelestibus : unde nunc scies quem ela-
perpetualiter requiescerent. Orientalium autem Sa- IB boraveris ante destituere quam cognoscere. Inse-
xonum bealissimus Mellitus primus docter et primus quitur minas effeia multa, percutit ac percutit
episcopus emicuit, quem huic genti auctor Augusti- ipsa quam manu gestabat pastorali virga, ferit ca-
nus dedil ac consecravit, qui sibi post iu suum apo- put, tundit latera, conquassat omnia membra; lan-
slolatum terlius successit. Hic quoque jEthelbertus dem, illo semimorluo et immobili relicto, divinus
Dei amicus in ipsius provincioe metropoli Lundonia ultor abscessit. Cumque matutinae usque in ortuin
ecclesiam apostoli Pauli, quae usitate Paules-Berig solis morarentur sonitore damnalo, nec esset qui
appellatur, condidit, et ad hanc episcopium regali- pulsantibus et clamantibus aperiret, tandera infiactis
ler fecit ac provexit. Similiter Roffensis praesulatus, osliis, ad contrilum prorupere, auditaque ab eo
cum pra;sulari basilica beati Andreae apostoli, ab querelosa causa, susceptum linteo exportavere, po-
ipso principe primitus fundatus et suflicienter dila- stera die morluum in coemeterio sepeliere de fratre
tus. Justissimum suoque nomine dignissimum sus- gemcntcs; sanctum vero de ipso coemeterio hono-
cepit Justum, quem inde Dorobernensis metropolis rilice receptum in ecclesia recondidere, tanto pro-
ab Augustino assumpsit quartum. Eligensis quoquc digio proditum gaudentes. Hujus fidei testis est he-
monasterii ipse fundator in antiquis chartis legitur; sternus abbas Scollandus, qui lunc aderat cum haec
quanquani etiam beata virgo*yElheldreda, posl Ion- 'C recenler facta «clebrarentur.
gam desolalionem suaro, hinc primatum mereatur. Hsec in beati regis ^Ethelberti memoravcrim reve-
Hoecet alia inclyta vel ponlificia vel monastcria, rentiam, ne quis ejus prsejudicet merita, quanquam
quantum liberalissimus rcx et superni regni citltor ignorentur rairacula; sed de ipso ac suse habitationis
amantissimus, cum caeteris minoribus oraloriis coenobio coetera solemnizet sermo. In proxima me-
sublimaverit, non indiget exponi, quod reipsa magis tropoli regnavit, hic requiescit; sic et evangelicus
hodietenus elucescit. Illud vero apostolicum domi- ejus genitor Augustinus ibi sedem, hic habet re-
cilium, quo cum suo apostolo Augustino cunctaque quiem; ibiest suus thronus., hic llialamus; utrique
successione, ut proenotalum est, ex decreto beati ergo ecclesioe sub Christo principatur; illam regit,
papse Gregorii requiem hsereditaret, tanto scilicet hanc incolit, etc. Huc etiam suus post plurima lu-
praestantius nobilitare curavit, quanto specialius hoc stra cohoeres sacratissimus Dunstanus, ut cervus ad
sibi cum lot sanctis et excelsis divinilus proerogatum fontes aquarum crebris noctibus vetiiebat, et assue-
fore perpendit; foris hoc regiis amplificavit posses- tas sibi visiones, et hymnos supernorum civium fre-
sionibus, intus decoravit regiis ornatibus, regia li- quenlabat. Qui hoc etiam fcrtur expertissime jli-
bertate cum apostolica auctoritate perpetuis stabili- rj xisse, quod ubicunque vel in ecclesia, vel in coeme-
vit sanctionibus. terio pedem verlisses, supcr aliquem sanclorum cal-
Sunt chartae, sunt privilegia ipsius ae tot primo- cares, adeo locus plenus esset sanctorum. Nec vero
rum testimonio signata. Primum abbatem huic sa- magno caret sacramento, quod divinus Augustinus
cro conlubernio a sanctis institutoribus suis ele- cum suis extra portam locum elegit, ab exilu mun-
ctum praefecit Pelrum (55), quem in sacra legationis dano velut in exitu Israel de ^Egypto, ut videlicet
obedienlia martyrialiter mari submersum,etejectum exiret cum Domiuo extra portam passo. Verum
aethereaelucis radius singulis noctibus desuper affu- yEthelbertus migravit ad Dominum, mutato regno
sus ostendit civem supernum, donec digniori loco in coelestibus, die vicesimo quarto mensis Februarii,
babeat sepulcrum. RequiescitcelebriterBonouiae (36) anno imperii sui quinquagesimo sexto, adventus
in ecclesia canonicorum, ubi nuper factum prodi- beali Augustini ad se, ac susceptae Christianilatis
gium videtur memorandum his adeo, qui ignotis vicesimo primo, Dominicae autem Iucaijutionis
(35) De hoc Bollandus die 6 Januarii. in tres dioeceses diviso, episcopum proprium habet
(36) Ea in urbe alterara olim sedem habebat epi- Bolonia qui suffraganeus est arcbr.piscopi Remen-
scorus Morinorum. Hodie Tervannensi episcopatu sis.
45 HIST. TRANSLAT. S. AUGUSTINL—LI3. II. 46
sexceiUesimo decimo sexto. « Qui, ut Bedoeverba A Dominum decantatur, et puer a naturalibus vinculis
ponamus, inter caetera bona, quaegenti suae consu- resolutus in clamore versatur. Solutis inversis
lendo conferebal, etiam decreta illi judiciorum, juxta calcaneis, extenduntur incurvse tibioe, flusus de
exempla Romanorum, cum consiJio sapientum con- concreta carne ubertira cruentat pavimentum, puer
stituit: quae consciipta Anglorum sermone hacte- exlensis lacerlis sancti tumbam apprehendere con-
nus habentur, et observanlur ab ea. In quibus pri- tendit; mox in pedes erectus constitit. Populus ad
mitus posuit, qnaliter id emendare deberet, qui ali- clamorem pueri irrumpere cerlavit; scd nunua
quid rerum vel ecclesioevel episcopi, vel reliquorum ostium obdidit, donec fratres advenirenl, et hyin--
ordinum furtim auferrel, voiens scilicet tuitioncm num laudis pro miraculo decantarent: puer domuui
eis, quos et quorum doctrinam susceperat, prae- redit pedibus propriis qui advenerat alienis.
stare. » Prosequitur idem venerabilis historiogra- GAP.XXXII. Ejus ope annulus amissus invenitur. —
phus altam genealogiam rogis, ad quem leclorem Egregium aitificem novimus abbatem Abbendo-
millimus. Ejus autem sanclitatis testis est antiqui- nioe
(38) picturae, sculpturae et aurificii probatissi-
tas, veterumque sanctorum favcns aucloritas. Quod nomine. Is annulum reginoeEdgithae,
scilicet autiquitus a primordio inter sanctos ipsius mum, Speraver
R pretiosissimum perdiderat, quo ubique frustra quae-
celebrata sit solemnitas. Quod nec amore, nec er-
sito, eliam spem omnem inveniendi perdiderat.
rore, nec temeritate ab aliquo inler tot sapienles et Tandern ad sanctum Letardum, nam hic lunc apud
religiosos, ut crediraus, praesuroerelur, nisi ille sanctura Augustinum invitatus ab abbate Elslano
vila? purilale et coelestibus indiciis dignus probare-
operabatur , confugit, precibus et lacrymis quas
tur; cum tilii sui aliique succcssores, boni ac ma-
angustia potentis depositi extorserat, ejus clemen-
gnarum virtutum reges, tantum inter fideles dcfun- tiam exposcit. Res mira! illico sibi annulus, ubi
ctos memorenlur : nec illum fidelis Beda primum
orabat, rcluxit, ubi ille nunquam se posuisse, vcl
Angloruin regura conscendisse regnum coelorum amisisse jurare inuoxie poterat. Continuo rapit
scripsisset, nisi meritum didicisset. Nam et multos cum tanta admiratione et laetitia, quanla perdiderat
post eum celeberrimoe sanctitatis reges Anglia pro- desperatione ct molestia; nec solus gaudebat, sed
tulit et veneratur, etc. el omnes fratres tanli relatione miraculi festive lae-
CAP.XXIX. Letardi sanctitas.—NuncbeatiLetardi tificabat. Nec solura tanti beneficii memor exstilit,
exhibeantur induciae. Dignus Deo antistes Letardus, sed ut diutius haecmemoria perseveraret elaboravit.
praecursor et janilor venturi Augustini apparuit. Ejus quippe et venerabilis reginae Bcrtoe, quae siiae
praevenit hunc ut Lucifer solem; paravit ei viam,
C peregrinationis est corona, imagines enormi magni-
ingressura et locum ut ille pararet Domiuo. Prodi-
tudine ac decore efligiavit, ac super ipsius tumulum
gus ingentis animae non limuit ferinam gentilium
solemniter ercxit. Sequuntur alia miracuta qum
barbariem, saeculi principibus terribilem. Ipse Dei omisimus ad cap. 40.
famulae reginae Bcrlae, dum iElhelberto adhuc gcn-
tili Christiana a paterno regno Francorum mitlere- CAP.XLI. Scollandusabbas obit.— Igitur omnibus
tur, dux, comes, doctor, servator ac totius pietatis de veteri ecclesia sublatis, et in paratiorem transla-
instigator, ctc. Quis digne aestimel quanla mira- lionem reconditis, saepe mcmoralus abbas Scollan-
culapost tot merita exhibuerit in vita, cujus tanta dus ipsam ecclesiam jam excidium minantem, jam
crebrescunt nostris lemporibus post tot sui obitus ruere parentem diruit, et nova ibi aedilicia usque
saecula, de quibus injuria est non memorare ali- ad ipsam porticum ac translalionem praecluentis-
qua. simi Augustini ejusque consorlum attollil; verum
CAP.XXX.Cmcamilluminat.—Subabbatesuperius hunc ulterius progredi superno nutu mors obvia
memorato Vulfrico pucllam a nalivitate coecani, ut vetuit. Prsevenit autem faciem Domini pia eleemo -
ipse teslis erat idoneus, ad ipsius sancti tumulum synarum coeterorumque bonorum actuum exsecu-
a parentibus deductam , Dei lucifcr ignota prius D tione, et famosissimo archiprsesule Lanfranco om-
luce donavit, et natalibus tenebris obvolutaemuri- nem ordinem obsequii persolvente, mullis hunc
dum cum sole attribuit. lugentibus placido fine quievit. Prsecessit uno die
CAP.XXXI. Conlractum erigit. — In quadam Qua- obitum regis Willelmi, qui condignum filium reli-
dragesima mulier nalum suum inolitis in terga cal- quit haeredem nominis et regni sui : cujus in
caneis contractum ad ejus tumulum deposuit, et ecclesia et sanctis provehendis sollicitum deside-
hortalu nunnae (37) religiosae, quae illum locum rium, quod gratuitae Dei largitati ac si jam per-
aervabat, relicto misero, abscessit. Interea ad ve- actum ad remunerandum suflicit, successor ejus
speras hymnus Dei Genitricis Magnificat anima mea explevit uti primus libellus disseruit.

(37) Eo nomine, etiam Anglorum leges sanctimo- (38) Vetustissimum monasterium comitalus Ber-
nialem feminam designabant. keriae ad Tamesis et Occaecoufluentes.
GOSCELINICA.NTvJARIEXSISMONACIH i?.

VITA SANCTI SWITHUNI EPISCOri CONFESSOMS

WINTONLE IN ANGLIA

AUCTORE GOSGELIBffO

Apud Bolland., Acla Sanclorum, Julii tnm. I,tlic 2, pag. 521.

COMMENTAFUUS rRyEVIUS.

§ 1. S. Swithuni cultus, translatio corporis, mira- „A sociorum nominc hic probabiliter designari censot
cula, reliquim, orationes proprite. omncs poniilices et confo.sore? prafatac Ecclcsia:
1. Nolim hic in coacervandis S. Swithuni clogiis seu civiiatis, quamvis fortassc divcrsis diebtis cor-
eornm transfcrri coniigcrii. Interca coi odus
plus ae(|iio piolixus videri. lslliuc ante me siadii de- pora
currcrunt alii auctorcs, videlicel Giiillielmus Mal- sesc hic et oppon.iinus ollurt locus ngendi dc liiiinili
liiesburicnsis libro n Degestispontilicum Anglorum, ct abjeclo luinulo, in qitcni sancius isie aniisles
Joannes Pitseus in Appendice de illustribiis Angliac dcfcrri post niorttm corpus suum prneccpil, donce
scnptnribus ccnlurta IV, cardinalis Baronius brcvi- Vidcliccl interposilo ccntnin aimorum ct auiplius eiiriicnlo,
ter, lom. X, ad annos Christi 847 ct 862. Ne Liinen anno Chrisli 971, nidiciionc >:iv, deiwinm
nihil dc cjus laudibus dicam , dclibo paucula ad |iostea aique invcntuni fuit divino monitii, ct in lio-
praeseus argumcntum poriiiicntia c Martyrolngiis. noralioroin lociini solcinuiter dclntiim. Ka qu.r ad
Itieve S. Swilhiini elogiiim exliilicnl Fasii' Koina.ii pra-scns argiimcniiini ex Wolslauo cougcssil Ma-
ad diem u, Julii hisce veibis : « Winlonine in An- bilio, huc transcnbo
glia. S. Switliuni cpiscopi,cnjirs graiia iniiaoiiloniiii Turris erat rostrntn tholis, qnia nmima quaedam,
eifulsil. » In codicc Antverpieiisi majore, de quo lllius antc sacri piilcliorrima fiinina lenipl!,
consule prxfalioiicm ad novam Usiiardim Matiy- LjiisdiMiisairaia Heo sub iionorc hierarehi.
rologii ediiionem, sic brcvitcr S. Switliiini laiul.uio Inlci qn.iiii. icinplique satram pernohilis aiilani,
absolvitur: « Apud occiilontales Saxoncs, civitaie Cotpore vir Doiuiin sauctiis rc(|iiievit hiimaiiis,
Wenta, deposiiio S. Swiilitini, inirilicac santiiiaiis Cujii» adhuc ipso lamit nos tcmporc nonicii :
"
viri. » Codex Altcmpsianus, de «juoagilur ui praf.i- Ncc liieriinl IIISIiierpauti qui pamlcrc nussent
lione jam dicia, sancti nostri monioriam rccolil Aui uomcn mcritumqiic viri, j.-.in lempore longo
die xxx Octobris, s;ve potius cjus ordinaiioucin ; Lipotc iransatio, postipmm sncer i!lc snccrdus
« Ipso dio ordinatio santiissimi antWiitis ci pairoui Corpore ibi tiimulalus cml; nam vilis apud se
noslii Swithun'. » llrcvc cst illud, quud Kudbiir- Mente luimili in inntuni pra-sul fuil iiicliius itlcm,
nus ex Lanlfrcdo allegai, dc Swiihuno c.trtncn di- Ul porhibont omncs hiinc qui noverc lidelos,
slichuin. l.t sc post obiiuin sincrct nullatcnus iulra
Paiiperibus victuni, nndis largnis nmicluii), LcclcsiaeChrisli pcnclralin corjiorc poni:
Dividis cl miseris muncra larga, pius. Scd ucc in cleclis loca pcr divcrsa scpuleris,
ln quibus nnliqui Patrcs jncucrc scpulli,
Sed versiculos illos, a Wolstano nionacho Weniano Aiirca sol oricns orbi qua spiculn miitil,
coneiiuialos, Vilooqite quideni inelrica! Swithuui (Jua iiicdiumqnc diom fcrvenlc calorc perurit:
inserlns, sed iu laudcin S. Adclwoidi. Winionieiisis Sod inagis occiduo mandai se cliinate poni
cpiscopi, de quo inferius recurrcl sermo, pioiiun- lllius illusiris, quam s;vpe nolavitiius, niihc;
liatos, iiemo inlicias ieril, qui ciialne Vitai liiiem 'ii- Coutosinns lacrymnndo siium non csse locnnditn»
spexerii, cxcusae apud Mabilioncm Aniialiuiii Bcned. Corpus in oedcsncrn Domini, praeclara ncc intcr
Soeculo V, pag. 051. Priscoium moiiumcnla Palrum; modoraminc Cliri
2. Nuiaru obiter leclo^em jubco, ipsos cliain Pro- [st'J
tcsta;iies, quos dicimus, in Angli» degenlcs, lam Lsl ila quod factum juslo, *.ir sanclus ul idcm
houorilice ac prajclare scmperde S. Swiihiino exi- C Qui lactus virtutc lnimili se sprcvit, el exira
slimasse, couiie in prelio habuisse aiiiiiiam cjusilcm Ksl lciu|)lum quasi vilis bonio indigniisijuc sepullus
inemoiiaiii.iil posl indiictum scliisma, ct caninam Iniiumcris signis, virtutibus atque coruscis
ndversus Ccclesiani calholicain cjitsquc sanclos Clarus, apostolicam posl transfcrrclttr :n autam.
rabiem, iiounulla crga ipsum veneraiionis suoevesii- i. Ll hsec qnidcm Wolslanus apud Mabilioncm,
gia supercsse volueiiiii, relinqucndo iionien cjus poslquam idcm Wolstanus quosdam vcrsiculos su-
scripium in Kalcudario rcformato novae su;e li- peiioiibus praemiserat, qui sic scnanl:
iiir-gi.c; qiicmadmodiim a rcccnliorc quodaut au- sttidioqtie rcquirc sagaei,
clore iiivcnio.obscrvatuin. Praesulis unius sancti sublime sepulcruro,
3. llisloriain iranslaiionis, cujus sinnmam "com- Quod sujier invcnics posilum tiiumlarc sace'luni,
pcudiose tradit Mabilio in Aciis Benediciiiiis sae- Paiiclibus slructum, ncc non ct culniinc leclum,
culo IV, nos iulcgrani produeeinus c codicc pervc- Sarcophagi inque nioduni bis bina frontc localuip.
tiisto ISigoiiano,ccujiis Idrlasscnpogrnpho, nul sanc Iloc inter sacramque cruccm, quoe sislilur illic
siinili, sua quoquc dcsumpscrit prsediclus auctor. Saxca, soniniferam paulalim cai pc quictcm.
Scd de auclore historiac pracfnlneirnnslalionis nos
pliiscultiiii a!ibi. Pro ca cital Mnthewiiis in Tro- Nec vero suis signis, suis prodigiis caruit deislliorc seile
ph;ois Bcncdiclinis lom. II, dic 15 Julii islluvc. Mis- translatio, scd ab illo qui deponil potcnlcsmiraculo-
salis et Krcvi.irii Saiisburiensis vcrba : « Translnlio ct cxallnl humiles (Luc. 1, 52), niagna
S. Swiiliuni socioiuiiiquc ejus. » Piuiibalus aiuloi' ruiii niultiuidiiic ac varietatc condecorala rcsplon-
m VITA S. SWITIIUNI. ;«
duit, quoesic summatim ex Gotzelino complexus est A ris ejus, honorificis vcrbis declaratur in ejusdcm
Surius, et post illum Mabilio. Elhelvoldi Vita, auctore, ut Mabilioni vidctur,Wol-
5. « Eodem die, hoc est Idibus Julii, puerum a slano monacho, ejus discipulo, conscripta, et ini-
nativitate contractum sanavit, tribus mulieribus pressa apud eumdem Mabilionem Annal. Bened.
oculorum Iumine orbalis visum restituit, nexibus Saeculo V pag. CIC, ubi sic legitur : « Cujiis Athcl-
ferreis mulierem, in carcere compeditam, ruptis woldi praedicalionem maxime juvit sanctus anlistes
vinculis liberavit, paralyticum curavit, matronam Swithunus, eodem tempore coelestibus signis de-
nobilem, sed caecam, illuminavit,vigintiquinque ho- claralus, et infra templi regiam gloriosissime trans-
mines, variis vexatos morbis, uno die perfecte resti- lalus, ac decenlissime collocatus. Ideoque gemina
tuit; caecos aliquot, duas contractas feminas intra simul in domo Dei fulsere luminaria, candelabris
unum diem; triginta et sex e diversis locis venion- aureis superposita, quia quod Adehvoldus salubri
tes, nec unius generis laborantes aegritudinibus , verborum exhortatione praedicavit, boc Swithunus
trium dierum spatio, neque diu post, cenlura vi- gloriosa miraculorum exhibitione ad laudem nomi--
ginti quatuor, intra dies qualuordecim curavit. » nis Christi rnirilice decoravit. » Miracula quaedam,
Ita illic. « His unum addit, » prout scripto prodidit ligata oratione conscripta, habes paragrapho se-
Mabilio, iiWillelmus Malmesburiensis testis ocula- quenti, ubi de scriptoribus. Dicendum etiam de
tus, his verbis : Vidi (quod mirum sit) hominem, sancti praesulis nostri roliquiis. Edmerus sive Ead-
cui violentia raptorum effodisset lumina, oculos vel merus, individuus S. Anselmi archieplscopi comes,
illos vel alios (nam illi longiuscule projecti ftierant) descripsit antiquam cryptam ecclesiaeCantuaricr.sis.
per Swithuni merita reccpisse, eratque praeteritoe B Qua ex descriptione omissis aliis, quae huc non
calamitatis indicium, quod acttlei punclionum pal- pertinent, paucula excerpo in rem nostram. « Porro
pebras deformabant.» Annales Wintonienses apud aliud altare congruo spalio antepositum proedicto
VVarthojiumin Anglia Sacra pai te i pag. 295, cele- allari erat, dedicatum in honorem Domiiii nostri
beriimam nobis exhibent S. Swithuni translationem Jesu Christi, ubi quotidie divina mysteria celebran-
hisce verbis : t Anno 1093 in praesenliaomnium fere tur. In quo-altari B. Elfegus caput B. Swilhuni
episcoporum atque abbatum Angiioe, cum maxima cum multis aliorum reliquiis soleniniter reposue-
exsultatione et gloria de veteri nionasterio Winto- rat. » Adisis partem n supplementi mensis Junii
niensi ad novum venerunl monachi, vi LIus Aprilis. pag. 114. De reliquiis hoc tantillum duntaxat cst,
Ad feslum vero S. Swithuni facta proeessione, de quod jam diximus.
novo monasterio ad vetus tulerunt inde feretrum S. 9. Pro orationibus propriis seu tollectis babe,
Swithuni et in novo honorifice collocaverunt.» Et lector, ex codice nostro ms. « ea quae sequuntur et
quouiam occasione translationis, simul de miraculis excerpta sunt ex Missali elegantissimo, ad ustim
tractandura fuit, magno quoque hac in partc subsidio Anglicanae Ecclesioe dato, ccenobio Gemmeticensi a
nobis et adjumento fuit lam dictum apographuni e Koberto, qui ejus quondam abbas fuerat, tuncque
pervetusto codice Bigotiano, quam aliud ex antiquis- episcopus Londoniensis circa annum 1050, ac tan-
simis membranis reginae Sueciae desumplum, quotl deni Cantuariensis archiepiscopus, etc. Missalis ta-
non venit ad nostras manus nisi mutilum, ulpote bula paschalis cst ab anno 1000 ad annum 1005. >
capite ac cauda iruncatum. Sic igitur ibidem legitur : « Deus, qui jubaraethe-
6. Nonnulla quibus defectus iste utcunque possit £ reum, antistitem Swithunum, moderna lemporuin
suppleri, eruo ex laudalo saepiusMabilione, quando- dignatus es mundo rcvelare, suppliciter tuam im-
quidem mirilice faciunt ad gloriam Sancti et propo- ploramus omnipolentiam quatenuspergloriosa ipsius
silum nostrum. Sic itaque ipse loquitur in Actis Sancti merita, quem facis coruscare signis miracu-
Benedictinis SaeculiIV, parte i, pag. 71. « Post su- lorum, proebeas nobis, te supplicanlibus famulis,
periorem translationem Wintonicnsis ecclesia ab omnium incrementa virtutum, et sempiternae felici-
ejus [SwilhuniJ nomine cognomcntum accepit. Alf- tatis tripudium. Per, etc.» Nulla est praefatio. Oratio
vvoldus ex monacho Wintoniensi VViltunensis epi- ad complendum sive posteommunio sic habet :
scopus, apud Schireburniam imaginem sanclissimi « Deus, qui per sanctum confessorem tuuiii antisli-
Swithuni collocavit, facem venerationis extulit, tem Swithunum mederis languoribus infirmorum,
inqtiit Willelmus Malmcsburiensis in lib. n De pon- concede nobis tuum juvamen, perejus imploranti-
tiiicibus Anglorum. An hancstatuam, referente Golse- bus interventionem, proesentis vitae fungi salubritate
lino, praeclara miracula edi solebant; in his leprosus et civium supernorum societate. Per Domiiium no-
a Iepra mundatus. Denique Emma rcgina mater strum, » etc. Versiculos sequentes cum orationede-
Edwardi regis, a Godwino comite violate pudiciliae sumpsi e ms. continente collectas ct anliphonas
accusata, cum in ccenobium de Watewella retrusa variorum sanclorum Angliae.
fuisset, lilii jussu, candentis ferri examen Wintoniae « O Swithune Pater, praesul mitissime nosler,
in ecclesia S. Swithuni subiit ad probandum suani Per quem mira Deus signa facit Dominus.
et Alwini Wintoniensis episcopi"(qui ejus amasius Nos fragiles animo petimus defende paterno,
ferebatur) innocentiam. n
"
Sanctis atque tuis protege nosmeritis.
7. « Emma tota nocte proxima pervigllavit ad Quo te pro nobis interveniente patrono
scpulcrum S. Swithuni. Die facto in pavimenlo Possumus vitam scandere perpettiam.
ecclesioe scopato, novem vomeres igne candentes « Ora pro nobis, etc. Deus, qui hodiernam diem sa-
ponuntur in ordine, qtiibus breviter benediclis, cratissimam nobis in B. Swithuni confessoris tui
tlelrahuntur reginoe calcei. Tum posito peplo, suc- atque pontificis depositione celebrare concedis, ad-
cincla a duobus hinc inde episcopis, novem vome- esto propitius Ecclesiae tuee precibus, ut cujus glo-
res illoesapercurrit, stupente rege, et oinnibus, qui riatur nieritis, rouniatur suffragiis. Per Christum
aderant, altonitis, uti fusitis legitur maxime in Mo- Dominum noslrum. »
nastico Anglicano a pag. 33. Hoec, liberatori stto
non ingrata, dedit ipsa die in oblatione S.^Swi- § II. De Scriptoribus vitm, miraculorum, ac transla-
tionis S. Swilhuni.
pliuno pro novem vometilms novem maneria* Ed-
wardo rege probante, et duo maneria de suo adji- 10. Tria nobis suppetuntde S. Swithuno illu-
ciente. Denique anno 1052 Emma regina migravit stranda instrumenta, nimirum vita, miracula, ac
a soeculo et Wintoniae in ecclesia S. Swithuni se- translatio. Ea quae de iis scriptores ad posterilatis
pulta esl. » meraoriam lilteris commiserunt, producemus suo
8. Nec veromodicefamamposthumamS. Swithuni, Ioco, et,quod necesse fuerit, notis illustrabimus,
signis ac miraculis confirmatam et propagatam, praemissa prius de illorum auctOFibus brevi traola-
conlulisse ad promovendos labores apostolicos lione. Srila habetur descripia in Legenda, antiquis
S. Elhchvoldi, in episeopalu VViiitonicnsi suecesso- lypis imprcssa, qiue vulgo passim Capgradio asciibi
fll GOSCELINl CANTUARIENSISMONACIH 52
assolet. Sunt qui hujusce Legendae aiiciorenr: cen- ,A vcnio, quae in fine hujus compendii relaturus sum.
sentfuisse Joannem Tinmuthensem, monachum or- 15. Nos, salva viri eruditi pace, censemus con-
dinis S. Bcnedicli ad S. Albertum, qui Joannes cla- tra, apprime esse consentaneum antiquitatis scru-
ruit anno 13CC,veterumque monasteriorum scruta- tatori, neque dum ab ejus instituto alienuin, vene-
tus bibliothccas, adjecit animum ad conscribendam randae vetustatis monumenta e tenebris eruere ac
historiam ecclesiasticam et sanctorum Vitas. Ex proferre in publicam lueem, nec non lucro apponere
ejus Sanclilogio, seu Historia sanctorum utriusque quidquid hujusmodi, modo sit sincerum ac genui-
sexus, ferlur Joannes Capgravius vel omnia, vel num, ad posteros transmitti possit, cujus vel solum
pleraque in proedictam suam legendam transtulisse, et unicum soepe pretium est candida, antiqua ac
atque usus fuisse pro suis. Consule notam Joannis primaeva simplicitas. Fortasse hoc ms. nostrum
Bollandi tom. II Februarii pag. 308, littera a. coincidit cum alio illo, quod, sicuti scribit recentior
11. Vitam camdem, quam et hic sumus daturi, quidam auctor, « exstat in eximiae antiquitatis et
paucis mutatis et stylo hinc inde correcto, impressit pulchritudinis codice bibliothecoe Cottonianae sub
Surius die n Julii sub nomine Gosselini, de quo Nerone E. I. » Ad praediclam translationis ac mira-
mox. Vita porro apud Capgravium edita et a nobis culorum historiam prout in apographo nostro est,
insiiiuataiiimis concordat cum ea quatn, utdiximus, Lantfredo attribuendam tanquam auctori, non me-
more suo expolivit dictus Surius, quam ut diversis diocriter conducunt hsec ejusdem apographi verha.
c fontibus haustae esse possint, uli conficitur ex « Hujus tamen mirabilispraesiilis vita et prisca con-
iitriusque inlcr se facta a me collatione. Juverit versatio nobis incognita sunt, quia scripla minime
audire quse de auctore Vitaecommcntalus fuit Joan- IB habentnr. » Ex quibus apparet convenire auctori
nes Mabilio in Aclis Benedictinis saeculo IV, pagin. hujiis noslri apographi id quod de Lanlfredo et
69 : « Hanc, inquit, e tenebris primus demum ver- Wolslano asserlum reperio apud Mabilionem, qui
tente saeculo XI eruere tentavit Goscelinus mona- « conqueruntur quod proe scriplorum socordia nihil
chus, ex Sithiensi cccnobio translatus in Angliam deejus [S. Swithuni] vita transmissum sit ad po-
cum Hermanno episcopo Saresberiensi, qui Gosce- steros. » Non equidem concipio quomodo islhrec
linus, referente Willelmo monacho Malmesburiensi, eohaerereaut conciliari possint cum opinione Pitsei,
in lib. iv Dc regibus Anglorum, capite uitimo, innu- qui, teste Mabilionc, «in libro de scriptoribus eccle-
meras sanctorum Vitas stylo extulit veterum, vel siasticis Angtorum, Lantfredo tfibuit duos de S^
lioslilitate amissas, vel informiter editas comptius Swithuni vita ct miraculis libros, tametsi, inquit
renovavit. Ab hoc auctore idem Willclmus mutualtts Mabilio, uiium dtintaxat invenio de translatione ot
cst quaede Swithuno retulit, agendo de Wintonien- miraculis, nec iillum de ejus vita scripsisse videtirr
sibus episcopis. Institit utriusque vcstigiis Ilarpsfel- Lantfredus, qui S. Swithuni gesta pfopter inopiam
dius, et post eum Thomas Maihewius, aliiquc re- scriptoiuim ignorata esse conqueritiir. »
cenliores. » De Golzelino sic loqiiitur Vossius 14. Postremum illud restat ut miracula illa, quaj
libro n De historicis Latinis : « Claruit anno 1110. Mabilio e Wolstani et Lantfredi scriptis excerpsit,
Signavit Vitam S. Swithuni, Winloniensis episcopi, hie producamus. Primum est de homine parricida,
quoe ipsa, vcl saltem epitome cjus exstal apud Su- ab annis novem, illud ob crimen ferreis vinctilrs
rium, tom. IV, Julii n. » Cum igilur inter erudilos constricto, et catenis soluto, « quod miraculum, ut
satis convcniat soepe dictum Goscelinum litteris C tradit praediclus Mabilio, in capite 24 narral Lant-
mandavisse Vitam S. Swithuni, neque auctor hitc fredus, » (et apud nos refertur inte.r miracula de-
usque, quantum cgo qttidem existimo, illo prior sumpta ex anliquis membranis Reginoe Suecioe
assignari queat, qui idem hoc litterarii curriculi nttmer. 32). « Hoc genus poenitenlioe,quale saepius
stadium decuirerit ante.ipsius tcmjiora, superest alias observavimus, ita sequentibus versiculis de-
ut ad liuiic unum Goscelinum, tanquara ad priinum scribit Wolstanus lib. n, cap. 7:
fontem, quidquid sive Joannes Timuthensis sive Contigit interca quemdam patrasse reatum,
Capgravius subsecutis temporibus edidere, rcfercnda Nam occidit proprium crudeli morte parenlcm.
esse viJcantur. Nisi fortasse ipsi ctiam Goscelino Unde reo statim proecepitepiscopus urbis,
aliquid Iucis praetitlerint Lantfredus, ct forte ctiara Ferreus ut ventrem constringeret acriter omnenr
Wolstanus, de quibus minc tractabimtts. Circulus, et similem paterentur brachia poenam :
12-. Expensis hisce verbis, quoe auctor translalio- novem semet cruciando per annos,
nis corporis sancti antislitis nostri, histoiioe a se Continuosque
Atria sacrorum lustraret saepe locorum,
conscriptae inseruit r « Nos ita gestum vidimtis, Visoret et sacri pulcherrima limina Pctri.
quemadmodum praesens demonstrat codicillus; » Quo veniamtantse mereretur sumere culpoe.»
et islis insupcr, quae ibidem dicit : « Qui nostra
dictus Mabilio. «Ilem aliud in capiic sequenti
tempestate.dignatus est sanctum suum signis et vir- Pergit
lutibus mirificare; » expensis, inquam, hisce verbis, factum refertur de servo cujusdam Flodonldi, prae-
sorvus coram
liqucl, proedictum auctorem translationi corporis n divitis mercatoris Wintoniensis, qui
S. Switiiuui cooevumfuisse, quin etiam oculatum Eadrico proeside incerti criminis insimulatiis, jube-
tur, ut
tcstcm, jam vero qiiouiam satis convenit inter eru- Portnret
ditos Lantfrcdum preelibatoetranslationis historiam nudaquc manu cariiona rubentem
sive miracula post mortem sancli patrata, consi- Ignilum calibem : foret inculpabilis ct si
incolumis : si vero noxius esset,
gnasse oratione soluta; et quoniam aliunde non Pergcrct
minus ccrto constat ipsum floruisse circa annum 980, Plecteret hunc gladio tortor cervice relecto.
mm cquidem video cuinam probabilius et cum ma- 15. « Terliiim est in capite 11 de Birferthi mona-
jore vorisitiiilitudine tribui videatur posse hoc no- chi Abanduiiensis oculis restitutis, Otgaro tumWol- ab-
sUrum ms., quod typis damus, quam eidem Lant- bale Abandunensi, cui successit WTfgarus, qui
fredo, hoc saltem sensu, quod nostrum ex ipsius stano haec scribente florebat. Quartum est in cap.
scriptis sil desumplum, et extractum, omissis aliis 12 de coeco illuminato, qui die jejttnii ante Wintoniam
miraculis, quoe scripsisse cum majore in numero adiens religioni duxit solvere jejunium solem-
planum fiet ex iis quae dein dicentur ex Mabilione. nem horam Nonam. Quintum est de muliere quadam
Et quidni hoc ipsum sit idem, vel ex iisdcm saltem Gallieana, quae dum nocle quadam oscitaref,^nec
fontibus haustum, cum eo quod in lucem mittere signum crucis imprimeret, subito maxillae infirmL-
praetermisil Mabilio, contentus, miracula S. Swi- tate percussa est. Sextum utest de lege Eadgari
thuni summntim tantum retulisse, « ratus, inquit, regis, in latrones constituta, quisquis hujus sce-
Lantfie li et Wolstani opera, quaepenes nos habe- leris reus deprehenderetur, caecatisluminibus, trun-
mus, non csse tnnti ut Iueem. puhlicam mcrean- catis manihus, avulsis aurihus, incisis naribus et
lu.. la iiiis quasuam dtintaxat obseiv.ilu liigna in- siibtrartis pedihus cruciarelur diutius, et sic demuni
S3 ViTA S. SWITHUNI. 51
decoriata pelle capitis cum crinibus pene mortuus A rendam judicavi, ne quis fortasse eruditus eam hic
relinqueretur in agris devorandus a feiis et avibus desiderare posset.
atque nocturnis canibus, qtiod postremum Lant-
fredus in capite ultimo commeraorat. » Qui isthaec § III. Respondetur nonnultis qumsitis ad vitam ac
proxime commemorata S. Swilhuni miracula contu- mortem S. Swithuni pertinenlibus.
lerit cum iis quaejamjam nos sumus daturi, facile 18. Quo fuerit Ioco natali beatus noster praesul,
animadvertet pleraque omnia ibidem describi quae quo genere oriundus, quod professtts vitee institu-
hic recensentur. Nos pulavimus lectoris interesse, tum, antequam sacras infulas Wintonienses gesta-
ut omnia hic, quae e Wolstani et Lantfredi scriptis rit, non puto in antiquis monumentis distincte ali-
a Mabilione cxcerpla sunt, ponerentur, cum facere cubi definiri. «Nobili parentum stirpe eum ortum
possint si non ad notitiam illorum miraculorum, scribit Florcnlius Wigomiensis anno Christi 827, >
quae aliunde habentur; poterunt tamen facere ad ut videre esl apud Maihewium ; hoc parachronismi
majorem illorum confirmationcm. unde hauserit, non discutio. Quod attinet ad vitae
16. « Ad apograplium nostrum, tractans dc mira- instilulionem antc cpiscopatum Wintoniensem, re-
culis Sancti nostri ct extractum est e inembranis spondet Mabilio : « Eum Wintoniae in ccenobio ve-
aniiquissimis reginae Sueciae, quod attinet, nihil tori monachorum fuisse censent Harpsfeldius et
habeo vel de auctore qui illud scripsit, vel de tem- Maihewius; quorum proinde haecsentenlia est. Win-
pore quo scriptum est, cerli aut explorati, prorsus toniensem S. Petri cathedralem ecclesiam medio
ut nihil dicere mihi sit in promptu, praeter paiicula soeculoIX a monachis excultam, subinde migrasse
quoe ea occasione diximus paragrapho praecedenle, Jj ad canonicos saeculares, quos ^Eadgarus rex post
quo lectorem remitlo. Suus hic quoquc detur locus medium saeculum x monachis mutavit. Et quidem
epistoloe Lantfredi, quae ab eo tanquam auctnre ita diserte mentem suam explicat Maihewius, ut
e.lita legitur in Anglia sacra apud Warthonum etiam Wintoniensem ccclesiam principalem, quae
paite i, pagin. 522, sub hoc litulo : < Lantfredi epi- postmodum vetus monasterium dicla est, ab ipsa
stola praemissa historiae de rniraculis S. Swilhuni sui institutione per beatum Birinum episcopum,
episcopi Wintoniensis. » Spero huc ipsam secundo monachis Benedictinis paruisse existimet. Qua de
lectore insertum iri, quia tametsi non magnam ba- re fiisius in sequenti saeculodisseremus.» Habemus
bet alfmitatem cum iis, quae sparsim per hujus pa- c Vita Gotzelini, postea a nobis producenda, puerilem
ragraphi decursum tractala sunt; propterea quod ejus simplicitatem, morum innocenliam,clericatum,
nihil admodum nov;e lucis erudilionisve historicoe sacerdotium, institutionem Adulphi sc-u Elhelwifi,
praebeat, servire tamen eatlem polerit loco prologi, regis Egberti filii,nihilque praeterea quod distinctio-
hisloriee miraculorum a S. Swithuno patratorum, rem explicalioremque nobis rerum a S. Swithuno
pioemitleiidi. Epislola haec ita sonat: « Dilcctissimis ante episcopatum gestarum mentionem ingerat. As-
fratribus Wintoniae commoranlibus in S. Petri cce- serit quidem Pitseus ex Lelando, ordinis S. Bene-
llobio, quod nuncupaiur Velusfissimum, jugis con- dicti monachum ftiisse Swilhunum ; sed majorem
cordia, salus ac perhennis gloiia, gaudium inenar- mererotur fidem, si quam rolunde hoc dicit, lara
rabile, splendor sine fine, pax sempiterna, caritas verosimiliter probaret.
continua hic ct in coelo mulliplicetur a Domino. 19. Hisce non obstantihus professio ejus mona-
Licet, charissimi acaflabiles adclphi>per universam C slica ante episcopatum, non obscure eruilur ct
ferme Europam sint divulgata penitusmiracula, quae asseritttr apud Mabilionem in Annalibus Benedi-
proepotcnsauctor miraculorum dignatus est largiri ctinis tom. III, pag. 98, ex instrumenlo apud quod
gentibus Anglorum per S. Swilhuni meritum; ta- sine dubio nondum habuit co tempore, quo conscri-
men ne tanta Dei beneficia qiieant posleritatem la- bendis Aclis Sanctorum ordinis S. Benedicti dabat
tere succedentem, nequissimus cunctorum pravis operam, sed postea nactus fuerit; quando ad con-
actibus hominum, utpote nulla divinoe praerogativa scribendos Annales praedictos animum appulit. Pro-
scientiae, nulla fultus bonitatis auctoritate; verum fertur illud instrumentum in historia majore Win-
vestris oblemperans jussionibus , vestris confisus toniensi tomo primo, Angiiee sacrae, de qua supra,
orationibus, tremens ad tantam pelagi magnitudinem pag. 201 et seqq., in qua citatur proiessio Saneli
accessi, et quasi slillam de ttndis Ocearii, ita deplu- nostri, facta in manibus Colnoti archiepiscopi Do-
riniis Sancli miraculis, perpauca decerpsi. rovernioe, antequam in episcopum Winloniensem
17. « Quapropter cfflagitoConditorem rerum qua- cssel consecrandus, uhi inter alia, quae edicit, ter-
tenus non meum respiciat meritum sed affectus minis expressis monachum antca fuisse se profite-
jubentium. Vos eliam pro meis precor orare dile- tur : « Ego, inquit, Swithunus monachus, servulus
ctis, ne me seducat spiritus falsitatis.Nimirum ani- servorum Dei, licel indignus ad episcopalem sedeni
iniis terrenis irrelitus curis, nihil veritatis excogi- electus Wentanoe civilatis Ecclesise, in primis con-
tare poteril, nisi prius fallacis caligines crroris spi- fiteor tibi, reverendissime Pater, Celnode archiepi-
ritus seientiae et pietatis cxpulerit. Et quoniam scope, continentiam nieam, quam prius in profes-
permrum scimus de signis mirabilibus, prodigiis n sione monachali expressi, el dilectionem meam
ac virtuibus, quae Sanctus isle in sua gessit oratio- ad te, quod absque ambiguitatis scrupulo, et absque
nibus vita": nimirum, ut inquit Priscianiis, auclor ulla falsitatis commentione est. Credo in Deum Pa-
grammaticae artis peritissimus , sludiis litlerarum trem, » etc. Itaque dubitari minime potest quin
transeuntibus in negligenliam per scriptorum in- S. Swithunus ante episcopatum, monaslici instituti
opiam : veriiamusad ea quaepostejus obitum indubi- fuerit sectator, sed quale isthuc fuerit, an Benedi-
tanter sunt peracta ad viri Dei tumulum. Idcircoque ctinum, an aliud, ab antiquis non exprimilur. Vide-
accessimus maxime ad evolvenda hujus Sancti tur tacite supponere Mabilio instiluli Benedicli mo-
miracula; quoniam ut beneficia Dei dignissimum nachum fuisse; cum in Aclis Benedictinis suum
est laudare, et justissimum eum nescientibus prae- quoque locum ei concedat, non secus atque aliis
dicare; sic impiissimum est illa silendo ncgarc, et proememoratis ordinis seclatoribus.
nequissimum eadem ignorantibus non enarrare. 20. Quaeri praelerea possit quo anno Sanctus
Hnmantis animus istius est naturae, ut quotics- nostor Wintoniensibus cathedrae administrationom
cunque legendo didicerit, vel audiendo sacros actus possessionemque adierit. Contigisse illud saeculo
antiquorum vcl mores patrum, relinquat cordis du- nono satis consentiunt auctores, sed quoto praedicti
ritiam, deseratque mentis contumaciam sectatricem seeculianno id contigerit, major inter illos lis cst ct
vitiorum, et inclinetur ad misericordiam, scctetur- controversia. Certum pono et indubitatum, necdum
que humilitatem magistram virtutum. » Nihil, ut eum ad geslamen pastoralis pedi fuisse promotum
vidisti lector, novoe lucis, nihil notitioe suppeditat anno 85;».Assertionem meam sic stabilio. Anno 853
yraedlcla epistohi, nilrin tamen sccus liisce inse- YVillilafiuSjrex Meicioium, tum, uli narrat Ai.foi*
GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACIH
dus noster, in Croyiandensi secessu profugus mo- A ecclesioecum suis abbatibus et servis dictum consi-
raretur, diplomale regio sanxit, se, si regnum re- lium inirc. » Whartonus, commentator citati Rud-
ciperet, illi loco facturum bene ; quod sane abunde burni seu scholiastes, censet introitum Swithuni ad
et ctimulale praestitit, subnotavitque in concilio sedem episcopaleni recte a Budburno positum anno
Londinensi publicum instrumentum, quod ab In- 852; at sphahna irrepsisse in diploma jireedictum,
gulpho, praedicti monasterii abbate relatum , videri seu donationis chartularo, et pro anno 844 substi-
polest apud eumdem Alfordum et alios scriptores. tuendum esse 855; eo quod intliclio iv ibidem ap-
Privilegio isti regio subscripserunt, primo quidem posita ad amussim concordcl cum illo anno (quo
loco Celnolhus archiepiscopus Dorobernensis atque fuit ind. III non IV) discordet autem cum anno 844,
alii deinceps ordine suo arcbiepiscopi, episcopi, et in quem non indictio quarla sed nona (septima) in-
abbatos; quin et ipse post illos rex Egbertus, et ciderit. Idem Warthonus ex incuria lapsuro arguit
ejus filius Adehvlfus, nec non duces tres. Et tan- Godwinum.quia morlem Holmstani consignat anno
dem post memoratos hosce omnes subscripsit etiam 857. Sod an ipsius in hac niateria judicium tanti
Swilluinus his vorbis : « Ego Swithunus presbyter esse debeat, ut proeponderet auctoribus antea al-
regis Egberti praesens fui. » Itaque anno 833 legatis? Patet contrarium vel ex erroribus indictio-
S. Swithunus duntaxat erat presbyter regis Egberti num.
atque adeo nondum erat episcopus. Assero praeterea 24. Lapstim majorem patentioremque commisit
11011fulsisse ipsum dignilate episcopali ante annum Usserius, dum in indice suo Chronologico statuit
857 , patetque ex eo quod Helmstanus, decessor Swithunum in episcopali sede successisse Helmstano
cjus in episcopatu , anno tantum 837 e vita mi- B anno 957, his verbis : « 937 Helmstano in Winto-
grarit. niensi episcopatu successit Swithunus, quem in Ca-
21. Huc faciunt ea quae habet praelibatus Alfordus tabriensis academioe cathedra sacrae theologiee pro-
in Annalibus ecclesiaead annum Christi praedictum: fessorem fuisse volunt; horum aequali, Bonagratia
« Moritur hoc anno Helmstanus, Wintoniensis epi- de Viila Dei, in epislola ad nigros monachos Angliae
scopus, cum quinquiennio ecclesiam gubernasset. illud attcstante.» Heec Usserius in indice, postquani
De eo haec habet Godwinus in catalogo : « Obiit in sua historia de Biitannicarum Ecclesiarum pri-
< Helmstanus anno octingentesimo trigesimo se- mordiis pag. 340 dixerat sequentia : « Qui superest
« ptimo, et tumulatus jacet super parietem seplen- Switbiiinis, ipse fuisse videtur, quem anno 957
< trionalem presbyterii. » Tum pergit Alfordus : Helmstano in Winloniensi episcopatu successisse
« Eumdem mortis annum consignat Wigorniensis, nolat Florentius Wigorniensis in chronico. » Sed
quod ideo notandum ; quia non desunt etiam nobiles ibidem diserte signatur annus 857, nullaque aut
historici qui putent mortuo Helmstano Ethelwol- de Helmstano aut Swithuno, anno 957 fit mentio.
fum succcssisse regem occidentis. Sed qui regnum Tum praefatus Usserius pergit: « Nam et hunc Can-
ingressus cst iv Februarii, non potuit episeopi se- tabrigiensem fuisse volunt, idque auctore Bonagralia
dein seplennio occupare, ut velle videntur auctores de Villa Dei, ex cujus epistola ad nigros monachos
aliqui. Betie igitur scripsit Godwinus. « Hac circiter in Anglia a Thoma Rudburno Historioe majoris
« lempeslate Alhulfuin, sive Athelulphum, qui post- libro m, c. 2, et historiolae Wintoniensis Ecclesiae
« ca rox fuit, episo.opum Winlonienseni creatum scriptore, verba producunlur ista : « Cum a propria
« cnntendunt historicoriim nostrorum non pauci, r « exsulans patria, in Anglia apud sanctissimos ac
« Simon Dunelmensis, Henricus Huntindonius. Ro- « religiosos monachos tolius regni vestri degerem
« gerus IIovedem,aliiquo, el huic sedi anno septem « in Wentana urbe, Holmstanum venerabilem abba-
« praefuisse. Id quod niihi nullo roodo probalur. » « tem cathedralis ecclesiaeet venerabilem Swithunum
Ita Alfordus ex Godwino. « ejusdem ecclesise praepositum, el in professione sa-
22. Mancat itaque iixum non occupatum fuisse » crae theologioein studio Canlabrigiensi cathedra-
loeuni Hclmstani Wintoniensem ante annum 857, « tum, me inter aerumnosa exilii discrimina speciali
cui Helmstano, non Aliiehvlfus, ut nonnullis caete- « remunerandee recreationisgratia confovebant. »
roquin non inlimoe notoe bistoricis placuit conimi- 25. ln quse verba Warthonus commentatur in
nisci, sed S. Swithunus successit; idque vel anno hunc roodum:« Vereor ne Swithnnus senior, Win-
proximc seqiienti; vidclicel 838, quem praelaudatus toniensis ctiam cpiscopus, SS. Dubricii et Davidis
Alfordus dicit in fastis notari; vel anno praecedenti familiaris et litterarum fama celeberrimus, cum
857, diccnte Maihewio in tropheeis Benedictinis An- juniore male pcrmistus fuerit. De illo vide Gal-
gl'.;e ad diem 2 Julii: « Agente Ethcluulpho, jam fridtim Monumetensem Histor. Britan. lib. ix cap.
rege constituto, ac proplerea post illius regni ini- 12, et Giraldum Cambrensem in Vita S. Davidis.
tiuni, quod c.onligit 857, eum sedi illi episcopali De antiqultate academiee Cantabrigiensis splendide
fuisse praepnsitum, conseiitiiint omnes. » Consentit fabulatus erat Rtidburnus in historia minori hisce
cnimvero Malinesburiensis lib. n De Gestis Pontifi- verbis : « Anno Damini 871 combusta est univer-
cimi Anglorum : « Ethelwolfus, inquit, Swithunum « sitas Canlabrigiensis, quae fuit aedilicata anno a
ut allorem docloremqiie suum suscipiens (sic enim rj « mundi crcatione 4815 a Cantabro duce, et fre-
eum vooabat) non prius abstitit qiiam episcopalu « quenlata a philosophis ante Christi incarnatio-
Winloniensi honmaret, consontienle cleio, ordi- « nem per annos 314. » Sic ille. Quiluts attente
l.iante arclilepiscopo Cantuarioe Ceolnotho. i Conso- cxpensis ac consideratis , sequftur in hisce et si-
nal pr;elerea Florentius Wigorniensis, qui ad an- milibus, uti eliam in ejiocha chronolcgica supc-
niiiii 857 sic, habet : « Rege vero Elhclulfo re- riore, non nimium esse deferendiim auctoritati
gnantc, S. Ilelinstanus episcopus vita decessit; cui Rudburni, alque adeo in admittcnda preeposilura
jiissu regis B. Swithunus successit. » Wintoniensi, et professoratu acadcmiae Cantabri-
25. Thomas Rudburnus, supra memoratus , or- gensis, quibus functum fuisse S. Swithunum vult
diiialioiicm S. Swithuni factani quidcm asseril « de- praedictus auctor, non ero valde facilis, nisi ex
fiincto Iltiinpslano, Wyntoniensi antislite,» ac antiquioribus ac cerlioribus argumentis probari
regnaiite Allmtfo scu Ethchvolfo, sed illam removet hoc videro et stabiliri.
ac difibit usque ad anniim 852; at quo nixtis fuerit 2C. « Porro quae de monachis ecclesiam Winto-
fiiiidainento, non satis assequor. Et vcro idem au- niensem ab ipso anno 1C9inhabitantibus Rudburnus
rlor anlea proxime producit privilegium, seu dona- refert merae stint neeniae, » ut dicitur apud Whar-
tinuis chartuhim, quae « scripta cst anno Dominicoe tonum in successione Priorum ecclesiae Winto-
incariialionis 814, indiclione IV, » (quneest sepiima) niensis, atque ex eo colligilur non tina eum fa-
ubi Swilhuims nominalur episcopus his verbis : bula infarsisse sua scripta. Sed quid ad fragmcnlum
« Placuit aulem luuc postea episcopis Alstano Shi- epislolee, superius allatoe et citatae, tamquam a Bo-
vleurr.eiuis ccclesiae, ct Swithuno Wyntacestrcosis nagratia de Villa Di scriptae? Rcsponsi istuc accipe
57 VITA S. SWITHUNI. *<t
Dicere quod illud fragmentum sit omnino suppo- A tum annis Burchardus Swithunum anlecesserit. »
silitium et adulteiinum, videtur assertio duriusculoe 29. Auctoribus poslremo locoenumei-atis, ac mor-
digestionis. Quid ergo? Fuerint fortasse particulae tem Swithuni anno 863 consignantibus, adhaeret
aliquae ex affectione et genio parliculari ab interpo- Mabilio loco proxime citato; ubi eumdem quoque
latore huc intrusoe; vel si hoc non videatur siraile annum notat. Quid coegerit ipsum recedere a sen-
vero, confusio Swithurii senioris cum juniore satis tentia Gotzelini, supra num. 11 pluribus laudati
fccunda potuit esse mater, ut fabulam praedictam ex eodem Mabilione, ignorare me fateor, neque satis
euixa sit. Hoc tamen ultimum non videtur sullicere video subesse causaecurrelicta ejus sententia,Sancti
ad praesentem controversiam dirimendam, quia ha- nostri obilum figentis anno 862 aliorum recentiorum
betur adjunclum nomen « Helmstani, venerabilis auetorum placilo me conformem, dictum obitttm an-
abbatis cathedralis ecclesiae,» qui fielmstanus vixit nectentium anno duntaxat proxime sequenti, vide-
cum juniore Swithuno : nisi forte duo etiam Helm- licel 863. Preeferendum itaque censeo anr.um 862,
stani fuerint, quorum primus fuerit abbas tantum Majores nostros secutus, qui jam pridcin ad diein vi
cathedraiis ecclesiae, secundus vero ejusdem eccle- Aprilis; pag. 54 in annotatis litt. I, ejiisdem fuere
siae episcopus et synchronus Swilhuno nostro. Id sententiae; < S. Swithunus... sedit ab anno 858 ad
qttod non vacat indagare. Verum de his plus quam 862. » Ex dictis lapsus errore convincitur ac crisim
satis. Nunc ad alia properemus. meretur, aliorum toties hypercriticus Bailletus,dum
27. Extremus jam labor sit, discutere, quo anno in Vita S. Swilhuni asserit, quadraginla pene anno-
sanctus Praesul e vivis cesserit. De hoc tempore rum spatium in episcopali munere eum impendisse.
satis convenit inler auctores, exiguo duntaxat in- ., Corollarii loco adjicio ea quee notavit scholiastes
ter eos relicto unius anni discrimine. « Ejus ob- Historiae Wintoniensis in parteprimaAngliaesacroe a
itum, inquit Mabilio in compendio vitoe S. Swi- Warthono editae, quiinhaecpraedicteehisioriae verba,
thuni, pluries jam citato, in annum Christi 8C2 « Decessit autem S. Swithunus, anno Dominicaein-
referunt Golselinus, Matthaeus Weslmonasteriensis, carnalionis 805,» ita commentatur : « Sic quidem
Florentius Wigorniensis, et cum eis cardinalis Ba- Hovedenus, Mailrosensis et plures alii. Vere atitem
ronius. Annum scquentem preeferunt Wilhelmus obiit aiino 862, vi Non. Julii, feria v; quod ex Wi-
Malmesburiensis in Pontificibus, Symeon Dunel- gorniensi et Westmonasteriensi onstat. Sic et Hi-
mensis in lib. De gestis regtim Anglorum, et Roge- storiola Wintoniensis Ms. quoe Swithunum 862,
rius Hovedenus. Diem sexlura ante Nonas Julii ad- anno III Ethelberti regis obiisse memorat. Crasse
signat idem Gotselinus, et cum eo Martyrolosium errant Annales brcves Wintonienses, qui nativitatem
Romanura, el alia recentiora. Longe errat Egil- Swithuni in annum 826, obitum in 872 prolelant.
wardus in libro De Vita S. Bufchardi episcopi « Haecproefatus pro lectoris institutione de rebus,
Wirtziburgensis, qui Burchardum ejusdem S. Swi- ad S. Swithuni Vitam ac miracula pertinentibus,
tliuni fratrem gerroanum fuisse appeliat, cum cen- aooeraoha nostra subiicio. »

YITA S. SWITHUNI

(Acta S:mctorum Bolland. uti supra ex Surio et Capgravio.)

1. Glorioso rege Anglorum Egberto (40) regnante, C ideonum et probabilem Deo semper exhibere, vcr-
qui regi Iunegilpho (41), ab idololatria per beatum btim veritalis recte et catholice tractare, humanitali
Birinum (42) converso, octavus (45) in regni admi- et mansuetudini studere, opera pietatis ante omnia
nistratione successit, beatus Swithunus, Pater et exerceie, non recte neque ordiae viventes, virga ca-
pastor in Ecclesia Dei fulurus, cursus sui in stadio stigationis corrigere, humiliter omnibus inservire.
mundi hujus exigendi,divina ordinante misericordia, 2. Ejus fama ubi ad regis aures pervenit, ab i'Io
accepit exordium. Annis vero puerilibus pia simpli- accersitus est,et inter praecipuos amicos numeratus.
citate transactis, jugum Dominicae servitutis suis Commendavitque ei rex filium suum Adulphum (45)
humeiis imponi voluit susccptumque humiliter viri- liberalibus disciplinis erudiendum, et sanctis mori-
literque portavit. Itaque in clerum adscitus, de gradu bus instrueiidum; quem postea subdiaconum ordi-
in gradum, de virlule in virtutem, gressus ejus Deo navit. Attamen patre ejus sine haerede ex hac vita
per omnia dirigente, conscendens, sub Helinstrano decedente, cum praeter eum nullus alius heeres su-
(44) Wintano episcopo, ad sacerdotii honorem pro- peressel, Leone (46) pontifice dispensante, uxorem
vectus est. Porro autem curabat seipsum rainistrum duxit. Defuncto vero Helinstano episcopo, omnium
(40) Rex orientalium Saxonum. Regnare is coepit " (45) Juxta Alfordi indicem chronologicum, qui
anno 800, desiit sub initium anni 857, die iv Fe- habetur ad calcem tomi III Annal. eccl. Angl., Lg-
biuarii, uti tradit Alfordus in Ancalibus Ecclesiue beitus a Kinegilso est numero undecimus.
Anglicanoetom. III, ubi plura. (44) De Helinstano seu Helmstano satis multa in
(41) Al. Kinegilsus. Auspicalus regnum anno 612, comm. praevio.
obiit 642, de quo plura apud dictum Alfordum (45) Al., Ethelwolfus, Ethehidphns, Alidulphus.
tomo II. (46) Dispcnsasse cum illo refert saepe dictus Al-
(42) Ad superos discessit anno 650, colitur die in fordus, tomo III, pag. 54, Leonem III, Romanum
Decembiis tanquam occidentalium Saxonum. apo- ponlificem; itaque anle annum 817, cum anno prae-
stolus, de quo alias erit pluribus agendum cx' p:o- ccdcnte 816 obicrit diclus pontifex.
fesso, oodem die.
S9 GOSCELINICANTUARIENSISMONACIII 60
votis Swithunus electus est. Ejus precibus et exhor- A J eadem hora morbo, quo diu laborasset, illico es-
lationibus rex Adulphus permotus, ecclcsiis Dei set recupcraturus. Addidit ctiam ut ad locum sc-
universam deoimam terroe regni stti benigne donavit, pullurae veniat, unum ex ferreis annulis, qui etiam-
libcreque sibi vindicare concessit. Idem sanctus epi- num lapidi infixi visuntur, sine ulla lapidis laesione
sc.ipus pontem Wintoniensera, qui est ad orientem, cxtracturus, rursumque pari facilitate, nihil laeso
construxit. Cumque ei eedificandosollicitam navarct lapide, in suum locum repositurus. Surgit ille
operam, quodam die, illo ad opus residentc, quse- perfecte sanus, uti praedicla erant, omnia reperit,
dam paupercula mulier eo venit, ova venalia in vase cunctaque ex episcopo enarrat. Incurvum quem-
defercns. Quam apprehensara operarii lascivicntos dam, et pecudum morc, prono vultu terram re-
et ludibundimagno incommodo affecerunt, ovis uni- spectantem, sanum et incolumem reddidit. Vir qui-
vcrsis non ereptis, sed confractis. Illa igitur pro dam nobilis et dives, cum meridiano tempore ad
illata injuria damno dato, cum lacrymis et ejulatn fluminis ripam dcambularet, vidit subito apparentcs
cnram cpiscnpo cnnquercnte,vir sanctus pietateper- sibi tres ultra modum horrendas, quasi mulieres
motus,vas,in quo erant rcposita ova,corripit,dexlra slatura immensa. Eoe fugientem illum comprehen-
signum crucis expriniil, ovaque incorrupta et inte- dentcs, ct mullis modis affligentes, pesliferoque
gra rcstituit. flatu suo pcne suffocantes, incredibili horrore affe-
5. Solcbat vero studiose fabricare ecclesias iis ctum, insano similcm reddiderunt. Adducto autem
locis quibus non erant, porro dirutas et confractas ad ccclcsiam, nocte apparuitsanctusSwithunus, et,
instaurare. Dedicaturus sacras eedes,non equo vehc- omni pulso dolore, sanitati eum restituit.
batur suUimis, nec seecularis pompae apparatuni 5. Cum Ethelwoldus episcopus corpus beati viii
sibi adhibebat; sed clericis et familiaribus stiis co- e terra levarct, mira odoris fragrantia omnes per-
mitantibus, nudis pedibus humiliter incedebat. Ad vasit, mulier ceeca visum recepit, et multi diversis
convivia sua acccrsebat non locupletes, sed egenos prcssi acgiitudinibus, ejus merilis curati sunt. Ea
ot pauperes. Os ei semper apertum erat ad cohor- translatio incidit in annum centesimum decimum ab
tandos peccatores ad agendam pocnitentiam. Monebat obitu illius, Incarnationis vero Dominiceenongente-
slantcs darenl; operam ne cadcrent, Iapsos, ut re- simum scptuagesimum primum, et Idus Julii. Eo-
s'11'gcrcnt.Cibum non ut ventrem sarciret, scd pro dcm die pucrum, a nativitate mirabiliter contra-
sui sustcntaJione parce et modcrate sumebat. Post cluin, sanavit; tribus mulieribus, oculorum Iumine
multas vigilias multosque laborcs, nc deficeret, orbatis, visum reslituit; nexibus ferrcis mttlierem
snmni paululum admitlebat, psalmis et canticis spi- C , in carcere compeditam, ruptis vinculis, liberavit;
ritualibus semper intenlus. Proximis semper, per- paralyticum curavit; matronam nobilem, sed cae-
inde ac sibi ipsi, quod utile, quod honestum, pium cam, illuminavit; viginti quinque homines variis
ct sanctum ossct, modesto et humili sermone pro- vcxatos morbis, qui e locis divcrsis venerant, uno
poncbat. Vixit vir beatus usque ad viloe exitum in die perfecle restituil; csecos aliquot, duas contraclas
vera observalione mandatorura Dei, omni custodia fominas intra untim diem; triginta et sex e diversis
servans cor suum in omni mundilia et spirituali pu- locis venientes, nec unius generis laborantes aegri-
rilate, catholicoeet apostolicee doctrinae custos inte- ludinibus, trium dierum spatio, ncque diu post,
ger, (iliorum spiritualiter regeneratorum in sanctae centum viginti quatuor, intra dies quatuordecim
convcrsationis studio eruditor pervigT et magistcr. curavit.
Humilitatem elmansuetudinem accuratius sectalia- 6. Rex Edegardus ob coercenda furta lege sanxit
lur. Denique pacein et sanciimoniam sequcns, fon- nt in furto drprelicnsus oculis privaretur, auribus,
tem vitae et sempilernec bcatitudinis sitiebat. Atque manibus pedibusque praecisis, cute capitis nudarc-
ita fLiiciter migravit ab hoc soecuload sidcreasman- tur, sicqite feris ct avibus laniandus objiceretur.
siones sexto Nonas Julii, anno salulis oclingenle- Accidit vero innoccntem quemdam ea poena multa-
simo sexagcsimo secundo (47). Jussit vero non intra T) tum, pene amittcre auditum, obstructis sanguine
eeclcsiam, sed exlra ejus septa, indigno et vili loco aurium meatibus. Delatus a parentibus in oratorium
se tumulari (48). S. Swithuni, ut solus auditus ei redderetur, non id
i. Post obitum suum multis coruseavit miraculis. moilo impotiavit, sed etiam alia, quae non rogave-
Inter qu;c apparuit cuidam viro (49), incredibili rat. Mulierem quamdam dormientem ostio aperlo
roenibrorum omnium infirmitate Iaboianti, admo- iri villa civitatis Winloniensis, lupus e lecto abspor-
mens, ut Ethclwoldum Wintoniensem episcopumi lavit in silvam, et horrendo ululatu alios ad se lupos
adirct, diceretque ei divinoe piovideiilise ita visumi ascivit. Mulier et inedia et aetatc debiiis, quid fa«e-
ui corpus ipsius a loco, in quo condilum erat,, ret ignorabat. Convcrlitur ad preces, divinam im-
sublatnm , intra ecclesiam digniori loco honorili-• plorat opem, S. Swithunum appellat. Lupus, ejus
«cntius lumulotur. Si dilfidat et haesitet, tcstimo-- audito nomine, obdormivit, mulier se subducit; lu-
siii loco habiturum sanitatem, quam, profligato) pus cvigilans, cum sociis eam insequitur, scd laedi
(47) Annum hunc nos signandum diximus inl (48) Plura in comm. preevio.
cnrtimciilario praevio nutn. 28, potins quam sequen- (49) De hoc ct sequenlibus niiraculis adi quae
tO'11. infra dabuntiir.
61 VITA S. SWTTHUNT. 62
. illis, qui eo in loco preces fundcrent, stipera acci-
non potuit quam Dei et beati pontillcis raisericordia A
liberandam susceperat. peret, aocessit. Cumque paululum illic obdormivis-
7. Statuam quamdam S. Swithuni episcopus set, visum cst ei S. Swithunum adcsse, lepram ip-
Scliireburnensis a fralribus acquisitam, honorifice sius manu abslergere, et morbum illum omncm
in ecclesia sua collocavit, ubi praeclara miracula repente ab ipso depellere. Evigilaus, laetus coram
crebro edi solebant. Ad hane statuam quidam le- omnibus cingulum solvit, et se purgatum ostendil.
prosus non curationis obtinendae causa, sed ut ab

HISTORIA TRANSLATLONIS

ET MIRACULORUM

Auctore ut videtur Lantftedo (50) nionacho Wintonien.si in Anglia.

Ex antiquissimo ms. Bigotiano.

CAPUT PRIMUM. B rogo, timque innomine Christi praecipio ut ad illum


S. Swithuni corpus divinilus oslensum, ac mira- propere pergas, meaque jussa illi dicas : Hoc libi,
cula. Eadsine, proesul mandat Swithttnus, quatenus ad
1. Temporibus felicissimi Fabgari [Eadgari] (51) Wintoniensem festinanterpcrgas civitatem, dicasque
regis Anglorum ac gloriosissimi totius Albionis (52) antistiti, qui modo tandem regit dicecesim, cui olim
insulae imperatoris, anuo Incarnationis Domini no- praefui, ut corpus meum de sepulcro elevet, et in
stri ac Salvaloris mundi Jesu Christi 971, indi- ecclesia collocet, quoniam quidem ccelitus illi est
ctione xiv, cunctipotens Deilas dignata est ostendere concessum quod tempore suo manifestanclus sum.
Anglis (55) Saxonibus sanctum corpus beati Swi - 5. Faber vero ait ad sanctum : Domine, nullo
thuni antistitis, per cujtis merita tot languentes, modo voluerit mei crederedictis. Virsanctus inquit:
Deo favente, prislinae sanitati sunt reslituli, quot Ut tuis credal sermonibus, drc ei, ad meum quo per-
nemo vivens unquam nec vulganle fama audivit, gat tumulum, et trahatunum annulum, ex his ter-
nec corporeo visu conspexit, nec legendo didicit, nis qui sunt fixi mei cooperculo sarcophagi. Si
ad sancti alicujus tumulitm curatos fuisse. Hujus confestim subsecutus fuerit illum, hoc sit ei vere
tamen mirabilis proesulis vita, et prisca conversatio manifcstum, quoniam te misi ad illum. Sin autem
nobis incognita sunt, quia scripta minime habentur; ^ illum minime hinc poterit evellere, tunc nulla ratione
sed clementia omnipotcntis Dei merita ejus mira- tibi debet crederc. Potes deinde illi indubitanter re-
eilis coruscantibus, evideistissime manifostare di- ferre quod si ulriusque vitoedesiderat perfrui sospi-
gnata est. tale, debet mores et actus commutare in melius, et
2. Triennio igitur antequam sanetae praedicti prae- ad ccelestis patriae beatitudinem incessanter festi-
sulis exuvioede mausoleo, quo olim fuerant humatae, nare. Quin etiam omnibus vaticinando prodas quod
a reverendissimo ejusdem loci antistite Athelwoldo mox ut meam aperuerint sepulturam, reperient
fiatiibusque ejus essent sublatae, apparuit ipse san- thesauros tam inaeslimabiles, tamque pretiosos ut
clus in somno ciiidam veridico fabro, angclica prae- qtiidquid usquam est auri et gemmarum, vilescet
clarus efflgie, diocns ad eum : Nunquid ad illum in comparationchoriun. Poslquam talia fabro edicta
agwosciscanonicum, qui cum ceeteris prave viventi- sanctus vates tradidit, ecelos subvolando petiil. Ve-
bus nuper a vetusto (54) cxpulsus est monasterio? rum faber ille, primo metuens videri falsidicus.hanc
Uteum recognoscas dilucide, Eadsiuus nuncupatur visioncm prorsus nemini ausus est priiha vice indi-
vocamine. Fabcr respondit: Quondam illum novi, ?.are viventi.
Pnter, modo tamen nescio ubi est. Cui proesul ait : n 4. Qui secundo commonitus ac tertio ab eodem
Nunc Wincelcumbe (55) degit. Et adjecit .- Ego te sancto praesule acriter increpatur c.ur nollet suis
(50) In commentario praevio attigimus ea quae pag. 254.
huc spectant. (55) Ea designalur hic Angliaepars in qua jacct
(51) Alibi Edgarus scribitur. Alfordus noster tom. Wintonia. De Anglorum et Saxonum in Britanniam
Annal. Ecclesiae Aiiglicanaenatalem ejus ponit anno adventu agit Malmesburiensis lib. i De gestis reguni
i)i5, ex antiquioribus ; mortem anno 975, qui et de Anglorum, cap. 1.
illo agit tonio citato locis variis. (54) Dilucidationem hujus loci quaere ex iis
(52) IJ est, Britannicr. Aristotelis interpres apud quae dicta sunt in comm. preevio sub initium,
Celiarium lib. III Geographise Antiquoe cap. 4, num. 18.
pag. 280, dixit Albion et Jema, id est Britannia et (55) Locus miVii incompertus. Quid noloe si fuerit
llibernia, ut conficitur cx codem Ccllario ibid. pa;;ii«; nliquis, vel oppidulum ignobilioris
65 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHI 64
obedire praeceptis Tandcm accessit ad tumbam A K queretur, vicini illius et cognati ad sancti Doi tumu-
almi pontificis, unum ex supradictis arripiens annu- lum eum perduxerunt, et illam noctem pervigilem
lum, tali voce, inquit, ad Doininum creatorem re- cum amico languente assiduis orationibus percge-
rum : Domine Deus, universae conditor creaturae, runt. Languidus vero mane oppressus somno, pau-
concede mihi peccatori, ut si sanctus iste, qui hic lulum obdormivit, et visum est illi quasi quidam ad
quiescit corpore, ter comparuit mcis obtutibus in eum accederent et allerum ei calceamentum de pede
noctis sopore, liinc istam possim ferream evellere subtraherent. Qui statim cum amicis domum sanus
sphaerulam, sicut nuper in somnii visione ldem vir reversus est. Subtalaris tamen ejus nimiuiri quaesilus
Dei irois aurihus studuil resignare. Q?;i statim ut est; sed nusquam repertus. Curati sunt alii octo
traxit orbem chalybis, ila subsecutus est illum ex debiles ad sancti viri mausoleum, antequam ossa
lapidea mole quasi foret lixus in marino sabulo. ejus inde elevarentur.
Quem in propria reponens rimula, ita fixus perman- CAPUT II.
sit paululum pressus calce ut post hoc inde nequa- Corporis translatio, alia miracula.
quam possit avolli a nemine. 7. Quibus transactis Idus Juliis venerabilis Alhel-
5. Eodem vero die,dum peragraret forum, reperit woldus episcopus cum aliis coepiscopis, et abba-
Vintoniam ve- "*
qucmdam clientulum proedicti clerici tibus, cum pluribusque monachis sanctas reliquias,
nientem causa necessarioe cocmptionis. Cui intima- imperante glorioso rege Fabgaro [Eadgaro] de mo-
vit ea quaeper somnia vidorat, et humiliter eum fla- numento sublevantes, in basilica apostolorum Pctri
gitabat ut talia suo domino narraret. Quo postquam et Pauli cum magna veneratione collocaverunt. Ubi
ad proprium pcrvenit herum per Ionginqui inter- benelicia praeslautur omnibus vcra fide petentibus.
valliim temporis, illius rei immemor siluit, sed post- Postea vero quatuor aegri medelam acceperunt ad
modum pcenitentia motus domino suo cuncta quac cjus lumulum per intervallum trium dierum. Deinde
a fabro audivit diligenler narravit. Qui clericus eo per quinque mensium spalia raro luit aliqua dies
t-mpore non solum antistitom Wintoniensis dicece- qua non sanarentur languidi ad ipsius sancti hono-
sb, verum etiam cunctos fi'atres ibidem commoran- rabilcs rchquias. Aliquando autem tres, aliqtiando
tos pertoesos habens propter expulsionem canonico- quinque, modo septem, modo decem, nunc duode-
rum, nefandis moribus ac spurcissimis utentium, cim, nunc vero quindecim. Vidimus nainque plus-
pi*oquibus venerabilis Athelwoldus eos a praedicto quam ducentos in decem diebus eegrotos per meri-
expulerat coenobio, magis quam saneti Patris jussa tum sancti curatos, et in anni circulo, qui carent
implere studeret, audirc rcnuit. Poslca vero expleto Q < nuraero. Quapropter increduli ad sanctum Del ve-
duorum curriculo annorum, favente supcrni. cle- niaiu, ut beneficia Conditoris agnoscant et Crcato-
nienlia Condiloris, qui cunclos, quos pressit in rcm laudenl.
vineam laboraturos Dominicam, gralis ad suam de- 8. Cognoscant denique fideles quia Dominus no-
ducit graliam; idem clericusqui nuper erat, factus ster Jesus Christus, Dei unigenitus, qui in exordio
est venerabilis monachus. Nam nos ipsi ita hujus oetatis velatus amictu carnis per semetipsum
gestum vidimus,quemadmodum praesens demonstrat caccos illuminavit, claudis oflicium ambulandi prae-
codicillus. Benediclus omnipotens Deus, qui pecca- buit, surdis auditum reddidit, paralyticos curavit,
tores justificat, qui in se sperantes salvat, qui su - mortuos suscitavit, supra mare siccis vestigiis am-
perbos humiliat, qui humiles exaltat! bulavit; idem nostris temporibus ad elarilicandiim
6. Igitur biennio ante sacri inventionem corporis, suae majestatis omnipotentiam, et ad manifestandum
vir quidam gibberosus, et propter ingentem strumam egregii sacerdotis Swithuni meritum, confert sani-
valde incurvus,per somnium audivit ut Winthoniam tatis beneficium aegrorum corporibus, prae mullitu-
veniret, et ibi per sancti meritum Swithuni, sanita- dine innumernbilibus ut maris arenoe, quibusnonest
tem reciperet. Qui mane consurgens, siout valuit, numerus. Benedictus omnipotens Deus, qui nostra
gibbum geminis suslenlavit caraburtis (56), et ad D tempestate dignatus est sanctum suum signis et vir-
Winthoniam pervenit, ibique diu mansitans,angclica lutibus miiificare; qui cum Palre et Spiritu sancto
visitatione iterum admonilus ad tumbam sancti vivil et dominatur per cttncta soecula. Amcn.
praisulis Swilhuni perrexit,et flexis genibus, rogavit 9. In illo lempore quo Dominus rerum manifesta-
Dominum, quatenus ibi sanarctur ipsius sancti me« bat hominibus sanctum suum Swithunum, accidit
ritis,.quemadmodum in somnis audierat. Qui mox, ut venisscr.t Winthoniam in una die viginti sex
ut surrexit a precibus, ita curatus est divinitus ut eegri, causa recuperandae sanitatis. Ex quibus qui-
nusquam deformis gibbi locus appareret. Appropin- dam erant cseci, qiiidam surdi, quidam muti, qui-
quante vero sacratissimae solemnitatis die, quo vc- dam etiam paralytici. Qui cum accessissent ad san-
nerabilis Dei antistes Swithunus corporeis nexibusi cli praesulis monumentum et preces coram Deo
solutus, de hoc mundo migravit ad Dominum,vir effudissent, per ipsius interventionem oranes curati
qtiidam daemoniacis deceptionibus, omnibus mem- sunt in spalio trium dierum, sicque laeli domum
bris miscrabiliter debililatus cst. Qui cum diu lor- cum ingenti gaudio redierunt, magnificantes et lau-

(56) Camburta significat suskntaculum vul baculum.


65 VITA S. SWTTHUNI. C6
dantes Dominum. Ncc multo post acccsserunl ad A quando qualer, aliquando ler, ct suadere cceperunt
eumdem sanctum ex diversis Anglorum et Saxonum ceeteris prave rclinquerc, quod imperalum fuei at pie
fmibus centum viginti quatuor infirmi, mttltiplici- illis a suo preesulc. Quod dum incaute foret praeter-
bus constructi languoribus : hi omnes per sancti missum per intervallum quindecim dicrum, appa-
prsesulis meritum a variis aegriludinibusDeo volente ruit ipse sanclus Swithunus cuidam fidcli viro pcr
curati in duarum revolutione hebdomadarum , et somnium, diccns ad cum : Vade ad monasterium
bencdicentes Domino reversi sunt incolumes ad pro- vetus, et dic fratribus quod omnipotcnti Deo ni*
pria, qui debiles convenerant. Caccatus cst quoque mium displicet murmuralio eorum, quoniam quo'
quidam vir in Liiania Majore causa latrocinii: scd tidie miracula multa coam illis facit, ct ipsi taiu
quia innocens coecatus erat, venil in Epiphania Do- injuste agunt, quod ei non referunt laudes, sed ca-
mini ad sancti Swithuni mausoleum, preces humi- duca studia divinis opcribus proeponunt. Addc eliam
liter effundens. Et oculi ejus, qui erant ferro cx- ad haec quod si a laudibus cessaverint, protinus ces-
stincti, et omnino evulsi, illuminali sunt. Et habebat sabunt magnalia Dei; si vcro non desinent gloiifi-
postea claros oculos omni tempore vitae suee. Ergo, care Dcum, lot mirabilia ibidem faciet quot a ne-
quia cuncla miracula, quae Dominus pcr sanctum mine vivcnte recordanlur uspiam peracla. Vir vero
Swilhunum dignatus est operari, nequaquam enu- proefatus post sancti rccessioncm evigilans, ad epi-
merare valernus, rogemus ipsuin sanctum praesu- scopum Athchvoldum foslinabat, et ipsi intimavil
lem, qualenus animarum nostrarum languoribus oninia quoe sanctus Dei imperavcrat. Qui commo-
mederi dignctur, pro nobis apud Dominum intcrce- tus auimo, cur fratres non egissent secundum illius
dcndo, cum quo pro bonis operibus sine (ine per- praecoptum, rursus mandavit monachis cum magna
manere promeruit. Igitur dum tanta signa Salvator comminatione, ut ad omncs sanitates, quoe ad san-
mundi ad venerabilis Patiis Swithuni lumbam ostcn- cli tunibam fierent, facto signo, omncs simul ad ec
dere dccrevisset, beatoe memoriae Athclwoldus cpi- clesiam pergerent, et Dco omnipotenti laudes hym-
scoptts imperavit fratribus ibidem commorantibus nidicis vocibus canerent. Quod ita deinceps haele-
ut semper quando quispiam aegcrper meritum sancti nus observatum audivimus. Cui gloria et laus Deo
Yiri medclam reciperet, protinus omnesad ecclesiam omnipotenti, qui sic sanctum suum glorificare di-
pergerent et Dcum hyronis et laudibus glorificarent. gnatus est, qui vivit et regnat in soecula soeculorum.
10. Accidit autem ut quidam post aliquot dies Amen.
graviter ferrent, quod excitarenlur per noctem ali-

MIRACULI S. SWITHUNI
Ex antiquissimis membranis in cod. reginw Sueciw num. 769.

CAPUT PRIMUM. i
C curati, Deo favente, meritis sancli ut eliam infra
Pars prima miraculorum. basilicam vix quinquc invenirentur languidi, Qua-
1. Post quam sanctissimi corpus pontificis infra propter invidi sileant, ac reprobi, qui gloriosa hujus
ecclesiam, sicut prsedictum, cst positum, quatuor sancti miracitla aut negant, aut quod negare ne-
oegri, sive quinque, nicdelam receperunt ad ejus queunt, in sinistram partem vertunt. hicreduli quo-
tumulum per intervallum trium dierum. Explet» que etiam ad sanclum Dei famulum veniant, ut
autem triduo, fenne per interstitium quinque men- benelicia Conditoris agnoscant, et Creatorem lau-
sium, raro fuit aliqua dies, qua in basilica, in qua dent. Cognoscant (58) dcnique iideles quia Domi-
siint rcpositoe sancti viri reliquiae, non sanarentur uus noster Jesus Christus, Dei unigenitus, qui in
laiiguidi, quandoque plures sedecim, vel octodecim, exordio hujus aetalis velatus amictu carnis, per
quandoque vero pauciores, quinque, vel tres, cele- aemct caecosilluminavit, claudis ollicium ambulandi
berrime etiam seplem, oclo, decem,duodecim,quin- praebuit, surdis auditttm reddidit, paralyticos cura-
decim. Vidimus plus quam duccntos in decem diebus vit, mortuos suscitavit, supra mare siccis vestigiis
pcr nieritum sancti curatos, et in auni circulo, qui asibulavit; idem, nostris temporibus ad clarifican-
carcnt numero. dam suae majeslatis omnipolenliam et ad manife-
2. Vidimus etiam circa praescriptum (57) mona- standum egregii saccrdotis meiitum, confert sanita-
sierium plateasadeo refertas utrobique turmiseegro- tisbeneficium aegrotorumcorporibus prae multitudine
tanlium ut quispiam viator diflicile reperiret iler mnumerabilibus, ut maris arenoe, quibus non csi
gradiendi ad ipsum. Qui post aliquot dies, ita sunt numerus.
(57) Id esl, prmdiclum, prmfatum monasterium. (58) Consonant hic aliquot periodi cum ms. BL
De quo actum esse supponitur ab auctore, cujus hic gotiano, de quo supra. Vide illud a numero oc.avn»
damus hisloriam non integram, sed fragmentum, Unde colligas ex eotlem profluxisse fonte lam hoe,
eatcnus saltem quod eapilfv scu piiucipio ac line quod hic daraus, quam illud apographum.
sit muiila.
67 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHl 68
3. In illis diebus tres mulieres in Vectam caecaeA ma.iicis. Tum a quibusJam intimatum cst ejus do-
degebant insulam; una lucem corporalem nunquam mino quod ad sanctum Dei Famulum proefata con-
conspexeral oculis; duae vero per spatium erant fugisset servula, et per ejus bcneficia esset de com-
caecataenovcm annorum. Quaedum audirent ad tum- pedibus absoluta. Quod cum audisset, permotus
bam sancli praesulis caecos illuminari et per virtu- iracundia, summa cum festinatione illo perrexit, et
tem Doraini Jesu Christi iiifirmos quoque curari, non sua sponte, sed Deo cogente manicas rcserva-
rogaverunt cognatos earum et affines quatenus eos vit, et praedictam abire illsesam sivit, et de illo faci-
qiiamprimum transducerent (59) insulam, quoe un- nore nihil mali intulit ei.
diiliic undis Oceani est circumscpta, unde facilius 6. Vir autem quidam multos paralyticus per
quivisscnt pervenire ad locum, in quo quicsccbat annos in provincia Anglo:um commorabatur, quea
somate, (60) Christi prsesul. Curoque extra insulam corum lingua Ilamme dicitur, adco omnibus mem-
cssent expositae, et fluctuarent absque ductore, et bris debilitatus ut de fulcro, quo recubabat, nulla
penilus ignorarcnt quid agcre posscnt, clemens Con- ratione surgere pracvalerct. Is audiensmiracula quae
ditorcrcalurarum, niiscrlus inopioe earum, contulit Dominus Wintoniaefaciebat per sancti Vatis merita,
eis [quemdam juvencm a nativitate mutuin] (61) ccepit sagaci mente preemeditari quod suavius esset
oetatc circilcr 20 annorum. Qui dum ad eumdena illi, si ante salutiferas viri Dci exuvias, saltem unam
devenissenl loeum, ccepcrunt eum viragines flagitare pervigil duccrct noctem. Qui convocans cognatos
unaiiimi voce ut eas ad Wintonicnscm duceret ur- cl amicabiles vicinos, quibus praeccpit flagitando
bem, ubi sanctus pollebat episcopus signis mirabili- nimium quatenus falerarent sonipedes corum, ac
bus. Qui mirabili dispositione Dei, precibus earum semet baccaulo (62) imponerent, atque ad sancli
allttbescens, in reflexo calle coecas pracfatum per- proesulis corpusculum dcferrent. Qui dictis amici
duxit ad locum. Ipsa autem nocte, qua intraverunt obtemperantcs oegii, ocius peregerunt quod eis proe-
basilicam in qua ossa Dei famuli quiescebant, prae- cepit. Verum antequam eeger sermonem finiret, pcr
dictaetres coecoe, per sancti meriluni praesulis, a vero pielatem gloriosi curatus ponlillcis, de lcctulo cou-
lumine Deo meruerunt recipere lumen oculorum. surgens, itcr arripuit pedibus, et universos comitcs
4. Juvcnis vero viraginum duclor, clarescentc au- cursu praecessit equites, qui cum ipso itinerabant
rora lucis, recte quivil fari quidquid voluit, et mox complures, ct volucri gressu ad venerandum alnn
signum fecit custodi ut extra ecclcsiam exiret, qua- reliquas cpiscopi pervenit incolumis, adhuc soda-
tenus illi loqui potuisset. Qui admirans quid dicere libus longe remanentibus, canterinis licet et admi-
vell.:t, ad eum venit interrogans cur eum vocaret. C niculis suffragantibus.
Juvcnis illi ail : Scias verissime quod modo loqui 7. Quaedam eliam praepotens matrona comma-
possum recte. Custos inquit: Nunquid antea loqus nebat in alia Anglorum provincia quae eorum lingua
poteras?Qui respondit : Nunquam antehac loculus nuncupatur Bedeforshire (65), haecerat spatio liitim
sum, et nunc prima audisli verba quae de ore meo adeo caecala annorum ut nec splendorem luciferi
sunl progrcssa. Ast ego hesterna Iuce mutus, tres possct solis contemplari. Quaedum ingentibus cru_
mulieres huc deduxi coecas,[quae] Deojuvante,modo ciarclur doloribus, promisit sancto se daturam
sunt videntcs. Quapropter pcrge, voca fratrcs, ut mulla sancto praesuli Swithuno donaria, si per
solito more reddant grates. ejus raeritum lumen rcciperet oculorum. Cumque
5. Eodem dcnique tempore quaedam ancillula proi hsec a clientulis foret deducta ad viri beatissimi
parvo erat commisso religata a proprio Wintoniae: ossa, dedit Deo sancloque Swithuno vestem quam-
domino compedibus ferreis, et exse.crabilibus ma- dam, quam dum altaii supponeret, illico Iumen re-
nicis; haec pcrlrahcbatur in crastinum crucianda cipere meruit, quod dudum amiserat. Quae, mente
diris verberibus, ac nonnullis vibicibus. Haec tota devola laudes Deo referens atque post perceptam
non cessavit nocte perfusis Deum lacrymis exarare, salutem cibum capiens, domum red iii leetissima,
ut eam liberaret a pessimo torlore per sancli prae- ^ quae ad sancti monumenlum pontificis accessit mce-
sulis interventionem. Rutilante autcm diei hora,quo i stissima, per virtutem omnicreantis Dei et Sahalo-
debebatur aflligigravi tortura, inter preces et gemi- ris nostri Jesu Christi.
tus, cecidcrunt compedes de ejus pedibus; quacs 8. Alia quoqtte materfamilias valida aegriludine
illico periculum evadcns, dormientibus dominis,, ccepit infirmari eadem tempeslate. Omnes itaque vi-
confugit ad tumbam sacri .ponlificis adhuc ligataL cissim affines, et famuli ad eam accedentes, horta-
(59) Ducerent trans insulam. Vecta quippe insulai debatur legendum, litteris casu pene omnino deletis.»
in mari Britannico, Hantoniee provinciae, in qua sitai (62) Esl feretrum, in quo morlui efferuntur, alias
est Winlonia, fere adjacet, et non nisi exiguo ab eai bacapulus, baccapulus, uti cst apud Cangium.
freto dirimitur. (65) Bedfordiensis comitalus, provincia Angliae,
(60) Id est corpore. Ex Graeco <rwua,corpus. Vitat in ejus meditullio, satis parva, et a septentrione ad
ms. S. Magnobodi episc. Andeg.' cap. 51. « Ubii nieridiem extensa. Terniinatur ad Arctos Northam-
plurima fidelium somala, digna vencratione habitai ptonia, et Hunlingtonia comitalibus, ab ortu Canla-
requiescunt. » brigia et Karfordia, ab occasu vero et meridie Bu-
(61) Uncis inclusa supplevil P. Papebrochius; kingamia. Primarium cjus oppidum dicitur Bed-
propria manu, addens ad liiargineni : « lla csso vi- fomie.
69 VITA S. SWITllUNI. 70
bantur eam gementes ut proprias disponeret pos- A t intervallum quindecira dierum, condolens sancius
sessiones, antequam necis interitus adventaret, quo- Dci famulus, quod fratres proefali bonum parvipen-
niam arbitrabantur eam cilo obituram. Cum autem derent opus, et proesulis illorum jussionibus non
languor intolerabilis augerctttr diebus singulis, po- obtemperarent, nec debitas Deo laudes persolverent,
sila in desperatione istius vitae , proximae moitis sed in pcrniciosas Satanae decipulas inciderent, in
vicinitate, .promisit Deo, sancloque praesuli Swi- somnis (64) apparuit quadam nocte cuidam venera-
thuno, quod si aliquid per ejus interventum per- bili matronae, nivea indutus melote ac talari vcste,
cipere mereretur aegritudinis remedium, cum multis gerens coronam iu capile auream, gemmis decenler
donariis , quantocius valeret, ad ejus mausoleum preciosis ornatam et Indicis pulchre margaritis
veniret, et unam vigiliis noctem duceret anle sacra- comptam, nec non saudalibus pulcherrimis calcca-
tissimum Dei famtili corpusculum. Quod dum pro- tus, dixitque illi blandissimis sermonibus : Mox ut
mitteret, potita est sanitate corporis : sed amislt vicieris Wiiitouiensem, dilecla Dei, antistitem, dic
vigorera mentis, quoniam quidem Dei beneliciorum ei ut imperet monachis dcgentibus ibiJem ne ces-
immemor, promissiones quibus scse obligaverat sent gloiificare Deum omnipolcnlem quotiescunque
non observavit, et gratias Deo debilas, sicut con- quispiam aegrotus ad Swithuni tumbam praesulis
dignum erat, non rependit. " receperit curationem. Valde etenim
displicet omni-
9. Hoecdum post aliquod tempus, cum proprio polenti Deo, auctori miiaculorum, quod quotidie
conjuge meditaretur ad quosdam nuptias equitare, miracula facit innuinerabilia coram oculis sancto-
minislris optimos praecepit comipedes proepararc. rum, et ipsi tam injusle aguiit, quod Deo laudes
Qui postquam decentissime sunt ornati faleris, vir non referunt, sed caduca malttm studia, quod r.efas
ejus, cum paucioribus antecessit clientibus, quem est dictu, divinis operibus proepouunt. Ne sit illis,
ipsa cum pluribus subsecuta est citius. Quae, duni obsecro, grave per singulas omnicreantis Regis vir-
phaleratum scanderel equum et dum equitaret post ttttes glorificare oinnium Auclorcm viitutum, ne
maritum, dolorem non sensit ullum, nec penitus sentiant iratum Judicem vivorum atque mortuoiuin.
aliquam aegritudinis molestiam. Denique cum ad Quid plura?
praefatas pervenisset nuptias, in quibus plurcs ad- 12. Deinceps si quispiam cessaverit a laude, re-
erant consules et multi praepollentes rcgis satellitos, plelus noevo invidiae, torporis ac superbioe, nisi
subito arripuit eam ipse languor, a quo nuper me- commissum hoc deleverit poenitudine, carebit mi-
dicata fuerat per sanctum Dei famulum. Tum illa nime vitiorum fraude. Nimirum idcirco Deus tot et
demum intelligens quod injuste egisset, quoniam („ tam inaudita, novissimus lempoiibus, mundo prae-
curata a Deo per meritum sancti, haud retulissct bet miracula ut mollescant homiiium saxea ac resi-
gloriam Conditori, mox, in quantum valuit, pccni- pisoant pravorum corda, et feslinent ad coelestia
tudinem agens, clienlulos ad se convocans, quos, bonis opeiibus gnudia, quoninm signa infidelilsus
secundum quod fari quivit, suppliciter exoravit ut populis sunt tribuenda, lidelibus autem neqnaquam
eam, quantocius possent, ad locum, in quo vir san- necessaria. Nunqiiid Dco rerum cinditoii obcdiunt
ctus quiescebat, doferrent, quo pcr Dei misericor- qni ejus beucficia floccipendunl? Nonne D.imiiiuiu
diam rursus reciperet sanitatem. Quae dum illo ad iracundiam provocant qui silentio ejus maguifi-
delata foret clientum juvamine, in sequenti nocte centiam negant? Adde etiam hoecquod, si a laudibus
denuo recepit curationem. Postera vero die incolu- cessaveriut fratres, protinus cessabunt magnalia Dci.
mis ad supradiotas repedavit nuptias, omnipotenti 15. Si vero non desiverint ccelestem magnificare
Deo gratias referens justissimas. regem.tot et tanta Dominus omnium patrabit ibidem
10. Dum mundi Dominus ac Salvator inclitusi miraculaquotet quanta anemine recordantur vivenle
mirificarct sanctum suum prodigiis ac virtutibus, super terram peracta hactenus uspiam, postquam
praesul venerabilis Adelwoldus, qui Wintoniensii divinitas, quae in unam Christi personam junxit ge-
praeerat dioecesi, in illis diebus imperavit fratribus, pD minam potentem naturam,-Deum et hominem, ser-
ibidem commorantibus, quod quandocunque quis- vum et seniorem, creaturam et Creatorem, vexit ad
piam aeger per virtutem Domini et meritum sanctii ccelos nostram humanitatem. Sanctus Dei famulus,
antistitis medelam corporis optatam perciperet, pro- mox ut talia illi gloriose praecepta retttlit malronae
linus omnes illius loci fratrcs necessaria relinque- in soporis visione, angelicum inde removens vultum,
ront, quaeque in manibus tenerent, eoclesiam adirent cum vibrante luce conscendit olympum. Mater fami-
et condigne Deuni glorificarent. Accidit autem utt lias autem, post sancti rccessionem evigilans a dor-
quidam, illecti datmonum fraudibus, graviter ferrentt milionis gravedine, coepit multum dolere quod care-
quod tam seepe excitarentur de nocturnis quietibus,, bat claritudine, quam per somnium conspexerat
scilicet aliquando tribus, aliquahdo quatuorinuna t ineffabilem ; quae tam ocius qnam valuit de fulcro,
nocte vicibus, ac suaderent coeteros prave relinquere ! quo jacebat, surrcxit, et. accersito venerabili cpi-
quod illis pie imperatum fuerat ab eorum pontilice. scopo, intimare studuit quidqtiid in somnis ab an-
11. Quod dum incaute foret preetermissum per gelo Christi accepit.
(64) Apparitio haec habetur supra in Historia e: tulum adjtinctis.
ms. Bigotiano suropta conlractius, mutatis aliquan-
71 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACIH 72
14. Qui commotus paululum, ut decet snpientem A sitad sancti viri corpusculum, in ipso die curalis
virum, cur fratres non egissent ser.undum. illius pra> est altero pede, et confestim laettis rediit domur.i
ccptiim, rursus pr-aescriptis mandavit monachis de pedibus, magnificans Dominum sermonibus.
palatio regis, in quo pro communi utililate regni, 17. Venerunt aliquando ad sanclum Dci famulum
Deo cunctitonanti militabat in diebus illis, quod, si ex diversis Anglorum pvovinciis viginti quinque
quispiam adcsset, qui Deo laudes non redderct, et infirmi, vaiiis languoribus constricti, scilicot caeci,
ad ecclcsiam festinus non pergeret illico, ut quilibet claudi, surdi et muti; qui in unius diei revoluliotie
oegerpor virtutem sanctae Trinitalis sanitatem reci- omnes per gloriosam egregii sacerdotis interventio-
peret, poenitentiam septem dierum ageret, nil man- nem a Domino meruerunt recipere curationem. Qui-
ducans neque bibens preeter aquam et panem. Ex quo dam etiam comes multum dives habebat filium, qui
tempore ncqnaquam est prsetermissum,quoticscun- a nativitate quinquennio usus est visucorporeo,qtio
que ad beati viri corpusculum^sive in die, seu in expleto illum amisit, et alio lustro coecus cxstitit,
media nocte , actum cst quoddam miraculum, cdili qui dum una nocte vigilaretur a genitrice, cum
paiilulum pulsante tintinnabulum, qualenus fratrcs plurima clientum multitudine in tcmplo, quo cfiiies-
non adirent coenobium ad glorificandum omnipo- ccbant vencrabilis viri reliquioe, aurora diem du-
tciilcm Dominum; cui honor virlus, alque impc- cente, glaucoma ex oculis ejus reccssit, cl Deo vo-
rium, doxa (65), majcslas, paxque, tripudium per lenle clarum videre potuit.
immorlalia saecula saeculorum. CAPUT II.
15. Quidam denique vir Londoniensis ita erat Miraculorum pars secunda.
eodem lcmpore debililatus omnibus niembris, quod 18. Non cst autem silentio preetereundum quod
prorsus nullam jam posset sperare medelam. Idem ante inventionem sacratissimi corporis Swilhuni
autem audiens miraculorum opinionem, quoe per antislitis, vir quldam nobili orlus prosapia, abun-
cosmi (66) Salvatoris pielatem patrabantur ad vatis dans opibus plurimis, in eadem degebat Anglorum
mausoleum, ab agnatis delatus est Wintoniam se- regione, qni ctecalus estcasu eveniente. Is ilaque
cundum ejus desiderium, cupiens accedere ad san- Roroam perrexit cum omni mentis devotione, qua-
ctum Christi famuli corpusculum, et inibi vigilans tenus ibi sanaretur per benedicta sanclorum cor
una nocte degere, sed minime quibat prae niniio do- pora, quae ibi requiescunt innumerabilia. Qui ferrae
lore. Quo cum post aliquot deporlaretur tlics, cadcm per intervallum quinque annorum in orationibus
nocte coelitus curatus est. Vir namque ipse tara pcrmansit, et medicinam propriae caecitatis rninime
gravi percussus erat acgritudine ut manus et pedes Q impctravit. Qui denique, dum ibi degeret, audivit a
illitts post tergum versi cernerentur. Verum Dcus peregrinis, de Anglorum finibus ad limina apostolo-
omnipotens, niisericors ac clemens, qui non dcrelin- rum Romam venientibus, quod Dominus eegrorum
quit omnes in se sperantes, per sancti meritum languoribus mederet innumerabilibus per sancli
Swithuni, suae misertus esl crcationi, tribuens in- Swithuni meritum, ociuspraefatamurbem deserens,
firmo pristinum vigorem corporis ad sui glorificatio- et ad regionom unde ortus fuerat regrediens ante
nem nominis, quatenus incolumis effeclus magnifi- sepulcrum sancli praesulis requisivit quam [ imo
caret Dominum, qui facit mirabilia magna solus, cum ] parlem regni, de qua natus fuit. Quo cum
omnibus viloesuae diebus. perveniret, eadem nocte lumen meruit recipere pri-
16. Denique ex praefata urbe quondam pariter stinum, et a Domino mundi creatore illuminatus.
venerunt Wintoniam hominescaeci numero sedecim incolumis reversus est domum, glorifioans Regem
tiiriusque scxus. E quibus quindecim e prima coeli- coelorum et laudans omnicrcantem Deum.
tus illuminati sunt die; sexttts autcm decimus altcro 19. In illis diebus, quidam manebat in civilalc,
luccscente. mane cum multis langucntibus aliis, per quoeBrofcceasler nuncupalur proprio nomine, caecus
meriium saucli praesulis curatinnem recipere me- et paralyticus in ulrisque laleribus. ls autem ab
iuii, ct sic postmodum Deo juslissiinas pcrsolvenlcs D agnatis deductus esi Winloniam, ubi sanitatem re-
loeli gralias, reversi sunt videntes Londoniam, qui cepil per sanctae Trinitatis omnipolenliam. Nimirum
cseci nuper venerant. postquam accessil ad ecclesiam, in qua sancli mem-
Quidain claudus etiam utroque pede commora- bra viri quiesccbant, tribus diebus atque noctibus
batur in eadem civitate Londoniee, qui sanilatcmi perseveravit in vigiliis el oralionibus. Quibus ex-
pcr diversas inquirendo provincias pene suam om- pletis aperti sunt oculi ejus, et vigor priscus rediii
neni consumpserat facultatem. Is tandem ad san- in lacertis ac manibus, moxque bcnedicens Deo,
clum equo vectus Augustinum (67) archiproesulemi inde recessit sanus.
Cantitariorum, per ejus intercessioncm , unius3 20. Vir etiam degebat in provincia Anglorum,
pcdes meruit recipere valetudinem, qui post ali- quae vocatur hunum caecus spatio septem anno-
quanlulum temporis inlcrvallum, audiens opinio- rum. Is, dum haberet praevium ductorem, sicut
nem miraculorum Wintoniam (68)veniens, acccs- oculis privali habere solent, qui eum vel ad eccle-
(65) Id est gloria, Grace 36?«. (68) In ms. nostro passim scriptum reperi Pinto-
(66) Id est mnndus, Groece xo<7,uo?. nUnu, oro qno substilui Wintoiiium.
(07) Ftise dc illo actum dio xxvi Maii.
15 VITA S. SWITUTJNI. 74
siam daccrcl, vci uoicunqiie ilii necesse foret, el, A fronlibus, el perficere oninin quoecraiit neccssaria,
deinde domiim reducerel quandocunque vollel, tem- sicque rcdeunles domum benedixcrunt Doniinum,
pore quodam iralus duclor, nimitim longe ab hospi- auclorcm sanitalum.
tio reliquit COECUIII, qui eum prorsus ignorarct qua- 25. Eadcm nempe tempcstalc viri cujtisdam scr-
liter domum remearet, oravit ad Deum rcclorem vula furala fueral in aquilonaribus Anglorum cli-
rerum subuixis clanioribus ul illum rcspiceret matibus, alque dcducla ab avidis mangonibus ad ur-
cleiiicnlius, lalibus effundens precibus : 0 Domine, bem, in qua quiescebal sanctus corporc Chrisii
aiigclortiin doininator ct hominum, scio quia ni- praesul, et distracta cuipiam viro proefatae civitalis
hil polcsl luam lalere providcutiam, vidcs me ca- Urbano. Hoecdum per longi spaliiim lcinpo.is inibi
ptum liiiiiinc, longe rcnioium a propria mansione, sub alio mansilarct domino, conligit ut vir idcm, a
el acoiiuimacidescrltim ductore. Huniililatcm mcam quo prius furto subtracta fucrat, Wintoniam vcni-
respice; aclus proprios in tua voliintate dispone, rct, quatenus sibi neccssaria enieret. Quod cum
grcssus uicos ad tc dirigc, cl niihi ncquissimo in ancillula audiret jam proesignata, audaclcr ad pri-
coelesli scde lucem seinpiternam cum sanctis et scum loqui vcnil doniinuiii sinc illius liccntia cujus
cloclis coitccdc. Misercre mei, Domine, secundum impcrio tum erat subdila. Cum hoc crgo rescirct
volunlaleni lunm, cl fac niecuiii juxta luae pietatis B ] domiiva cui serviebal hoecfamula, quod iabularclur
clemeiitiam. Ne derelinquas, me Doniine, aniplius dc alia cum Iiominc prorincia, jussit cam vinciri
in nialignorum nianibiis, scd vel aiiiniam dc hoc compedibus infcsta niniiuni, ne possot ad anliquum
corpusculo lUcam suscipe, vcl pcr sancli mcrila p.llo modo remcare patronum.
Swiiliiini, crccitati mcrc IBIHCIIclarum reslituc. To 24. Aecidil autem in soquenti dic ut mulicr ca-
ctinin rogo, cleiueulissinic pr*sul, pcr qucni Auclor deni Incescenle egrederctur nianc, ad quoddam ne-
rcruin ningnificus praebel mcdclaiu divcrsis aegro- gotiuro sibimet profuiiuruni, ct donii compcditam
riim laiiguorihus, qiiatcnus mihi stiecurras lnis rulinqucret famulam. Quoe mox sicul potuit, loras
«ncris procihus. Credo ncnipe quoniaiii iinpctrabis cxivil, et juxta ipsius limeii domus niiserabiliter
illico- quidquid pciieris a Domino. Quaproplcr - consedit. Tum lola meiilis intentione ctmcticrean-
poscc luroinis Principcm quo niihi oculorum rc- tom Deum ccepit exorare ut eam liberarct a diris
siimal liinicn. pessimoeligaminibus dommoc. Conversa atitem ad
2L CIIIIK|UC lalcs caecus illc prcccs curn iiigcnli tcmpium iliud, in quo corpus sancli praesulis venc-
gciuiiti profudissct, protinus in codcm loco apcrli rabalur dignis honoribus, diligenter, per ejus inter-
sunl oculi ejus, ct conspicere valuil claritalem acris, venlum, Dei exoravit beneficium, etconfcslim desi-
quam ncquivil scplcm aunis ccrncre rclroaclis, C dcratum adepta cst suflVagium.
atquc sine proeduec rediit domuiu incolumis, vi- 25. Interea quidam sacerdos cdnilie venerabilis,
tinis cl parcnlibus, ultra quam crcdi possit, ad- vcslibus omatas candidissimis, propcranter ad ca-
inirantibiis, quomodo cognalus illorum, qui indc tenatam acccssit mulierculam, dulcibiis aflaminibus
panlo anlc disccsscrat liiinine privalus, cvidenter interrogans, quid liaberet elegam (70)., cujus bra-
a Domino sit illuniinatus. "Qui dum cognovissent chium dextera arripiens manu., eam vexil ad sancti
qualiier per venerabilcm Dci pontiliccm amicus ttimuliim in pungenlis ictn, alque inlcr innumerabi-
corum rccuperassct sanilalcm, unanimi voce Do- lcm populi multitudinem, quae munitionis similitu-
iiiinum glorifieaveruiit, qtii facit magna solus mi- dinc vallabat monaslerii limen, infra adilum adliuc
rabilia, cui nomen el impciitim sinc fine pcrinanet illigatam compede, exposuit juxla sacrum altare,
in soecula soeciilorum. super quod vir sanctus requicscebat somate. Mirum
22. In illis ctiain diebus qualuor homines ulrius- enim el mirabile fuit quod nemo ciicumstantium
que scxus dcgcbant in parle regionis Brilannicae eam vidit, nec sacerdolem, qui eam illo detulit,
qure nunciipalur Easlsexau (69), qui per mullorum donec exposita in sacello exslitit, quod obseratum
rcvoliitioncs aestaliim cruciabanlur doloribus, ac clave a cuslodibus, praescns tum cernebat popultis.
divcrsis languoiibus; duo scilicct viri mancbant Domina vero ejus, in quantum yalebat, concita scr-
cacci, ct binaeinulieres ulrisque manibiis dcbiles, vulaesubsequebatur vesligia.
acpcdibus tiaudicantos. Qui, audiontcs Doi bcneficia, 26. Cum autem hanc vidisset monachus qui cu-
quic pcr siiuni omnipoteiis Dous famulum dignalus stodicbat sanctum, ct de sacello habebat claviculam,
«sl largiri dissolulis arlubus langtientiuni, vene- quo quiescebat praesulis corpusculum, admiratus
runt ad sacri pontificis mausoleum, supplici prcce! nimiuin, dixit ad se ipsum : Quis infra sancti came-
cxoranlcs irinum ct iinum coeli terraeque Deum. ram, quam cerno, islam clausit feminam ? Putasne
Quo cum pervenissent in unum, illico aperli sunil jauuam reperit apertam, quam paulo ante opposita
oculi caecorum, sanitasque sincera protinus fcmi- clausi ipse serula. Qui accedcns ad sacelli valvu-
narum mauibus reslituta cst ac pedibus, et ambu- lam, audiente populo, inqtiit ad eam : Quis te, fare
lare coram omnibus coepere circumstantibus, si- mulier, inlra venerandum, quo nunc stare videiis,
gnunique crucis sanctae manibus earum imprimere! introduxit locellum? Qua confisa temeritate clau-
(69) Vulgo Esscx, Laline Essexia, provincia ini (70) Id est tristem, Graecobarbara vox a Grxca
parle orieniali Anglbe. j).£j«, tuctus tamentatio,
PATBOI.. CLV. 2
75 GOSCELINTCANTUARIF.NSISMONACHl 76
strum praesumpsisti penetrare qiio Chiisti prsesul A ctum cx diversis Anglosaxonum finibus centum e»
requioscit corpore ? Qua rationc poluisli lalcre, quia viginti quatuor, multiplicibus constricti languoribus .
V; nequaquam vidi, quando ostium clausi. Tum illa, Hi omnes per sancti prsesulis meritum, a varii.j
conspiciens quemdam cloricum juvenem retro sc acgritudinibus, Deo volente, curati sunt in duariim
stantem extra baleonem (71), edili quidom respon- rcvolutione [dierum,] et benedicentes Domino re-
dit, inquiens : Memet rcnitente clericus isle, me versi sunt incoluraes ad propria, qui debiles et
super scapulas elevavit suas, atque ad suum depor- aegroti convenerant.
tavit locum, modoque cxposuit ante sanctum. Qui 52. Indignura quidera aestimo praeterire silentio
econtrario respondit cum juramcnto : Nusquam te quod vir quidam pro parricidio quod commisit
oculis ante hac conspexi meis. illicito... illigatus chalybe fuerat dirissime, qui no-
27. Mulier dixit: Tu etenim ipse huc detulisli vem orbes ferrcae molis gerebat corpore , totidcm
me. Clcrious respondit : Mallem ut nocturni canes aunos peregre se cruciando pro scelcre; fama vo-
te haberent corrasam diris morsibus quam dorso laiite, inclyta audions Dei mirabilia quae per sui
imponercm meo tam iiihonestum pondus. Quae, ad sancti meritum patrabaiitur in provincia Anglorum,
se revcrsa, retulit talia : Presbyler quidam, canus Winloniam venit ccelitus de transmarinis partibus.
ac valde venerabilis, amictu» induviis splendide " Qui, dum submissis precibus Deum deprecaretur
fulgidissimis, me flentem in limine comperit Do- diutius quo per sancli medicabilem pontificis inter-
minoe, dulcissimo nec non est consolatus affamine, ventionem refrigeraret intolerabilem sui crucialus
qui arripicns dexteram meae vestis manicam, mox dolorem, Deo favenle ferreus, qui ventrem secabat,
ad istam cvcxit basilicam, cum tanta celeritate cor- circulus, in tanlum utvitalia jam ponetrarel inlima,
porisquc suavitate quanlam sermone non possttm disruptus prosilivit extra hominis viscera, quom
cnarrare; et quoniam postquam in isto medeposuit cruciabat immensee magnitudinis poena. Alius deni-
adito, non vidi alium circum astantem clericum quc orbiculus, qui gravi tortura affligebatbrachium
proetei juvenem istum; ideo cogitavi quod ipscessel, hominis illius, quoniam turgescente carnis vulnere,
qui mc huc detulisset. totus jam sanie tegebatur ac sanguine, confeslim
28. Cumque haecaudirent turbae populorum, qtiac ante pedcs ejus cecidit, et acre doloris tormentum
praesentes aderant ex diversis partibus Angloium, conlinuo ab eodem reccssit. Ille nempe annulus in
allmiratee nimium glorificaverunl Dominuni regem tantum erat strictus ut vix esse trium capax videre-
omniura , ac Salvalorem hominum, qui tam inau— tur digilorum, et ideo fuit mirum quoniam int-gcr
dila dignatus est facere miracula per sancti gloriosa r prosilivit de hominis brachio, et in teslimonium
sacerdolis sui nierita. Ipsi gloria, laus et impcrium, hujus miraculi in eodem suspcnsus est coenobio.
qui oum Gonitore sanctoque Pneumate (72) vivit 55. Praesignatis dcnique temporibus, quidam ne-
unus, et rognal Deus per infinila lempora saeculoruis. gotiator, noraine Flodoaldus, vir in rebus prudens
29. Temporc autem illo ex longinquis occidcnla- siucularibus, plurimis abundans opibus, habebat
lium iinibus binaemulieres accesserunt ad viri Dci quemdam famulum, quem diligebat nimium. Is,
iiiansoleum precibus. E quibus una propriis luincn pro quodam facinore comprehensus a regis pracside,
ncquibal conspiccre oculis, altera erat muta a nali- jussus est a regalibus custodiri cLentibus, donec
vitalc, usque ad senectutem fcrme. Muta ctonim ojus veniret doniinus, et ignitum carbonibus ferrum
rogebat toto ilinere caecam,quo pro duclrice a trans- nudis manibus idem portaret protinus, et si forct
ounlibus requirebat ambulandi semitam. Cumque inculpabilis, relinqueretur incolumis, si culpabilis in-
paiiler ad locum devenissent, in quo sanclus quie- venireiur, capite plecteretur.Audiensigitur senior(75)
sccbat ponlifex ; caeca reccpit lumen, et mula lo- illius, quod ipse servus invinculis teneretur subdiris
quendi facultatcm. Quoe ccelitus medicataa, per viri custodibus, festinantius quampotuil illo perrexit, ex-
gloriosi meiituni, mox redierunt domum, glorili- poscens regispraefectum, ut dimitleret judicium, et
cantcs omnipotcntem Doniinum. D servulipreescriplum conditione famulum possideret
50. Vencrunt deinde Winloniam triginta scx a^gii, illaesum.
cansa recuperandoe sanitatis, ex quibus quitlaivi 54. Qui minime favens ejus sponsionibus, ultra
crant caeci, quidam surdi, quidam liiiili, quidam niodum superbiens, pro mundanis fascibus servo
«^iam paral.ytici. Qui, dum acccssisseut ad sancti ferri calidam praecepit gerere massam. Dominus
prsrsulis monuinentum, et preces coiam Dco eflu- autcm ejus hoc audiens de servo, nimium periiuio
disscut, per ipsius inlervenlionem omnes curati suut condolens, rursus praeposito spopondit regio dare
in spatio trium dierum; sicque laeti doimim cum puri libram argenli, et similiter concossit servtiin
ingenti gaudio redierunt, magnificanles el laudantes illi possidere preefatum, exorans, ut iniquum di-
Dominum. niiUeret judicium, quoniam dispendium tanli dede-
51. Nec multo post accesserunt ad cumdem san- coris miniine quibat pcrpeti, ut mancipium iliius,

(71) Italis batconi, Gallis balcons, sunt exedroe (72) Id est, spiritn, a Greeco^v«3ua.
proemineiites. De qua voceAcharisiusapudCangium : (75) Barbarum a voce Gallica scigneur, dominus.
< Quidam vocem proprjam Yenoloium, alii Go- Yide Glossar. Cangii.
niiriisitiin osse aitinl. i
TI VITA S. SWiTIIUNI. 7S
pro vili scelere jugularetur ct erimiiie. Amici quin A l fectus est caecus per intervallum quindecim anno-
etiam et parentes culpati hominis tristes ga- rum. Is, dum nimia caecilate cruciaretur, compluri-
stoldo (74) regis ingentia promiserunt donaria, ge- bus peraclis medicaminibus, uslulatum est caput
stientes cognatum magnopere eoium liberare de ejus duodecim adustiouibus, quae nihil ei prorsus
contumeliost» morte. profuerunt, verum multo magis obfuerunt. Qui
55. Praefectus verumtamen precibus eorum ab- demum audiens quoe et quanta clementissimus
nuens, praedictum compulit hominem nuda fcrre: Auctor rerum miracula per suum dignatus est fa-
manu chalybem eximiae molis ferventem, multoque: mulum benignissinie hominibus preebere languen-
carbone rubentem. Quem dum vir ille coactus a[ tibus, Winloniam nudis veniens vestigiis, ad sancti
praeside, manu gestaret timide, protinus ingens ar- corpus pontificis accessit cum precibus assiduis.
sura replevit ejtts volam tergore adustam. Sigillatai Quo cum pervenisset, cl eadero nocte ibidem vigi-
est autem manus ejus solito more, usque in tertiumi laret, crastina albescente aurora, lucem oculis con^
diera. Flodoaldus autem in sequenti die convocavitt spicere meruit, atque sospes domum rediens, omni-
hominem, ac reperiteum damnatum, ac culpabilem. petentem Dominum glorilicare sluduit.
Quinimo commotus dclore pro perituro homine,, 59. Anno quin etiam ipso, quidam eajcus ex lon-
fralrem convocans et socios qui aderant, domumi "' ginquis Ajiglorum finibiis, audiens prodigiorum opi-
redire disponebat, quoniam, uti praediximus, patien- Dionein, cum puero duetore properabat ad sancti
tem ferre non poterat quatenus verna illius se co- medicationem. Qui dum appropinquaret civitatem
ram capitalem subiret sententiam. Wintoniam, venit ad locum quemdam, in quo fatd-
56. Quid multa? Ipse dominus cum otnni comi-. gatus ex itinere ccepit paululum requiescere. Erat
',atus mttltitudine exoravit reruin Auctorom supplicii autem, ubi reposabant (77), ingens crux lapidea',
prece, ut liberaret illum hominem a conlumeliosa( tria passuum millia pene distans a proefata urbe.
ncce per sancti Swilhuiu intercessionem , precesi Cumque ibi aliquantulum quiescerent, puer fameli-
convertcns ad cosmi Salvatorem, toto mentis cona- cus ait ad caecuni senem : Manducemus, pater, ali-
mine inquiens : Libera, .Domine Deus omnipotens, quid , quoniam modo magnam patior famem , et
hoc mancipium, per gloriosi preesulis interveutum, sumus prope civitatem, ad quam cum venerimus,
et cgo ipsi sancto tradam illum, per cujus sanas5 edendi non habebimus possibilitatem. Respondit ca>
meritum languores diros segrotantium, si coelitus; cus: Fili, congruum noudum adest tempus. Puer
eripueris eum de nefandis manibus mortificanlium. inquit: Ulique, pater, jam hora prandendi transacta
Transacla denique secunda die postquam portavitt est. Caecus respondit: Quantum viee adhuc superest
C
chalybem, Phoeboque tertiam rcplicante hyrae-. hinc usque ad civitatem ? Puer infit ad aegrum : Citc
ram (75), deductus est ad preesidera, quo, si mun- veniemus ad sanctum. Quapropter sumamus cibum,
dus ab illato crimine foret, clientuli conspicerentt a™tequam ui'bis subintremus muiiim, quoniam ma-
circumstantes. Quid plura multimodis prosequorr gnus est tumultus.
dictis ? 40. ^Eger puero respondit-.Nondum nona sonuit,
57. Cumque pervenissent ante legislatores, virumi exspectemus ergo usque ad horam, te
flagito, no-
iuculpabilem ipsum judicant hostes, et inimici illee-. nam, et postquam convenerimus ad viri Dei corpu-
sura fore asserunt quem dominus ipse cernebatt sculiHa, ibi cuift Domini benedictione Christi, st/
suppliciis dignum, et amici credebant illico mortee vamus jejunium. Duclor rursus inquirere improbus
crudeli damnandum. Sicque mceror amicorum eon-- Cum ergo inter se tales disponerent sennocinatio-
vcrstts cst in gaudium. Enimvero mirum fuit ultra\ ees, caecus ille audivit homines causa
vigilandi ad
modum quod fautores arsuram et inflalioiiem con-- saitctuni festinantes, qui protinus ductorem inter-
spiciebant, criminatores ita sanam ejus videbantt rogavit quo pergerent. Ipse vero ait: Winloniam
palmam , quasi penitus servum. non tetigisset fer- gressus dirigunt ad beati vcnerandum Swithuni tu-
rum. Quod cum vidissent coraites, universi refe-. _ mulum, quo per ejus interventum salulis medica-
rcntes omnipotenti Deo laudes, Salvatoremque Je- mentum percipiant languidi illorum. Senex inquit:
sum glorittcantes, reversi sunt gaudenles, undee Qualis est iste locus in quo nos consedimus? Puer
venerant tristes, agnatum -esse indubitantcr divini- respondit: Staurus (78) hic est saxea, fulgens, gran-
tus liberatum credenles, unaque omnes voce confi- dis, altissima, ad laudem Christi
posita. Qui, consur-
tentes, per sancti praesulis preces Swithuni exaudi- gens ocius, Cluistum oravit precibus ut sanarelur
bilcs . . . Vir autem, cujus ille praetaxatus fueratt ccelitus per viri magni meritura.
servulus, contulit ipsttm beato pontilici praefato, quili 41. Domine Deus omnipotens, meas audi preces,
eum subtraxil a diro pesliferee necis periculo. inquiens, reddc propriis lumen oculis, suffraganti -
58 Pracpositus Abundonensis (76) monasterii cf-'- bus merilis sancti Swithuni
praesulis. 0 si istam
(74) Ea nuncupatione gaudebant regionum et!t (76) Puto scribendum Abeudoniensis, dequo con-
urbium praefecti, quorum erant partes, jura plebili sule Malmesbuiionsem 1. n De gestis pontilicum
reddere, ac judiciis subditorum ignobiliorum pree-
;- Anglorum.
esse. Plura dabit Cangius.
(77) Barbare, a Gallico reposer, quiescere.
(75) Idest diem. Graece h-j.kpa.-i. (78) Id est crux, Groececrccjpif. .'
79 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHI 80
ctavo lumine civitntcm quandoque merear conspi- \ comes idem diligebat plus caeteris, ruin? properanle,
cere gaudens'. 0 gloriosc confessor Chrisli Swithune, cadcrct de sonipede, qui mox, ut cecidit, crus bra-
ora pro me miserrimo peccatore, ne sit mihi grave chiumque fregit, et ita omnibus membris est disso-
delictum, quod ante horam frango jejunium. Cum- lulus ut omncs qui adcrant crederent eum illico
que eaecus ille talem cum gemitu fudisset oratio- mortuum.
Hcm, illuminatus cst ibidem per sacri sacerdotis in- . 44. Paterfamilias autem cnm vidcret puerura
terventioiiem; moxque ut glaucoma (79) ab ejus sibi dilcctum morientcm, amici nimium condoiens
oculis cccidit, suscipiens haud longe Winthoniam casum, subnixis oralionibusexorav.t Dominum qua-
conspexit, quam loto mentis ardore paululum ante tenus pueri illius moribundi misereretur per gloriosi
desiderabat videre, el impransus, ut cupiebat, ad venerabilem pontilicis intercessionem: Sanctc, in-
sancti vatis properans accessit reliquias, magnifi- quiens, Swithune, fiagita mundi Redemptorem sup-
cans Salvatoris omnipotentiaro. Quo cum venisset plici prece quod praestet puero vitani et sanitatem
iulimavil fratribits loci illius qualiter curatus foret isti, qui, si concesserit pctilioni, omnibus diebus
per Conditoris mundi famulum. Qui, ad templum vilie meae me habebit lideliorem. Quia etiam, summe
conveniontes, hymnidicis vocibus laudaveruntAucto- sacerdos, insontem deducam infantem ad salutife-
rem virtutum. rum tui somatis mausoleum, ut per mcdicabileiu
42. Venit deniquc in dicbus illis ad sanctum Dei tuam intercessionem Christi sentiat beneficium.
quidam debilis, claudus ulroque pede, et sic curva- 45. Cumque vir ille talibus Deum exoraret sermo-
tus aegriiudine ut pcnitus non posset sese de loco nibus, repcnte puer sursum prosiluit sanus; qui
removere, nisi binis sustentaretur scabellis. Is con- paulo aute jacebat ruina mortis praeoccupatus.
festiin ut ad sancti lumbam aecessit antistitis, rcce- Quod, cum consul prospiceret, ultra qtiam effari
pit sospitatein somatis, sed mente pcrmansit debilis, posset, laelus effcctus cst, ct cum omni dcvotione
quoniara condilori Deo gralias non retulit, sicut mentis, Deum glorificare ceepit, qui cor contiilum
caclerifecci uiit aegri. Nimirum primo quam erectus el humiiialuni non spcrnit.
est diviiiitus, sanctum relinquens, protinus fugam 46. Nec solum in linibus.Anglonim, sed etiam in
arripuit ctioi ius, et a nemine postea in ipso visus provincia Francoruni miracula sunt pcracta per
est ccenobio. Scabella tamen, quibus sustentabalur, hujus sancti merita. In eadcm, ut peihibent qui
jegritudinem prodidcrunt, quod curatus inde reces- hoc viderant, regione cleptes (80) quidam immanis-
sit per sancti Swithuni ineritum. Turmse etiam cir- simo deprehensus in scelere, tenebroso cuslodieba-
cuinstaiiiium, quaecunqiie ibi praesenles aderant, ]; tur in carcere, nefandis vinctus catenis, et dira
constanter asserucrunt ila fore gestum per omnia, compede, donec in cquuleo postiidie tali suspende-
sicul scriptum continelur in hac pagina. rctur pro crimine. Is audierat a negoliatoribiis,
45. Eadcm qtioque tempestate quidam consul Oceanum causa commcrcii iransmcaiitibus, csse
regis nimium dileclus, in caducis praqiolens rebus, sanctum inventum in transmarinis parlibus, per
cum ingenli comitatu, sicul mos est Anglosaxonibus, cujus interventum aegri sanarcntur a multimodis
properanter equitabat ad quemdam vicum, in quo languoribus, cujus in obscurse noclis reminiscens
grandis apparatus ad nccessarios convivandi usus tenebris, Dei incomprchensibile exoravit numea
erat illi opipare constructus. Accidit atitem in ipso Omnipolentis, qualenus...
ilinere, quod quidam puer cximiae indolis, qucm Cetera desideray.tur.
9) r).KiixMu«est vitium oculi, cum preeler natti- roei.
ram glaucescit, transmutato humore crystallino in (80) Id est fur, a Graeco xlswif.
glauocum. Yide delinitiones medicas Joannis Gor-

VITA S. YVONIS EPISCOPI PERSiE


IN ANGLIA DEPOSITI

ET TRIUM EJUS SOCIORUM,


AUCTORE GOSCELINO.
(Apud Bolland., Acta Sanctorum, Junii tom. II, die 10, pag. 287.)

COMMENTAKIUS PRJEVIUS
De cstate Sancti et Vitm scriptoribus duobus.

Guilielmus Cambdenus in sua brilanniadescribens CQroitalumHuntingdonensem, a praecipua urbe Hun-


tingdonia denpmuiatum, in medkuliio Au$li<ead seoteiTirioualem ripam Usaefluminissita: «Hinc, inquit,
<51 VITA S. IVONTS EPISCOPL 82
Usa se proripiens, ctim Cantabrigienses jam aditurus est, oppidosatis nltido, inter amcenissima prata af-
funditur; quod Slepe olim Anglo-Saxonice, nunc vero S. Yves dicilur, ab Yvone Persa episcopo; qui circa
annum Christi, ut scribunt, sexcentesimum, Angliam magna sanctitalis opinione peiiustravir; divinuro
verbum sedulo proseminavit; suumque nomenhuic loco, in quo fatis concessit, reliquit. Unde tamen brevi
corpus ejus Ramesejam transtulerunt religiosi. i Haec ibi. Est Rameseja abbatia in codem Huntingdo-
ncnsi agro versus septentrionem, quinque leucis ab oppido S. Yvonis dissita, sub primo cujus abbate
Ednotho peracta est haec translatio, anno 1001, hoc die x Junii, quo ejus solemnitas hactenus fuit ce-
lebrala.
2. Ednotho creato an. 1008 episcopo Dorcastriensi, factus cx priore est abbas Wlsius; quo a Danis mter-
fecto, successit tertius abbas Andreas Withinannus, sive Andreas Leucander an. 1016; qui quarto regi-
minis anno profectus est Hierosolymam, et an.no sequenti reversus, invenit Elhelstanum abbatem. Hic vero
ei voluit cedere, sed Withmannus noluit, et elegit vitam solitariam apud Nartheje, ibique vixit plusqttam
viginti annis.Eodem teinpore idemWithmannus (quod ctiam tcstalur Molanus in Auctario Usuardi ad hanc
diom) « scripsit elaborate Vitam Yvonis, episcopi Persarum, in Anglia sepulli : quam postea Goscelinus
Bcrtinianus elegantiorem aliquanto redclidit. » Priorcm illnm hactenus non sumus assccuti : posteriorem,
in quasemper Yvoscribitur,tJamus,Maclovioareverendodomino LeaiidroPrichartoBenedictinosubmissam.
InsciipsitGocelinus seu Gosceliiius, lunc monachus Ramcsejensis,hanc Vitaniabbali suo Herberto,creato an.
1087, ac posl annos quatuor facto cpiscopo Norwincensi: cujus encomium habeturin Monastico Anglicano,
pag. 1005. Goscelinus in prologo explicat quoenam a diclo Andrea abbate, piimo Vitaeauctore, accepcrit,
quidque ipse ex aliorum relatione addiderit. Quae capite quarlo habentur, sunt ab eodem auctore adjuncta,
cum viveret adhuc Herbertus episcopus Norwicensis, mortuus xxn Julii an. 1119, cumque regnaret Henri-
cus piiinus, rex factus an. 1101, vita funcius III Deccmbris an. 1155.
5. Aliam Vitam edidit Joannes Capgravius in Legenda sanctorum Angliae, ex qua in Appendice damus
miracula intercessione S. Yvonispatrata, quoe, aut saltem aliqua eorum, videtur Goscelinus adjunxisse,
sed nostri apographi scriptor omisisse. Reliqua de Actis Capgravii observamus iu adnotatis. Celcbris etiam
est memoria S. Yvonis Persae apud alios scriptores rerum Anglicanarum qui post Goscelinum vixorunt, ut
sunl Florentius Wigorniensis, Willielmus Malmesburiensis, Henricus Huntingdonensis, Matthaeus Westmo-
nastei iensis, Joannes Bromptou, aliique; et inter recenliores, Guilielmus Cambdenus supra relatus, Nico-
laus Harpsfeldius, Michael Alfordus atque alii, quorum aliqui in subjunctis adnotatis referuntur. Denique
memoria ejusdem S. Yvonis celebratur in ms. Marlyrologio, a nobis Romae reperto inter codices antiquos
ducis Altempsii, in quo istaleguntur : «InAnglia apud Ramesejam translalio S. Yvonis archiepiscopi, cum
tribus sociis : super cujus sacras reliquias candidissima pervolabat columba per scptem milliaria, quoad-
usque in terram sanctam veherentur. > In Martyrologio Richardi Wilfordi, Anglice Londini an. 1526 excuso,
isla habentur : «In Anglia festum S. Yvonis archiepiscopi. Hic erat oriundus ex Perside et regia familia :
qui post exantlatos plures labores venit in Angliam, et habitavit in loco Slepe, nunc S. Yvonis diclo, prope
Huntingdoniam, octo milliaribus Ramcseia; quo per revelationem translatus, maguis claret miraculis. >
Secuti Molanus et alii.
De tribus sociis eorumque duplici translalione, agitur infra in Actis, quorum ideo memoriam tilulo
ascribimus. Horum unus Romanus, patriciee dignitalis, senatoris filius, ideo patricius num. 5 appellatus,
alii etiam Persae censentur; qui, an Sithius nepos et Inthius cognatus apud.Capgravium recte appellentur,
dubitamus: ideo solum tres socios nominamus. Tempus adventus illorum arbitramur fuisse circa initium
soeculiseptimi, quo Anglia coepit converti ad lidem Christi : et sic possunt circiter centum lustra censeri
ante iranslationem corporis, licet sex aut octo lustra desint. Coeterum Yvonis nomen nequaquam existimes
vel Persicum esse, vel ex Perside allatum; sed potius, latendi facilius causa, assumptum inter peregrinan-
dum per Italiam Galliamve, fortassis ex aliquo cum patrio noniine affinitate vocis.

INCIPIT VITA.
PROLOGUS. A nus in parvo facilius quam inter multa quod quae-
1. Rcclori Herebcrlo frator Goscclinus. Quae de rilur inveniatur, citiusqtie breviori via quam longo
vita beali Yvonis referuntur, a vcnerabili abbate An- ambitu ad terminum perveniatur, et de confecta
drea celebrata noscuntur; qui de Anglia ad Domini- mensula quam de horreo paratius edatur, et de fon-
*ani urbem Hierusalein peregiinalus, tam arduam ticulo gratius quam de fluvio bibatur. Nec adeo ta-
vitnm exercuit, ut ei credere nullus (idelis dubitave- men de copia fecimus inopiam, ut intellectus queri
rit. Tcstabatur autem in Groesiaejus nomen el vitam possit condimento huic nostro tenui deesse, quod
gestis multis etmiraculis haberi clarissima, et bono illialteri opimo superfluit; sed rnodus servatus est,
odore Christi gratiarum longa lateque nolissima ejus quo nec avidior nec faslidiosior offendatur. Ha>:
csse praeconia. Ab inventione vero ejus revelationes amabili et aeterneememorioe tuee, honorificentissime
et prodigia, quae hic praecessor seribit, tam oculis abba, in sacratissimo Patre Yvone condidimus, qui
visa quam fidclium testirannio comprobata, adhtic eum suscepimus venerandum tuae salutis principem
pene omuiura fratrum Ramesiensiura nonnullorum- cuni priucipatu Ramesiensi : quatenus sicul liic
que Forensium cordibus, memorabilius quam in li- ipsum honorificasti ct coluisti, ita te in fine assumat
bro, sunt scripta, et scriptis luculentilis memorant in.gaudia suae lucis.
aliqua praeterniissa. Ha;c igitur gratia hujus Patris B CAPUT PRIMUM
sanctissimi, totiusquc Conventus hujus charissimi ct Vila sancti Yvonisepiscopi.
vcnerabilis petitione, paulo brevius collegi; quate- 2. Doclor (81) apostolicus, et veri solis nunlins,
(81) Quse apud Capgravium, dc urbe nalivitatis, scopalu referunlur, cum Gosceltno omittimus, ut
et in oa episcopatu ct patenlibus, et deiu archicpi- non satis nobis probata; ea apud illum, et Alforclum
92 GOSCELINI CANTLARIENSIS MONACIJI 84
Yvo pracsul inclylus, in Perside, ut orientaie sidus, jA Yvo Domini ivit ad Douiinum, qtn oxivit a Patre et
estorlus, finibus occiduis Brilanniae a Domino desti- venit in mundum, ac de mundo triumphato revexit
natus. Reliquit dulcem natriam, utexsilium, eonci- electorum triumphum. Hic quoque in pace factus est
vis supernarum virtutum; et peregrinus Chrisli in Iocus ejus, et in pace sepultus est: ubi quamvis cen-
toto mundo, ad aeternum tendebatregnum. Quocun- tum circiter lusliis (ut ex sequenti revelationc com-
que devcnit, suis radiis refulsit; omnia Evangelio putatur) latuerit notitiam homiiium, nomen ejus
Christi seminiverbius replevit; gentes et nationes vivit in oeternum. Qiianlus vero in tota vita, chari-
documcntis ac cxemplis atque innumeris miraculis tate, benignitate. pietate, maiisuetudine, humilitate,
ad Salvatorem traxit. Postmagnam Asiam, post 11- modestia, constantia, patientia, contincntia, obse-
Iyricum, post Romara (82), post innumeras urbos qucla, eleemosynis, jejuniis, vigiliis, orationibus,
et p ipulos transitos, Gallias penetravit; ibique ni- praedicatione, omnique virtutum jubare claruertt-
hilominus tantis signis coruscavit, ut ejus ccjlestem qua,:ta signa vel in loco quietis suee vel ubivis gen-
vitara et angclicam doctrinam mirilicae virtutes lo- tinm perpetraverit, fidelius quis inenarrabile credere
querentur. Cumque eum (85) rex Francorum et op- quam colligere poterit. Benedicat terra uostra Do-
timates regni ac populi, tanquam angelum Dei, di- minum, qui tanquam solem ab Oriente in Occiden-
gnis honoribus retinere lenlarenl; ille, qui parenta- " tem, el tanquam angelum per medium coeli volan-
lem mundi gloriam exsulando fugerat, ct pcr multas tem, tam luciferum nostro Occidcnti dcstinavit Pa-
tiibulationes intrare in regnum Dei decertabat, nulla rentem.
gratia terrcna retineri poterat. CAPUT II. •
5. (84) Omnibus ergo confirmatis (ide, transfrcta- Iiwentio corporis S. Yvonis.
vit, cura dignis comilibus suis ac sociis, in candidain 5. Domino autem ad tcmptis quidero suslincntiaix»
Albioncm Britanniae; gentemque candidam paterna docente, sedserapitcrnaliterinlinitaproemia reddente,
miseratus pietate, tam signis quam praedicatione, ubi tandem post tot annosplacuit coslestem thesau-
prout Dominus detlit, idololatriae absolvit errore, ac rum absconditum in agro propalare hominibus,
vorius candiilificavit baptismate. Sequebatur quoque quem haberent preliosum, ac de sub modio lucer-
amantissiniiim patrem adolescens patrieia) dignita- nam ponere super candelabrum ; riisticus impresso
lis, vocatus Patricius, cujusdam senatoris filius, qui moiitus vomere terram, impcgit in hoc sacrosan-
amore Chrisli, ipsum per S. Yvonem vocantis, non etura sareophagum. Conlinuo altonitus et spe lu-
solum dulces natalcs et patrios honores postposuit, cri ereclus, boves haerentes revocat, et toto nisu lo-
verum ctiam desponsatam sibi virginem cum tota spe p cum purgat. At ubi humanum sepulcrum oculis hau-
Soeculiiniactam deseruil, dulcique magistro tamcha- sit, consortesaratoresadvocat. Qui, ablato operculo,
ritate qiiam imitalione inseparabilis adhaesit. Bcatus inveniunl sacerdolalis aestimationis veneranda pi-
qui inlimi illius et pectoralis Christi auiici Joannis gnora. Capiunlur astantis caKcis splendore radianti,
assccutus est exeinplum. quem argentoum rati, certatim confringunt. Rapiunt
4. Dcintle salulifcr advcna Yvo in provinciam Mer- pontificales fibulas, vitreo nitore perspicuas, quas
ciorum pi'OgredH.ur, ad oppidum quod Hunteduu cum sancto corpore ct ipsis fragmentis calicis deinde
apinilalur, ct in proxima villa quae (85) Slepe voca- Ramesicnses haereditavere. Advolat monachus (86),
tur; cum se inttiligens a Domino ad cerlum locum praepositus. villae, cum fabro villico. Tunc proximua
dcdiictum, inultis annis porseveraverit ad vitee ex- Ednothus celeri accersitur nuntio, et lola diligenter
ittiin. Hic vorolanta flagrantia ccelestein conversatio- tam speclabilis Dei famuli membra asportari in ec--
iiem induit, quasi hinc demum coepisset, et quasi elesiam, et juxta altare collocari fecit. Plebs accur-.
post longam sitim fontem petitum reperisset. Hic, rens arrcctis animis optabat, ut Dominus, qui hunc
inquam, tam suae quani omnium saluti jugiter invi- dedil invcniri, darel etiam quis esset agnosci.
gilando, hic Dominuin usque in finem exspectando, 6. Ut ergo claresceret non fortuito casu, sed di-
ardontibus luccrnis virtutum cum castitatis baltheo, D vino nutu hanc inventionem factam, nocte subse-
tandcra venienti ct pulsanti aperuit cum gaudio; ct quente ejusdem villae (87) fabro, innoxio et simplici

ad an. 600 legi possunt: Florentius Wigorniensis noso, videntibus cmcntitus, Angliam tandem adna-
mnluit ad euuidcm annum deseiibere hoc inilium vigavit : deleclatusque admodum ignotaelinguaebar-
Viue, a Goscetino propositum : quod etiam postea barie, quod quasi fatuus ab omnibus riderelur, in
insertum est apud Capgravium. lutosa provincia substitit; ibique vilam suarn,
(82) Apud hune sic legitur : « Cuni Romam per- quanta fuit, exegit. »
venissot consilio papae, Britanniam intravit. i (85) Harpsfeldius saec. si, cap.22, de S. Yvone
(85) Potuit hic fuissc Clotharius secundus, qui ista habet: «Pervenit ad queindam locuin , Slepe
cocpil regnare an. 584, facttis monarcha an. 615, Anglice appellatum (quod est, si' inlerprelcje, Dor-
nwluus an. 628. mitio) prope oppidum Iluntingdouense et monaslo-
(84) Malmesburiensis lib iv De Gestis poiUificumL riiim Ramesiense. Eo etiam loci in Chrislo dormivit,
Anglorum pag. 292 : « Yvo, ait, pertaesus deliciarumi ibidemqiie sepullus est. i
quas amplissimus episcopatus administrabat, rcli-i (86) Capgravio prmposilus appellatur Elnotlnis,
quit clam suis omnia, peregrinationem longissimam sed quia abbatis Ednolhi tunc evocati a.beo non (i\
tiibiis lautum sociis aggressus. Multorum ergo an- mentio, videtur nominum facta confusio.
nortim iier permensus. ct rusticum se, habitu pan- (87) Eidem dkitur «.faberEzi vocatug. >
85 VITA S. IVONIS EPISCOPl. 80
viro (qualibus Dominus ore ad os loquitur, et sua A quamquam compaterentur dispendio fralerno. Tum-
credit arcana, et sapientibus abscondita revelat par- que injungens omnibus orationum subsidia, currit ad
vulis) Yvo gloriosus soporalo astitit, statura procera, revelata Sancti sociorumque corpora, in ipsam ejus
facie candida, specie vivida, oculorum acie llammea villam Slepe, octo leucis Anglicis a Ramesia, et tri-
cum pontificali insula et virga, atque archiepisco- bus ab oppido Huntendun distantem, Ousoe fluvio
palicrucepraetensa; attonitumquehominem visionem imminentem. Pigri ei erant currentes equi, et om-
insueta mulcet voce mellillua,atqueait:«Quem modo nes pennas antevolabat ipsius desiderium. Oecur-
in tali loco miramini repertuni, ipse sum Yvo epi- rentibus ergo illi primoribus, et plebe laetitiaeindice,
scopus, qui hic cum beatis sociis hactenus latui tu- descenclit in agrum, Sanctorum thesaurariam : fle-
mulatus. Accede mane, et raelire locum octo pedi- Ctit genua cum coroitibus fratribus, et adorato Dei
biis a dextro latere mei mausolei, et invenies tum- adjulorio, ipse abbas ferramentum fossorium inva-
bam unius sancti soeii mei. Alter quoque consepul- dit : eoque ordine nitens, quo sanctus Yvo doeuerat,
tus non longitts aberit quaerenti, qui mecum trium- citius quaesitum desiderium reperit. Deinde ulterio-
phant in gloria. His ergo indiciis certificatus, suggere rem spem percipiens, utrosque Sanctos, vero diviui
cx me proeposito, ut ipse nuntiet abbati Ednotho, praesulis indicio, cum supradiclo sancto patricio
quatenus me cum eisdem sociis meis transferat ad compreheudit; raptosque inde in ecclesia, cum ipso
Ramesiense coenobium. J Verum dum haec praecepla beatoYvone, in lempus[decenlioris trauslationis com-
superna homo pauper spiritu formidat referre, se- posuit.
quenti nocte increpata ejus negligentia, eadem ad- 9. At proepositus, ut diutinum foret exemplum non
monitus est auctoritate. Tertia nihilominus nocte contemnendi ccelestia; utque diulurna praedicaret
adhuc dubitanti, ubi prioribus soporibus, proeceptor debilitate, quem praecipiti repudiaverat infidelitate ;
idem aslitit; jamque districtius inobedientem redar- quindecim annis, et ad ipsum vitee terminum, in
guit, trementemque et signum dari sibipostulantem, compedibus ipsius almi Patris debilis permaiisit;
episcopali virga pulsavit : « Et hoc signum, inquit, quod tamen illi diffusa in sanclis Dei gratia fructum
habebis, quo nequaquani carebis, nisi jussa nuntia- salutis cumulavit. Nam septimo die ante exitum,
veris. » »; idem.serenissimus consolalor, splendido vultu et ha-
7. Ex his evigilans, ita doluit eo loco quo se ictum bitu ei gratulanter apparuit; eique refoventissima
senserat, ac si ferro confossusesset. Qui, ubi mandata voce dixit : « Jam tempus instat ut verbera quibus
cum signo doloris retulit, ipse quidera convalnit : te corripui, in remedium tibi transeant sospitatis; el
verum,ad majorem Sancti declarationem, idem prae- C pro longa nocte incolatus, laetissimum diem possir
positus credere noluit; et.rusticum, velut phanta- deas aeternae felicitatis : septimo quippe abhinc die,
smata narrantem, repulit. « Et viles quosque, ail, modo paratus esto, veniain te suscipere in nostram.
cineres cujtislibet sutoris transferre et celebrare de- lucem de hoc carnis ergastulo. > Heec ubi ille eon-
bemus pro sanctis? » Sic refellentem nocturnus som- fralribus exposuit, obnixe praeveniens faciem Dominl.
nus corripit: quem sanctus praesul, austeriori modo in confessione, et transiens praedicto die, certissi-
ethabitu visus, cum districtioneexcitavit : « Surge, mos omnes reddidit promissae gratiae. Ut etiam res
inquit, surge quantocius. Nam ego ille, quem tu su- magis innotescat ex generis claritudine, is erat ar-
torem hesterno die subsannasti, ocreas tibi durabi- ctissimo atque illastrissimo Eboraci praesule (89)
les paravi. His indueris, his domum in memoriarj» Oswaldo nobili avunculo; germano quoque pollens,
mci equitabis. » Ad haecassurgente et assidente som- ccenobiali et priori eequivoco (90) Oswaldo, ut liber
niatore, justus castigator ocreas strictissime ejus iu- ejus versilicus testis est, erudito tam devote in Domino.
format cruribus. Sic itaque concussus evigilal, jam- ut abstineret oblato pontificio. Hic itaque manifesta-
quearctissimus dolor tolas tibias a pedibus constrixe- tionis ordo sacratissimi Yvonis omnibus exstat prae-
rat, nec standi nec progrediendi facultas erat. Equi- clarus : quisquis haec minus exposuerit,. scriptor
tabatad monasterium alieno gestatorio; ingressusque, " copiosus non est..
propria (88) poena ex ordine nuntiat omnia, quae per 10. Facta est autem liaec ejus invenlio anno Do-
aliuin credere noluerat : tamque aegritudine quara mini millesimo primo, regnante rege Ethelredo,
voce vera praedicat, quae velut phantasmata refula- octavo Kalend. Maii mense Aprilis. Aprilis autem
verat. quasi Aperilis ab aperiendo appellatur, cum ccelura
8. Tura vero abbas Ednothus,. exhilaratus tam in aestivos soles clarius aperitur, et raundus in flores
insperato ccelestis thesauri lucro, et cjus tamevi- et fetus animatur; et tunc omnis ager, tunc omnis
denti indicio, devotissimas gratias egit largifluo Do- parturit arboi'; tunc frondent silvae, tunc formosis-
mino, cum magno scilicet totius consortii gaudio, simus aniius, tunc vireta floribus, et volatilia cauli-
(88) Westmonastcrieiisis ad an. 1001 hanc poe- vimus.
nam ascribit abbati, eumque a praeposito non dis- (90) S. Edowardus confessor et rex, instinctu
tinguens, inquit: « Inventionem>cum non reveren- Oswaldi monachi nepotisS. Osvvaldi, variadedit Ec-
ter acceptasset abbas Ramesiensis, graviler punitus clesiae Ramesiensi an. 1047, uti expUcatuf in Mo-
est. > nastico Anglicano, tomo I, pag. 240. At librum ver-
(89) S. Oswaldus vita functus esl anno 992, die silicura hic cilatum non reperiri dolemus.
ulurno Februarii, ad quera diem ejus Acta.illustra-
*7 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHf 88
bus, et omnia rerum gaudia, Cliristi resurrectioni jA sancti martyris (95) Kenelmi Winckelcumbe praefe-
et paschalibus diebus resultant: tati namque tera- cerat; lilius quoque Edgari successor Ethclredu»
pore decuit haec bcata pignora reperiri, quae in aelcr- ccenobio (96)Celesigepraeposuerat; quod suggestiorie
nam gloriam novo caHo et nova terra debent resu- archiepiscopi (97) Sirici, paterna pietale constru-
scitari, ctum et dicatum monachis, ordinaverat, pro sancti
H. Congrue ctiam provida Dei gi-atia, tanto lu- fratris sui, scilicet Edwardi, regali martyrio ct pro
mine declarato, ipsos fialres codem die exhilaravit, regni muro. Cum hoc ergo egregio consorte Ger-
quo eos jam exaclis dccem annis obilus clarissimi mano cgregius Pater Ednothus, oratione et abstinen-
ilutis (91) Ethelwini, fundatoris Ramesiensis cceno- tia proemissa, rege et episcopis faventibus, S. Yvo-
bii, destilucrat; qucm hic vel paucis commemorare nem transtulit in Ramesicnse habilaeulum. Hi ge-
ad gratiam ipsius pcrlincl Ecelesioe. Inler ceetera mini abbatcs, velul gemini boves Chrisli, fcrebant
oflioia, hoc monaslenum, annticnlc bcatissimo Ebo- arcam tostainenli Dei, S. Yvonem antistitem. Coetcri
raci poutiiicc Osvvaldo,ccepit cl perfecil; praediorum- fralres qui convenerant,. reliquos sanctos cum illo
qtie et oiiiamciHorum opulenlia, ut hactenus clarct, rcpertos evehebant. Ingens turba prosequitiir, rura
cxlulit, monaehoaimque contubemium instituit, j. et oppida huc conlluunt; vix palentes camui concur-
'
martyrum quoquc gemellorum (92) Ethelredi alque renles populos admittunt. Preces et hymni Iaudisoni
Ethclbricti germanorum corporibus illustravif: jam- acra gratificant: ccekim ipsum sanclis favcre, sol
que ad aliissimum principcm pulsante languore totis radiis adgaudere videbalur, adeo dulcis hora et
vocabalur. Qui a B. (95) Elfego tunc praesule, deinde dies screna illuxerat.
martyrc, confessione soluliis, oleo unctus, divina 15. Asserunt eliam plerique fideles quod toto iti-
communionc refeclus, fine urgentc suppliciter orat nere hujus festivoe translalionis, columba candidis-
aslanles septem psalmos decanlare poenilentiales. sima supervolaverit glebam bcalissimi Yvonis, tam
llis finilis imponit extrcmum Psalterii organuiu, conlcmplabili multorum miraculo, ut eam coelitus
Laudate Dominum. Ubi vero ullimum verbum hujus advenisse in gratiam SanCli omnium esset attestatio..
ullimi hymni canebant, ipse menle et oculis ccelo Occurrit cum reliqua plebe Ramcsiensis caterva, al-
intentus oum eis psallebat, ac tertio repetiit: Omnis bis caudidala, et purpureis ornatibus redimita, prae-
spiritus laudet Dominum. Sicque in hoc verbo, cruce ferens crucifera Christi, vexilla et aurata Evangelia,
Domini sc consignans dextera, et oculos claudens et splendida sanctorum scrinia, et candelabrorum
siuistra, spiritum emisit in fide Tiinilatis et niise- lumina, et ihuribulorum incensa thymiamala, et
ricordia, sepultusque cst in codem monasterio quod (C quidquid potuit devotio votiva, Cantibus et cymba-
a:dificaverat sancto Patri Bcnedieto : qui sicut illi lis et tintinnabulis lota resultat insula : resplendent
roansioneiii praeparavit in terra, ita ab ipso recipicn- silvoe et flumina. Sic angelis dcsuper exsullautibus
dus crcditur in suam mansionem supernam, inter cum humano choro, pretiosae margaritae votivokin-
monachorum consortia, dicente Salvaloris clemen- feruntur templo. Tu.m hymnum Ambrosianum der,
lia : t Qui rccipit justum in nomine justi, mercedem cantant laudisone, abbale Ednolho gratanter inci-
jasti accipiel (Malth. x, 41). » Hujusergo tristitiam pienle, Te Deum taudamus, subsequunlur missalia.
fuiieiis iisdem Kalendis, ut dictum est, abstersit il- solemnia, et dies S. Yvonis translalione quaila Idus,
luminatio B.Yvonis. Junii consecrata, indicitur perpctuo celebranda.
CAPUT III. 14. Cumque alfatim solliciiarcntur, quoniam loco
Traiutatio corporis S. YvonisRamesiam. dccentius eum thesaurizarent; ipse pervigii suffra-
12. Poslquam sanctissimum corpus bcati Patris gatoiYvo, noctu visus cuidam fratri devoto, deman-
Yvonis,divinituspraemonstratum, divina aspiratione dat Patri monasterii, ut eum tali loco reconderent,
placuit Ramcsiam transferri; accersitus famosissi- quo cuique ad orationem accessibilis csset. Sicque.
inus abbas (94) Germanus,Floriacensisinstitutioiiis, relatis sacris artihus, ac pretioso panno involutis,
qui praefalo Oswaldo Archipraesuli diu adheeserat; D repositus cst in ascensu presbyterii : ubi adhuc cla-
quem indc gbriosissimus rex Edgarus monaslerio ret, oculis et osculis attrectabilis. Apparet plane coelj
(91) In Vila S. OsvvaldiAilwinus dicitur cap. 2, (95) CoUtur S. Kenehnus, rex Merciorum, 17 Ju-
ubi ejus genealogiam deduximus. Donaria ab ipso lii, de quo et Winckelcumbe monasterio in agro.
liuic monaslerio facla explicantur in Monaslico An- Glocestrensi, consule Monasticum Anglicanum pag.
glicano pag. 254, et pag. 259 legitur t donasse 200 182etsqq.
liidas terroe. > (96) Celesigein textu cst,astin marginc Shepthonia,
(92) Coluntur hi martyres 12 Octobris, Ramesiaa Shastburie in agro Dorsetensi; et ita debere esse,'
sepulli, occisi intra annum 668, colligitur cx mox indicato Eduardo rege martyre,
(95) Elfegus tunc erat episcopus Winloriiensis, de quo et dicto monasterio late aclum est ad hiijus
postea archiepiscopus Cantuariensis, an. 1012 oc- Acta XVIIIMartii.
cisus 19 Aprilis, quo die Acta ejus illustravimus. (97) Si.ricius dicitur sedisse apud Cantuarienses,
(94) Aimoinus in Vita S. Abbonis abbatis Floria- ab an, 989 ad 995, quo tempore regnabat Etlielredus,
censis, an. 1004 interempti, 15 Novembris, meminit scilicet post S. Eduarduni fratreni, an. 978occisum,"
hujus Germani « exsacro Floracensi assumpli mo- usque ad annum 1016;Vitis ideo Longmms dictus, aputt
nastcrio ; » sed pcrperam abbatemRamesensis mona- Iluiiliiigdoiienscm De sanctorum Angliae, ubi
sterii siatuit: fortc ob lianc translationeni in erro- sub co corptts rcvclaUiin S. Yvoinisait,
vrin i><Miii'iti<s,
89 VITA S. IVONIS EPISCOFL 50
civem, non hic locum ambire eminenliorem, sod A rumYvonissocioiiimqueejuscoipora.ipsiusS.Yvonis
tantum hominum quaerere salutem : nam sanctis, gloriosa revelalioneinvenla, ctRamesiam cum digno
qui lerrena contempserunt adhuc degentes in terra, honorc a fratribus translata sunt, crebra diversorum
quid nunc in coeloregnanlibus conferat infima mundi debilium signis sanitatum divinitus perpetrantur.
gloria? Quidam eliam ejusdem villae r.oloni, noctibus mu!-
15. Ulud etiam ad antiqtiam Patroni nostri noti- tis, coiuscoe lucis radium, ab ipso Ioco usque in
tiam pcrtinere videtur, quod apud villam quoeHirst Ramcsiam extensum, aliquando in ccelum tisque di-
appellatur, pratum Yvonis dicitur. Ante hoecquoque rectum, manifeste se vidissc teslantur. Villa autcra
tcmpora in Roma vir grandoevus, qucmdam ex An- illa non longe a Ramesia, sed quasi septem millibvs-
gliaad orationem vcnientem alloculus, ubi Angliam passuum disparalur.
esse didicit, percunctatur attentius, utrum villam 18. Igitur quorumdam virorum illustrium hortatu
quoe Slepe dicitur nosset: quam eum se optime alque consultu, fralribus Ramesiensibus placuit,
nosse advena respondisset, haec senior prosecutus trium B.Yvonis sociorum, inseparabiliter lateri ejus
est: « Crede, et indubilanli serva mcmoiia, quia r.on olim adhaercnlium, rcliquias, in theca argenleade-
longe a vado propinqui lluminis clarissima latent ccnter simul reconditas, ad cjusdem pr-cdii eccle-
luminaria, quae suo tempore attollenlur perspicua B siam, in honore eorum constructam referri; ut et
notitia. » HoecAnglus reversus in patriam lacla lide ipsa ecclesia ob reverentiam Sanctorum honoratior
vulgnvit,quoe postea revelata nobis hodietenus veri- atque celebrior haberetur, ct a populis undique dif-
tas probavit. Perduravit etiam ad hoce quidam lide- fusis, praesentium intercessione patronorum, aflluen-
lis clericus, nomine Durandus, qui saepius promisit, tius atque devotius frequentaretur : adjicicntes etiam
~"
quae facla videraus. j*stum videri, ut magister majorem locum trans-
16. His ergo rebus jam effectu probatis, abbas lalionis, discipuli vero minorem locellum invcntio-
Ednothus voloomnium fratrum ecclesiam comlidit, nis sua procsenlia honestarent. Verum, ne temeraria
iu Iionorem et memoriam B.Yvonis, in eodem sci- preesumptione divinoe dispositioni contraire, et san-
licet loco suae tumboeatque inventionis : quae ita or- ctorum cxceHentieevel venerationi derogare videren-
nata est, ut ipsa tuniba almifluadiroidium infia pa tnr,. vigiliis et OFationibus ac triduano jejunio volun-
rictem, et dimidium extra prolenderet; quatcnus tatem eorum hac de re consulere dccreverunt. Quae
advenlantibus, tam obseratajanua quam aperla, aqua diira agerenluivpuella quaedam, a sinistra parle cor-
gratioe non deesset. Mirabili enirn Doniino existente poris sui semiparalylica, in somnis accepit, apud
in sanctissuis.quiflurainaeducitdepelra, memoriam beati Yvonis sociorumque ejus se esse
ipsum(98) ." sanandara.
maiisoleum scatet unda dulciflua, et hic fluminis Quae-cum illuc advenissct, et aliqtian-
in oratione procubuisset, somnii sui effectum
impetus loetificalcivitatem Dei in populo lideli. Bene tisper
iu conspectu fratrum consecuta est. Ctijtis judicio
quippe apparct in sepulcrali lapide, quod de intimo
ct fidentiores effecti, jejuniis et orar-
pielatis suoeventre flumina quondain fluxerunt aquae signi laetiorcs
vivaeet fons scatens in vitam aeternam, qui docendo tionibus peractis, cunilaudibus et hymnis alque ho-.
et succuircndo in omnes effudcrit paternam venam. nore congruo arcam saiictam, ccelesti manna refer-.
De multis itaque hujus aquoe remediis, mullisque tam, ad preefatam ecclesiam v Idus Augusti trans-.
almiliciYvonis signis alque revelationibus, hic sub- tulerunt; deputalis ibidemfratribus,quorum vigilanti.
notamus pauca, juxla prioris scriptoris compertis- solertia coelestis custodiretur thesaurus, atque di--
siina oculis vel auribus tcstimonia, qttae et fidelium vinum oflicium die noctuque dcvote perficeretur.
19. Ut autem divina clementia piam actionem et;
adhuc pcrduraiit in roemoria (99)
sixceram devotionem corum approbasse se, et san-.
CAPUT IV. ctorum suorum praecelsa merila quantum sibi essent
Tramlalio sociorum S. Yvonis ad liujus ecclesiam : accepta evidenter ostenderet; qua die heec ageban-
Reliquke eorumdem, regnante rege Hcnrico, ad ec- .n tur, ter quinos divcrsis infirmitatibus debilitatos
clesiam Inventionis revehuntur. '
homincs sanitati reslituit; atque exinde in eodem
17. Apud praedium quoque quod Ramesiensis ec- loco, sanctorum suorum interventu, opem misericor-.
clesiaejuris est, Slepe vocitatum, ubi quondam sancto diaesuae poscentibus conferre non dcsistit.
(98) Malmesburiensis, loco supra indicato, hoec humoris ore rejecit. Detumuit venler, remarcuerunt
ita describit : < Ex ipsis mausolei sinuosis anfracti- crura : et ne plura, lotus homo in sanitatem revi-
bus erupit unda, bullis uberrima fugacibus. Manat ruit : tandemquc glorialus cst pro tam salubri vo-.
ad hunc diem fons dulcis potui, accominodus om- mitu, se aliquando satiari posse de potu. > HaecMal-
nium valctudini. Nccpotestnumeroaeslimari, ncdum mesbuiiensis, Goscelino aliquantojunior,etan. 1142.
coinprehendi scripto, multitudo pcr bcatum illum vita functus.
sanatorum; adeo ut nullus in Anglia sanctus Yvonc (99) Haecin nostrarelationcdesunt; aliqua in Ap-
vel exoratu facilior vel effectu eflicacior. Vidi ego pendice ex Capgravio dantiir. Sequentis vero capitis
quod dicam. Monachus quidam morbo interculis specialis litulus hic habebalur. « Ut sacr;e reliquiaj
aquoe langucbat, Jam turgida pellis in allum crcve- socioiuni S. Yvonis, triduano jejunio celebrato, re-
rat: jam gravis halilus astantes submovebat; ipse gnante rege Henrico, ad ecclcsiam inventionis eo-
sibi epotalurus lolos amnes, exsiccaturus plena do- rum, v Idus Augusti, a fratribus Rameseiee, reve^
lia videbatur. Admonitus in somnis ad S. Yvonem hebantur. > Reanavit autem Henricus Tab anno t088
ycrrcxit: ibiquc tertio potata aqua. undam superflui adllOO.
91 GOSCELINTCANTUARIENSIS MONACIH S2

APPENDIX MIRACULORUM
Ex nova Lcgcnda Angliw Joannis Capgravii.

2 ). Adolcscens de Venetia, consularis dignitatis, A \ auditum, caecisvisum, desperatis et in extremis agen-


dia JOIXOinslinctu sororem gravidain interfecit. Poe- libus conferens sanitatem. Duo leprosi, eadem
aqua
uilentia ductuni ferreis noxibus episcopus alligat; a pcrfusi, sanantur; ct cacci tres oculorum luci resti-
soapulis ad renes fciro constringil, ventrem et bra- tuuutur.
chia fcrro accingit: sicque vinctus mundi pervaga- 25. Puer quidam, a dominis suis mercatoribus
lur climala, sanctorum poscendo suffragia. Apud vicem
coquinae sibi deputatam studiose adimplens,
S. Dioiiysium tandem deveniens, vinculum unum de tumba Sancti hauriens, ollae imposuit, et
Sancti piece rumpitur : mareque transiens, et ad aquam
copiosum accendit: carnes tamen discum-
t.umbam S. Yvonis perveniens, cum Magnificat in ignem bentibus appositac, crudaeet sanguine plenae sunt re-
Vesperis cantarelur; et versus iste : Et misericordia pertae. Res ut erat aperitur, in olla omnino fri-
a in aqua
ejus progenie progenies, diceretur; invisibilLvir- gida invenitur : aqua cnim S.
lute corripitur, totus a lerra levatur, terraeque citius dein statu Yvonis, semper in eo-
: ferri permancns; nescit occasum, nec aliquando
ileponitur rumpuntur ligaraina, et vincula ci-
tius sunt discussa. Alii quoque quatuor, ferro per palilur eclipsim; ct si quandoque in quantitale ma-
in ad gna avidius sumalur, sumenti nunquam malum in-
episcopos pcenitentia astricli, tumbam S. Yvo- nec bibenlis ulerus inflatur.
nis a vinculis sunt absoluti. 1 ducit,
21. Mulierem, propter caecitatis plagam a viro dc- 24. Mulicr quaedam in tanlum juri diaboli fuit
rclictam, visu reddito, confortavit. Adolescentem mancipata, ut idem malignus cum ea in specie lepo-
miracula sancti episcopi deridentem, Sanctoque de- ris frequentissimecoiret; ita quod in ipso coitu in-
Irahentem, curvatis genibus et rigidis, usque ad felix illa, quod dictu horrendum est, fluxum seminis
iiioitem adambulandum reddidilineptum. Monacho per os, ad majorem sui confusionem, evomeret. Con-
famulos suos in ejus festo operibus servilibus in- fessa esltandcmcum lacrymis prioriloci delicta sua :
sistore cogenti, sanctoque convitia inferenti, appa- et ab eo vasculum cum aqua S. Yvonis accipiens, et
ruil, dicens : t Tu, nunquid me nosti? > Ille vero de Dei misericordia confidens, videt daemonem, in-
ircmens rcspondit, t Non. —Ego sum, inquit, Yvo, solila forma astantem, sed nullatenus accedere proe-
qucm nuper te nescire dixisti, et fcsttim meum co- sumenlcm; comininantem tamen et increpantem,
lere volentcs prohibuisti; > et dedit ei zonam, di- quia contra se murum aqueum erigere voluisset.
ccns : « Ista zona praecingere, et mei notitiam Mulier vero, de potcstate diaboli erepta, nihil confu-
amodo tcne; » et praecingens eum.abiit.Expergefa- sionis praeteritae experla, incolumis et gaudens ad
ctus, quasi ferreo vinculo arctissime se circumliga- propria remeavit.
luni sentit: interius vitalium incisione torquebatur: C 25. Mulier quaedam, anativitateceeca, sanclorura
cxlcrius, carne in putredinem defluente, venenosa! perAngliamcircumquaque terenslimina,aB. Thoma
tabe ct inflatione vexabatur. Tandem, quod in San- martyrerediens, S. Yvonis pelitura
suffragia, villaeil-
ctum deliquerat lacrymabiliter confitetur; tumbam- lius prope sitoe appropinquans monticulo, fessa resi-
que ojus dovote visitans, sanitatem reporlavit. dens, paulisper dormireccepit.Cui duopraeclari viriin
22. Cuin monachus quidam, normam abhorrens, • habitupontilicali (unus itinere,quoveneral,veniens :
aufugcrc conatus essct, spiritus nequam eum inva- alter, via qua itura erat) astantes, duos oculos valde
sit; et circa mediam noctem, curo jam melius habere5 lucentes (ut ei videbatur) in manibus geslabant :
ctcpissct, duos ad sc tetros homines vcnire conspexit,' quorum unus unum quem tenebal oculum , alter al-
qui dicunt ei : « Quia dc loco isto fugere voluisli,• terum capiti suo adaplabant. Expergefacta mulier
te ad inforni claustra rapientcs deducemus. > Quo} oculos se
percepisse ac visum, gavisa est: quod au-
audito, concilus surgit, et Kyrie eleison clainantlo,' teni hoc miraculum beato martyri Thomae saucto-
ad monasleriiim confugit, in domum inftrmorum
que Yvoni sit ascribendum, nulli venit in dubium.
dcducitur; et apparente sibi S. Yvone, et signuma
ci ucis super ipsum faciente, sanus effectus est. Exx 26. Viri tres, morbo hydropico inflati, aqua Saiir
lumba S. Yvonis, aqua perspicua, visu dclectabilis,, cti hujtts hausta, sedato tumore sanitatem reporta-
guslu suavis, sumcntibus salubris erumpil; surdiss runt.
93 VITA S. WEREBURG.E VIRGINIS. 94

VITA SANGTiE WEREBURG^l VIRGIMS

REGIS MERCIORUMFILIJ5

AUGTORE GOSGELINO.

(Apud Bolland. Februarii tom. I, die 5, pag. 584, ex ms. Guilielmi Cambdeni.)

COMMENTARIUS PR^EVIUS.

§ I. S. Wereburgm progeniesregta. Vita conscripta. A priisque titulis distincta. Proetcrea qua.m ex Catologo
Tempus prmfeclurm monasticm. scriptoruiri Britannhc Molanus ad Usuardum vin
Julii, et hunc secuttis Valerius Andreas in Biblio-
1. Prognata est S. Wereburga patre Wulfhero, theca Belgica obscrvant a Goscelino scriptam esse
Merciorum, Mediterraneorum Anglorum, et regno- Vilam S. Witebmgae virginis, eam potius suspica-
rum Australium rege Chrislianissimo, ejusque piis- raur S. Wereburgae Virginis esse, cujus illa magna
sima conjuge S. Ermenilda regina, cui sacer est dies matertera fuit, seu S. Sexburgae aviae hujus soror :
XXIIIFebr. quo cum Actis ejusdem Ermenildac con- quee. Ut infra dicemus, cum S. Wereburga ob no-
jungemus res praeclare a Wulfhero marito gestas, minis similitudincin confunditur : quamvis, ut plu-
iinaque regni Merciorum in ejus proavo Crida, seu rimorum SS. Vitam conscripsit Goscelinus, ita etiam
Creadda fundati, aliarumque annexarum dein regio- utriusque et S. Witeburgae et S. Wereburgoe Acta
num situm conditionesque nec non varios ex eadera exarasse potuerit, cuni Ramesiae degeret non pro-
Cridae et Wulfheri familia succedentes reges : in- cul a monasterio Elionsi, ubi et S. Wereburga habi-
quircmusque quomodo ab aliis S. Wereburga unica tarat, et tum requiescebat corpus S. Witebu?gae,
S. Ermenildeeproles habeatur; ettamen a nonnul- Derha ex comilatu Norfolciae, ubi constrttcto Cieno-
lis Ceonredus, seu Coenredus rex (quem inter et bio vitam monasticam sanctc egerat, istnc liansla-
Wulfherum regnavit S. Ethelredus hujus frater) tum; appositumque reliquiis sacris duarum soro-
dicli Wulfheri filius prodatur. Sed vel maxime ibi- rurn S. Elheldredaeet Sexburgoe, hujusque filiae S.
dera expungemus fabulosum parricidium, quo a vi- Ermenildae. Ut denique S. Anselmus Hugoni co-
ris etiam in antiquitate historica Anglo-Saxonum B miti, de quo infra, auctor fuit ut ecclesia monaste-
alias eruditis , creditur Wulfherus, aut acerrimus a riumque Cestrense S. Wereburgae daretur mona
regni exordio Christianorum hostis, aut fcedissimus chis; ita Goscelinum, ut hanc S. Wereburgae Vitam
a lide baplismoque anle susceplo ad idololatriam conscriberet, facile potuit inducere. Coinpendiura
relapsus, apostata, proprios filios in odium Chri- hujus Yitaehabent Joannes Capgravius in Legenda
stianee religionis sua ipse manu intoremisse : doce- sanctorum Angliae et codex ms. ccenobii Rubeee
bimusque SS. Wulfhadumet Ruflinum, quiobfidem Vallis prope Bruxellas, ipsis verbis Goseelini relen-
Christi occisi marlyres coluntur, non fuisse fratres tis, ut vel hinc liceat, a!ia ejusdem Capgra-
S. Wereburgae, a dictis Wulfhero et S. Ermenilda vii compendia colligere seepe ex eodem Goscelino desumpta
genitos. Reliquam S. Wereburgae stirpem maler- esse : quod observamus ad Vitam S. Ermenildae
nam e regibus Cantiorum, eisque conjunctam legi- matris, et S. Laurentii archiepiscopi Dorovernensis
timis conjugiis familiam regiam et Anglorum orien- ii Februarii, ubi plura de Goscelino damus.
talium, etFrancorum transmarinprum infra ad Acta 5. Partim ex eadem Vita, partim aliunde haecle-
ipsa explicamus. In eisdcm referuntur Weduna, na- in Eliensi Historia ms. « Werburga filia S.
lale S. Wereburgae solum, ejusque miracuiis illu- funtur rmenildae, posl mortem patris sui, intravit mona-
stre : Eliense monasteiium, ubi vitam monasticam sterium S. Etheldredae apttd Ely, sicut legitur in
primo amplexa est : Tiicingham, vulgo Trentham, Vita sua, priusquam mater sua idein monasterium
alterum monasterium ejus morte clarum ; ac ter- intravit : cujus sanclitatem cum rex Ethelredus pa-
tium Hamburgense, ubi ejus corpus conditum, ac truus suus comperisset, eam indc cepit, et princi-
longo tempore divina virtute mansitincorruptum. /i palum monasteriorum sanctimonialiumqiie in regno
2. Acta S. Wereburgoe damus ex antiquissimo suo ei tradidit. Sponsa igitur Domini Werburga,
codice ms. cx Anglia a Guilielmo Cambdeno ad Ro- cum quibusdam Ecclesiis preeesset,post dilectae ge-
sweydum niisso. Nomen auctoris non apponitur : nitricis suae obitum, jure praelationis etiam monaste-
is est, noslro judicio, Goscelinus ille, aut Gotzelinus rium Elgee suscepit. Cum ergo omnium familiac et
qui, testeMnlmesburiensi, 1. iv De gestis regnm An- monasteriis sibi creditis, prae nimia charitatevideretur ardens,
glorum c. 1, < innumeras sanctorum Vitas stylo ex- optaret adesse, econtra et nulli tolerabile
tulit, vcl informiter editas comptius emendavit, post sua dulci praesentia carere, elegit cum divina pr;e-
Bedam secuiultis in laudibus sanctorum Angli.e scientia Hehamburgae monasterio corpore requie-
enarrandis. > Floruit is circa aimumChr. 1100, a S. scere. Quamobrem praecopit Ilehamburgensi fami-
Anselmo archiepiscopo Cantuariensi aliisque ob liae, ut, ubicunque raigraret ex hac luce, ipsi in-
doctrinam ac pietatem singularem in Angliam evd- cunctanter venirent, corpusque ejus ad raonasle-
calus e Belgio, ubi ante inoiiachus S. Bertini apud rium suum portarent... Legitur in Anglico, quod
Audomaropolim vaiias sanctorum Vitas illustrarat Sexburga in ecclesia de Scepeia, quam construxit,
easque inter etiam stylo cultiore emendaral Vitain a Ttieodoro archiepiscopo velamen sanctilatis acce«
S. Amelbergeeyirginis : quam penes nos ms. habe- pit, atquc ibidem lilia sua Ermenilda sub ea normam
mus, edituri ad 10 Julii, diem ejus natalem. Eam i-eligionis, spveto regni culmine, postea sumpsit:
autem Vitam dum hic c. 6 suo stylo recusam agno- quae, dum iter apud Ely paravisset, filiam suam
scit; et htijtis se auctorem esse prodit. Utraque Werburgam pro se in monasterio abbatissam, sictjt
p ajterea Vi.ta eadcm ratione suis est capitibus p:o- diu optaverat, constiiui!. » Est autem Shepeia in-
95 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHl 96
sula Caiitu oiientalis, in qua ob monastcrium san- A i tropolis Venedotiae et Norlwalliae habetur, postea
climonialium tunc exstructum, vicus eliamnum in coiilinio Anglorum ad conspectum Cambriee : in-
Minster appellalur. ter duo marina brachia, sive duo flumina Dee etMo-
4. De teuipore quo aut rcliquis monasteriis pree- see sila. > Credilur sub initium saeculi septimi
pnsita fuerit, aut ex hac vila mortali ad preemium adhuc a Britonibus detenta, ejusque episcopus cum
lalio.iim suorum abierit, nihil uspiam traditum est. aliis Britonibus interfuisse colloquio cum S. Au-
Monasicrium Eliense coepit oedificare S. Etheldreda gustino Dorovernensium archiepiscopo in finibus
an. 675, vita et regno functus estWulflierus rcx an. Wicciorum et Saxonum occidenlalium instituto, de
675, a cujus obitu sub S. Etlieldreda, an. 679 mor- quo agit Beda 1. n, c. 2, et de episcopis Britonibus
-
tua, sacrae religionis habitum stimpsit apud Elieri- varia disputat Usserius de Britannicarum Ecclesia-
ses, quibus secunda abbalissa tum data est S. Sex- rum primordiis c. 5. Ranulphus Cestrensis 1. v. Po-
liursa : qu;c Malmesburiensi 1. IVDe pontificibus lychronicic. 18, tradit « T. Wereburgam Hamburgae
Anglorum, dicitur subreligione et nomine abhatissae sepultam usque ad adventum Danorum jacuisse.
coiisoniiissp. Sed tum prorsus vctula, cujus ex filia Tum hiemantibus Danis apud Rypcmdon, fugatoque
neptis S. Wereburga jam pridem vivo patre Wul- Rege Merciorum Burdredo (quod faclum esse anno
fhero nabilis sollicitantcs ad matrimonium pvocos 884 legimus in Chronologia Saxonica), Hanibur-
repudiarat. Hinc Edovardus Maiheu in suo indice genses cives sibi timenles, cum feretro corpus Vir-
chronologico ad Trophaea Anglicana ordinis Bene- ginis continente, tunc in pulverem resolutae, ad Le-
dictini haec habet an. 680. « Eodem tempore claruit gecestriam, quae nunc Cestria dicitur, tanquam ad
S. Sexburga regina et abbatissa. Item S. Ermenilda B ] locum tutissimum contra stragem barbaricam con-
ejus lilia regina, deinde abbatissa; » quasi non diu fugerunl. »
superfuerit S. Sexburga, eique terlia apud Elienses 6. Volunt interim Cambdenus et Spedus, ubi de
successerit S. Ermenilda : quod nobis magis proba- Cestria agunt, hanc a Danis misere deformatam esse,
tur, qunm quod legimus apud Wionem in notationi- sed praeclare restauratam ab jEgelfleda Merciorurii
lius ad 15 Feb. S. Ermenildam faclam abbatis» doimna, sorore Ednardi senioris regis, qui Anglis ,
sam anno Christi 705, quando eam. aut eliam ci- iraperavit ab an. 901 ad 925, sub quo jEgelfleda
tius, e vivis excessisse credimus. Quo autem tem- cum Etheredo marito usque ad annum 912, ot vi-
pore illa ad Elienses migravit, S. Wereburgam fi- dua septem dein annis Mercios rexit. Successil huic
liam praefecisse Shepeiano in Cantio monasterio di- Eduardos jEthelstanus, a cujus tempore in urbe
cenda esset si Anglicano monumento ah Eliensibus Ceslria, secundum Ranulphum, « usque ad adven-
citato fidendum est. Inde esset tum a patruo suo S. tum Normannorum, canonici saeculares, collatis vi-
Ethclredo Rege evocata, et monasterii sanctimonia- cissim possessionibus, ad virginis laudes milita-
liura regni sui jure abbalissoe (ut explicat Wijfor- runt; at secundum Malmesburiensem 1. iv. De pon-
niensis ad annum 676) preefecla : et simul a mortei tificibus Anglorum, ex antiquo sanctimonialium
S. Ermenildae matris Eliensis quarta abbatissa fa- monasterium fuit, inter quas S. Werburgam cceli-
cta. Ab oadem S. Wercburga Wedtinam, Wulfhera batum professam plurimo temporum curriculo bo-
paliis sui regiam sedem, in monasterium conversam nis emicuisse virtutibus, » male adjungit. Anno
csse tradunt post Ranulphum Cestrensem Cambde- Chr. 975 Cestria Eadgarura regem pompa magni-
nus in Coritanis agens de comilatu Northamptoniae, iC fica triumphantem vidit; quando Regibus Kynatho
Harsfcltlius saeculo 7, c.25, ct Edovardus Maiheu ini Scotorum, Malcolmo Cumbrorum, et Macco pluri-
suo de S. Wereburgae Vita tractatu. S. Ethelredus i marum insularurn, ct subregulis Walliae quinque ad
relicto rcgno monachus factus est an. Christi 704. remos Iocatis, ipse clavo gubernaculi arrepto, a
qiio tcmpore S. Wereburga adhuc supererat : adl palatio ad monasterium S. Joannis navigavit; facta-
quam voro senectutem pervencrit,quove annodeces- que oratione ad palatium remeavit, ut pluribus nar-
serit, nusquam legimus. Aliqui S. Ermenildam ma- rant Wigorniensis aliique. Successit Eadgaro fi-
tiem sciibunt ad annum 710 supervixisse, quodl lius S. Eduardus, dein niarlyr, et post alios aller
nos de fllia ejus dicerc mallemus : si tamen diu- S. Eduardus confessor; depriore agemus 18 Martii,
lius non superfuerit. postcriorem celebravimus 5. Jan., ubi c. 7 Vitas
II. ejus,« comes Leofricus vidit Christum in ara con-
§ S. Wereburgm reliquim Cestriam translatm,
ejus publica veneralio. sistentem, dextera super regem extenta signum san-
ctoecrucis eum benedicendo depinxisse. llic comcs
5. Duplex apud Biitannos Urbs-Legionum, vulgoi Leofricus, et uxor nobilis comitissa Godiva , Dei
Caerlegion, seu Caerlion, dicta ab hibernis vel stali- cultrix, et S. Mariae semper virginis amalrix devo-
vis legionum. Altera in Britannia n apud Silures, , ta, monasterium Conventri a fundamentis constru-
Isca priscis, tum Legio n a Ranulfo Cestrensi 1.1. xerunt : Leonense etiam et Winlaconense cceuo-
Polychronici, c. 48, Demetiae, seu Suthwaltiee ascri- bium, S. Joannis Baptistee ac S. Werburgae virginis
pta; in eaque iltius partc ad fluvium Oscam sita,, monasteria in Leogecestra sita, et ecclesiam S.
quee comilatu Monemuthensi circumscribitur. Se- Mariae de Stowe pretiosis ditaverunt ornamentis.
ilem oliin archiepiscopnlem sub, piimis Britonibus» D Wigornense quoque monasterium terris, et Eoves-
Chiistianis habuit, inde Landavaro ac postca Me- hamnense aedificiis, ornamentis variis, tcrrisque lo-
neutam, quam S. Davidis urbein dicimus, transla- cupletaverunt. Decessit Leofricus in bona senectute
lam. llujus Urbis-Legionum cives fuisse SS. Aaro- n. Kal. Sept. anno 1057, » ut ad cum annum refe-
nem et Juliuin in Diocleliani persecutione martyriii runt Wigorniensis, Hovedenus, Westnionaterien-
palma coronatos tradit libro de excidio Brilanniee5 sis, Cestrensis, aliique. Canibdeiius addit« a Leo-
Gildas Britannicoriim scriptorum antiquissimus. frico ecclesiam Cestriee in honorem S. Weiburgee
Utrique Islic a Britonibus ecclesiam erectam esse; positam esse. » Sub Guilielmo conquaeslore Petrus
docent Giraldus Cambrensis 1. i Itincraiii Cambriae,, episcopus sedem suam Lichfeidia Ceslriam, ut ob-
c. 5, clGalfridus Monemuthensis 1.ix Hist. Britan.,, servat Malmesburiensis, transtulit; dein, teste Wi-
C. 12, de quibus agemus ad Kal. Julias. Altera nonl gornicnsi, an. 1102 Coventriam relatam. Sunt au-
minus clara permansit Urbs-Legionitm, Britanniss tem Lichfeldia et Coventria urbes comilatus Staf-
Caer -Legion, Caer-Leon-Vaur, Saxonibus Lege-ces- fordiensis : a quibus omnibus sedibus saepe poste-
ter, vulgo Anglis Chester, et a situ Vestchester, La- riores cpiscopi appellationem sumunt. Hic Guiliel-
tinc Cestra et Ceslria, comitatui adjuncto nomen de- mus I rex Hugonem Lupum haereditarium pajati-
dit : Romanis creditur Deva, Deunana, vel Divanai num, Cestriae comitem\creavit, cui ex heercdibus
dicta, a Cornaviis exculta, et provinciee FlavioeCae- sex Comitcs ordine succcsserunt. Hic ille est Hugo,
pariensi ascripta : Ranulpho, qui hic suam Histo- per quem « loco sanctimonialium monasterium Ce-
riani elaboravit, i tempore Britonum caput «t Me-- strensc S. Wereburgae monachis repletum fuisse».
97 YITA S. WEREBURGJE VIRGINIS. 9S
tradit Malmesburiensis de Ponlif. Angl., lib. iv, quos A Domini 670. > Florarium ms. 19 Februarii hocc ha-
tamen « monachos regularcs mavult Costrcnsis suc- bet : « In Anglia S. Wicburgae virginis > : ut dubi-
ccssisse cauonicis seecularibus, quos pauculos eje- tari possit de S. Witburga an vero Werburga au-
yos fcedo et «paupere victu vitam transigentes > ctor agat. An non eiiam S. Wereburga cum S. Wal-
scribit etiam Malmesburiensis lib. n. De Gestis re- burga virgine et abbatissa ab aliquibus confusa oc-
gum Angl.. c. 15, ut hi tuin soli fuerint, aut san- casionem dederit, ut hoec filia regis crederetur, et
ctimonialibus additi ad divinum officium decentius pater ejus S. Richardus Angliee rex haberelur, in-
celebrandum. Cambdenus addit « ab Hugone comite quiremus 7. Febr. ad S. Richardi Vitam, et 25
ccclesiam S. Wereburgae restauratam esse, mona- lebr. die S. Walburgae natali.
chisque auctore S. Anselmo concessam » : quod 8. Aguiit denique de S. Wereburga Foientius
factum esse anno 1092 sub rege Guilielmo Ruso Wigorniensis ad annum 675 et Westmonasleriensis
passim omnes scribunt ciira Annalibus Sloi et Mar- ad 676'quibus dicilur « magnarum virgo viitutum,
tyrologio Anglicano primae editionis. In cujus poste- multa Deo cooperante miracula patrasse, quibus-
riore editione tum primo ex Hamburgensi ecclesia dam virginum Deodevolaruminonasteiiisproefecta,
traduntur solerani pompa translata Cestriam ossa S. cum iis regulariter vivens, illisque in omnibus pie
Werburgee, exstructaque ab Hugone ecclesia illi di- consulens, ad vitae iinein vero regi Chrislo mili-
cata cum monaslerio, sede nunc Cathedrali hono- tasse; sicque e seeculo migrans ad complexum et
rata : postquam sacrae reliquiae apud Hamburgenses nuplias sponsi cceleslis inirasse. > Apud Malmesbu-
trecentos circiter annos requievissent, quos etiam riensem 1. n De gestis regum Anglorum, c. 15 ,
Cestrensis annotarat: quamvis « fugato rege Mer- D « S. Ermenildae apud Hely, et praecipue filieeWeie-
ciorum Burdredo, > ergo ann. 884, ut supra demon- burgoe apud civilatera Legioncm laudanlur meiita,
stravimus, describat corpus ejus Cestriam transla- extolluntur miracula, cumque omnibus petitionibus
liim, ut errore quodam amanuensium 500 anni loco sint incuiictanter favorabiles, maxime orationes fe-
K0 videantur intnisi; imo uti sub Guilielmo n ea minarum et puerorum vicino et coutiguo auxilii pe-
translatio dicitur facta, ita octoginta circiler anni de attingunt. > Quae fere eadem leguntur apud Yin-
ultra assignalos trecentos fuissent elapsi : et si centium Bellovacenscm 1. xxv Speculi histoiialis,
eidem Martyrologio credamus, in quo sub annum c. 52, et Petrum de Natalibus in Catalogo, 1. n, c.
676 traditur obiisse, erunt aimi ab ejus obitu plures 67. Earum virtutum illuslres praecones etiam sunt
quadringentis. Polydorus Virgilius lib. iv Historioe Anglicanoe,
7. Sub ttnem Historiaems. monasterii Petroburgen- Harpsfeldius saeculo vn, c. 25. Andreas du Chesne
sis observatur, « S. Werburgam in Lejjgecestre re- 1. vi. Historioe Anglicanoe, et passim alii.
quiescere. » Referunt eamdem hoc 5 Febr. preetcr 9. YTitasequens in codice ins. his capitibus dis-
Marlyrologium Anglicanum, Carthusiani Colonien- tinguebatur quee hic praeposuisse suflicit, facta more
ses in Auctario Usuardi his vcrbis : « Ilem Were- nostro nova divisione.
burgae virginis. > Ferrarius in Catalogo generali :
« In Anglia S. Wetereburgae virginis > ; quam in no- Cap. I. Genealogia S. Werebnrgae.
tis Wereburgam vocat. Menardus in Martyrologio II. Conversalio in Elio monasterio
Benedictino : « In coenobio Cestrensi, S. Werburgae III. Couversatio matris suoe in eodem mona-
virginis et abbatissae,filiaeVulferi regis Merciorum.> „" sterio.
Edowardus Maiheu in Trophaeis Benedictinorum IV. Praeponitur monasteriis sanctimonialium
Anglorum; « Tricinghamioe, vulgo Trentam, in co- Werburga a patruo suo rege ^Etheliedo.
mitatu Staffordiae S. Wereburgae virginis et abba- Ideni rex hujus sanclitatis exemplo fit per-
tissae, splendore generis et sanctitate vilse clarissi- beatissimus monachus.
mae >; ejusque Gesla ex variis recenset. Ejusdem V. Werburga ut mater pia, ita fit omniurn mi-
Vitee compendium refert hoc die Hieronymus Por- nistra pro raagistia.
terus in Floribus sanctorum Angliae, in quibus VI. Volatilium agmina praecepto captivat et rc-
etiam vita functa dicitur « circa annum Domini laxstt.
676, > quo vitam monasticam, patre Wulfhero annoi VH. Humilitas ejtts. Carnificem retorta in ter-
praecedente mortuo, forte auspicata. Arnoldus Wion gum integrum cervice increpat, el supplicem
eamdeni cum S. Witeburga, magna matertera, reformat.
confundit et celebrat 8 Julii. « In Anglia, inquit, S. VIII. Transitus insius'5 Nonas Februarii
Wileburgae virginis, Wulferi regis Merciorum filiae IX. Corpus ejus friecengehamenses custodien-
et sanctimonialis Eliensis, sanctitate et miraculis tcs obdormiunt : etp Hamburgenses divinitus
claree, > additque in notis alias dici Wereburgam et reseratis foribus auferunt.
Vereburgam, alque « ab Ermenilda matre regina X. Post novem annos elevata, inventa est toto
oblatam fuisse Deo in ccenobio Eliensi circa annum corpore et vestibus ut vivens vcrnantissima.

INCIPIT VITA.
CAPUT PRIMUM. D primis Anglorum regibus sublimiter splendescil; a
Illustris ex quatuOr regiis familiis progenies S. We- rege vero Dorobernioe, quod esl Canluatiee, poten-
reburgw. tissimo (100) jEthelbrichto, qui primus Anglorum
1. Filia regum, et sponsa Christi decentissima, regum per prolodoctorem suum (101) Augustimini
VirgoWerburga in Cestria civitate requiescit, merito- Christo sacrari meruit, imo a quatuor regnis al-
rum signis gloriosa. Clara est in tota Anglia, et pura tum et sanctum genus tradit: quod hic sequenti or-
sanctitate, et regia dignitate, et virtutum attesta- dine cxponi dulce videtur : quo Dei gemma charius
tione, atque Anglicarum historiarum celebritate. A appretietur, et quasi de prteviis sidcribus hacc ma-
(100) S. Ethelbertus rex abavus vila functus (101) S. Augustinus colitur 26 Maii, ejus socius
anno 616, colitur 24. Fcbruar., quo die de ejus ma- ct in archiepiscopatu successor S. Laurentius 2 Fe-
joribus agemus. brttar.
99 GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACHI 100
tutina stella clarius spectetur. JElhelbrichtus igitur A . menburga, ct jErmengida, velut paradisiacl fontis,
cx (102) Berta regina (ilia regis Francorum (105) quadrifida emicuere flumina. Fratri vero ejus Mt<-
Eadbaldum cum jEthelburga (ilia procreavit, quem gomberto regi (116) Annae regisfilia (117) Saexbur-
suoe pictatis et regni optimum liaeredem reliquit ga, soror perpetuae virginis (118) ^Elheldrethae, re-
(104). jElheiburga vero regina posl proprii regis galiter conjuncla peperit(119) /Egbrichtum ac (120)
Nordanhumbrorum (105) ;£duini intcrfectionem, Lotharium reges cceloque dignas (121) Eormliil-
reversa ad fratrem jEadbaldum in villa (106) Lim- dam atque (122) Eorkengodam reginas. Eormhilda
iiiinga monasterium aedificavit, in quocum (107) S. (125) Wlfero regi Marciorum (124), Pendee regis
./Eadburga requiescit; Eadbaldus quoque ex alterius filio, tradita, splendidissimam Werburgam, cui haee
(108) regis Francorum filia Emma (109) Eormre- parentalis purpura infloratur, generavit.
dum alque (110) Ergombcrtum principes sanclam- 2. Beatissima vero matertera ejus virgo Eorken^
que virginem (111) Aiiswytham, quae apud (112) goda amore sacroe religionis peregrinata trans mare
Folcanstain deposita veneratur, propagavit. Eorm- requiescit, ubi se a Domino susceptam tamquam
redo aulem ex inclyta conjuge Oslava nati sunt advenaro suam multis virtutibus ostendit. At beata
(115) jEthelredus, atque iEthelbrichtus, quos inno- et regia (125) Domneva regio Wlferi germano Mer-
center jugulatos, splendida lucis (114) columna de wale conjugata,ad summse Trinitalis gratiam tripli-
ccelo prodidit Christi martyres : qualuor quoque plicem virginitatis protulit lauream, sanctissimas
sibi filiae sanctae(115) Domneva, .Ermenberga, Mr- scilicet sorores (126) Mildburgam, Mildrydam, et
(102) Berta, S. Gregorio Adilbcrga, filia Chari- (112) « Folhstonium, inquit Cambdenus in Can-
berti regis Parisiorum, qgi S. Wereburgae atavus tio, Anglo-Saxonibus religionis nomine celebre fuit,
obiit anno 570. Ghlotharius I tritavus 562, Chlo a monastcrio, quod Eanswida Eadbaldi regis Cautii
doveus I, tritavi pater, 509. filia virginibus consecravit; nunc viculus est, ejus-
(105) Eadbaldus proavus regnavit ab anno 616 que partem maximam abrasit Oceanus, > cui adja-
ad 640, qui, teste Beda I. n, c. 6, « anathematizato cet prope Dubiim versus occidentem.
omni idololatriae cultu, i> in quem ab obilu patris (115) Coluntur hi fratres Elhclredus et Ethel-
relapsus fuerat, « et ab.lic.alo connubio non legi- brictus 17 Octobris, quo die ad monasterium Ram-
timo, > quod cum noverca conlraxerat, « suscepit seiae translati sunt sub rege Ethelrcdo.
fidem Christi, et baptizatus, Ecclesiae rebus, quan- (114) « Radius prolixae immensacque lucis instar>
tuni valuit, in omnibus consulere ac favere cura- flagrantis facis per summum aulee regiee culmen,
vit. > De obitu ejus agit Beda 1. III, c. 8. ubi sepulti nocte ipsa erant, « usqucad ccelum. prc-
(104) Colitur S. Ethelburga 8 Septemb. Bedoe1. n, tendereregi visusest. » Vita ms.
cap. 9. « Edelburga, alio nomine Tate; suo matri- (115) In eadem Vila dicuntur Dompnena, Ermen-
monio occasio fuit fidei percipiendae genti Northan- Q ( burga, Ellieldriiha et Ermengitha: ex his Ermen-
hymbrorum. » Quam illi epislolam misit Bonifacius burga colilur 19 Novembris.
V papa, rcfert Beda c. n. (116) Anna aller proavus, rex Anglorum orien-
(105) S. Edwinus, primus rex Christiarius Nor- talium, occisus an. 654. Ex decessoribus regibus
thumbrorum, regnavit annis 17, occisus an. 655, fuit S. Sigebertus martyr patruelis ejus, cui sacor
12 Octobris. De eo agit Beda a. c. 9, paucis inter- est 17 Septemb. Ipse Anna Bedae lib. iv c. 29, < vir
positis, ad c. 20. bene religiosus, acper omnia mente et opere egie-
(106) « Rex Eadbaldus sorori suee Ethelburgae gius, > in Eliensi Hisloria ms. ctiam sanctus appel-
dedit villam Limraing, in qua ipsa monasteriura lalur.
construxit, et a B. Honorio Archiepisc. Cantua- (117) S. Sexburga avia materna colitur 6 Julii:
rionsi vtianiine consecrata, mater plurimarum Vir- hujus eliam sorores S. Withburga et Ethelbuga, 8
gimim ct viduarum fuit. » Ita Capgravius in Vita et 7 Julii.
S. Iloiiorii. Est autem Lyming Cambdeno in di- (118) S. Ethiklritba, Etheldreda, sive Etheldrudis,
stiioiu seu latha Shepwayensi, prope oppidum primo Tondberto principi, tum Egfrido Nordhum-
Elham, non procul a mari, et portu Dubrensi. brorum postea rcgi annis 12 nupta, virginitatcm
(107) Eadburga, sive Edburga. Capgravio in pro- servavit. Agit de ea Beda 1. IV, c. 19 et 20. Colitur
pria Vila dicitur filia S. Ethelberti, ut hic legendum 25 Junii. Inccepit regnare Egfridus anno 670.
sit cum sorore JEadburga requiescit : quod huic (119) Egbertus avunculus regnavit in Cantio ab
auctori magis congiuit. Sed ea Edburga Gapgravio anno 664 ad 675.
cum altera juniore confunditur, quae in insula Ta- n (120) Lotharius, aller avunculus, post fratrem
neto vixit abbatissa monaslerii S. Mildredae, cujus regnavit ad annum 685.
corpus ea transtulit in novam ecclesiam, dedicatam (1211 S. Ermenilda mater colitur 15 Februar.
a Cuthberto archiepiscopo, quem « Nolhelmo xvi. (122) Earcougota, sive Erkengotha, sub mater-
Kalend. Novemb. anno 741 defuncto » successisse tcra S. Ethelburga abbatissa vixit in monasterio
scribit Wigorniensis post Chroiiologiam Saxoni- S. Farae dioecesis Meldensis, ndn procul ab urbe
cam. Parisiorum : coluntur S. Earcongota 25 Febr. et
(108) Quis fuerit hic rex, nusquam legimus. S. Ethelburga 7 Julii. Agit de iis Beda 1. m, c. 8.
Emma nubente regnabat monarclia Francorum (1251 Wulferus pater regnavit ab anno 657. anno
Chlotharius II, cujus fuerit aut lilia, aut soror : aut (124) Regnavit Penda avus paternus huic ab
626 ad 655, cui tum Peada alter filius, Wul-
cognata a regibus Austrasiorum aul Burgmidionum
orla. ferus successit.
(109) Aliis Ercomredus et Ermenredus, in Historia (125) Convenit Vila S. Milburgae apud etCapgra-
Ethel-
Petroburgensi ms. sanclus dicitur. vium, et Vita ms. fiatrum S. Ethelredi
(110) Ercompertus, avus S. Werburgae, regnavit brecti. Contra, S. Ermenburgam Merwalae. seu
ab anno 640 ad 664. Hic, teste Beda 1. m, c. 8, Mervaldo, nuptara scribunt Malmesburiensis fib._i.
idola destrui in toto regno praecepit, et jejunium De reg, Angl., c. 4, Wigorniensis ad annum 675,
quadragesimale observari. Westmonasteriensis ad annum 676.
(111) S, Eanswida, sive Enswida colitur 12 Sep- (126) Coluntur S. Milburga 25 Februarii, S. Mil-
tnnb. dreda, seu Milthrida 15 Julii,De S. Mihvida egimus
101 VITA S. WEREBURCE VIRGINIS. 102
Mildgydam, quae distinctis monasteiiorum suorum A grantissimam prolem exercebat, quani ipsa adhuc
lapidibus irradiant patriam. Natus est ei et Merevin sub jugo maritali gemitibus inenarrabilibus suspt-
filius, qui ad sanclos innocentes a baptismate ra- rabat. Vcrum altissima Dei providentia benigne dis-
ptus tst parvulus. Almifluaequoque Werburgee ge- pensans omnia, matrem eam in regno slaluit. om-
nerositatem ac sauctimoniam proxime exornant nium inopum, omniuni neccssitudinum refugium,
sanclissimae amilae suae Pendae regis filioe(127), Ky- siiriul etiam utpiis visceribus pignus Deo gigneret
neburga, et Kynewida, quaecum propinqua sua bca- accepiissimum, ct ampliorera coronam dilatorum
lissima Tibba (128) Burgensem superni janitoris tandem reciperet desiderioruni. Viluerant divitiae
Petri illustrant ecclesiam. Suus vero genitor proe- tani inatri quam (ilioe: palatiuni habebant pro ino-
nominatus ac patriii reges, id est, Peada (129) jEdel- naslerio : aurum, gemmae, vesles auro tcxtae, et
redtis, ac proedictus Merwala preediclarum sororum quidquid fert pompatica mundi jact-antia, onerosa
fralres, Christianae inslitutionis non solum cultorcs, sibi magis erant quam gloriosa; et, si forle his uti
verum etiam primi alque intensissimi fuere propa- ad tempus regia comptileret digititas, dolcbant se
gatores : et sicut ^Edelbrictus Dorobernioe, ita Wlfe- polius vanitali subjectas tanquam captivitas.
rus in Merciis Chrislianitatem piimus dilatavit. Sic R 4. At vero virginalis B. Werburgae libertas, mox
itaque, ut praemisimus cx quatuor regnis et anti- ut valuit, haec vincula exuit, ct ad (151) Eligense
quis rcgibus rosa Christi Werburga llorcscit. A monaslerium cuni olficio sublimiuni parcntum hos-
principe susceptae fldei ^EdelbrichtoCantiiariorum, tia Dei coinmigravit: ubi primum beata, et inteme-
a Berta vel Emma Francorum, ab Aima rege, et rata matertera sua (152) jElheldreda, acdeindeso-
avia Sexburga Orientalium Anglprum, a palre vero ror ejusdem virginis, sua, ut pnedictum cst, nvia,
luculentissima faota Merciorum. Ilaec vero ad glo- principabatur Sexburga. Illico abjicitur cultus ter-
riam preedicandaevirginis preelilulanlur, ut de ra- reni nitoris, induilur habitus sacroe religionis, ve-
dice sancta ramum sauctum deceal sanctitudo; imo slis pulla pro ornamento gloriie, velum capitis hu-
de contempta regni excellentia major asciibalur . mile pro regni assumitur diadomate. Ila proedara
claritudo. Reslat nunc, ut explicemus sanctam ip- virgo ceilabat fastum mundi calcare; mente et
sius conversationem, et probabitera in Doraino conversatione, velut hic percgrina, ad supernam
linem. patriam tendere ; tota animi submissione humilli-
CAPUT II. mam Chrisli exhibere ancillam, quam ipse exal-
Conversatio S. Wereburgm in Eliensi monaslerio : tare dignaretur in sponsam. Omncs monasterii fa-
prmfeclura variorum monasleriorum. Q mulatus anticipabat: omnibus se inferiorem exhi-
5. A tenero ergo aevi flore, cum fbrmae pulchri- bebat: erga oranium necessitates vulneratae charita-
tudo insigniter responderet generositati suee, coepit tis viscera impeudcbat.
speciosa facie cum speciosissima mente ad illtim 5, Jam Deo amabilis pater cjus Wlfcrus, mulla-
qui speciosus est forma prae filiis hominum (150) rum ecclesiarum aedificator, Christianiae fldei sum-
contendere:'cujus ut inaestimabilem dulcedinem prsc- mus amalor ac dilatator, quippe qui ctiam subje-
guslare poluit, protinus in ejus amorem anhelo ctos rcges (155); datis provinciis in mercedem, ad
pectore exarsit, et, ut cervus ad fontes aquarum, Chrisli cultuni attraxit, septimo decimo imperii sui
virginalis anima ejus in ipso sitivit : adeo dulcis ct anno (154) de temporali regno ad perenne trans
suavis Spiritus Domini a Patre dileclionis procedcns ivit. Tunc beatissima regina Eormenilda post pios
illam attraxit, ccelestes concupiscentias in ejus cor- fletus triumphans sc solutam a mundiali catcna, diu
de accendit, lerrenas exstinxit. Illa amore pei'petuoc desidoratam conversalionem airipuit, et cum beata
virginitatis ad sponsum aeternaeintegritatis convo- filia in Eliensi monasterio jugum Domini suave
lavit, procos et amatores regificos angclica pudici- subiit. Hic deinccps tanta virtulum flagrantia in
tia repulit, imo Christus eleclam sibi inhabilans onini sanctilate et rcligione vixil infatigabilis, ut et
omnibus appetitoribus eripuit. Sanclissima parens virginibus exemplum cssct caslilatis ac totius vir-
non cessabat assiduis monitis irrigare horturo Do- tutis. Contendebant alterutra pictatc mater et filia,
mini, et plantare in ea immarcescibilia germina pa- quae humilior, quoe possit esse subjcctior : mater
radisi, et accendere lampadem ejus oleo et flamma sibi praeferebat ejus, quam genuCrat, virginitaterii ;
charitatis inextinguibili. Ad illam enim vitam fla- virgo matris auctoritatem : utrimque et vinccre et
17 Januar. ubi multa de Merevino puero dicta sunt, etiam Merewaldus, hic Merwala , sanctus hahe-
de regno Mervaldi agemus 25 Februarii. tur.
(127) S. Kineburga et Kineswida, aliis Chineburga (150) Capgrav. et 1.
ms. Rub. val. conscendeu.
et Chineswida, coluntur 6 Marlii. I:i Vita S. Tibba (151) Elige Bedee iv, cap. 19; aliis Elic et EL,
conjungitur et 15 Decembris obiisse tradilur. olim monasterium, nunc oppidum in insuln cogno-
(128) Corpora harum anno 1005 dicuntur trans- mine ab anguitlis juxtn Bcdam appellata, ad fluv.
lata « ad monasterium de Burgo S. Petri, > vulgo Gianlum in coroitatu Cantabrigiae apud orientales ,
Petroburgum, exstructum a YVulfero, et fratiibus Anglns.
et hisce sororibus. De eo agimus aJ Vitain S. Er- (152) Exstruxit illud monasteiium an. 675, obiit
menildae. an. 679.
(129) S. Ethelredus colilur 4 Maii. In Appendice (155) Haeoplene illustramits 13 Febr.
Wigorniensis alius frater adjimgitur Mercelmus, ubi (154) Annp 675.
105 GOSCELINI CANTGARTENSISMONACHl m
vinci gaudebant. Nune autem in eodem ccenobio ad }\ duna autem regio patiimonio suo, quod est in Ham-
salutiferam ipsius benignissimee parentis tumbam tuna provincia, jucundum et celeberrimum a gene-
conspicue elucescit, quibus clementiae visceribus se rattone in generationem hoc ejus miraculum asse-
in ctmctos diffuderit, dum corporaliter vixit; adeo ritur ab ipsa plebe tota.
ut experti ipsius beneficia audeant fideliter asse- 10. Cum in ipsius Wedunae mansione morarelur
rerc qttod nullus credulus petitor frustrelur ejus regia virgo, agros ejus in solito infinita aucarum
ope. (159) indomitarum, quas gantas vocant, depopula-
6. Igitur patruus almae Werburgae rex ^Ethelre- batur multitudo. Nuntiat domesticus ruricola hoc
dus, qui fratri Wlfero successerat, cura sancta damnum dominae suae. Tunc illa magnanimi fide
nientc tolius sanctitatis esset benignissimus, videns praecepit illi ut omnes adduceret, et includeret,
in beata neple divinam prudenliam ac sanctimoniam inore scilicet animalium, qui depascunt alienas se-
altius resplendere, qui nimirum virtutem poterat getes. Vade, inquit, et omnes has volucres.introduc
ultra germanitatem diligere, tradidit ci monasterio- huc. Itabat ille aliius obstupescens, an garriret, an
rura sanctiraonialium, quae in suo regno pollebant, deliraret hoec jussio. Quomodo enim suspectus ad-
principatum. Pulchre sane superna id aetum est vena tot volatilia ire gressibus in vincula cogeret,
providentia, ut sacroe institulionis, cujus perfecta '™quibus per ccelum evadere liceret? Quomodo, in-
erat discipula, in salutem multorum decentissiixa quit, ad primuin accessttm meum in aethera fugien-
foret magistra. tes hucconvertam? Tunc virgo propositum urgens :
7. Rex vero magis ac magis ccepit imperii tae- Vade, ait, quantocius, et ex nostro jussu omnes
<lere, dum se reputaret inter saccularia negolia quasi adduc in custodiam nostram. Ille timens vcl super-
animal accline lerrae, illam vero columbinis pennis vacuura dictum divae praeceptricis negligere, post
meritoruui ad ccelum volitare. Et quid plura? Non omnes vadit, dicensque illis : Ite, ite ad dominam
quievit aeslus spiritus sui, doncc (155) vigesimo no- nostram ; omnes ante se, ac si captiva pecora, agit.
no regni sui anno in (136) Bardeniensi cccnobio de Nulla avis de tanto ccetu pennam levavit, sed quasi
rege efliceretur monachus, qui idem ]am favore s» implumes pulli vel alis excisoe pedetentim se per-
perno probatur merilis venerandus. movebant, pedestri incessu submissis collis velut
8. Dilcctissima autem Deo Werburga, erga sub- pro confusione reatus sui. adventabant : sic intra
jectos ita erat magistra, ut potius videretui-ministra: curiam judicis su;e trepidoe et suppressae quasi dam-
•aequabat, vel magissubjiciebat se infimis; maleas, si natae se collegere, ibique (140) retruduntur captivee,
liceret, locum extremilatis quam praelalionis. Por- .p Yel magis servantur indulgeiuiae.
tabat omnes quasi visccra sua, fovebat ac si uterina 11. Noctem illam lilia lucis, uti consucverat, in
pignora, erudiebat exemplo attenlius quam imperio. hymnis coeleslibus ac precibus perpetua: mane
Totam possedei'at dileclio, et benignitas, pax et hi- omnes advenae elatis vocibus concrepant ad domi-
laritas. Ad indigentes promptissima illi largitas : ad nam, quasi veniam el emigrandi poscentes licen-
alllictos compatienlissima crat pietas: adversa ride- tiam. At illa, ut erat erga omnem Dei creaturam
bat patientia, viiiccbat fiducia, cakabat ccelesti lae- benignissima, absolutas jubct dimitli, interminans
titia : ad usum vero divinac sapientiee accipiebat ne ultra auderent in hunc locura regredi. Unam
prospera, absliiienliaiii pro deliciis, vigilias pro (137) antem ex eis quidam ministrorum exiens furlo
somno , laborc pro voluptale, lecliones et Ora- abstulcrat, et occuluerat : cumqtie omnes clatis
liones sacras pro epulis habebat: corpore in terris, pennis in aera se sustulissent, seseque circumspi-
aiiiino convcrsabatur in ccelis. ciendo requisissent, damnura contubernii sui una
CAPUT III. absente (141) percensent. Extemplo universus exer-
Obedientia anserum silvestrium : inobedienlia viUici citus supra domum virginis (142) glomeratur, in-
punita. gentu strepitu injuriam collegii sui conqueritur:
9. Sed jam forsitan lectorem lassamus, dum mi- D coelum undique diffusis copiis obtegitur, ut quasi
racula suspendimus. Majora miraculis sunt merita, hac vocc humana judicium miseratricis suae implo-
quibus ipsa sunt miracula : quia possttnt esse per- rare viderentur : Quare, domina, cum omnes nos
lecla mcrita absque signis, signa vero nihil sunt relaxaverit tua clementia, una ex nobis tenetur ca-
absquc meritis. At vero multis mirabilibus efful- ptiva? Et potest haec iniquitas latere in domo sancta
sisse probatur dignissima virgo, et in Eliensi cce- tua, et fceda rapacitas valere sub tua innocentia ?
uobio, ct quocunque degebat loco. In (158) YYre- Egressa ergo divina virgo ad murmur tantae plebis,

(155) Anno 704 cceperat regnare a mortc Wulferi fluv. qui inde Northametoniam defluit, caput pro-
an. 675. vinciae quae hic Hamtuna dicitur.
(156) Bardena, Beardena, Peartaneau, vulgo Bar- (159) Capgr. ct ms. Rub. val. silvestrium auca-
ttneg, in comilalu Lincolniae, nec procul ab urbe ad rum, id est anserum.
sinistram ripam Withaniee. (140) Ibid., recludunlur.
(157) Ms. Cambdeni solcmniis. (141) Ibid., perpendunt.
(138) Weduna, in Itinerario Antonini, ut censet (142) Ibid., congregatur.
Cambdenus, Banavenna, vulgo Wedon, ad Ausonam
105 VITA S. WEREBURGvE VIRGINIS. 106
et querimoniam, intellexit causam, acsi praefatis A Deo Werburgam quam niultis aliis signis emicuisse,
verbis auditam ; protinus perscrutatum (145) fur- et ccelesti benelicio diversos aegros ac debiles cu-
tum reus ipse publicat, receplamque volucrem suae rasse. Potuit etiam divina inspiratione plura pree-
genti pia conciliatrix associat, et abire simul prae- scire ac praedicere, diemque ultimum, quem semper
dicta conditione mandat. Quibus nimirum sic ges- prae oculis habebat, totaque vigilantia cum flam-
tiebat, dicebat benigno animo : Benedicite,volucres manti lampade eminus observaverat, jam proximum
cceli, Domino. Nec mora ; omnis illa concio ita avo- ignorare nequibat. Cum ergo omni familiae, et mo-
lavit, ut nulla hujus generis avicula in ipsa terra nasteriis sibi creditis prae nimia charitate jugiter
almae Werburgae, ut famose memoratur, ultra re- optaret adesse; et econtra nulli lolerabile videretur
perta sit. Bene ergo illi pecualis creatura parebat, sua dulci praesentia carere; elegit tamen divina prae-
quae omnium Creatori tota devotione jugiter obtem- scientia et voluntate Heainburgae (149) monasterio
perabat. Tale prorsus miraculum in Vita beatissimae requiescere corpore, quee omnibus semper reprae-
virginis Amelbergae(144), quani nostro stylo recu- sentaretur mente. Quamobrera praecepit (150)
dimus, legitur, quatenus in eodem opere eadem Heamburgensi familiae, ut ubicunque migraret ex
fides utriusque, licet diverso tempore et loco exsti- hac luce, ipsi incunctanter venirent, corpusque
*• ejus ad suum monasterium transportarent
terint, comprobetur. (151).
12. Quantae autem humilitatis fuerit, quantae 14. Venit ergo ccelicolae virgini diu desideratus
etiam apud Deum sublimitatis, ineodemlocoWedu- finis terrenorum laborum, ac dolorum, et ingressus
nensi aliis confirmatur indiciis. Erat illi armen- ccelestium aeternorumque gaudiorum : nox immor-
tarius, vir piae conversationis, et quantum licuit talitalis processit, et dies eeternitatis illuxit : tene-
sub humana servitute sanctae vitee, qui et suis locis bree transierunt, et lumen verum luxit, ac sol lae-
fama meritorum perpetuatur ac recolitur fes- titiae perennis ortus est illi. Gaudebat beata anima
tive (145), Alnotus nomine. Hunc villicus dominae quasi ad epulas invilata, videlicet de exsilio ad pa-
cum forte laniaret cruentissimo verbere, et ille triam, de carcere ad regnum, de morte ad vitam,
oninia in Dei nomine toleraret mansuetissime, alma de captivitate ad triumphttm, de tyrannide seeculi
virginis compassio non ferens dolorem, proruit ad ad illum, quem desiderabat, sponsum sempiternaj
pedes indignos lanistee, clamans cum prece, et in- gloriae, transitura. Deposita itaque in ccenobio
crcpatione : « Parce pro Dei amore, quare excarni- quocj Tricengeham (152) appellatur, per languorem
ficas hominem innocentem, apud altissimunr.In- et mortem corporis ad immortalia solemnia ab an-
spectorem omnibus nobis (ut credo) acceptiorem.> („ gelicis choris assumitur, et in coelestem curiam su-
Cumque ille vel prae furore vel pree superbia tardius pemis concentibus triumphatur : cujus depositio
flecieretur, continuo dura cervix et torva facies su- terlio Nonas Febr. celebratur.
perna indignatione in terga (146) illi reflectitur. Sic 15. Corpus sacrum in ecclesiam defertur, et in
demura, quod magis debuerat, ipse ad pedes do- medio populi Tricengehamensium obseratis dili-
miiiee provolvitur, et veniam, quam insonti nega- gentissime januis custoditur, certantibus nequid-
verat, suo reatu cum lacrymis deprecatur: sta- quam omnibus, ut Heamburgenses excluderentur,
limque interveniente virginis clementia, in pristi- et per suura obsequium vel defensionem praeceptum
num slatum reparatur. Vir autem Domini memo- validicae virginis vinceretur, sacerque thesaurus in
ratus jacet ad Stowam (147) una legia a Buccabrive, eodem loco perpetim retineretur. At non est sapien-
qttem in silva anachoreticam vitam ducentem la- tia, non est consiliura contra Deum. Dum enim
trunculi martyrizaverunt, et divina signa Deo ac- nocte ipsa attentius vigilarent, subito sopor gravissi-
ceptabilem, uti celcbratur, perdiderttnt (148). mus omnes occupat. Supervenit illico copiosaplebs
CAPUT IV. Heamburgensium cum Dei ministris; extemplo
omnia ostia monasterii, cadentibus in terram seris
S. Vereburgm mors, sepultura, translatio. D et vectibus, reserantur illis. Irruunt ergo omni cu-
15. Praeterea haud dubium est, amantissiinaro sloduro turba somno sepulta, rapiunt nullo se ad-

(145) Malmesbur. De gestis pontificum 1. iv, ad- 27 Febr., at25 Novemb. in posteriore.
jiingitnovummiraculum,quovult« aucam» illam « a (146) Ms. Cambdeni, integra; uli supra in titulo
ruslico comestam. Jubet ergo S. Wereburga ossa integrum; melius Capgr. et ms. Rub. val.
recolligi: nec mora ; signo virgineee manus medi- (147) Vulgo Stow et Stowe inter Wedunam et
cante, culis et caro ossibus superducta, cutis ccepit Buccabrive, aliis Bugbrok, Biabroock; in ms. Ucca-
plumescere, donec ales animata, saltu piimo ala- brue.
cri, mox volatu se libravit in aethera. » Quae minus (148) Potius prodiderunt.
probantur : et Cnmbdenus in Northamplonia ait (149) Vttlgo Handbury in Staffordia auslrali.
« miracula ejus in fugandis anseribus credulos scri- (150) Capg. et ms. Rub. val. suis omnibus.
ptores decanlasse. » (151) Ibid : « apud Hambiirgense monasterium
(144) Colitur 10 Julii: in ejus Vita ms. idera corpus stium transferrent, et iiicnnctanter sepe-
miraculum narratur, aves gantm etiam appellantur : lirent. »
una a puero oflioiali subtracta et abscondita traditur, (152) TriciiKjham aliis, vulgo Trenl-ham in comi-
et postridie quasi ad aliarum preces recepta. tam Staffordiae, non procul a fonte Tfentae, post-
(145)-In priore editione Martvrol. Anglic. referlur quam ei illapsus est amiiis Lyma.
PATROL. CLV 1
107 GOSCELINI CANTUARIKNSIS MONACIII «)g
versoe partis movenle glebam (155) virginis, ct att- i,\ norum (155), et diem malorum; quanJo juslissima
fcrunl, secumque cum ingenti laelilia et gratiaruro Dei dispensatione hoec palria Angiorum tradita est
aclione laudisona ad Heamburgcnse monastcrium gladiis gentilium. Tunc demum vitalis gleba voluit
confusis rebellibus deducunt. oedere mortali legi, atque resolvi, ue impiis mani-
16. Quis itaqtte pensare sufliciat, quanla solem- bus eam contingerent hostes, miraculorum Dei in-
nilate ipsius anima suscepta sit Deo, cujus corpus creduli, et beiieiicioruni ingrati. (156) Potuit plane
ad requicra preecleclam transferri tanlo dedit pro- Dci omnipotenlia et in die malorum dilectam suara
sicut servavit plerosque sanctos hujus
<ligio?In hoc ergo sacro loco Dei raargarita cum protegerc,
ilebila revercntia et solemni jubilo tumulata, pluri- patriae ab iniqua contagione, qui adhuc usque jam
inis signorum indiciis se probat vivere in ccelesti post quadringenlos amplius annos vernant integro
: sanitas lumen auditus surdis, ct incorrupto corpore, et poterunt indubitanter
rcgia aegrotis, caecis,
scrmo mulis restituitur : leprosi mundatione, et usque in fiiiem pro divino arbitrio perdurare. Ye-
diversis languoribus oppressi una salute percepta rumenimvcro mirabilis et gioriosus Deus in san-
ctis suis, mira et ineeslimabili providenlia alios in
giaiulantur. Tot itaque post morlem suam vitaerc-
forniiit quae tam sancte vivebat. majorem gloriam resurrectionis ad tempus resolvit,
B alios perpetua incorruptionc in exemplum promis-
17. Posl hnec eliara inenarrabilis Domini gralia sionis suae cuslodit. Tot nobilissimi martyres et
in ipsa carne virginali ditttius incorrupta evidentcr
summi sacerdoles Domini a bestiis, vel avibus, vcl
oslendere est dignata, qiialiter sibi placucrit inteme-
stint consumpti. «Posuerunt, inqiiit Psal-
rata ipsius pudicitia cum mente, qua Deum vide- ignibus
mundissima. Post novem aimos mographus, mortalia servoiuiii luorum, Domine,
bat, siquidcm cjus escas volatilibus
cceli, carnes sanctorum tuorum
scpullurae, suggerenlibus Heamburgensibus, placuit bestiis terroe (Pscd. i.xxvm, 2). » Quo major fuit
rcgi Ccolrcdo (154), qui tunc regnabat Merciis, qua-
leiius sacrosancla ipsius glcba de tumulo elevarctur, ignominia, co major eritgloria. Summus martyrum,
dum lcgitur multa signa in
(iamanlibus cunclis indignum esse, ul tanta lux primiceriiis Stephanus,
vita focissc, non ibi tamen legitur mortuos susci-
iimlloriim sub modio terree absconderelur. Ablalo
tasso. Posl mortis . vero Iriumphiim omniumque
crgo oporculo spcluiicoe, cum ptilaretur ab omnibus,
memhrorum moituos de-
more human;« condilionis tola caro dcfluxisse ct scribitiir vitaeresolulioncm, plerosque
(:inlii;r-. uiiiia ossa suporessc; invcnla est potius reddidisse, ut a morlis injuria major
nasceretur vilae potenlia. Magnoeilaque gratiae Dei
viigo inlegerrima quasi in dulci slratu obdormire,
respectus erat in B. Werburgae corporc solido, sed
vestcs nilidissimee ct samc, sicut primilus induta
facies ct major spes aeternaerenovationis rcstat in jam con-
erat, omnino apparuere ; candida, genac sunipto.
roseoe, tanquain in primaevo flore, amoto revcrcntcr 19. Celebremus ergo promptissima devotione sa-
vtiaminc, suiil visoe. Attollilur clamor gratiarum in c;alissimam
ipsius festivitalem, quia omnis ejus
coiiiiii, tanloeqiie gratioe admiralio in laudcs Do- cclebrilas ad Christi Domini
miiii acceiidil frequeiilem populum. Assumilur pertinct honorem, qui
• ita eam condignis merilis fecit cclebrabilem ; quam
ergo a saccrdotibus solemniter adornatis, cttm sup nimirum nobis providit ante se interventricem;
plicibus volis et canoris chori/.anlis Ecclesiee mo-
(h.ilis. Exploraiitibiis adhuc diligcnti sludio, nulla qualenus per dilectae suee venerationem, suam me-
reamur propitiationem, qui non habemus meiito-
pcnilusin ca leesio, nulla reperta est corruptio. Ila
rum cxseculioiicm. Tanto quippe benignius iltam
ilemuin reoondittir in theca sibi competentcr parntn,
exaudict orantem pro nobis, quanto accensiores
iibi conspicuc lidcles populos illuslrat praeclnrn
fuerimus in ipsius Deo offorendis pracconiis. Annuat
lampadc sun. nobis seinper memorandae Werburgae Coronator ,
18. Duravit diuliiis sub angelica custodia liic ho- qualenus por ejus sancta suffragia, et hic profutura
nor illaesi corporis, usquc ad tempora scilicet paga- D desideria consequamur, et in aeternum beatee visio-

(155) Alii corpus. tradi restauratam supra diximus. Demum anno


(154) CDolredus S. Elhelredi (ilius, Cconredo 942 Eadmundus rox Merciam invasit, urbes Lindi-
Romoe an. 709 in monachum altonso, rcx faclus, colniam, Snotingahamam, Stanfordam, Deorbejam,
iin. 716 e vivis exccssit, Lichfeldioe sepullus. aliasque ootupnvil, lotamque Merciam in suam re-
(155) Alii Danorum. Cceperunt hi Angliam va- degit polcslatem, ut his fere verbis tradit chrono-
slaio ab an. 852, Beorlulfum regcm Mcrciorum logus Anglo-Saxo, qui eo decimo saeculo scripsit.
(iiin exercitu an. 851 in fugamdedeiuut. Mercii sub Dani rediverunt in Angliam anno991, ac Mereiae
Burrhcdo rcge ciun Danis exire neganlibus fcedus provincias vastarunt, polissimura ab anno 1010 ad
liiinis 868 ct 872 pepigerunt: el rege Biirrhcdo an. 1016, quo Canutus Danorura rex septentiionaleni
87 i r.oiiiam profecto, Thanus qtiidam regnum ad- parlcm Angiiee accepit, anno scquenti totius An-
miiiislravit, cujus pars au. 877 rogi Ceolvulfo con- glioe impcriuni adeplus.
eessa ost : sub quo regnum Merciorum omnino (156) Capgr. cum S. Rub. Val. ita hic Vitam
cniiircuit. Anglorum doin heplarchia in monarchiam concludit: « Translataque tunc sunt ossa iltius apud
c.oalescenle, Eadwardus rex sub iuilium soeculi Cestriam, ulii iisque in hodienmm diem rcquie-
dcciuii Mercios libcravit, consliluto Mcrciorum co- scunl, merilisquc ojus crcbra fiunt miracula. >
niilo Elhcrodo lnarilo /Egelfledoe,sub qua Ccstriam
VTTAS. EADGITHJE. 110
109
nis ac resurrectiouis suee consortia mereamur. An- A ritu Sancto in omnia saecula regnal e*.dominatur.
nuat, inquam.ipsc Salvator, qui cum Patre et Spi- Amcn.

VITA SANGTJE EADGITELE

SEU EDITHiE

EADGARI ANGLORUMREGIS FILI^l ET SANCTIMONIALISWILTONIENSIS,

AUCTORE GOTSELINO.

Acta Sanctorum Bened., t. VI, p. 656, ex tomo IX Surii, qui stylum nonnihil mntavit.)
(Edidit MABILL.

OBSERVATIONES PBJEVI^.

1. Gotselinus scu Goscelinus monachus, cujus dc sancto Augustino Anglorum apostolo lucubrationem
supra retulimus, inter plures alias sanctorum Vitas, Acta sanctae Eadgatlise virginis scripsisse dicitur in
Cntalogo scriptorum Britanniae, et apud Wionem et Possevinum. Hanc non dubito esse Ead<ntham seu
Edgitham Edithamye, Eadgari Anglorura regis filiam. cujns Vitam stvlo nonnihil mutato Surius in lucem
protuht. Eamdem hic exhibemus, ascribendoI)eloca seu tostimonia Witlelmi Malmesburicnsis qui eamdem
virginem laudavit non semel, liim in lib. n regibus Anglorum, cap. 13, tum in lib. n De pontificibus
Anglorum, cap. 4. Eamdem celebrat Harpsfeldius in Saeeuli x cap. 10, practer Joanncm Biomtonem ' Mai-
heuvitim, et ahos rerum Anglicarum scriptoros.
2- Eadsilha monasticom professa cst in ceenobio Wiltunensi apud Occidentales Saxoncs. «Wiltuna teste
Willelmo Malmesbtiriensi De pontilicibus Anglortim, lib. n, cap. 4, est vicus non exiguus sup-a Wile flu-
viumipositus, taiUeecclebntatis, ut totus pagus ab eo vocetur,» olim episcopalis sctles. Asserus in libro
De Vita Alfredi nominat montem «Wiliun, qui est in meridiana ripa fliiminis Guilou. > Ibi EadKillia vixit
pussime mter sanctimoniales, et sepulluram acccpit. «.lacet in eadem ecclesia, inquit idcm Willelmus ma-
ter ejus Wilfrith, quam non sanclimonialem, sicut opinio vulgaris delegat la/.,deliratl, sed subito timore
regis suo tantum consilio velalam constat, abrepto velo regio cubili subactam. Unde llle ouoi femimin
attigisset, quaj vel umbratice sanctimonialis fttisset, a santto Dunstano redargutus, seplennem cxeeit nrP-
nitentiam. Illa quoquc partu explicilo voluptati frequentandae non inhicsit, sed doluit notius et snrcvir
sanctaquepro vero asseritur et creditur. >Ilanc post vim sibi a rege illatam Willonia3 inonasticum hal i-
tum suscepisse Iegitur m Vitn sequcnti.
5. De Eadgithae sanctitate dubitare non sinitnos Willclmi in praeltiadato loco lestimonium «Habetur eroo
ait, in plunmis locis Angliae festum ejus vcnerabile, quod ncmo impunc tcmerarc pracsumat. » Cnuto rev
apud Anglos Danus, quod per jocum sanctani non reverens, ojus sepulcruin reserari jussisset viv moriom
cvasit, ut idem auctor ibidem tradit cum Vitae scriplore. Ad ejus sopulcrum Theodericus niii ob Naialis
Domiiu religionem stupro et choreis violatam cnm aliis ccelilus punitus fuorat, ad sancli vir«inis tum, -
'""""""CI """•«' T*»«™ 5 !=.
!SSU£KX' ,x';,Sti"tas'""""

praetermissis Saiculi IV) traa.ta est; altera Editha, Eadwardi seni:,ris f.lia, ^lhelstani soror tertfa Ed-
nundi rogislilia Eadgari soror; onines sanct;c, et quidem sanctimonialcs inccenobio Pollesworlensi quod
m Cest™"«.n'«ces« «t. Prima landatur in Aclis sanct* Osithaj apud Surium die
Vn?, ShV».m
. Octob. ArA,cnT1'
et sanctaeModwenneeabbatissae Strencshaleiisis apud Capgravitim, quae Modwei.nrPollevvortensl
nionasierio a se cond.to Editham, Alfridi regis sororem, prx.kchse perhibetur. Locus posfei dTcTiH"s
ancimEditlwPolcsworthscn dePollesworda, utfidem faciunt vetera monumenta in Monaslici An lican
tomo I, pag. 1/9. Altera Ed.tha, Eadwardi lilia, Sithrico Northumbrorum regi ab fflsta^ frrtre "n
coiiiugomdata, sed ab eodem postmodum repudiata, Polleswortum sccessit, iffiqu^reHquunivite reldo e
cxog.1, tostantc MatlhaeoWestmonasleriensi ad annum 925. Tertia est Edilha, kidmunu ireg s fil'a Ead-
8 CUus -flliam fuissc EditI,am scctindam diximus. ThomasMa heuv, s
KTft
ad T1?" S,en,'°nS'-
.d'VVar,d''
diem lt> Juln, ubide his tnbus simul agit, suspicatur socundaro et tertiam non esse divcrsas nec aliam
quamEdwardi sen.or.s filiam : nam nullam Editham Eadmttndi filiam, *Jdubdu ,eKts '•oroiem
Eadgari ,eSIS sororem inveniri
invenm.
Verum in Vitaesequenlis cap. 1 laudatur Editha, Edgari regis soror
5. Hujus tnmeu difflcultatis solutio non iln peudet ex sequenti Vitn, ut nullum inde dubium relinoun-
lur. Nam si ejus auclor Golselinus, qui ineunte Sieculoxi florebat, exe us sententia rem certo dell^nir^non
possumus : fu.tis, teste Willel.no Malmesburicnsi in lib. ,v De regibus Anglorum cT T^ MonachSgT
SanctoBelt.no, qui cum Hermanno episcopo SalisberiiE venerat,Sinsignis litStufet c-intuum SitJ

cmiscnt,
praesertim cura in ejus conversationc cei-iaret honeslas doctrinie.. Hnclenus Willelinus!
iii GOSCELINI CANTUARIENSIS MONACIH 112

INGIPIT VITA.

1. Edithmparentes. Monasticm vitm institutio sub A nee ausus fuit in ea contristare summum judicem
matre. — Beata virgo Editha filia fuit Edgari regis et Deum. Laelabalur potius Dominum in sanctis suis
Wlftrudis, regii ducis filiae. Quam quidemWlftrudem omnia pro sua voluntate moderari, puramque men-
rox sibi perpeluo regni consortio conjungere statue- tem el in purpura et in sacco placere Deo.
r;tt, sed illa a parlu absoluta deinccps conlinenter 4. Crucis amor. Abbatissm dignitas recusata. Mors
vivere quam illecebris servire maluit, Christi amore fratris prmvisa,—Ubicunque Editha ingrediebatur,
tani mviliiile. Itaque monacharum habitum apud crux Christi illi comes aderat: crucem in fronte, in
Willoriiam c manibus sancti Ethelwoldi cpiscopi ac- pectore, in itinere, omni opere suo praeferebat. Cum
cepit, exemplisque el virtutibus proficiens, virgini- aliquando escas stto more in disco efferret, in sinu
bus matcr spiritalis praefecta est. Porro beata Edi- pauperis condendas, a latere puer accurrit eleemo-
tha sub niatris curarelicta, tandein rege assentienle, synam petens. Porrexit ea cum solito crucis signo :
in oodem monasterio monasticam vcstem induit. mox ille puer disparuit, ila ul prorsus ab illa non
Eam vero mater non auro, non monilibus, non mul- videretur. Quindecim anjios natam paler ejus rex
livaiio oiiiatu,sed litterarum ac virtutum splendore Edgarus tribus monialium nionasteriis Wintoniensi,
instiiixil. Inter nuilta autem sanctorum hominum Berckingensi, et tertio cuidam abbatissam praefecil:
cxonipla, quae lum in codicibus leclitabat, tum B sed ca ab illa di.mo, in qua Deo servire cceperat,
coraui iniuobalur, aut auditione discebat, cognato- avelli non potuit. Eflecit autem ut singulis illis mo-
lum precserlira ct propinquorum suorum vehemen- nasteriis spiritales malres tanquam magis idoheee
tius aeeendebatur virgineae integiitatis palma san- praeponerentiir, mallens matri subesse quam aliis
clissimae aniicee suae Edilhae, quae Edgari regis el praeesse, poliusque timere malrem quam aliis impe-
patris ojus gormana soror erat, et in monasterio rare. Defuncto autem patre Edgaro, et succedenle
Pollelworlensi provinciee Werwici, merilorum signis, ci filio Edwardo adhuc infantulo, in somnis vidit
peiinde ut ipsa Wiltoniae, clarebat. sancia oculum suum dextrum sibi excidisse, idque
2. Virlutes ejus. — Sororibus quidem Marlham, sororibus referens simulque exponens : « Videre ,
Christo vero se Mariam exhibebat, erga omnes inquit, mihi videor hanc visionem fratris mei Ed-
officiosani se ministeriis impendendis praebebat. vvardi portendere casum. » Nec diu post Edwardus,
Mospiles omnes in Christi visceribus complectcba- dum eupit invisere fratrem suum Ethelredum, a filiis
tur : ila abstinentiae dedila, ac si epulis inleresset; iniquitatis, ut in ejus historia videre licet, occisus
ita ad epulas accedens, ut a frugalitatis studio non est. Cumque regni proceres virginem sanctam e
dollecteret. Terrenos favorcs prorsus devitans, mor- raonasterio extrahere, et in paterno solio, uli ple-
bidis ac luimana ope destitutis sese impendebat, C risque nationibus feminae dominantur, collocare vel-
liberisque rcgiis leprosos anleferebat : et quanto lent, et tandem etiam vim intentarent, adeo illa
qtiisque videbatur morbis deformior, tanto illa pro- non assensit, ut facilius saxa in plumbum verti
pensiori animi commiseratione erga illum humanior quam virgo Christi a suo proposito et Dci servitio
et ad inserviondum promptior crat. Hecte ea dici po- abduci posse videretur.
terat ctccorum oculus, dcbilium adminiculus, indi- 5. Edilhm mors a Dunstano prmdicla.— Cum au-
gciitium vcslis et alimonia, desolatorum omnium tem in honorem beati Dionysii ecclesiam condidis-
solaintii. set, et sanclum Dunstanum (158) ad ejus dedicatio-
5. Ciliciumacvestes.—Cilicio asperrimoadnudam nem invitasset, vidit is sancttts pontifex sacram
caiiicm ulebalur, inlerim nilidis vestibus extrinse- virginem crebro pollicem dextrum extendere, et eo
cus induta. Cuinque beatus Elhelwoldus quandoque signum crucis pingere in fronte sua. Quo ille dele-
vidissct eam ornatiori habitu ingredientem, ait ad ctatus, apprehensa dextra manu virginis dixit:
o.am:«Non his, liliainea, indumentis itur ad Chrisli «Nunquam putrescat hic digitus.» Paulo post intor
ilialamum, nec cxterno cultu corporis delectatur missarum solemnia in lacrymas vir sanctissimus
sponstts ccelcstis.> Illa vero, inlerni conscia habila- r. prorupit, rogantique diacono suo cur fleret, suspi-
S.uis, ita rcspondit: «Crede mihi, Patcr, nequaquam rans, et ab imo pectore trahens vocem : «Haec,
ilelcrior mens, Deo aspirante, sub hoc tegraine, de- inquit, Deo dilecta anima, haec gemma siderea, ad
get, quam sub pelle caprina. HabeoDominum meum, patriam sanctorum ab illuvic terrena et hac eerum-
qui lion lam vestem quam mentem attendit (157).» nosa vita rapietur, ncque cnim flagitiosus hic niun-
Sensit ergo vir Dei in virgine gratiae aucloritatem, dus lantae lucis praeseiitia dignus est, tertio et qua-

(157) Uecte hic notal Surius id ab Editha faetum Anglorum, cap. 15, tum in lib. n De oontificibus,
11 dictiim, ut vestis suae interioris, id est cilicii, cap 4.
iispeiitateni dissimtilaret. Willelmus Malmesburien- (158) Et hoc ipsum refert in duobus preemissis
ois memorat hoc facluin tum in lib. n De regihus locis Willeliuus, quod omiltunt Acia Dunslani.
115 VITA S. EADGITH/E. 114
dragesimo abhinc die oecidct nobis haec stella ltt- A apud YY7iltlioniamroitca nbl.atissa cffecta , in san-
culenta. Ecce autem ex ergastulo nostro sanetorum ctitate vitam suam linivit.
lumiiia, et nos in tenebris et umbra mortis sede- 8. Edithm corporis elevatio. — Post dooessunv
mus. Nos pigros senes damnat eelas immatura, sanctae Edilhae tredecim elapsis annis, illa beato
dum, nobis dormitanlibus, illa ccelos penetrat.» Dunstano archiepiseopo apparuit, dicens : « Remi
6. Edithm obilus «niio984.—Appropinquante vero niscens Dominus miserationum suarum, assumpsit
hora qua de mundo eral migratura ad Dominum, adest me, placetque ineffabili bonitati illius ut apud homU
sanctus Dunstanus, et exhorlalionibus atque preci- nes in salutem fidelium ejus honore afliciar, cura
bus animam ejus corarouniens, a corpore exceden- ille me apud angelicos cives in ccel.s honorarit. Ito
tem manibus Domini commendavit. luterim soror crgo Wiltoniam, divinaque jussa capessens, corpus
quaedam trepida, e Sancti Dionysii ecclesia, ubi meum e terra elevato. Ne dubitcs, nec ullo te phan-
sancta virgo obiit, ad monasterium currit, auditque tasmate deludi putes, hoc enim veritatis erit si-
in choro tanquam psallentium magnam frequentiam. gnum quod praeter oflicia niembrorum quibus in
Itaque hserenti ei occurrit quidam eleganti vultu et puellari levitate abusa sum, ptita oculorum, ma-
habitu insigni, ailque ad eam :«Noli huc propius nuum, pedum, reliquum corpus meum uti illiba-
accedere, angeli enim sancti GOPAMpuellam (ila tum, ita et incorruptum invenies. Libidinis enim
eniin majori gratia eam appellabat, quee patria voce et crapulae expers semper fui. Pollicem quoquc dex-
BONA cognominabatur) hinc secum asportaturi sunt trae roanus, quo mihi assidue sanctae crucis signiim
ad gaudia sempiterna, ut cum hac melodia ccelestis impressi, illaesum videbis, ut appareat clementia
exeicitus in aulam perpetuae jucunditatis ingredia- Doniini in parte servata, et paterna castigalio in
tur.» Sicque anno vicesimo tertio aetalis suee, deci- parte assumpta. » Dunstanus ergo cum apud Sa-
mo sexto Kalendas Octobris, migravit ad Christum, rum prope Wiltoniam pernoctaret, per visum trams-
circa annuni Domini nongentesimum octogesimum ferlur in ecclesiam Wiltoniae usque ad lumulum
quartum : sepelivitque eam beatus Dunstanus in sanctie virginis : et ecce videt angelica claritale
ecclesia Sancli Dionysii quam ipsa exslruxerat. sanctum Dionysiuro altari assistere, et virginen
Hunc autem locum praesaga menle virgo sancta cre- Editham luce et candore conspicuam, dilectum pa-
bro inviserat,dicens:«Hic locus est requietis meae,» tironum hisce compellare verbis : « Scis, Pater, quid
eumque assiduo Iacrymarum imbre irrigans. In ipso de me divinae gratiee placeat; tu ergo summi consi-
autem atrio monasterii xenodochium, in quo hodie- lii interpres, et divinae voluntatis legate, htiic ad-
que tredecim pauperes reficiuntur, instituit. Q venae, quafideet auctoritate ipsum htic invitaverim,
7. Apparitio ejus. Brithginm baptismus. — Porro expone. » Sanctus Dyonisius ait : « Animadverlc,
tricesimo ab obitu suo die, apparuit virgo sancta frater, visionem quam nuper vidisti, veram esse do
matri suee Wlftrudi, formosa valde et hilaris, atque htijus dilectee dominae deolaratione. Digna est enim
lumine sicut vestimento amicta et splendida, dixit- quam terrigenee venerenlur, quae intcr coclicolas
que illi se Regi suo bene charam in gloria sempi- aieruit coronari; dignum est honore hoc corpus ,
terna : Satanamque ipsam coram illo accusasse, hoc temptum virgiualis pudicitiae, in quo amator
sed sanctorum apostolorum patrociniis se conlri- virginitatis regnavit Dominus Rex gloriee. Ejtts
visse caput ejus, et cruce Domini Jesu eum se etiam Christo gratissima suffragia mortalibus suiit
prosli-avisse, atque ex illo triumphasse. Eodem tri- necessaria. » Ita ergo terlio Nonas Novembiis cor-
cesimo die nata cst ex illustrissimis parentulis in- pus sanctum e terra levatur, et omnia, sicut prae-
fantula, de qua ante ejus obitum rogata beata Edi- dictum erat, inveniuntur.
tha, ut eam e sacro fonte susciperet, respondit se' 9. Monachus quidam Glasconiae, Edulfus nomiiior
suscepturam, quemadmodum Domino visum foret. collectam temere in rugam a corpore sancto tuni-
Sed cum ipsa prius nata esset ccelo, quani puella1 cam praescidil, simulque sanctum corpus ferro'
mundo, allata est puella ad ecclesiam, et sancto D percussit; confestim sanguis indc copiosus, perindc
Elfego illam baptizante, et cereum ei offerente at- ut solet ex vena incisa, prorupil, aique in vestes et
que dicente : « Accipe, puella, lampadem, cum qua pavimentum manavit. Tenitus frater tenierarius,
introeas ad nuptias Domini : » subito quasi sancta ferrum cum sacra rapina projiciens, iu faciem ruit,
Editha illam puellam tenente pahnulam lenerrimam admissura facinus lacrymis expiare contendit; sur-
porrigens, cercum suscepit ac tenuit. Mox vero gens inde nultum prorsus cruorem vidit. Itemque
sanctus episcopus Elfegus intellexit admirandura soror queedam, ut conata esl de vitta sacri capitis
lioc esse divinaeelectionispraesagium, alque parenti- partem abscindere, miro modo impedita est, vitali
bus puellae : i Hanc infantulam soli Deo desponsan- capite se attollente, et temerariam minaci indigna-
dam nulrite, et post ablactationem, monasterio eam tione delerrente.
tiadite. » Ea puella Biilhgina (159) appellata est, et 10. Clerici Pictorum in capsa circumferebant

(159) Brithina vocatur ab Harpsfeldio in Saeculi x, commcmorat cx Biunono Tullonsi Eniscopo, qut.
cap. 10, ubi Thoodeiici cujusdam curaliojiciii acl pnslca Lco papa IX.
sanctae Edilhac lumulum sub hac abbatissa faclam
«5 GOSCELINUS CANTUARIENSIS MONACHUS. 116
sanctum confessorem Juvium, atque in sanctx vir- A autem respirans, laetus erubuit, suaeque temeritatis
ginis ccenobio honorifice susccpti, in allari beatae veniam poscens, sanctam virginem deinceps in
Edithae sacras reliquias deposuerunt. Cumque inde multo honore habuit : ortaque quandoque in mari
recedere vellent, tanto pondere reliquiae iMeealtari tempestate, eam invocavit, et serenitate reddita ad
inhaesere, ut nulla ratione possent amoveri. Plorant portum oplatum appulil. Aldredus quoque Ebora-
igitur advenae, ejulant, vestcs scindunt, capillos vel- censis (160) arcbiepiscopus, in mari Adriatico in
licant; tandem re desperata, receptis duobus milli- magnum conjeclus discrimen, sanctam virginem
bus solidorum a Wlftrude abbatissa, in sua tristes invocavit, eaque mox visibiliter ei apparens, « Ego
abiere. sum, inquit, Editha, » et quam primum tranquillitas
11. Cnutonis regis cachinnus pnnilus. Aldredi in- restituta est.
rocgtio. — Canutus rex in saera Pentecoste apud Prmdo dal pmnas. — Usurpaverat quidam terram
WTtoniam inter edendum crebro cacliinnum sustol- sanctae Edithae, et morte obrutus sine poenitentia
lens, nunquam se crcditurum aiebat Editham filiam decesserat e vita. Paulo post autem surgens dixit:
regis Edgari sanctam esse, cujus pater libidini sem- « Succurritc, amiei, subvenite, omnes fideles Dei.
per ac tyrannidi addictus fuisset. Contradixit au- Ecce sanctae Edithae indignatio inlolerabilis ab omni
tem illi Ednotus archiepiseopus, qui tum aderat, " plaga coeli ct tcrree hanc infeliccm animam excludit,
slatimque virginis turaulum aperuil. Illa vero cingu- suique juris invasorem nusquam consistere permit-
lotenus sc erigens, in contumeliosum regem impc- tit, et neque in hoc corpore durare, neque mori me
tum facere visa est. Tum ille prae metu consterna- sinit. » Reddila autem terra quam abslulerat, c«n
tus aninio, humi ceu exanimis corruit. Tandem festim aniraam exspiravit.

(160) Ex monacho Wintoniensis antistes, idem- poniificibus Anglorum. Floruit medio saeculo ix
que simul Eboracensis, tesle Willelmo in lib. m De

SAWfCTI LAURENTII
EPISCOPI CANTUARIENSIS

ELOGIUM HISTORICUM.

(MABILL.,Acta Sanctorum ord. S. Bened. Saec. II, pag. 60.)

1. Beda el Gotsetinus de Laurentio scripsere.— C productum iri perpetuum rivum cffuderit, qua pcena
PraeterVenerabilem Bedam, S. Laurentii Vitamaeque arceatur omnis feminarum accessus ab ecclesia quas
ac ejus decessoris Augustini descripsit Gotselinus ejus apostolatui exstructa et consecrata est in Sco-
monachus Bertinianus, quiin Angliam a S. Anselmo lia, ut nuper regina Scotiae inclyta Margareta cum
Cantuariensi antistite evocatus, Rainesiae primum, oblationibus aditum tenlare ausa, subito sit per-
tum Doroberniae habilavit, ubi varias sanctorura cussa atque repulsa, sed clericorum prece restituta.
scripsit Vitas. Golselini de Laurentio lucubrationem Verum haec loci arlitudine exclusive praelermitto,
cum reperire non licuerit, juvat quae de ipso idem alibi Deo aspirante retexenda. »
auctor in Historia translationis S. Augustini, cap. 16, 2. Quam hic promittit auclor S. Laurentii YTitam,
commemoravit hic inserere. edidit sine dubio, teste Willelmo Malmesburiensi in
Laurentii faeta ex Golselino. — « Quarta tan- lib. De pontif. Angl. his verbis : « Ihiic (Auguslino)
dem die, quee est quarta feria, quasi expediti ad successit Laurentius annis quinque, cujus virtules
beatissiraos contubernales et successores suos Latt- et caeterorum (de quibus Beda narrans breviter per-
rentium ac Mellitum ad ipsum principem (Augusti- stringit omnia, taedii scilicet ollensam veritus) Got-
num) devehendos accessere. Laurentius cum ipso sfilinus qtiidam quantura velerum relatione addiscere
duce Auguslino primus venit, cum quo et diaboli D*potuit, scripsit, miras prorsus ct preedicandas ad-
aciem primus ruplt, primusque ab ipso adhuc vi- jicicns quas oculala lide pcrspexcrat virtules. »
venle ordinalus archipontifex, ut quondam S. Cle- ilunc Gotselini de Laurentio fctum legerat Molanus,
niens summo Petro superstiti successit. » Et infra : qui istius fetus exordium refcrl in Add. ad Usuar-
« De bealo Laurcntio dulce esset memorare quo- dum 2 Fcbr. Dominis charissimis et paternm, efc.
modo mortuum suscitaverit, super undas maris pe- Gotselinum Joanncs Capgravius in compendium rc-
dibus cucurrerit, igne de ccelo evocato virtute Eliae degit. Sufliciunt quac cx ipso Goiselino siiperius de-
iuipios conflagraverit, quomodo fontein aridis locis libavimus.
117 S. LAURENTII ELOGIUMHISTORICUM. 11»
5. Laurenlius presbyter el monachus. — Dubitant A Chrisli Ecclesia tenere; cujus vidclicct cpislolaeprin-
nonnulli an Laurentius ex Italia cum Auguslino, an cipium hoc est : « Dominis charissimis fratribus,
ex Gallia in Britanniam ab ipso evocatus profeclus « episcopis vel abbatibus pcr universam Scotiam,
sit. Dubitant etiam fueritne monachus, quem Gre- « Laurentius, Mellitus et Juslus episcopi, servi ser-
gorius passim (GREG.,lib. ix, epist. 52, 55, 56) et « vorum Dei. Dum nos sedcs apostolica more suo,
Beda presbylerum appellant. De primo exptorala « sicut in universo orbe terrarum , in his occiduis
videtur esse res, tum ex Gotselino supra, tum cx « partibus ad preedicandum genlibtis paganis diri-
ipso facto Augiistini qui <archicpiscopus genti An- « geret, atque in hanc insulam quoe Brilannia nun-
glorum ordinatus, » inquit Beda in Hisl".lib. i, c. « cupatur contigit introisse; antoquam cognoscerc-
26, « misit continuo Roinam Laurentium presbyte- « mus, credentes quod juxta morem universalis
rum et Petrum monachum, qtti B. pontilioi Grego- < Ecclesiae ingrederentur, in magna rcvereiitia san-
rio gentem Anglorum fidem Christi accepisse ac se « ctitatis tam Brittones quam Scotos venerati su-
episcopum factum esse referrent;» non missurus « mus. Sed cognoscentes Brittones, Scottos mclio-
profecto nisi quos Roroa sccum adductos, Grcgorio « res putavimus. Scottos vero per Daganum cpisco-
notos habebal. Ex quo apparet ctiam Laurenlium « pum, in hanc quam supcrius memoravimus insu-
monachum fuisse, cum nonnisi «monachos limen- « lam, el Columbanum abbalem in Calliis venien-
les Deura (BEDA lib. i, c. 25)» cx Italia Gregorius in « lem, nihil discrepare a Briltonibus in eorum con-
Angliam miserit. Qiioniam vcro rariores lum erant « versatione didicimus. Nam Daganus episcopus ad
in monasteriis prcsbyteri, hos presbyteros, non nio- « nos veniens, non soluni cibum nobiscum, scd
nachos appcllare solebant, quo nomine Beclaprcsby- « nec in eodem hospilio quo vcscebamur, sumeie
ler celebrari consuevit. Adde in Ecclcsia Cantua « voluil. »
riensi ab Augustino ad longa usque tempora, nul- « Misit cnim Laureiitius cuni cocpiscopis suis,
los anlistites nisi monachos praefuissc. Bodam dc
oliam Brittonum sacerdotibus litlcras suo gradu
Laurentio dicentcm audiamus.
cos in unitate calholica eonfir-
4. Laurenlius successor ab Augustino designatus, condignas, quibus
mare sategit. Sed quanluni haec agcndo profocerit
strcnue offtcium exsequitur. — « Successit Augu-
adhuc preesenlia lcmpora declaranl. » Reliqiium
»
stino, inquitlib. i, cap. 4, « in cpiscopatum Lau- desidcratur. Non caruit fi uctu illa epistola,
rentius : quem ipse idcirco adhuc vivens ordinavc- cpistolae
uti constat ex Vilae S. Laurcntii per Golsclinuni
rat, ne se defuncto slatus Ecciesiaetaraiudis vel ad Usscrius in notis ad opisl.
horam pastore doslilulus vacillare inciperet. In quo ^ scriptae fragmento, quod
7 Hibern. sic reddit: «S. Tercnanus archiponlifcx
et exemplum sequebatur primi pastoris Ecclesiie,
Iliberniae ad eum transiit, vir lantae sanctitatis ut
hoc est bcalissimi apostolorum prineipis Pctri, qui, tres mortuos
suscitasse perhibeatur. Qui aiidiens B.
fundataRomae Ecclesia Chrisli, Clementcm sibi ad- Laurcntium de
Paschee observatione aliisque apo-
jutorem cvangclizandi sinuil ct succcssorem consc- stolicis inslilutionibus mutuo conventu dispulanleni,
crasse perhibetur. » Hoc ct Valerium Ilipponensem dedit manus
« contra morem Ecclesiae » prxstitisse in magnum vcritati, suosque discipulos indignaiiles
Possidius in au- quod tara divinus vir tali advcnae subjaccret, ad ve
Augustinum Augustini Vita, cap. 8, ritatis lineam suo exemplo cum sua gente corrcxit, »
ctor est. « Laurentius archiepiscopatus gradu poti-
id est arguit. Ilacc enim queeslio agcnte S. Wilfrido
tus, strcnuissime fundamenta Ecclesi» quae nobili- anno Chrisli 664 dcfinila ac
ler jacta vidit, augmentare atque ad porfectum de- pcne sopita est. Lcgo
BedaeHist. lib. m, cap. 25 ct 26.
biti culminis et crebra voce sanctae exhortationis et
continuis pieeopcrationibus exemplis provehere ctt- 6. Gregem relicturus a B. Pelro corripilur. —
ravit. Denique non solum novae quac de angelis erat « Cum vero Lnurentius, » ail Beda cap. 6, « Melli-
eollecla Ecclesiaecuram gerebat, sed et veterum Bri- tum Juslumqiie secuturus, ac Britanniam essel rcli-
tanniee incolarum, nec non ct Scotorum, qui Hiber- D eturus, jussit ipsa sibi nocte in occlcsia bcatorum
niam insularo Britaniiiee proxiraam incolunt, popu- aposlolorum Petri et Pauli, dc qua frequentor jani
lis pastoralem impendere curabat sollicitudiiicm. » diximus, stratum parari; in quo cum post multas
5. Scotos ud ritus cathoticos adducere conalur. preces ac lacrymas ad Dcum pro stalu Ecclesiaefu -
Epislolam ad eos scribit. — « Siquidem ubi Scotto- sas ad quiesccndum niembra posuisset atque ob-
rum praefata ipsorum patria, quoriiOuOct Brittoiuim dormisset, apparuit eibeatissimusapostolorum prin-
in ipsa Britannia, vilain ac professionem minus ec- eeps, et multo illum tempore secreteenoctis llagellis,
tiesiasticam in multis esse cognovit, maximc quod acrioribus afliciens, sciscitabntur aposlolica distri-
Paschee solemnitatem non suo tcmpore celcbrarcnt, ctione quare gregem quem sibi ipse crediderat, rc-
sed, ut supra docuimus (cap. 2), a quarta dccima linqueret, vel cui pastorum oyes Cluisti, in niedio
luna usqtie ad vicesimam Dominicoc Rcsurrectionis Iuporum positas fugiens ipse dimilteret. An mei,
diem observandura esse putarcnt, scripsit cum to- inquit, oblitus es exempli, qui pro parvulis Christt\
cpiscopis suis exhortatoriam ad eos cpistolam, ob- quos mihi in indicium sucedilectionis commendavc-
seoraiis eos et contestans, unitatcm pacis et calho- rat, vincula, verbera, carceres, afflictioncs, ipsam
iicu' obscrvatioiiis ouui oa quec tolo orbo diffusa ost voslremo mortem, mortpn aulcm crucis, a'a iupdcli,-
119 LUPI PROTOSPATARII 120
6MSet immicis Chrisli, ipse cum Chrislo coronandus, A paganis antistitem suaeposset Ecclesiaereddere. Ve-
pertuli ? rumtamen ipse cum sua gente ex quo ad Dominum
7. Ostensis plagis regem ad fidem reducit. — « His conversus est, divinis se studuil mancipare praece
beati Petri flagellis simul et exhortationibus aniina- ptis. Denique et in monasterio beatissimi apostolo-
tus famulus Christi Laurenlius, mox mane facto ve- rum principis, ecclesiam sanctae Dei Genitricis fe-
nit ad regem (scilicet Eadbaldum), et retecto vesli- cit, quam consecravit archiepiscopus Mellitus. »
mento, quantis essel verberibus laceratus, ei osten- 9. Idem auctor paulo post S. Laurentii obitum
dit. Qui multum miratus, et inquirens quis tanto perstringit his verbis : « Hoc enim regnante rege
viro tales ausus esset plagas infligere, ut audivit, beatus archiepiscopus Laurentius regnum coelesle
quia causa suoesalutis episcopus ab apostolo Chii- conscendit, atque in ecclesia et monasterio S. apo-
sti tanta esset tormenta plagasque perpessus, exti- stoli Petri, juxta preedecessorem suum Augustinum
muit multum, atque anathematizato omni idolola- sepultus est, die quarto Nonarum Februariarum, »
triae cultu, abdicato connubio non legitimo, suscepit nempe anno 619, uti colligitur ex Beda in ttne hujus
fidem Christi, et baptizatus Ecclesiae rebus quan- capitis, dum Mellitum Laurentii successorem post
tum valuit in omnibus consulere ac favere cu- regiminis annos quinque aflirmat obiisse anno 624.
ravit. » B Laurentius prope S. Augustinum in suburbana S.
8. Metlitum et Justum e Gallia revocat. — « Mi- Petri basilica sepultus, tale meruit epitaphium, si
sit etiam in Galliam, et revocavit Mellitum et Ju- Harphsfcldio credimus :
stuin, eosque ad suas Ecclcsias libere inslituendas Hic sacra, Laurenli, sunl signa tui monumenli.
redirc praecepit. Qui post annura ex quo abierant Tu quoquejocundus Pater anlistesque secundus
reversi sunt. EtJustus quidem ad civitatem Rofli Pro poputo Christi scapulas dorsumque dedisti,
{Rochester)cui praefuerat rediit: Mellitumvero Lon- Arlubus hui! laceris multa vibicemederis.
donienses episcopum recipere noluerunt, idololalris Verum hi versus Leonini posteriorem longe aeta-
pontificibus magts servire gaudentes. Non enim lem sapiunt, el fortasse ad sacculixi finem, quando
tanta erat ei (Eadbaldo), quanla patri ipsius, regni sacrum ejus corpus una cum aliis levatum est, re-
potestas, ut etiam nelentibus ac contradicentibus ferendi sunt.

ANNO
DOMINI
MC.

LUPUS PROTOSPATARIUS

NOTITIA HISTORICA

(MuiuTom, Rerum Ital. Script., t. V, p. 36, Procem. ad Lupum Protospatarium.)

Hic auctor, genere Apulus, in cujus regionis re- C cos tmpense se ostendit amare. Mihi autem Apulus
lius est fcre tolus, Materensis civis nonnullis repu- est; quam gentem diu Graecisvariaque fortuna olim
talus est, ex illa dicendi forma sibi usurpata in subditam et commistam, pleraque illorum vocabula
Chronico ad ann. 1095 persuasis, Vrbanus papa ve- quotidiano etiam in sermone usurpasse, ac ul (ieri
nit in Materam. Nescio cur hoc eodem argumento per factionem solet, plerosque Apulos etiam post
non illum fecerint Antiochenum, qui ad an. 1098 saeculaGraecorum amorem animo servasse, non est
dicat: Christiani beltando venerunt usque Antiochiam. diflitendum. Verum fiierilne munere, an gente di-
At Latinissime dictum, venire pro ire tritum est; clus Protospala; fueritque ex Graeci protospalarii
illud minus, quod observavit Salmasius ad Hadria- muneris nomine genlile deductum suee genti nomen,
num Spartiani, redire pro ire, sicut reddere pro tra- comperti nil habeo. Illud novi, in antiquissimi ope-
dere. Apud praesentes etiam Italos priora ilta duo ris lapidea columna apud Brundusiuni, referente
vocabula saepeconfundi vel pueri norunt. Alii autem Scipionc Ammirato, ubi de logotheta et prolonota-
Lupum crcdiderunt Barensem, quod ille simpliciler rio, insculptum litteris sequioris aevihaberi hoc epi-
ac quasi anlonomasticos ad an. 886 et 890 Barii dy- gramma : Protospata Lupus, ni inverso ordinc le-
nastam principem vocal. Ab his minime dissentirem; gendum sit: Lupus Prolospala, utpote in orbiculata
in rebus enim Barensibus multus est Lupus, si Ba- superficie descriptum, in qua non facile dixeris quid
rii, nou Beneventi princeps fuisset Ajo ille utrobi- priinum quid secundum. Si is fuit hic noster, certe
que descriptus. Erit igitur, dices, Benevcnlanus. vel patria,velincolatu, aliave occasioneBrundusinus
Erit, quibtis ea arguinenlatio probatur; critquo censendus ost. Hoec<le aucloris genere; de aetate
ctiam gencre Graecus,auia smpearxcissat, ac Grw- vide ad an. 1088.
121 CHRONICON. 122

LIPI PROTOSPATAIIII

CHRONICON.

ACCEDUNT

ANNALES BARENSES.

(Edidit novissime D. PERTZ, Monumenta Germanim historka, Script. tom. V, pag. 51.)

ADMONITIO.

ycli decennovennales in Ecclesia Barensi adnotationibus aucti compluribus opusculis inde derivalis
originem dederunt. Habemus enim Annales Barenses, quos ex codice 1) Vaticano intcr Urbinates1 n. 985
signato et circa annum 1490 scripto ope Nicolai Aloysiae descriptos Muratorius AiUiquitatiim, t. sub ti-
tulo Chronici Barensis (1) primus evulgavit, nosquc jam opere V. Cl. D. Heyse Ph. doctoris cum codice
collatos multo emendatiores sistimus. Qua in re usi sumus praeterea 2) C. regio Matritensi V. 85, mem-
bianaceo, saec. xv, qui magnam Annalium nostrorum partem Chronico Lupi Protospatarii illatum in lin-
guam Italam converlit, atque ex codice vetustiore, Urbinalis fonte, derivatus est; qui quo fato Matritum
pervenerit si nescitur, id saltem constat eum antea in Italia descriptum fuisse, prout in codice Lupi apud
ducem Andrieeolim asservato factum videtur (2). Complures eliam notitiae in 5) Chronicon quod sub ignoti
Barensis nomine a Peregrinio primum ecfilumest emanarunt (5).— Ultimam Annalium partem circa annos
1040-1045 adjectam fuisse, facile credas.
Annalibus Barensibus usus est etiam auctor Chronici quod sub Lupi Barensis Protospatae nomine inde
a saeculoxvn laudatur. Ediderat id Antonius Caracciolus in Chronologis quatuor Neapoli a. 1626 evulgatis,
p. 95, ex apographo codicis Urbinatis male confecto, adhibila vcrsione Itala ducis Andriae ; cujus editionem
Muratorius (4), Burmannus (5), Carusius (6) et Pratillus (7) repetiverunt. Auctor quisquis fuerit — nam
Lupi nomen codicum nulltis profitetur (8) — patria Barensis, cyclis antiqttis ci Annalibus supra laudatis (9)
usus, exeunte saeculo xi, fortasse annis 1082-1090, scripsisse videtur, nisi ctiam annorum 1091-1102
historiara ei potius quam.continuatori cuidam Materensi attribuas. Fontibus aut minus accuratis usus aut
bonis abusus est, siquidem e. g. Ottonis Ivicloriam de Ungris ani:o 945, Oltonis H pugnam cum Sarra-
cenis anno 981, Ottonis III obitum anno 1000 tribuit, loco Heinrici III Cononem, pro Wilhclmo I Con-
questore Robertum scribit. Annum nonnunquam cum Salcrnitanis ab Incarnatione Domini d. 25 Martii
inchoat (10).
Novam operis recensionem subsidiis compluribus in rem nostram collatis instituere licuit, quorum pri-
mum locum obtinet.
1) C. Vaticanus inter Urbinates n. 985, supra laudatus, circa a. 1490exaratus, quem in usus nostros
cum editis contulit cl. HeysePh. D. (11). Ad quem proxime accedit versio Itala sive
1») C. Matritensis V. 85, membr., saec. xv, a beatae memoriae F. Heinrico Knust Hannoverano, sodali
nostro nuper heu!-praematuro fato exstinclo, exscriptus, quem ex Annalibus Barensibus intcrpolatiim
supra monui. Versionis auctor textum nonnunquara male inttilectum in universum tamen bene expressit,
Inscribitur ita : INCOMINCIA IL LIBRODELI ANNALI DE LI GESTIFACTIINITALIAABANNO DOMINI VIcm0 IN FINE
ADM™ 0 Cm0 Hd°.
2) C. Regius Parisiensis n. 6061, chart., in-8v0, saec. xvi inountis, in compluribus quidem cum codice
Urbinate consentit, in aliis tamen una cum reliquis ab isto recedit. Contulit eum cum editis Bethmannus
noster
5) C. Musei Burbonici Neapolitanus, chart., in-4", saec. xvi vel xvn ineuntis, V. F. 52 signatus, cujus
in Annalibus nostris t. V, p. 157, mentionem feci, jam anno 1822 a memetipso cum editis collatus, in
universum cum superioribus consentit; et cum iis a corrupto.
4) Editorum textu recedit, cujus singula vitia repetere nefas duxi, cum omnibus facile ad manus sit.
Adjeci lectiones paucas.
5) et 5b). Chronici sub nomine ignoti Barensis supra laudati, cujus auctor nostrum ante oculos habuit,
sed multa addidit, quae utpote a re nostra aliena et librariorum incuria vitiata omittenda statui.
NOTiE.
(1) Recusum a Pratillo in Hist. princ. Long., IV, grinii praef.
548 sqq. (9) Cf. a. 901, 924, 926, 927, 947, 994, 1002,
(2) V. Peregrinium in praefatione ad Lupum. 1010, 1019, 1040, 1042, 1045.
(5) E. a.
g. 1026,1054,1055, 1040, 1042. (10) Anno 1067 cometam, qui a. d. vm Kal. Mari
(i) SS. Ital. V, 57 sqq. a. 1066 apparuit, et invasionem Angliae, anno 1099
(5) Thes.ItallX, 1, 411. syuodum Barensem tribuit.
(6) Bibl. Sicil. I, 55. (11) C. Vatic. reginee Christinae N. 578 est recens
(7) Hist. princ. Lang. IV, 17. apographuni editionis Carractiolii, adjcctis lcctioiii-
(8) De' Lupo Protospalario Brundusino v. Pcrc- bus coditis Urbiuatis.
m LUPI PROTOSPATARll 121
Chronicon breve Northmannicum aruioruni 1041-1085 a Muraloiio in SS. t. V, p. 278-279 odiluni,
maximam partciu ex Lupi Aiinalibus iluxit.

ANNALES BARENSES. A LUPUS PROTOSPATARIUS.


Anno 605 obilus sancti Gregorii papoc. Focas re- A ' transitu sancli Gregorii papae anni 252, anni
gnavit annis 8 '. Domini 855, indictio 5.
782. Hoc anno Carolus rcx celcbravit sancluni Anno 860 indiclione 8. Hoc anno ' comprcheusa
8
pascha in Roma, et bapti/aius est Pipinus, filius cst civilas Baruin ab imperatorc '.
ejus, ab Adriano papa. 861 (17). Morluus cst Michati impcrator, ct sur-
902. Hoc aiino descendit Habraam rex Saraceno- rcxit Basilius parakenumenus 10[lilitts ejtis "] ctrc-
runi in Calabriam, et niorluus est in Cosenlia in gnavitann.21ipse solus, et anu. 9 " curo liliis '* *
ecclesia sancli * Pacratii *. 866. Intravit Ludovicus imperator Benevenluni
925. Hoc anno Orie (12) capta cst a genle Sara- 8G7. Incensa est Malera a Ludovico imperatore,
cenorum mense Jutio, cl obitus Eusebii in Clauso. et idem Ludovicus imperator intravit civitatem
928. Hoc anno comprendit Michael 3, rex Scla- Orioe" (12).
vorum, civitatem Sipontum mense Julio, die sanctte 868. Exierunt Agareni a Baro civitale por Fran-
Fclicitatis (15), secunda fcria, indiclione 15 (an. cos, lerlio die inlrante inensc Februariilv; eodem-
926, Jul. 10). que anno comprensus est praediotus Ludovicus iu
929. Hoc anno Tarentum captum est a gente 15Benivento (18).
Saracenorum mense Augusti, iu solemnitale sanclee 875. Intraverunt Graeci in " Baro 16iiiense Do-
Mariae (Aug. 15). cembr., die natalis Domini, fcria 175 13 Grogorius
949 \ Hoc anno intraverunt Hungari in Ilaliam, stratico, qui et Bajulus dicebatur.
et venerunt usque ad Idrontum, et fuit interitus 880. Exierunt Agareni de Tarento 19 (19).
[boum *]. Et Placipodi obsedit Cupersanum. 884 ". Surrexit Aio 91 princeps SJ niense Oclo-
979. Hic inchoatum est monasterium Barense, bris.
sancti Benedicli a domino Iheronymo, venerabili 885. Mortuus est " Basilius imperalor, et coepe-
abbate. runtregereLeo elAlexander 21, filii !° ejus, aunis 26
981. Hocanno fecerunt bcllum Sipontiiii ct Ascu- soli, ctJ 6 cum eo annis 9.
lenses in Yado Somilo. 886. Facla fuit perditio " in Baro mcnse Jiinii,
996. Hoc anno obsessa est Maleries (14) tribtts quando !a princeps fccit praiiuui cuiii slratico Tra-
mensibtts currenlibus ab iniqua gente Saraceno- pezi " (20) et Graecis.
rum; et in quarto mense, id cst Decembri, per vim 890. Obiit Aio princeps, et surrexit Ursus 30frs-
iude eam coniprelienderunl; in qua quoedani femiua tcr cjus ".
lilium suum comedit. ^ 891. Iiilraverunt Graeei Beiievcnluin mcnse
1005. Hoc anno obsessa cst civilas Bari a Saphi Octobris, el stratigo Sabbatichiu in Siponlo monse
apostata alque caiti (15), cl perseveravit ipsa obsi- Junii.
dio a mense Maio usque ad 10 Kal. Oclobr. Et li- 894. Exierunt Graeci de Benevento in mcnsc Aug.
berata est per Pctrum, ducem Vcnetiarum, bonoc pcr Francos.
niemoriae. 900. Desccndit Melisiano 33straligo in Apulia.
1011. IIoc anno rebcllavit Longobardia (16) cum 9013V.Descendit Abrami rex Sarracenoruiiiiii Ca-
VAItl^E LECTIONES.
1 in ed. additur : A. 612 Domitianus regnavit annis 15. Quod ad annum 80 referendum est, cl notas
primi cycli majoris eidcm paginm inscriplas fuissc ostendil; cf. infra a. 951. 2 alia manu in 1. a ilachael
e. * In ed. a. 951 additur : Hoc anno obiit Ambrosius Mediolanensis anlistes, qum ad a. 599 pertinere cy-
clorum duplicium ratio demonstrat. "itasupplendumesse, patct ex Lupo. 8 lo. ex Ann. Barensibus annorum
605, 612, 782 annotaliones repelit. ' IIoc modo : Anno . . . indiclione . . . Hoc anno, eic. cujusque 8
anni
notatio incipit, quod ex cyclis decennovennalibus fluxisse videlur, hic tamen omitli placuit. bari 5.
• Constanlinopolitano addunl 5. 4. 10parascenunieiius 1. parnst. 2. parascensu 5. n f. e. desunt 1. la.
"octol. "* f. suis 5. 4. 13 oriem 2. 14 5. " deesl 5. 4. 16 Lari 5. baruni 4. " f. 5.
Soplembris
deest 1. ls III, et G. 5. 4. " taianlo 5. "885.1. al alo cocld. omnes semper. " priceps 1. ™deest
1. "* alexius 1. " filius 1. ,6 et c. eo a. 9. desunt 1". " proditio 2—4. perditioiie et uocisione la.
•8 quod 5. " st. detrapegi 1». 30 urso 5. 51ind. 4. addit 1. 3> sabbathici 5. 83 meclitanus 5.
" 902. ind. 5. lo.
qui limc ex Ann. Bar. habet.
NOT;E.
(12) In provincia Hydrtintina. D drenus ib., II, p. 221; Zonaras XVI, 9, ed. Par. II^
(15) Dies 10 Julii a. 926 in feriam secundaui in- p. 170.
cidit. (19) Cf. Theoph. cOnt. V, 60, ed. Bonn., p. 506
(14) Matera in Basilicata, haud procul Tarento. (Cedrenns, 11, p. 235).
(15) Miiilaris officii nomen apud Sarracenos. (20) Kwvo-TKVTivof o TH; rpomi&s Simeon, ed.
(16) Apuliaepars quae Longobardis olim paruit. Bonn., p. 701; cf. Georgius inon. ib., p. 852;
(17) A. 867. Theoph. cont., VI, c. 5, ed. Bonn., p. 556 (Cedre-
(1*1 Cf. Chron. Salern., c. 107, cl Simeon ma- nus, II, p. 255). Cf. ctiam Erchcmp., c. 76.
gislrr Qe ISasilioC 20, cd. Bonn., p. 69i sqq.; Ce»
»25 CHRONICON. 1&5
ANNALES BARENSES. A LUPUS PROTOSPATARIUS.
Melead ipsum " Curcua mense Maio, 9 die intran- labriam, et ivit Coscntiam civitatcm, et percussus
te. Et fecerunt bellum in Betete (21), ubi multi est ictu fulguris.
Barenses ceciderunt. Et Ismael fecit bellum in 912. Complentur ab obitu sancli Martini 500 **
Monte Peluso cum ipsis Grsecis, et cecidit illic Pa- anni M.
siano. 915. Coronatus est Constanlinus imperalor, filius
1015. Uoc anno obsessa est Bari a catepano (22) prsefati Leonis, qui regnavit ann. 47.
Basilio cognoraento Sardonti, undecimo die astante 916. Exierunt Agareni a Garaliano **, et sunt
mense Aprilis, et completis diebus sexaginta unum anni 550 quo intraverunt Langobardi in Itaiiam sub
fecit pacem cum ipsis, ct ipse intravit castellum Alboin rege eorum.
Bari, ubi sedes est nunc Graecorum magnalum (25). 919*'. Explentur octoginla *• anni, ex quo Aga-
1021. Hic fecit prcelium Basilius Vulcano S0cum reni introierunt in Italiam ".
Francis, et vicit illos in civitate Canni. 920. lutroierunt Hungari, id est Hunni*8, in Ita-
1027. Hoc aiino descendit Ispo chitoniti (24) in liani mense Februarii.
Italiam cum cxercilu magno, id est Russorum, 921. Iiileriil Ursileo slraligo in proelio de Asculo
Guandalorum, Turcorum, Burgarorum, Vlachorum, " mense Aprilis, et apprehcndit Nadulfus " Apu-
Macedonum aliorumque, ut caperet Siciliam ". Et leo»° (27).
Regium restaurata est a Vulcano catepano. Sed pec- 924 ". Capta est Oria a Sarracenis mensc Julii, et
catis praepedientibus, morluus in secundo anno (25) interfecerunt cunctos mares, reliquos vero duxerurit
Basilius imperator; qui omnes fruslra reversi in Africam, eos venundantes.
sunts*. 926. Comprchendit Micliael Sclabus Siponlum
1055, Hic in epiphania Domini obiit Bisantius mense Julii".
episcopus, qui fuit piissimus pater orfanorum, et 927. Fuit excidium Tarenti" patratum, et per-
fundalor sanctae ecclesiae Bareusis, et cunctee urbis empti sunt omnes viriliter pugnando ; reliqui vero
custos ac defensor, atque terribilis et sine metu deportati sunt in Africam. Factum "* est in mense
contra omnes Graecos. Et electus est in ipso episco- Augusli in festivitate sanctee Mariae.
palu ab omni populo Romualt prolhospatarius. Et 929. Nandolfus " et Guaimarl "6 principes intra-
in mense Aprilis vocavit cum ad se imperator in verunt in Apuliam (28).
exilium ; etquinto Idus intrante Augusto electus est 956. Venerunt Hungari in Capuam.
Nicolaus.
C 959. Obscuratus est sol et apparuerunt stellee
1040. Hic nono die intrante Januarii obiil Nichi- raense Julii adstante tertia die, feria 5, hora 5,
forus, qui et Dulchiano, calepanus in civitate Asco- luna 29.
lo. Et quinlo die intrante mense Maii occisus est Mi-
940. Intraverunt Hungari in Italiam mense Apri-
chael CritiS9, qui vocatur Kirosfacti, sub castcllo
lis. Et in ipso anno factum est proelium in Matera
Mutulaeab ipsis conteratis *° (26). Et septimo die
Graecis cum Langobardis cum stratigo Imoga-
astante venerunt omnes in civitale Bari cttm Argiro, a " (29). Et necavit "8 Pao "9 in mari.
filioMeli. Tunc ipse Argiro sauciavit Musondo *', qui lapto
erat primus inler eos, et ligalis manibus, misit eum 942. Obiit 60 Nandolfus " princeps decima die
ih carcere cum Johaiine Stoncnse. Et omncs conte- astante mensis Aprilis.
rali dispersi sunt. 945. Ceciderunt Romanus " (50) et 6S Ubo (51)

VARIJE LECTIONES.
" ipm sum 1. sa uulano 1. sed v.
infra a. 1027. "' la quale presa, Regio fu elc. % M la vigilia de
sanclo Martino. Et vivente ello renuntio lo imperio a Romano : et dedeli per moglie Zohi sua Ugliola. cf.
Lupum a. 1029. S9ita corrigo; cati 1. de Cato 2. **conterali cive rocti e vinti 2. *' musando 2.
" 4. " hmc desunt 1». *» gariliano 2. 4. carigliano 5. *" 916. 2. 4.
quingenti 1. V. 2. *6
quinque 5. LI.
Annoque eodem 5. 0140 2. 4. *»haec dcsunt 1 a." *8hunnii 1. *9nandolfus andulph. 5. pandulphum
4. "apuleittmS. 925. 1» ex Ann. Barens. "s zarenti 5. "* A. Id f. 2—4. est hoc 5.
" nadolfus 1. juniol.
"' imo nandulphus 5. pandulphus 4. • "8 graimali 1. grabimele 1« guaymari 2. guaymarius 4.
galacto 5. "8 negavitcum p. 4. »9Leeo 3. paholo presclo anegho in niare la. 60 obii 1. 61na-
dolfus 1. nadulfo i<>.nandulphus 5. pandulphus.4. " romano smpius 2. romani 5. 6Sdeest 3.

NOTJE.

(211 FortasseBitectopropeBarium. PRAT. D (281 Cf. Chron. Salern., c. 158.


(22) I. e. capitaneo. (29) Fueritne Graecihujus ducis nomen ex nomine
(23) A. 1071 Baria Northmannis capta cst ductum d(xoy«>«>!TOf, sive dicas agnomen, quod va-
(24) I. e. xotTwvtTDi, cubicularius. let collactaneus, non definio. PRAT.
(25) Obiit .Basilius anno 1025, Conslantinus a, (50) Imp. Grsecoruni a. 944, Dec, depositusf ob-
1027. iit a. 948, Jul.
(26) I. e. concivibus. (31) Hugo rex Italiae a. 947.
(27) I. e. Landulfus Apuliam. Ccdrcnus, II, p. 355.
127 LUPI PROTOSPATARIl 128
ANNALES BARENSES. Jk LUPUS PROTOSPATARIUS.
1041. Ilic vcnit a Sicilia in Lombardia ci Michael mense Decembri, et pcrierunt Ungari a rcge Otto-
protospatariusct catopanus, qui et Dulkiano junior, ne " (59).
Monse Novembri intravit in Bari; qui etjussit 6" in 946. Factum cst homicidiuin in Baro mense De-
60
patibulo furcae appendi quatuor liomines super cembris 73.
mururo Boltontinura. Mense Martio decimo septimo 947. lntroierunt Ungari in llnliam, et perrexc-
intrante factum est prcelium Normannorum et Gree- runt usque Idrontum. Et Platopodi obsedit civitatem
corum juxta fluvium Dulibentis 67(52). Et cecide- Cupersani **. Fuit eodem anno interilus 7" bovum 76
runt ibi niulti Russi el Obsequiani 68 (33). Ipse vero per omnem terram.
Dulkiano cum reliquo exercitu, qui remanserat cx 950. Obsiderunt Graeci Ascolum ".
ipsoproelio, fugam petieruntin Montem Pelosum (54). 951. Malachiano fecit proelium in Calabria cum
Deinde collectis mense Maii in unum omnibus Grae- Sarracenis, etcecidil 78 (U)).
cis apud Montcra Majorem juxta fluenta Aufidi, ini- 956. (41) Incensi sunt Marantius Clemeri 79et Ex-
tiattim est prcelium quarto die intrante, ubi perie- cessula 80 in Baro.
runt plurimi Natulichi (55) et Obsequiani 69, Russi, 960. Obiit Conslanlinus imperator, qui regnavit
Traohici (56), Calabrici, Longobardi, Capitinales. ' anit. 47, et surrexit Romanus, filius ejus. El fuit
Et Angelus presbyter episcopus Trojanus atque Ste- prceliuni inter Adralislum el Ismael.
phauus Acherontinus episcopus ibi interfecti sunt. 961. Insula Cretes comprensa est a Graecis sub
Nam nempc, ut dictum est ab omnibus qui haecno- Romano Mense Martii (42), et 81 Trabomen ,s capta
verunt, aut (57) plures quam duo 70 milia Normandi est a Sarracenis, et obscuratus est sol.
fuerunl ", Graecivero decera et oclo milia, exceplis 963. Obiit Romano imperator, et elevatus est Ni-
serviloribus. Hinc rcdiens Michael confusus cum chiphorus, qui regnavit ann. 7; et Otto rex intravit
paucis, rcliclis semivivis pro pavore Normannorum Romam, et obscuratus est sol.
sevienlium, scripsit ad Siciliam, et venerunt ipsi 965. Introivit Manuyli 83patiitius in Siciliam, et
miseri Macedones et Paulikani et Calabrenses ; et morluus est ibi (43).
collectis insimul cum reliquis in catuua (38) Mon- 966. Intrcivit Nichoforus magister 8* in civitatem
lis Pilosi, timc descendit calepanus lilius Budiano Bari, ct sunt anni 400 ex quo intraverunt Lango-
in Apuliam; Michael rediit ad Siciliam, jubente im- bardi 8S in Italiam.
peratoro, undc venerat. 967. Descendit Otto rex ct senex,paterOltonis rc-
1042. Hoc anno tertia die intranle mense Seplem- -. gis, qui pugnavit-cum Bulchassino rege Sarraceno-
bri Graecorum exercitus descenderunt ex Monte Pi- ruin et inlerfecit eum 88.
loso, et Normanni ex castello Siricolo; inter duos 909. Inlroivit Otlo rex in Apuliam mense Marlii,
monles inierunt confliclum maximum, in quo omnes et obsedit civilatem Bari 87, et in alio anno intravit
niiseii Macedones ceciderunt, et pauci de reliquo in Calabriam mense Octobris; et sol obscuraliis est
reinanseruiit exercitu. Ibi quippe Bugiano vivus ca- iu mense Decembris (44).
ptus, et portatus cst per totam Apttliam usque Be- 970. Occidit Simischi88Nicliiforum imoeratorem,
ncvcnti patriam. Nam, ut aiunt veraciter qui iu ipso et elevatus est ille.
bello inventi sunt, Normanni septingenti, et Greeci 972. Pugnavit Alto "9, iilius Transamundi 90 (45)
decem milia fuerunt.Poslmodumperactobello tertio marcise91,cum 40 milibus Sarracenorum. Caylus"
93 cuni 60
jara dicto, iuierunt pactum cura ipsis Franchis Ma- eorum Bucoboli vocabatur; et vicit Atto
VARI;E LECTIONES.
•* et poi in Apulia 2. perperam. "qui ejussit 1. 66 principali cictadini Barensi 2.1 e7 Olibenti con-
Pratillus. 68molti Greci Russi et Obsequani 2. 69obsequani2. 70quatro2. 71 furono morti 2.
jecit
7' octone 2. 3. othone 4. TSintcr cives addunt 4 la 14conversani 3. '" interritus 1. '6 bonus in-
troitus 3. 4. 77 et obtinuerunt addunt 4 la. ,8 5. i. addunt : Anno 80
955. descendit Marianus 82 patritius
79 demeri 2. cremeri 1» cleri (clericus?) 3. cleri 4. thcssula 1«. 81tertiol. titabo-
inApuliam. 8» 86
men 3. 4. clrabomen 1». sa manuli 1. inanuelis 5. manuyci 4. aideest 1. long. 1. 2.
8S
et furonvi
morti quaranta milia pagani add. 1». cf. infra a. 982. 87 irritu conatu addunt 4. 1». simihi 1. simi-
81 marase 1.
2. simischi 3. 4. 8J apto 1. acto 2. actho 3. asto 4. octo 1". 90 transmundi 1. K
chy
niarchisii 5. 4. " caycus 2. **asto 1? 4. acto 2. actho 5. octo 1*».
NOTiE.
(32) Videtur csse Aufidum innuens rivus Olivento D PRAT.
propc Vtiiusiara, (59) A. 955.
(33) Auxiliares esse vidcnlur. Yenusiae. (40 Cf. Cedrenus II, p. 558.
(54) Mons Pilosus ab oriente (41) Cf. Theoph. cont. VI, 50, p. 455.
(55) I. e., Anatolici; orieiilales. (42) Cf. Leo Diacon. II, 0-8. Ccdrcnus
(36) 1. e., Thraces. (45) Cf. Leo Diac. IV, 7, 8; II, p. 553,
(37) I. c., haud. 360. (Zonaras XVI, 24.)
(58) Catuna adhuc vulgariter apud Calabros (44) A. 968, d. 22, Dcccinb.
Calojo, locus cavernosus paluslris ct subtus nion- (45) Spoletani.
lem aliquem situs, in qua armcnta asservanttir.
150 CHR0NIC0N. 130
ANNALES BARENSES. A LUPUS PROTOSPATARIUS.
terienscs et Barenses, dum non esset qui ex ipso- milibus " suis, persequens ,0°Agarenos usque Ta-
rum manibus eos eripcret. Deindc mense Februarii rentuin.
Normanni et cives Barisani elegerunl Argiro, qui et 973. 101Obiit Passarus prothospatarius l0*
Meli, principem et seniorem sibi. Mense Aprilis.de- 975. Ismael interfeotus est, et Zacharlas Botun
scendit Manichi in Tarentum, qui et magister, et tum loa accepit.
coadunavit omnem exercitum Graecorum, et fecit 976. Sarraceni obsedcrunt Gravinam 10*,et obiit
suda (46) in loco qui dicilur Tara. Tunc scripsit Ar- Simischi u" impcrator, qui ct Joanues, cl cceperuut
106et Constantinus gerraani.
giri in Aversam ad ipsos Normandos et in Melliam, regnare Basilius
et omnes vcnientes quasi9* scptem railia in Mutu- 977. Iiicenderuiit Agareni civitatom Oriae 107, ct
lam. Tunc ipse iniquus Manichi una cum cuncto cunctura vulgus in Siciliam dcduxerunt.
agniine hosliumpavore nimio exterriti, nocte fugien- 978 108.Mortuus est Joannes episcopus, et sur-
tes reclusi sunt in Tarentum. At ipsi Normanni cum rexit Pao 109archiepiscopus indict. 6.
starent ante portam terraneam, quaerentes pugnam, 979. Occidit Porfirius 110prothospalarius An-
et mii.iine esset qui eis percunctaret, depreedaverunt dream episcopum Oretanura m iu mense Au-
totaui lerram Oriae, et sic reversi sunt ad sua. B gusti.
Mense quidem Julio miseri Juvenatienses (47), per- 981. Fecil prcelium Olto rex cum Sarracenis in
aclo fcederecum ipsis Graecismanentibus 9" in Tra- Calabria in civitate Columnae "', et mortui sunt ibi
ne, ipse princeps Argiro circumdedit eandem mise- 50 milia paganorum 1,s cum rege eorum, noniiiie
ram Juvenatiam cum Normannis et Barensibus; Bullicassinus "*.
et eo (48) flebilis tertia die suee obsessionis per vim 982. Tradita est Barus in manu Calochiri patritii,,
capta est et expoliata omni suppellectili; et Graeci qui et Dalfina 11B,a duobus fratribus Scrgioct. Theo-
nec nou interfecti in eadem sunt. Populum vero ipse philaclo mense Junii 11 die. Et Otto rex obiit
princeps virorum ac mulierum mulla praecc libera- Romae.
vit ex Normannorum manibus. Postea vero dum 985. Comprehendit praediclus Dallina 116patritius
Trancnses non acquiescerent Baresanis nialuni in- civitatem Asculum ,17mense Decembris.
gerere, ullima hebdomada mensis Junii ipse prin- 985. Descendil Romanus patritius cum filio suo
ceps cum 96 Normannis et Barensibus obsederunt in ApuLam.
eam triginla sex diebus. Quam proeliis vel aliis 986. Sarraceni comprehenderunt sanclam Chi-
ealaniilatibus angustiavit eandem fortiter. Nam ta- riachi "8 civitatem (50), et dissipaverunt Cala-
lem turrem ex strue lignorum ibidem componere r briara ,1B.
fecit, qualis humanis oculis nusquam visa est mo- 987. Occisus est Sergius prothospatarius a Ba-
dernis temporibus. Sed ipse Argiro, susceptis im- rensibus mense Februarii quintodecimo die. Et
peiialibus litteris foederatis et patriciatus an cathe- in ipso anno mortuus est Andralistus ls0 a Ni -
panatus 9Tvel veslati (49) honoribus, jussit argu- colao Criti raense Augusti diel5,et obscuratus est
menta incendi. Et reversi Bari, ad laudcm dedit 9S sol.
sancto imperatori Constantino Monomacho cum 988. Sarraceni depopulaverunt vicos "l Ba-
suis concivibus. Hactenus facli talia; nunc ad Ma- renses, et viros ac raulieres in Siciliam captivos
niachi impielatem reducam articulum. Igitur remo- duxerunt.
tis, ut dixcro, Normannis ab ejus iinibus , conglo- 989. Descendil Joannes patritius, qui et Ammiro-
balo in unum exercitu, mense Junio Maniachi sub polus, et occidit Leonem Cannatum l" et Nicolaum
nocte una ad Materiem civitatem profectus est; Critis "* et Porfirium.
ubi quantos per segetes et undecumque homines 990. Occisus est "* Bubali et Petrus exubitus "
capiat, anlc corani Materialis oculis plus quam (51) mense Martii.
ducenttim occidi fecit impius. Simililer secttnda D 991. Fecit bellum Alto "6 comes cum Sarrace-

VARI^E LECTIONES.
•* quas 1. " mantibus 1. 96 deest 1. 97 1. *8d,cf 1. " ita 1». LX 1—4. ,0°
cathepanus prose-
quens 1 ? 2? ,0',0» 977. 1. "» protospatha 2. constanter. 103butonlem 2. botritum 5. 10*irrito cona:u
addunl 4. 1«. simichi 1. simichy 2. ,ob basulux 1. ,or hori.e 1. ,08 totus annus deest 1".
"• paulus 5b. "° 2. ^" horetanum 1. oratanum 3. "• colupna 2. columna 3. cotruna 4.
profreus
113pcenorum2—4. """* bullicassimus 2. bulcassino 5. bulcassimus 4. horum loco 1" notam a. 982. Ann.
Barensium refert. delfina 5. 4. "6 delphinus francorura c. a. 3. "'ascolil. "8 kyrathv 2. chi-
rachila. >•»i0tam addit 4. "° andraliscus 2. "' vichi cio et casali i\ J"canutum3.
"• "6 '""crelisl.
"*descendit 5. exsubitus 2. aplo 1. actho 3. octo 1«.

N0T.E.
(46) Vallum, caslrum. (49) Dignitas quaedam palatina.
(47) Incolae civitatis Giovenazzo. (50) S. Chiriaco.
(48) I. e., ab eo. (51) Excubitor, niunus in aula Byzantina.
151 LUPI PROTOSPATARH 13»
ANNALES BARENSES. A LUPUS PROTOSPATARIIJS.
profcctione in Monopolim iniquus faccre non ti- nis in Tarcnlo, etibi cecidit illecum multis Baren-
iniiiL sibus.
1043. IIoc anno mense Septembri descendit Tu- 992. Facta est fames magna per omnem "» Ita-
bachi prothospatarius et Pardus patricius et Nico- liam " 9.
laus archicpiscopus Idruntum cuni Chrysubulo "7 995. DefunctusestPao,S(>archiepiscopus, ot Chry
ct Simpatia. Tunc ipsC iniquus Maniachi pacifica soslomus clevalus est,".
fraude eis obviam exiens, staliin occidi'jussit Par- 994. Obsessa est Matera a gente Sarracenorum
diim gladio, et Tubachi retrudi in custodia, quem tribus mensibus, et in quarto mense comprehensa
mcnse Oclobris occidi similiter fccit. est ab eis.
997. Occisus cst marco "' Theodorus exunitus "*
in civitale Oriae a Smaragdo ,sv et Petro gcrmanis.
998. Vonit Busitu caitus "• cum Smaragdo preefato in Barum mense Octobris, et praefalus Sma-
ragdus equcs intravit Barum'" per vim a porla occidentali, et exiit iterum; tunc Busltu cognita fraude
disccssit.
999. Doscendit Trachamoti ,37catepanus ,38-139,qui ct Grcgorius, ct obsedit civitatem Gravinam, et com-
prchendit Theophilactum.

LUPUS PROTOSPATARIUS.
Anno 1000. ab incarnalione Domini indict. 13. B 1015. Apparuit stella comctae mense Februarii,
**•a Trachamoli el Samuel rex obiil, ct regnavit filius ejus.
capttis ost praedictus Smaragdus
niense Jiilii 11. die, et in ipso anno obiit rex Olto '*' 1016. Occisus cst ipse filius praefati Samueiis w*
in Roma. a suo consobrino, filio Aronis, et regnavit ipse. Et
1002. Obscdit Sapi cnytus Barum astante Maio 2. eivitas Salerni obsessa est a Sarracenis per mare tt
die usque ad sanctum Lucam mense Oolobris; per terram '".
luncque libcrata est pcr Petrum duccm Vcnc- 1017. Obiit in Butruntio Marsedonici ,ss catepa-
torum. nus, el in nicnse Novembrio interfectus est Leo,
lOOS.Obsederunt Sarraceni Montem Caveosum' 1' frater Argiro. Et in hoc anno descendit Turnichi "•
mcnse Martii **s. catopani mensc Maii. Et fecit prcelium cum Mele "•
1005. Rediit Durachium '** in manus imperaloris etNonnannis Leo Paliano exubitus. Iterum in mense
per Theodorum. Junii 22. die proelium fecit preefatus Turnichi lel
1006. Dcscendit "' Siphea '*• catcpanus mensc catepani, et vicit Melem et Normannos, et mortuus
Julii. est Patiano ibi; ,6' Condoleo descendit in ipso
1007. Dcfunctus est praeratus catepanus in cWitale anno.
Bari U7. " 1018. Dcscendit Basilius catopanus, qui et Bu-
1008. Desccndit Curcua 148 patritius in mcnse gianus, ct Abalanti 163patricius mense Decembris.
Maii. Et Ligorius Tcpoterici ,6* fecit prctlium in Trane,
1009. Cecidit maxima nix, cx qua siccaverunt et occisus cst ibi Joannatius prolhospatarius, et Ro-
arborcs olivae, et pisces et volatilia morlua sunt. nioald ,6" captus cst, el in Constantinopolim depor-
Et in mcnsc Maii incepta est rcbellio, ct in mensc tatus cst.
Augusti coniprehenderunt Sarraceni '»9 civilalcm 1019. Fccit procliiim supradictus Bugiano in
Coscntiaerupto fcedere nomine cayti Sati lso. nieiisc Oclobris cum Francis et vicit. Et Mcl fugit
1010. Obiit Curcua, et desccnditBasilius catcpa- cuni aliquantis Francis ad Enerichum imperato-
nus Marsedonici ,B1 mense Martii; et Sillictus "• rem.
incendit ipsos homines in civitate Trani, 53. 1020. Descendcrunt Sarraceni cum Rayca ll 6, et
1014. VenitHenricus ,"*imperalor Romammense obsederunt Bisinianum et apprehenderunt eam ; ct
Fcbruarii, ct Cassanum "• inccnsum in mense Au- inortuus est ipse admira ,6' et Melis dux Apuleae.
gusli. 1021. Caplus est Dactus l68et inlravit in civita-

VARLE LECTIONES.
'" chyrisubulo 1. '" lotam 5. 4. "9 et annonac caritas addunl 5. 4. 130pau 5. ,sl hmc desunt 1».
'" ncarco 2. marcus 3. marcho 4. 133excubitus 2—4. m 1. ,3" kaytus 2. chaytus 5.
136in baro 2. ,37tracmonti 5. »8-la9 smaralgdo
uo S. in tracamottoS. '*'opto I. "'scaueo-
calapanusmconstanler 2. ""
stini 1. '*'etnihil profecerunl adduni 4. la. craclius 1. descendi 1. "6 xyphea 3. 4. '*'baro 2.
ns curcira 1«. ,49 saraceni conslanter 1. ubi eliam normani. "° nominati 1. n. c. s. desunt 5.
151marcedonico l.a. mascedoniti 2. macedoiiia 5. mesardoniti 5. '"' silictus 1. '°3 trane 2. "» en-
richus 2. "» cassanus incensa 2—4. ,66re de Africa addit la. "7 et nihil profecerunt addunt 4.
la. ,58marsedoniti 2. masardoniti 5. mesardoniti 4. "• turnici 2. "°mesel. 161lurniki2. "• et c.
<l. i. i. a. desunt 3. 4. 1. a. ,63 ababanti'1. abalautius 4. ,6Vtepoteriti 2—4. ,0"romoala 1. la. ro-
moal 3. "" rahiea la. ,G7 amniira la. aroira 2. amita 3. 16sdictus I. datttis2. 4. 5.
155 CHRONTCON. 134
tcm Bati equilatus in asina 15. mcnsis Junii. A 1052. Dcsccndil Hythiacon ,91 kctonili '", et se-
1022. Venit Enerich imperator in Beneventum cum adduxil ipsos Anatolichi,9S.
niense Martii, ct obsedit civitatem Trojorum 1S0. 1055. Prima dic inlrante Maio descendit Con-
1025. Venit Rayca 17°cum Jaffari 17icriti in ci- stantinus protliospataritis, qui et Opo 19»vocaba-
vitate Bari in mense Junii, et obsedit enm tino dic ; tur (54), catepani Italiae.
et amolioxinde comprehenderunt Palagianum17*(52) 1054. 11. die inlrante mcnse Aprilis obiit Roma
oppiduro, ct fabricalum est castellum Mutulae '". nus imperalor, et surrcxit Michael imperator. Et 19"
1024. Factum est signum roagnum in episcopatu Argiro Barensis obiit Constantinopoli.
Achcronlino sub praesule secundo Stephano Maie- 1058. Dcsocndit Michael patricius et dux, qui et
riensi in sancto ,7* die paschee : crucifixus raagnus Sf.ondili !9° vocabatur, ct transfrctavit cum Mania-
197patiicio (55) in Sicilia.
argcnteus concussus cst tribus vicibus capite, bra- chi
chiis et pedibus, cunctis hoc aspicientibus. Et in 1059 19B.In mense Februarii desccndit Nichifo-
hoc anno cccidit nix magna. Et in hoc anno trans- rus 199catepani, qui etDulchiano "'dicebatur (56).
frotavil Bugiano in Chorvatia "", et comprehen- 1040. Praediclus Dulchianus excussit contera-
clit ipsam Pntrocissnm ,76uxorcm Cismigi •", et di- los »01 201 de Apnlia, et praedicti conterati occide-
rexit iltam Constanlinopolira. El hoc anno mortuus B runt Chiiisfaclira '"criliri ' 03imperator '0»204 sub-
csl Enericli, 78imperator, et surrexit Conus ,79, ne- tus Mutulam et Romano Materiense !0" mense Maii.
pos ejus. Eodemque mcnse obscdit Argiro, filius Melis, Ba-
1028. DcscendilOresti(55) chetonili lso in mcj.se runi civilatem, et percussil Musaiidum ' 00,et ligavit
Aprilis, et tunc obiit Barensis 18,episcopus Joannes, cuui vinculo *•', el introivit cum co in Baro. Et
cl factus est Bisancius archiepiscopus. conterati dispcrsi sunt.
1029. Venit Eustacliiuscum filiis Basilisco,8'et 183 1041. Dcsccndit Dulchiano '° 8 a Sicilia ivitquc
Mar.datora, el adduxit honorem calepani ad Chris- Ascolum, et in mense Marlii Artluinus Lombardus
tofortim ; et Orestes procfatus dcscendit in Conslan- convocavil Normannos !09 in Apuliam in civitate
linopclim cum Bugiano. Et hoc anno mortuus.Con- Malfiae, et preedictus Dulchiaiius fecit prcelium
siantiuus impcrator in vigilia sancti Martini, et sc ciiin Normannis fcre 8lu tribus miiibus, et cccide-
vivcnte imposuit in scde sua Romano, et dedit ci riint Graeci; et mense Maii ilcrum prceliali sunt
iixorcm Zoi, filiam suam. Tandcm Raycha et Zaf- Normanni feria 4. *" cuiii Gioecis, et fugit Dulchia-
fari 18»obsiderunt caslellum ,8' Obbianum; qui Ob- nus in Baro (57).
bianenses, extraneos tradentes, pacilicaveriint ctim 1042. Venit Exauguslo '" (58) focilque bellum
insis. Et in mense Julii 1S6 venit Potho 187catc- ^1 cum Normannis sls 5. die intrantcnionsc Scptcm-
pani, feoitqtie pugnam cum Raycha ,88 in Baro. bris, et comprehensus est ilte tbiet in Mtilia dep r-
Hoc , 89anno obiit Guamarius princeps Salerni. latus est. Et in mense Deccmbris obiit Michail iro-
1051. In mense Junii Sarraccni comprehcndcrunt perator, et "* elevatus est ceesar "" nepos ejus no-
civitaiem Cassani; et tcrtia die astante mense Julii mine Michail imperator. Et in mense Febr. factus
feoit prcelium Potho "° ctim Sarracenis, et ccci- estArgiroBarensisprincepsetduxItaliee. Et in mense
dcruiil Gnoci. Aprilis descendit Maniaki 9,° (59) magistro *17Ta-
VARIyE LECTIONES.
169in Capilinata acldil 4. ,70 bayca 5. ,71 taffari 3. saffari 4. zaffari la. ,7' pelag. 3. ,7Sdisu-
lile la. m secundo 2. 175 curbathia 2. 5. 4. curbachia ln. corbalia 5. 176 patricissa 5. prin-
177 178anarich 1. 2. henricus 3.
cipissaro 2? 4. cosmigi 2. cormici 5. cosmioi 4. cosmizi 5.
analic la. 179 constaiitinus 5. 1S0 chclonici 1. ketoniti 2. chclensi 5. 1S1 baronensis 1. "» ba-
silicho2. ™dcest\. ls» zafari 2. saffari 5. 4. "' deest 1. 186 aghosto la. wl prolho la.
188 raicha 1. 18a Hoc— Salerni 1. alia manu in 2. ,9° prolhocalapano la. "' ykyaconi
marg.
,3* keconiti 1. et inserunt 1.2. 5. 4. ,93 anacolichi 1. ana-
2. ychiachon 5. ichiacon 4. ykraton la.
coliliy 2. anacoliky la. anatholicii 5. Hmc 5. ila habet: Descendit Michail protospata criti lu bilu ke tu ypo-
droiiiu, et adduxit Anatoliki lu
cpi Ykyacon catp. ,9» 1. la. , 9" et Argiro obiit in c. in niarg.
qui ropo
alia manu 2. desunl 5. 4. cerigo 1. ,96sfondili 5. ,9Tniamachi 1. maniaky 2. muniachi 5. ,e8 1058. la.
,99nikyfoius 2. »•• 4. "" kyrifactora 2. chrislophorum
dulkyano 2. constanter. ""contractos constanter
!03
5. y.upuT?a.xTii[M. critim 5. *°»imperatorem 2. 4. imp. 5. "" materiensero 2. 3. 4. S06 musandrum
4. "'ei vincula 1. "8 dulchin 1. *09deesl 1. 2. "° f. t. m. desunt 2—4. '" normanni quadringenti
1. *1Sex aug 10 1. 2. exagusto 5. mense atig. 4. Exagusto calapanus filius Bugiano. Iterum fecit 5. »" et
tiim Atinolfo dux eorum tle Venebento sub monte Pelusio 5. "* et e. e. c. n. e. n. M. i. desunl 1. la.
*" ccsarus 2. "• nianniky 2. maxiachi 5. *17
raagister 3. 4.
NOT^E.
(52) Nunc Palesciano. D (37) Cedrenus 1. 1., p. 546.
(53) Cf. Cedrenum, II, p. 479. (58) Graecum patritium qui in praelio caplus est,
(54) Idem utvidelur qui Cedrcno, II, p. 505 Aswv appollat Boiannem Cedrenus II, pag 546. Sed Guil-
lelmus Apulus, lib. i., et Ostiensis, lib n, cap. 67,
(55) Cedreno, II, pag. 512. Ttiipyw; itatpivto; o Exaugustum, cognomine ex occasione, ibrte, illi
iviavi«/.rjf.Cf. ibid., p. 520, 522, 545 Zonoras XVII, imposito. PKBEG.
15. (59) Iclem qui supra a. 1058; rf. Cedrenuni 1. 1.,
(56) Mi/ay$ irptoTOGizuOctpio; o Aozitavof,Cedrono, p. 541, 545, 547.
p. 545; Michael Dochiantis Guillelmo Apulo lib. i.
ISS LUPI PROTOSPATARII 156
rcnlum "\ ct in mense Junii deportavit Monopoliin ,/\ cundum Michail '*», terliuro Constaiitinum Monoma-
civitalcm, abiilque in civitalem Mathericm, et fecit chum *"; regnavit cum his tribus viris annis 22.
ibi grande homicidium. Et in mense Scptenibris Post morlem vero praedictae Zoi regnavit *** ipse
Guileliniis *" electus esl comes a Matera. Et hoc Constaiitinus imperator cum Theodora, sua cognata,
aniio deposilus est preefatus caesar "° Michail "l a jam annis novem.
regno, caecalusque et Zoi et Theodorae sororum jus- 1051 **s. Descendit Argiro magister *»*vesti *»"et
sione, et Conslantinus Monomachus *" factus est dux Italiae, filius Melis, in mense Martii ei abiit Ba-
impcrator. Et 3 die intraiite Julio captum est Ju- rum; et non receperunt illum Adralistus *16 et Ro-
venatium (60) ab Argiro duce; et in mense Au- moaldus cum Petro ejus germano. Sed non post
gusti ivit praedictus Argiro ad obsidendum Tranem, multum tempus Barenses receperunt illum sine vo-
soditque super eam mcnse uno. luntate Adralisti et aliorum; sed Adralislus fugiit.
1045. Reversum estBarum ad manus imperatoris. Romoaldus vero et Petrus fratres ab Argiro sunt
•Etin mensc Septembris descendit Pardus (61) pa- comprehensi, ac catenis vincti Constantinopolini
tricius ciim multo auro, quem Maniaki *•» fecit oc- deportati sunt. Hoc anno Drago '»' occisus est in
cidi, seque "* imperatorem ab omnibus appellaii. monte Ilari a suo compatre Concilio »*8, et frater
"
Et nicnse Octobris venit Barum, minimeque illum ejus Lmfreda *'9 factus est comes.
rcccpil. In niense vero Februarii descendit Theodo- 1055. In feria 6. de mense Junii Normanni fece-
rus Canus magisler et cathepanus, et Maniaki pree- runt bellum cum Alamannis, quos papa Leo "° con-
dictus perrcxit Durachium '*" (62). duxerat, Ctviccrunt. Ethoc anno fuit magna fames.
• 1044. Giiilelmus *", filius Tancredi " 7, descendit j^ 1054. Obiit Sico prothospatarius Materiensis *".
ciini Guaiimari principe in Calabriam, fecerunt- 1055. Obiit Constantinus rmperator, qui et Mo-
"a castellum. nomachus "*.
que ipsani Stridulam
1046. Pcrrcxit Argiro patricius Constantinopolim, 1056. Ccepit regnare praedicta Theodora augusta,
ct Palatinus cathepanus, qui et Eustasius " 9, revo- soror Zoi impcratricis. Et Umfreda obiit, et Rober-
cavit omnos cxiliatos in Barum; perrexitque Ta- tus, frater ejus, factus est dux. Et hoc aimo obiit
rcntuin. Et 8 die intrante *30 mense Maii commisk Pctrns archiepiscopus Cosentinus.
proelium cum Normannis, et ceciderunt Greeci. Et 1057. Mortua cst Theodora augusta, et Midiail
hoc anno venit Conus *S1 rex Alemannorum *3' Ro- Bringa *°s factus est imperator.
iiiam, eo quod crant ibi tres papae, Silvester in ec- 1058. Trombi patricius fecit occidere Scribo-
clcsia sancti Petri, in Laterano Gregorius, et Bene- „ ncs "* in Cutroni civitate.
dictus in Tusculano ; quibus ejectis, consecratus est Q 1059. Mortuus est Michail Bringa *"", et Isaki
Clcmens a praedicto imperatore; deinde preedictus o (64) Comni *"6factus cst imperalor.
imperator venit Bcneventum. Beneventani vero ad 1060. Elevalus est imperator Constantinus o *w
cjus injuriam absciderunt strennas '3S (63) cqui Ducos *"8.
ejus. Et hoc anno obiit Guilelmus ***, et fratcr ejus 1061. Roberlus dux cepit civilatem Acheronti-
Drago *•" factus est comes. nam.
1047. Comprehensum est oppidum Stira *36aGua- 1062. Factus est papa Alexander Lucanus. Et in
rangis 83Tin mense Octobris, et in mcnse Decem- hoc anno intravit Robortus dux in civitatem Oriero,
bris dcpopulaverunt Liccem ,m, et in mense Junii et ilerum apprehendit Brundusium et ipsura miriar-
supradictus papa Benedictus per poculum veneni cham " 9.
occidit papnm Clemenlem. 1063. Comprehensura est Tarentum a Normannis.
1050. Obiit Zoi imperntrix, soror Theodorae, 1064. Comprehensa est Malera a Roberto mense
qu;e fuerunt filiae Constantini imperatoris. Zoi Aprilis.
cnim hnbuit viros tres, primum Romanum *39, se- D 1065. Roberlus dux intravit Siciliam, ct interfecit

VARIJE LECTIONES.
'"larenli 1. *19guidelmus 1. 2. guidelmo la. gulielmus 3. conslanler. **"cesarus 2. '" ila 1.
*" monachus 1. monacho la. monomacho 2. et elevatus est C. monomachis in imperium 5. *" manachi
1. smpius. *** sicque ab. 1. "" dyiiiiachium 2. 4. deesl5. "8 guidelmus 1. 2. *»7 t. de sicilia
d. 5. *»8 inedulam 5. squillaci 4. scridula la. *»9 eustasium 1. euslachius 5. *30 in Trnno 2. 4.
*31conradus 5. *3*alman. constanter 1. *33sorcunas 1. strcuuas 2. frcnos 5. strenulas 4. le sercue la.
»3*guidelmiis 1. 2. 4. *3S 5. 1*. *36scyra 2. 4. stita 3. »37garangis 1. guaragnis 2. *38lilicom 5.
tlrogo
litium 4. *39romano 2. »»•miohnticm 2. 4. *u monachum 1. '»' jam nono anno regnavit imperator
Constantinus 2. 5. *»31052. 1. ***magnus 5. '*" vetri 3. »*6 adrilaslrus, adrilistus, adrilastus 1.
adralislus magnus (magister) 3. *" drogus 3. drogo 2. 4. **»Con. 5. deesl 4. *49umfredus 4. *°° q.
prepleo 1. '' mantuensis 1. 1». •" monachus 1. *"3 brinza 1«. "* scribonem 2. 4. "°" brinza la.
'" 6 komni 2. coni 3. *°7deest 2. 4. »°8 ducas 4. "9 ipsam mariarcaii 5.
NOT.E.
(60) Giovenazzo. (65) I. e. strepas.
(61) Cedrenus, p. 548. (64) Artieulus.
(02>Cf. Zonar. XVII, 22.
437 CHRONICON. 4x*
*60ex ci- A niite. Sed Robertus
Agarenorum multitudinem, et tulit obsides dux, ejecto Petrono,"', intro-
vitale PauboiHii. ivit in ipsam civitatem in purificatione sanctae Ma-
1066. Lofredus *6' C9iaes, filius Petronii, voluitt riae.
ire in Romaniam cum multa gente, sed obstitit illii 1076. Comprehensus est quidam nepos Africaui
quidam ductor Graecorum nomine Mambrita, Et hoci regis a Rogerio, fratre ducis Roberti *77, qui prae-
anuo priiiceps Ricardus intravit terram Campa- erat Siciliae, cum 150 navibus in civitale Maza-
niae *6», obseditque Ciperanum, et comprehenditt ria *78. Et hoc anno dedit pracfatus dux filiam
eam, el devastando usque Romam perveuit. suam (66) nurum !79imperatori Constantinopolis.
1067. In menst Maii mortuus est Constantinus oi 1077. Obsessa est civitas Salerni a Roberto duce
Ducos imperator, et Miehail, filius ejus, suscepitt Normannorum, et comprehensa est ab eo.
imperium. Et hoc anno appartiit stella cometis; ett 1078. Obsessa est Neapolis a Ricardo principe, et
comes Norniannus Robertus fecit bellum cum Aral- minime comprehensa; et Robertus dux obsedit Be-
do *63rege Anglorum, et vicit Robertus *6*, qui ett neventum, sed ejus obsessio dissipata est a Rodulfo
factus est rex super geatem Anglorum. Pipino comite. Et hoc anno obiit praefalus Ricardus
1068. In 16 die mensis Februarii Robertus dux; princeps.
obsedit civitatem nomine Montempillosum; ubi nihilI B 1079. Intravit Petrenus in Tranem; et rfarum re-
proficiens, cum paucis abiit Obianum, et cepit eam. bellavit, ejecto exinde preesidio ducis. Et Bajalardus,
Et ex traditione cujusdam Gotifredi intravit ipse: filius Umfredae "°, comprehendit Ascolum. Et in hoo
tlux in praefatam civitatem Montispillosi. anno ejectus est imperator preedictus Michaila regno,
1069. In meiise Septembris praefatus dux Rober- et Botoniati *81 quidam factus imperator, qui abstu-
tus "° obsedit civitatera Bari; et Romano Diogenis, lit praefato Michail uxorem, et abusus est ea (67)*
qui cum praefato Michall privigno suo tenebat impe- Hoc anno fuit mortalitas horainum in Matera.
rium, fraude praedicti Michail privigni sui apud 1080. Inventum est corpus beati Canionis in Ache-
quandam civitatem Armeniae !6e (,65)comprehensus runtia *8' ab Arnaldo archiepiscopo, et idem archi-
et caecatus est. episcopus construere ccepit novum episcopium, id
1070. MensteJanuarii niagniim homicidium factum est ecclesiam sanctas Dei Matris Mariee. Hec anno
est iri civitate Brundusii; iiam Normanni volentes civitas Bari reversa est in potestate Roberti ducis;
eam comprehendere, tenti sunt ex eis quadraginta et idem dux obsedit civitatem Tarenti, et in mense
cum aliis eorum ministris quadraginta tribus, et »67 Aprilis comprehendit eam; et *83 iterum obsedit
eapita omnium praedictorum ad imperatorem depor- . Caslellanelam *8*,et cepit eam. El hoc anno impe-
tata sunt. rator Michail descendil in Apuliam, quaerendo auxi-
'1071. Roberlus dux intravit Briindusiapolim, di- lium a Roberto duce contra Botaniati *8" (68). Et in
missa ante Barum obsidione; nam ipse dux fecit mense Julii 26 *86 die ejusdem mensis mortuus est
fleri pontem in mari, quatenus *68concluderet por- Robertus comes eximius *87, et ejecti sunt Normanni
tum praefataeurbis Rari. Hoc etiam anno dolo cu- de Matera secundo; et coepit regnare Lofredus co-
jusdam Argirichi *69, filii Joannaci, occisus est Bi- mes, filius ejus, pro eo in Matera, in vigilia sanctae
santius cognomento Guirdeliku *70in Baro. Et ' 71in Mariaemense Augusti.
15 die mensis Aprilis cepit Robertus dux civitatem 1081. Roberlus dux inlravit Tricarim menseOc-
Bari, et in mense Julii dux praedictus transmeavit. tobris. Et in mense Aprilis Archirici perrexit ad Mi-
Adriatici maris pelagus perrexitque Siciliam cum 58 chalara regem Sclavorum, deditque ejus filio suam
navibus. filiam uxorem, et Robertus dux eun praefato Mi-
1072. Mense Januarii *" die 10 introivit Rober- chaele imperatore perrexit Idrontum; missisque an-
tus dux in Panhormura civitatem Siciliae. tea navibus in insula Corifo " 8, quae apprehende-
1073. Intraverunt primo *73 Normanni in Tra- runt eam, ubi et ipse posts 89 paululum una cum
aem *7*in octava epiphaniae cum Petrono »7° co- imperatore transfretavit, posueruntque in mense Ju-
VARLE LECTIONES.
*•• obsidionem 4.1». "'loffredus 4. *•* 3. '" arnaldo 1. 1«. 4. "* aeest 2. 3. !6° deesf
capitaniae
2—4. *" arthemiae 1. arthenie 2. arteria 3. arctenia la. "7 reliqua anni desunt 1.1°. *68 quantus 2.
4. conantis 5. ' 60 arzerizi 1. argirigi 3. *78girdeliku 1. guirdelithum 3. guinderlichus A. guirdeliku 1«.
471et—'Baridesuntla. *7Sple» 1. *7*Baro 1*. trane"2. taranto 3. trano4. *7° petro
*7»junii4. (plures?)
1. »" patrono 1. *71deest 2. 3. 4. »78marzaia 3. »79 uxorem 3. ""umfredil. *81 botamiti I.
»8»acherunta 1. *"• et — eam desunti*. »'* castelanetam 1. *88bocthamati 1. »86XXVII. 2. "'contti
magnanimo et eximio 1». *8Scorfu 1. "' prius 3.
MTM.
(65) Apud Zahram Armeniaeurbem 1071, 24 •Aug. >(67)Nicephorus Brienn. III, 24, 25; Anna Com <
victus est, — Cf. etiam Niceph. Brienn. I, 25 Zo- nena ed. Par. III, p. 73; Zonaras XVIII, 18,19.
nar. XVHI, 14, 15. (68) Non verum fuisse imperatorem sed mona-
(66) Helenam sponsam Constantino Ducae. Cf. chum quemdam, qui haecfinxerit, tradit Anna Com-
Anna Comnena ed. Par. I, pag. 23, 27, 28. (Zona- nena I, p. 28, 29; Michael natriarcha Ephesinus
ras XVIII, 17.) ordinatus obiit.
PATROL. CLV. 5
139 LUPI PROTOSPATARII 140
Ki anle Ouracmum obsidionem per mare et per ter- \ cipans, diiexit plus quam triginta niflia solidorum
ram (69); quam stolus Veneticorum *90 veniens dis- Romanis, quatenus sibi eos papaeque reconciliaret;
sipavit, apertumque est mare Durachii (70). IIoc quod et factum est. Attamen rexTtomam adveniens,
anno Botaniatim m factusest monachus, et Alexius cepit lotam regionem trans Tyberim, in qua apo-
factus est imperator. Et Alamannorum rex Henri- Stolorum principis eminet templum. Etin mense
cus"» venit Romam, ut ejiceret exinde papam Gre- Junii, relicto ibidem suo praesidio ac filio in castel-
gorium. lum, quod ille s,° illic construxit, ad debellandum
1082. Hoc anno complenluraD inilio mundi 6281 Gregorium papam, qui in Laterano a,B ac in Ccelio
et ab Urbc condita 1824 *98. Et hoc anno Alexius hionte se conlinebat, ablatis secum quadraginta a
imperalor collccto »»*grandi exercitu iniit bellum Roma obsidibus, secessit in partes Tusciee ; et dux
cum Roberto duce aut "" longe a Durachio »96, et in mense Maii posuit ante Cannas '" civitatem
terga versus fugit, cecideruntque in ea pugna plus Apuleae obsidionem, et in mense Junii a,s compre-
quam 6000 ex suis; fuerunt autem in ejus exer- hendit eam.
cifu 70 milia hominum (71). [Et »97 dominante isto 1084. Roberttis dux, collecta multitudine ftor-
Alexio imperatore episcopus Rubensis nomine n mannorum, Lougobardorum aliarumque gentium,
Guislibertus '"donavit priori Montispilosi Ccclesiam perrexit Romam, ut papam Gregorium dttra obsi-
sancti Sabini *•»,quae est in civitate Rubi; qui prior dione retentum "* Iiberaret; quod et factum est;
tenebatur omni anno ad quatuor libras cerae in die nam Romam adveniens, Urbis maximam partem
sabbati sancti, etmittere o.num hominem equestrem cepit, et papam exinde viriliter abstrahens, secum
adsuas expensas,quandoepiscopusRubensis ibatad adduxil Salernum.
Barensem civitatem 30° seu ad Canusium]. Et in 1085. Praedictus dux grandem apparatum riaviurtt
niense Januarii Robertus dux cepit civitatem Dura- multitudinemque hominum 8SI>innumerabili exer-
ehii *°l traditione quorumdam Veneticorum (72). Et citu Brundusiopolim venit, et disposita ibidem na-
hoc tempore praedictus rcx HenricusobseditRomam, vali machinatione, ingressus est Adriaticum pelagus,
ut ibiao* introiret et faceret ibidem papam Raven- perrexitque in insulam nomine Cassopim »", ubi
nensem archiepiscopum »,s. Et dux Robertus >u stolus Veneticorum et filius ducis Veiietiarum cum
rediens ab Epidauro, relicto ibi 40°Boamundo filio plurimis 3!» navibus erat infestus duci Roberte;
suo, perrcxit Romam, ferens auxilium papae Gre- sed bello in mari inter eos confectb, vietoria ad
gorio, cum jam rex in partibus moraretur Ligu- Normannos concessit. Caesisunt in ea pugna plus
riae "06 ad debellandum Mathildae , 07 provinciam, r, quam mille **' hominum, praeterea naves quinque
quae cum papa tenebat Gregorio. Hoc anno Baja- captae; duae cum hominibus submersae sunt, itaut
lardus perrexit ad Constantinopolitanum imperato- qui gladium potuerunt evadere bellatoris, pelagi
rem Alexium causa auxilii. Et in eodem anno 16 die eos "* vorago glutiret (73). Hoc anno mense Maii
intrante mcnse Maii dedicatum est inMatera novua *»' Sa-
praedictus papa Gregorius durn moraretur
templum in honore sancti Eustachii 808ab Arnaldo lerni, diem clausit extremum; quo moriente, tanta
archiepiscopo sub domno Stephano abbate, aucto- fertur grandinum tonitruumque extitisse procella,
re s09ipsius templi. ut omnes illic positi hujus »*e terribilitatis procella
1083. Hoc anno complentur 517 8,° anni, ex quo putarent interire. Mense Juiii dum jam dictus dux
intraverunt Longobardi in Italiam. Hoc anno cyclus Robertus [Guiscardus a»7] moraretur in loco, qui
solaris 28 extitit et cyclus lunaris 17 et cyclus dicitur ...... "8 devictis Veneticis, exerci-
novennalis primus, et epacta su Iuna nulla. Et hoc tusque ejus ob quandam civitatem capiendam •»• iu
tempore Romani a papae Gregorii societate 8" disce- Cefalonia moraretur insula, ipse autem in praedicto
dentes, legatos ad praedictum direxerunt regem, loco cum parte exercitus resideret, praeparans se,
33°cum grandi apparatu navium a3i et mi-
quo s,s eum Romae mitteret31*' sed dux hoc anti- O qualiter
VARIiE LECTIONES.
»90veneioruml. "'bothimatinil. *9»enrichus2. »93 824.2—4. »00 «»*electol. ""i.e.haud.
S 01
"'le-
cus vacal 3. "7 hmcdesunt 1. 2.1». 303*98guisbetus 3. *" sabbini 30» 3. ad barum 4. dirach. constan-
80"ita 1.3. 306lombar-
ler 2. ao* ut vi 2. 4. conforza 1». sed minime potuit add. i. deest 2—4.
diae4.1«. 807 mathildam 1. 308 eustasii 2. 4. ao»et domino a,s3. s,° DCXVII. 1. m epactae 3. »" a
3. 3. sl* mittereiit 2. 4. mittere 5.
papa gregorio sequuti 1. d. subiectione se humiliantes qui S19dentum 1. »»•grandi appa-
»" ipse 2. 3. 4. 3" latio 3. 817cannam 1. vacal in 3. al8 julii 2. 4.
ratu navium hominumque 2—4. 3" casopim 1. casoppi 3. cassiopim 4. "* deesl 1. 1» vacat 3. 3»Sp.
»** 1. 3" dum Momuretum balerni esset die a.
q. milia h. 2—5. equo superscriplo pelagi
»• quinque turbinibus putarent 3302. 4. 3" deest 1. 1». "8 d. Veneti victi a. d. V.^4. locus
hujusmodi"9 deest o.
vacati.Z. capienda 1. deesl 3. deest 1. 2. praeparavit 4r navim cum 5.
NOTiE.

(69) Anna 1.1., I, p. 37-40; ni, p. 92-97 sqq.; IV, (71) Cf. AnnalV, p. Hl.sqq. (Zonaras XVIII, 22).'
p. 105 sqq. (72) Anna V, p. 125.
(70) Ib., p. 105 sqq. (73 AnnaVI, p. 159-161.
141 CHRONICON. 142
litum innumera multitudine ad regiam tenderet A 1093. Obiit abbatissa Eugenia Sancti Benedicti
navigio ss* urbem 3a» (74), jussu misericordissimi monasterii Materiensis meuse Octobris 3"1. Et in
omnipotenlis Dei, qui dissipat ac reprobat "* cogi-- eodem mense ipsius anni Urbanus papa venit Mate-
tationes atque consilia 3" principum as8 non ex riem, et applicuit ccenobium s"» sancti Eustachii
suo procedentia, profluvio ventris 33T extinctus cum grandi plebe hominura suorum.
estaas (75). 1095. De mense Aprilis in nocte quinta feria SSJ
1086 ,3S. Rogerius, filius praedicti Roberti ducis, subilo visi sunt igniculi cadere de ccelo quasi stelke
faclus est dux. per lotam Apuliam, qui repleverunt universam su-
1087. In mense Maii corpus beatissimi Nicolai perficiem 3"* terree. Et ex tunc s°° cceperunt Galliae
Mirrensis episcopi a quibusdam Barensibus a prae- populi pergere, immo totius Italiae, ad sepulchrum
dicta Mirrea ablalum, in Barum devectum, caput Domini cum armis, ferentes in humero dextro
civitatum Apuleae. Hoc anno abbas Desiderius crucis vexillum 3°6.
Sancti Benedicli montis Casini, consensu quorum- 1096. Rogerius comes Siciliae cum 20 milibus
dam nobilium Romanorum, factus est papa Roma- Sarracenorum et cum innumera 35T multitudine
nus, vivente adhuc Clemente papa, qui fuerat aliarum gentium, et universi comites Apuleae obse-
Ravennae archiepiscopus. " derunt Amalfim 3°8, et cum ibi perseverarent, su-
1088. Mense Septembris factus est grandis terre- bito 3°9 inspiratione Dei Boamundus cum aliis
motus per totam Apuleam, ita ut inquibusdam locis comitibus et plus quam 500 equitibus, facientes
lurres ac domos subruisse fertur; tunc enim ccepla sibi signum crucis super pannos in humero dextro,
estguerra inter Rogerium ducem et Boamundura, reliquerunt obsidionem 360; et transfretantes per-
fratrem ejus. Hoc anno comprehensa est Syracusa, rexerunt in regiam urbem, quatenus cum Alexii
Siciliae condam a*° caput, a Rogerio comite; in qua imperatoris auxilio bellandum s" cum paganis per-
fertur homines comestos **' ac infantes ib diutur- gerent 36' Hierusalem
*»»ad sanctum sepulchrum
nitatem obsidionis. domini Jesu Christi, redemptoris nostri.
1089. Facta est synodus omnium Apuliensium, 1097. Boamundus cum comite Sancli Egidii et
Calabrorum ac Bruziorum •**episcoporum in civi- cum comite Normanniae et aliis S6*comilibus occi-
tate ilalfiae»", ubi affuit etiam dux Rogerius et dentis cum innumera multitudine in mense Aprilis
universi comites Apuleae et Calabriae aliartimque a regia urbe se moventes transfretaverunt, et cepe-
provinciarum. Qua statutum est, ut sancta treu- runt a6° terras, quas Turchi imperatoribus abstule-
va ***Dei teneretur »*" ab omnibus sibi subjectis. P rant; et facto bello cum Turchis, victoriamque
IIoc anno obiit Ursus Barensis archiepiscopus; et Christus suis concessit christianis; fertur enim
papa Urbanus nomine venit in eivitatem Bari, et fuisse de paganis 140 milia 366. Hoc autem est juxla
consecravit illic confessionem sancti Nicolai et Nicenam civitatem.
Heliam archiepiscopum »*6, qui venerat adhuc cum 1098. De mense Octobris apparuit stella cometis,
praedicto papa Clemente, et consecravit Brundusi- et christiani bellando venerunt usque Antiochiam,
nam ecclesiam preefatus papa Crbanus. et obsederunt eam. Et de mense Aprilis comprehen-
4090. Mense Augusti Acheruntia a*Tcremata est dentes interfecerunt ibi plus quam S6T60 milia ho-
a se lpsa. Et hoc anno mortuus est Jordarius 3'8 minum. Iterumque commissa pugna, christiani vi-
prkiceps. cerunt, et ceperunt multa spolia Turcorum. Et
1091. Jurata est treuva Dei a Normannis, et hoc anno comprehensa est Capua a Rogerio comile
complentur ab initio mundi anni 6291, epa- mense Maii.
cta 29. 1099. Demense Octobris papa Urbanus congre-
1092. Dum obsideretur Ories civitas a Boamundo, gavit universalem S68synodum (76) in civitate Bari,
auxiiio quorumdam Orietani **»dissipaverunt ejus in qua fuerunt 185 episcopi. Et hoc anno in mense
obsidionem, et ipse Boamundus fugam petens, D ] Junii in festivitate sancti Petri apostoli comprehensa
cutictum ejus apparatum et signa *°° ceperunt. est civitas Hierusalem per pugnam a christianis, et
VARIiE LECTIONES.
***navigium »,.'***civitatem2.4. 33°a. c. desunt 3. 33*p.fluvioventrisprocedentedefunctus
»3*regit3.'
est 3. 88Tp. v. e. e. desunt 1. 2. 1». »38 1. addit hoc loco qum ibi et anno sequenti leguntur : filius praedicli
roberti ducis factus est dux; itaet la. 2. 339omnia hujus anni desunt 2. s*° quondam 4. deest 3.
3" comesos2?4. s**brieziorum 1. bricziorum 2. brutiorum 3. 4. abruczesi la. s*3 melfia 2. "** tre-
via 2. 4. trecia 3. ita el infra. 3" deten. 3. retin. 4. »*6 a. vivente adhuc p. 2— 4. viv. adhuc desunt 1».
3" admirandum in modum addit 4. 3*8 lordanus 3. 3*9 orientani 1. 3°°
spalio relicto. 381 5. le
insignia 3°*
bandere 1«. decembris 1". 2. 3"» ad c. 2? 4. 3°3 n. die quarte ferie 2. 3. n. diei IV. 4. u.
terram 1. 3°° exterius 1. 3°6 4. segno 1°. s°7 nimia 1. s°8 amalfici 1. 2. a°9 deest 1. 3S0 ob-
36t signum
S6* se* 86*
seditionem 1. bellando 2 — 4. perrexeruntl. S6Siherus. 1. constanter. alii 1. omnem
terram quam i. 366 centum quadraginta roilia 1. CXL» 1». CL milia et XL milia 2. centum milia e
XL milia 3. 150 milia 4. »67p. q. deest 1, 36sdeest 3. universam 4.
JSOT^E.
(74) 1. e. Conslaniinopoam, '76^ Anno 1098
(75) AnnaVI.p. 162.
H43 EPISTOLA ENCYCLICA U4
«mnes, quos ibi invenerunt, occiderunt. Fertur au- A ad solum usque peraucta. Et m hoe anno de mense
tem occisa esse ibi 200 milia hominum. Et tunc Ie- Septeuibris mortuus est Goffridus comes, et Alexins
vaverunt sibi christiani regem Gotofredum* qui fue- "7°, filius ejus, intravit Materiem, et superiora *'*
77
rat Suevorum dux. Et de mense Julii praedictus coeperunt habitariS a Montensibus S78. Hoc anno
S6' est Pascalis obiit Arnaldus archiepiscopus Acherontinus, et Ro-
papa Urbanus obiit, et electus
papa. gerius comes Siciliae 379in mense Junii3,l>.
1100. Mortuus est Gotofredus praedictus ab urso 1102. De mense Novembris obiit Stephanus ab-
37' eum3,a bas Maleriensis, et Symeon abbas successit ei. Et in
»70, egrediens a saltu an, quem antea
fortiter feriens "*. mense Maii electus est Petrus Acherontinus archi-
1101. Comprehensa est Caesarea a christianis et episcopus *",
VARIiE LECTIONES.
869eleuatus 3. »T<) ursa 5. S71e. ex alto 1. *" ante 1. 3T»ipse 2? 4. *7*ferierat2?4. a7°alexam
der 2. 4. alexii 3. 376super ea 1. superia 2. supra 3. vacat i. et s. c. h. a. m. desunt 1». spatio relicto.
877 habitare 1. *78 a montisibusl. Amantensibus 3.' "9 deest 1. sso iulii 4. SRlFinis 3. Finis Lupi
Protospatae 4,

ANNO
DOMINl
MC.

EPISTOLA ENCYCLICA

MOMCIORUM MAIORIS MOMSTlRII TURONMSIS

DE MORTE BERNARDI ABBATIS

(MABILI.Annal. Bened., V, 668.)

InMajoriMonasterio ex hac turbulenta vitahocanno (llOO)adccelestemrequiemmigravitpiissimusabbas


Bernardus, postquam sacrum hunc locura annis amplius quindecim per varias turbas rexisset, ejusque
Efncyclicam de ejus obitu epistolarii scripsere
regularem disciplinam et liberlatem strenue conservasset. intolerabilem
de more Majoris Monasterii fratres, in qua orbitatis suae dolorem testanlur.

Omnibus Ecclesiae Dei ubicunque diffusae filiis et B nosa carnis mortalitate, cui nihil mundanae con-
filiabus, Domini servitio dicatis et conservis suis et tagionis inhaeserit, et probatissimorum sanctorum
comparticipibus spei, quae est in Christo, Majoris- exemplis et divinae Scripturae testimoniis cogno-
Monasterii fratres mutuae charitatis iu omnibus bo- vimus, ei aliquid carneas rubiginis, quod purga-
nis participationcm. toriis pcenalibus sit expiandum, ex parte aliqua
Quoniam, Apostolo docente, nos omnes qui Do- inhaesisse formidamus. Hinc est quod petimus , in
niinum Jesum confitemur, si lidem nostram male quo a vobis piae compassionis adjutorium postu-
vivendonon mortificamus, membra corporis ejus, lamus, scilicet ut ne forte propier aliquam car-
quod est Ecclesia, esse didicimus; cum autem pati- neae fragilitatis maculam januam iebitae quietis
tur unum membrum, caetera commembra oportere ad tempus purgationis ei contigerit obfirmari,
compati, eodem insiuuante, non ignoramus. Vobis vos orationum vestrarum clavibus et piarum obla-
commembris nostris, ut nobis compatiamini, sicut tionum impulsibus impetretis festinantius aperiri.
ratio charitatis exposcit, orbitatis nostrae importa- Rogamus etiam ut pro nobis communem om-
bilem passionem nuntiamus. Orbati sumus etenim nium exorelis Creatorem, quatenus ad benepla-
patre nostro Bernardo, viro admodum venera- citum suum vivere, et nos regere faciat Patris
bili, utpote vere, quod primum est, catholico, C defuncti successorem. Et quoniam pius Pater no-
dulci, sapienti, pio, et ut quid de eo sine errore ster vlr sanctae severitatis fuit, et non solum verba
sentire debeatis breviter pandamus, actu et ha- peccatricia, sed et vana et scurrilia, et quaecun-
bitu verae religionis et sanctitatis reverendo. Unde que modo inutilia exosa habuit, et ab auditu suo,
absque dubitationis haesitatione confidimus quod quantum potuit, rejecit; sanctitatem vestrampre-
r,i sit praeclarus quietis locus in sauctorum beati- camur ut versuum naenias et derisiones, quse po-
fica niausione praeparatus. Sed quoniam nullum tius quam prosint defuiicto, facientibus accu-
ita circumspecle vel elimate vivere in huius aerum- mulant damnationem, ab hac charta summovea-
148 BERNARDUS TOLET.— NOTITIA. 146
tis, tanlumque simpliciter locorum vestrorum A Patre et Spiritu sancto unus beatus et bcatificans
nomina, et quid pro defuncto Patre nostro et proi Deus per omnia saecula saeculorum. Amen.
nobis feceritis adnotetis, ut quid etiam nos proi Obiit autem hic piissimus Pater noster anno ah
vobis debcamus facere cognoscamus, sicque prae- Incarnatione Domini 1100, indictione vm, epacta
ceptum apostoli Jacobi complentes : Orate pro vn, concurrente vu, idibus Aprilis, in ipsa hebdo-
invicem ut salvemini, ad Salvatorem nostrum nos mada Paschae, Sabbato quod est in Albis, in ipso
nmtuis orationibus pertrahamus Dominum no- diei exortu, tanquam qui de tenebris egrederetur
strum Jesum Christum, qui vivit et regnat cum ad luccm.

ANNODOMINI
MC.

BRUNO

NOTITIA HISTORICA. IN BRUNONEM


(OUDIN.,Script. Eccles. 11,958.)

Bruno quidam hoc anno 1100 vel 1110 claruit, B tum cerneret, reparare jacturam eamdem voluit.
de quo plura scire non licuit. Fuisse videtur aetatis Unde quia operis Pateriani seu Collectanei in libros
cjusdem cum Alulfo sub saeculixn initium, qui ambo Scripturae potiores pars prima tantum superstes
Collectaneum Paterianum ex opusculis divi Gre- esset, addidit priraae huic Paterii antiqui parti, par-
gorii in libros Scripturae compositum, injuria tera- tes secundam et tertiam, ipso nomine etiam Paterii
porum perdilum, reparare voluerunt. De Alulfo haec relicto, hic Bruno de quo loquimur; unde contingit
habet Hermannus in Historia restaurationis mona- ut in mss. omnibus bibliothecarum, Paterii cre-
slerii Sancli Martini Tornacensis tomo XII Spicilegii, dantur, quia iHius nomine insigniuntur. Spectant
num. 38, pag. 395 et sequentrbus. (Is primum cle- tameo hee partes secunda et tertia Paterii ad Bru-
ricus, deinde monachus in praefato monasterio, nonem , ut ex epistola Brunonis ad Wernerum
armarii seu canloris ofllcium 47 annis tenuit, om- quemdam constat,quamBenedictinimonachi edide-
nesque libros beati Gregorii saepius relegens, imi- runt in editione ultima Operum divi Gregorii papa?
tatus Paterium, universas tam Veteris quam Novi omnium , Parisiis, qualuor in-folio voluminibus
Testamenli sententias ab eo expositas excerpens, anno 1705 facta, tomo IV, parte] n, sub praefationis
tres exbadecodices composuit, et quartum de valde finem, quam operi Pateriano a se edito preemiserunt.
utilibus sententiis superaddidit, eisque Gregorialis ^ ExJiacigitur epistola, constat Palerium quem Be-
nomen indidit. > Haec Hcrmannus de Alulfo, qui nedictini monachi Galli ^elut genuinum et integruui
Hregorialem componens ad imitationem Paterii, produxerunt, esse mutilum, ac partem tantummodo
illius operis jacturam, cui prima pars tanlum super- primam ad Palerium pertinere; partes autem se-
esset, resarcire voluit. Alter autem qui resar- cundam et tertiam csse hujus Brunonis, qui anno
ciendaePaterii jacturae laborem suum conlulit, fuit circiter 1110 Paterium deficientem supplevit, IHique
ille Bruno de quo loquimur, qui cum Collectaneum duas partes adjecit, quae temporum injuria terie-
Paterii in libros Veteris ac Novi Testamenti ex Gre- raut.
gorii libris conscriptum et injuria temporis perdi-

BRUNONIS GREGORIALE.
(Vide Patrologim tom. LXXIX, Opp. sancti Gregorii Magni tom. V, cot. 681.)

ANNO HC
DOHINI

BERNARDUb TOLETANUS

NOTITIA HISTORICA
(FABRIC,Bibliotheca medimet infimm Lalinilatis, 1,254.)
Bernardus, archiepiscopus Toletanus, interfuit conciliis Legionensi, Nemausensi et Gerundensi an. 1091,
1096 et 1097. Auctor Sermonum quatuor in antiphonam Sulve, Regina misericordim, editorum intcr
Opera S. Bernardi Clareevalleilsis.
147 MANEGALDI 148

BERNARDI SERMONES.
'
. (Vide Opera divi Bemardi, inter Patrotogim tomos proxime edendos.)
I 1

ANNODOMINI
MC,

MANEGALDUS

NOTITIA HISTORICA ET LITTERARIA.


(FABRIC,Biblioth.medet inf. Lat. IV, 12.).

Manegaudus, Manegaldus, Manegoldus de quo \. tam in divina quam inhumana philosophia floruerunl
Anonymus Mellicensis cap. 105. Manegoldus presly- Lanfrancus Cantuariorum episcopus, Guido Lango-
ter, modernorum magister magistrorum, strenuus as- bardus, Maingaudus Teutonicus, Bruno Remensis,
sertor veritatis fuit, a qua nec promissis nec minis qui postea vilam duxit eremilicam. Fuit hic magis-
schismatici regisftecli potuit. Quin imo in dissensione ter Manegoldus de Lntenbach inter primos canoni-
illa qum inter Gregorium VII et Henricum IV exorta cos et praepositus canonicorum regularium Murba-
fuit, pro tuenda justitia taboravit usque ad vincula. censium in Alsalia, de quo Bertholdus Constantien-
Exstat ad eum scripla qumdam exhortatoria Ivonis sis in appendice ad Hermannum Contractum ad
episcopi Carnotensis epistota ( quadragesima inter A. 1093 et 1098, et auctor incertus ad A.adeo 1090,
•Ivonianas). Hic textura Isaiae prophetm paginalibus apud Urstiuni lom. II, pag. 85. Diversus a
clausulis distinxit. Super Matthaeum vero glossas duobusejusdemtemporis, Manegotde abbate S. Gtor-
continuas scribit. Scribit quoque super Psalterium, gii in Suevia, quem a monachis suis occisum (1) re-
opus prmsiantissimum, super lopazium et aurum fert idem Bertholdus ad A. 1100, et a Manegoldo
oeryzum pretiosum. Hujus ut videtur opusculura Raitenburchensi decano, cujus librum pro defen-
pro Gregorio VII, sed jam defuncto, et post A. 1080, sione Gregorii VH composilum ipso adhuc vivente>
ante A. 1101, scriptum adversus Wolffelmarum Co- tamen ab ipso non approbatum memorat Gerla-
loniensem edidit laudatissimus Muratorius tomo chus praepositus Reichersbergensis apud clariss.
quarto Anecdotorum Latinorum, Patavii 1713, 4°. Pezium lom. II Anecdotorum, parte illum n, pag. 491.
Quoe autem contra Epistolam Wenerici scripturum Confer ejusdera prolegomena ad lomum
se promiltit,,nusquam exstant. Haud dubie idem |j pag. xxix seq. et Diarium eruditorum Italiee
Mancqundus est , quem Henricus Gandavensis totn. XV, pag. 32 seq. [Opuscutum a Muratorio
cap. 28, ait ingenii sui monwnenta in expositione editum longe diversi est argumenti ac censuit hic
Psalmorum el Epislolarum Pauli posteris reliquisse. Fabricius. Totus enim in eo est ut demonstret haud
Huic Manegoldo Teutoni tribui a nonnullis Com- ita probanda esse veterum paganorum scripta ut
meiitarios in Psalmos, Coloniae 1536, fol., editos, orania indiscriminatim admittantur, cum plura in
Miraeusex Joan. Molano adnotavit, quos tamen Re- eis esse evincat quae dogrnatibus fidei nostrae adver-
migii Antissiodorensis episcopi esse communis est santur. Haeccontra Wolfelmum usque ad caip. 25
persuasio. Verisimile etiam clarissimo Muratorio disputanturj; tum vero VII duobus tantumniodo capiti-
visum de eodem mentionem fieri in Ptolemaei Lu- bus de causa Gregorii agilur, quae adjecisse se
censis Annalibus ad. A. 1690 : Peridem tempus flo- in praefatione operis auctor profitetur eo quod scirel
ruit in Teutonia quidam philosophus, cui nomen Me~ VVolfelmum dominum papam Gregorium poiluto
negaldus, c.ujus uxor el filim in philosophia fuerunt ore lacerasse ; ideo ait : aliauid de illo adnectenduta
permaximm. Anonymus apud Andream du Chesne duxi. MANSI.]
tom. IV, de rebus Francor., pag. 89 : Hoc tempore
l) Acla Sanctor. tom. III, Februar. pag. 52.

L. A. MURATORII

IN OPUSCULUM SUBSEQUENS ADMONITIO.

(Anecdota Lalina.. IV. 163. Patavii 1713.)

Ex codice ms. 305, lil. S. Ambrosianae bibliolhecu descriptum est hoc opusculum. Ejus auctor historiae
nomine
tanlura ac magistrali munere mihi notus, caetera ignotus, de Ulo nihil afferentibus celebrioribus
lilterariee scriptoribus. Neque porro mihi aut satis otii ttt exquiram, aut satis librorum ut inveniam aliquam
14? OPUSC. CONTRA WOLFELMUM. 150
Je illOjei de Wolfelmo Coloniensi forlasse ampliorem notitiam. Quod mcniini me legere olim, in clariss.
Galnzii Miscellan. tom. IV memoratur Manegaudus quidam, qui vixisse et scripsisse nounulla videlur cir-
citer an. Ch. 1150. In schedis quoque meis mss. reperio brevem catalogum librorum nondura editorum
exhibitum olim eruditissimo Holslenio, bibliothecae postea Vaticanae preefecto, ubi haechabentur : ( Mene-
$aldus vel Menengaldus,Latinus historicus : Historia ecclesiastica. Qui plurima e Trogo Pompeio etJusti-
no quoad profana transcripsisse videtur. Initium operis hoc est: Assyriorum regum potentissimus olim fuit
Ninus, aui beltum ftnitimis inferens regibus, etc. Sequjtur adnotatio. Lucas Holslenius : Io credo che sia un
Manigoldo auclor nullius judicii nec pretii, quorum centurim reperiunlur passim in bibliothecis monaste-
riorum, qualis Petrus Comestor, Vincentius Bellovacensis,aliique ejus farinw consarcinatores, qui cum nutlum
suis historiis initium reperire possent, ab exordio mundi repetebant, ut mali poetm Trojanum bellum gemino
ordiuntur ab ovo. Forte sub finem ad parlicularem alicujus gentis Historiam, el ad sua tempora delubitur,
qum usui esse possent ad iltorum temporum cognitionem: quod de proximo, et in prmsenti desperandum. At
iiicertum inihi an ista ad Manegaldum sive Manegaudum nostrum aliqua ex parte pertineant.
_ Quo tameu tempore Scriptor hic floruerit, conjectura assequi non difficilepossumus. Agit ille dc celeber-
rimis Gregorii VII pcmtificis maximi controversiis cum Henrico IV .imperatore, atque ita agit ut rem non
antiquam, sed recentem, et lites ante paucos annos agitatas, non obscure innuat. Carpit enim cap. 22 in
Wolfelmo ejusque sociis conlentioneset dissensiones quibus vos operarii carnis maxiine tolis his tcmporibus
studuistis. Tum cap. seq. apertius de his agit, Gregorii VII causam defendens, atque inler caetera scribit :
Non defuerunt eo lempore viri magni et religiosi, quibus iniquitas tanta non placuil; hodiequesupersunt in
eedem regno (Teutonico) quam plurimi, qui misercmteDeonondum Baal genuacurvaverunt., elc,infra subdit:
Pudori saltem vestro su/ficerepoterant discreti viri in circuitu vestro conslituti, etc, schisma veslrum libera
delestatione impugnantes; Schismate igitur adhuc sejuncti eraut ab apostolica sede Germani lleniico fa-
ventes, et adhuc nulla fere civitas, ut ipse ail, in tota Latinitate erat quae non haberet divisum in varia
studia poptttum, his pro Gregorii VII, jam vita functi, memoria, illis vero pro Henrico IV, ut reor, vivente
pugnanlibus. Addit insuper Manegaudus : Vosad irritandum Allissimum, et augmenlum profanalionis, in
sacrificiis veslris pro Wiperlo tanquam Patre et pontifice animarum vestrarum divinam clementiam implora-
tis. Queeorania suadere videntur adhuc in vivis fuisse Guibertum antipapam cum haec scriberet Manegau-
dus. Reliqua legantur quae idem auctor habet capite primo et postremo, ac tandem, ni fallor, statuetur,
compositum fuisse opusculum istud ante annuiii Ch. millesimum et cenlesimum primum (quo verisimilius
este vivis excessisse psettdopapam Guibertum) autsaltem non longe ab iis temporibus. In eam itaque sen-
tcntiam feror non aliura fuisse opusculi hujus scriptorem a Manegaldo, cujtis mentionem forte ostendi in
Annalibus Ptolemaei Lucensis, pag. 952, tom. XXV Biblioth. Patr. Ita vero scribit historicus ille ad annum
Christi 1090 : ( Peridem tempus floruit in Teutonia quidam philosophus, cui nomcn Menegaldus, cujus
uxor et filiaein philosophia fuerunt permaximee. J
Juvabit autem hinc discere cap. 4 rationem cur veteres Christiani antipodas negandos sibi censerent.
Nimirum qui eos statuebant, tellurem excogilamnl in quatuor habitabiles partes divisam, quarum duee
saltem a reliquis praecisaeita essent causa interpositae zonee lorridae, ut nullum hominum inter eas com-
mercium inlercedere posset: quare his positis excidebat certissimum, divinitusque traditum, dogma de
hcmani generis ex Adamo propagatione, etde annuntiando Evangelio per totum terrarum orbem. AtCo-
lumbus, ac ceeteriAmericae Indiarumque lustratores primi, tum ethnicorum hypothesim, tum Christiano-
rum metum hac de re omnem sustulere. Deinde cap. 23 discas Historiam rerum gestarum a Gregorio VII
papa elucubratam fuisse per Salisburgenscm archiepiscopum, quem Gebhardum sive Gebehardum fuisse
arbitror, in Baronianis Annalibus memoratum. An autem Hisloria heec idem sit ac epistola S. Gebhardi ar-
chiep. Salisburg. ad Hermannum Metensem, quae a Tengnagelio edita est Ingolstadii an. 1612 inter Velera
Monumenla conlra schismaticos, etc, aliorum erit inquirere. Iterum naoes cap. 24 auctorem epistolae cu-
jusdam dolosaeadmodum et calumniosae contra Gregorium VII fuisso Wiricum Trevirensem magistrum,
qui Virdunensis episcopi personam induit. Tu reliqua ad theologiam et philosophiam spectantia per-
peude.

OTAGISTRI MANEGALDI

OPUSCULUM

CONTRA WOLFELMUM COLONIENSEM.

Cum nuper in hortis'Lutenbach conveniremus, A divinis litteris eruditum, innata feritate et sludio
et more scholarium de Scripturis, quee tunc inter contradicendi, quae nescires velle defendere, aut si
manus erant, sermo mihi contra te oriretur, multa ita sentires ut dicebas, plane a rationibus sincerae
oratione decursa in hoc quasi quemdam nodum in- fidei deviasse. Et quia contingere solet quosdam
cidimuj, et trahere coepiraus contentionis funem, strepitum verborum et superficiem narrationis at-
ut tu pauca, quae tibi displicerent, philosophos, at- tendere, non expendere sensum mentemque scri-
que Macrobium De somnio Scipionis, de quo tunc bentis , velut qui sine gustu et odoratu radicem qui-
verbum erat, dixisse contenderes ; ego e contra plu- dem rerum, sed vim saporis et odoris sensu perdito
rima fidei et saluli nostrae contraria iu ipsis me in- non discernunt; quosdam vero per orationum so-
venisse assererem ; ac eo usque cursus verborum num sensuum secreta rimari, et sicut frigida exte-
Drolapsus est, ut fatile patcre possct aul tc panun rius seponunt a calidis, ita inlerius bona seccrnunt
151 MANEGALD 1K9
a malis , quae tanto validius reprobant, quanto in A Virgine nalus sit, destructa vhiiosophorum conse-
bonis fuerint delectali; ideo accessi propius, et quentia.
per te ipsum cognovi morbum tuum : obtestans CAP. XV. Quo proventu natus sit,
utrum ita libi in perceptione illarum sententiarum CAP. XVI. De Deo nato quod omnis veritas Scriptu-
acquiesccres ut eas credentibus non intelligeres esse rarum ab eodem aperta sit, el de suscilatione ani-
damnosas, hic salis temerarie respondens subjecisti marum, et doctrina humilitalis.
nescire te quidquam in eis, quod niultum tuus ani- CAP. XVII. De simplicitate Pelri apostoli, et merito
mus aspernaretur. Itaque multis a te conviciis la- fidei sum.
cessitus furibundum minantemque reliqui. Propono CAP. •XVIII. x)e duobus sacramentis regeneralionis
ergo aliquid inde ad te scribere, ut in eorum libris et refeclionis ante passionem in Cmna institutis.
ct sensibusde quorum errore dissimulas, manifeste CAP. XIX. Quod in cruce Jesu Christi sit remissio
cognoscas haereticam pravitatem contineri. Simul peccatorum, et redemptio omnium, et priorum
etiam arbitratus sum de domno papa Gregorio, quem sanctorum.
polluto ore laccras, aliquid adnectendum', ut reco- CAP. XX. De gloria resurrectionis, et quod discipu-
gilcs quia araplioris peccali causa solet esse iraece- li, non ad philosopltandum, sed ad vitam mternam
dens pcccatum. " annuntiandam vocentur.
CAPITLLATIO SEQUENTIUM. CAP. XXI. De adventu Spirilus , et quid in eis effe-
CAP. I. Quod non omnes philosophorum sentenlim cerit, et quod in prmsenlibus non sit perfectio, sed
abjiciendm sint, sed illm, in quibus decepti sunt, et inchoatio beatitudinis.
decipiunt, ct de Pythagorm sentenlia de anima vat- CAP. XXII. Quod breviter de istis dictum sit, ut
de delestanda. ostendalur quantum periculum sit acquiescereilto-
CAP. II. De Platone, et ejus involucris, quibus rum scripturis, qui nihit de corpornm resurreetio-
ostendit ex quibus constel anima, et quod in distan- ne noverunt, et qttod eorum definitio destructa sit
tia penelret corpus. et hoc spirilus carni subditus non capit.
CAP. III. De dioersis senlentiis philosophorum de CAP.XXIII. Quod Teutonici quidam ab obedientia,
anima. etunitate Romanm Ecclesim exciderint, dicentes
CAP. IV. Quod in mensurando solem, et lunam, et se non liabere ponlificem nisi Cmsarem.
habitabilibus macutis decepli sint, et si quis inde CAP.XXIV. De epistola ab eis contra sanclum papttm
Macrobio crediderit, in fide facile pericliletur. Gregorium facta, et quod ei epistolm per gratiam
CAP. V. Quod secundum Apostolum talia probanda Dei respondendum sil.
sunt, et ad sobrietatcm Christianm regulm resecan- G CAPUT PRIMUM.
da. Primum discretionem legentium volumus esse
CAP. VI. De non sana eorum confessione, et de casu praerrionitamnos idnequaquam de philosophis susce-
Origenis, qui se nimis eorum dogmalibus affecit. pisse, ut omnes eorum sententias damnabiles sen-
CAP. VII. De sancto Spirilu, et ejus sana et modera- tiamus, quarum quasdam pro sua sublilitate vix
ta doclrina, quod superbos deserat, el immundo penetrare suflicimus, quasdam vero a sanctis viris
Spiritui dissecandos permittat. susceptas non ignoramus. Vcram temeritatem luam
CAP. VIII. Quod philosophi partriurcharum benedi- velle coKipescere, qui sic eorum subtilitates com-
etionibus privali nihil digne de Trinitalis mustedo Hiendas, ut multifarios errores figmentis illis impli-
sentire meruerint. citos non attendas. Neque enim in illis usque adeo
CAP. IX. Quod a Spirilu maligno lalia ortusint, et primi parentis culpa dotem naturae damnaverat,
divisionis auctor idololatriam multis argumentis te- quin secundum humanas raliones quarumdam re-
xucrit. rum communitates, et discrepantias diligenter satis
CAP. X. Quoa ipsi sunt jEgyplii a nobis dcprmdan- commodeque distinguerent, quantum homo de se
di, et quod nobis etoauiorum thesauros et ornatus n ipso praesumere poterat. Sed quia sine Spiritu illius
paraverint. erant, qui docet omnem veritatem, cujus sapienlia
CAP. XI. De Deo, quein habemusloquendimaleriam, allingit a fine usque ad finem fortiter, ac disponit
et de recla confessione , et creatione angeloriim , el cuncta suaviter, necesse erat sicut homines, et ideo
hominum, circa quorum casum sententia Domini mendaces, eos interdum fines veritatis excedere, et
misericorditer lemperala esl. semel suscepto patrocinio falsilatis per varia dece-
CAP. XII. De prmceptis obediendi, quibus homo re- ptionum argumenta raplari. Inde fuit quod Pytha-
paratur contemptoi mandali, qum reparalio multis goras inter primos duces hujus traditionis, quibus-
modis designata sit, ita ul casus priorum palrum dara utiliter inventis ettraditis, cum tandem ratio-
ad designandam magniludinem gratim permissi nalis animalis scrutarelur arcanum, et eam natu-
sint, sicut David, de cujus genere Auctor venim ram, quae siue auctore naturae male sciri potest,
natus est. morlali ratione persequi et comprehendere niteretur,
CAP. XIII. De prophetis duos adventus vrmvidenti- exinanitum ejus ingenium ad tantam flemum bestia-
bus, ac desiderantibus. litatem redactum est, ut humanam animam perpe-
CAP. XIV. Quod ordinalis qum oportidt, Deus de tua ratione donatam aliquando irrationabilem fieri
153 OPUSC. CONTRA WOLFELMUM. 154
mentiretur. Eo scilicet modo quo a simplicitate sui A easdem tenebras quodammodo elucidandas susce-
dimota voluntate incorporandi ad haec infiraa labe- pit, haecanimadvertere poterit; mirum tamen erit,
retur; quae quidem si in primo corpore male vive- si non audita contemnat.
ret in praesenti saeculo, vel aliquo seeculorum futu- CAPUT III.
rorum, quorum infinilam seriem promittebat, cor- Habes ibidem coadunatos Pylhagoram, Platonem,
pus deterius sortiretur, et itamultiplicatis sceleribus Xenocratem, Aristotelem, Possedonium, Hippocra-
ad hoc ultimum deveniret, ul qui ante fuerat homo, tem, Heraclitum, Zenonem, Democritum, alium,
ad vivificandum quodlibet fcedissiraum corpus, hor- Heraclitum, Crisolaum, Hypantum, Anaximenem,
ribili carcere truderetur. Ecce ad quem proventum Empedoclem, Parmenidem, Xenophontem, Boetem,
sublimis meditalio illa evasent, qualemque necessi- atque Epicurum, quorum plures diversis errorum
talem secundum stultitiam cordis sui illi creaturae, spiritibus devii, et sensu carnis suee intlati, tanquam
quae ad imaginem, et similitudinem Creatoris om- per quaedam abrupta dispertiti, contra se dissonas
nium condita est iiidicere non expavit. Dic, quaeso, et controversias sententias in animaesuae judicioedi-
si a sententia ista non dissides, quid honestae spei derunl. Quorum Plato, quod ad verum satis videtur
concipere potes, quidve de illorum beatitudine accedere, animam definivit essentiam se moventem.
B alius numerum se
exspectas, qui in perfecta corporum et animarum moventem,alius enteleehiam, quod
resurrectione duplicem stolarn recepturi sunt, se- interpretantur corporis formam, alius harmoniam,
cundum ea quae interim oculus videre non suflicit, alius ideam.aliusexercitium quinque sensuum, |alius
nec auris audire, quee videlicet in abundantia gra- tenuem spiritum, alius lucem, alius stellaris essen-
tiaeet gloriae suae praeparat Deus diligentibus se ? tiae scintillam, alius spirilum concretum corpori,
Hoc enim sensu philosophico fit, ut tu et caeterl alius spiritum insertum atomis, alius de quinla es-
complices tui in regno Teutonico constituti, qui ab sentia, alius ignem, alius aerem, alius sanguinem,
apostolica sede, et obedientia sancti papae Gregorii alius ex terra et igne, alius ex lerra et aqua, alius
dissensislis, et obinnumera (lagitiadamnalioiiis sen- ex aere, et igne et spiritu mistam. In tara varia
tentiam excepistis, a praesenti corpore separati m igitur divisione considera si le unum omnibus sano
futurum seeculum corpus turpius subinlretis, quod sensu accommodare possis, ac si consenlire potes
cum rursus ferina contagione pollueritis per infi- animam tuam jure sanguinem nuncupari, dic rogo,
nitas species animandorum corporum praecipilati, quaeccelorum regna exspectes ? Hocenim modo tu con-
ad ultimum in visceribus terrae ac sordidis lo- stans, sanguis el caro, regnum Deipossidere non potes.
cis couclusi aeterna salute in perpetuum eareatis. „. CAPUT IV.
CAPUT II. Quod autem de sphaera, et orbibus, et ccelesti
Verum nec in tempore illo a succedentibus philo- harmonia, de fallaci mensura solis et lunae, et or-
sophis, qui dignius de se ipsis senserunt, crudclitas bis terrae, de quatuor habitabilibus maculis in cir-
[f. credulilas] ista approbata est, sed per leviores cuitu terreni puncti secundum fidem tui Macrobii
insanias temperata,' inter quos Plato acutius caeteris constitutis , ct de antipodis , seu Antoecis per eas
rerum primordia perscrutatus compositionem ani- incommeabiliter dispositis aflirmatur, in quantum
mae quibusdam involucris praegravavit, el ex indi- periculum talia dicantur, parum mihi attendisse
vidua et dividua essentia, natura eadem et diversa, videris. Suscepto enim semel, quatuor habitaliones
eam constare afTirmans, sic ccelestia, et terrestria hominum esse, quorum ad se invicem nulla penitus
corpora per ipsam vivificari commentatus est, ut ille possit esse per naturam commeandi licenlia, dic,
vigor perpelui ignis pro riatura corporum a se vivi- age, quomodo vcrum erit, quod sancta et aposto-
licatorum propriae virtutis dispendia pateretur. Quod lica rationabiliter confitetur Ecclesia, Salvatorem
Macrobius Ciceroncm, Virgilium et alios Latinos videlicet, per primos Patres ab ipsis, ut ita dicam,
philosophicae disciplinee sectatores sensisse testatur, hujus mundi cunabulis praesignatum et a patriar-
sicut manifestius cognoscere poterit qui traclalum D 1 chis et prophetis consequenter mullifarie et multi£
ejus De somnio Scipionis videre curabit. Hic itaque evidenlibus modis praefiguratum, tandem in plenilu-
sicut per introductum discipulum suum Timaeum dine temporis, ineffabilibus humilitatis et ctiaritatis-
commemorat, ut per quaedam quasi deliramenta a suae operibus cognitum ac clarificatum, in saluteru
lmmeris tracta consideratione eamdem animam totius humani generis advenisse, si tria bominuni
quodlibet animatum corpus indistanter penetrare et genera excepta sunt, quae praedictus Macrobius.
vivificarc ostenderet, cum de Deo fabricante ani- praeter hanc habitabilem quara incolimus secundunx-
iiiam loqueretur, praedictarum essentiarum com- zonarum cocli et terrae lemperiem posse esse per-
liiistionein fermentura appellans; Primam, inquit, suadet, ad quee tautre salubritatis notitia pervenire-
ex omni fermentoparlem lulit, hinc sumpsit duplam non potuil ? Ubi est, quod ille fidelis quem invenit
partem prioris, tertiam vero hemioliam secundm, et Dominus virum secundum cor suum, in spiritu ver
alia quaedam, quaepro nihilo ad memoriam reduce- ritatis clamat : Anle conspectum gentium revelavit
remus, quoniam ipsa suae obscuritatis insolcntia jusliliam suam Deus. Et ibidem : Videbunt omnes-
animum auditoris obtundunt. Si quis vero ea audire fines terrm salutare Dei noslri, si aliqui lines terrae
dcsiderat, ab eodem Platone, sive a Macrobio, qui sunt ab hominibus, inhabitati, ad quos sonus pro •
'
155 MANEGALDl 156
phetarum et aposlolorum nostrorum prohibente na- A Origenes magnus vir in Ecclesia, et divihorum elo-
iura per inaccessibiles aquarum, frigorum calo- quiorura mirabilis traclator, tremendo Dei judicio
rumve dislantias transire nequivit? evadere non meruit; sed cum post multos tractatus,
CAPUT V. quos utiliter et excellenter ad honorem sanctae Ee-
Equidem legi haec tecum, et, ut recordor, fre- clesiae edidit, ad enodanda demum Cantica acces-
quenter dicere solebam haec ita debere accipi, ut sisset, asseruit, Patrem a Filio, Filiumque a S.
spherae tantiim notitia haberetur, non ut veritate Spirilu non videri. Quod B. Hieronymus in epistolis
iuiinita crederenlur, quia secundum Apostoli prae- suis significans, et tanti doctoris casura graviter in-
ceptum omnia probanda sunt, et puro mentis intui- gemiscens : Origenes, inquit, cum in atiis cmteros
tu examinanda ; quoniam sicut in his quae sensibus vicisset, in Cantico canticorum se vicit. Cujus laucla-
subjecta sunt, ita quoque in intellectualibus, prae- bile ingenium quandiu charilate duce incaluit, et ab
sertim in scientiis, tam multae et variae species sunt, apostolicae doctrinae lumine non recessit, per dire-
ut nisi spiritus pietatis adsit, cujus regula diriga- ctum gradicns, altitudinem spiritualem intellectus
niur, cor hominis pravum et inscrutabile pronum salubriter aliis ministravit; ubi vero profunditatem
sit verisimili ratione seduci; et nisi sobrietate qua- sapientiae et scientiae Dei incomprehensibilem, et
dam intelligentia refrenetur, aliquando in altum B I homini per se fatuo non potestate, sed dignatione
elata ipso tandem tumore in immensum crescente capabitem, profanis Graecorum dogmatibus, quibus
rumpetur, quandoque vero sinistrosum nimis ad se fortassis prius nimis affecerat, commiscere ten-
ima devergens in tenebras fatuitatis submergetur. tavit, sicut quando de resurrectione tractans solidi-
Providebat hoc animus Apostoli, Spiritus sancti tatem et veritatem resurgendorum corporum dene-
gratia illuslratus, qui inter regulas fidei quas nobis gavit, miseranda humanae fragilitatis Sorle, vir
' imitandas
praefixit, summopere admonuit, non plus egregius et sublimis considerationis, quasi de altis-
sapere quam oportet, sed sapere ad sobrielatem; sima specula lapsus gravissime corruit, exemplum-
Proinde cum aliquid menti nostrae occurrit quod que posteris factus est, cum quanla reverentia el ti-
ipsa sui sublimitate alque probabilitate delectat, more divini consilii celsitudo et profunditas myste-
habemus quadraturam Christianae doctrihae, quam riorum Dei attingenda sit, et ut quisque de se sciat
intellectis et cognitis juxta ponere debemus, et si quia quanto velocior est animee suee motus, tanto
quid de meditalionibus nostris excesserit, ad nor- paratior illi casus est, nisi cum cautela et ecelesti
uiam illius festinato judicio resecare. lta et damna- praesidio moveatur. Quod Salvator discipulis indi-
bilium errorum periculum devitari, et philosopho- cat cum ante potestates mundi, quarum timore vel
rum peritia, quse tanquam superflua quaedam im- 'C amore de Spiritu sancto facile labi possent, prae te-
mensitas nostris studiis apta est, commode salubri-• stimonio fidei sistendos praemunit. Nolile cogilare
tcrque poierit, famulari. Ut autem indissimulabiliter quomodo aul quid loquamini; non enim vos estis qui
pernoscas quam perniciosum sit eorum imitari fidemt loquimini, sed Sviritus Patris vestri qui loquilur itt
quorum ingenium admiiamur, aspice quid prseten- vobis.
dat in prima parte sui philosophicae confessionisi CAPUT VII.
assertio, quam ab eisdem sumptam Macrobius libro» Hic esl ille Spiritus qui disciplinae effugit lictum,
suo apponendam curavit his verbis. quem corpus peccatis subditum non merelur, qui
CAPUT VI. unde vult recedit, et sine difficultate loci et temporis
< Deus, qui prima causa et est, et vocatur, unus5 quocunque vult venit, et signaculum sui veniens se--
omnium, quae sunt, quaeque videntur esse, princeps5 cum affert : quod euim suggerit, rectum et pium
et origo est. Hic Deus superabundante majestatis5 est; quod emittit, robustum et sanum; quod fructi-
fecunditate de se mentera creavit. Haec mens, quaee ficat, suave et jucuudum. In eo enim est gratia ve-
voOfvocatur, qua patrem inspicit, plenam similitu- ritatis, per ipsum nobis est spes vitae et virtctis.
dinem servat auctoris; anima vero de se ipsa creatt Cum habitaculum infantium ingreditur, disertos
posteriora respicieris. Rursus anima noCs;patreml D reddit, et cum frigenti et tenebroso cordi supervenit,
qua intuetur induitur, ac paulatim regrediente re- vitiorum sedem purilatis tribunal facit. In praesen-
spectu in fabricam corporum in corporea ipsa dege- tia sua nihil fatuum vel inutile esse potest; nihil di-
nerat. » Noune si horum verborum sensibus ac- ligit singulare vel dissonum, uil immodentum amat;
quieveris, denuo suscitare videris multos errores,, ipse enim modus et immensurabilis mensuraest;
qui in primo statu Ecclesiae vigili solertia Patrumi omne donum ei sufliciens est, quia etsi desiderio
convictl et sufTocatisunl? Inter quos Arius inaequa- meo parum videtur quod mereor, in pleaitudine ta-
litatem personarum in simplicitate divinitatis indtt- men corporis Ecclesiae, quam ipse Deus vivificat,
cit. Manichaeus autem partem divinitatis degenerema totum possidens nullius egestatis detrimento confun-
diabolum, eumdemque malarum creaturarum con-- dor. Hic itaque Spiritus cum mentem de se praesu-
ditorera aflirmat, quorum nefanda perversio quantass mentem cernit, quia amator humilitatis est, sUper-
strages fidei dederit, quantumque fructum malitiae e biaelocum contemnit, et quia ipse unus et idem, sic
fecerit, nullus qui ecclesiasticas historia's legit,t, gratiarum suarum dona multiplicat, ut tamen per
ignorat. Gujus philosophicee muscipulae laqueuma distributioiiem illam ununi simplex ct vcruip inso-
i57 OPUSC, CONTRA WOLFELMUM. 158
Iubilis charitatis corpus efliciat, scissuras et scan- A cendo impietatem, pietatis spem gerit, laxat jura
dala detestans. Quo fit ut animam sectionibus va- imperii, ut fautores sui in quamdam parlem ad vir-
cantem Spiritus immundus invadat, eamque suis tutcm se erigant, in altera parte premit, ut familiari
qualitatibus et potentiis informatam miserabiliter sibi fceditati subjaceant, et pro tempore suum infi-
distrahat, et per varios errores discerptam ad per- cit eorum bonum miserandoque nimis commercio
ditionis interitum perducat. de pretioso alieno vilitatem suae confusionis circum-
CAPUT VIII. tegit. Non locorum angustiae, non longitudo tempo-
Hoc contigit his de quibus loquimur, quos prior ris incentivorum ejus spiculis renituntur. In prom-
setas gentiliura philosophos appellavit, quorum pa- pttt suiit ei secrela naturee, illam solam arcem sttb-
tres a patriarcharum Israelitici populi genere pro- intrare veretur cui praesidet ille Spiritus qui diligit
fluentes, haereditariis benedictionibus privati, vera sanctitatem. Hic tam potens et eflicax, cum prostra-
Domini Dei-nostri notitia caruerunt, eamdemque tam et jacentem praedictaegenerationis massam con-
ignorantiae jacturam filiis suis reliquerunt, donec spiceret, ccepit in ruinas quas fecerat debacchari, et
scmen benedictum venit, cui haereditatio gentium sicut est discissionis actor, animalem hominem in
debebatur. Interim ergo naturali fame torqueri cce- varia dogmata et contrarias sectas parlitus est. Inde
perunt, et sicut qui panem in cautc, seu in silice B Socratici, .Pythagorei, Platonici, et aliae innumerae
aurum, vel solem in cavernis terrae quaerunt, ita in professiones diversis tramitibus aberrarunt, et erro-
inquirenda natura rerum, et cognoscenda universse res suos argutis inventionibus adjuverunt. Profl-
fabricae mundi subsistentia, et elementorum con- ciente quoque et Invalescente diaboli seminario,
cordi discordia alii occupati, alii autem in causa- subsecuta est poetarum turba, qui tanquam jocu-
rum proventibus dignoscendis, quos indici sibi fa- latores ad nuplias idololatriae concurrentes, ligmen-
tali necessitate per concursum planetarura el si- tis et immodestis laudibus animas vana sectantium
derum opinati sunt, his quasi deviis disparati, crca oblectali sunt; causa enim quaestus ad adulandum
summum bonum frustra consumptis mullis slutiis et malodicendum parali sceleratos principes et vio-
erraverunt. Quod si inter eos exstiterunt quos pu- lentos praedones deilicando, et inflatorum verborum
rior liberiorqtte ratio stimularet aliquid esse insislcn- tinnitu et sententiarum ornatu, nulla veri puritate
dum, quod antiquius et melius ipsa creatura foret, munito, inutili memoriee et inani gloriae serviendo,
cujus potenlia totius creationis universitas aiubire- obscena et turpia quibusdam involucris adornarunt,
tur, cujus providentia sub certis ponderibus et nu- et prout natura singulorum viguit, alii comosdi, alii
raeris cunctorura existentium, conlingenterquetrans-
Q lyrici, satyrici, tragcedi effecti multis phantasmati-
euntium series necteretur; tamen cum ad illud lu- bus animas peccantium seduxerunt, simpliciores
men inaccessibile, quod omne firraamentuni omnem- quoque, qui honorem suaeconditionis sub profunda
que ccelorum altitudinem excedit, perventum est, nocte ignorantke non intelligebant, comparabiles,
ineffabilis Trinilatis venerandam adorandamquc sim- imo deteriorcs jumcntis usque ad culturam lapidum
plicitatem, ejusdemque simplicis majestatis trinum et turpitudinum curvaverunt.
mysterium sentire nultatenus meruerunt. Unde fa- CAPUT X.
ctum est ut tria sibi principia ponerent, artificem, Isti sunt iEgyplii quos dispensalio Dei sanctae
formas, et materiam intelligibilem esse, mundum in Ecclesiae depraedandos exposuit, quorum spoliis fa-
mente divina collocantes, qui exemplum hujus sen- ciem templi Domini adornamus, et naturale donum,
silis secundum numerorum rationem cuncla quae quod ipse in superbia et abusione ad damnationem
sub sensibus casura erant, in se intelligibiliter coa- suam detinuerunt, amatores humilitalis in usus de-
tineret; in quibus principiis omnipotentiae Dei de- bitos retorserunt, nihil de suis juribus praesumen-
rogabant, nihil ex nihilo fieri sancientes. Haecsunt tes, nil ascribentes sibi, nec quaerentes quae sua
in quibus addiscendis te multam operam consum- sunt, sed gloriam regni aeterni annuntianles, sim-
psisse gloriaris, quae tecum ipse legi et lecta ex ma- D pliciter prudentes, et prudenter simplices, armatu-
xima sui parte reprobare curavi, Habebant enim ram perfidiae in cultu fidei transtulerunt, et scien-
diflicultatis plurimum, utilitatis parum, salutis nihil. tiam inflatam et mortuam spiritu charitatis anima-
Cum tamen experiendi causa quorsum evaderent iin verunt. Hi sunt de quibus ad nos dictum est: Alii
sectarer, quasi per quosdam fumorum orbes im- laboraverunt, et vos in labores eorum introistis. Om-
mensis tractibus involutum, quo tandem vellent po- nis sapientia quorum in altissimis quaestionum pu-
nere admirabar, nisi quia suspicabar profecto quod teis devorata est, in quibus fons aquae salientis in
nequaquam veritatis exitum promittebant. vitam aeternam a perscrutautibus non inveutus est,
CAPUT IX. sed copiosae verborum divitiae, et eloquiorum the-
Talia sunt nimirum illius semina qui per super- sauri nobis, quibus scientia salutis in remissione
biam Deo suo esse similis affectavit, qui cum genti- peccatorum per viscera misericordiae Dei donata est,
lium mentes semel sibi permissas invasit, sublimia commodissime praeparati. Itaque laqueos et sensuum
promisit, eduxit in altum, paravit casum. Nec po- fraudes, quas velut aranea tabescentes et interiora
luerunt ad cavendos ejus dolos et mille noceudi ar- sua exhaurientes vane conturbati stultorum imita-
tcs morlalium corda suflicere, qtiia interdum indu- tioni preetext-bant, tamquam retiaculum diaboli per-
150 MANEGALDI 160
rumpcntes, cadavcr Idololatriac nudum reliquimus, A Hs effcctus irrevocabilis damnalionis judiclo multa-
et ornatum oralionum et quarumdam consuetudi- retur. Persuasit itaque, et auditus est; pugnavit, et
num, quo vasa contumeliae longo tempore mortici- vicit. Et licet pius Dominus ligmento suo praeter li-
num suum celaverant, Salvatori et Liberatori ani- bertatem arbitrii, quanon peccare poterat, cautelam
inarum nostrarum oblulimus. contulisset mandati; sciens tamen deceptibilem
CAPUT XI. limum aliunde consilium superbiendi accepisse, ita
Matcria vcro, circa quam supellectilem verborum circa deceptum miserum severitalis suae sententiam
expendimus, idem ille nobis est, de quo nunquam leraperavit, quatenus et ex praecepto suo mortalita-
satis potest esse quod dicitur, Sapientia videlicet tis necessitas soiveretur, et tamen iufra mortis de-
Dei Patris, consubstanlialis et coaeterna illi cum bilum per meritum obedientiae resurgendi acquire-
Spiritu sanclo, unus Deus immortalis, invisibilis, retor facultas, quae interim animae praestanda foret;
cujus solius honori et gloriae cuncta ccelestia, terre- finito vero praesentis vitae spatio, corpori et animae
stria, et infera, voluntaria vel invita famulantur. pariter restituenda»
Qui cum omnia queecunque voluit, fecit in ccelo et CAPUT XII.
in terra, in mari et in omnibus abyssis circa mise- Obediendi ilaque documenta primis patribus anle
rabile genus humanum, misericordi prudentia re- B legem praefixit, et ut res magnas compendio transi-
llexit justitiam volunlatis, et charitate temperavit gamus, per Melchisedech sacrificium, per Abrahaw
fortitudinem potestatis. Non in aliqua parte sui ali- circumcisionem et immolalionem, per Jacob tituli
quo modo degenerans, sicut insulsa piiilosophorum ereclionem in figuram summi sacerdotii verique sa-
confessio persuasit, nunquam delicit; neque recipit crifieii, ouae per Filium suum opportuno tempore
aliquid essentialiler quod ipsc incipiat esse et ante Ecclesiaeexhibenda erant, preeoroinavit. Per Moyseii
non fuerit; ubique totus, et nullas loci angustias quoque famulum suum preeceplis et legalibus insti-
sustinens; sempcr existens, sed conditor temporum, lulis camalem populum praegravavit, tantae profun-
certus librator omnium numerorura et ponderum. ditatis mysteriis, ut in illis omnibus humanae salutis
De quo tunc recte sapit rationalis homo, cum perli- et adventus suiSapicntiaDei Patris multifariismodis
mendam et laudabileni nimis ipsius magnitudinem sacramenta signaret, et illius populi actiortes veri-
recognoscit. Cujus sapientia et providentia infatiga- talem in novissimis lemporibus agendorum mystica
biliter et sine errore non solum elemetitorum distin- denuntiatione concludcrent. Nec enim aliud insistit
ctionem, sed ex elementis constantium rerum cau- tota tabernaculi el holocaustorum descriptio et tem-r
sales proventus serie admiranda connectit. Hic est pli Domini cultus, nisi ut praesentis Ecclesiae status,
Dominus noster, et non est alius ad ipsum, qui cum C et fulurae fignrelur. Porro quanla cura Deo fuerit,
in se perfectus foret, nec alieni favoris vel laudis hominem exsuscitare ad sciendum et intelligendum
indigentiam pateretur, secundum beneplacitum vo- reparationis suae sacramentum, non servientis crea-
luntatis suae ccelum, terram et universa quee cceli turae secreta rimari nec animum sterili meditatione
ambilu continentur, Dominus universorum de nihilo lassare, intueri licet etiam ei casibus virorum prio-
condidit. Inter quae nil aequale quidem sibi, sed si- ris populi, inter quos maxirae David lapsum sancti
niile, rationalem angelum creavit, et hominem, ut nostri altiori inluitu considerantes, magnum gratiae
et in ccelestibus invisibili Deo per innumera assif-ten- revelandae preeconium continere arbitrati sunt, nec
tium spirituum agmina aelerna laus persolveretur, sine causa vel Ddei, quae in palriarchis gloriose re-
et in terris ab homine gratiarum nihilominus actio- fulsit, ctfmmendatione factum esse intelligunt, quod
nes pro facultate transitoria exhiberentur, et ipsa post adulterii crimen, cui nulla ex legis littera re-
laudum exhibitio pro affectu expensa Iaudantium missio debebatur, ad exemplum misericordiee ser-
hoc tantum laudato Domino grata foret, quo ad cori- vatus est. A Domino quippe, qui non impulsor, sed
sequendum aeternitatis praemium laudantibus pro- ordinator malorum est, salubriter provideri dece-
fuisset. Ab assiduitate cujus laudis prior ille desti- n bat, ut qui per fidei meritum de imo ad regni subli-
tit, qui cuncli» subliriiior factus erat; non enim milatem pervenerat, per libidinis culpam de sublimi
cogente Conditore, sed ipso abundantia sui arbitrii dejiceretur in iraum, et elcctus Domini specialis
abutcnte, et in sUperbia efferente, mentitus est sibii vicina? gratiee praedicator experiretur in se ipso quan-
ipsi, immoderatam rapinam eequalitatis Dei arripere tum indigeret miserentis Dei auxilio miser homo.
concupiscens. Unde quia altissimo CreatOris consilioi Qui enim de carne sua peccavit, fructum carnis,
irrecuperabiliter factus est casus ejus, ccepit uni- • Absalonem scilicet, persecutorem sustinuit; et qui
versitatem creationis circuire quaerens quem ruinae: cbediendo Deo gloriosus exstiterat., superbientis
suae ascisceret. jPraetermisit legiones angelicas, des carnis secutus lasciviam eo usque ignominiosus fa-
quarum stabilitate ditfldebat; irrationabilem creatu- ctus est, ut servorum lapidibus impetitus, et laces-
ram neglexit, cujus finem velocissimum sentiebat. situs maledictis, regalem dignitatem fugitivus amit>
In solum hominem, quem, sive staret sive labere- leret. Verum poslquam in se reversus de gravi
tur, eetevnitati propagatum videbat, totius maligni- inferno,. ad quem propinquaverat, humiliatus ad
tatis- suae argumenta contorsit, totis nisibus in eo» misericordiae fontem, de quo sacpe pritts polave-
contendens imagjnem abolere Factoris, ut sui simi- rat, pudibundos oculos elevavit, ct de uiolundo
m OPUSC. CONTRA WOLFELMUM. 162
cordis c.amavit ad multitudinem miserationuin Dei, A inquam, et in obtentu illius summls desideriis su-
qui nullam sibi spem per legem indultam sentic- spirabant. Verum cum vident desertum mundi ple-
bat, tanquam signifer subsequentis Salvatoris effe- num amaritudinibus, et convallem lacrymarum in-
ctus, haustum gratiae peccarilibus se propinaturum terjectam, in terra terrenee repromissionis positi,
promittit : Docebo, inquiens, vias luas iniquos, et validiorem et meliorem Moysen assiduis gemitibus
tar-
impii ad te convertentur, ut ex eo ad vaticinium Do- implorabant clamantes : Veni, Domine, et noli
mini veniens ardentior reus lieret, quo de legali dare; excita potentiam tuatn, dominator Deus. Nec
severilate redemptus, nec infamis regno, nec vita ante venerabilis ordo illorum Patrum yociferari
privaretur adulter. Imo tantae dignitatis privilegio quievit, donec inslanle nalivitate Jesu magni ducis
rex humilis cumulatur, ut stupendo divinae digna- perurgentibus gaudiis exsultaret, et diceret: Ecce
tionis miraculo confitentis genus abundantia fidei advenit dominalor Deus, et regnum in manu ejus, et
justificatum, et gratia Spiritus sancti, quem idem potestas el imperium. His et aliis talibus praepara-
propheta ad innovanda viscera et cor suum sineero bant mentes carnalium ad suscipiendum Salvatoris
affeclu poposcerat, emundatum, aptum fieret mini- humilem ortum veridiei praecursores, certisque si~,
strare virginalCm illam creaturam, quam virgai Aa- giiis et poteutiae suae indiciis nasciluri in salutem
"
ron contribulis ejus sine terreno fomento florens et omnium magnitudinem notaverunt, ne perfidus Ju-
fructificans insolito miraculo designarat, et Isaias daeus, et vanus gentilis dissimularet agnoscere,
slaliin evidenti oraculo praemonstraturus erat, Spi- quem tot sibi praesagiis cerneret indicatum. Quo-
rilu operantc incffabiliter concepturam totius propi- rum prophetarum scripta si secundum interiorem
tialionis fonleni, ct totum serviret gratiae, quod de degustare curaveris, experieris profecto summae de-
semine pcenitcnlis actor indulgenliae nasceretur. Hoc mentiae fore ita insistere mundanee scientiae stu-
verbum bonum, hoc opus sanctum, hoc canticum dium, ut non colatur et ametur spirilaliuni saldbrii
novum Cytharista, qui peenani legis evaserat, tan- profunditas Scripturarum.
quam jam junclus futuro populo, et quasi ante tha- CAPUT XIV.
lamum perpcluae Virginis saltans, spirituali jubilo Ordinatis igitur et decursis oranibus quae ad fn-
praecinCbat. Suscepimus, Deus, misericordiam tuam sinuandum novi hominis ortum liguraliter oporte-»
in medio lempli lui, et alia plurima quae magis indi- bat preemitti, secundum praedestinationem anto
care videntur plenum gaudium assecuti quam desi- omnia saecula apud misericordis Dei consilium ha-
derantis affecttim. bitam, in plenitudine temporis misil Deus Filium
CAPUT XIII. n suum in terris factum ex mutiere, faclum sub lege,
Nec tempus reraissionis tantiim sancti prophetae ut nou solum eos qui sub lege erant redimeret, sed
preenuntiare contenti sunt, sed alternatim ad duos quia neminem perire volebat, neminem a salyalione
adventus Filii Dei fideles oculos retorquentes, indi-- excluderet. Cum autem audis, misit Deus, non in-
cant humilitalis unum, alterum sublimilatis, pri- telligas majoritatem mittentis, nec missi miitatioi-
mum raansuetudinis, secundum potestatis. Et quia nem, quia divinitas non recipit vicissitudinem; sed
humana superbia contemptui habere solet quod hu- accipe bonam Palris voluntatem, et piam Filii Obe-
mile est, cum quanta reverentia praecedens suscipi dientiam, completam per consubstantialis Spiritus
debeat, ostendunt per magnificentiara consequentis, cooperationem. In hujus incarnationis opere si de
ut absque omni praejudicio, qui indulgentiae tempus modo queeris, nescio quid commode dici possit quam
contempserit, terribitem in die irae sententiam me- quod ex inquirente Virgine et archangelo respon-
reatttr. Hoc evangelizans Isaias, et Jeremias lamen- dente percipitur, videlicet quod superveniente Spi-
tans, prius vocationem gentium et compactos parie- ritu, ct obumbrante eam virtute Altissimi, cum vir-
tes in unum angularem lapidem significant, et sub ginea carne divinitas uniretur, tanta cfficientia san-
destructione populi et Hierosolymitanae urbis com- ctitatis, ut FiliusDei, ante omnia tempora Deusde
munis captivitatis aerumnas deplorantes, manentem D Deo genitus, de Virgine sub tempore nasceretur,
civitatem, in qua nos Dominum majestatis cum credibiliter, non effabiliter factus caro, non confusa
carne nostra jam sedentem aspicimus, inquirunt. substantia, sed Dei, et hominis, una persona. Sic
Haecest repromissionis terra et regio vivorum ; non docet Vas gratiae postquam squamae perfidiae ab ejus
illa in qua frequenter cecidere multa millia, et in oculis ceciderunt, qui raptus ad tertium ccalum ea
qua prospiciebant filios et nepotes suos violentia etiam arcana audivit quee homini loqui non licet.
regum, fame, gladiis et aliis mortis generibus peri- Ut enim indicaret ex naturali et insito Patris et
turos, sed illa de qua inter alios preedictus David Filii simplicissimam unitatem, formamPatris Filium
clara veritate admiratur dicens : Quam dilecta taber- appellavit, ubi nihil rapinae intervenit propter ejus-
nacula tua, Domine virtutum. Et beati qui habitant dem majestatis aequalitatem. Nec propter formam
in domo tua, Domine, in\smcuta smculorum laudabunt verbum, quod tibi significat apud homines, aliqiM
te; et ad quem animam suam converti hortatcr, a formato diversum facias; in subjecta sectione ex-
postquam Dominus benefecerit ei, quod tunc futu- tendit nos prasdicator veritatis, et per verbum sensi-
rum intelligit, cum eripietur a morte, pedibus a bilibus commodatum ad' sapieridum ineffabile Ver-
lapsu, et pculis a lacrymis liberatis. Aspiciebant, bum mortalium intellectum traducit, ut fide capian-
165 MANEGALDI W
tur, quae vcrbo humano enarrari non possunt. Qui A \ convenicnti Deo perVirginem edito.utrum ipse esset
ut IncarnatioBis mysterium ad salutem credentium qui ex lege et prophetis praenuntiatus fuerat, sin-
aperiret, consequenter subjecit, exinanivit semeli- gularis operationis privilegio declaravit, et prius le-
psum.et ut exinanitionis verbum circa immutabilem galem circumcisionem passus est, ut preecedentis
deitatem non imminutionis verbum, sed significati- testamenii probaretur non destructor, sed actor, et
vum dignationis adverteres, circumspecte subdidit, homicida Judaeus interficientem litteram persequens
formamserviaccipiens. Utraque igitur nativitas admi- per observatum exterius ad interiorem vitam salu-
rabilisest.In utraquehumanaeinventionis argumenta briter traheretur. Quapropter scriptum sustinuit ut
deficiunt. Prima enim propter unitatem Trinitatis, exhiberet sentenliam, complevit lilteram, Iargilus
angelorum et hominum supergreditur intelloctum; est spiritum, removit figuram, apenjit veritatem, et
secunda propter insolitum nascendi modum totius sicut in Mediatore duae naturae convenerant, ila in
philosophicae rationis evacuat firmamentum. Con- liberandis hominibiis et de tcnebris ad Iucem ra-
stanti namque consequenlia proponebaut: Si pepe- piendis quemdam ordinem conservavit, dum lex
rit, cum viro concubuit. Verum natus est puer for- completur, ut ingeratur gratia, restituuntur vilae
tis, angelus consilii, philosophus caslitatis, et per mortui, ut vivorura animae suscitentur, ut ulrinque
venerandam de perpetua Virgine nativilatem praedi- " validissima probatione constaret ex subjcctione legis
ctam propositionem cassavit, cum de matre natus verus et justus horao, ex doctrina et operatione
sitquae virum non cognovit, et ideo nulla ratione omnipotens Sapientia Deus. Hanc aniraariira susci-
cum viro concubuit. tationem trium mortuorum resurrectio distincla si-
CAPUT XV. gnificat, quoniam quaecunque anima pcccatorum
Quo autem proventu novum istud super terram morte daranatur, aut intus adhuc est cum archisy-
factum sit, redeamu3 ad magistrum gentium, qui nagogi filia, ut tanquam e vicino morli tradita vilae
hujus nalalis effectum ostendens : Apparuit, inquit, facile reducatur, autconscienliae bonaeportas egressa
gratia Satvaloris noslri Dei omnibus hominibus, eru- turbis circumstantibus mortua deportatur, aut diu-
diens nos, ut abnegantes impietatem el smcularia de- lurniori morte jam fetida clausa sub induraliouis
sideria, sobrie et juste vivamus in hoc smculo, exspe- lapide coarctatur. Sed aecedeiile omnipotentc me-
etantes beatam spem et adventum glorim magni Dei. dico manus puellae tenetur, et surgit; adolescentis
Itaque erudiraur in novi hominis ortu, ut desideria loculus tangilur, et vocatus morluus reviviscit: prae-
saeculi, quae salva pictate amari non possunt, abne- nWssis compatientis lacrymis tumulatus clamatur,
genus, et sicut Patres sancti prioris populi sub de- rQ et prodit; nullaque est passio animae penitus mo-
siderio primi adventus anhelaverunt, ita nos, quibus rientis, quae medentis Salvatoris superat facultatem,
jam verilas de terra orta est, sub exspectatione se- quia ipse est, qui propiliatur omhibus iniquitatibus
cundi gemamus, patienter beatam gloriam sustinen- tuis, qui sanat omnes infirmilates tuas, qui redimit
tes. Anle adventum gratiae humanum genus soli etiam de inlertlu vilam luam. Ut enim velit, propi-
vanitati et superbiee vacans male securum vivebat, tiatorest; ut possit, Dominus; qui potcnlia sua iri
praeler paucos Israelitas quibus dalum fuerat prae- suscitatis mortuis usus est, ut quod cernis in toto
sentirc mysterium regni Dei. Pro qua vero Rex hu- homine factum, in parte posse fieri non desperes,
militatis apparuit magna sollicitudine mansuetudi- idcirco in paucis ul anlequam tumuleris acccleres.
iicm ejus sequi ct castitatem amplecti jubemur, ut Nec de indignitate vel infirmitate sua metuat miser
jugiter cruci ejus aflixi membra nostra, quae sub ve- homo, quia nullus accedens indignus sanari videtur
teri hominc immunditiae servierant, in sanctilicatio- Deo, qui, ut omnes accessum habcant ad ipsum,
nem immobilia conservemus, et omni superbiae hu- dignatus est fieri pauper homo. Haec est voluntas
miliationis Dei signum tanquam vexillum victoriae: Patris, haec est obcdientia Filii, ut in assumpta
opponamus. Et, licet huicisigno stultitia gentilium, carne humilitatem veram et spontaneam, cujus
ct Judaei perfidia contradicat, quae inaestimabilisj D specialis doctor advenerat, edoceret, et superbum
bonitatis Dei ignara idcirco tantum ingrata fit, quia, hominem ebrium vanis mundi, et inter corruptelas
nimis propter se factusest humilisDeus, nos tamen, concupiscentiarum camalium delirantem, ad se
qui cum Apostolo audimus quid ipse loquatur ini ipsum reduceret. Hoc egit nativitas de paupere et
nobis, lignum vitee superbiae opponimus, respon- humili virgine, hoe angusti praesepis positio, hoc
dcntes Judeeo cum eo eleclo ex Judaeis Paulo : Chri-. circumcisionis et oblationis legalis perfunctio, hoc
stus faclus est pro nobis obediens usque ad morlemi susceptio baptismi a Praecursore, et maligni spiritus
Crucis; gentili vero de inani scientia glorianli: Nihil/ congressus, atque jejunii sanctificatio, et postremo
\udicamus nos scire inter vos, nisi Jesum, et huncc electio discipulorum, quae ita solo respectu humili-
crucifixum, quoniam propter hoc exaltavil itlum Deus, talis, el charitatis facta est, ut omnis superbiendi
, el dedit illi nomen quod est super omne nomen, ut inu occasio de discipulatu suo penitus ampularetur,
nomineipsius omne genu ftectalur; humilitatis enima cum illi praecipue electi sint, qui nequaquam pos-
finis cxaltalio est, sicut supcrbicnlis casus. sent de dignitalibus reUctis sive divitiis aliquando
CAPUT XTI. gloriari. In quo etiam magna eligentis providentia
Incliuato ergoRege Judacorumet gentium, etmodoo cautum est ne consortio ejusdem gratiae alios pro-
m OPUSC. CQNTRA WOLFELMUM. 166
pter tewenorum pauperiem indignos arbitrarentur, A Hoc licet ante resurrectionem immortale tamen et
in quibus de humana gloria nihil inventum est unde incorruptibilc, potentia divina porrigilur, ut cum
eligi mererentur. audis Dominum ad coelos corporaliter asccndisse,
CAPUT XVII. non idco aestimes fideles suos tanto munere defrau-
Assumitur preeterea Simon Barjona, mansueli dari; sed licet irrevocabiliter sedeat acl dexteram
conventus magister, qui preerogativa simplicitatis et Patris, eadem tamen potentia illud idem etiamnura
amoris in Christum in sublimem illam speculatio- accipit in altari fidelis quod tunc dedit discipulis
nem erectus, nou carne et sanguine, sed Patre Iu- cum adhuc inter eos appareret mortalis. Sicut enim
minum revelante, puram de Salvatore confessionem in baplismo Christo consepeliris in mortem, el ba-
e.t universis fidelibus tenendam, collegis haesitantiT ptizanlis manus tanquamquaedam instrumenta cxte-
bus, festina responsione deprompsit: Tu es Christus rius ministrant, medius autcm slat, de quo dicitur:
Filius Dei vivi, qui in hunc mundum venisti. Pro- Hic est qui baptizat, quem fidelis videt, infidclis
pterea tam perspicacis fidei soliditas ab ipso Dei ignorat, qui effectura operatur salutis; sic in mensa
Filio fundamentum Ecclesiaefacta est, super quod Christi ejusdem non figurativo, sed vero corpore
totius aedificiistructura consurgeret, et ipse Petrus reficeiis, quantum fide capis visibiliter, quantum
divino tcstimonio bealus regni ccelorum clavigera- D adest ille invisibilis- sacerdos propositee creaturae
tum suscepit, tanta pleniludine potestatis, ut quod niutator, atque assumptor tanta eflicacia sanctifica-
ligaverit, ligatum , et quod solverit, solutum sit in: tionis, ut sacerdote verba Domini, quae viva et
ceelis pariter et in terris. Proinde quia revelationem sanctiiicaloria sunt, proferente, altendendum et su-
illam in Petro Pater Deus per Spiritum sanctum mendum sit, teste B. Ambrosio , non quod natura
fecit, vis solutionis, et collala potestas, quee ex formavit, sed quod benedictio consecravit.
merito confessionis descendit, sccundum interio- CAPUT XIX.
rem maxime expendenda est, quam experiri non Quo sacramento cum discipulis ce eDralo et iristl-
potest nisi qui fidei oculum adhibebit, quanquara tuto, post sermonem mysteria charitatis et unita-
Ugalionis poena interdura in quibusdam, sicut in tis capitis et corporis inacstimabili dulcedine cn-
Anania et Saphira, usque ad corporalem quoque tinentem, sicut S. Joannis evangelistae narratio
damnationem proruperit. Quocirca si mundo corde indicat, volens uti potestate qua susceperat animam
credis, absolveris; si vero ore confiteris, salvaris : ad deponendum eam, ut eamdem rosumeret, infirma
quia corde creditur ad justitiam, ore fit coufessio quidcm came, sed prompto spiritu processit ad
ad salutem, et hoc modo aediiicatus super fundamen- crucem, ut fuso sanguine testatoris firmum fieret
tum apostolicee confessionis justificaris, et justilica- testamentum. De cujus sanguinis elfusione, quid
tus ex fide vivis. Hujus profecto justificantis fidci salutis contineat, quidve ab his quorum redemptioni
praevius est apostolorum princeps , cui primatttm fusus esl, mereatur, hoc sentiendum est quod ad
cceli ct terrse inter coeleclos tidei copia contulit, hac retribuendum omnis humanarum actio graliarum
excellentia dignitatis, ut gratiam Domini obtinere inferior sit. Est tamen pia praesumpiio Christiani,
omnino indignus sit, qui clavigeri hujus obedien- ut yitalem mortem pretium redemptionis suae con-
tiam non custodit, nec regnum Dei intrare permit- tinua memoria celebret, el inlus applauilens Domino
titur, cui non praestat introitum clavis Petri; cujus Deo suo lantum benelicium inconcussa fidei lirmi-
enim peccatum retinet, retentum est, et cujus di- tate amplectatur, recolens pro se fuisse mortuum
niittit, dimissum. Hoc cceleste munus, et spiritualis quem surrexisse ex virtute Dei et in Patris dextera
potentia, quamvis largiente Redemptore cunctis consedentem omnis creatura rationalis adorat. Hu-
apostolis data sit, specialius tamen in illo einiiere milietur ante crucem Domini sui, configens timore
videtur, qui et je amore an plus aliis discipulis dili- illius carues suas, et si forte multitudine criminum
geret, saepius praetenlatus est, et peculiarius de sol- gravatur, vel angustia temporis ad pendentem la-
licitudine ovium pascendarum admonitus. Q tronem elevet oculos. Sanguis enim ille semper Ia-
CAPUT XVIII. vat nos a peccatis nostris, qui nec in fundendo ab
Eleclis autera discipulis, ct in regnum filiis ade- effectu salutis vacavit, dum sub ipsa damnationis
ptatis, miraculorura quoque signis, quae nunquam poena et mortis arliculo iniquitales longo tempore
posset facere tantum homo, et quae operatricem contractas absolvit, et cui praesens vita claudebalur
Divinitatem inesse corporaliter Filio hominis indis- ex scelere, aperta est per confessionis meritum
simulabili veritate arguerent, abuhdanter exhibilis, requies aeternitatis ex fide. Sanctificavit etiam tor-
cum instaret hora in qua ex hoc mundo transirot mentum suum Christus, et crux, quae ante fuerat
ad Patrerii, susceptae humilitatis et charitatis pro- ignominia damnatorum, eo faciente, apud quem
pesitum servans, ut cohaeredibus suis certam speni blasphcmantis conscientiae horrendae immunditiae
haereditatis relinqueret, novum in se ipso condidit aestimantur, facla est terror immundorum spirituum
Testamentum, secundum quod vetus lionio in no- et gloria Salvatoris. Hanc quicunque Jesum sequi
vam creaturam convertendus ablueretur per lava- desiderat, se ipso abnegato, portabit, qua initiamur
crum rcgenerationis, postmodum de Christi cor- ad vitam, roboramur ad pugnam, et contra muudi
pore reficeretur, quod de Virgine sumptum erat. pericula superbiam calcaturi praeferimus, ut in qup
167 MANEGALDl *58
magister oblatus est, discipulus muniatur. Hoc ii- A 1 fruerenlur, quod hic mteruum .mmortalitate beatifl-
bationis suaesignum cum Dominus ad inferna suos catum mortalibus oculis videre non possent. Inqua
liberaturus descenderet, effractis portis morlis, et sui ostensione nec sanclarum feminarum lactura
tenebrarum principe debellato, cognoverunt vasa refugit, sed sive contingendo, seu convescendo, toore
fidei, antiqui scilicct sancti, qui sedebant in tene- suo humilitatis Dominus usqtie in diem qua assum-
bris et umbra mortis, exspectantes ul viam pacis ptus est, familiarium suorum auimos loquendo de
interclusam sibi per mortificantem Adam, per vivi- regno Dei ad inquirendam illam patriam incitabat,
ficantem reciperent; quibus utique ad haereditatem in qua illi masculus et femina, mutato quidem
percipiendam quantum ad fidem nihil defuerat, vitio, sed naturee veritate servata, occursuri erant
quam quod nobis de praeterito certum est, hoc illis in mensuram aetatis plenitudinis suae. Cujus regni
spe certa de futuro constabat. Sed quos prius sub hic habemus initium per ipsum, in quo factae sunt
paedagogo posilos servile jugum legis gravaverat, primitiae resurgentium, et tunc perficietur in nobis,
conclusi sub peccatO differebantur a regno, donec cum cceperit esse corona sanctorum. Unde cum
Agnus ille verus levaretur in cruce, cujus sanguine rudes adhuc discipuli ab eodem de baptismo Spi-
signatus Israeliticus populus liberaretur, sub quo ritus audirent, et in virtule illius temporale regnum
Filio lanquam potentissimo cunctorum rege, seniori B '. Israel restaurandum putarent, ct quaererent: Do-
et juniori populo eadem resurgendi facultas et gra- tnine, si in tempore hoc restitues regnum Israel? Non
tia praestaretur. Quod in quibusdam de prioribus esl vestrum, inquit, nosse lempora, vel momenta, qum
jam contigisse , Evangelii teslimonio comprobatur, Pater posuit in sua poteslale, sed accipietis virtutem
iguando creaturis virtutem morientis Salvatoris indi- supervenientis Sfiritus sancli in vos, et erilis mihi
canlibus, sol obscuralus est, et petrm scissm sunt, et testes in Hierusalem, et in ornni Judma, et Sama-
apertis monimenlis multa corpora sanctorum, qui ria, et usque ad ultimum lerrm. Non enim creator
dormierant, surrcxerunt, el venerunt in sanctam civi- temporis ad dimetiendas plagas coeli et planetarum
tatem Hierusclem, et apparuerunt multis. concursussive motus siderum discernendos. sCu ad
CAPUT XX. mundanaephilosophiaesludium,quodtotumpenecirca
Gloriiicata itaque mortui contumelia per glonam peritura expenditur, amatores perennis vitae voca-
resurgentis, tunc demum compleri ccepit quod ad • bat, sed Accipietis, inquit, supervenienlem Spirilum
huc passibilis dixerat J Cum exattalus fuero, omnia ad testificandum nomen meum. Tanquam pauperi-
trtdiam ad me quoniam non solum priOres Patres, bus spiritu et mundi contemptoribus diceret: Nolite
ut diximus, qui adventum primum desideraverant, inquirere solis anfractus, vel evagalionem lunee,
de tenebris evocati sunt, verum etiam gentes, quae quibus nimis mundi philosophi studuerunt; sed
in lacu miseriae et profundo vitiorum jacebant, mox ignari adhuc quid vobis quaerere, et amare utilissi-
post adventiim Spiritus lumen fidei susceperunt, ut mum sit, exspeclate promissionem Patris, quam au-
apostolis nuntiantibus virtutes ejus qui in susci- distis per os meum, et sedele donec induamini virlute
lato corpore suo evidentissime declaraverat quid ex alto. Cum enim venerit Spiritus veritatis, docebit
futura essent fidelium corpora, lirmiter sperarent de vos omnem veritatem, et qum ventura sunt annuntia-
se ipsis, quod in eadem natura praecessisse consta- bit vobis.
bat. Neque enim ob aliud Deus Verbum susceperat CAPUT XXI.
corpus et animam nostram, nisi ut utrumque unum- Hanc promissionem Christo ad ccelos illis viden-
quodque in suo tempore suscitaret. Quocirca licet; tibus elevato, et ad Patris dexteram ultra omnem
adhuc mortali homini dominetur primae maledictio- sublimitatem collocato, post complelionem dierum
nis sententia, qua mortis debitum solvit, tameni Pentecostes accepere, facto repente de coelo sono
animee bumanee resurrectionem, cui propter digni- tanquam spiritus vehementis, apparentis illis in spe-
ialcra sui velocius fuerat succurrendum, nulla cun- cie linguarum et ignis. In quibuS quid effecerit,
ctatione dislulit misericordia Dci, sed clementissime> P, non est pusillanimitatis nostrae disserere, sed adsit
et anle legem, et sub lege per fidem Jesu Christi, i ipse et nobis, et doceat infantiam nostram, ut se
quae vita est, electorum animas suscitavit, quibus* digria sentire et eloqui valeamus. Quis enim, nisi
vivificatis nihil damni pateretur, etsi solvereturf flumina de ventre ejus fluant aqueevivae, concipere
caro credentium, cum apud praedestinationem ejus! sufficial qualiter adveniens Spiritus sanctus eos
in fine saeculorum procul dubio futura esset resur- baptizaverit, et purgata totius iniquitatis rubigine,
rectio mortuorum. Cujus resurrectionis veritatemi repleverit omnium virtutum munere, ut repente fie-
usque adeo nobis certam Dei Filius praeparavit, utl rent fortes ex timidis, ex fatuis prudentes, ferverites
corpus incorruplibile discipulis contra naturam in- ex lepidis, ea abundantia pietatis. ut esset illis cor
corruptibilium palpabile exhiberet, et gemiuo docu- unum, et anima una, charitate Dei diffusa in cordi-
mento dubitantibus sese videndum et non viden- buseorum per divinilatem ejusdem Spiritus, qui
dum praestabat, ut ex altero -dubii munirentur ad1 copiose datus est eis ? Tunc enim demum opere Dei
fidcm, ex altero desiderium festinandi ad illam vi- confirmato in illis, vera libertate donati, voluntaria
tara conciperent, in qua oculis mutalis in melius, , munera fidelium cordium Christo Domino obtule-
jucundissima visione Pominici corporis semperr runt, et qui prius sicut servi timuerant, vivificante
469 OPUSC. CONTRA WOLFELMUM. 170
eos Spiritu, magnalibus Dei edocti in conspectu A . numerum dierum meorum, qui est, ut sciam quid ad-
malignantis concilii injunctum resurrectionis testi- hue citra morlis debitum commoranti desil mihi. Ad
monium virtute invincibili reddiderunt. Tunc vere hunc manentium dierum numerum infinitum trans-
cceli enarraverunt gloriam Dei, et firmamento apo- ilire quandoquc nos facit spiritus pietatis, et un-
stolico opus Spiritus nuntiante, vox majeslatis de- ctione sua, qua docet de omnibus, suggerit, ne
sertum concutientis intonuit in virtute et magnifi- totum nos comprehendisse arbitremur, sed pracsen-
centia. Nec fuere diversitates gentium apud quas tibus sacramentis initiati, cum apostolo in ea quae
voces eorum non mtelligerentur, ita ut divini ignis ventura sunt extendamur adbravium supernae voca-
incendio scintillante in omnem terram sonus eorum tionis Dei, memores illius heereditatis in qua de
exiret, et Spiritu omnia continente, ac ideo orbem manu omnium inimicorum invisibilium seu visibi-
replente terrarum, mullis etiam nationibus vocis lium libcrati, in sanctitate et justitia coiam ipso
scientia traderetur. Hic dona sua dividens, proul corporalitcr praesentati, omni tempore serviemus ci«
voluit, aliis genera linguarum conlulit, aliis gratiam Sicut enim priora significativa sunt praescntium, ita
sanitatum, quibusdam discretionem spirituum, omni- ista effectiva quidem salutis sunt, sed praesentatio
bus in Salvatorem credentibus peccatorum remis- futurorum; spe enim salvi facti sumus, et videmus
sionem, et quod his excellentius est, indeficientem nunc per speculum, tunc autem facie ad faciem vi-
Dei et proximi dilectionem. Inflammavit linguas do- suri sumus, cum apparuerit Christus vita nostra, et
ccutium et auditorum duritiem emollivit. Complevit cceperit apparere quid erimus.
loqueniium ora, et ad capicndum verbum viteecorda CAPUT XXII.
pracvenit discentium, ut essel magisterium sine mo-
ra, disciplina sine diflicultate, doctrinae salutaris Breviler longam seriem operum Dei attigimus, et
verax ct jucunda perceptio. Tunc compleri coepit subjecimus conspectui tuo Ecclesiae status, ut exinda
illa effusio quam per Joel Dominus Deus ante pree- judicares quam inconvenientes in plerisquc et dis-
dixerat dicens : Effundam de Spiritu meo super om- sonac sint ccelestis instilutio et humanorum versutiea
nem camem, et iiliis Judaeorum, sanctis videlicet figmentornm. Quamvis enim in moraii discretione
apostolis, vitam futuram prophetantibus.Hinc Syn- praeler ea quae ad fidem sanclificantem cuncta perti-
agoga perdidit cruorern animalium, illinc gentilitas nent, in pluribus philosophicae ratioiaes a catholico
culturam idolorum, quoniam Spiritus, qui per Iati- sensu non discrepent, sicut in descriptione virtutum,
bula prophelarum signaverat adventum suum, emis. ''; quas politicas, purgatorias et purgatas appellanl, ct
sus a Patre et Filio, discusso legis vclamento, pro- ( aliis multis, ex quibus ecclesiastici rectores ct gu-
cessit in publicum, ut nova creatione facta terrae bernatores divinae reiptiblicae quaedam sumpsere,
faciem renovaret, etremotis idololatrarum sordibus tamen cum ad corporum nostrorum disputationem
disparatos parietes in unam domum Domini coad- ventum est, miscrabililer desipuerunt, statuentes
unaret, et fieret gens sancta, poputus acquisilionis, sibi perniciosas sententias quae veniuiit contra re-
electum genus,regate s«cerrfoJ!Mm,omnibusvocatis in surrectionis mysterium, circa quod maxirae divitiae
admirabile lumen Domini J. C. Hoc Paraclito sugge- bonitatis et humiliationis Dei versantur, quod nimi-
rente omnia, et efliciente per apostolicam manuum rum nec natura duce comprehendere, nec inspiranto
impositionem, sacrorum ordinum inslitutum est sa- Deo cognoscere meruerunt. Corpus namque ex ele-
cramentum, etvenerandi conciliipia collatio. Quas.i menti.s compactum arbitrantes, quod ipsius ponde-
formam sequentes Patres imitarentur, quatenus eo- rosum erat opinabantur in terram inevitabili neces-
dem Spiritu illustrati subrepentes haereses devitarent, sitate redire, ut spiritu ad stellam comparem
el pro teniporum atque Iocorum ratione sancirentre- redeunte, singula ex quibus concretum corpus eon-
gulas moderamine mansueto. Hoc ipso animati tam stiterat, in malrices essenlias retcxerentur; unde
apostoliquam apostoliciviriconslantercaducorum re- nihil aliud corpus quam carcerem ct sepulcrum poe-
gum superaverunt tormenta, et fide, verbis, moribus £D nitentis animae aestimabant. Proinde quicunque illa-
Deum in se glorificantes robustiori amoris aestu ex~ rum scripturarum sensibus, sicut veris, acquieverit,
usliones corporum contempserunt, in patientia san- quaereparationem corporum in aeterna vita impos-
ctas animas possidentes, el usque ad hujus vitae ex- sibilem esse contendunt, tanquam verius reputans
itum et coronam martyrii thesaurum fidei in vasis quod ab elhnicis sancitum sil, omnia scilicet pon-
fictilibus conservantes. Hujus inspiratio est, quod dera suo nutu in terram ferri, iste absque dubio
ubique sentit calholica confessio sacerdotum, et hostis est sui ipsius, et ingratus elementorum Au-
quicunque de incarnato Verbo, sive ad aliorum eru- ctori, qui omnia queecunque votuit fecit, cui pro
ditionem, seu ad sui consolationem sano intellectu certo tam facile est unum in supremo locare, quam
locuti sunt, non aliunde quam ab illo hauserunt; facile fuit in prima creatione compugnans chaos ele-
nemo enim amat Dominum Jesum Christum nisi in menlaria dislinclione stabilire. Et in hoc, ut opinor,
Spiritu sancto, qui adveniens electorttm cordibus in mecum convenis, quod omnia quee vult possit Deus.
amorem coaeterni sibi Verbi accendit, et postulare Sed fortassis inquies : Licet cuncta faciat quaecun-
eos facit gemitibus ineiiarrabilibus, et cum Psalmista que velil, nec aliud faciat, et aliud vclit, sed ca eliam
gemere : Noinm fac mihi, Domine, ftnem meum, et velit nuae facit. auia voluntatem cius nemo eomnel -
PATROI-. CLV. .. ., , ... 6
171 MANEGALDI 172
lit, philosophanti tamcn in dubio manct utrum ipse A petalur quidquid inhoncstum ct tuipe ost, quidquid
vclucril quod eum voluisse et fecisse beata simpli- damnosuin amelur, ot bomo in bonorcm Dei condi-
citas fidelium crcdil. Hic quaestionis nodus sicut non tusjiimcntis insipicnlibus similis redigitur in dccic
credcnti diflicilis, ita facilis est cicdcnti, et quan- ctis bcstiale. Sine diffcrcnlia namque de vilio itur In
tum in hominc cst, ut cxislimo, insolubilis, nisi vitium, ubi etiam jpcccali causa fit preecedens peo-
adsit clavis David, quee claudit et nemo aperit, apc- calum, et assidua peccandi delcctatio reprobum sen-
ritct nemo claudil. Nobis autem hoc solutum cst in sum in profundum pertrahil peccatorum, ut jam
fideli Abraham, in cujus semine eliam credens phi- nulla videatur sibi posse fieri remissio delictorunv
losophus bencdicitur, in columna nubis etignis tem- Tunc quod omni vicliina polius est, obedicnliae bo-
pore Moysi, in divisione maris Rubri, et caeleris a num conteninitiir, ubi nimirum dcfuncto timore Dei,
nobis superius comprehensis, in quibus consucludo soli dominanti libidini obeditur.
naluree totics victa est, ut jam ipsa de se natura CAPUT XXIII.
parum conliderc possit. Ad ultimum natus est homo Confusionis tantae baratrum, nisi major Dei misc-
Dcus de pcrpelua Virgine, idemque homo sepullus ricordia pcrditioni vcslrae subvenire dignabitur, vo-
rcsuscitatus est in aeternum cum vero corpore, qui bis et sibi praeparasse videntur, non qualescunquc
prius in argumentum virtutis suee fctidum cadavcr B pcrsonee, sed quos archiepiscopos ct episcopos ap-
Lazari vcraciler reslituciat mortali vilte. Menlitur pellatis, quorum furorin tantum abundante iniquitate
orgo philosopbus cnuntians omnem hominem esse d:sipuit, ut non dubilarent contemnere salubres ad-
animal rationale mortale, quia Cliristus rcsurgens cx monitiones ct canonica decreta sancti viri, videlicct
mortuis jam non nioritur, mors illi ultra non tlomi- GregoriiVH, Romanaesedis episcopi,et abrumperc se
nabitur. Acpro hoc quitlam homo factus est animal avisccribusapostolicacEcclesiee, universorummalris.
immorlale, qui salutare dogma imitaloribus stiis Cum enim ab eodem Gregorio pro suis criminibus
confert, et in disputando adjuvat, quatenus diabolo, canonicis rationibus urgercnlur, et vel daumati vcl
qui cxstinctor fidei cst, ct membris cjus virililer rc- metuentes damnaii iiullum sub prudenti et instaiuci'
sistcntes, credant ct clament velociter futurum csse agenli viro impietati suac evadcndi aditum cernerent
iit collata homini iinmorlalitate, qua Deus diffore- derelinqui , involverunt eadem damnatione regcni
bal ab eo, removeat mortalitalem, qua hoino miser suum Henricum , quem sicttt actorcm hacrcsis siue
recedebat a Deo, ot sic per Chrisli sapientiam et habueraut, ita et defciisorem habcrent. Crcvit rabios
gratiam stib una definitionc convcnianl, quos nior- regni Tcutonici in immensum, ct ultra modum pec-
talis philosophus pcr infatuatam prudcntiam trans- cantcs, imitatorcs Judaicae pcrfidiae facti cstis, duiii
iloria qualitale dividebat. Iloc non pcrcipilur post- objicicntibus vobis his qui de parte calholicorum
qnam spiritus subjcctus cst carni, quoniam cuni slabanl, r.on sic agcndum esse contra magislrum
caro adversus spiritum concupiscat, si spiritus abnc- lotius Ecclesiae, suiiimte scdis episcopum, poslha-
gatis fructibus suis, qui suiit sccunduin Apostoluni bita totius divini cullus rcverentia, sacpe clamare
Galalas cohortantcm, cliaiitas, gaudium, pax, fides, noii crubuistis : Non habemus ponlificcm nisi Ca:sa-
continenlia, oastitas, cl alia lalia, qnae cogcnti legi rcm. Ut taiiien corpus Satanee suam hucgrilateni
iioii subjaccnt, sub dominio carnis transierit, et tur- obtinerct, pctiislis virum homicidam donari vobis,
pissimus scrvus lascivicnlis dominse pressus impc- VVipertumscilicet, cxarchicpiscopum Ravcnnatcm,
rio, sensualilalis jugum porlare consueveiit, statim quem pro certis ct publicalis sceleribus prius in
longaiiimiiate, qua mansura bona sustincntur, ab- plenaria synoio , codcm Gregori) ponlilice pracsi-
jecta, implicatur et confunditur operibus carnis, dente, Romana Ecclesia condomnaverat. Discipuluui
quae sunl fornicalio, immunditia, avarilia, quce ost vero Jesu, qui in hoc se totum impendcbal ul san-
idolornm servitus, sub qua idololatria comprchcn- cla Ecclesia ad debilum honorem ot necessariae li-
ditttr, inobcdicntiae scelus, contentiones etiam cl dis- bertatis stalum ropararetur, quantum in vobis fuit,
sensiones, quibus vos operarii carnis maxime totis T\ expellendum ct crucifigcndum votis et actionibus
his lemporibus studuistis, qualia qui agunt, regniim nefariis postulaslis. Verum quia novit Dominus qui
Dei non conseqtiuntur; sicque privatus gratia Dei, sunt ejus, ct in oinni genle clegit viros acccptabiles
quac est vita a'terna, militat stipendiis peccatorum, sibi qui eum timeant el operentur justitiam, non de-
quae sunt morlis perpeluae indeficicntia tormenta. fuerunt eo temporc viri magni et religiosi, quibus
Sicut cnim carnem spiritus magistcrio virtulum et iniquitas tanta non placuit, hodieque supcrsunt in
sanctorum exercitiomorum ad capessendam immor- eodcm regno quamplurimi qui miseraiite Deo non-
talitatis stolam crudire et promovere debebat, ila dum Baal genua curvaverunt, qui praeclaras digni-
caro eumdem cxcaecatum cl preefocatum demergit- tates pretiosiores quam salutcm suam faccre ne-
secum ad recipienda preemia inferorum. llinc deni- glexerunt, sed cuncta quasi stercora reputanles, ut
que peril fides, quaeper dileclionem operatur, fortis- Christum lucrifacereiU, ad apostolorum principem
simum argumenlum futurorum bonorum, ct succc- et succcssorem ejus Grcgoriuni se pro defensione
ditperfidia, desperationis creatrix, exstinclisque ocu- fidei conlulerunl. Contra quem quam impie ctiam
*
lis rationis, quibus vcrtim honcstum ct purum uiile5 secundum lcges seceuli acluni sit tolius quoque
•disceriri solct, vivitur in- scrvitute.scnstiuni, ut ap- gestionem negofii, in quo dcccnnio ct co ningis in
173 OPUSC. CONTRA WOLFELMUM. 174
Vita sancti papae non sinc gravi quassalionc sanctee A , validissime coarctari sentiatis, insumitis aliud suf-
Ecolesiaelaboratum est, ex historia, queeviri in illas fragium evadendi, sicut fures deprehensi, qui per-
partes illustris et apprime in eadem re pro justitia negant quidquid sibi nocilurum praevident, confin-
fatigati, Salseburgensis archiepiscopi esse dicitur, gunt autem quidquid putaverint profuturura, men-
manifestius cognoscetur. Ex quo magis mirandum lientes illum nunquam fuisse papam, quem sancte
est super imprudentia tua et aliorum, qui in causa et rcligiose in grcmio ejusdem Ecclesiae a puero
Ecclesieeconlra rationes fidei tam frequentes et ina- educatum, in temporc necessitatis quando ingruen-
nes verborum pugnas facitis, nescientes penitus quid tibus vitiis virttm plenum fide el Spiritu sancto ad
loquamini vel de quibus affirmetis. Si enim Scri- suscitandos canones oportebat assumi, eadcm ca-
pturae sacrae, quas duritia vestra intelligere non me- tholica mater per colebrem electionem corum om-
retttr, ininus satisfaciunt vobis, et Salvatoris verba nium qui pro instanlia tcmporis inlcressc debue-
tcstantia r.on esse discipnlum supra magistrum : . runt et potuerunt, praefecit sibi rectorem et gubcr-
Spiritus sancti quoque auctoritas, qua statutum est natorem omnium in Christo regenatorum. IIuiic nou
summum pontificem a ncmine judicandum, et prae- solum Gallicanee Ecclesiae, sed Teutonicee et Hi-
lerea concordia dccrelorum, quae non solum impiis spanae , poslremo Graecaeet Latinae sine contradi-
manibus vestris judicii gladium, quo patriarcliam B ctione cuin debita vcneratione susceperunt, ct usque
Cbristianitatis jugularc intenditis, extorserunt, scd in praesentem diem se tantum ponlificcm liabuisse
cervicositatem vestram jugo obedientiae ipsius mo- non sine gratiarum aclione rcminiscunlur. Talia
dis omnibus subdiderunt : pudori sallem vcstro suf- cos canones docuerant. Hoc Spiritus, qui a Patre
ficere poterant discreti viri in circuitu vcstro con- procedit, columbee suas, quae sine ruga et niacula
stituti, eruditi in lege Domini, logales quoque prin- esse cupit, inviolabiliter servandum mandavit, ut
cipes Deum honorantes, postremo monachi, ere- successores illius, qui Barjona, id est fitius columbm,
niitee, omnium propositorum rtiigiosi, scbisma a Domino diclus est, summi pontifices haberentur,
vcstrum libera deteslatione impugnantes. Quod enim in quos sicut succedenter ejusdem apostoli semel
canones canonibus objicilis, vecordis imperitiae est, suscepta potestas transfundebatur, ita honor eccle-
praeseiiim ubi res nulla ambiguitate implicita est, siastici culminis et aliorum negotiorum pondera re-
quo minus, ubi voluerilis, voro judicio demonstre- ferrenlur, nec in dandis judieiis de apostolica digni-
tur; ubi autcm velle viribus, ubi judicia manifcsta tate quidquam adimeret vita inferior succcdentis,
sunt, violcntoruin est ot de justitia dcsperantium. ubi pcr eatholicam ordinationeni adessent ct Spiri-
Ita nanique usque in hodie: num diem diiaecivitates, ~ tus sancti gratia et Petri merita praesidentis. Utrum
quarum una cst Christi, altera diaboli, a principio autcm vos cumdem receperitis aliquando summum
negolii ltujus in suis civibus dislinclae mansorunt, ut pontilicem, arguit post primam exconimunicationem
nulla fore civilas in tota Latinitate sit quee non ha- satisfactio regis vestri facta in Italia, quando rerum
beat hujus causae oppositos dofensores, quorum alii desperationc compulsus nullus vobis niiseriae exitus
cum sanguinario Cain in spicis coram Deo offerunt occurrebat preeter absolutionem ipsius, qucm, licet
rcislas exacorbationis, alteri cum Abcl justo in sim- perfidis mentibus Pastorem tamen et Dominum co-
pSci agno innocentiam veritatis. Unde est etiam gnovistis. De quibus plura scribere omittimus, cuni
quod vos ad irritandum Altissimum, el augmentum in preefati viri nistoria de his omnibus plene luci-
profanationis in sacrificiis vestris pro Wiperto tan- deque digestum sit.
qiiam Patre et pontilice animarum vestrarum divi- CAPUT XXIV.
nam clementiam iraploratis. Nos eumdem hominem Illud vero prxtermittendum nobis nulla ratione
haereticum, qui vivente patre et domino nostro per visum est quod malignRas vestra confinxit de epi-
crucntam manum facinorosi et excommunicati regis stola quadam ad corrurapendos minus intelligentes
ad obligandas obligationes in peccatis sacratissimam in eumdem sanctum Gregorium composita, et ad
sedem apostolorum usurpare et polluere conatus sit, JJ persuaclendum, et ingerendum scelus vcslrum men-
damnatissimum exsecramur. In quo nihil mediumi tibus simplicium, quasi quod agitis, ex aequitatis
est : aut vos, si verum dicimus, tanquam qui per- zclo non ex odii falsitate procedat, per diversas
niciosissime diabolum pro Chrislo colunt, indissi- partes regni directa, ut indiscreti homines qui non
mulabili condemnatione teneri; aut nos, si menti- rccogitant utrum sit sicut dicitur, sed credunt ita
mur, inlolerabili et nimis odiosa super innocentisi esse quod sic scribilur, adjuvent partes vestras, ct
preejudiciopraesumptione seduci. Restat ilaque ut, mendaciorum quae intenditis horrore permoti inau-
eo probato quod objicimus, aut furor et indignatio> ditam crudelitatem vestram excusabilem opinentur.
Dei vos pcrseverantes corripiat, aut misericordiat In qua liquidum esl recte sapienti, quod vos per
respiciat pcenitCntes. Sed, ut existamus, nullus ve-- quorum ora pater mendacii ex propriis Iocutus
strum qui ipsius patrocinium suscepistis, adeo at-• est, ex patre diabolo estis, qui in veritate non
tritee fronlis erit ut quod de invasione dicitur, au- stetit, sed talia de Christo Domini et beatorum apo-
deat difliteri, cum universus pene Romanus orbisi stolorum succcssore, vos dicere et scribere com-
his veluti diffamatis et publica notitia convictis at--. pulit, quae nec verisimile est in quemlibet ple-
testetur. Cum igitur protervitatem vestram in hoc; beium hominem cadere potuisse. Sed quia in tolo
175 PAULUS S. PETRl CARNOTENSIS MONACIIUS. 170
malignantium couventu, in quo Treveris, ut au- A rct, refellcre calumnias objcctorum. Sed optimus
divimus, consilium opprimendi justi habitum est, amicus maluit domini et magistri sui ficta convicia
nemo illorum qui in cathedris pestilenliae sede- decantare, quam offendere impiorum concessum ;
runt, idonev.s inventus est qui sciret ad increpan- quae, si pie saperet, combureret debitis flammis po-
durr: Hinocentem ct subvertendam justitiam verba tius, quam susciperet deleganda. Et preedictus qui-
Componere, et ornate detrahere sermonibus veri- dem Domini servus Gregorius abscondiltis in abs-
tatis, injuncta fertur esse hujus negotii cura cuidam condito faciei Dei a conturbationc vestra, et pio-
homini grammatico Wirrico, Treverensi magistro, tcctus in tabernaculo ejus a contradictione lingua-
qui sub persona Eliphat Temanitis, Virdunensis rum vestrarum, perfruitur decore domus Dei, cu-
scilicet episcopi, fraudulenlis verbis et dolosa per- jus honorem et libertatem amavit, praedicavit et
curictationc augeret dolorem sancti Job in sterqui- docuit in verbo veritalis et virtule Dei, cum prae-
linio mundanae tribulationis sedentis, et scaturientes deccssore suo B. Paulo in conspectu hominum in-
vitiorum vermes de corpore Ecclcsiae radentis com- cedens armatus justilia per infamiam et bonam fa-
passionis manu et testa veritatis. Ille vero gramma- mam, ut seductor et verax, quasi moriens, et ecce
ticus ad exprobrandum Deo vivcnti de Philistaeorum vivit, ad horam contristatus, semper autem amodo
ccetu electus, gaudens suscepit operam, alque more gaudens, et locum habitalionis gloriae Dei adeptus,
scholarium rhetorum, qui in suscepto themate non incbriatus ubcrtate gratiaeejus, et torrente volupta -
atlendunt quid gestum vel non geslum sit, sed in tis ectemae potatur, experiens cum fideli David
fictis causis praeacuentes linguas, tantum eloquun- quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine,
tur quantum quilibel vel inferre injuriam, vel ipse quam absconditi timcnlibus te. Ideoque linguis
suslincre poluerit, fecit epistolam contumeliis san- vestris adhuc per terram serpentibus, benedicit
ctoeEcclesiaeredundantem, cui velocius respondere Dominum, qui mirificavit misericordiam suam sibi
deliberamus, adjutorium nobis praestante ipsius in civitate munila superna scilicet Hierusalem, ad
gralia, cujus dono scimus disccrnere quid sit super- quam stultitiee et maledicta vestra aspirare non
bia et obedientia, quid turpitudo et castitas, quid possunt, quia ibi praesidet veritas Patris, quae de
distet a falsitatc veritas, et angelus Salanae, cum loco sancto suo prodit omnes qui loquuntur meiw
transformat se in angelum lucis. lta ehim intro- dacium; propugnatores vero eequitatis et defen-
duclus episcopus in verbis illius epistolae amicum sores Christianismi sui indubitanter animat, ut con-
se simulat, ut tamen sub habitu inquirenlis totum fidant, quia ipse vicit mundum. Quoniam et si dif-
iniraicorum virus effundat. Qui si verus amicus fo- C fert, non deficit, sed preesens auxilium omnipoten-
ret, non paleretur sub suo nomine sacrilegorum tiae suae semper illis communicat, quibus dicitur :
blasphemias publicari, cum facilc illi esset, si cura- Ecce ego vobiscum sum in consummutionem smculi.

ANNO noMisi me

PAULU8

S. PETRI CARNOTENSIS MONACHUS

NOTITIA HISTORICA
(Ilistoire littiraire de la France, t. VIII: p. 254.)

Paul etail moine de Saint-Pere cn Vallee a Char- D 1029 (ibid., 1. LVI, n. 56). Paul, qni y elait dcja
tres et lenioigne y avoir vecu avec Ardfaste, ou moine, pouvait par consequent elre ne apres les
Arefaste, seigneur normand, liomme de probite, de premieres annees de ce xie siecle, et ne mourut que
bon conseil et eloquent, que Ricbard II, duc de Nor- fort longienips apres, comme on le verra par la
mandie, avait souvent employe dans lesnegociations, suite.
auprcs da roi de France et d'autres souverains. Nous Cetail un homme d'esprit, de merite, forl stu-
avons par la de quoi fixer les commencemenis de dieux, qui se fil une occupation pariiculiere de con-
1'histoire de nolre auleur. Ce fut en 1022 qifAre- server a la posterile les monuments hisloriques
1'aste decouvrit cette espeee de manicheens qui sont qu'il put decouvrir, avec les evenements de sori
devenus fameux dans 1'histoire (MAB.An. 1. LV, siccle, principalement ceux qui regardaient son mo-
ri. 2); el apres le concile d'Oiieans, lenu a leur sn- nastere et la vilte deChartres, qui etail peul-elre le
4<H,il se relira a 1'abbaye <le Saint-Pere, ou il em- lieu de sa naissance. Sa candeur, sa sincerile et sa
brassa la profcssion moiiasliquc, ct vivail encore en bonne foi lui meriierenl l.t confiancc de ses abbetv
f77 NOTITIA IIISTORICA. 178
Des 1038 rabbeLandri 1'envoya a Blois porler ume A cst un carlulaire celebre, connu de piusieurs savants
somme d'argent a un nomine Raliere, pour 1'engageir du demier siecle, qui y ont puise avec fruit. Tels
a se desister des prelenlioiis qu'il avail sur ta cba sont enire autrcs Sainte-Marthe, dom Hugues Me-
pelle royale donnee a Saint-Pere. 11avait a son ser I en nard, dom d'Acheri, dom iMabillon,qui, cn le citant,
vice un valet nomnie Tescelin, comme on Papprent ont un peu cliange le vcrilable litre, le nommant
d'un monument de ce lemps-la, ce qui ferait croircj Liber Aganonis, ou Haganonis, et quelquefois Apo-
qu'il attrait eie quelque lemps cellerier ou procureuir theca, parce que c'est un recueil de divers monu-
de 1'abbaye. On est confirme dans cetle pensee ei i ments. II comprend cent tronle-huit feuillets de ve-
lisant qu'il planla des bornes pour marquer lcs li- lin in~i°, d'une 6crilure du xi« siecle; de sorte qu'il
mites du lerritoire de ce monastere ; magnis lapi- ne parait pas y avoir de tlifficulie que ce ne soit
dibus a Paulo monacho solo infixis, ce qui se lit sons5 1'origiiial de 1'auteur. II n'y en a point non plus
1'abbe Landri (MAB.ib. I. LXII,n. 83), et par conse- qifil n'appartienne au moine Paul. C'esl ce qui est
quent avanl Paiinee 1005, qui fut le lerine de ta vicj deja prouve en partie par le rccit de son histoire,
de cet abbe. el qui se iroiivecoiifirme par un autre cartulaire que
II est au moins vrai quc Paul remplit pendanlt l*on conserve aussi a 1'abbaye de Sainl-Pere, et
plusieurs annees les fonctions de cbancelior ou se> qu'on nomme de ordinairemenl le Carlutaire d'Ar-
cretaire de la maison de Saint-Pere, ce qu'on expri- genl. Cauleur celui-ci, qui vivait environ un
mait alors par le ternie de nolaire. On en a lai siecle apres, transcrivaiit nn morceau du premier
prouve dans plusieurs chartes qu*il rapporte lui- carlulaire, 1'allribue diserloment a Paul, par lins-
meiiie, et dans lesquelles se liscnt los traiis sui- g criplion suivante qu'il a mise en lele : Scriptum
vants : Scripsil Pautus monachus; Paulus monachus Pauli monachi.
scripsit; Puulus monachus exstilit notarius. Lors- Paul commence son recueil par donncr une iddc
qifil etait absent, et qu'un autre tenail sa place, de son dcssein. 11avertit que, 1'ayant entrepiis k la
telui-ci avail soiu de inarquer qu'il 1'avail fait par solliciialion de ses freres, il se propose d'y recueil-
Pordre de 1'abbe; par exemple, sous Pabbe Landri, lir loutes les chartes et privileges de son monastere
donl Paul elaitlTiomnie deconfiance, Roberius mona- qui avaienl ecliappti aux iiiceiulies et autres malheurs
clius scripsit hanc charlam jubenle Landrico abbale. des temps, et qu'il avait pu recouvrer, afin de les
Au lieu que quand Paul ecrivait lui-meme, il mar- conserver a la pos:erite, et que ceux qui y auraient
qtiail simplemenl qu'il le faisait sous tel ou lcl abbe. interet y trouvassent 1'histoire de 1'abbaye dc Saint-
II y a de ces sorles de cliarles au raoins depuis 1040 Ptire. L'atiteur a divise son ouvrage en deux livres,
jusqiPen 1077 inclusivement. an preinier desquels il a donne le titre de Liber Aga-
Paul coiilirme lui-meine par plusieurs fails, qii'il ni, parce qu'il conlient les donations failes sous
a fait entrer daus son ouvrage, le lemps oii l'on 1'cpisoopat d'Aganon, eveque de Chartres. El comme
vient de moulr.-r qu'il florissail. En effet, il dil ex- le second Iivre coinprcnd celles qui ont ete faites
presseiiieiu qu'il vivait sous Pepiscopat tPAgobcri, sous 1'iivequeRagenfroi, rcslaurateur dti monasiero,
inort vers 1060, et fait meiilion des eveques.ses suc- il l'a inlitulc Liber Ragenfredi. Mais c'est du pre-
cisseurs, Robert ei Geoffroi. II rapporte un eveiic- micr tilre que le carlulaire a pris sa deiioininalion;
iiient qui arriva en 1075, et auquel il eut part (MAB. el on ne le noinmc d'ordinaire que Vetus Aganiis,
i/i.,1. LXIV,n.2).L'eve(|iicRobert,!qui etait deTours, P d'ou Pon a fail Liber Aganonis, comme il a ele dit,
voulut donner k Sainl-Pere pour abbc le moine Hu- et qu'il se lit nieiiie a la lin du livre. Cependani, mal-
bert, qui etaii accuse de suivre Plieresie de Beren- gre cet ordre ainsi eiabli, il ne laisse pas de se trou-
ger. Mais il n'y put reiissir, ajoule notre ecrivain, ver, dans Ia premiore partie, une charte qui appar-
par la reclaniat on que nous y fimes de vive voix, lient a 1'episcopat de Ragenfroi; de quoi 1'auteur a
ct la forie opposition que nous y apporlanies : noMs 6oin de rendre raison, en disant qu'il I'a rangee dans
acriter renitenlibus, ac viva voce refutanlibus. Hu- la preniicre classe parce qu'tile regarde les cha-
bert ne laissa pas cependanl de porter le resie de noines qui etaiont alors elablis a Saint-Pere, et que
ses jours Ie titre d'abbe, qqoique Eiislache, doni cette classe est ilcsiinec a loules les charics de
Paul fait aussi mention, eut ete substitue a sa place. cette uature, comme la seconde a celics qui coiiCjr-
Aulre fail qui prouve ce qu'on vient d'eiablir, et nent les moines.
qui nioiiire que uolre auteur ne vecul pas au dcla II nc faut pas, au restc, regarder ce ca tulaire
de ce siecle. Paul nous apprend que le comte Ro- comme uiie compilation seclie et den:iee de Iraiis
trou tlonna a 1'abbaye de Saint-Pere le inonastere historiques, aulres que ceux qui se trouvent epars,
de Saint-Denys de Nogenl, el qu'elle en jouit jus- corame noyes dans les chartes qui le coinposonl cn
qu'a la mort du comte, c^esl^a-dire jusqu'en 1079, partie. L'auteur a cie attonlif a le reudrc inte-
ou, au plus lard, 1084. Mais qu'alors Bealrix, sa ressanl, en y faisant entrer grand nombre d'eve-
veuve, <Hace monastere a Sainl-Pere pour le don- neiiienls qui s'etaient passiis en son siCcle, ou
ner a Cluny, ce qui fut un sujet de conleslalions qui 1'jvaieul in<5meproteJe, et qu'on ne trouve pas
entre les deux abiiayes, qui ne finirent qifau coin- ailleurs pour la pbipart. Cesl ce qu'il noinine di-
nieiicenient du siecle suivaut par un aocord fait D gressions, qui ne doivont pas', dit-il, eue desagrea-
eulre elles, dout notre ecrivain ne parle point, quui- bles au lecteur. Bicn loin de la, on lui sait tres-bon
que son dessein Pexigeat, s'il n'eut eciil qu'alors. gre d'avoir ainsi interrompti la suite de ses pieces
Enfin on trouve dans les titres du prieure tle Leon- originales, pour varier aussi agreablemeni son
eourl, appartcnaut alors a Pabbaye de Sainl-Pero, ccrit. S'il avail moins craint la jalousie ile certaines
qu'en 1088 Ibert d'Eiigni donna 4 ce prieure les porsonnes, qui en tous les siecles ne traversent que
oiiiies, qu il fit voir au moine Paul inonte sur IIII irop souvent les louables eutreprises des autrc^s, et
coursier blanc 11n'y a nulle apparence que 1'aul qu'il ciit iin peu pbis presume de sa capacile, il
ait vecu au dela de ceite epoque. Qu'on se sou- iiOiisaurail donnc iiiio histoire en fjimeel suivie.
vienne qtfil elail nioiue avant 1029, et quc des II tn avait ifaionl le dessein, mais il fut arrote par
1058 il gerail lcs affaires de sa maison. Nous nous les rellexions qu'on vient de marquer. II craignait
soinnies un peu arreie a son histoire, parce que si fort d'y revenir, qu'apres avoir dccrit cerUins
jusqu'ici elle n'etait pas connue, et que ceux qui evenemenis, il s'arre\e aiissitol, par la Cjnsideratiou
ont entrepris d'en parler, iiomnieiueiU1'auteur de . qu'il pourr.iil paraitrc passer lesbornes d'un conipi-
la Bibliotheque Chartraine, sont touibes.daiis plu- l.ileur, el faire le por^onnage diiistorion.
sieurs fautes qu'il serait inutile de relever; ce que Toiites ces prtcautions n'oat pas enipeche notre
nous en venons de dire est lire de 1'ecrit nieine de ccrivain dc nous donner u.ie hi'stoire abregt^ede son
iinlrc auleur. nionasiero, suivant tc qu'il en avait appiis des
fiiniquc ouviago qni nous restc du moiiic Paul aiuicns, ou lu diins lcs moimin.eiils qii'ils av, \g.\
«79 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI 180
laisses a la poslerilc. L'o,i y voit 1'anciunnc situalion A
. aventure, seulemenl je sais.... Je ne connais pas un
de Pabbaye hors des iniirs <le la ville, un eiat de lel lieu, mais je ne doule pas qtCil exisle, parce que
son lerriioire el de ses bornes; des iletails de ses jeletromeainsiScrit. II vaqtielquefoisiusqiPamarquer
ruines reitcrdes par les Norinands, tle Ia deroute de lapremiere sourced'oiiila appris lesevenenienls dont
ces barbares par la veriu de la^ainle chcmise, qu'on il parle. Par exemple, en parlantde la decouverle <lti
montre cncorea Cliartres,du zeledePevequeAganoii chef de sainfRomain, il averlit que ni lui ni celui
pour retablir le monastcre, et des soins tic Ragen- qni la lui avait raconlee ii'cn avaient eie temoins,
lioi pour le dedommager de ce que Pcveque Elie lui mais que ce dernier la lenait tle Parchipretre Ago-
avaitenleve. On y trouve de meme plusieurs autres bert, depuis eveque, qui s'y eiait trotive present.
evencnients memorablcs qui concernent Pabbaye de D'auires fois il rcvient sur ses pas, lorsquil s'aper-
Saint-Pere. Ce qui donne un nouveau prix a ce (joit avoir fait qiielque ecart, et ne rongit point tle
morcean diiisloirc esl la description que Pauteur y retraclcr ce qii'il avait avance conlre Pexaclittnle
fail de la ville de Cbartrcs, de son enceinle, de ses dos fails.
porles el dela plupart de ses rue.s. Cest de ce rccueil que dom d'Achcii a lire l*liis-
Paul nc s'ost pas borne aux evenemenls domesli- toire des nonveaux manichocns, docouverls a Or-
ques, il a ete eucore soigneux de nous apprendre leans au cominencomeiit du xie siecle (Spic, t. 11,
plnsieurs faits qui regardent liiisloire piiblique. p. 670-C76},histo'u'equ'onafaitenti'erdfipuisdans la
Telle esl l;i decouvitiie des hcretiques, a Poccasion collociion gcnerale desConciles (Cone. t. IX, p.838-
<lesquclsfnt assemble en 1022 le concilc d'Orleans. 842), ot qiPon ne trouve poinl ailleurs aussi detail-
Cautcur de la Biblintlieqnc Charlraine ri'avait pas n, lee. Ccst a la nieiiie source qne tes auteurs du Galtia
lu cette relaiiottdans Poriginal, pour la croire de la Chrisliana (11, 483-87 ; IV, 720-24) ont puise toutce
lacoii d'Arofaste. Mais o'est iPArefasle, auteur do la qtPils disenl de plus avere des eveques de Cbariros
decouvcrte, avco qui Paul vccut quelquc (einps, que et des abbes deSaint-Perc au ix« siecle et auxdoiix
cclui-ci cn avait appris Phisloirc, cl c'osl dapres siecles snivanls. Cesl encore de Pouvrage de nnire
lui qu'il l'a ecrite pour la posieiite. Telle esl e.i- ccrivain que dom Mabillonapris toul le fohd des elo •
cqre la dccouverle du chefde saint Romain, qui se gcs desvcncrables abbesAlevceet Arnoul (Mab.Act.
lit a Brou lorsqu'on creusait les foiidenienls pottr t. VII, p. 279-28S; l. VIII, p. 315-319),
y elcver une egtise de pierre, a la place tPune autre L'abbo Landri (MAB.An., I. LXII,n. 83), sous qui
qui iPetail que de bois. Tello cst enlin, sans entrer le moine Paul passa la plus grandc parlie de sa vie,
<lans tiii plus grand tlelail, la relalion abregee dcs iiiourut en 1065, ou sel.ni tPautres sciilcinenl deux
niiracles de saint Sigisinond, cbanoiiic de Charlres. ans plus lard, el fut enlcrre ii Saini-Pere. On Iui
On nedoit pasomctlre, pottr faire connaitre loul dressa une epilaplie en scize vers ciegiaques, qui
le merite de ce recueil, que Pauteur est allenlif a nous a ele conscrvce, e qui est un peu inoins plate
y donner les cboses pour ce qtPeltes sont, et qu'il que lesautres pieces de cetleespece du memesiecle.
y pousse Pimpartialite jusqu'a ne pas dissimuler les Nous n'en paiions apres toul <|iio snr ce qu'il y a
lautes de ses freres. II doule la oii il croit qu'il y a bien de Papparonce qiPcllc esl tle la fagou de 1'ait-
raison de le faire. De la ces expressions assez Ire- leur du Cartulaire.
qucnles : J'ignore, dit-il, quelle fut iissue de telle C

VETUS AGANO

Collection acs Cnriutaires cie France, !om. f, p. i, p. I. Tribus p.irtibus consta-S


(Eilrtlil domnus GUIIRABI),
Codcx diplomaiicus monasterii S. Pctri, qtiarum primain lanlum, quae Pauluni monachuin auctorei»
agnoscit, rcciidimus.)

MONITUM

ii'.ts Prolcgomenis D. Guerard ad Chartularium S. Pelri Cantotensis, p. o.clxvij.

Le recucii ccrii par le moine Paul est coniui sous D qui se rapporlent aux temps dcs deux abbes Laiidri
le iiom de Velus Acjano,ou de Cartutaire d'Aganon. ct lluberi, parce que Ces aotcs se melcnt les uns dans
Dans sa proface, qu'il appelle epitogas, il anuoncc les aulres, sans egard a Pordre clivonologique. Ce
avoir donno lc noni de liber Hacjani a snn premier livre coiilienl aussi des chartes des abbes Gisbert,
tiire,qui comprcnd les.donationsfailesa Pabbaye dc Magenard, Arnou et Eustaclie, qui apparticnnent
Sainl-Pere pendant 1'episcopatd'llaganus ou Aganon, aux livres IV, v, vi et vin. On y trouve meme uus
evtique de Chartres ; el le iiom de liber Ragenfredi a cliarie de Pan 954, donl la place devrait etre dans
son dcuxieine livrc, parce qnece fut Peveque Raiu- le ileuxieine livrc. De plus, nous renconlrons rians
froi, successeurtPAgauon, qui rendit cclte abbayo (lo- le livre d'Aganon ues aotos qui sont rapportes au
rissaiite et Petablil sur desfondemenlsinebranlables. lemps de Rainfroi, son successeur. Enfin, quoique
Quant aux livres suivaiits, il n'en est pas queslion, Panieur avertisse qu'il transcrira seulemeiit les
ol c'est hous qui lcs avons disiingues en leur don- actes des huit premieres annecs de Pablie Eustache,
nant a cbacun le noni de Pabbc sous lequel les acles qui finissent au plus tard a 1087, un de ces actes
«jtiits conlieiinciit onl ete eorils. Toutcfois, nous cst tlaie dc Pan 1090. et prccedc des chartcs de dale
avous ele foice dc reunir dans lc livie vn lcs attos plus i ctcnte; ou doit douc ie considerci' commc uue
181 VETUS AGANO. 182
addition faite a Pouvrage. Co def.iut d'oi'dre chrono-- A Arrivc a Pepoque de Pexpulsion de Pabbe Hubert,
logique parmi les charlesn'a d'ailleurs rien quidoivee i! averlit que Pabbe Tliicrry tle Vendome, qui le
noiis surprendre: dans le plus grand nombre dess rcmplaca momentanement, n'alaisse jusqifa prescnt
cartulaires, en effet, les picces sont classees nioinss qiPunc charte a la poslcrile, ct annonce qu'apres
iPaprcslcursdates que d'apres le rang des personnes3 Pavoir transcrite il transcrira de meine celles que
ilonl clles emancnt, et suivanl lcs temps ou les liouxi fircnt les moines pendant le temps qu'ils furent sans
qu'elles concernent (1). abbe (2).
But de Cauteur du Carlulaire dyAganon. Quant aux chartes du lemps de 1'abbd Arnou, il
L'autcur, comme il le declare dans sa prefacc, n'a transcrit que celles qui lui paraissaient avoir
ne consenlit a publier, edere, un recueil des charies-, cncorc quelque utilile jiour 1'abbaye; il a reraplace
tle Pabbayc de Saini-Perc, conservees en originalI Ics aulres par tine relation abregee des maux que
ilans lcs archives de cetle abbaye, que sur les ins- cot abbe cut a souffrir dans sa vieillesse. Enfin il
tanccs reiterees et pressantes des moines. Son in- n'a rapporle de 1'abbe Eustaclic, comme nous l'a-
siiflisance, dit-il, et la rusticite de son style lui con- vons tlit, qtie les acles passes pendant les huit pre-
soillaientplutot de garder lc silence quede s'exposer inieres anneos de son admiuistration. Cest d'nn
aux traits empoisonnes des envieux, qui se plai-. B eorit de Fulbert, dcpuis eveque de Chartres, qu'il a
sent a deverser le blame sur les aclions les plus( lirc Phistoire de la nominalioii de Magenard & la
louables des gens de bien. Cesl donc seulcment dignitc d'abbe de Sainl-Pere.
poiir obeir aux religieux, scs freres, et non par uii Parmi les vieillards qui lui ont fourni des rensei-
esprit de vanite, qu'il s'est decide, malgre lui, a giicments pour son ouvrage, il nomme le moine Ro-
rccueillir Ieurs privileges cchappes a Pincendic du bert, ancien abbe de Saint-Maur-les-Fosses, qui
nionaslere (1078), pour en fjrmcr un petit ouvragc 1'iiistruisit d'un accord passe cntre Eudes II, comlc
facilca sauverdu fou et des autres dangers forluits, de Blois, et les moines dc Saint-Perc. II nonimc
et commode a consuller pour la decision dcs affaircs aussi Parchipretre Agobert, devenu plus lard eve-
du couvcnl. 11s'esl aussi propose dc decrire, autant que dc Chartres, qui lui raconla commcnt le chef
qu'il en aurait le loisir et lc pouvoir, Ies villagcs, de saint Roraain fut apportc de Rome au chateau de
les lerres et les autrcs lictix domies aux freres pour Broti.
Oulre les ravages des Normands, la destruclion,
Iciirentrotieii, alin q.u'ils cnssciit de leurs biens une
connaissance aussi cxacle quc les personnes ohar- puis la restauration de Pabbaye de Saint-Pere, et
gees de les faire valoir. Enfin, il lui a paru conve- C . en goiieral Phistoire ancieniie tle celte abbaye ,
nable dc rapporler, tels quils les avaicnt appris de Pheresie des nouveaux manicheens, ainsi que les
la relation et des ecrils des anciens, les fails propres autres cvdneraents qu'il raconlc dans son ouvrage,
ii doinonlrer que son abbaye merite, par son illus- il fait encore connailre plusieurs particularites re-
traiion comme par la richesse de ses ornemenis et liitives aux comtes de Blois, ct beaucoup d'aulrcs
de scs autres biens, un des promiers rangs panni rclatives aux troubles de Pabbaye, excites par lcs
les plus celebres abbayes de la Gaule. eveques de Chartres Thierry, Robert et Arratd. Le
premier expulsa dc Pabbaye une parlie des moiiies,
Compositionde iouvrage se
Aussi Pouvrage du moine Paul, au licu d'elre un qui retirerent avec leur abbe Arnou a Ieur tele,
dans leur terre de Jusiers. Robert lint pendant trois
siinple cartulaire, conlient-il a la fois un recueil de mois le monastere
sous Pinierdit, a Poccasion dun
cbartes, un terrier et un meiange de recits. II a moine de
Marmoutiers, sectatcur du celebre Bdren-
compose son ouvrage d'apres les documenls laisses
par les anciens, comnie d'apres la relation des vieil- ger, qu'il voulut cn vain mettre a la lete du monas-
lards qu'il a consultes et la connaissance direcle tere. Son successeur continua de maltrailer les
moines.
qu'il a eue des eveiiements de son temps. La plu- II rapporte, dans les descriptions qu'il fait des pos-
part des documents dont il a fait usage etaient gar- | scssions du
des ilans tes archiv, s de Pabbayc de Saint-Pore. monastere,plusieurs details relatifsadcs
Pour la desciiplion dos anciens biens et droits de evenements anciens, et place tres-souvent, a la suilc
cetie abbaye, il s'est servi de deux volumes ou des chartes qu'il transcrit,;des notes explicatives sur
ce qtftiles contiennent.
rfilcs, rotuti : car, pour les titres origiiiaux, il n'a pu
lcs decouvrir, soit qu'ils aienl peri de vetiisid), soit Apres avoir ele force dinterrompre son travail,
quits aient ele brtiles par le feu des ennemis, soit daut par les desordres qui regnercnt dans 1'abbaye pen-
trois ans, et que susciterenl les rivaliles in-
meino qu'ils n'aienl pas ete reoTgcs faule de per-
sonnes capables de les ecrire. II a copie toules les domptables de personnes depourvues de chefs, U
la plume, afin qu'on ne dit pas de lui qu'il.
clinrtes passtSes sous Padminislration ries abbcs roprit
avait comnience a batir et qu'il n'avait pu achcver,
Wiberl, Gisbert, Magenard. Landri et Hubcrl, qifil
a troiivdcs dans lcs arcbives. Manuscrits du Carlutaire iTAganon.
II a du ccrire h la fln de son livre la relalion dcs
(!) Paul lui-ineme dit qu'il a mis enscmblc los collos
aclos concornant la lcrre dc Jnsicrs. qui fureiit rcdigecs pcndanl la vacancc du siogc
(3) Unc ehartc dc 1077 esl classcc au milicu dc abbatial.
183 PAULl S. PETRl CARNOTENSIS MONACHl 184
(5venemeiits reccnts concernant son abbaye; mais la A le comple de son abbaye. D'apres la comniission que
cnutilation que les manuscrits ont soufferte nous a 1'abbe Landri lui donna, il fil un voyage a Blois ,
prives des dcrniers fruits de son travail. II 11'existe et reinit, dans ie bourg de Vienne sur la Loire, a
de son ouvrage que deux manuscrits aiicicns,appar- Ralierius, gendre cle Berthe, uue sonime de iQ
tenant a la bibliotbeque de la ville de Chartres. Hs sous, pour prix d'un arrangemeut conclu avee
sont du xir siecle (3), en parcbemin et dt format celui-ci par Pabbe (5). En 1088 il se rendit dans la
in-quarlo. L'un est moins delaille que 1'autre, dont terre de Liancourl, el la, monle sur un palefroi
il semble meme iP&re qu'une copie un peu abrcgee; blanc, reconnut les terres dont la dime venait d'etre
mais on y trouve des parties ou des passages qui cedee aux moines par le chevalier llbert d'firigni.
uianquent dans celui-ci, ei notammenl le huitieme Ce fut aussi lui qui planta de grandes pierres pour
tivre et la fin du septieme (i). Celui qui peut pas- servir de bornes a des terres situees au coucbaut
ser pour 1'original des deux a 138 feuillels, la copie de la vilk de Chartres, Voila a peu pres ce qiPon
en a 110. sait de la vie de Pauteur, et ce que nous aurions pu
Le moine Paul, ridacteur de ce Cartutairc. passer sous sitence sans faire tort a Phisloire, si
Le moine Paul, 1'auteur meuie du livre ou nous avions eti quolque chose de plus remarquable
Cnrtulaire d'Aganon (car le titre du prcmier li- B a tuellre a la place.
vreestdevenu celui de loutle recueil), est souvent Quatiles de ses icrils.
nomnie dans son ouvrage. Le plus ancien acte de Son ouvrage, dans les parties qui lui apparliennent
date cerlaine oii il figure est de 1060, et le plus en propre, ne se dislingue ni par Pordre des ma-
recenl de 1088. Dans les deux il est qualifie sim- lieres, ni par la liaison des idees ou par la dicliou,
plemeut de moine. Un autre, passe en 1079 et Assez souvent la phrase estobscurc, et la latinile
1088, lui donne le litre iTedituus; un aulre', de manque en general, non-seulement d'elegance, mais
1086, celui de monachus et edituus, nolarius : ce qtii encore de correclion. On doit loulefois tenir compte
nous apprend qu'il etail, au moins tlans les dernisis de la barbarie de 1'age oti il florissait, el considerer
temps, concierge, on plutdt tresorier de Pabbaye que s'il est bien au-dessous des ecrivains lels que
de Sainl-Pere. Dans la pluparl des acles qui le les eeiebres eveques de Chartres Fulbert et Yves,
mentionnent, il esl designd comme le notaire ou qui vecurent dans le meine siecle, il ecrivait niieux
redacteur de ces actes memes. Ainsi donc, parnii que la plupart des auteurs de son lemps. Du reste ,
les charles copiees par lui, il y en avail plusieurs il fait preuve de jugement, de candeur et de bonne
ilont il avait.Iui-meme ecrit les originaux. Les nom- foi, et ne deguise pas nieme les fails peu honorablos
iues Ernulfus Niger el Tescelinus, qui paraissenl pour ses freres.
ilans les actes au nombredes temoins, avec laqua- Temps oii it a vicu.
lilicaiion de famulus Pauli monachi, etaient appa- II est d'ailleurs impossible de fixer Pepoque de sa
remment des especes de freres lais allachds a sou naissance et celle de sa mort. On lit dans VHistoire
service. lillirairede la France(6), qu'il ilevait Atre fort &geen
Le.recueil de Paul temoignede son zcle pour fcs 1088, etant ne vers le commenceiiienl du xi« siecle;
interets de son abbaye, et du soin qu'il mit a faire mais c'est une oninion qui manque cle preuve, et
la recherche des possessions et des droii9 qu'elle peut-etre aussi de vraisemblance. De ce que nous
avait on qu'tlle pouvait pretendre. 11eut beaucoup le voyons cette annee meme voyager a cheval, nous
a souffrir avec les autres moities des troublcs qni devons supposer qu'il 11'elait pas alors fort avancd
aflligerent le couvent, et donl il ne parle qu'avec en age (7).
tlouleur. Orlhogravhe des noms de lieux.
Ce fut peui-cHre en sa qualile de concitrge ou II est inutile d'avertir que nous nous sommes f.it
tr&orier qu'il fut charge de plusietirs affaires pour une loi de publier les lextes daus toule leur inge-
(3) Les Benedictins (Hist. litt., t. VIII, p. 257) D du comte Eude II, son pere (Doyen, I, 139). Donc
jugent que le plus ancien dos deux, celui qui a 158 le voyage de Paul, qui n*a guere pu se faireavant
feuillets, reinonle au xi« siecle, et qu'il est meme le 1058, s'est fail tres-probablement plusieurs annees
maiiusciii original de. Pauletir. Mais j'ai exaiuine Ie apres, niais au plus tard en 1069.
uianuscril, el je nc le crois pas aussi aiicien, s'il (6) T. VIII, p. 254. Du reste, sauf quelques pe-
«Peslperniisde donner un avis different du leur. D. liles inexaeliludes, Particle consacre par les Bene-
Muloy estime ce ms. du xn«,el Pautre du xin* sieolc. diclins iiu moine Paul et a son ouvrage (p. 254-260)
(4) On trouvera lib. i, cap. 6, 8, des paragrapbes ost ires-bien fait el digne tles auteurs de VHist. lilt.
tires du second manuscrit. lls sont enferinesdans des (7) De ce que Paul se dil conleniporain d'Arefaste,
crochets, p. 109, et de ce que celui-ci vivait encore en 1029
(5)P.12i.LesBenedicliiis, CansVHist.liii., t. \T1I, dans Pabbaye de Saint-Pere, ou il avait embrasse la
p. 255, supposent que ce voyage de Paul se liten vie monastique, les Benediclins ont conclu que Paul
1038; mais cetle date est fort douleuse, altendu eiait pareiUement moine des 1029, et qu'ainsi il
que l-jcbarte qui seule nous fait connaitre le voyage pouvait etre ne au comuiencement du xi" sieole.
<lePaul n'ost pas daleo. Seuleinent elle esl au noni Mais Arefaste a prolonge sa vie beaucoup plus lard,
de Pabl.e Landii, et clie designe Thibault [III| puisqu'il figure au iiombre des temoins dans une
conime eiaut alors le comle de Cbartres. Or, Paobe cbarte de Pabbe Landri (p. 191), redigee par const-
Jjinidri n'i'Sl iuorl qu'en 1069, et Tbibault nedevint qtient enlre Panncje 1033 et 1'annee 1069, si Pon
tcuiic que lc 15 uuvcmbrc 1037, jour de la mor' suit les Citkuls du Gallia chrisliana.
185 VETUS AGAiSO. 186
nuite, on pourrait quelquefois dire dans toute leur A Ainsi, par exeirple, n.ous avoiis eciit Mauu*
barbarie. Nous avons suivi, meme dans la repro- Vitlare, Mainvilliers; Fracla Vallis, Freleval;
duction des noms propres, la variete dVlhographe Campus Fauni, Champhol; Germinionis Villa, Ger-
donnee par les manuscrils. Mais nous devons faire mignonville, parce que les mots Villare, Vallis,
observer, a Pegard des mols villa, villare, curtis, Campus, Villa, enlrenldans la composilion du nom.
mons, el autres semblables, ecrits isolemeiit, que Aucontraire, nous avons impriiiic Cruciacum vitla,
nous avotts pris pottr regle d'impiimer par une ma- Cruce; villa Lereii, Leri; Gesiaci cella. Jusiers,
jiiscule le mot qui faisait partie iiilcgranle du nom; villa Condalum', Contle; Lupiniacus villa, etc,
landis quc, dans les cas conlraires ou douteux, lc parce que les niols villa et cetta sont restes hors du
niot a ete ecrit par une niinusciile. iioin.

TITULUS AGANONIS

PETRI ""
Ii\ LIBRO CAUTARUM SANCTI

I. Opus liiijns libelli ex privilegiis qune in noslri B sanclissimi ovilis mandras spontaneo volo sunt in-
ccuuobii saciis scnniis invenire potui, a fratribus clusi, uiuiido quidcm morlui, Deo atitem vivenies,
saepissnviciogitatus, usque nunc riistuli per ordineni carnis desideria jugiler morlificant, bonis moribus
tolligeudo edere, cuin, propter ebiiudinera (9) mei animas suas adoriianl, habeanl videticel prae mani-
ingenii, vcl rnsticitaicm mculli sermonis, quod bus noliciam suarum rerum ad inslar illoruin qui
nmgis esse rebar utile silentio tegere, quam, inipe- praevident cas. Oporlet enim omnes scire res quibus
rili slili oflicio blalerando innolis (10), ejus nudita- viclus et vestitus eis adininislralur, ut sacrilegoruni
lem detegeie, tum propler invidenlium virosa ver- anibitio,<|iiae lilibus etminis semper simplices viros,
horum jacula, qui, solilo more, laude digua bono- nt ab eis aiiquid exlorqueat, exlerret, possiut repel-
riiin facla virorum semper conrodendo vituperanl, lere. In causis quidem plus valet plurimorum quam
idque boni quod in sua conscientia non agnoscuni, unius asserlio. Placuil quoque huic inserer»pagi-
in aliis dum viderinl, serpentini sermonis fuco nulae quod locus iste, sicut ab antiquorurn diclis vcl
obumbrare feslinanl, ut rectorum innocentia laudi- scriptis didicimus, inter regales per Galliam nobili-
bus ininiinc exlollatur debilis. Unde, patienlia co- ler fundatos.elaugustalibiis lilulis, auro vel argento,
niite, viitus probitalis pressa iniquorum sutelis, seu ingenti oriiamenlorum copia oranibusque rebus
opinione vulgi videiur j'acere in imis, instar imbe- C mundanis quibus altollitur humana fragilitas,
cillis. Niinc vero, fralerno iniperio, non praesum- comptus et praeclarus exiiiit.
tionis supercilio, privilegia quae ab incendio noslrae Vcrum quia sepe lit ut ubi superhabundant divi-
iccclesiae noslrariiinque edium non sine periculo, ii;o, ibi, socia impunitate, ingentes exaggeranlur
sunt libcrala, ignorantiae stimulis alque caninis culpae, quibus miseri homines implicili largiiorem
subsniiiiiiniium posipositis lalralibus, in hoc opustulo, rerum ceca menle neglegunt, et, dum in peccali
vtiul in parvo cibuto, stolidi sermonis slilo colligere biiniiio sopiuntur, hostein secunlur, pcenis plectendi
siudiii, utab incendio seu aliis forluilis facilius tu- perpetuis;sepe lamen omiiipolens Deus et aflligendo
tari possint periculis, nec non si quando, quod sepe iiiiseretur peccatoribus, et niiserando affligit filios
fil, aliqua queslio cle conscriplis moiiaslerii posses- quos retipil.
sionibus surrexerit, cilius legendo invenla solvatur. II. Ilaque memoralus locus, non longe a meiiibus
Malui denique fronle rupta vestris obtcinperare Carnoiinae urbis normaliter situs, lion modico mo-
jussionibiis quain non obtemperando deses silere, nacliorum coilu resplendebat,qui,in Chrisli amore,
tacens timore obloqiienlium qui, simplicium studia carnis vicia morlilicando compriniebant; et bealo
pro nicbilo ducenles, ipsi in suis vohiplalibus so- Pelro apostolo famulans, velut Lucifer tunc oinni • -
"
pientes, ab hominibus sine ullo boni operis effeotu bus virlulum luce radiabat. Urbs denique supra
volunt videri sapientes. nieniorata, populosa admodum atque opulenlissinia
Decrevi etiam villas singulas, vic.os, agros, silvas inter Neustriae urbes, murorum miignitudine, edifi-
et caetera loca, religiosorum virorum largilione in ciorum quoque pulcritudine, vel artium liberaliuia
illorum stipendiis data, si forte fueril datum miclii siudiis, habebalur faraosissima.
ocium vel facultas, lerminis propriis sive arcifiniis III. (juadam vero tempeslale, de transmarini*
dissidere ab extraueis, ut hi qui intra paradisiacas partibus cum roslratis navibus gens pagana ebul«

(8) II. e. : Prologus in librum cui li.ulus Agano, (9) Ita codd. pro hebeludinem.
in rodice charlarum Sancli Petii. Summa pagina (10) lla todd., uialibi, pro ignotis.
scripium eslmaiiureeen iorc : Liber Agnnonis vetus.
137 PAULl S. PETRl CARNOTENSIS MONACHI igg
licns, ciaginalo snae ncquitiac gladio, tolam pciie j\ val.Ic munitissimam vitlissel, quadam dolositale
Neiislriain crudoliier devaslahat. Noiinulla quippe conccpla, non vi set strophoso ludo dclegal caperc.
loca sanolorum dcpoptilans, voracibus tradebat Fingens ergo se aegrolare, urbis anlistiicin ad sc
flainmis; civitates vero caplas solo tenus evertebat, accersiens.summissa vocepelit.se sacri baplismatis
atque Cbrislianosaul insaiiabili forro laniabat, aut unda a peccalis ablui, et etim sibi palrinum fieri, se
in captivitatc duclos sub inrevocabili corona vende- ad praesens emori; quamobrem a inalis quae fccerat
bat. Cujus rabics in tanliini cfforbuit, ul per Se- inlinio corde penilere ac lolo corde ad Chrisluin
qiianam fluviuin remigio asccnderel.omnia circum- converli, Diabolo et ponpis ejus velle sc abrcnon-
<iii:tque loca depopulans, ad tirbcm Carnolensem ciare, qualinus vcl in morle sanctum lav.icrum
laiulcni pervenicns, anelanli pectorc cupicbat ever- consccutiis, evaderc quivissct poenas inforni. Cujus
loro; cl, omnia qu;c in circuiiu urbis attingere diclis antistes, actutum crcdulus, sine mora eum
poiuii, vaslando inhabiiabilem rcddidil. catezizans, inslar morientitim lavit aqua baptisma-
IV. Cum vero urbs, exigeniibiis incolarum racri- lis (16), eunique de sacro fonte Ievavit (17). Ex hac
lis, pcr multa anuorum curricula, tantis afliceretur re cives cum suo prxsulc, falsa spe securi, cum
angusliis, octisis tandcm civibus, opibus sublalis barbaris fedus iniuiit, urbis portas aperiunt, rerum
nlquc lolis viribus fractis, cx improviso etiam IB omniiim venalium copiam foiis intnsquc emenrii,
quariam nocle capilur. Christiani omnes diversis volut sociis ct amicis Iribuiinl. Qui, possibililale
mortibiis velut pectides laiiianlur.Urbsquoquc, quae naota, tota ebdomada ostiatim urbem perluslrant et
quondain a Julio Ctesare obsessa dccennio perstitil vicos ante sibi innolos clliciiint nolos. Octava deni-
inoxptignabilis et a se Ronianas acics Argolicasque que die, civibus in foro inicniis, qualerni vel seiu
pepulil itidefessa phalangcs (orat eiiiin ex quadratis paululiin per vicos civitatis barbari se iiigerunt
cl immaiiissimis lapidibus consirucla altisque lurri- lacili, portis singulis ponenlcs cuslodiam, atquc iu
bus munila, ac iccirco urbs (11) Lapidum vocitala, foro plurimos quasi aliquid metcaluros rcniiltunl.
aquaeduclibus jocunda, viis subicrraiieis laetabunda, Ilis ita patraiis, Astingus in ferctro annatus, velut
quibus oinnia siibporlnbaiilur sibi nccessaria), nunc mortiiuscollocalur, eljin aecclesia a suis rieportatus,
ab inopi riivinaevirtutis gcnte, Deo perniillcnle.solo patrino suo proesuli ciim simulato flctu exibelur, ut
iciius cvertilur ct ignibus coixrcmaiur (12). Dei clirislianorum ex hoc seculo riecedeiilium feslinus
tanien patientia, quae sic suorum corrigil proterviam officittm peragerct. Qui dcvote humaiiilalis oflicium
iit inJuinro non pereant, impiissimae gentis crude- peragens, cuni in scpulchro ex morc cadaver mor-
lilatcm ad propria redire uon permisit inultam. Nam tuum, ut esiimabalur, tleponi jubcrel, barbari in-
Franci, undecumque conglobati (15), ad stationem (C genlis vocibus clamare cceperunt,malcdicla perslrc-
uavium parvenire maluraiues, reverteiUibus illis punt, lolaque a^cclesiaaitonila in voces simul altol-
ciuii spoliis nuiliis, ad rates occurrunt, ilicoque au- lilur. Quitl plura? Ille fnncstus satollos, de lecio
dacler cum eis confligisnl; quorum prinio inipelti subilo exiliens, evaginato gladio, facinus conccpium
ita cesi.cadcre ccepcruiit, utin adulta hiome ncmo- satagit peragere. Et primo quidem in palrinum suum
rum folia, flanlc Borca, solcnl caderc. Vitlcreseos antislitem, qui, ut ejus animani factori Dco com-
dcniqne, prisca fcrocila.le deposila, alios quidom ad mendarcl, infulalus arislabat, enscm Icvat, eumque,
iiecaiiduin scse in flumine, vocabulo Diva, praecipi- ciuicli crudelior, capite lruncalo,marlyrem effitit.
tare, alios vero incassuni ad rales confugcie et Cujus militcs per totam quiriem aecclesiam, inulii-
pedibus equorum miscrabiliterconculcari gladiisque modam nccein peragentes, nulli aelati, imlli sexui
persequcntium confodiri; ila ut ex illa tanla multi- parcenlcs, morluorum cadaveribus, velttl manipulis
ludtne vix pauci evasisse invenircnlur in captivitaie spicarum Sirius ardens agrum, ila siliens sanguinc
diiccndi. gladius eorum coopcruit pavimcnlum, quod eliam
V. Dux (14) autemeorum Aslingus vocabaltir.qui usqnc in alriis sanguiiiis rivo manare feccrunt.
qiianlac dolosilalis virfueril, ex una rc ab ipso facia Qnoriim voces ut eornm complices per civilaleni
assignare ciiravimus : is namque, inarc navigans sparoi audierunt, quoscumque obviant vclul ovos
terrasque plurimas depopulans, atl Luncnseiii per- iiiaolanl,qui tolius humaiiitatis alque pietalis oblili,
vcnit urbem (15),quieam undique perlustrans, cum scncs cl juvcncs, conjugaias ct virgincs, parvulos et
(11) A : ttrs. — B : ubrs [sic]. nianno riuci, qui, ( prne timore, iuqiiit Albcricus,
(12) B : Dei tamen sapieniia, qum sic suorum cor- voinliia TheobalilocivitaicCariiolciia,claiii discessit
rigit proterviam ul in futuro nonpereanl, impiissi- et post in Francia non visus cst. » llle aiilcm
momm barbarorum crudelitalc sopila, reversis fugi- Tbcob.bliis, Riiberli Fonis, ducis Fraucic, gener,
tivis et reliquiis populi munclanam pacem reddidit. filium habiiit Tliooliiilriiim riictiun le Tricheitr, qui
Qui tolam urbis subversionem recdificare minime priiiins habctur Blcsaruiu cl Carnotiiiii comes.
valentes, civitatis angulum adhuc muro circumdiilum (14) Hic, cod. B plura iransposuii, lolam de
ad abilandum eiigunl, et ex murorum ruderibus, ad Astingo narrationem infra rejiciens, non sine
instar muri, sine cemento, posilo inibi lapide super qiKid.niilectionis varictate et omissionu, coiuuendii
lapidem, sicut usque nunc apparel, se munire sala- caiisi, ut videlur.
gunt. (15) Anno 858, lii opinaiur D. Muloy.
(13) Aliter narrat fugam Hastingi Albcrieus (ari[ (10) A : bablismalis.
ann. 904), in cujus chronico, niinatur Tboobaldiis; (17) AddilDurioSancii Qninlini, p.Oi.c, tov.rilcm
Caioli Grossi iinneialoris proxiuutm impcium Nor cttiii episcopo fuisso Astiugo piilriuum.
m VETUSAGANO. 130
pendenles ad ubera, iniquo mucrone pcrimerunt. A faccrc, jam mc convcrlam piimum iler peragere,
Simiii modo vagabundi per rostrum (18), cment s et quac prima invenirc polero daia velpossessa sivo
pariler ct vendentos, euntes cl redcunt: s, crutleli a clericis hnjus supra scriplae oecclesiae,sive mona-
ense perfundiint sanguine, venalia quocpuc quae in chis, moderno tempore a'venerabili Ragenfiedo prae-
rostro reppererimt ad rates exportaverunl. Qii siile divino nulu constilutis, sunt reddila, vel ab a'i's
vero civitatem pervaserant, aurum et argentum va- religiosis viris pro suaruin saluic aniinarum largiia,
riasque opcs in ea inventas diripicnles, eamque sicnt in noslri arcbisierii scriplis rcpperiri potcsi,
toncremaiiles.ilidem ratibus conunendantes abslu- vori calnmi oflicio transcribere curabo.
lcrunt, citiusque reverienles adurbein, muros ejus VII. Prius (23) tamen quod asserlione veridiea
cvertentes funditus.moiiuoriim cadavera,in cinercs nostrorum didici seniorum sunimatim pcrstringcre
reriacla, inler rudera reliquerunl qnasi scpuita. libuil, qnaliter a quodam Elia episcopo (24) a pri-
sca nobililale sive maximo honore deciderit, qui au-
Deiiide,posilisin malorum surnmitale suparibus(l9),
prora navium versus occidcnlem, flanle afrioo, ver- cioritate rcgin, qnaiii foiie eincrat pccuniis, super-
liint, atque more piralarum maris scmitas peram- eani, pottsiale indcpta, usurpare ciim armis non li-
bulanlcs , insulas locaque maritima populanles , muit, in ipsius nocclesiae limi.ibus mullo cniorc
iiivcniam gcnlem fcrro trucidahaiil (20). B effuso (25) dtim monacbi priorcm staium colercnt
VI. Vtrumeiiimvero conditor rcruin, qui verbe- at.jue episcopum abhorrcrcnt, Unde faclum cst ut
rando suis fulclibus misereri solel, alque iuiqtios monacliorum plurimi locum cui se devoverant dese-
tolerando ad inferni claustra exercel, Iuij'us pha- rerent, etin Btirgunriiae partibus apnt bealum Ger-
langae sccleris enormitatem diu regnare noluil; set manuin Autissiodercnsem conimoranles, praesenfs
p:o peeoalis justo verbere correptum chrisiianum vitaecursum ibidem finicrunl. Praedictus cigo p-ac-
populum paulisper rcspirare voluit ct iuiqitoegeniis sul, nacla oocasione praetiosa, qtiae ibi repperit or-
malis opcribus iiiponere fuioni decrevit, suorum nameiila vasaque diversa aurea vet argeniea, quae
fiJelfiim sangiiincm vindicaturiis in perpeluis Hett- concupivil, absportavit aique distraxit, terras quo-
nae (21) fliimmivoinis iguibus. Itaque cum in finibus que sanctuarii quas religiosorum virorum munifi-
Ariiioricanoruin reniigio perveuissci, aput poiitem cenlia dederal, in quibus exlendore manum potuit,
Divoe fluminis aplicans, laxa corpora recreare propriis usibus slipendianis mancipare non timuii,
a lanto laborc sine ullopavoro ccepit. Tunc a Deo, suisque domoslicis, ausu temcrario, in bencficio d -
qtiem multi morie malis exacerbaverat operibus, de- viricre praesumpsK. Imbecillis autcm iurba monachc-
rtiicta, lerrae inarique admodum perosa, a Frantis _ rum, quae ibi reiiiaiiierat, nescia qtio pergeret, a
inibi undique circundala, et, sicut supra diximus, praesule parce itc i iclomcntcr alcbatur. Iiiiorim loot.s
itaest gladiis dcpasta, ulex lanla mubiiudine non olim celebris atque opinatissimiis paulatini dccre-
logisse me niemini quempiam evasisse, ncqiie ali- scens, prislina quidcm digiiiUile oflioioquc solito
quem , pracier iintim, in capiivilate ductuni (22). Dc viduains, a populo nulla vcuci-alioiie tlignus habc-
quoruin sangiiine mariidae bibulae aronae per unPas balur.
suifluminis, quasi pertesuin habentes, ,ipsum san- Posl non miiltum vero lemporis, morttio episcopo
gniiiem evomeiites, longo ordine mare contiguum Elia, qii limic locum regalibus liiulis iiisighituin,
inmundo cruore iiificiunt. domonis face suoconsus, ad ni, bilum duxit, ttiue
Sel quia calor diccndi me compulil digressionem allerum sanolimonialiuni coe;iobium in nionic Lcu-
(18) Ilic, roslrum pro foro vidctur usurpari, nisi Normanniic anliqurc rccenlior bistoriou';, Tlieotlorus
sit aliqua vocis corruptio. Lioqticl, vir qui Itolomagi in palria sua eruclitiis et
(19) Ita cod. pro supparis, ncmpe velis navittm. sagax nitrito sane habebaiur, omnia quae vetera
(20) DoltimAstingi Ltinamque urbem ita subreplam chronicade prisco illo barbarorum sepieiurionaliiini
fiisius narrat prae oiimibiis Diulo Sancli Quiiitiiii, tluoe iradideniiit, meras fabulas deciarare no;i
primo operis sui.de moribus ot acti Norinaiioruiii limttii. Conf. Tli. Lioquet, Histoire de Normandie
caiumlo (lliil. Normann. scripl. anliq. p. 63 sqq.) D depuis les temps lcs plus recules jusqiCa la conquiie
Quem sequitur Giiillelmns Gemeticus, cap. ix et x de VAng'elerre en 1066, t. I, p. 58, noie 2.
(ibid. pag. 220, c, D), addons barbarum duoem, (21) Log. Etnce.
Liinaeesse potitum, dum Romam cepisse puiaret. (22) Quae hic narrat Paulus rie Hastingi in Car-
Primani Ltinae cxpugnalionis mentionem in vetere r.otensem pngum invasione el cle Noriliniaiinoruni
chronico incerti auctoris, sed qui monachus Flo- ari D vrofluvii ostiuin clade inier fabulas abloganila.
riaconsis fuisse videtur, edito ab Andrea Duohesnio, (23) Hic paragraplnis in cod. B. cumlevibus va-
iiiveninius. Tacct de dolo Normanni, nec aliud rieialibus Jegitur sicque intipit : Quuliler uutem a
refert de urbe Lunensi quam pauca haec verba : prima nobilitate atque maximo honore prmfalus lo-
< Alstagnus a Francorum lerra per Occanum pela- cus Sancti Petri dccideril, sicut veridica assertione
gus Italiam tendeiis, Lun:e poiittm ailigit et ipsam seniorum dedici summatim perstringere curavi. Fer-
urbem coiilinuo eepit. »(Mis<.Normann. scripl.anliq. tur crgo a quodain,IIelia nomine, qui quadragcsimus
i). 52, B.) Ibi dux Norinauuus vocatur Alslagnus; a secundus antistes hujus urbis extitit, aucloritale re-
Goinetico aulem Astingus. At in Dudone Sancli gia, etc.
Qiiiiitini, majore varielate, legitur el Anslinnus, et (24) Ab anno 840 ad annum 846. D. Muley.
Aisiigiius, lum Adsligtuis, Aslelmus, lum saepius (25) Cod.B, pro dum monachi, eic. habel: Introi-
Aiistignus, ul nomcn riticis istius barbari, de qtio lum siium lugnbrem atque inilialem exibuit, el incx^
ntilluiii rcperiniiis vcstigium in rcrimi Italicarum tricabiLs divutuas liabilatoiibus injecil. Vndc (aclum
striptoribiis a Muraturio collectis. Inde fortassc est, ctc.
191 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACIH ffi
gariiin non longe ab urbe Carnolum eleganter silum A magno gaudio receptis, atque adnileiilc lolius po-
solo lcnus destruxit, hoslilis nianus civiiatem obsi- puli coiisensu, supra memorato Alveo abbale M-
tlionecopit et, sicut praeraisiinus, igne succendil (26). crato, vicluin et omnia necessaria largiter eis ao
Tunc cquiriem saepe diclus locus ab hoslibus propha- commodavit, aectiesias etiam atque viilas quas
nalus, ignibus cliain concremalur. aniecessores sui prava usurpaveranl ambilione,
VIII. Pace vero, divina propicialione, reddita, a oiiini excluso dubielaiis bilhalapso (31), sublra-
qtioriani episcopo (27) divino inslinclu, parvo licet hens sibi, stipcndiariis usibus jantjamque redivivi
soeinate reedilicatus (28) clericorum ofliciis cum ordini alacriter reddidit. Viridiarium quoque quod~
inodico scnsu traditus esse perhibetur. silum erat juxta ccenobiura terramque coiuiguam,
IX. Veruinlamen , civium culpis exigenlibus, a priscis temporibus, ab cpiscopis male retentani,
paganis transniarinis urbs rttrsum vastatur, et per ingens quoddam luribuliira argenteum libens
ipse locus fundilus destruilur, et usque ad lenipus conlradidit. Quia vero tam ab Elia quain ab aliis
Iliiganonis, gloriosi praesulis, ila permansil. Qui cla- posl eum episcopantibus reddere lerras nequivit sine
rus generis nobilitate ac huinanariim rerum copiis quolibel rccuperationis respectu, militibus in casa-
habundans, bonisque virtutibus emicans, condoluit B meiilo dalas, xn prebendas in majori aecclesia mo-
lociim olim quidem ab hominibus venerandum, nunc nachis adtribuit jure perpeluo possidendas, anathe-
auteni admodum negleclum et in solitudinc reda- matis juguloferiens aliqua dolosilalehujuslargitioiiis
clum. Divinaevirtutis zelo succensus, accersiit lapi- donum adnullare volenles vel aliqua exorbitalione
dum ccsores alque cemenlarios, inpensas iribuit, minuere machiiianles. llaque inonachos in summa
iuagnopere locum ipsum reslaurare (29)jubens, re- pace degentes agmeniando, quandiu vixit, fovere
stauraiumque ponliDcali benediclione sacrare decre- non deslilit, animouilione palerna persepe exortans,
vit. Cleiinoiniae quoque seriem inslituens, quae per- firmo gressu in sancta religione persistere, corre-
dia pornoxque laudes Deo debitas inibi reddcret ; ctionis sarculo desidum vicia evellere, bonos ut in
et in usus necessarios tribuens ei vineae clausiim nielius proficerent jugi informaie eulogiis, rudes et
lerramque coniiguam, quam anlecessoros ejus, sa- iuscios sanctarum Scripturarura oraculis imbucrc,
crilego voto, sibi subripuerant, rura quoque quae ad gaudia uranicae patriae lotis praecordiis annelare.
creditlil sufficere clericorum numero perpetua lar- Quo folici obilu ab hujus mundi flucluaiitis naufra-
gilione oondonavil. Qui, quandiu vixil, cordis in- gio ad ccelestem patiiam transmigrante (32), ejtts
tuiiu sagire voluit, intentus utililaiibus aique pro- globa corporis in ccenobio supra memorato ante al-
vectibus loci. Quo felici obitu (50) ad sanciorum r lare beati Pelri apostoli cum choris psallentium si-
consortia de muiidi liujus pelago ab angelis translalo, niu1 et flenlium honore dtbilo cst sepulla, ad cujus
in episcopatu ei venerabilis Ragenfredus successit, levam in corpore quiestit Guanlelmus, veneraitrius
qui quanio amore locura dilcxeril faoile sequcnti antisles, qui proprio iiitervenlu, alque ostensione
opere poiesl agnosci. Nam cjus sagaci ingcnio at- inlerioris lunicae semper Virginis Mariae, ab obsi-
que insianli sucgeslione, clarus genere et operc dione urbis oriiosas Noriiianiioruin abegil plialan-
Alveus; ojusriem loci abbas, cum canonicis quibtis ges. Deinde Fulberlus praesul (33) memorandus,
praccsse videbamr arlaiu viam ingredi cupiens qua qui quanlae luerit sapienliae ejus agiographa niiia
lenditur ad Dcum, in Floriacensi cuenobio clerino- dulcedine flagranlia legeiilibus iusinuant. Ad dexto-
iniac seriem religiouis habitu exornans, per Irieniuin ram vero, Theodericus episcopus, cujus Ambrosiae
normam beali Bencdicli seriula inlentione per obe- opes velut torrens alHuentes, praeclarum opus almae
dienliae bonum didicit, indeque, revocante sepe nie- nialris Domini aulae complentes, perediae qjioque at-
nioraiido episcopo Ragenfredo, cum suis instructus que bibesiae (34) inopum jugiler ovianles (55), sacro
rogularibus disciplinis, ad locum propriuin rediit dignum prrcconio efliciuiit.
Carnolis, secuin suiiiens et alios duodecim niona- X. Post obitum denique sepe memorandi prxsulis
chos, quos ex congregatione suprameinorali cce- D Ragenfredi, episcopavit (36) frater ej'us Arduinus,
nobii maluil cligere, ul contra hoslem anliqiiuin locum ejus oblinens, non religionem ; qui fastti su-
volut robuslissiiiios tyrones in novo certamine habe- perbiae tumidus plus equo secularem sequebaiur am-
ret adjutores. Episcopus ergo, per lotius imersti- bilionem. Unde facluin est ul monaclios exosos ha-
cium trieiuiii quo se in sancla religione inibmiave- beret, ac eorum commodum suum fore mugnuiii
riint, edes ad manendiim, clauslrumque mouachis pularct detrimentuin. Quicquid eniui monachorum
congruum inslanli conslruxit opere. Quibus cum usibus eximius praesul concesseral oblucuvians quasi

(26)'Cod. B subjungit : Atque cltrisliani diversis (51) Leg. bithalasso.


mortibus velut pecudes lanianlur. (32) Aiino 960.
(27) B : A successore Helia, pro a quodam epi- (33) Anno 1007.
scopo. (34) Peredia cdendi aviditas; bibesia bibendi avi-
(28) B : Reedificatur ecctesia, clericorumqne offtciis ditas, ex interprelalione Doniui Muley.
cum modico censu perhibelur esse tradila; deinclc, (55) Ita codox, forlasse pro obvtanles, quod esset
tnetioralo tempore, monachilis ordo adibelttr. iricm ac providentes.
(29) Anno circitcr 930. D. Muley, (36) Aui:o 960.
(30) Anno 950. D. Mulcy.
193 VETUS AGANO. m
sibi subreplum dcplorab.it. In lanta ilaque cupidi- A nia n quoe in'exui a noslro opue mininie discrc-
tale exarsit, ut dexn prebendis quas frater ejus, ut panl, nec Icgentibus debent fieri onerosa, niaxime
pracmisimus, dederal, medieiatem extorquendo sub- cum non delucerala semper esscnl, perobscnra obli-
ripere non limeret. Cujus sacrilegii tramiiem non- vionis palla cooperla. QutcPam lamen ciidimus in
nulli succerienlium episcoporum sequentes, propria calce operis tam rccenter facta, tit eliam non igno-
profliganles, aliena cupienles, occasitiiiculis mona- rel puerilis aclas, set quia lam insoicnter larnqne
cbos sollieilantes, iminissiones ac dolos pielendeales, atrociter in nobis sunt operaia, et nos ui ut ea pcr-
ausu sacrilego auferre dubilaverunt minime ; pli- lulisse dinoscinrar, posleros nostios ignorare nolui,
sima (37) quae fidelium dederal largiflua carilas, ne forle minora vel similia, cum perforre temporis
et cum ipsorum esse deberent defensores, nientis malicia exogeril, intolerabililer forre vtiinl, prre
cecitate correpti, facti sunt tiramni atque expila- nculis habentes, olim nos his malis fuisse triennio
tores. et eo amplius implicitos offudis (43) quorundam no-
XI. Ex quibus in hoc opqsculo lilteris annotare slrorum, postea quoque, repropiciante Dei gratia,
curavi : Rodbertum Turonensem qui.ob quendain liberatos ac rebus prosperis redditos. Taudem quo-
Majoris Monasterii monachura, Berengarii seclam que in finem saliens epilogi, lectori iniimarc curavi
sequentem, ut a veris relatoribus audivimus, quem " quod ea quae primo scripturus sum a prresenti usu
in abbatiae suggestu obtrudere non valult, nobis admodum discrepare videntur ; nam rolli conscripti
agriter (58) renilenlibus ac viva voce refutanlibus, ab anliquis et in armario nostro ntinc repcrii, ha-
apostolorum sacrosanctum altare, contra legem ca- buisse minime ostendunt illius lemporis rusiicos has
nonicam, celebratione mislerii corporis et sangui- consuetudines in redilibus quas modorni rustici in
nis Christi tribus mensibus el eo amplius carere hoc tempore dinoscunlur habere, neque hahcnt vo-
fecit ; monachos quoque auxilium Dei el malris cabula reruni quas tunc sermo habebat vulgaris.
ejus exorantes longe fieri ab eo, minariim spirans Unde inierius, propria luce relicta, mens nimia ebi-
palam omnibus prophano ore contestatus, contra- tudine concutitur, quod per se nequeat pcrpendere,
dicenle aecclesiae Romanac Iegalo, pariterque divi- hi usus priscis lemporibus monachorum fuerini, an
nuni oflicium eis interdixit ac publice in principaH poslmodum clericorum temporibus, quospraesul ve-
a:cclesia excommunicare ausus fuit. Doinde Brai- nerabilis Hagano in loco reslaurato instituil, omni-
mensem abatem Arraldum, cui tanta dolosilas ine- potenti Deo famulatnros. Verum quorumlibcl fiierint
rat, ut, nisi eam lepos sermonis cjus obumbraret, legenlibus investigandum relinquo, ne forle a peri -
non ipsae dolositatis habilum videretur habero, set p lissimis vel sapieiuioribus periphraslos seu alucina-
eadem dolositas esse putaretur. Tanlum quippe in lor insulso sermone inveniar. EXPLICIT.
eo valuit, ut aurasiae (39) cecitale, bonorum etiam ITEM.
oculos veritalis lumine sermone sacrilego citissime XIII. Quoniam quidem in epilogo praescripto me-
carere facerel. Unde crocotillo (40), tempore, et mini me scripsisse canonicorum famulatui hunc
abate locum privavk et obtimam paiiem monacho- locum bis esse delegatum, poslquam Heliae insa-
rum expulil, atque quondam monachum abalem ex tiabili est depravatum ambilione, idcirco Aimerici
inproviso fecit et quater xx libras sibi abstulit; ac praesulis scripuim, in archivis nostris invenlum, in
nisi cito inaudita morlis atrocilas malis suis impo- lestimonium sumpsi, qui multo lempore ante vene-
suisset finem, secundum nomen suum omnia mona- rabilem Aganonem extitisse dinoscitur. Quem etiam
stcrii exleriora elinteriora abraderet; nam dicebal: monasteriuin solo lenus a transmarinis dirntum et
aurum vel argentum preciosaque aecclesiaeornamenla ipsius scriplis et eximii Ragenfredi, ejus successo-
fomenla esse monachis superbiae atque incilamcnta ris, didicimus pleniter restaurasse alque canonicis
lasciviae. Pisces quoque monachos vel adipem co- cum victualibus stipendiariis tradidisse. Sel quia
inedere aiebat crudele facinus, eis amnuens nuda fidelium donaria, scriplorum penuria, illo in tem-
edere olera atque sine quolibet edulio suggerebat D pore aut non sunl scripta, aut si stint scripta, ne-
xyrophagos (41) persislere, cum ipse sibi magnos glegentia archiscriniorum, prae nimia velustale sunt
pisces exoticaque edulia dari juberet, venlri suo aboleta ; ideo de anliquis cartis nullam praeler islam
casirimargiam (42) semper habens vernaculam. invenire valui, quae subscripta innuit regia dignilate
XII. Verum quia digressionem a ccepto traraite privatum, ac propria habiludine exulum, canoni-
stili officiosalis snperque fecisse me perpendo, re- cis htinc locum esse tradilum. Sic itaque incipit
tro cupicns regredi, fateor me ideo id egisse quo- Aimerici praesulis scriptum (44): < Cum chrislia-
(57) Hanc vocem plurima interpretatur D. Muley. (42) Pro gastrimargia, gallice gourmandise.
(58) Leg. acriler. (43) Ita codex ; legendum putat D. Muley offuciis,
(59) D. Muley legendum putat aurarim, quam vo- qiiori inlerprelatur fard, fourberies, tromperies,
cein iiiterpretalur adidalionis. fraude.
i^40)Crocolillus, Feslo exilis, exiguus. Crocotula (44) In cod. B idem Aimerici scriptnm (eriiltim
veslis genus ad usum feminariiin. Plaut. Epidic. 1(, in Gallia Christiatia. l. VIII, instr.,col. 287) his sub-
ii, 47. jungitur verbis : Quod sequitur scriptum Haimerici
(41) Pro xeropliagos, 2.npotp«yov;,id esl siccu vel venerabilis episcopi ideo in executione ejus operis po-
arida edenlcs. sui ut prudens leclor intelligat post desolalionem hu-
iu") PAULI S. PETRl CAUN0TENSI3 MONACIII m
nissimus alqne calholidis, divx niodcralionis opo A Iibcrioris obsequii cultibus Domino valeat faniu-
suffraganlc, invictissimus imperalor aiignsliis san- lari ; censiiii) vero nulluin cuipiam, sicul supra di-
«lae ct univcrsalis .Tcclesisc slatuni provoclioris cttiin esl, cxinJe cxsolvat, nisi illum qui ad divinac
fasiigii digniiale subliuiare ouperct, ne aliqua stii sorvitiitis peninere videlur mitiliam. lnsupereiiam
habiius parie fuscare vidoreiur, pari volo parique oi licentiam damusul, salvo pontificali jure, velsic-
rousensu imperiisui obliinalura, prolulit eriicluin ut in rcgali coiilinelur praeceplo, cuicumque conferri
iu univcrsa canonicorum clauslra in rcgno suo oon- in oadem canonica domino militanti libueril polc-
sisieiiiiii, absque census oonriilionc dcinccps abso- siatem habeat eandcm concedendi aut venundandi.
lula pcrinancreiU, quatinus, absoluliva liberlalc Hrec vcro cartula, ul per succedentium temporum
(!t)naia,sinceriorem per succcricnlia tempora riivini ctirricula inviolabilem inconvulsamque obtineal fir-
rulliis Doniino valeat exibere miliiiaiii. Quod eiiam niiiatem, manu propria subter eam firmavimus , et
incliia cjiis proles, succcssor videlicet rex Kaio- canonicorum noslrorum propriis manibus roboran-
l:is (45), palris imilainina sequcns, sub aiiclorilatis dam decrevimus. Data esl anno secundo rcgni Odo-
sn:c prmceplo perpclim obscrv.induin manj.ivit. Ego nis rcgis (48) feliciter. Ingelgaldus, sacerdos indi-
igilur in Dci nomine Aimericus,nuIIis pnecedcniihus gnus, scripsit. i
siipondiorum meritis, sed sola faventc divina mise- B Silentio trariita corroboralorum nomina subscri-
lalionc, hiimilis Carnolensium episcopus, supradi- boreni, si emolumentum praeseniibus vel fuluris
corum principiiiri sacrae conslilulionis memorcs, aliquotl scirem. Verum quia in his detrimentum ne-
c miperlum csse volumus cunclis nialris aectiesix que emolumenlum ullum perpendo, ad domni Agani
sanclre Marirc fidtiibus noslrisqiie, qualitcr quidam scripta stilus (49) verlalur, qui locum a paganis
diacontis ct canonictis noster, Froigingus nomine, deslructitm, divina opitulante gratia , decenter
ab ojusrioin accclesi;C nobilitcr cducatus cunis, vc- resliuirans clcriiiomi;e seriem inibi Dco mililaturam
niens in prcsonliam noslram, humiliicr postulavit ut snbrogavit quariam portiuncula rerum olini loco per-
ox stia arca quam quiriam presbiier et canonicus linentium delegata, quae corporum necessilatibus
Sancti Petri, nominc Winemarus, viam univcrsoe supplementa suggcreret, alque, procul expulsa re-
carnis abiens, ei olim noscilur venriiriisse (46), firmi- rum extcrorum (50) sollicitudine, clerus libera me-
latis carliilniii exinrie facere et roborare nostro no- dilaiione divinis insisteret Iaudibus. Unde (51) di-
iniiie delegcremus. Quod quidem, per consensum gnum duximus ul dc membranulis colleclis donariis
canonicorum ei fidclium noslrorum, clignum duxi- quae vcl ipsc vcl alii devolissimi viri loco contule-
nius facicndum. Est aulem ipsa area in prospectu runi, usque ad id temporis quo vcnerabilis Ragen-
civilatis Carnolis infra clatislrum Sancti Petri, ad C fredus decenliori slatu alque religiosiori cullu eum-
meridianam scilicet plagam, babens in longum per- dem locum infastigiavit, liber Hagani vocitclur;
licas xxxvi, ct in uno capite perticas vm et dex- in quo diligens leclor omnia fere inveniet quae in
irum niiuiii, in allcro vcro capile perticas vn cl; ipso inlerslicio duorum eximiorum praesulum a fide-
dexlrum i. Terminatur atiiem ab uno lalere ct unai libus collaia vel concessa esse videntur.
fronie lerra fratrum Sancli Peiri, ab altero Ialere; Seqiieinis vero operis agiograplia Ragenfredi liber
via publica, ci una fronlc exitus(47) in clauslrum, noncupelur, quia, propicianle divina clementia, ejus
Infra bas termiiiationcs praefatam areani, cuui vinea sludio geminis proveclibus locns cepit provehi,
qure eidcm areae stipeiposita essc videtur, perpetuct alque per omne aevum fundanicnlum quod jecit,
por liiijiisniodi carliilam ei liabendam concedimus: quamvis esluanlc salo per hujus mundi pelagus per-
ita Puntaxai nt, juxta memoratoruni princpuni i sepe naufragium perferat, viclrici tamen palicnlia
tlccrcla, absquc census cxactioue eam obtincns, , invincibile manebit in secula.

jus loci qiuv cepil ficri sub llelin episcopo bis cssij Ragenfredo atque sancti Carauni abbale Gradtdfo ,
delegalum clericis el iantumdem monackis. Conlinet>, de rebus datis vel redditis atque concessis Sanclo
aulem hoc inodo : ctiin chri.stianissimus, etc. D Pelro ab eis, dum adhuc canonici loco deservirent.
(45) Carolus Calvus, filius Ludovici impcratoris, Deinde res possessas ab illis quas scriptas repperi in
(40) Hio siiperscripluin retiquisse. duobus rotulis, alque consucludiiies quas ab agricolis
(47) Fort. les;., et altera fronle exilu. accipiebant, qum muttum discrepant a rerum
consuetudinir
(48) Anno 889 vol 890. bus nostri temporis. Earuin denique cartas,
(49) B : pennuta. vel nomina illorum qui eas largili sunt minime inveni.
(50) Ita cod. Vlrum autem vetuslate abolilm sunl, aul hostiumigne
(51) B: Unde dignum duxi ad finem httjus epilog:i crematce, aul nunquam scriptm, scribarum penuria,
auias scribere ediias ab episcopis Agano vidclicel &', minime scio. ^
137 VETUS AGANO. — LIB. I. AGANUS. 193

(52)
LIBER PRIMUS

SIVE

HAGAtfl PR.ESULIS

(Ab anno 931 ad annum 954.)

CAPlTULmi 1. A lerniinatur, ab imo lalere, avia publica ad Sancti


Marlini qure ducit nionasleriiim ; ab alio quoquc,
Scriplum Agani de clauso vinearum, et de terra non
lonue a monas'erio reddilu. lerra de eadem polestale; ab una aulcm fronte,
(Circa a. 950.) terra de eadem potcslate el Sancli Piali; ab altcra
' I. ( In
§ (53) nominc Patris ct Filii cl Spirilus auteni, via quae ducit ad jam dicli Sancli Pelri mo-
snicli. Divinoruiii volumiiiiim eloquia plena oculis nasleriuin. Ego ilaque Aganus conslilulus anlislcs,
antc el rolro indicant iiiiicuique praeterita mala cui divinilus judicii statera et aequilatis est conccssa,
soilortcr cavt-rc et bona sibi desidcrabilius prospi- una cum consensu el obsecratione fidelium nostro-
cere. Prerogativae igilur pontificalis revereniire, rum, danles .reddimus juste eandem clausi inriomi-
quae i.i ipccula Dotnini adornala consislit, oportu- nicati lerram, 'ut habeant secure, leneanl absolule
nii ii valJe est ut, limpidius speculando, considcret possiileantque jugiter cam pracloculi fratres Sancti
vias aequiiatis ct pcr cas plebem sibi commissum Petri, in propriis usibus slipendiariis, absque nlla
ire disponai, depravala corrigat, dispersa in die repelitionis calunnia, et dcsuper securi etlificenl,
nubis ct caliginis congreget, sublrarta reslauret, planlent et construant, Christi j'uvamine, nulla re-
frncia consolidet, qurc abjecla fuerant rediicat, frangante inquictudinc. Dedimus eliam in alio loco
fitciculos deprimeiites solvat cl omne onus secun- B similiter, ipsis quoque canonicis, terram prope ci-
d un jusiicirc normain disrumpat. llis crgo divinae viialem, quae incipit a loco ubi terminatur lerra
c.iminonitionis incilamenlis admonitus (54), ego Sancti Aniani usque ad portam ejusdem Sancti Pe-
Aganus, niillis exislenlibus mcritis, set sola Domini tri monaslerii, cum ascensu et descensu vallis, quae
graluita pietalc , episcopus Carnolcnsis ecclosiae, terminalur ab uno latere via publica,'a civilate
super quodani monastoiio noslro pene dirulo, in usque ad idem monaslerium praelaxatum, ul dc-
honore sancli Petridicato, condoluimus, quod non super, nullo obsistente repagulo, acdiliccnt ct
longe ab ipsa dislat civitale, illudque a iiindamcnlo extruant el quocunque meliorare modo melius po-
rjxdificareel canonica institutioiie clericorum cun- ttierint, Chrislo adjuvanle atque nostra licentia,
ttorum graiuum inibi Deo servire, sanclani exer- habcant liberam facultalem. Si quis autem noslro-
cendo religionem, jussiiniis. Tempore si quidem rum successorum, quod absit, tam malesanus esse •
paeis j'am oliin splendide locus illc viguil, in cano- voluerit ut de hujus largitionis nostrae dono sublra-
n'ois Deo tnilitantibus el in excrciliis bonorum opc- here quippiam (56) conaius luerit, quandiu in hac
rum benetleceiianlibus; selingruentibuspaganoruiii voluerit perslare voltinlale, analhematis baculo
infoslalioiiibus caeterisque supervenienlibus pressu- percussus, ab omnipotcnti Dco scparatus, Ananiae
ris, ipsum pene desolaium invenimus. Nunc autem, C et Saphirae morte niultctur. II;cc vero cartula, ut
adjuvante Doi gralia,cupinius pritinos (55) rcligio- firmior permaneat, manu propria subterfirmavimus,
nis renovare usus, ul ibi laus Dci perbeiiniier ccle- et manibus lam clericorum quam fidelium nosirorum
brelur car.o ricali autentico in psalmis , ymnis et manibus, roborandam tradidimus. Aclum Carnotis,
cnilitis spiritalibus, rpe;ieluali riiu oliservanilum, publice in domo rnatris aecclesiae. Aganus, humilis
Iii:crea esi quaedtim lerra in absitaie rcdacla, Sancti episcopus. Graulfus, subdiaconus. Alcharius , pre-
P lii baut procul ab ipso monasterio, ubi claiisus sbiler. Ganzo, presbiter. Suggerius, canonicus. Lam-
fructilerae vineae indominicalus quondam fralrum berlus, canonicus. Rernardus, presbiter. Giroardus,
ejtfdem coenobii extilil; set a nostrorum quod.tm vieedominus. Aymo, Burchardus, laici (57). — Alios
antecessorum alimoniae cortim stiblraclus dominio- quoque ponere pertesum fuil. i
quo episcopali, inepta cupiriitaie, detenius. Qui eiiam §2. Set hoc quippe insercre dignuni duxi, quod
(52) Cod. Incipit liber Hagani. (54) Superiora adhuc neglerta fucruiit ab edi-
(53) Chartae jam anlea eclitaeastcrisco dislin- toribus, in Gall. Christ., t. VIII, instr., col. 288.
guuntur. — Scriptum illud Agani episcopi <!e mo- (55) Leg. prisiiuos.
naslerio Sancti Petri reaedificato, videtur paulo an- (56) Ila cod. pro quidpiam.
liquius charla capilis sequentis III, data Nonis (57) Qtiaeseqtiuiitiir omiilil codex B, qui brevem
iuniis a. 931; ideoque circiler ad a. 930 rcferii hic iuseril commemoralioneni : Felici ilaque obiiu
possit. ud saitctorum consortia de mundt hujits pelacjo ab
199 PAULI S. PETRI CARNOTENSISMONACIII m
terra Hla qnam praediclus Aganus pracsut dedit, nunc A
, candum in hac parle, cum sit superius diclmn. Set
iisque ad terram Sancli Marlini, fidclium donis di- camus ad portam Benedicli Clansoris et lerram qiue
btata, procedilur (58). Dividuntur vero a quadami esl ad laevaminlranlibus vicuni ducamus per atrium
via, qiirc desccndit a regia slrala, super clausiimi Sancti Ililarii, via publica quae pergit ad poriam
noslrum cunli ad vicum Sancli Marlini, usquc adI Cinerosam (65); ciimqiie veneris ad angustam viam,
porlam noslri vici, ibique lerra Sancti Martini; ad quae dcscendil de roslro ac cimelerio Sancli
ricxlram intraiUium vicnm , tisquc ad Gueslraudi Aniani, jtixla Sancti Piati lerram , sicut sup*--
piiteum (59) inclavalur ; pergens, sicut osteiidiint rius diximus , et siiporius et inforius torra Sancti
posili lapidcs, usi|iie ad Audiiram. Tcrra aulcm Pelri est usque in Andura , infra quoque civita-
Sancti Pctri transit flumen usque ad Sancii Launo- lem a porla quae diciiur Aquaria (66) usque ad
mari lerram, qtiaclanlummodo vadil usque ad viam porlam Cinerosam. Prisci mooachi ac canoi.h i posi
publicam, a qua ilcrum incipit Sancti Pctri lerr.i, ccs, juxla muriim, sictil via diviriebal, ab una
jam fructiferis vineis implela.lenclilurque fere usquc porla pcrgens ad alteram porlam, jure herediiario
ad cruceni qtiae esl in atrio sancti Barlolomei. Hanc lolam possederunt lerram; set a comile in civi-
ilaquc terrani tam Iiberam voluit Sancto Pelro in late iniroducto facta lurri, ac in circuilu vallis cen-
monatiiorum usus slipcndiarios largiri venerabilis B stim subripuit aliosque consiieludinarios usus. Ta-
praesul Ragenfretlus, ut nullus exactor exinde cen- men comes, pro hac ipsa re, singulis annis, ad oc-
sum vel decimam exigendo, monachis ullam in- Cidentalemplagam, in campo Fabro, unum modiuni
quieiutlinem faceret. In qua eliam praesul, cum Ar- vini jussit monacliis dari, quamvis possidenles vi-
iliiiiiofralre suo, fere xm aripennos vineae planta- neam in hoc sint negligentes. Iterum quoque a porla
rit. Alvcus (60) quoque abbas factus ct alii mona- Cinerosa, terra Saneti Hilarii incipiebat Pictavensis,
cbi sensira tolam planlavere, ut in tolo vidcntur quac fere quadram civilalis oblinebat, quam termi-
esse xxvn agripenni vincac. Terminatur autem ipsa nabat via pergens per mediam civitalem ad lurrein.
lerra a cruce qtiam praedixinuis, via quae desccndit ltaque quiJam milcs hanc terram quodam ju:tj
ad porlam Morardi, aliaque fronte, lerra Sancti possidebat, set divino amore flagrans, Sancto Peiro
Liitinoniari, in qua fronte inclavalur quodara loco eam concessit, donans, eo videlicet tenore , ut in
usque atl Audurani. Atl mcridicm claudilur vineis atrio Sancti Pelri inoiiaclii in Jionore sa/icti Hilarii
plurimorum hominum. Ad orienlalem plagam ler- accclesiam conslruerenl, quod et factum esl. Scl
niiiialur duobus agripennis vineae, quos dedimus terra ipsa quam accepcrunt a miliie, vi polentum et
duobus nostris carpenlariis, aliisque vineis. < inbecillilale propria, ila est ab eis possessa, ut vix
Jamjamqtie ad lerram Burgi vertatur pennula , sexla pars census eis reddalur ab incolis. Deriit
quae iierura incipil a via quae ad portam Morardi etiam miles de quo supra tliximiis, <le eadem po-
T.idil ab Audtira, linquens in bivio terram filiorum lesiale Sancto Pcro in Manu Villare grandem
Belial (£1), noslris semper odiosam, atque ab ipsa amplitudinem terrae in qua monachi in bonorc
porla usque ad viam quae in transverso vadit ad sancti Hilarii secundam aecclesiam sedificaveruiU.
posticam quae Tricviliilus (62) vocitaiur, indeque a S;;l el in circuitu urbis, lam in burgo qtiam exlra
leva rcdit usque ad Auduram; quae flumcn transit burgiim, pluribus in locis est lcrra Sancti Petri:
por pontem Mergenlis pediculi (65), vadiljuxta flu- ad occidenialem quidem plagam cst medietas lerrae
iiicn iisque ad angiporluin quod a ilumine pergit Pcndenlis Pediculi, Sancto PeUo, moderno tem-
usque Merdosam viam (64). Via quoque, quae inci- pore, concessa pro quodam milite facto rnonacho,
pit a ponle praescriplo et vadit usque ad posticium reddens in psollennilale sancli Mauriciixu nuinmos,
Fulcherii Nivelonis, dividit terram Sancli Petri a nam ex ej'us poleslale esse videlur. Fulcherius de-
Sancti Aniani terra Sanclique Piali; quac foro per- nique, de cujus beneficio erat, XL solidos nummo-
gcntibus est ad dextram , ad laevam vero Sancti rum, Gungcrius quoque, qui de eo tenebat, xxx
Pelri, videttir fore ab Audura flumine usque ad ID solidos, ex consensu acceperuni; nos vero in festi-
viam Sancli Michahelis, quaepergit ad Sancli Mar- vilate sancti Remigii a cultoribus xxi solidos accipi-
lini monaslcrium. Ubi vero liniatur non est repli- mus. Dc ea auiem quae solo tenus esl tantiim spica-

angeiis translalo, corpus ejus in cmnobioSancli Pelri dice servalum .es*. Ab illo igilur incipit abbatum
esl humatum. In quo Gantelmus, prmsul venerabiiis, series.
in corpore requiescil; eique vemrabilis Bagenfredus (61) Doect D. jMulcy lerram fdiorum Relial ab
prwsul successit, qui quanlo amore locum dilexeril auclore vocari lociim siium posl pontein Sancli Hi-
sequcnli opere polest agnosci. larii, flttviuin inter et viam porlae Morardi a dexlra,
(58) Ita cod. Lcg. progredilur. viam aiilem de la Grenouillcre a sinistra.
(59) Puleus Guesiraucli (sic in cod.), gallice le (62) Uinle nunc via nominala Tireveau.
vuils Gueslrand, silus eral in parochia Sancli Brixii, (63) Hodie le pqtil Taitlard.
via des Basbourgs, jamque Domni Muley tempore, (64) Postea rue anx Fumiers.
saxi fragmento claustis. (65) Hac porta , Gallice porte Cendreuse , prope
(60) Hic Alveus, qui temporibus Ragenfredi epi- cruccm Bclti loci, oliin erat inlroilus civilatis.
scopi ejusque fratris Arduini, ct Gcroardi viccdo- (66) Poriam.Aquariam jampridem deslruclam in-
mini Carnoiensis vixil, nempe ad anniim 950 , ter poruts Willelmi ac Morardi siiam fuisse idem
primus est abbas Sanpctrinus cujus npmeii a co- docci D. Mulcy.
201 VETUS AGANO.- LIB. I. AGANUS. 2C2
rum manipulos sumimus. Terminatur itaque ipsa AL Adhuc in territorio coraitis, non loitgc ab rccolcsia
terra duabus viis publicis, ad dextram pergenlibus supra memorala, quasdam vineas habemus, olim
ad boscum, non solum via, set etiam magnis Iapidi- euidam in beneficio datas, poslea vero, cogente
bus aPaulo monacho (67) solo infixis. Ad orienla- penuria, Bertre comitissae.eo tcnore.noslroassensu,
lem quoque plagam terminatur terris cultis et iu- vendilas, ut, posl obitum comitissae, ab omni ex-
cultis de .poteslale Sanctae Mariae. aclione Iiberas, usibus slipendiaris propriis, eas sine
Sequitur Manus Villare, cujus maxima pars terrae qualibet prolelatione rehabeant moiiacbi, quod
dividitur quadam via quae mela esse videtur lerrae postea fraler comitissae, comes Tedbaldus, coram
Sancli Pelri terraeque Sancli Mauricii. Ex una lronte suis fidelibus aranuil.
terminatur via publica quaepergit ad portam Perli- Nunc ad septentrionalem plagam vcilatur penna,
canam; alia fronte, via quae ducit ad porlam sancti in qua super vallum, non longe a porla Drocensi,
Johaniiis Valeiae. Ad orientalem plagam colligit do- tenel in beneficio filius Geraldi negocialoris de san-
mum aurifabrorum; et sic per sulcum vinearum in cto Pelro lerrain redrienteni solidos x niiniiiioruiii.
transversum non longe ab aecclesiaSancli Hilarii In vico quoque sancti Anrirerein dorainicatu san-
pergil ad viara publicam , de qua niinc superius ctus Petrtis possidet duos solidos nummorum de
l3
diximus, atque ibi terminatur non longe a quodam censu , non longe a ponte qui respicit ad poriam
prelo. Ainboldi (69). A qua porta non longe esl domus
Iiem xxx agripenni vinearum in Luciaco secun- Joliannis cum vinea quae solidos tres numinorura
tur, quae, una fronte, terminanlur via qure ab aeccle- reddit.
sia Luciaci ad aectiesiam Manu Villaris pergit; alia Quoraodo auleni campus Fauni lerminetur, suo
fronle, via quaeducit ad Seras; terciaquoque frontc, loco dicelur. Nunc vero ad ea quae capitula pra;-
via quae lerminat Manum Villare lerminal et ipsos. . singiiant redeanius.
Frons vero qure prospicit ad civitalem aliis vineis CAPITULUMII.
terminaliir. Fuerunl quoque dali ad planiandum De agripenno terrm ad planlandum
viaeam, a canoni-
monachis ab episcopo Ragenfredo, remola omni cis in clauso dominicato dulo.
cxactiono ab eis. (1 Octobr. 940.)
Ad uieridiem quidem e3t quaedani aecclcsia inier ( iii noraine sanclae et individuae Trinilaiis. Nos
vineas, in honore sancli Leobini conslrucla, quae canonici ex monasterio sancli Pelri, qtio.l est in sub-
olira fuisse abbalia dinoscitur. Quam aecclesiam urbio Carnolis civitatis, divinis latidibus.insisten-
malrona quaedam, Ermentrudis nomine, uxor Ni- ^-. les, notmn fieri volumus cunctis sanciae Dei aeccle-
velonis, voto Sanclo Petro dimisit moriens pro siaefidelibus prresentibus scilicel alque fuluris, qtiia
anima sua, cum lerris ac decimis pcrlinentibus ad veniens quidam homo, nomine Teodericus, ante
ipsain aecclesiam; datis vero suo, pro consensu, praesentiam nostram, suppliciler postulavit ut sibi ct
monilibus suis et armillis aureis; eral enim aeccle- uxori stiae, nomine Dominicae, filiae nec non suae
sia ex patrimonio suo. Cum vero viam universae Gerois, unum aripennum terrae sub manu firma con-
carnis abisset, vir ejus, petitione conjugis postpo- cederemus ad planlandam inibivineam, in cl.tuso
sita atque suae promissionis oblitus, omnia suis dorainicato fralrum, ab usibus eorum inuhis anno-
usibus retinere maluit; et, quandiu mundanis rura curriculis abslraclo, nuuc vero, sicul ab anti-
rebus uti poiuil, nunquam resipuit. Verum, cum quo, j'uste reddito, qui prope sancii Mithaelis aeccle-
se viderel aJ exlrema duci, monachus in cce- siam consistit. Nos vero, ralam ejus pelitionem
nobio Sancti Petri eflici voluit; quod autem sanus considerantes, quitlquid nobis supplicavil benigne
facere noluit, cassa petitione filiis (68) facere assensiinus et concessimus praedicto scilicet Teode-
tnonuit. Quo morluo, filius ejus Paganus, modico rico, uxorique suae Dominicre, filiaeque eorum Ge-
tempore, patris beneficio fungiiur; nam cura debel- roisae, eundem terrae aripennum ad plaiitandam at
laret caslriim quod vociiatur Fracla Vallis, patri a JD consiruendam inibi vineani, una cura consensu et
Gausfrido Martello sublatum, in ipso castri inlroitii, permissu domni Agani praesulis, qui in regimine
ab hostibus gladiis interirailur. Pro quo frater ejus videlur habere idem coenobium; qui etiam termina-
Fulcherius, jam clericus, mundanis armis prae- tur ab uno latere, terra sancti Piati, et aliaparle,
cinctus, secularem miliciam esl seculus. Cui vene- terra sancli Pelri; ab una fronte, via pubaca quae
rabilis abbas Landricus, vota malris petitiouemque ducil ad sancti Marlini monaslerium; alio quoque
palris replicans, impetravit ab eo recclesiam sancli latere et fronte, terra ipsius clausijeo sclicet ra-
Leobini cum quibusdam agripennis vinearum, de tionis lenore dedimus illis, ul annualim feslivilate
quibus habemus censmn etdecimam. Tunc eliam Sancti Petri, quacevenit vin kalendas marcias, cen-
censuin reinisil viuearum beali Siemundi, decima sualiter solidum i solvere sludeant partibus fialrum.
sola retenta. Quod si ex hoc censu lardi aut negligentes extile-
(67) Ipse est hujus operis auctor; de quo vide baud, fuisse prope pontein Sancti Andreae, postea
VUistoire Uttiraire de la France, l. VIH, p. 225. du Massacre, 'inter portas Drocensem ct Guillelnii,
(68) Correclum vero filio suo. a D. Muley disciiuus.
l69)Portam antiquam quae vocabalur la porle Am-
PATBOL CLV. 7
203 PAULl S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI 204
rint, legaliter cmendent el quod tenere videnlur j.A « Acium Carnolis civitate, in domo malris aeccle-
nulio inodo perdant. Dedimus etiam cis licentiam siae publice. Aganus, humilis Carnolensium episco!-
dandi vel vendendi, prout oportmium eis fuerit cui- pus. Sanson, presbiter. Ainio, decanus. Deotimus,
cunqtie voluerint, tanlum ut venditiones in ususfra- presbiicr. Adelvetts, presbiier. Frodgingus, presbi-
trum veniant. Haecvero cartula ul verius credatur ter. Cleolinus, presbiler. Aregarius, levites. Arriui-
el firinius per cuncta tenealur tempora, praedicli nuslevita. Ansolrius, siibdiaconus. Dala Nonis Junii,
senioris domni Agani praesulis manibus roborandam anno vm regnante Rodutfo, serenissimo rege. Ra-
poposcimus, et nos exinde manu propria firmavimus. genfredus, huinilis levita, ad viceni Ctemenlis prae-
Agantis, Carnotcntium humilis episcopus. Alveus, sbiteri et cancellarii, scripsit.»
humilis presbiter el archiclavus. Joannes, presbiler. CAPITULUM IV.
Majeiilicdus, presbiler. Airniandus, presbiler. Ber- De Germinioms Villa eanonicis reddila et condonata
noardus presbiter. Benediclus, prcsbiter. Odolricus, ab episcopo Rageiifredo. Item in eoclemduo aclja-
acolitus. Lambertus, acolitus. Galcherius, acolitus. cenlia Plaiseni Villa et Moirollum Viltare. Item
in eodem de Ursi Villari wcclesia. ln eodem de
Ilardrarius, clericus. WarengauJus, clericus. Dala mcclesia Immonis Ville cnm vm niansis. In Gin-
kalcndis Oclobris, anno v regnanle rege Ludovico. nonis Villa de duobtts niansU. De Bodasi mcclesia
Aregariiis, ad vicem Clemeiitis, scripsil. i ]
B et de lerra infra muros civitulis.
Qiioiptomodo poslea haec res praescripta abierit (Circa a. 954.)
nescio; hoc laiuen scio, quia domnus abbas Lan- ( Oithodoxoium patriim ct fidelium praeeedeniiurrt
riricus hunc aripennum vine;e, dum praeesset loco
Sancli Poiri, a quodam clerico, Albuiiio noniine, maximequepontificum cordibus divina gralia salu-
taxala penunia cmil. Emit oliani alium aripcniium briler inspiravit, ab exordio nasceniis Chrisliaine
vincrc inforius in eodem clauso a presbilero Sancti religionis, ut sponsam Christi, sacrosanctaorvideli-
Get iEcclesiam, quam idem mediator Dei ethomiiium
Ei>ani, nomiiie Domiiiico, cujus nomeu aripciinus
vincrc adhuc relinel. homo Chrislos Jlresus, sibi insolubili glulino copu-
CAPITULUM III. lavit, per diversa Ioca terrarum fuiidarent etde re-
t,e arca farinarii Lupchiaci,duobus fratribus concessa. bus lenipoiiilibus honestare atque sublimare procu-
rarcnt. Horum igilur exempla pia, eutn catliolicis
(5jun. 931.)
( In nominc Dei aetcrni et salvaloris noslri Jhesu ct religtosis quibusquein comniime lialjeantui' agei:-
Cbristi. Nos fratros ac canonici monasterii Sancti da et fideliter imilanda nobis procul dubio, ejusdcm
scilicel sanctae malris ^icolosiac proviaoiibus, vigi-
Pelri, quod est in suburbio Carnolis civitatis, sacris
l.iiidibus insislentes, iioium esse volunius cunclis (] lanlissima soliicitudine specialius esl procurandum,
ob venerationem sponsi illius, agni videlicet imma-
ipsitts monasterii (idelibus praesonlibus ac fuluris,
qtiia vcnicits quidam vir, vocabulo Adremarus, no- culati,eam, pro scire et posse nostro.congruis hono-
stram anlo praeseutiain, liumililer deprecans ut sibi ribus decorarc et rerum coinpcieiitium uiilitalibus
cl fralri stio Ebboni, siireque sorori Eldesindi, quan- ampliare. Talibus exemplis palrum inforiiiaiiis, et
dam aroam, super fluviura Audurre, cum faiinaiio salubrium Scripiuraruni documentis excitalus, ego
noviier ab ipso conslruclo, non longe a villa quac vidtiicel Ragenfredus, gratuila Domini clonieiitia
vocalur Ltipcliiacus, per inanuiii firmain censualiicr Cirnolensis aecclosiaehuuiilis opiscopus, sai.c.oniin
cx noslio iiidominicaio concederemus, quod quidoni loca nostrae aecclesiae civitaiiqiic conligiia, malis
unanimes assensum praeberites, benigno favore as- ingruenlibus diruia, reedificari tlesideranies, ante
sfiiisimus; eantlenique areani per banc auctoritatem rcliqua omnia monaslerium sancti Pelri, quoi leni-
concessiuius, ul desuper firiniter cdilicent, con- pore praedecessoris noslri domni Agani revorendi
struani el inmeliorare sludeanl; eo pacto ul annis pntsulis, ipso praccipientc , cipbiiima dona adidem
singulis, in festivkate calhedrae sancti Pelri, quae opus peragendum largieiitCj Alvoo quoque, cjusdeni
evcnit VIIIkalcnJas mariii, incensuin canonicis hu- loci pracposito, in oninibus curain agon:e, roslau-
jus monasierii, Domino famulantibus inounctanler, rauim eral; in prislini bonoiis slali:m qtio antiqui-
solidos iinor persolvanl; et si ex hoc censu iu soU lus viguerat reduccre dolibeiaviinus, ct coiiunoda-
vendo tarJi aul negtigeules invenii fuerint, legali- tibus rerum leinporalium ao stipontiiaiiiini canonicos
lcr einendent el prrefatum niolendinum tempore vi- ibidcm Doaiino sancioque aposlolo sno Petro famu-
tac suaenon perdant; et amplius eis in ccnsum non, lantes niuiierare disposuimus, penuiiam ab eis au-
rcquiratur, nisi quod superius conlinelur insertum ; ferre ainbientes quara pali videbantur iu necessitate
et habeant licentiam venundandi aul condonandij coiitliani viclus. Quapropter nolum esse volumus
cuicum volucrint,! salvo jure ecciesiastico, sicut£ cuiclis suecessoribus nostris el fidelibus sanclae
nios pagi cst, vel sicut in archivo hujns accclesiaecon- Dei xEcclesiaepraesenlibus et fuluris, qualiter quan-
tinotur. Qualenus vero haec manus Drma inviolabiliss dam lerram ex noslro indoiniiiicalu, noniine Ger-
per diuturna tempora permaneal, mauibus domni, niinionis Villam, ejusque duo adjaccntia, hoc est,
Agani praesulis senioris nostri corroborandam obtu- Pleseni Villam et Moirollum Villare cum suis ler-
liinus, ct nos simililer libenti animo, nullo contra- minationibus, in pago Duncnsi sitara, jara dicti
thcenle, sublerfirmaviinus. monasterii canonicis iradimus ac donamus, et d«
205 VETUS AGANO.— LIB. I. AGANUS. 206
noslro dominio in eorum riitionem transfundimus, A maiitt propria eam subtcrfirmavimus ct venerabilium
usibus illorum slipendiariis deleganies, et perpe- episcoporum manibus, cetcrorumque fidelium ma-
lualiter illis haberidam decernentes. Donamus eliam nibus clericorum roborandam tradidimus. Hilde-
illis, ad eosdem usus, in ipso pago eademque pa- manus, archiepiscopus Senonensis. Joseph, archi-
rocehia, aecclesiam villaequae dicilur Ursus Villaris episcopus Turonorum. Constantius, episcopus Pari-
ctim decimis et ceteris redibitionibus suis. In pago siorum. Ragenfrerius, episcopus Carnntorum (70). i
quoqne Carnolensi concedimus eis aliam accclesiam Terram denique quae in Yinonis Villa a prrefato
in loco qui vocatur Ymonis Villa cum octo mansis episcopo dala ac reddila fuit, sicut superius proeli-
de lerra. Ilem in coJem pago, in Bodasi Villa, red- bavinms, non pleniler possidemus, neque terram
dimus eis terciam aecclesiamquam praefatus Alvcus civilalis in qtia iurris et ceterae aedes comitis sunl
ipsius monaslerii lenet, eo pacto quo quandiu vi- constructae; pro qua comes, turris consirnclor, de-
xerit eam teneat, post obitum quoque illius in ustis dit monachis in campo Fabri uniim modium vini
illorum sine contradiclione alicujus calumnialoris singulis annis in censum. Set vineam possidenles
vel refragatoris rerieat. In Ginnonis quoque Villa, per insolentiam in dando negligentes existunt, dum
in eodem pago videlicet Carnolensi, donamus eis noii sit judex qui secletur justiciam ac rcprimat
tluos mansos de terra. Praeterea ad peragendum B ustirpaiorum violaliam (71) neque habens aequilalis
hujus noslri desidcrii negolium, perducere cupi- libram, ulciscalur sanctae ^EccIesiae injuriam ; epi-
rni;s omnino in memoriam et noticiam omnium scopi enim desidiae somno sopiuntur, supcrbiae
successorum nostrorum reliquorumque Chrisli fide- visco lumidi, adulanlium venlo de rectiludinis via
iium, quod terram quandam quarn crebro dicli cano- exorbitati, inslar mercenariorum, sanctarum edium
nici sibi reclamabant, asserenles eam a suis anlc- deirimenta vilipendunl, et, ut ait papa Grcgorius,
cessoribus, priscis temporibus fuisse possessam, ( Lupum vcnientein fngiunt non mulando locum,
poslea qtioque malo ordine sibi sublractam, eisdem ( set sublrahendo solalium, de quibus dicilur per
reddimus, quatinus ila illam jtisle et pleniler possi- « propheiam : Ve pasloribus Israel, qui ex adverso
deant, veluli illorum praedecessores eam tenuisse ( stare noluerunt, neque se obposuerunt murtim pro
mulloruni testimoniis comprobatur. Ipsa vero ( domo Domini. t His et aliis modo sancla ^EccIe-
terraconjaccl infra muros Carnolis nosiraecivilalis, sia diatint decrescens, suis viduatur honoribus, nec
juxta porlam Cinerosam, lerminata uno latere vol est rex, neque princeps qui ei condoleat vel qui
fronte via publica quae ducit ad supra dictam por- ejus singullibus sive colidianis fletibus quovis auxi-
taro; altero verolatere haeret muro civitatis; fronle Q lio respirare conccdat. Quare flagiciosi quique, im-
vero secunda lerminatur lerra sanclae Piclavensis punitate freli, Dei ciiltoribiis invidentes, de eorum
aecclesire.Haecaulem omnia praelibata, tam in lerris delrimenlis temporalia sibi lucra comparant, dolis-
qttam in supramemoratis aecclesiis earunuiue deci- que colore raendatii compositis, eorum bona usur-
mis aliisque reditibus, sepe fati monaslerii fralri- paudo auferuni et quae iiequeunt, insaciabili avidi-
bus donanius et reddiraus, eo pacto ut ab odierna late depopulando, vastant. Verum quia longum est
die et in rciicum nullum debitum vel servilium cir- rememorare omuia mala qure, Satana siiggcrenle,
cadis, synodis, censibus et omni genere reriibitio- nostra accclesia perlulit, de mullis perpauca stibiii-
num inde exigalur, nullaque repciitio ab ullo succe- feram : sicut de ecclesia Baliolis Villre quam Ra-
deniium fial ipsis canonicis, devoie nostri ac suc- diilfus episcopus de dominio itionaclioruni ad suos
cessorum noslrorum in psahnis, ymnis et canticis usus reiorquens cum aliis rebus, beatum Petrum
spiriialibus memoriam agentibus,etdivinis laudibus aposiolum vilipendil oflenclere. Agobertus quoque,
liberius ilcsudaniibus. Ut autem htijus facti noslri noslra lempestale praesul (72), cauonicis assensuni
auctoritas a nostris successoribus aliisque personis praebuil usiirpandi non modicam partcm terrae cam-
niinime violelur, omnimoJis inleidicimus, et quod pi Fauni, versus orientem; quam antecessores noslri
a nobis coadunalum datum quoquc ac retldituiii esl D sine ulla calumnia et nos moderni monachi longo
quo nullomodo dirimatur, eis anathematis rcpagu- usu possedimus. Gauslinus denique tle Leugis, non
lum obponcre salagimus. Si quis ergo temerarius longe a fltivio Audurae pertinaciter sibi relinet cen-
raplor et aecclesiasticarum sanclionum iraprobus sum nobis anniialim reddendum, de quibusdam vi-
violulor donationis sive reddilionis hujus statuta neis ab cpiscopo Hugone sibi reliclis. Herveus eliam
conlcnipserit et ea adnullari nistts fuerit, quod prae- de Gualardone non longe a suo domicilio, qnandam
sumpseril evindicare non valeat, sel aeterna dam- lcrram nosiri juris usurpavit, <|uaeuni bovi dicitur
pnalione, cum Dathan etAbiron, dampnaluspereat, sulficere. Sel, his modo relictis, ad assignandas res
cutii Diabolo quoque et angelis ejus ultrices scele- vertalur pennula quae nobis divino nutu manent ct
rum flammas siue fine sustincat. Qtiatinus aiiiem iiianebuntiii secula.
lwec pagina validioris firmitalis anchora roboretur,

(70) Conf. hane chartam cum alia cjusdem Ragen- (71) Leg. violentiam.
fredi, col. 219. (72) Aban. 1052 ad an. 1053.
W PAULI 5. PETRI CARNOTENSIS MONACHI 508
CAPITULUM V- iA terrenai subslanliae viatico, in prresenti liberius
vinearum a venerabili a (75) supema lendalur et in supra dicta Pelri apo-
De duodecim agripennis Ragen-
fredo^ prmsule canonicis datis. slolorura principis aecclesia plcnius divinae servilutis
(13 jun. 949.) expleanlur oflicia, nobisque in caeleslibus reddantur
i In (73) nomine sanclae et individuae Trinitatis. inde reniunerationis praemia cenluplicata. Si quis
Si, Conditorisomnium ihslitulione, ad laborem ho- autem successorum nostrorum vel alia aliqua per-
mo nascitur, id procnl dubio sibi est elaborandum sona hanc donationis paginam violare presumpserit,
summo opcre unde geminum valeat assequi coramo- iram Dei incurrat, beatus Petrus ei conlrarius
duin; ita quoque, prudenli ratione, ulrique ralio- fiat, et inimicus cum ceieris apostolis omnibus;
nabiliter labori debel incombere, ut per ea quae caelestis regni ovile ingredi non mereatur, cujtis
gesseril laborando, beatiludinis nomen cl praeiiiiiim claves ipse tenerc, Domino largienle, dinoscitur,
consequatur, sese interius exteriusque pascemlo, calumniatoris temerilas paenitus frusiretur, praesens
merito dicalur illi illud propheticum : Labores m«- quoque aucioritas inviolabilis mansuia roborelur.
nuum tuarum manducabis. Bealus es el bene tibi eril. Qiialenus vero haec pagina validius firmitaiis obti-
Setelsi proficientelabore, exlcrius divitiac aflluiiiit, neal robur, manibus propriis eam subierfirmaviinus,
non apponendum est cor, quoniam in adquirenclis B et canonicis nostrae aecclesiaeseu fratribus jam dicii
inundanis rebus lollenda esl solliciludo el adibeiitlus moiiasierii ac reliquis lidebbus nostris roboraudam
labor. Qui crgo niriusque boni verus clesiderat esse decrevimus. Ragenfredus, Carnotum praesul, hujus
po*sessor non bonorum temporalium amorc cst donalionis paginam fecil ac roboravit. Graulfus,
aslringcndus, ne noti dominus fieri viricalur, set abbas. Waracco, presbiter. Bernardus, presbiter.
servus ; quia, terrenorum amore aslrictus, non pos- Ragenbaldus, presbiler. Arduinus, leviia. Alcarius,
sidel sei possidelur; neque etiam quae temporaliler levila. Aimericus, levila. Malbertus, levita. Ebroi-
adqiiirimus cami noslrae, set potius animae nostrre nus , levita. Wido, levita. Ardradus, presbiler,
dare riebemus (74), cum, sicul scriplum est, redem- lsaac, presbiler. Ardradus, levita. Lamberius, sub-
ptio animm viri subslanlia esl ejus. Hujusce modi diaconus. Gausliims, subdiaconus. Huiiberliis, cle-
igilur alque aliis santiarum Scriplurarum documen- ricus. Heirveus, clericns. Dodo, clericus. Actum
lis iiistructns, ac superni amoris igne succensus, Carnotis civitalis in domo matris tecclesirc. Dala
ego Rageufrerius , sanctae Mariae malris reeclesire idus junii anno xm regnante Ludovico rege feli-
huinilis episcopus, nolum) csse volumits cunctis ciler. >
sanctae Dei jEcclesiae fidelibus praesentibus atque CAPITULUM VI.
c
venturis, nostris quoque successoribus , qualiier Ilem de eadem re scripium Graul/i abbatis, in mo-
qtieiiriam vineae clausum, proprio sumplu et la- nasterio sancti Pelri monachis jam positis.
bore a nobis planlalum atque conslructum, pro (Ann. 949.)
remedio auimae nostrae, seu absolulione parentum ( In Christi nomine. Graulfus, qui abbaliam San-
uostrorum a peccitis apui Deuin obtinenda, ca- cti Carauui, quae est in suburbio Carnolis tenere
uonicis iiionasterii Sancti Petri, quod situm est videmur, notum esse volumus cunctis successoribtis
in suburbio Carnolinae civilatis, usu stipendiario nosiris et reliquis Chrisli fidelibus, qualiter quas-
perpetualiier habendura tradiraus, ac donamus. dam vineas, a Ragenfredo episcopo et fralre suo
Ad confirmandam etiain islius donationis cau- Arriuino necnon et ab Alveo abbale planlatas, et
sam, dignum duximus, ex prredicta vinea carlam monaslerio Sancti Pelri, quoJ siiuin est in suburbio
ficri jam diciis canonicis, cum assensu ac depreca- Carnotensi, donatas atque relictas, monachis ejus-
lione Graulfi, qui abbaliam Sancli Carauni lenere tlem loci, cum consensu liricliura sanctaeMariae Car-
cernilur per auctoritalera noslrae largiiionis. Esl noiensium matris accclesiae, libenter concedimus.
auiem ipsa vinea prope cimilerium ipsius videlicet Siint autem ipsre vineae in tribus locis conslituiae
Sancti Carauni ad aquilonalein plagam ipsius loci, j) clausus unus videlicet ex xiyi™ aripennis el dimi-
liabens in lolum aripennos xn et dimidium, dimen- dio, juxla monaslerium Sancti Carauni, quem de-
sos singillaiira perticis quinquageiiis. Terminalur derirat llageiifredus et Arduinus, et IIIIW aripennes
etiam duobus lateribus terra ejusdem potestalis; ac duae parles quinli aripennis, non longe a loco
duabus quoque frontibus, viis publiois. Infra has qui appeltatur Ad crucera Sancti Carauni. Termina-
igilur lerminationes praefatam vineam ita eis, sepe lur autem jara dictus clausus duobus laleribus; ipsa
riiclo abbale Graulfo deprecante, concessimus, ut poteslate; duabus fronlibus, viis publicis. Quatuor
desuper securi edificent el bene conslruant, ha- vero aripennes quos dedit Alveus lerminantur uno
beantque Iiceniiam vendendi vel dandi eandera vi- lalere, ipsa terra; aliero lalere, lerra fralrum San-
neam quicumque voluerint. Hoc denique donum cti Carauni; una fronte, via quae ducit ad eivitateni;
ideo etiam, tola animi devotione, procuravimus, altera quoque fronte, terra Saneli Martini. lllae
qtiatiuus a praescriplis canonicis, habundante illis eiia.m duae oarles unius aripenni lerminanlur uno

(75) Charta maxiraa sui parle vulgala in Gall. (74) Ita, sed poslea correctum habemus.
Christ., t VIH, inslr., col. 289. (75) Log. ad.
809 VETUS AGANO.— LIB. I. AGANUS. 410:
latere, terra" Sanctse Mariae; altero, potestate fra- A quorum custos dc duobus raetioribus singulis annis
trum Sancti Carauni; duabus vero fronlibus, viis c modios mixtae annonre solvebat fratribus, duosque
publicis. Infra has itaque lerrainationes, prrcfatas frumenti et xiicim avenae, ad cervisiam faciendam;
vineas concedimus perpelualiter tenendas, ut desu- anguillas c, porcos crassos ini", gallinas vi cum
per securi edificent, et habeant licentiam vendendi ovis, omni mense bis eulogias; reliqui duo farinarii
vel dandi eas cuicunque voluerint. Quatinus aulem praebendas fratrum molebant et ligna comparabant
cartula hrec firmior sit, manibus propriis eam fir- ad panem coquendum.
mavimus, et canonicis Sanclre Mariae atque Sancti 3. De Bodasi Villa. In Bbdasi Villa erat casa do-
Carauni roborandam oblulimus. Actum Carnolis minica cum borreo el horto, cincla moderno tem-
publice. Signum Graulfi, abbatis. Sugerii, decani. pore ab Ursone monacho rauro novo, juxla quem
Arduini, archiclavi. Marini, presbiteri. Alcarii, ad orienlalem plagam esl vineae clausus, v conii-
presbiteri. Teodorici, presbileri. Algeri, presbileri. nens aripennos. Esl et aecclesia beati Laurenlii
Josberti, presbiteri. Odberti, presbiteri. Leobini, marlyris, lapide cemenloque construcla. Eadem
presbileri. Girardi, diaconi. Evrardi, diaconi. Ade- villa inter IIII°' loca, habebat de lerra bonuaria
lardi, diaconi. > " xvcimf agricolas v : Teogrinum, Ragenbaldum,
[Res (76) denique quas scriplas inveni et ad ca- Frodoardum, Teolraduin, Riculfum. Faciebat quis-
ncnicos pertinere videbantur, deinde res quae ad que rigam, ad hibernam nas perticas, ad trainissem
luminaria aecclesiae et ad viclum editui delegatae perlicara i et dimidiam, in corvedam tantundem.
erant, et quae postea ab episcopis addilae sunt, Pro qua aratura dabat quisque raodios frumenti
Agano videlicet atque Ragenfredo, monachi modo ii08, ad hostem solidum i, caplim dies xvci°*facie-
nequaquam possident. Nara quaedara loca scripla bat, et carridium (78), manuum opera sibi irrjuncta.
inveni quorum nunc nomina ila sunt abolita et in- Requisitam avenae, modium i, solvebat, et pullos
nota, ut ab hominibus penilus ignorenlur, nedum trcs cum ovis. Solus Riculfus pro riga (79) et cor-
liabeanlur. Siint quae sciunlur et lamen non haben- veda iiii" frumenli modios dabal, ad hoslem soli-
tur, sicut in Verno lerra Odulfi, quam promisit dos n 09, pullos vi, requisitam avenae modios ii°»;
praesul Ragenfredus post morlem Odulfi haberi, et faciebat caplim. Erat quoque mansus unus el dimi-
sicut Gundrevilla cum brogilo el pratis, quibus ca- dius ibi absolutus.
rere videntur, et sicut in Imonis Viila ubi sunl dali •4. De Domani Villa et de Moris Villa qtue juxta
oclo mansi, set minirae possidentur. Sunt eliam Bodasem esse videnlur. ln Domani Villa unus erat
qaae possidentur et possessa sunt ab antiquis, de (Q mansus quem Frogaudus illo in lempore tenebat,
quibus noticia litterarum pcriit, sicut de Bosco unde faciebat perlicas 1111°'ad hibernam, pro cor-
Medio in lerrilorio Dunensi, et sicul de terra Sancli veda tantundem. Pro ipsa aralura dabat frumenli
Petri Pictavensis, quae est intra civitatem Carnolis, modios iin", ad hosiem imor solidos, oclo denarios
quam quidam miles, quodam jure possidens, sanclo pro multone, pro pastione frumenti moditim 1, ordei
Petro Carnolensi eo lenore concessit, ut in atrio modium 1, delignis carra 11°.Claudit circa curlem,
Sancti Petri aecclesiam in honore sancli Hilarii con- vel de fossalo perlicam 1. Facil manuum opera;
slruerenl; quod et faclum est, set vi polenlum et solvebat cc el xx scimulos, pullos tres vestitos (80),
inilitum in ea liribilantitiiii delinelur census de ea- requisitam avenae modium 1, faciebal caplim; vi-
dem terra, ut vix sexta pars reddatur. Dedit eliam nericia de carro dimidio. In Moris Villa simili modo
praefatus miles Sancto Pelro, de praedicta poteslale, reddebant agricolae Balduinus, Vinlharjus, Areha-
iu Manu Villare grandem amplitudinem terrae pro rius, Fulcherius, Adalgrimus.
qua monachi in honore sancti Hilarii secundam 5. De Cavannis. In Cavannis Villa eranl bi agri-
accclesiamedificaverunt. — Jam nunc explelis cartis colae : Teodradus, Winebertus, Amalberlus, Goriul-
et rebus canonicorum, currendum ad cartas et ad berlus, Archenarius, Godefredus, Beneventus, Ma-
res redivivi ordinis, monachorum scilicet qui sub ]D dalgaudus, Beraldus, Hildeboldus , Sadrius, Petrus,
venerabili Ragenfredo episcopo reformati sunt in Guaningus, Raduinus, Adalcarius, Ricbraiinus,
ccenobio Sancti Petri.] Odoenus, Electeus, Ingeraldus, Bernardus, Guine-
CAPITULUM VII. bcrlus, qui onuies solvebant sicut celeri supra
De rebus fratrum monaslerii Sancti Pelri Carnotensis. scripti.
i. De vineis juxla vineam episcopatem. Priscis 6. De Cipedo. In Cipedo agricolae erant: Adelar-
lemporibus, quia raro habebatur Carnolis usus vi- dus, Erchenarius, Petrus, Agifredus, Guineboldus,
nearum, juxta vineam episcopalem fralres habebant Angenberlus, Gandremarus, Bernegarius, Goduir-
tanlummodo tres aripcnnos vineae, sibi dalos a quo- leus, Huncberlus; solvebant sicut supra scripti.
dam Bemoino nomine (77). Ilaec villa moderno lempore translata est a monacho
2. De qualuor farinariis. Erant eis nii" farinarii, Ursone in loco qui vocatur Nova Villa, nam vicaria
(76) Quaeuncis inclusa solo in codice B leguntur. (79) Deinde superscriptum 1 aralura.
(77) Addit cod. B:de quibus si cartam invenissem, (80) Pullus vesiitits, cui uempc, opinor (Ducangio
scribere non piguisset. hic silente), ova, numero plerumque quinario, ad-
(78) Idem videlur ac carrigium. junjuiilur.
211 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACIII 212
cam graviler affligcbat. Est anlem sita non longe I\ de quibtis periit litterarnm noticia, aut negligeniia
a Bodasi Villa, ad orientalem plagam. oblivioni tradidit, ea quidem scribere floccipendi.
7. De Comonis Villa. In Comonis Villa Albuinus, Tanlummodo de qn>btis lilterarum series cerlum
qiii lcnebal de lerra bunuaria v, solvebat m ino- me reddidit, vel semper a substiiutis clericis sunt
dios fruinenti et alios usus, sicut supra diclum esl. possessa, pro modulo lenui ingenii mei membranis
Rainaldus lanlundem ; Adalveus vi bunuaria de inserere studui, ne forte lector hiinc locum aut
lerra, et dabat im frumenli (81) modios, et alios fuisse inopem censu, f-allaci aestimet opinione. Lo-
nsus; Gindbcrlus siniiliter. cus denique qui Bosctts Medius nuneupaliir ct cin-
8. De Moenis Villa. ln Moenis Villa hnbilabatit m gilur a seplentrionali parie saltu non modico, atque
Erenibertiis, Benedictus, Anialtriidis; el solvebantii ab australi parle rivulo Ederae, semper habuisse
fiiiinenti modios et reliqua sicut supra. forlur ab liis qui hunc locum lioscunttir lenuisse.
9. De Abbonis Vilta. In Abbonis Villa scura do- Tenuerunl eliam in lcrritorio Vileasiiii Genel Yillre
miiiica crat; de lcrra inler diversa toca bonuaria terciam parlcm, quam regina sanctissinia, nomine
xv. Ignoro bonuaria quid sinl; set, sicul ditlici in Baliildis, in tribus parlibus divisam, unam quitlcm,
hac villa, liabelur lerra aralrorum novem. Miror pro gloria aelernae vitae ariipiscenda, huic rcctiesiLC
quoqtie qtiori, usu dissociabili ab aTiis supra scri- " bcati Petri aposlolorum principis contulil; ariam
plis, in ledilibus rcddentlis crant agricofce liiijus qtioque Gemmeticensi aecclesiacalmaeMalris Doniini,
villae nuntero xxxnt: Betiegaudus, Leobiims, Gar- atque lerciam beati Reniigii, Remorum archiopi-
nuinus, GoJulgarius cumDadonc, Rainaldus, Leo- scopi, basilicae usibus fralrum slipendiariis dolega-
lardus, Radfiilsus, Johanncs, Sigaldus, Gotlobaldus, vit. Pars vero beato Peiro dala, a Guiberto abbaie
Gualterius, Rainarius, Adalmarus, Eleclrudis, Gau- quondam improvide cuidam militi ct duobus berc-
remberlus, Guido, Christiantis, Adoardus, Reme- dibus suis in manu firma concessa esse dinoscitur,
dius, Giiillelmus, Walraldus. Singulis solidum i. De qua, singulis aunis, v solidi nummorum consuete
solvebanl. Munioarius III solidos; Agedardns et Ra- reddebantur. Sel, illis de hoc seculo deceJeiUibus,
rioardiis soliriiim icl ilimiriium. Similiter Gorioar- ex genere eorum quaedam matrona, nomine Addela,
riiis. Bciicdicius solidos n; Raincarius et Benecli- viribus polestateque subnixa, per vim eam lenere
olus doiuirios VIII; Godovcrtus solidum i et dena- usque ad senectain non timuil; doiiec obhgata longo
rios iuior, Goduinus vm deiiarios; Natalis, Aloinus, excommunicationis vinculo, gobennoe ignis limore,
Raduiniis, vi denarios. Der.ima htijtis villre nostra cuin cirographo, omni annuente parcntela, bcalo
cst, quamvis ad aliam aecclesiam pergant, non ha- P Pelro redderel. Quam cum aecolcsia, jure bercdita-
benles propriam. rio, fere quinquennio possideret, surrexit quidam
10. De Ahildulfi Villa. In Ahildulfi Villa, quawi miles, Gaiiborlus nomine (8'2), habens neplam prae-
nescio ubi sil, riiricolre voro crant : Teodoalrius, diclao matroiiae, ab usu sorvorum Dei retorsit, suis-
Munichaiius, Adalgaudus, Adalguiniis, qui singuli que usibus inipune mancipare non timuil. Non so-
soliJuin i solvebant; Frodogis vero solidos nos. Hi luni haec, set el alia pluiima ab usibus nosiris in
oniiies liabebanl rie terra bonuaria tria, cl faciebant aliorum usibus iransierunl: sicul Gunclre Villa cuin
coi vcrias dicsquc vi in blatlp. Dabal in pullos cum octo mansis, brogilo el pralis omnibusque appendi-
ovis; reqiiisitam avonac medielalcm modii, et riena- ciis; quam quidani abbas hujus loci cuidam puero,
liuin i. Iii loco qtti vocalur Absa, tria laiituin erant quem de sacro fonle susceperat, in aiicmenlum de-
hospicia : qiiem locnm penilus ignoro; sel, qnia dit; cujus genealogia usque ad hnnc rijem, invilis
scriplum repcrio, ideo fuisse iion dubito. fratribus, tenere videtur. ln Normannia denique,
11. Deliuxelo. In loco hoc, quo carcmus modo, juxta mare, Teclis Villam Robertus coines Sancto
qiiem ciiam ignoro, crat sattus fratribus, ad sa- Pelro abstulitet cuidani militi tradidit. Subhita sunt
ginanduin quingenlos porcos; de lerra riominica nobis in eadem patria elalia plura, tam in aecole-
iria boiiuaria dc prato inter riuo loca, unde cxhi- D siis quam in piscatoriis, quae dedit mcinorandus
banl iii» tana feni. Agricolae : Teodardiis, B;rnar- comes Richardus, qui aecclosiam Sanclae Trinilaiis
iiiis, Tcodbalrius, Mammciius, Adalgis. Hi facicbanl regaliter sublimavit et in Periculo maris moiiloiii
rigani ad bibernam pcrticns m, ad iraiuisscm tan- Sancli Michaelis regulariter, dalis sumptibus, orrii-
iiinidem, el corvedam. Solvebanl solidum.i cl dena- navit. Ctijus bouitas in evtim laudem adquireiis,
linm, Caplim onini aimo; carrada una et carri- actcrne vilac gloriain cum omnibus sanclis feliciter
gium; pullos trcs ciini ovis. RaJa vcro solirium i, adquisivit.
Teoiarrius nii" denarios. Lootrannus laiituiidem. CAPITULUM VIII.
Pro riga hibernalica solidum i el riimitliiim. ln Secuntur res editui Sancli Petri.
moiile Cenoso mansi duo de lcna arabili. 1. De [arinario prope urbem. Edituo aectiesire
12. Hrec omnia qure proposui el alia loca pltirima hiijus faiinarius uiuis prope urbem, ad maj'oreiri
ab anliquis inonachis suiil possessa el habiia, s.ecl lneiisiiram, singtilis annis rctldcbat xxx modkiS

(81) Cod. dabal friimenti im frnmenii.


(82) Posl Gaubertus nomine cod. B addit, de Calido Monle.
213 VETUS AGANO.— LIB. I. AGANUS. 214
annonae, triiici moJium i, anguillas xxx, porcum A Magdalcnse in honore fundata, ibidem perlinebat ad
unum aut pro porco v solidos; unoquoque mense luminaria aecclesiae Sancti Pelri, et ejusdem acccle-
fogalias ti et sextarium vini, pullos ni cum ovis. siae presbiler solvebat, unoquoque anno, IH soli-
2. DeGidco. Ibi erat pralellum dequo collige- dos. In eadem villa Capitiarius habebal de lerra
bantur H» carra feni. Agricolae iui" : Elisardus, arabili bonuaria n.
Acculfus, Gualberlus et Salomon, qui v solidos cum 16. De Walardone. Juxla eandem villam lerra
eulogiis in missa sancti Petri reddebant xvcimdies est Sancli Pelri, quae ununi solidum solebat red-
tempore messis; requisiiani avenre, sexlariosxv; dere; nunc vero Herveus, ejus. loci dominus, suis
ct v denarios. viribus confidens, Dei timore poslposito, neque
3. De Cortrone. Hujus loci habitalores erant: solitum solidum neque ullani consuetudineni vult
Walterius, Aclardus et Aclulfus; solvebant in censu reddere.
solidos ini" el denarios vmto. Eorum quisque, tem- 17. De NidoCorbino. Ibi de qtiadam lerra ara-
pore messis, faciebat dies xnoim aut redimebat de- bili exibanl ad lunien ecclesiae denarii vint 0, ad
narios vi; solvebat pullos mi" cum ovis; donabat opus fratrum denarii mi0».'
requisitum nir"- denario (83-). 18. De Jpiri Villa. lbi mansellus unus, quem
i.De gereni Villare. Habebantur de terra, iri B tenebat Adalbertus, solvebat solidos tres, quem
doniinicalu, j'uxla estiinaiionem, bonuaria xxx*t>, fratres reclamabant, sicut el illtim de Wadriaco.
do silvtila luiiuaria iiuor; agiicoIaeAdelulfus, Gocle- 19. De beneficio Winemari canonici. Beneficium
nitis etHernes, solvebanlin censu solidos n ; da- quod vivens Winemarus lenuit canonicus, moriens-
I at quisquc pullos iuior vestitos per focos ; dona- que Sancto Petroreliquit ad luniinaria concinnenda,
bat requistum avenae modium iDU,n,ad niensuram concessum ea tempeslate fuil. De quo beneficio
venalem, et denarios n 03. juxla atrium Sancli Petri erant vn arese, solven-
5. De Tilido. Qtiintinus et Adalbertus ibi habitan- tes solidos vn.; qiioriiin incolaruni nomiua paginre
les, in censu solvebant solirios im0*. Quisque eorum addere operosum fuil, praesertim cum utitilstis nil
solvebat pullosnos vestilas, dabat requislum avena? atttilisset, neque per eorum vocabula filii vel nepo-
niodium diinidiuin, ad venalem mensuram, et niios, tes qnivissenl agnosci. Juxla dominicnm vivarium
denarios. exeodein beneficio erant duo aripennl et diniiriius
6. De Pincionis Villa. Adrcvertus ibi habilans vineaecum pratello sibi juncto, unde-v solidi cxire
solvebal in censu soiidos II°», dabat requistum et solebant. De eo.dem quoqiie. heneficio anle por-
denarios nos. tam fralrum, supra fluvium Audurae, eral aripennus
7. De Monticetlis. Unus farinarius solvebat, sin- unus solvens solidum umim. Possidebantur alio in
gulis annis, xvcim solidos ; Gislarius el Guauzel- loco, ad ipsum lumen allaris perlinentes, duo ari-
nius tres solidos solvebanl in censu ; el quaedani penni obtimac vinere.
vineola quam leneb:>t Hildegildis, solidum unum. 20. De Capaticis. Isti omnes subscripti, de capi-
8. DeHaireni Villa. Elocteuset Ercatriuga, agri- tibus propriis, reddebant unusquisque im 0' dena-
colae, in censu solvebant solidos n 09 et denarios n 03 rios : Banegildis, Ansgundis, Christianus, Flodega-
et nos pullos cum ovis. rius, Saxenildis, Rainburgis, Lanbertus, Gorie-
9. De Seresii Villa. Eral ibi de lerra arabiii unde nilclis, Dominica, Frotlanrius, Accbiblis, Iseiilru-
exibant vin denarii. dis, Berta, Berlranna, Beriiiigus, Dominicus, Er-
10. De terra qum est in Berqvu (84). De terra qure menaldus et soror ejus, Widlegis, Aintrudis, Do-
est in eodem loco n° denarii exiebant. minicus, Agenardus, Wandalgis, Lambertus, Leo-
11. De lerra qum esl in Duabus Casis. Est ibi de doardus, Anstrudis, Landrada, Anslrudis, Bracca,
lcrra arabili unde vi denarii exiebanl. Savera.
12. De Wadriaco. Ibidem erat unus mansus qui v 21. Quaehuc usque novis paginis curavi inioxerc,
solidos in ccnsu reddebat. De quo manso proclama- D ex canonicoruiii hujus looi carlis niniiuin perve-
bant canonici ejusdem aecclesirc, quod illis Wenilo lustis accepi, in quibus etiam usiitn fructuariuiii
concanonicus eorum, pro animae suae remedio, re- clericis, singulis annis, ab agricolis reddendum
liquisset moriens. Est eliara ibi manselms uiiiis reppcriens, posterorum noticiae assignare volui, ul,
qui solvebal solidum tinuni. discrcpatile qualitate vel quanlitate ejus ab istius
13. De Cintriaco. Eral ibi terra arabilis solvens temporis usu, prudens lector animadvertat jam-
VIII denarios. jamque senio fessam lellus torpescere, dum sibi
14. De Felcherolis Vilta. Erat ibi mansus unus credila sepe niimoro seiitina, inani spe delusos,
quem quidam, Lanto noniine, Sancto Peiro dedit; reddendo parca manu, nietenles decipial. Villas
unde filius ejtis Hermarus duos solidos, singulis,an- quoque et rura qu;e ab ipsis canonicis, lilleraruni
nis, in ceiisu solvebat. lestimoniis, seniper visa stinl possideri adnotare
15. De Milanis Viltare. Ectlosia SaiicUc Maria; maliii, ui friguiienlium linguas obstupescerc faciam ;

(83)Cod. B . Reauisiiam avenceet mi denarios; et sic inferius.


(84) Sic.
215 PAULl S. PETRI CARTONENSIS MONACHI 216
quorum alii insanis vocibus Bodasem Villam ejus- A beneficium facile', fleximus. iSiipplicamus autem
que adjacenlia ex episcoporum donariis,. alii quo- omnes successores nostros, ut quori benigne a nobia
que ex comitum largilionibus fuisse proclamando aclum est ipsorum quoque benrvoleniia conservetur,
affirmant; set falluntur, nam cpiscopi fere omnes, ut in divina retributione munificenliae noslrae flant
sequentes Heliam qui lemerario ausu et insatiabili parlicipes. » Archiepiscopi Senonensis nomen ve,-
vesania locum primus pervasit, et, sine bonitalis tuslate exolctum in scriplum dimisimus, ( Gisle-
respeclu, ejecla religione, nudavit, ejusdem morbo berlus, humilis Carnolensium episcopus, huic de-
laboraverunt, atque prrcler paucos, ceca inlen-. crelo a nobis faclo subscripsi. Hildegarius, Meldcn-
tione, quae potuere suis usibus reiorsere. Inler sis secclesiae praesul. ^Eneas, Parisii episcopus.
quos Gisleverlus pracsul munificus emicuit, qui Folchichus, indignus episcopus AuguslaeTricorum.
cernens in saepe memorato Sancli Petri ccenobio Cristianus, Autisiodorensis indignus episcopus,
modicum numerum monachorum, qui ex rebus egrapsi (85). Aius, Aurelianensium episcopus. In
angusiis quae ab ipso Helia relicla sibi fuerant et Dei nomine ego Lupus, abbas Ferrariensis mona-
a pagauorum frequenli infestatione depopulala, sterii (86), i Haccautem carta ideo est in line libri
vix nalurae necessilatem explere valebant, bono conscripta, quia in quodarii piiaciolo coopertura
usus consilio, depellere studuit, autaliquatenus illo- B sero fuil inventa.
rum paupcrtatem temperare ; infra coraprehensa 22. Post exittim denique Gisteverti praesulis,
contiilit, ul libentius Domino famularentiir, ac devo- pagani transmarini, cum multa classe venientes,
tiores existcrent. Ad thesaurum ipsius loci et ad pene lotam Europam flammis atque pracdis ferro-
luminaria ipsius rccclesix, sicut inveni in carla ab qne crudeli depoptilando vaslaverunl; nam Lunen-
ipso scripta, delegavit mansnm unum prope mo- sem urbem, ut retro aflalim scripsi, dolo capien-
nasterio in ipso vico, in Maslaico mansa duo, in les, cruenlo ense utrumque sexum peremerunt,
Calnaco mansa tria, in Caiiipiniaco vinere aripennes indeque, subversa nrbc, lcvalo arlemone Affrico-
III, jnxta aecolesiam vineae duas parles aripennis ; que flante, redeuntes Aquitanorum regiouem alqtio
similiter et aliis in locis x aripennes vineae terras- Piclavorum juxla mare adjacentem, praedis et ini-
que arabiles. Set quia diu est quod a cultu discesse- qua caede depopulanias, intra partes Nciisliiae navi-
runt et ab bominibiis deseiia esse noscunlur, no- ganles, in porluin fliiminis Divaeapplicucninl. Jain-
mina eorum adnotarc lilteris frivolum esse riuxi- que securi, rclictis ibi navibus el Tariis praedarum
intis. Ad annuum diem peragendura quorumdani manubiis, ad hanc urbem pernici cursu pcrvenere.
parenlum suorum, in Mashico duo mansa, in aliis Noclu deniqne, circumdata urbe el civibus ex
locis viu aripennes vineae ; ad cameram, in qtiodam ** improviso obsessis, barbari per mcenia ab hosti-
!oco mansa IIII'» et dimidium, in Parido niansum bus perscpe diruta ac per porlas irruenles, obvian-
unum et dimidium, in alio loco mansa duo, in tes sibi, sine differentia, ferro necaverunt, atque,
Planca mansum unum, in Campiniaco vineae ari- inlra matrem accclesiam, non modicam plebem cura
pennum unum et vineam unam jtixta murum ; ad suo episcopo, noniiim Frodboldo, canonicisquc aec-
riomnm infirmorum, in vico niansum unum el mo- clesiae el monacliis qui ad eandem aecclesiam con-
lenriinum uiuim, in Campiniaco vineac aripenuem fugcranl, cruentis gladiis velul oves mactaverunt,
uniim, in alio loco vineae aripennes qnatuor, super urbeque depopulata alque succensa, laeti el ala-
Aurosam hospitiola tria ; ad hospiiale, in Saliniaco cres, uti suae libidinis compotes, dum ad rates re-
mansum unum, in Guarenno vineae aripennum unum lictas arbilranlur cum magnis copiis rc.dire, inler-
clde terra arabili anzingas xv, in Gerillas quic- vcniente beala Dei genilrice Maria, quam parvi
qiiid habuil; ad cellnriuin, vineae aripennes trcs et penderant offendere, per os janiloris inferi ad in-
dimidium ; ad horium, mansura dimidium ; in clementem barallirum una die, merita morle, descen-
Maslaco unum hospitioliim. Ad finem vero cartae, derunt; nam Franci, anlequam ad rates suas potuis-
haec eranl scripla : < Haec, inquit, praeter illa quae fl sent pervenire, congressi sunl cum eis, et opitu-
hnbebant, largili sumus fralribus opem postulanli- lanle Deo victoria exeis potili, per campos cada-
biis ; et ul ea sccurius noslris fulurisqiie tempori^ vcra eorura trucidata avibus et feris corrodenda.
bus possiderent, subscriptione propria roboravi- reliquerunl (87).
iniis, fratrcsque et coepiscopos nostros, ut idcm 23. [Operae (88) precium duxi huic oralioni inse-
facerc dignarenlur obsecranles, ad idem praeslandum rerc obsidionem factam lempore Gancelini praesu-
(8'>)Pro i'ypoc{>a.De singulari signo hnjiis episcopi runt. Populus denique qui effugere potuit gladium
grrccissantis, vide Mabillonium De rc diplomal. I. barbarorum, ad concrematam urbem regreditur,
vi, lab. 57. atque coltegit busta cremalorum, ei in puteo quodam,
(86) Ob aelatem qua vixerunl subsci iptores vide- inlra ipsam mcclesiamsito, projecil; unde ipse puleus
ttir cbarta circiler ad a. 860 referenda. Locus Fortis a civibususque hodie vaciialur, itbi jugi-
(87) De ea victoria Francorum uberius cotlexB : ler meritis eorum quorum ibi cineres prmstolaniur
Nam Franci unclecuinque cumglobati, antenuam cum Christo resurgere atque in cmliscum eo regnare,
barbari ad reliclas naves adlingere poluissent, con- ipso cooperanle, mulla fiunl mirabilia.
gressi sunt cum eis, et, Deo prmsule, vicloria ex eis (88) Hanc de Rollone digressioncm, qtiain uncis
potiti, sicut usque hodie aparet, per campos trucidala inclusimus, solum dat codex B, codice A recen.-.
eorum corpora avibus ct feris, corrodenda retique- tior.
»17 VETUS AGANO. — LIB. I. AGAWJS. «18
lis, cum propter novilatem temporis, tum propter A suo duce, praesidio fugae, melis morlis carere
memorandum miraculum quod in ea patrare digna- poluissenf. Unde factum esl ut, jam sero facto, in
tus est Dominus Jhesus Cbrisliis, iniervenlu ejus- monte Leugarum devenirent, ibi castrametati sunt
dem genitricis bealaeVirginis Mariae.Nam transma- atque de coriis animalium (90) se undique muniunt.
rini pagani, quibus dux praeerat Rollo, mare irans- Chrisliani vero eos insequentes, montem vallanl, ut
meantes in Neustriae parlibus, maximam terrae proxima die fugientes aggredianl. Quem (91) vi-
partcm virtule belli invadentes, seplem civiiaies dentes pagani pavefacti, machinanlur quomodo a
jam oblinuerant : a quorum vocabulo eadem terra periculo morlis se salvare possenl. Elegerunt deni-
soriita esl nomen. Ipsi enim a flalu Norici (89), que tres viros fortissimos qui latenier exirent de
Normanni vocanlur: a quo nomine Normannia caslris, longeque posili a castris canerenl lubis.
vocilatur. Visco itaque insaciabili avaritire labo- Qui cum abissent et lubis canerent, Christiani
rantes, per Sequanam fluvium naviganles, Pari- audientes verili sunl ne pagani complices illorum
siacam urbem oblinere ambiunl. Qui cum desidua venirent in auxilium. Tunc se colligenles in una
obsidione et armorura exerciiione, incassum labo- parte, expectabant eventum rei. Pagani antem vi-
rare cernerenl, proras navium retro vertenles, obsi- denles locum fugiendi, paulalim. silenler exeunl a
dionem liquerunl. Itaque animi sui aiubitioncm ad caslris, impedimenla omnia derelinquentes ; veloci
urbem Carnotensem tolo nisu verterunl. Ad quam cursu ad snas naves redeunt, indeque ad propria.
per Sequanam remis currenles, in Givaldi fossa Memoresque suae confusionis aique detriinenii,
aplicuerunt. Ibi denique navibus relictis, praepeti nequaqnam ultra addiderunt reverti ad urbem Car-
cursu, ad urbem veniunt, eamqtie in circuilu obsi- nolensem.
dione vallant. Verumenimvero praefatus prresul ven- His ita omissis, ad domni Agani praesulis scripla
turam obsidionemdivino relalu praenoscens, Picla- vertatur pennula, qui locum a paganis destru-
vensem comitem venire sibi in auxilium mandal, clum, divina opitulante Gratia, decenter reslau-
ducemque Burgundiae atque duos polentissimos rans, clerinomiae seriem inibi Deo mililaluram
Franciae comites, qui, die conslilulo a praesule, pari subrogavit, quadam portiuncula rerum olim loco
voto cum exercilu maximo parati, Christiano populo perlinenlium delegala, quae corporum necessiiati-
auxilium ferre adsunt. Cumque pagani viribus el bus supplemenla suggereret, alque procul expulsa
armis confidenles admodum insislerent, el civila- rerum exlerorum sollicitudine, clerus libera medi-
tem capere festinarent, ponlifex, die qua nove.rat talione divinis insisteret laudibus. Unde dignum
supra dictos comites sibi venire in auxilium, valde C duxi ad finem hujus epilogi carlas scribere editas
diluculo jubet omues suos armis muniri et ad por- ab episcopis Agauo videlicet el Ragenfredo alqne
tas venlum ire. Trahens itaque iiiteriorem luni- sancli Carauni abbale Gradulfo, de rebus datis vel
cam Dei geniiricis Marire super porlam qtiae Nova reddilis alque concessis sancto Pelro ab eis, dum
vocatur, oblulibus paganorum oblulil porlasque ur- adhuc canonici loco dcservirent. Deinde res posses-
bis aperuil, el Christianos fidenler pracliarejubet. sas ab illis quas scriptas repperi in duobns rotulis,
Tunc Christiani, ab oinnipotenle Deoviribus sum- atque consuettidines quas ab agricolis accipiebant,
ptis, foriiter pugnant. Pagaui vero a Deo destituli, quae multum discrepant a consiieiudinibus nostri
omnium membrorum viribus perdilis, ex una parle lemporis. Earum denique rerum carias, vel nomina
a civibus maclantur, et ab alia parle a superve- Hlorum qui eas largili sunt minime inveni. Utrum
nienli exercilu velut agri fceni slernuntiir. Ex autem vetustate abolitae sunt, aut hostium igne
quibus tanta ceries fuil, ut mortuorum cadaveribus crematae, aul nunquam scriptre, scribarum penuria,
aqua fluminis excluderetur, atque omnes pariler, minime scio.
ipsa die ullrici. gladio slernerentur, nisi ullimi cum

(89) Pro northi, q. e. sepientrio. (91) Ila cod. pro quod, mendose, ul vidclur,
(90) Cod. animalium. eiiam in hoc infimae lalinilatis stylo.

Explicil liber Haganonis vrmsulis.


m PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI 220

LIBER SECUNDUS

SIYE

RAGENFREDI PR^ESULIS

(Ab anno 954 ad annum 9G0.),

IJMCUIT HUEFATlOLlDIil. nAGESFBEW. A crudclilaiis universa melente. Tunc omnia hujtis,.


hi seqticnli opusculo virieor videre solummodo ad episcopii destrucla sutit igne, monasteriaconsunipia,
Gcribendum siifficere episcoporum alque abbatum aecclosisepene omnes funde tenus (93) dirtttae. Si qua
scripla singulorum singula, ut quibus gradibus locus vero eoriim evasere manus, domeslicae oppressionis.
iste paulalim inoleverit, quanlaque sollcrlia cjus lam privalorum quam polentum senserunt delrimen-
iuiliialibus quisquc eorum insudaverit, facilc prtt- ta. Tanriom prospiciens de exctiso propiliatio su-
tlens indagaior agnoscat. Legendo. Quod aulcni ca. perna , inrio-luit alflictorum iacrimis et gemebundis
quae in priori scripto domni Ragcnfredi prresulis, miserorum qucrelis, sicque, ccelis misericordiae
sine capiiulis , reddila, vel concCssa csse iiiveiierit, rorem slillantibus obsidioni peiie protritae urbis,
iieo aciiiatum est quia in primo opere capitulatini divina se subveniendo, indulsit, dum post illorum
cariem sunt scripla ab ipso prrcsule scniel canonicis bcllorum validissimam oppressionem diu optatre
similitcr reridita vel concessa. pacis gaudia arridere coucessit. Interea non multo
EXPLICITm/EFATIOLIBItlriACENFKEDI. post, Agano, vir illustris, hujus aecclesire sublimita-
[De rebus quas dedii vcl reddidil Raqenfredus epi- lis indcplus pontilieatu , tolam anlmi iuienlionem,
scopus sancto Petro. in reedifieandis monasteriis restruendisque aecclesiis
(Circa a. 954.) B dirigere salegit.
' < In
(92) noniine sanctrc ct inriiyidure Tiinilalis. ( Eral in, suburbio jam diclae urbis Carnolis ce-
Ra^eufredtts, nullis exlanlibus merilis, sanclre sedi lebre a priscis temporibus monaslerium in honore
Cariioliiiaesublimalus anlistes. Qnotienscuniqueprac- principis apostolorum dicalum, regularibus discipti-
cedentium patrum ad niediuni deducunlur exempla, nis assuetum, sct, pracmissa vastalione, neglectum,
sanis mciitibus inciiamcnla sunt virlutum, informa- vixdura iu parvuta aecclesia in cauonica instiluiione
lio mclioris vitae, iiioffensa progrpssio viae manda- trnnsductum, cui, nostris temporibus, praeerat vene-
lorum Dci. Di\ina auiciii quia, sunt pleraque ratio- rabilis vir Alveus, quamvis sub scemate canonici;
nis incapabilia amrairalionis, nonnunquain subeuiil amator el cultor >etigionis, qui persaepe cura prae-
contemplativa. Unde ego Ragcnfredus yocalus epi- falo ponlifice iractare ccepit qualiter quod animo
scopus, cum a seculariqm negociorum lumultibus, deliberabat, opere ad effeclum perducerel. Quod
qnibiis plus necessitaie quam voto inplicitus leneor, supema annuenle Gralia et anlilistis favorabili ac-
paululuiii animum expedissem, tolum me, iiilra me cedente in hoc suadela, sui compos effeclus est voti.
Colligens, cccpi in animiralioiieni habere beneficia Praeparalis siquidem inpensis , non parvae jecil fun-
pVseralionis divinae erga saluiem stirpis humanae; _ damenta fabricae, et, procedenle temporis spacio,
quemadmodum quos diligit vulnerando, medicabili superposuit basilicani quantilaiis amplae, pulcritu-
de^lra medetur, el palerno perculieudo afftctu, sa- dinis operosae, sicut in praesenti facile est cernere,
ltilis ac sanitalis prospera subministral. Cujus eie- ilicoque auctoritate pontificali canonicorum servifia
mcnliac magniludo, licet ubique lerrarum se di- inibi delegavit. His ita se habentibus, ultimo voca-
gnanter impendat, ut micbi iamcn videtur, prae lionis suae diem praesule sortiio, ego Ragenfredus,
reliquis, nostrae sedis diocesim suae dilectipnis amore quamvjs nulliua mcriti praerogativo, in hujus caihe-
dignam duxit, dum, exigente filiorum suorum pec- drae fasligialus suin solio; quo inlronizatus, vigili
caminum mole, ita eam verbere disciplinabilis cor- meditatione ccepi animo conferre, si quiri acceptum
reciioriis submisil, ut cfforam genlein paganorum oculis divae majestalis valercm offerre, et quod
quaquaversum caedibus, incendiis, depopulationibus proficuum fbrel remeriio animae meac. Ad quod, reor,
debachari sinealiqua retraciatione permiserit. Nul- non se difliculler obtulil materiei praebitio; namque
lus honor impeiidebatur locis, voraci eos indifferen- pervidens praemissi Sancli Pelri aecclesiae clericos
ter flamma tambente, nulli dignilati, aelati vel sexui proclive se agenles, el, relicla spiritalis militise
accedebant remedia parcendi, gladio iiiipiissimae exercilia, menle elactu sectari lerrea et caduca, et
(92) Hanc charlam habes edilam, scd non si- " (93) Sic duo codices; scd legendum , [undo
ne omissiono in Gall. Christ., I. VIII, inslr., lenus.
tol. i89 291.
221 VETUS AGANO.— LIB. II. RAGENFREDUS. 225
jainqua diclu commillcrc nefaria, ciim consnltu bo- A Milani Villarc. Has omnes aeeclesias reddimiis, ei«
nae memoriae pracnoininati Alvei, abbatem ccenobii conccdenles decimas, et remiltentes synodum et
Sancli Benedicli Yulfaldum accersivi, in quo, salvo circadas; simul etiam et de oecclesia in Bodasi Villa,
discreiionis bono, artius cl perfeclius religionis quam ipsi onmi lempore lcnuerunt, ita ut neque a
censura valerepraedicabaliir ab omnibtts. Quo ad- nobis neque a successoribus nostris eis umquam
veiUanlecum quibusriam ejusdem ordinis comitibus ullo modo reqtiiratur. Reddinnis eliam illis in pago
una cum eo, in aniiquitalis monasticoe observan- Garnotino, in villa qure dicitur Britiniacus, mansos
tiara srepe diclum refortn:iviniHSlocum, dc lerra vin cuin mansuris terris quoque 'cultis et
( Quibus monachis, ne incusandae egestalis pe- incukis; in Campchiaco mansum tiniim cum man-
nuria subirct occasio evagandi foras, quaccumque suris, lernis qtioque culiis el incullis; in Cosenliaco
eidem loco a praedecessorum noslrorum aliorumque mansuiii uniini; in Emprani Villa et Concreciis quic •
invasionibus injusie videbanlur subtracta, lam ex quid e.v ipsa poteslale haberi diuoscilur; in Sancta
beneficiis militaribus quam ex noslro indominicato, Maria, super slratam mansum unum; in Spotmeri
ul se lemporis optulit ralio reddere stutluimus; Villa mansum unum; in Magnerias mansos tres et
quanquam, vila comite, si, facultas snbpedilaverit dimiriium; in Gondri Villa mansos vn.i cum brogilo
pluriora reridere michi aniimis suggerit, quoriim " etpratis; in Cepido mansum unum ; in Fonlinido
cjuaeriamhuio ponlificali privilegio, qtirodaai aliis mansum uiiuni, ciini duobtis aripennis de pralo in
inscrere ralum duximus. Villeta conjaceniibus; in Levesi Villa unum man-
< Reddimtts itaquc eis lerram quanriam a. suis sum; in Watlreio quarlariura unum; in Teuvasio
aiitecessoribus, priscis lcmporibus, possessam, po- mansum uiiuni; in Vallis mansum unum, cum pra-
stea malo ordine subtraclam, quatcnus illam pleni- tis, aripennis scilicet novem; in monte Otrico mo-
ter possideant veluti illorum praedecessores cam lciidinum unum, cum aripennis de prato decem; in
lenuisse, mulioriun lestiuionio, comprobalur. Ipsa Mandri Villa mansum unum; in Loldrcio mansom
vero lerra conjaccl infra elcxira muros Carnoiis unum, ctim molcndino uno; in Bertoni Villare quar-
civitalis, juxla porlam Cinerosaiu; terminatur vcro lariiim unum; in Saxna Villa, in eodem pago, man-t
ipsa terra uno latei-e, via quae cst exiius civitatis, sos de terra tluos; in pago Slampense, in villa quac
allero vero latere lerminatur lcrra Sancli Petri dicilur Malaredtis, mansum untim; in Dunensi pago,
Piclavensis et Sancti Aniani : set lerra Sancli PCtri in villa quae vocatur Alpedagnus, aecclesiam uiiam
Piclavensis terminatur infra muros civitatis , lerra cum omni terra quae conjacel ibi ex ipsa polcstalc.
vero Sancli Aniani infra et extra. Una fronle ter- „ De cetcro, sub ponlificali excommunicatione auclo-
niinatur terra Sancii Petri Carnotensis via quae du- rabilii et anatlieinatis condcmpiiatione inevitabili,
cil pcr medium civitatis usqtie ad murum; allera interminamus. tam prxsentibus quam cunctis iustiper
fronte, via foris porlam quae vadit ad ipsum mona- ... venluris seculis fuluris , ut nemo anlislilum, cleri-
sterium. Cominulavimus ctiam, pro lerra quam ha- corum scu laicorum nulltis, eos in omni molesletur
bebani in loco Belmontus, alodum Oidotonis, j'uxia nogocio, non in exigendo decinias et circadas, quas
supra lcrminalam ierram in ipsa civitate, ante po> alii paralas norninant, non in tcrrarum invasionc
lam clauslii Sancli Petri, in via quae vulgo diCitur nulla sccularis dignilaiis ambilio, ejus potcstalis,
Merdosa; lanluin eis resliliiimus de terra, unde homines distringere praesumat, non thelonea, rion
cxeunt solidi decem el octo, non longe a fossa Algisi, freda exlOrquorc , non quaslibet vet minimas sibi
vinearum aripennos viu; terrain vero ad planlan- suorumque scrvientium inrogare injurias; quin po •
duni, juxta aesiimalionem , bonuaria octo. In ipso lius, remola inqtiicludine sollicitudinis, tranquillam
siiu ccenobii dedimus eis hortum cum xv aripennis in Dei servitio et in monachico proposito dueant
vincarum.et non longe a Luceiaco campum vacuum vitam, memores, omni lempore, nostri nobisque
ad plantandum xxx aripcnnos. Facta cst atilern coinmissac aecticsiae inter suorura tam privalarum
comiiiutatio inicr canonicos Sauclrc Mariae cl mo- D quam el communiuin vola oralionum. Quod si quis
naclios Sancli Pelri : ex ectiesiis ipsoru.ni dederunt his episcopalibus decrctis obviare prxsumpserit aut
nempe canonici Sanclae Muriac accclcsiam Ursi Vit- irrila facere, aiternae malcdictionis confodialur ja-
laris cuni iiuo uripcnno dc lerra ad ipsam occcle- culis et cum Juda prodiiore, Arinaet Caipha, atqtie
siam perliihiitem , et acceperunt in Centriaco aec- Pilalo el, capilc eorum diabolo, persolvat pcenas
closiaui e conlra cum dole. Dedimus e.iiam ex po- pcrpetuae dampnalionis, gehennalibus depulandus
losiaie Sanclac.Mariac, in pracdicta parrccchia Ursi. flammis, nisi resipuerit et ab hac intentione animum
Villaris, Gcrminionis Villam in pago Dunensi, revocaverit. Ut aulem hujus privilegii aucloriias
cum xxx mansis ctiltis et inculiis. ln pago quoque inconvulsam perpetualiter obtineat firmitatem, lam
Carnqlensi dedimus aecclesiam quae dicitur Iminoiiis nostra quam cocpiscoporum manibus subterroboran-
Villa cum novem mansis et diniiriio; aecclesiam quo7 dam decrevimus. Actum Carnotis civilale, publice.
que tlo Alona riediiiinscum tribus mansis et dimidio Ragenfredus, Carnotis civiialis praesul, hujus aucto-
ad eaui perlineiiies; item capcllam Sancli Victoris ritaiis paginam firmavitac roboravit. Hilderaannus,
in villa quae dicittir \ei nus cuni molendino uno, et arcliicpiscopus Scuonensis. Graulfns, abbas sanoti
posl obitiiin Odulli totam villam; itcni capellam in Caraiini. ArJuiuus, arckidavus. Tcoilcricus, pre-
223 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACIIl 224
sbiter. Arcarius, prcsbiier. Atlelandus, presbiler. A fralresuo largita fuerant, subtrahere non limuit..
Gauzzo, diaconus. Ardradus subdecanus. Radulfus, Unde de eo quod pagini (98) inseram nichil aliud
presbiter. Bernardus, presbiter. Gerardus, diaco- habens praeter quod inserui, nisi solum opus lamen-
nus. Lamberlus, canonicus. Aymo, Walleranus, tabile quod pfiscoruni relalione didici : obstrusum
Burchardus, miliies subscripli inaniea, poslea fir- videlicei sibi episcopatus adiltim, qtiem ut faceret
maverunt. Joseph, archiepiscopus Turonorum. Con- pervium, abbaliam Sancli Martini de polestale epi-
sianlius, Pariseorum epistopus. Gunhardus, Ebroicaa scoporum ejecit, comitumque habenclamin perpe-
episcopus. Mainardus, Cinomannicae episcopus. Mab- tuo tradidil potestali.
bt>, Paulinani Britanniae episcopus. Nordoardus, Re- Itaque, eo reliclo, cum Aremberto quem, post
donensium episcopus. Todbaldus cornes (94). Hugo beati Alvei excessum, patrem congregationi praefe-
archiepiscopus, Glius Tedbaldi coinitis. Odo comes. cit, ad veuerabilem Widberium transeundum est,
Hugo, dux Francia?. Hugo (95), filius ejus. Ledgar- quem Viilfaldus praesul abbatem sacravit; qui quan-
dis (96) comitissa. — Sequenli lempore : Odo, epi- taedoclrinrilis scientiae vir fuerit, beati Emani pas-
scopus Carnotensium. Oliho, comes Burgundiae.Sug- sioquam decenli slilo composuit declarat; quantae-
gerius, decanus. > que religionis extilerit, plurimorum fidelium dona-
Post obitum denique clarissimi viri Ragenfredi B ria, quae carlis inferius scriptis sunt adnolala,
praesulis(97), qui hunc locum pio affeclu in anliquo demonslrant : mulli enim ejus sanclitaiem aguo-
gradu desudavit ponere, alque in sancla religione scentes ejusque sapienliae sale verboruin copia con-
sluduit innormare, frater ejus Arduinus in episco- dili, terrenas divilias vilipendenles, pro regni celeslis
palu successit; set, sicut praediximus, neqtie locum aditu commutabant.
coluit, neque locupletare voluit; sel quaedam quae a
(94) Tedbaldus I, cognomine le tricheur, illius (95) Hugo Capito, Hugonis Magni filius.
Tedbaldi qui urbem Carnotensem ab Haslingo emis- (96) Tedbaldi 1 uxore.
se ferlur filius, obiit anno 978, cuin saeculum fere (97j Obiit circa a. 960.
integrum vila sua adrequasset, unde etiam diotus le (98) Leg. paginis vel pagina.
vieux.

99)
LIBER TERTIUS(
8IVE
WIDBERTI ABBATIS
(Ab anno 965 ad annum circitcr 980.)

CAPITULUM PRIMUM. G sibi donalione perpelua, tali ratione et convenienlia


De ecclesia Sancti Georgii sanclo Pelro data (100). quali inler eos deliberalum est. Considerans igilur
(Anno 965.) salubrem ejus pelitionem, ejus voluntati libentissime
< Auxiliante (101) Chrislo domino et salvalore annui, maxime propler animae meac remedium pa-
noslro, Walterius (102), comes Dorcassini comita- rentumque meorura et praedecessoris mei Landri-
tus. Notum esse volumus omnibus sanctae Dei aec- ci (104) comilis; quod simili de cattsa confirmavit
clesiae lidelibus tam presenlibus quamque fiiluris, se idem facere Teodfredus, pro obleutu veniae suo-
quia adiit nostram praesenliam nobilis vassallus rum parcniumque peccalorum. Ad cavendam autem
Teodfredus, posuilans ut assensum ei praeberemus (quod minime credimus) subsequentium inimicorum
super quandam aecclesiam beneficii ipsius, videlicet calumniam , causa rccognilionis, singulis annis,
in honore sancti Georgii consecratam, quam ipse missa sancli Reinigii quae evenit kalendis octobris,
traderedisponebat inonasterio Sancti Petri Carno- trium solidorum peusionem solvere eis statuimus.
tensis ubi prceesse videtur Guibertus (103), huniilis Quod si quis conlra hanc donationis tradilionem
abbas. Siquidem eandem aecclesiam expetierunt ab venire lemplaverit, aul aliquam caluraniam ullo
co monachi sancti Petri omnes in commune tradi umquam tcmpore inferrc volucrit, aecclesiastica
(99) Sequenliumlibrorum desunl in codice nuineri D (101) A : Auxiante.
ct nomina; quae adjecimus ex indicibus capiluni cui- (102) Walterius I, comes Dorcassinus et Yelcassi-
<|iie novo abbalirursus incipientium. Inrie, postriuos nus, comitis Walerani filins, S. Dionysii advocalus,
primos libros Aganoui et Ragenfrerio episcopis ah ciijiisaiiielianccbartamdiversis iiulla nicnlioesl in hisloria,
uuclore dicalos, sequeniibus sex (sicut ah ipso au- alia deinde largittis monasteriis, vivebat
clore ctarc dividuntur) abbalum iiomina imponenria adbiic anno 987.
putavimus. (103) Vide Hist. lilt. Galliae, t. VI, p. 406-421, in
(100) Apocryplmm sine dubio diploma. 1» Hic GUIBERTO abbale.
romesWallerus praediumdonatnon sui, sed Richardi (104) Landricus ille, comes Dorcassinus, pater
dominii; 2° posl comitem subscribit Richardus, cral Evae, Wallerii 1 uxoris, ex qua Wallcrius comi-
vassalli inslar; 3° nunquam Richardus dux audiit, talum Dorcassinum lenebal, cum ex palre comes
sed tnarchio Northmannorum, ut videre est in diplo- Velcassinus, ex matre autera Eldegarde Ambianen-
mutibus Lolharii regis et Joanuis xin papae. sisjam essel.
255 VETUS AGANO. - LIB. III. WIDBERTUS. «26
dampnetur auctoritate, et episcopali percutiauirrAqualiter cuidam canonico Sanclae Mariae, nomine
excommunicationis anathemaie; nobis aulem no- Ardrado, el duobus fratribus suis Benedicto atquo
strisque successoribus, socio fisco coactus, v librass Magenfredo, quandam aream duorum molendinofum
auri cocti emendando persotval; monachis autem1 cuiii ipsis molendinis ab Alcario suo avunculo con-
nulle umquam tempore usque in fiuem seculi nichil1 slruclis, consentiente seniore noslro Odone, per ma-
aliud exinde requiratur, nisi quod supra scripiumi num firmam censualiler concedimus. Esl autem ipsa
cst. Itaque ut lianotitiales lilterae slabilemet incon- area in pago Carnolino, super fluvium Auduram, in
vulsam obtineant firmitatem, lam manu nostra quami loco qui dicilur Faliza, cum uno manso de terra, qui
Richardi ducis in cujus comitatu esse videtur, quaml conjacel in valle sancli Carauni et iu alio loco qni
eliam nobilium laicorum, subler roborare decrevi- dicilur a Lupo Vullo. Hanc itaque aream, cum mo-
inus. Actum Ebroico comilalu, publice. Signumi lendinis et praediclo nianso de lerra, ila eis ad cen-
Walterii comilis, huj'us carlulae aucloris. S. Teo- sum concedimus, ul desuper securi edificent el, an-
dfredi militis. S. Richardi ducis. — Anno ab Incar- nis singulis, in festivilate sancli Carauni, quae est
naiione Domini DCCCC"LX° V». indictione vuia,, v Kalendas Jtinii, in censtim solidos x persolvant.
regnante Clotliario rege anno xi. Scripla est haec: Si de hoc negligenles exiiteriut, logaliter eniendent,
donalio a levita Germano. > B el molendinos et lerram non perdant; set habeant
licenliam vendendi vel dandi cuicumque voluerini,
CAPlTULUM II. ila ut vendiliones et census ad seniorcm perveni.int,
De commulalione lerrarum inter monachos Sancti; eisque amplius non rcquir.Uiir in censum, nisi quod
Pelri et Ingelerium. superius esl iiisertiini. Quaiinus auicm hacc caria
firmior sil, manu propria eam firmaviinus el seniori
(8 Mart. 967.)
t ln nomine Domini el Salvatoris nostri Jhesu nostro ejnsque fidelibus roborandam obtulimus.
< AcluniCarnote. Signura Orionis, pracsulis. S.Sug-
Cbrisli. Placuit atque convenil inler monachos San-
cii Petri Carnotensis ccenobii, quibus praesse vide- gcrii. decani. S. Eirvei, qui banc cartam fieri jusit. S.
tur Wiberlus abbas, el quendam virum nomine In- Alcherii,presbiteri. S. Olbaldi, presbileri. S. Evrarrii
S. Widonis, leviire. S. Teduini, levilae. S.
gelerium, ul terras suas commutare deberent; quod presbiteri,
et ila fecerunt. Dederunt itaque in primis monaclii Johannis, levilre. S. Rogerii. S. Dolionis, majoris.
( Dala iiii Idus Mai, anno xiiu regni Clotharii re-
jam diclo Ingelerio in Piei Villa, el in Sirei Villa, etl
Adorlci Villa, et Attilei Villa, et Abassinei Vitla, gis. Grimuinus scripsil, atl vicem Suggerii. »
quicquid ibi visi sunt habuisse. E conlra dedil Inge-[ C ' CAPITULUM IV.
lerius inonachis Sancti Petri villam Septem Modio- Ilem, qualiter eadem area ad monachos Sancti Pelri
los nuncupalaiii, ciim silvis et campis et omnibus' deveneril.
ad cam pcrlinenlibus. Terminatur ipsa terra, ex (27Jun. 971.)
« In Chrisli nomine, Odo gratia Dei Carnolensium
una parie, lerra Sancire Mariae; cx allera, lerra
Sancti Marlini; lertia parle, terra ipsius Sancti Po- huniilis episcopus. Notum esse volumus cunclis suc-
cessoribus nostris et reliquis Chrisli fidelibus, qua-
tri; quarta parle, lerra Telmaris. Ea ralione hxc
coinmutatio facla esl ut ab hodierna die unaquaeque liter cuidam canonico Sanctae Mariae cl nostro, no-
mine Rodberto, quanriam aream duoruin molendi-
pars de jam dictis facial quicquid voluerit, et ut
ipsa commulatio firma el stabilis permaneat, placuit norum, pertinentem ad abaliain Sancti Caurauni,
exinde hanc cartam fieri et propriis manibus corro- cum ipsis moiendinis quos de Ardrado, proprio
borari. Actum Carnoiis, publice. Signum Wiberli sumpiu, comparavil, per manuni firmam ccnsualilor
abbatis. S. Herimanni decani. S. Gisbcrii. S. Nor- concedimus. Est aulem ipsa area in pago Carnolino
boldi. S. Germani. S. Warengaudi. S. Ebcrti. S. super fluvium Auduram, in loco qui dicilur Faliza,
Durandi. S. Alvei. S. Odonis. S. Bernardi. S. Ai-i cum iino manso de terra, qui conjacct in valle Sancti
monis. S. Fulouini. S. Tedberli, monachorum. D Caurauni, el in Dorulfo Monte, et in alio loco qnj
dicitur Lupo Vultus. Hanc itaque aream, ctiin tno-
i Data VIIIIrius Marcii, anno tereio decimo re- Iendinis el
praedicta lena, ita praifalo Rodberto ad
giiante rege Loihark). censum concedimus, ut desuper securus edificel et,
( Waldricus notbarius, rogalus, scripsit. > annis singulis, missa sancii Carauni, in censum sc-
CAPITULUM III. lidos x persolvat. Si de hoc negligens fuerit, legaliier
De area duorum molendinorum Faiesim ab Ardrado emendet el aream non perdat, sel quandiu vixeril
cunonico censunliter empta. teneal; post obitum quoque suum eosdem molendi-
(12 Maii 768.) nos fratribus el monachis Sancti Petri dcrelinqual,
( ('lu5j Irt Cluisti nomuie, Eirveus, <jui abbatiam ut pro sua aniina et malris suae Ermentrudis Deum
sunoti Carauni per largilionem domni Odonis epi- jugiter exorent el seniori ejusdem abbatire, sicnl
scopi tenere videmur. Nolum esse volumus cunolis supra riicium est, soiidos x persotvant. Quatinus an-
successoribus uoslris et reliquis Cbristianis fidelibus, tem haec carta firmior sit, manu propria eam firma-
(105) llrcc carla deest in cod. B.
227 PALLi S. PETRl CARNOTENSIS MONACIH 228
vimus et lirielibus nostris roborandam obiulimus. . !i exiiiigiiiiur. Sit illius perdilio cum Juda prodilore;
Signuin Odonis, Carnolensium praestilis. S. Suggerii, senliai dampnalionem cum Dalhan et Abiron quos
decani. S. Evrarrii, presbiteri. S. Rogcrii, levitae. viventes lerra absorbuit; perseveret super eum illa
S. Ardradi. S. Teriuini. Acltim Carnole, publice. perpctualis divinae ullionis inriignatio qua dampna-
Data v Kalendas Julii, anno xvn regni Clotharii bunlur ili.i qtiibtis dicelur in judicio : Discedile, ma-
regis. » ledicti, in ignem selernum qui paralus esl diaboto et
CAPITULUM V. angelis ejus. Ainen. Ut aiuem haecdonatio perpetuain
De lerra vineali quam dedil Odo prmsul juxla brogilum et incoiivulsam obtineal lirmitalem, tam manu domni
episcopalem, et de Placenliaco Viltare.
Fobr. episcopi, quam tolius aecclesiae subter roborari ex
(D 974.) animo dignum visum esl. Odo, Carnotensis aecclesiae
* ( Venerabilis et Deo ainabilis Odo, aec-
poiilifex tirmavit. Suggerius, riecanus. Salico, ypo-
clesiae Carnolcnsis, diiin in convenlu nobilium cleri- praesul,
tlecanus. Suggerius, clavfger. Lanibeiiiis, archidiaco-
corum et laicorum consedisset, coepit, prudenti nus. RoduHus.praecenlor. Wido, archidiaconus. Alca-
ralione et canonica auclorilale, traclare de stalu
Allo praeposilus.Bernardus, praeposi-
commissrc sibi sanclae recclosiie, el minislros quibus rius, praeposilus.
lus. Eremberlus, archidiaconus. Hiltiuinus, subedi-
aecclesiarum commissarum a se cura transfusa fue- *
liius. Waracco, presbiler. Ardradus, presbiter. Ebroi-
rat, sagaci adhortatione monere, ut iu sibi com-
missis aecclesiis, riiiigentissimis invigilarent excubiis ntis, presbiler. Isaac, presbiter. Wcnilo, presbiier.
levila. Winemandtis, lovita. Hiidegarius,
H sairefae religionis cullum inreprehensibili fun- Huiiibnrlus,
Ievila. Johannes, levita.Tcudo,Ievita.
ctione exeqiierenlur. Cumque et alia multa profluo leviia.Eirveus,
niiles. Fulcarius. Romaldus. Ucbertus.
sermocinaretur eloquio, landem ventum est ad coe- Gauzbertus,
Albertiis. Salo. Gilduinus. Grimvinus, indi-
nobitim Saucii Petri, silum in suburbio Carnotinae Hugo.
sacerdos, scripsil. Data Nonis Februarii, anno
urbis, jam olira a monasiica instilutione, quibusdam gnus xx Illotarii regis (107). >
ex causis, dcpravatura ct eanouicali sub regimine
redactum, set nuperrime ab antecessoribus suis (108) Videat prudens loclor ubi sit terra vinealis
monaslicae religionis reforma- qtiain juxta brogilum suum deilit Oio praesul; quia
praesulibus prislinum
tum esse gradum. Qui et cidcni loco, prout teinpus ncc lerra a quoquam nosirorum scitur, nec brogilns
diclavit cl ul possibiliias se obiulil, in siipcudiis alter noscitur, nisi qui videlur fuisse juxla Baliolem
mouachorum uiiric arihuc susteiUanlur, in elemosiiia villam.
obtuleruui; essetque eorum deliberatio inperidere CAPITULUM VI.
pluriora, nisi sublracti fuissent funere niorlis in- ,Z De ecclesia Batiolis villm vendita Geraldo canonico.
vidae. Cuinque hacc el nomiulla alia erga eundein (Ante a. 977.)
lociun bencficia ab eisdem anlecessoribus exhibiia, < ln nominc Domini, Odo, Carnolensium humilis
auiibus sancii anlislilis promulgata cssent, ille, eo- cpiscopus. Notum esse volumtis omnibus Cbrisli
ruin cxcmplis incitatus, quiu potius diviuae pielalis fidclibus qualitcr veniens quidam eanonicus noster,
graliu laotiis, rcspondit narranlibus, non minori noiuine Geraldus, ad noslram praeseniiam, depFeca-
affociu jam pridem circa idem coenobiuin se ic- vii ul sibi ac uni hceredi aecclesiam ex villa nosita
neri dcsiderio, seque alia ex parle ad ellicienliaiii quacappellatur Baliolus, in bonore sancti Slcphani
pcrduxisse, nisi quae omnibus notae sunl, officienles dioatam, in Carnolensi pago silain, per lilicras fir-
silii cmersissc.nl cattsae.lnterea ut haecdeliberalionis mitalis concede.re dignaremur. Nos iiaque pelilioni
voluutas omnibus ex parte nola fieret, dedit ad ejus assensuin danles, cum commuui consilio el vo-
ctindcm loctiin lerrain vinealem xx solidorum, qtiac luniale fidelium nostrorum clericorum sive laicorum,
cst proxiiua civitali Carnotinae, silam ad septern- concedimus eis jani tliolam aecclesiam, ita ut, Deo
trionalem plagam, juxla brogilum episcopalem. Ter- pra>sidehle, noslris futurisque lemporibus sic cam
minatur, cx una parte, terra de eadcm polestate, possirieaiit, regant alque dispdnant, velut in ea pcr
allera parle, terra canonicoruin; tercia parte, lerra " tiinnes gradus ordinali forenl, niillusque eos inquie-
Sancli Mauricii; quarla vero parie, terra (1.06)via lare ac inde removcre pracsttmat, nisi (quod absil) a
publica quac ducit ad civitatem. Dedit etiam quan- iramile deviaverinl veriiatis; verum lamen secun-
riam villulam ex toto sitam in Belsia, nomine Pla- duin canonicam aiicloritalcm eam libora poteslale
scenliacuni Villarem, ul omni lempore uiruiiique reganl aique disponant, anuisque -singulis, in fesii-
possideant: tantuin ui ipsius memoriam habeant in vitale sanclae Mariae,quae est vi Idus Seplembris, in
suis sacris orationibus. Si quis aulem hanc donalio- censiim solidos v persolvant eisque amplius non re-
nem irritam facere volucrit aut adnullare, perpelua quiralur in censum, nisi quod superius est inserlum.
excomniunicalionis detrimenta lam ab ipso quam ab El ut haec auciorilas firma permaneat, manu propria
coepiscopis ipsius iiicurral, sociatus diabolo el an- eam finnavimus et fidelibus nostris robor.inriam
Sanc re
gelis ejus, el cum his qui millcndi sunt in slagnum. iradiriiinus. Acluui Carnote, in aecclesia
ignis aeluriii, ubi vermis non inorilur et ignis non Mariae. >
(106) Expungenda, ut videtur, vox terra. (108) Deesl haec notula in codice B, ubi tantumRodul-
(107) Pubiici juris facta est charta in Gatl. Christ., legilur: Hahc donalionem postea sibi extorsit
t. Vlll, inslr., col. 292. fus prmsul.
Mq VETUS AGANO. — LIB. III. WIDBERTUS. 230
CAPITULUM VII. Y opiscopo riatas Apostolo, suis usibus usurpare non
limuii.
JW»i de eadem ecclesia qualiler ad Sartctum Petrtim
devenerit (109). CAPITULUM VIII.
De Greseico (111) regali sede, et de Foiitintito, el de
(Febr. 977.) Liinaio, dalis Sanclo Pelro a nobilissima Lelgarde
comilissa.
( Nemiuem ortbdoxae fidci et Catbolicae professio-
nis latere usquequaque erodimus quanta excellentia (5 Febr. 978.)
* ( Mirabililer
lam in praeseiili qiram in fuluro polleant qui, pro (112) laudabilis ct latidabiiiler sem-
norniiic Chrisii, ex propriis facullalibus aliquam lar- per mirabilis proviria clispensalio Condiloris nostri,
a primordlalis exordio muisdi, qui redemptis sui
gitiitcra sanctis ct fidelibus ejus bilari aninio prae-
bcnt, cuin Dominus dicat: Facile vobis amicos de sanguinis precio, et, sacri bapiismaiis ablutionc,
mammona iniquitalis, el itcrum : Date et dabilUr vo- Originali mundatis crimine, pracvidens et pncsciens
bis. Ilis ct caeleris uocumentis bene inslriiciae, et post ista omnia nec unius diei spaiio a qtiiilicunque
SpirilusSaneii ilamine interiiis iHiiiiiiiialic, ego Go- peccalo quempiani vivcre inmuncmi ncc. hiiinaiiari
tlolovact coiupar mea lam actale qiiaiii gralia, no- corruptiOnis labem posse evariere, co. tt.Lt inulia
rniiic Ciemciilia-, quatidain rccelosiaiii qtiam laxato g1 aniinae saluiis rcmedia, quibus nou sotuni viiiorum
precio a quodani canonico dicto Geraldo, cum con- curantur morbida, set etiam beatae iiimorlalitatis
sensu eximii pontifiois domni Odonis Carnotinae ci- adqiiirunlur gaudia ; inter quac, cleiuo.siiiarum pluri-
vitatis, eniimtis, sancto Petro aposlolorum principi, mum valet iargitas, cui non soliim pbiriniorum pa-
pro absolutione peccaminum noslrorura, quam illi trurii aslipulatur aucloritas, set eii.nn ipsitis VOCD
Deus lam in lerris quam et in coslis merito conces- Domini laudatur beaia dicentis : Dimiitite et dimit-
sit; et pro remetlio aniinarum noslrarum, donamus temini, el qumcutnque fcceritis uni ex minimis meis,
ct dalum esse volumus, a praesenii die et in omni michi exibebitis.Superhis eliam quidam sapions dicit:
tempore. Vocatur auleni praefata aecclesiaBaliolus. Redemptio animm viri, proprim divitim ejus; el illuds
in honore sancti Stephani dicata, in Carnotensi pago Date elemosinam, el omnia mundu sunt vobis; et
sila, ut moiiachi Domino et sanclo Petro sub regu- multa his similia invcniuiuur in drnnlo clemosinam
iari traraite inibi famulanles teneant alque possi- ad liortationeni pracciptia, in quibiis longtim est iro
deant. Eo aulem lonore praifatus praesul pia devo- pcr singula. Tulibus instructa exhorialionibus prsc-
tione couccssit, ut memoria illius, tarn in orationi- cedciiiiiim Palriim non inprobantla ilovotio, utpole
bus quaui iu niissaruin psollenniis perpeluo celebre- lilii occlesirc mullis praedioruni siiorum reditibys
tur, ct uloiiinibus amiis in censum persolvanl de- *C eandem dolaverunl eoclesiam, ct mulia ei conlu-
narios xii, absque synodo et circada. Si quis vero lcriint, variis necessiialibus profiitura, quibus per
suceessoruiii ojus conlnt hanc clonationem, avariiire qiiaririfirium dccoralur orboin et rertim opulentia
acslu SIICCCIISIIS, venire teiupiuveril et irrilam fa- dilaialur, gauriel et cxultat. Horum ego Lcrigar-
cere, salvo gradu poutificuli, Deo et sancto Petro clis (113) exompla sccuia, insiinotu divino animo-
ralioncni reririai in extremi judicii tiic pre lanla nila, proposui in cordis mei sccretario, quatinus cie
pracsumptioiie. Et ul ha>c dunaiio iirma permancai, pracdiorum ineorum possessionibus hcrcililariam fa-
eam sublciiirmaviiniis ct lidtiibus ejusdcin accclesiae cerem sanctam Dei ccclesiam. Veru ;i, quia beaio
nostrae, lam clericis quam laicis, roborandam obtu- Pctro aposlolo specialiter collata est poleslas sol-
limiis. Acliim Carnote, pttblice. Odo, graiia Dei Car- venrii alque Iigandi a Domino, tit qiiodcumque sol-
nolensis prresul, prouria manu firinavi. Odo comes. verit et ligaverit in lerris, solutum ei Iigaiuni sit
Suggerius, archiolavus. Roriuifus, praeccntor. Salico, statim in coelis, nulliim mclius ccnsui michi consu-
subriecanus. Ailo, praeposiiu». Wi(,o, praeposilus. londuin el pro peccalis meis, aput eum quem lanto
Alcarius, praeposiliis. Vitalis. T.utlo. Romolrius. dilexit amore, misericorditer iiitereedendiim. Ergo
Rodbcrtus; el alii. Daia in inense fobruarii, aniio n, lam pro meis crimihiuus veniain impelrandis quaui
xxiu regni Illolharii regis. Grimviiuis, levila, scri- pro nobilissimi senioris mei alque gloriosi coraitis
psit. > . Tcdbaldi, ut utrisquc Dominns indulgcre digneiur
(110) Quanriiu vixit vir isie venerabilis, praesul omnium peccalorum remissioncm, consenlictilibus
Otlo, firmiier inonaclii possederuiil praefatam eccle- omni honore dignissimis, archipraesule scilioct Hti-
siam, quam sibi religiose sanclimonialcs feminie gone et excellenlissimo comile Orione, filiis meis,
emeraht; verum, ubi e.xivit ex hac vita, Rodulfus cedo ad locum Sancli Pelri Carnotensis ae.clesiain
praesulloco ej'us subrogatus, avariciae aeslu succen- in honore apostolorum principis clavigcrique regni
sus, et ecclcsiara et res ceteras, qiias repperit ab coeiorum, Petri, consecratani, in loco qui dicilur
(109) B : De mcclesiaBaliolis villm, quam Rodul- (115) Heirberli, comitis Tricassini, filia, primis
tus prmsul Sanclo Petro abstulit. niipliisGuillelnram Longa Spala dicluin, Normanni;c
(110) Quaeseqtmntur desunt in codicc B. ducem, secundis vero Tedbaldiim le Tricheur, comi-
(111) A, in indice, Giseico. B. Jesiaco. tem Carnotensoii), maritos habuil. lnier principes
(112) Exstal,- uoiiiiullis prrciorniissis, in Gall. qui pietale nionaslerium Sanpetriniiiii ditaverunl,
Christ., I. II, instr., col. 7, ap:u!qtic l'h. Labbe, At- facile-primum locum o'bliiiet hocccomitissa.
liunce chrotwl., t. I, p. 579.
* m
•51 PAULI S, PETRI CARNOTENSIS MONACHI.
vulgarlter Gizei, cum villa eodem vocabulo dlcta A i CAPITULUM IX.
Gizei, cum mansis xvi, cura lerris cultis et incultis, De alodo in Probata Vilta a sanctimonialibus empto.
hospiciis, pratis, vineis, aquis aquarumque decursi- (16 Aug. 979.)
bus; in alio quoque loco quandam poteslatem, vo- ( Ego in Dei nomine Ledgardis, devolissiina at-
cabulo Fontenedum, cum ecclesia in eadem pote- que firielissima famularum Dei. Notum sit omnibus
state posila, cum masingilis (114) el vineis, et cum orthodoxaeel caiholicae aecclesiaefidclibus, quodego
omni inlegritate ad ipsum pertinenle; el item in ipsael quaedam alia Deo sacrala, nomine Godeleia,
alio loco, in villa quae, lingua rustica, nomina- miclii lam corpore quani anima conjuncta, quen-
lur Limais, quantumcuinque ad me videlur perli- dam alodum, conventione habila, emimus a quo-
nere. Sunt aulem praefatae res in pago Velcasino dam viro, nomine Olhberlo, tolum elad inlegrum,
super fluviura Sequanae. Haec omnia, ut prrescri- quidquid jure heredilario tam ab avis quam attavis
ptum est, trado et tradilum esse volo in perpetuas illi dereliclum alque dimissum est, in villa quac com-
actorniiates. Si quis vero contra lianc donalionem muni vocabulo Probala Villa dicitur, taxato prout
nosiram (quod absit) venire aut eam infrin- oporlunum fuii precio, in comitalu scilicel Carno-
gere templaveril, aut aliquam inferre calumniam, lensi; ea ratione ut ab ejusdem persona el jure in
Dei omnipoienlis indignationem inrecuperabiliter, JJ 1 noslram, ab hodierna die el in reliquum aevi termi-
nisi cito resipuerit, incurratet aelernaliier inferna- num, transeal dominationem atqtie poleslaiem. Esl
libus detrudalur cruciatibus, ubi vermis qui niin- aulem haecempiio lali tcnore el devolione habita, ut,
quam inoritur ejus conrodat carnes, et ignis qui quandiu superslites fuerimus, in nostrac voluntalis
nunqiiam exlinguiiur ejus semper pascatur crucia- dispositione maneat; posl deposilionem vcro no-
libus. Ut autem haec donalio inviolabiiem ohtineat stram, in poleslale et doininio Sancti Pelri, in sub-
firinitatcni, inanibus propriis eain llrmavimus, el urbio Carnotis consliluti, el iratruin inibi Deo l'a-
fuleliuin noslroriini manibus roborandam decrcvi- mulantium, cum omni inlegrilale et absque ulla
mus. In ealce quoque hujus scripturae intimare vo- opposila persona hoc calumnianti, transeat atque
lui quia, sicut pro anima mea omnia prefala Chrislo dirivetur. Hanc autem carlam, ul firmior veriorque
et heaio Peiro aposlolo monachis famulaniibus, in credalur, manu propria manibusque fidelium sanclic
eoruiu usibtis, concessi, ita pro anima palris mei Dei aecclesiaeroborari fecimus. Actiim Carnolis, pu-
Ileirberti, Trecassini comitis qui michi praefalas res. blice. Odo comes. Conamus comes Biiltanniac. Lau-
in hereditalcm dedit atque concessil. dricus. Arduinus. Rodbertus. Erchembaldus olericus.
( Odo coraes. Iiugo, sanclae Bilurigensis aecclc- Teduinus. Data xv Kalendas Septembris, anno xxv
siae archiepiscopus. Odo, Carnotensis praesul. Led- C regni Cloiharii regis. >
gardis comitissa, qurc liaeclargila csl. Einma comi- CAPITULUMX.
tissa Piclavae urbis.Landricus.Hilgaudiis. Suggerius, De vi aripennis vinem beati Sigemundi preshiteri.
Rotrocus. Arriuinus. Ucbertus. Fulcherius. Teudo. (Feb. 981.)
i In (115) nomine Cunctipoientis. Fulcherius, qtii
Wirigeriiis. Eremberius. Htigo de Aloia. Gelduinus.
Avesgaudus. Isaac. abbaliam Sancli Lcobini, quae est in suburbio Car-
i lluic maternae donationi iccirco ego Hugo, pri- nolis, per largiiioiiem senioris mei Odonis comilis
leuere videor, iioluin esse volo cunclis successoribtis
morum primus arcbipraesul, et Odo comes ditissi-
meis qualiter aripennos vi et amplius de vinea, ex
mus, assensuin praebuimus, ut cotidie, exceplis
feriatis diebus, psalmus nobis a fralribus praenomi- potestale supradicli Sancti Leobiui, Sigemundo pre-
nati loci, lnclima, Domine, aurem luam, decanielur sbilero, cum duobus monachi Sancti Pelri, Petro et
et memoria noslri assidue liat in officiis malutinali- Durando, per manufirman censualiter concessimus.
Terminalur ex duabus partibus de ipsa poteslate, et
bus, quaudiu superstiies vixerimus; post excessura de aliis
voro nostruin anniversaria dies nostrorum officio- partibus viis publicis. Per hanc vero cogni-
ita eisadceiisuin concedimus, ut hanc ler-
sissime cum aiiliplionis et responsoriis, inteiposilis Dlionem
lectionibus consuetudinariis el missarum psollem- ram firmiler leneanl et possideant, et annis singulis
in festivitale sancli Leobini, quae esl seplimodecimo
pniis, celebrelur. Adsit etiani ita pro nobis laboran-
libus fralcibus copiosus in cibo et polu eadem die kalendas ociobris, in censuin solidos ui denarios v
ei si dehoc ncgligentes fuerint, legali-
apparalusVEl hoc memoriale nostrum nulla obli- persolvant;
vioue delealur, dum dtio fratres supcrvixerint iu ler emendent, et vineam non perdanl; sct habeant
licenliam vendendi vel dandi cuicumqtie voluerint,
generalione generationum, ante Deum et sanclum ila ut venditiones et census ad seniorem veniant. Ut
Peirum, ejusdem loci custodera et proteclorem con-
tinuum. Dala nonis februarii die, regnante Lolhario autem liaeccarta firmior sit, manu propria eam fir-
rege, amio xxun, propiciante Doiniuo. t mavi, el seniori meo ejusque fidelibus roborandam
obluli. Actum Carnotis, publice. Odo comes. Ful-
cherius abbas. Vivianus. Rodbertus. Teudo. Evrar-

(114) Massingelum iriein videlur ac Masgneltum, de quo vidc Du Cangc, Glossar. in vocc.
(115) Exlal JH Gall. Christ., t. VIII, inst., col.293.
255 VETUS AGANO. — LIB. HI. WIDBERTUS. 254
dus. Odo. Data in mense Februario, anno xxvn re- A j busdam quod in cellario beati Siemundi honorarium
gni Clotharii regis.» vinum venundaretur. Qui gaudio repleti ad domum
Hic bealissimus vir Siemunrius (116), in prescri- viri sancli praepeles currunl, ausuque temerario
pta maiiufirma, secum duos monachos Sancti Petri cellarium intrant, atqueex vino utres omnes im-
ideo ponere voluit, ut, si forte mors eum praeveuiret plere accelerant, et impleios ad curiara reportant.
antequara votum almiflui stii desiderii complere po- Inlerea vir Dei ab aecclesia regreditur. Cumque ad-
tuisset, saltem quamdiu superslites isli fuissent, vi- liuc pincernarum magisler in ccllario cuin quibus-
neam Sanclus Pelrus possideret. Set quia Deus pia dam adessec, hominem Dei illic intranlem subsan-
vota sibi placentiura semper respicit, et ut digna nando interrogans infit: < Domine, dic michi istud
mercede remuneret ad effectum perlrail (117), vir vinum ulrum valde sit oblimum, an non? t Cui vir
magnificus, anteqiiam migraret a seculo, sicut in bealus blando sermone resporidens dixit: ( Fraler,
seqtientibus patet, peregit ut beatus apostolus de in promptu illud habes; non est tibi necesse ut per
eadem vinea perpetuus fieret heres. Quantae vero alium discas qtiod, te magistro, quam cito potes
noiiiiaiis vir ftierit, quantaeque sanctilatis vita ejus experiri. > Qui cum sibi sciphum quo biberel dari
cunctis adornata virtulibus, tara in clero quam in requirerct, ait ad eum rursum virbeatus : (Nequa-
populo, clarius Iuce cunclis innoluit. Fuit eniin fide .B quam, inaliovase melius lllud invenies quam in
igneus, sermone jocundus, castitate egregius, humi- illo in quo trahitur. > CuniqUe ille miser caiitaruirt
litate praecipuus,consilio providus, elemosinis lar- ad os ul biberel posuisset, ita statim a morbo para-
gus, leclioni inlentus, orationi assiduus, omnihone- Iisy est percussus, ut spumans ad terram caderet,
state morum praeclarus. De cuj'us miraculis quae etomnium menbrorum penitus oflicio careret. Qui
vivens in corpore edidit, vel quaea veris didici rela- ilico armigerorum manibus in curia delatus, a niili-
loribus, in hocopusculo intexere curavi, ne in fu- tibus circumvallatur et a mullis plangitur. Deinde
luro de lalento michi crCdilo el in secreto posito a comiti noncialur. Qui cum didicisset rem quarehoc
Domino reprehendar quasi piger et iniquus servus. ei accidisset, accersiri fecit bealum Siemundum.
Verttm, ne notarii metas videar transgredi atque Qui cum venisset, pro injuria ei facla jussit comes
historicorumlatam ingrediar viam, duo tantum de eorum oculos erui qui violenter de domo ipsius vi<
eoriem bealo sacerdole miracula dicam. niim absportaveranl, idque in domum confesiim re-
Quadam denique die, dum ex more in aecclesia portari. Cumque vir bealus comitis animum vidisset
alinaematris Domini adesset cum clero, et inceptae admodum bile succensum, ndn.prius ab eo discess t
uiisssefinem prestolarelur, echonomus ejus ibi ac- P , donec comitem verbis almifluis ab ira revocaret, et
eiirrens, siientio ei nonciavit privatae familiaeviclum reos a pcena tiberaret, et vinum ut comes biberet
non solum in apolecis suis defecisse, sed quid indi- munere charilatis obtineret, atque ipsum pincernam
genlibus largiretur pcenitus non haberi. Nam mps paralisi percussum fusa oratione pristinre sanitali
beali viri in orani vita sua exlitit ut a doino ej'us redrieret. His ita patratis, ab omnibus magnis altol-
iiumquampauper vacuus rediret. Cumque, expleto litur laudibus; pennulaque mea, parum ab ordinc
ex integroopere Dei, ante altareDei genilricis Ma- digressa, ut in eo redeat scalpello comitur.
rire, flexis geuibus , parumper lacitus Dominum CAPITULUM XI.
exoraret, muniens se crucis signo atque surgens ab De vi agripennis vinem supradictis a Siemundo cano-
oraiione, domum rediit. Qui, accercito echonomo, nico Sanclo Pelro datis.
< Vade, inquit, aperi michi omnes domus apolhe- (Ante a 980.)
c:ts. > Qure ul apertre sunt atqtie ab eo signo crucis (In nomine Cunclipotentis. Fulcherius, qui ab-
signatre, ilico, Creatoris nutu, ita fuerunt plenae in- batiam Sancti Leobini, quae est sub urbe Carnotis,
ventae quasi a prcsOnti autunto (118) fuissenl in- per largitionem senioris mei Odonis comitis teneie
pletae, statimque convocans echonomum, ( Noli, videor, notum esse volumus cunctis successoribus
inquit, esse in dando solliciius : limenlibus eniiii D noslris praesentibus et futuris, quia agripennos vi
Deum nichil deest; set largiler quaegralis Dominus vineae et amplius Siemundo presbilero
atque cano-
nobis peccatoribus largiri dignalus est, manibus nico, et post excessum ejus Sanclo Petro Carno-
pauperum repone. Non enim haec deficienl donec, tensi et monachis ejus, per manufirmam censualiter
novoanno redeunte, novis supervenientibus, veiera concedimus. Terminanlur autem ex duabus
parti-
>
projicies. In quo facto illius propbelre non impar bus lerra de ipsa poieslale, de duabus aliis parlibus
esse videtur, qui lechilum olei ac pugillum farinae viis publicis. Per hanc vero
cognitionem ita adcen-
praedixilnon minui, donec infunderet Dominus suam stim eis concedimus, ut hanc lerram usque ad cru-
benediclionem Super terram (119). Denuo comes cem firmiler teneanl elperpeluo possideant, annis-
civiiatis Odo, longe laleqtie famosissimus, dum qua- que singnlis in festivitafe sanc.li Leobini, quae est
dam vice essel pransurus el a pincernis peropidum xvn kalendas Octobris, rectori ejusdem terrae solido
cblimuin vinum sibi quererelur, didicerunl a qui- m denarios v incunclanter pcrsolvant; el si ex hoc

(116) A:sic. (118) B: aulumno.


(117)ltacodd. (119) Rog., 1. 111,c. xvn, Sfi. 12, 14. 16.
1'ATROI.. CLV. 8
255 PAULl S. PETRI CARNOTENSISMONACIII 236
negligentes exiiterint, cmendent legaiiler, et vineam A diaconus. Aremberlus subdiaconus. Suggerius cla-
non perdant, set habeant licenliam vendendi vel viger. Ailbertus subdiaconus. Romoldus subdiacorius.
dandi cuicunque voluerint. Ut autem haec carta Gauzberlus miles. >
firmiorsil, manu propria eam firmavi, et seniori CAPITULUMXIII.
meo Odoni comiti ejusque fidelibus roborandam ob- De alodo dato Sancto Petro a Lamberlo in vilia prisco
tuli. Actum Carnolis publice. nomine vocitata Guadresigia.
( Odo comes. Fulcherius abbas. Vivianus (qui (Ante a 986.)
poslea factus monachus dedit Pomeretam cum ap- < Poslhabitis aliquantulum mordacibus hujus sae-
penditiis suis, terris cultis et incultis, cum brogilis, culi curis, in quibus laetalur caro, spiritus contrista-
arbutis et fruleclis; deriit eliam in Lovis Villa quic- tur, lactus quodam spiramine inlrinsecus, ego Lam-
quid ibi habere videbatur; et quicquid dedit omni bertus, audiens deificam vocem dicentem : Faeite
mala consueludine carere v.idebatur. Harduinus.) vobisamicosde mammona iniquilatis, et Date et dabi-
Teduinus. Alcharius. Ebrardus. Guauslinus. Rod- tur vobis; volens omnimodis aliquam parlemhabere
bertus. > cum his qui hoc praeceptumDomini, corde perfecto
Censum suprariictaevineae, vivente Landrico ab- et oblimo, adimplere studuerunt, cogitavi et voto
bate, Sancto Petro remisit Fulcherius, Nivelonis fl- 8 meliori statim me obligavi de rebus meis quas in
lius, pro incolumitale propria aique animabus pa- hoc praesenli saeculovideor possidere, aliquid pro
renitim suorum, cum recclesia Sancti Leobini ac amore et respeclu omnipotenlis Dei conferre loco
quariam lcrra juxta cimiterium ipsius recclesirc,x Sancti Pelri et servis ejusdem inibi, sub ievi juge
quoque solidos numniorura in psolennitate beali Dominiel sub regulari professione sancti Benedicii
Lcebini. commoraniibus, quibus prreesse videlur venerabilis
CAPITULUMXII. abbas Widberlus, absque ulla dilatione, ne, fortuito
casu subripienle mortis articulo, reus inveniar liujus
De commulationefacta inler canonicosSanclm Marim voluntatis. Ab odierna ergo die et dein-
Camotensiswectesimet monachosSancli Pelri, in inperfeclae
suburbio ejusdem civilatis ad auslralem plagam ceps, pro remedio animse meaeet uxoris filiorum-
consirucli. que meoruin in succedentibus generalionibtis, trado
(Anlea 986.) el traditum esse volo, cedo et cessum sine ulla ca-
In Dei Palris el Filii et Spirilus Sancti nomine, lumnia esse cupio, praefatoloco, alodum quendam,
totum ad inlegrum, silum in villa prisco nomine vo-
qui est iiiitis polcnlialiler el irinus personaliler, Fa-
cla est commulatio inler canonicos Sanctae MariaeC-citala Guadresigia.ut habeant, teneanlet possideant
Carnotensis aecclesiaeet monachos Sancli Petri, in omni lempore seculi; convenlione facta ut, dum
suburbio ejusdem civitatis ad auslratera plagam, olim vixero, teneam et singulis annis missa sancli Petri,
nitilia eleganlia ac nobililate nec minus modo quan- quae esl tercio Kalendas Juiii, in censum pcrsolvam
iiiin ad presens acvum aliinet, conslructi. Dederunt xii denarios; post discessionem vero el corporis
sane prefati canonici sanclae virginis Mariaead eun- niei depositionem, sicut haec praesens scriplura te-
dem locum Moris Villam et quicquid in Subrilana slatur, quo animaemere mox subveniat et occurrere
el in Uni Villa virienlur habere, aequo el pramplo dignetur primus et pius pastor aecclesiaePetrus, cum
animo, prout decet sanclos consnltum ire venerabi- oinni melioratione et inlegritate ad prefalum coe-
libus et Deo dignis moribus. Econtra vero, mutua nobium revertatur. Hoc igitur omnibus orthodoxae
vicissituriine, receperunt a nobis raonachis, videli- et apostolicaefidei cultoribus notum esse volo. Si
cet Sancli Peiri, in sua ditione, totum quod in Gi- quis vero contra hanc donationem venire quodam
none Villa el Petriperlusa a priscis temporibus vide- ausu temptaverii, malediclionem Judae apostatae et
bamur possidere. Harum aulem silus villarum in tradiloris Domini in corde et corpore ilico perci-
pago Carnotensi esse dinoscitur. Quod ea ratione at- piat. Ilanc ergodonaiionem manu obtimi comitis et
.
que intentione noverinl tam presenles quam stiper- senioris mei Odonis manibusqtie fidelium ejtis robo-
venluri fidelessancte Deiaecclesire factum, ut invio- rarc cuiii manu mea decrevi. Aclum publice Carno-
labilis et semper benefida caritatis cuslodia conser- lis. Otlo comes. Rolrocus. Arduinus. Teduinus. Al -
velur inler utrumque ordinem, proul lempus et res, charius. Gauslinus. Lambertus, qnihancdonationetn
Deo provisore, dictaverit. Ul autem haec inconvul- fecit. >
sam obiineal firmilatem, manibus clericorum obtu- Set utrum habeamus an non, vel si modo alio no-
limus examussim roborandam. mine vocil'iur, re icto priori nomine, vel ubi sit
( Odo praesul. Suggerius decanus. Salico ypode- funrius iste, penilus ignoramus.
canus. Lanbertusarchidiaconus. Rodulfuspraepositus. CAPITULUMXIV.
Allo praepositus.Hunberluslevila. Aimosubdiaconus. De mcclcsia Ermeittericirum,et de omni terra quam
emeranl monachi Sancti Petri.ab Archinulfo quo-
Ililduinus. levita. Isaac sacerdos. Warnerius leviia. dam milite.
Guido archidiaconus. Gauzberlus lcvita. Adelmus (Ante a. 986.)
decanus jul. (120). Morandus levita. Erberlus sub- (In noir.inoDomiiiiel salvatoris nost.rJJu.n^uCliri-
iT20) Sic.
S37 TETUS AGANO. - LIB. III. WIDBERTUS. 238
sti. Comes Walterius, notum esse voluraus omnibus A luris, quia atliil praesenliam noslram vir nobilisAr-
lam praesentibus quam futuris, quia adierunt pre- duinus, fidelis noster, manifestans nobis qualiler
sentiam nostram monachi Sancti Petri Carnotensis, venientes monachi sancti Pelri Carnolensis, quibus
ut eis ex nostra parte concederetur qualinus liceret praeesse videtur abbas Wiberlus, petentes sibi ut
ciscomparareecclesiamex beneficio Archinulfi fidelis eis quandam lerram ex beneficio suo ad censum
nostri, de cujus est beneficio nomine Ermenleriae, si- concederet. Quorum petitionem ralionabilem consi-
mulcumomnibusin eadem villa et ejusdem Archinulfi derans, cum consensu ipsius Arduini et aliorum
beneficiopertinentibus.Quod,eoconsentientesimulet fidelium, tam clericorum quam laicorum, assensum
precante, libenti animo annuimus. Terminaturau- dedi; eo tenore ut omnrbus annis festivitate sancle
tem ipsa terra ex uno latere fluvio Arvae, altero Marie, quae est vm decimo fcalendas Septembris,
lalere via publica, una frontefluviolo vulgari nomine solvant vel ipsi aut ilti qui ipsum beneficium te-
Berlo vocilalo, quarta fronte dividitur ipsa terra ab nuerinl in censum, solidum unum. Qui si de hoc
illa quae conlinetur ab Evroldo Villare. Infra has censu tardi exliterint aut negligentes, lege emen-
terminationes, totum quod ibi continetur conce- dent sua, et propterea praedictam terrain non per-
diinus, terras tam cultas quam incullas, tam eam dant; set habeant, aedificent atque possideant per
quae videtur esse silva, pro precio quod inter Archi- "cunclasuceedenlialemporasineulliuscontradictione.
nulfum et monachos complacuit; ea ralione ut annis Est aiitem ipsa terra in pago Dunensi, super quandam
singulis in festivitate sancti Martini, quae est III idus aquam qure noncupatur Edera, proxima villulaevo-
noverabris, dent monachi Arcbiiuilfo, et post ejus cabulo Buxidulo. Habet vero ipsa terra in longum
obitum suis heredibus, solidos duos pro carilate et perticas ducentas, in transversiim quinquaginta , et
custodia Ioci; et nulla omnino alia res ab eis re- lerminatur tribus partibus terra Sancli Petri Car-
quiratur, aique aecclesiam omueraque lerram quam nolensis ceenobii, quarta parle supradiclus fluvio-
diximus jureperpeluo, sir.eullacalomnia,possideant lus (121). El ul haecdonaiio firma et stabilis perma-
ac teneant nunquamque ainmittant; atleram autem neat, eis has litteras fieri decrevimus, et manu mea
sccclesiam, qure in vicino est, Roheria dicta, pro et aiiortim tam clericorum quam laicorum corrobo-
animaemeaeremedio et uxoris meacEvae volunlarire, rari dignum dtiximiis. Aclum Caruotis, publice. Odo
ipsis concessimus. Etiamque Archinulfus, qtii in comes. Arduinus niiles, hujus lerrae largiloris (122).
eadem aecclesia partem habebat, cuin filiosuoRosce- Suggcrius archiclavus. Fulcherius. Teduinus. Ar-
lino, exeniplura nostrum secutus, eodem lenore si- chebaldus. Aldricus praepositus. Siephanus vica-
militer facii. Ut autemhectraditionesomni tempore _ rius. >
lirmaeet slabiles permaneant, secundum peiitionem CAPITULUM XVI.
inonacboriim, conscriptionis carlam eis fecimus, et
manu noslra ac fidelium noslrorum sublerfirmare De *lodo in Erminulfi Villa majori monachis Sancli
Petri vendito a quodam nomine Heldeberto.
curavimus. Si qtiis igilur has donaliones irrilas fa-
cere vcluerit, aut aliquo modo deslruere, aut plus (Anle a. 986.)
aliquid qiiam supra posuimus requirere, aut aliqua ( In Chrisli nomine, convenil inter me Heldeber-
prava consueludine habilatores 'gravare, iram Dei tum el monachos Sancti Petri Carnotensis, quibus
omnipolenlis incurrat, ct cum Dathan et Abiron praeesse videtur Wiberlus abbas, ut eis alodum juris
atque Juda tradilore et ipso Anlichristo el angelis mei vendere deberem quod ex successione parenlum
ejus infernalem dampnalionem in flammam ignis niichi conligerat: quod et feci cum consilio paren-
aelerni perpelualilcr incurrat. tum vel amicorum meorum. Est autem situm in Er-
( Acltim Drocis, publice. iwinulfi Villa majorc; el terminatur unolalere lerra
( Walterius comes. Eva comitissa. Erchenulfus Corbonis, ahero latere alodo parenium meorum,
el Roscelimis, filius ejus, qui venriilores el dalores uno fronle via publica et allerofronte terra Sancti
fiierunl praefatarum rerum. Alberlus. Baldricus. Q Mauricii. Accepi aulem in venditione solidos quin-
Urso. Marcuardus. Salico. Iladebranrius. Gosfre- que; et iradidi eis ipsam terram perpelualiter, ut
dus. Nanlerus. Anscius. Rainardus presbiler. Anfre- quicquid ex ea, a die praesenti, facere voluerinl, sine
dus. Erenbcrtus. Haimo. Gislebertus. Ilubertus. ulla conlrarietale, firmissimam potestalem habeanl;
Ilugn. Emmo. Magenardus. Hilgaldus. Evrardus. camque sub auctoritale carlae ipsis tradidi, mantique
Alo. Hugo. > propria eam firmavi, slipulalione subnixa. Si quis
aiiiem contra banc vcndiiionem vel iraditionem ve-
CAPITULUM XV. nire vel calumniam inlerre templaverit, inferimi.s
De terrajuxla Buxedulo, dataab Arduino milite ci mullam auri libram unam; ac praesens venditio
monachis Sancli Petri, ad censum. omni lempore rata permaneat. Actum Carnolis pu-
(Ante a. 986.) blice. Signum Helrieberti vendiloris. S. Salomonis.
Ego in Dei nomine Oi!o,Cacnoteiisium comes, no- S. Amalberli. S. Teodulfi. >
tnmosse volumus omnibus lampraeseiitibusquamfu-

(121) Ita riuo codd. casu norainalivo. (122) Sic.


259 PAULI S. PETRl CARNOTENSISMONACHI *40
CAPITULUM XVII. A CAPITULUMXVIII.
De terris redditis monachis Sancli Pelri a prmsule De loeo qui Aurion, vulgo vero Evron, dato Sanct»
Odone. Pelro in subjeclione utque abbatibus Carnotensis
cmnobii.
(Ante a. 986.) (Anno 98S.)
< ln (l25)Christi nomine, Odo Carnotcnsis ecole- ( Mundi lerminum omuiumque quaeipsius compa-
siaecathetlra sublimatus, notum esse volumus filiis gine conlinentur evanescentem imrainere transilum
sanclre noslrae aecclesiae tam presenlibus quam fu- continuatiu mulliplicium alleslalur signorum. Ne-
turis, quia adiit presentiam noslram turba mona- mini ilaque differendum seu procrastinanduin; ne-
chortim, cui praeessevidelur Wibertushurailisabbas, miiii dum vacat, de propriae salutis acceleranda
in suburbio ejusdem urbis posita, ut eis videbalur, conversione dissimulandum, immo de inolila beni-
quaedam a nostra mansueludine exposcens rationa- gnilate Condiloris noslri miserabililer diffidemkim.
hilia. Reclamabant eiiim ipsi raonachi, in proximo Quocirca universalis secclesiaeDei presens uiique
riiclae civilalis, quasdam terras noslro episcopio in- necneftitura per succcdeiuis aevi perpetuilalem per-
(ermixtas, quas eis reddendas a nostra reiigione penderit miiicia qualiler vel quibus facullaiibus ego
siimmopcre dcposcebanl. Sel nos praecedenlium indignus Roribertus, perlascivis aclibus admodum
liiijus sedis episcoporum seqnentes, pro posse, vcsti- implicilus, pro ademplione culparum seu atleptione
gia, qui ctindem locum subiiiuare et, proul possi- praemiorum, inlra locuni in honore perpeluae Yir-
bilefuii, possessionibus dilare maluerunt, non solum ginis ac prrccelsaeDei genitricis dedicatum, in Cino-
quae in calumnia erant resliluere deliberaviraus, set mannico pago silum, qui dicitur Aurion, vulgo tamen
etiam quae ex noslro ibi conligua erant indulgere noncupanie Evron, quem ex benelioio senioris mei
ccnsiiimus; quae et illis stipendia fierent, el pro no- comilis Odonis, cum aliis mullo amplioribus, te-
lis omnique statu nostrae aecclesiaecolidiana oratio- nere videor, ul ab anliquiori fuerat, monaslci ium
niiiii ab ipsis impendercliir merces. Terra aulem de inibi Deo.magislrante patre Benedicto,servienlium,
qua loquimur, pars quacriam conjacel in villa qurc deliberando, pro viribus, propicia divinitatc, riesu-
tliciiur Manns Villaris, et lerminalur ex riuabus par- daverim. Dum haecigiltirmecum sollicita mente de-
libus lerra SanctaeMariaede rebus frairum dictaese- liberando pervolverem, revolvendo deliberarem ,
dis, unn latere lerra episcopii et fratrum, allero atque id ipsum officijuxta vires proprietalis impossi-
laiere via quae ducil ad Amiliacum villam. bilefore decernerem,monasterium beatorum aposlo-
( Concessimuseliam eis, in altero loco qui dicilur „ lorum Petri el Pauli, in suburbana Carnolinre urbis,
Canipus Follis, qure sub noslra dicione parlim vide- speculativae vitae inslitulis diviniius innormalum,
bamur habere. Quae etiam lerra terminatur uno la- opere pretiuni duxi festine ac suppliciter expeten-
tere via publica, altero lalere usque ad concessam dum; ejusdemque archislerii, ,qtii tunc praeerat,
precariam quam Herveus tenet, una fronle lerra magis lamen proderat, abbali et provisori, domno
Sancli Piati ct de polestate episcopali, allera fronle utique Wiberlo venerabili, ipsius quoque fratribns
prope vallera quae diciiur Sancii Caurauni. Haecigi- ibidem alacriler agonizando, Deo non sibi viventi-
iur omnia sicnt premissa sunt, noslra auclorilaie bus, mei animi diutinum atquc votivum ex intimo
et consensu aecclesirenostrae, tam clericorura quam paleleci desiderium. Complacuii ergo aeterno el in-
bicorum, eis concedimus; el ulperpeluam oblineat commulabili omnipolenlis Domininosiri Jhesu Christi
slabililalem unanimiler decrevimus; et ut inviolato consilio dominum meum, ulique Odonem, simul cum
robore conserventur, subscriplione manus propriae sua malre Ledgarde, parilerque dominam meam
omniuinquc fidelium nostrorum adnolalione correxi- Bertam, ipsius aeque conjugem, huic voluniati vcl
mus. Si quis aulem contra hoc beneficieniia; noslrae deliberationi meae favorabiliier consenliendo, con-
donum se obponere volueril, aut eum infringere currere; eosdemqueeiiam mecum praefaii loci Hai-
icmplaverit, perpetuae malediclionis iconfodialur D rion oratorium, jam praescripto xenodochio (124),
iinathemale, pariemque cum his habeat, aeternis summi privilegii apostolorum perhenni ditione,
ilctrtisiis inceudiis, qui dixerunt Domino Deo : Re- subjugasse et subjugandoconcessisse; convenil quo-
cede a nobis, scienliam viarum luarum nolumus. que jam praedictum beatae niemoriaeabbaiem ex suis
Signum Odonis praesulis. S. Suggerii decani. S. Ilu- monachos contuberniales, j'uxta professionis suae
gonis archiepiscopi. S. Fulconis. S. Fuloherii. normam, ad famulandum Deo ejusque inlibalae ac
S. Helgaldi. S. Giraldi. S. Widonis. S. Aimeriei. perpeluae genilrici devoiius assistendum, adibito
S. Rodulli. S. Allonis. S. Alcherii. S. Wigerii. communi consilio fralrum, direxisse. Ego aulem,
S. Gelriuini. S. Areinberli. S. Hilduini. S. Johaiinis. in recuperalione ipsiiis loci sive in alimouia seu in
S. Horivei. S. Adam. S. Ardradi. S. Lamberti. vesiiariis fratrum, vel susceptione hospittim.seu qui-
S. Bernardi. S. Dodonis. S. Fulconis. S. Otiilarrli. bnslibet necessitalibus explenriis, proutpoiui.eidem
S. Roraaldi. S. Alonis. S. Ysaac. S. Vulgisi. > monasieriolo in prssenliaruni reslilui rcslilueiidique

12r.) Vulgala in Gall. Christ., t. VIII, inst., col. 293.


(1-211Xenodochium. A.
241 VETUS AGANO. — LIB. IV. GISBERTUS. 212
v ituin teneo, lenebo ettenui. Quo abbate intra gre- A ordinis, sexus vel dignitatis, quicumquc htijus secu-
niitim plaoidreregionis receplo, ipsius nichilliomi- rilalisevulsor vel effraclor persistere pracsumpserit,
ims successorem, doinnum videlicet et imitubilis in praesenli quidem cum Giezi, mercaiore fraudis,
viiaeGisberltim abbatem, supplex ac devotus suppli- participalionem adeplus, seternaliter aulem cum
cator expelii, ul unum ex suis monachum benedi- Dathan et Abiron lenebrosis caliginibus mancipalus,
cendo in praedicto oralorioto abbalem subslilueret. tunc veniam consequatur quando consecuturus est
Quod primo quidem abnuit, landem aliquando mei diabolus. Obsecroilaque clementiam regum oinnium-
etiam domni meisque commiHlonumquoque meorum que in Christo dignitalum, ut, si subsequenti aevo
preoibus.iit eralbonivoliis alque exorabiIis,devictus, (quod absit, quod ulique, nt creditur, aberil) aliquis
assentiendo quod suppliciter exoraveram, benigne abba in Carnotensi coenobio emerseiit, qui supra
supplevit; ea scilicel domni mei, me .deprecante, scriptum Haurion monasleriolum, existente sine Deo
promulgala conditione, regii insuper consensus cupiditale, quae sua sunt, non quae Jhesu Christi,
accedente immunitaie, conformidabili ponlificum qtierens, desolare voltierit, nullum in prosecutione
interininalione, decreto quoque tam aecclesiastica- oblineat effectum, et sepius diclum stabiliterperma-
rum quam srecularium potestatum, una cum tolius neal ctenobiolum. Ut autera hujus securitalis causa
plebis scito, ul sepe diclus Haurion locus pro traden- " perpetualiler consistal inconvulsa, suggillaia pceni-
dis benediclionibus, vel subslituendis abbatibus, in ,us totius fraudis velcalumpniaeconlroversia.domno
poteslale prrofaii archisterii suppremi apicis aposlo- meo obtuli, duci quoque ceterisque in Christo pro-
lorum, ejusdem loci provisoris, perpetualiler per- ceribus, corroborandam; placuilque alque convenit
nianeat, quippe a quo suaerecuperationis seu ir.slau- tanrietn in ulroque loco uno lenore eademque habi-
rationis summam liabet et principium. Sepe scripli ludine conscriptam contineri. Signum Hugouis du-
utique Haurion cceuobioli abbalem Carnotensium cis. S. Odonis comitis. S. Hugonis, sanclae (125)
pater, quem secundum decreverit, subrogando Rituricensis archipraesulis. S. Letgardis comitissae.
subslituat, accedente in uiium suorum ulriusque S. Berlae comilissae. S. Gauzfridi vicecomitis.
loci, fratrum consensu simul cum electione ejusdem S. Hugonis de villa Aloyae.S. Huberli. Avesgaudi.
locelli defensoris vel advocali, si quidem Dei zelum S. Fulcherii. S. Lanririci. S. Helgaudi. S.Rodberti,
sapuerit; ipseautemordinatus in praeseniia suiordi- qui hanc conscriptionem fieri jussit. S. Suggerii.
natoris vel patris, non prioratus vel aequaliiatis seu S. Rotroti. S. Harduini. S. Teudonis. S. Gilduini.
parihiaiis locum, setjunioriset discipuli humiliiatera S. Isaac. >
aitendat.omneinque eidem subjeclionein, secundum „ Quantas invenire potui cartas, sub tempore Wi-
ii stiuitioiiemsant liBeaedicli, vicinoobaedientiaepede berli abbalis scriptas, in lioc opusculo per ordinem
exibeal; pareal, inquatii, jubenli, obtemperet impe- scripsi; nunc autem aggrediar scribere eas quae
r.inli. Si ergo tergiversalor aut ihpugrialor cupiens michi videnlur editae Gisberli abbatis sub temporc.
cxisiere (quod absil!) diabolieffeclus imitalor, de collo [Hoc autem volo scire legenlcm, quod vir bealus
suoj'ugum debitaesubj'ectionisprocaciterexculerevo- Wibertus moriens jussit corpus suum poni in com-
luerii, excoramunicetur. Quodsi adhuc improbus iu muni potiandro, dicens quod intra aecclesiam dtim
sua perstiierit peninacia,rieponaiur, eidemque alius ponunlur corpora peccatorum, augenlur in inferno
subrogeliir, pracclaris alque victricibus obcedientiae pcenaeanimarum eorum.]
armis melius instructus. Ipse vero aut cujuslibet
(123) Suppl. Ecclesim.

LIBER OUARTUS
SIVE

GISBERTI ABBATIS

(Ab anno 984 ad annum circiier 1001.)

CAPITULUMI. O rius, proptcia divinitate rex. Sicut de tabernaculi


De privilegioa rege Clothario firmato. gloriae Dei decore in praesenli sreculo cogilantibus,
(Anno 985.) in domo aeternitalis ipsius vitae reseratur adilus, ita
' < In
(126) nomine sanctaeet individure Trinita- ejusdem pervasoribus procal dubio in inferni bara-
tis, Palris videlicet, Filii et Spirilus sancti. Clolba- tro perpetuae mortis patebit ingressus; huic spei

(126) Publici juris facta est hree charta iu Gall. Christ., t. VIII, inslr., col. 29*.
243 PAULI S. PETRI CARNOTENSIS MONACHI 244
fideliter inconbendo invisibili vcrilate gaudemus, A cunclis finibus rerum in universis comitalibus sive
huic iiiberendo firniainiir. Quapropter universalis beneliciis sepe memorali firiellsnostri Odonis comi-
Dei aecclesiaeomiiium fideliuni noslrorumque, tam tis sibi adjacenliuin, universaliler ab omni respeclu
praeseniium quam succedenti s;ecuIo fulurorum, judicura, ordine mundi decurrenle inviolabili soli-
noverit pia sagacitas quia fideles noslri regni, ditate, solulum et illibatum permanere; ea si qni-
Odo scilicel Carnolensium praesul, atque illustris- dem ratione ut, ab hotlierna die et deinceps, remota
simus comes firielis nosler ac inter alios magis di- omniura poleslate, nullo aditu, iiullo lempore, ali-
lectus Odo, cum sua aequeconj'uge Berta (127) neple quis principum rccclesirisiicorum aut secularium
utique noslra dutcissima, magnificenliae nostrae ge- pontilicum, ducum, comitum, vicariorum vel quo-
nua suppliciter adierunt, accedente quoque etiam rumlibet diversi generis ofliciatium, in claustro
in hoc incliti dncis fidelis nostri Ugonis favorabili praedicti monasterii, aut in cunctis rebus, juxla qnod
obsecralione, ut quoddam monasterium quod in superius decretum est, ipsi adjacenlibus, aliquas
suburbio pFaenotaiaevidelicet Carnotinae civitatis in impetrat exactiones, id est, iteque bannum, neque
honore beatissimorum duotleni apicis principum dislrictum, aut quicquid in aliquo lerrenae justiciae
Peiri et Pauli, Deo propicio, constat uobiliter ftin- lilulo dici polesl; videatque pia ac provida sollici-
"
daium, non minimo grege ibiriem opinabiliter rerio- tudine tum aecctesiaslica tum secularis cclsitudo
lente monachorum, conlemplalivre viiae inslilulione praesenlis ac fulurae generationis, ut id quod pro
probabiliter retractaniium, nostrae serenitatis aliquo Salvaloris exobtabili amore, pro scelerum inleger-
inunere subfimius digiiaremur decorare. Est euim riraa ademptione, pro beatae spei perhenni perce-
egregium decus, eritque, Christo favente, in secu- ptione, apostolis summi apicis conceriimus, caste et
lorum progenies, ipsius monasterii celsitudo semper inviolabiliter, suggillalis pcniius calumniis tolius
in tripudio, gloria monachorum in triumpho, et perfidae conceptionis, conservet in perpetuum et
exultatio plebis spiritali in jubilo, quod (128) [prae- roborante bonitate defendat in evum. Quoniam qui-
dicli fideles nostri serenitatis nostrae fundamine dem tunc servi Dei atlenlius et liberius vacabun:
perpetualiter cupiunt stabiliri. Nostrae siquidem oralionibus si non inquietabunlur corda eorum
aliif.uliiiis exorabititatem precc et volo supplici querimoniis forensibus. Ut aulem in Dci nomine
adhierunt, principaliter tamen ac praecipue circa lioc edictum aucloriiaiis nosirae in saecuionim suc-
dccorem domus Dei mirabililer ardcntissimo amore cessione validiori innilalur vigore, manu propria
divinilus inspirati. Memorali fidolis nostri ac di- ipsum substipulavimus et anuli noslri sigillalione
lecli coinitis Odonis, in cujus oppido praelibalum r, inlormari atque nobililari imperavimus. — Anno
disnosciltir esse ccenobium, ipsius quoque jam di- Incarnalionis Dominicae DCCCCLXXXVII (129), anno
ctre conjngis Berlae, neptis noslrae, supplicia vola xxxi regnanle domno Lolhario gloriosissimo rege.
benigne favore exliterunt, qualinus ob nostrum et Actum Compendio palalio. Ego Arnulfus, notarius
siuim ibiriem memoriale aelernum sepedicti sepius- ad vicem dorani Adalberonis archiepiscopi et summi
que dieenrii arcbislerii claustrum, cum omni inte- cancellarii, recognovi. S. Odonis comilis. S. Gil-
grilate suorum apenditiorum, eorum scilicel quae in duini. S. Fulcherii. S. Alcherii. S. Teudonis. S.
jure beneficiorum aul comitaluum] praefali fidelis Huberti el filii ejus Iluberli. S. Odonis. S. Hugonis.
nostri comitis Odonis sive prope, sive longe, in S. Rainaldi. S. Erchcmbaldi. S. Gilonis. S. Gtias-
ejusdem monasterii possessione pertinere seu re - celini. S. Adraldi. S. Hervei. S. Haimonis. *S. Ni-
spicere videntur, velfidelium devotione futuro tera- velonis. S. Rodberti. >
pore ibidem conferetur, nostrae solidilatis processui CAPITULUMII.
quasi muro el quodam antemtirali ab omni exaciione1 De Pomereda et Lovis Vilta datis a Viviano, fratri
quam terrena justicia videtur exigere, liberumi Fulcherii.
rcdderelur et immune. Igitur de Dei causa atques (Anno 988.)
ejusdem loci reverenlia pie perlraetantes, per de- D i Singularis necnec praecipua est divinae miseri-
precalionem praefalorum fidelium nostrorura, ma- corriiae causa, quia benignitali Salvatoris Domini
xime tamen supplicibus votis consensu pariterque: Dei noslri, ea dignationis ratione, humanae fragiliiaii
benigno superius noniinali fidelis nostri Odonis co- naturae placuil providendo consulere et consulendo
mitis necne ipsius praefalae conjugis, quortim, uiI providcre ut in divinis voluminibus el sanis oma-
dictum esl, suppliciler invigilanli sollerciajpraesens> menta et egrotis congrua dispensaverit remedia.
nostrre aucloriialis supradiclo monaslerio confertur• Cum enim non sit possibile queraiibet honiinum
anchora, ex more regiae celsiludinis decrevimusi corruptionis suae labem effugere, immunemque pec-
alque consiiluimus praenotatum oralorii locum, curai cali in hac corrupttia vivere, providit pius et mi-
(127) Oio I, Carnotensis comes, uxorem duxilt j'ai insiries dansma copie de 1774, ayant Coriginal
Bertam, Conradi regis Arelatum filiam, quae, poslt devanl les yeux. > Quibus omissis pariter in codice
morlem Orionis, aimo 995, nupsil Roberto, regi,, B, constal (ut saipe alibi) codicem illuin ex codice
Hugonis Capilonis filio. A fuisse descriptum.
(128) Uncis inclusa sumpsimus ex apographoi (129) Eniendandum 985, cum aucloribus Gallim
domni Muley, qtii addidit etiam iu ipsius codicis At Chrislianm, l. VIH, instr., col. 295.
inargiue : < Uuuteur a passe iciplnsietirs lignes que
245 VETUS AGANO. — LIB. IV. GISBERTUS. 246
sericors quasdam occasiones seu oportuniiates qui- A die et deinceps, monachi qui in praedicto monasterlo
bus, ipsius propiciatione, noslra facile valeamus Deo servierint praelibatani terram teneant atrfue
peccala rediraere. E quibus omnibus illa duo sua- possideant et quicquid ex ea facere voluerint in
vius redolent medicamina egrotanti anime spccia- omnibus liberrimara , propicio Chrisio , habeant
lius familiaria, de quibus ipsius Veritalis vox sic facultaiem. Si qttis vero conlra hanc donationis
inlonuil beata : Dimittite et dimittetur vobis. Hujus cartulam insurgere aut ei calumniam inferre vo-
igilur lam praeclarae polticitationis verilatem obe- luerit, regio morbo percussus, luminum cecitaie
dientor accipiens, zelo domus Dei exardescens, in- multatus, et praesenlem viiam miserrimo exilu ce-
linita fidelium devotio laudc et imitalione dignis- lerrime finiat, el sempiternam dampnationem cum
sima, ulpolc lilii aecclesiae amplissima praediorum Zabulo subeat, ubi, igneis conslriottis calenis, acler-
suortnn largilione eam ditaverunt, pluribusque naliler ingemiscat, vermis quoque nunquam mo-
proprietalis suaeeam sublimaverunt, quibus in hoc riens ipsius carnes conrodat, et ignis qui nescit ex-
temporum cursu ex fide vivens illam slabililatem tingui pabulum et esca perhenniler existat. Ut au-
aeiernrc sedis per patientiam expeclans, omnia tem bujtis tradilionis noticia perhenni in Christo
sancta el jusia Deoque amabilia plenissime dispen- nitalur anchora, pro meis culpis redimendis necne
sal, variis usibus profutura. Exultant ergo jam spe pro patris mei Fulcherii, seu matris meae Anslru-
preslanlioris gloriae in seraetipsis impletum illud dis, vel fralris mei Rodulfi, jam defunctorum, re-
apostoli: tlilarem datorem diligit Deus; illud eliam quie, proque fratris mei Fulcherii incolumitate et
viri sapienlis : Redemptio animm viri divilim iltius; aeterna remuneratione, propria manu eam subslipu-
et, Qui dat pauperibus nunquam egebit. lllud quoque lavi aliorumque virorum nobilium manibus ac no-
dominicum : Verumptamen dale elemosinam, et ecce taminibus corroborandam obltili. Signum Odonis
omnia munda sunt vobis; et, Sicut aqua extinguit
Carnolensiumpraesulis. S. Rodulfi decani. S. Salomo-
ignem, ita elemosina extinguit peccatum; et, Qui nis ipodecani. S. Geroldi archidiaconi. S. Odonis co-