Vous êtes sur la page 1sur 613

Anselme (saint ; 1033-1109). S. Anselmi,... Opera omnia, nec non Eadmeri,...

Historia novorum et alia opuscula, labore ac studio D. Gabrielis Gerberon,... expurgata et aucta.
Editio nova, opusculis recens editis illustrata... accurante J.-P. Migne,.... 1853.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHEGA CNIVEUSALIS, 1NTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUAl SS. PATRUM, DOCTORUM SCMPTORUMQUE ECCLESIASTICOMM


QUI
AB M\0 APOSTOLICO Ai) INIVOCENTIl III TEMPORA
FLORUERUNT;
UECUSIO CHRONOLOGIOA
OMNIU.MQL'.* EXSTITEKE MO.NUMENTORUM CATIIOLKVETHADITIONISPEH DUODECIMPIUOIU
ECCLESLE SyECULA,
JUXTAEDITIONES ACCURATISSIMAS, 1NTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRITTIS COLLATAS.
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA J
DISSERTATIONIBLS, COMMENTARIIS LECTIONIRUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA;
OMNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU.ETRIBUSNOVISSIMIS S.ECULIS DEBE.VIURABSOLUTAS
DETECTIS, ALCTAJ
INDICIBUS PARrlCULARlBUS ANALVTICIS, SINCULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSF.QUENTIBUS,DONATAJ
CAPITULIS INTRAIPSUMTEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNONET TITULISSINGLLARUM PAGINARUM MARGINEM
SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATEKIAM SIGNIHCANTIBUS, ADORNATA ;
OPERIBLS CUMDUBIISTUMAPOCRYPIHS, ALIQUA VEROAUCTOP.ITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLI.ENTIBUS,AMPLIFICATA;
DUOBUS INDICIllUSGENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET UEUUM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATRUM )NQUOFILIBET TIIEMA SCRIPSERITUNO1NTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO
SCH1PTUK.<ESACU/E, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET 1NQUIBUS OPERUM SUORUM LOCISSINCULOS SINGLT.ORUM LIBR0RUM
SCRIPTURiE TEXTUS COMMENTATI SINT.
BDITIOACCURATISSIMA, C.-ETERISQUEOMNIliUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CIIARACTERUM NITIDIJJ*». ~
CIMHT.£QUALITAS, INTEGRITAS TE.XTUS, PERFF.CTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAJT fc>
TUSINUMF.RUS,FORXIA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE1NTOTOOPERISDECUHSU CONSTANTER f ^ CJ"Cv'
SIMILIS,PRETIlEXIGUITAS, PR.ESERTIMQUE ISTACOLI.ECTIO,UNA,METIIODICA ET CHRONOLOGICA, / /*CO V^
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS HIC ILLIC / / ~~ \
SPARSOIIUM,
PRIMUM AUTF.M )N NOSTRABIBLIOTIIECA , EX OPERIBUS All OMNES yETATES , /^ ' r— '
LOCOS, LINCUAS FORMASQUE PERTINI.NTIBUS
, COADUNATORUM. i—<
SERIES SECUNDA, H 3
IN ()UA PKODEUNTPATHES, DOCTOKES SCRIPTORESQUE IiCCLESI*:I.AlTNiU ~~*\ ~~\,
A GREGOKIO MAGNOAD INNOCENTIUM 111. '.
-^ Jg
Stccutante 3.*«p. SDXigne, \" \^/
8IBLIOTHECX CLEKI DNIVEKB^S, \ # ^X
SIVE \. \
CURSULMCO.MHLETORLM IN SINGLLOSSCIENTIJJECCLESIASTICAi HA.VIOS EUITOHE.

PATUOLOGIA —
BI!VAEDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA,ALIA GR/ECO-I.ATINA.
VENEUNTMILLEFRANCISDUCENTAVOLUMINA EDITTONISLATI.NVE ET
; OCTINGENTIS
MII.LETRECENTAGR.ECO-LATI.N.E.— MEREI.ATINAUNIVERSOSAUCTORESTUMOCCIDENTALES, TUM
ORIENTALES EQUIOEMAMPI.ECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONEl.ATINADONANTUR

PATROLOGI^ TOMUS CLVIII.

S. ANSKLMUiBEX I5ECCE.NSIABBATE CA.NTUAUIENSISAHCIIIEPISCOPWS.

EXCUDEHATUU KT VEMT APUI) J.-P. MIC.NK KDITOHEM,


LNVIADICTADWIIIOISE, PUOPE POKTAMLUTETL-EPAIUSIOHUMVULGO/^ltiVFliiiNOiMINATAra,
IROUGE.
SEU PETTT-MON
1833
S^GULUM XII

S. ANSELMI

EX BECCENS! ABBATE CANTUARIENSIS AHCHIEPISCOPI

OPERA OMNIA

NEC NON

EADUIERI MONACHI

HISTORIA NOVORUM ET ALIA OPUSCULA

LABORE AC STCDIO

D. GABRIELIS GERBERON Y^T"'"-;


IMonachi Congregationi» S. IHanri lfe\

ET ATJCTA
ADMSS.FIDEMEXPUHCATA ^^",

EDITIO NOVA, OPUSCDLIS RECENS EDITIS ILLUSTRATA

ACCURANTE J.-P. MIGNE


RIBLIOTHECX CLERI UNIVERSvE
SIVE
1N SINGULOSSCIENTIJ5ECCLESIASTiCERAMOSEDITORE
CBHSUUJfCOMPLETOBUM

TOMUS PRIMUS

YENEUNT2 VOLUMINA14 FR.ANCISGAIXICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


IINVIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETI^E PARISIORUMVULGOD'ENFER. N0MINAT4M
SEU FETIT-MONTROUGE

1853
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOIVIO CLVIII CONTINENTUR.

—i»t-0 ) —

S. ANSELMUS CANTUARIENSISARCHIEPISCOPUS.
PARSHUilA.— DOGMATICA.
OPEP.UM
De divinitf.lis cssentia Monoiogium. cel. 141
Proslogion seu Alloquinra dc Dei existentia. 2-25
Liber pro insiplenle auclore Gaunilone. 242
S. Anselmi liber apologelieus contra Gaunilonem. ' 247
De lide Trinitatis et de incarnalione Verbi. •: '. r 239
De processione Spirilus sancti coutra Grsecos. ..-•.. 285
Dialogus de casu diaboli. "
,.""•?.""" r" 525
Cur Deus homo. '...':: .... 559
Liber de coneeptu virginali et originali peccato 451
Dialogus de veritate. 407
Liber de voluulaie. 487
Dialogus de libcro arbitrio. 489
Dc concordia prsescienli;e et prsedestinationis. 507
De azymo et 1'ermenlalo. 541
De sacramentoriiin diversitate. — Waleranni epistola quse beato Anselmo scribendi ar-
gumentum praibuit. 547
Responsio ad Waleranni querelas. 551
Oflendiculuin sacerdolum. 555
De nuptiis consanguineorum. 557
Dialogus de grammatieo. 561
Liberde voluntateDci. 581
OPEUU.M PARSSECUNDA. — ASCETICA ET FAIt/ENETlCA.
HomilkBet Exbortalioncs. 585
Sermo de passione Domini. (J75
Exlioriatio ad contemptum iniiiporaliiini el desiderium selernorum. (577
Admonilio morieicti. 685
Carmen dc contemptu iiiiindi. 687
Aliud. , 705
Libcr Medilaiionum el Oralioniim. 709
Mediialio super Sliserere. 821
t)e pace et concordia. 1015
Traelalus ascelicus. 1021
Oratio dicenda ante perccplioncni corporis el sanguinis Domini. 1055
Salulatio ail Jesuni Chiislum 1055
llymni et psalterium de S. Maria. 1055
Versus de LanlVanco. 1049
De verbis Ansclmi. 1051
Quxdam dicta ulilia cx dictis S. Anselmi. 1051
OliMiWI'.'AIISTKIUTA.— EPISTOLAHU.M Lllllll QUATUOR.
Liber primus, cpislolns coniinens quas scripsit Anselinus nondiim abbas. 10^0
Liber sccuiulus, cpislolas cnnfmcns quas scripsil Anselmus cuni abbas Heccensis agercl. II47

E.v lypis MIGNE, uu PeliiMoiitrouge.


AD OPERA

SANCTI ANSELMI

PROLEGOMENA.

ILLUSTRISSIMO NOBILISSIMOQUE £'""

DOMINO V

D. JAGOBO NICOLAO COLBERT

ABBATI BECCENhl,

PRIORIAC DOMINOCHARITATISSCPBALIGERIM,NECNONAMBERT.C

Qui cunctis supereminet sacrae doctrinae magistris, illustrissime domine, is tibi se sfstit
ut in ejus amplexus ruas, quem ut patrem colis; et eum attentus auscultes, quem ut
magistrum revereris, qui purioris theologiae studiosissimus es.
ls ipse suas, et quidem expurgalas, tibi offert lectiones, in quibus unis ea omnia teneas
flusa in caeteris legisti: ut quae eo exponente noveris, ea te docente omnes quandoquo
discanU
Anselmus est, ex abbate Beccensi Cantuariensis archiepiscopus, aui, suo tandern splen-
dori restitutus, abbatem Beccensem suo sic adgaudet illustrare lumine, ut in gratiae vi-
cem ipse tuo nomine illuslrior fiat; et ita splendenli Anselmo ab eo illustratus ipse afful-
geas.
Hactenus vel mutilus, vel mendis ut nequidem legeretur,
fcedus adeo viluerat eo quod
vix ac ne vix quidem intelligeretur : ipsum modo nativae suae integritati ac puritati red-
didimus, consullis quampluribus, quos undequaque corrogavimus, codicibus manussri-
ptis; adeo ut qui offendebat in singulis, jam integrum inoffenso decurrat pede; et qui has-
rebat in verbis, sensum facilis attingat.
Jara ergo ut S. Anselmi Opera cunctis fiant amori ac studio, quid superest nisi ut tuo
fulgeant nomine? Quo enim felicius quam tuo, sancti illius doctoris Opera prodireiit?
Quidquid in scienliis altum, quidquid mirum in arlibus, hoc Colberti nomen jure celebrat,
dum ambit tutelam. Ecquis ejus non ambirct pntrocinium, qui, dum rcgis regnique ad-
PATBOL.CLVHl. 1
minister secretioribus assidet consiliis, sicomnium promovet vel protegit sludia, ut ia
ipso babeant scientiarum alumni Mecaenatem, omnes lillerati patronum.
In te ergo, iilustrissime domine, ut uobis sit, quem in Parente se habere gloriatur non
Gallia modo, sed luropa, sed totus orbis, Anselmus primaevo suo splendori redditus, tuo
nomine gestit insigniri, qui olim Gallise, Angliae, vel magis orbis Christiani decus fuit et
ornamentum. . t
Is ex abbate Beccensi, cujus locum tenes, ad infulas raptus, quas ut scientiae pietatisque
merito quamprimum obtineas, jam in omnium votis est; is, inquam, sua Opera non tuo
examini, ut olim Lanfranci censurae, corrigenda subjicit, sed emendata, tuis studiis tuae-
que tutelae committit.
Unus forte miraberis quod Theologorum facile princeps te sacrae doclrinae alumnum,
suae quaerat habere tutorem. Hoc unum in te mirantur omnes quod taee parentis non tam
alumnus quam actor, et vindex sis magis quam discipulus. Sublimiorem sane intelligen-
tiam spiranl hujus sancti docloris Opera; verum, quo ferves, animus nec sublimioribus
*
impar.
S. Anselmus unus ipse est qui summae essentiae majestatis ea humilitate scrutatus est,
quae non opprimeretur a gloria; et ea sapientia attigit, quae intelligeret quod fide credi-
dit. Unus ipse est qtri divini Veroi oeconomiam sic exposuit, ut quod caperet nemo, nemo
non apprehendat, qui cum ipso per fidem ad intellectum profecerit. Unus ipse est qui
angeli et hominis casum, originalisque labis traducem sic edisseruit, ut quod caeteros
occultum latuit, jam omnibus fiat manifestum, qui ideo credunt ut intelligant, Unus porro
ipse est qui eam, quam pauci penetrare valent, divinae praescientiae, praedestinationis et
gratiae cum humana libertate concordiam ea lege composuit, ut pereat necesse sit qui sie
unum defendit ut alterum neget.
Haec sunt, illustrissime domine, quae S. Anselmus sapuit: haec sunt quae S. Anselmus
docuit; et quidem haec alta, haec summa sunt, sed et ideo tuis digna studiis, quibus in id
unum tendis ut Deo digna sapias. His itaque qui in sancti hujusce doctoris Operibus la-
tent, divinae sapientiae thesauris te quis dignior, vel (e ouid dignius? Hos igitur eo animo
excipias, quo ipsosin suae erga te reverentiae obsequium tuo nomini dicat, qui ut nihil
unquam nisi rectum, nisi sanctum, cum Anselmo sapias, et in Deo semper vaieas, aeter-
num precatur. v

Tibi

Addiclissimus F. GABRIELGERBERON,
Presbyter ac monachus in congregatione Sancti Mau.ru
IN OMNIA S. ANSELMI OPERA PROLOQUIUM

: Qaidquid verbo Dei edocti credimus, id inlelligi-. A librum De excellentia B. Virginis, librum De cceleili
mus SS. Patrum voluminibus eruditi; et ex publi- bealiludine, ct librum De similitudinibut.
cis bisce Ecclesi» fonlibus uberiores purioresque Haecaulem ul ordine aliquo prodirent, in quatuor
noslrae fidei latices bauriendos esse non dubilat partes. dislribjita sunt. Prima pars continet opera
quisquis catholice sapit. Unde non evolvendis modo didactica seu dogmaiica; hoc esl, traclatus qui
his sacraedoclrinaecodicibus loti incubuere quotquot tbeologiae vel eliam philosophiss placita exponunt.
vere docli fuerunt, sed et in illis sedulo expurgandis Altera pars babet paraenetica, homilias videlicet et
a labe et sordibus quas temporum lapsu et exscri- exhorialiones. Terlia includit ascelica, id est me-
plorum nescientia vel incuria conlraxerant, om- ditaliones ct orationes. Quarla epistolas conlinet.
nem, ut par erat, insumpserunt operam quolqnot Dogmatica sic disposuimus, ut non aetaiis ordine,
veritaii non discendae solum, sed et posleris tra- sed juxta subjecti seu argumenli dignitatem, aut
dendae invigilaront. meihodi legis, procederent. Sic quae de Deo uno
Haec nusquam laudata satis monachorum, et pro agunt, scilicct Monologion, Proslogion, et Liber
cseteris, si Eadmero credimus, ipsiusmet Anselmi conlra Respondentem pro insipiente; deinde quae
studia; hic pins juxla aculilis eorum labor, qni ut de Deo trino liber De fide Trinilatis, etc., et liber
scienliae pariler ac virtntis exemplo nobis praeirent, B De procetsione Spirilus sancli. Tum quae de Verbi
non legendis duntaxat, sed et emendandis sanclo- Incarnalione, nimirum libri Cur Deus homo el liber
rum scriplis impalluere. De conceptu virginali, etc., justo ordine procedunt:
Avitae hujusce pielalis avilique islius laboris liis tamen praemisso libello De voluntate Dei, nee
xniuli nonniiUa sanciorum doctorum opera jam ty- non libro De casu diaboli, ut pole qui ad divinseIn-
pis purgatoribus excusa dederunl, et excudenda carnationis intelligentiam conducunt. Deiude Iiber
eliatnnum parant plures congregalionis S. Mauri De concordia prcescientiwcura libero arbilrio; qui-
ascelae. Nos in S. Anselmum cx abbate Beccensi bus pariter ex legilimae meibodi praescripto proeiissft
Cautuariensem arcliiepiscopum incidimus; cujus debuerunl diilogi Ce veritale clDe libero arbilrio,
scripta, dum sublimioris doclrinae splendoribus et libellus De voluniale'. Post haec libri seu epislolac
hinc inde micarent, adeo corrupta deprehcndimus, qiicc de sacramenlis aliquid tractant, quales sunt
nt vix una snperessel in eis integra senlentia. episloloe De azymo, De tacramentorum dhersilale,
Haec ut nalivae suaa. purilati redderenlur plu- De presbyteris concubinariis, et De nuptiis consan-
res consuluimus codices rass. quos ultro nobis guineorum. Primam hanc partem claudil quaeslio
suppeditavere bibliolhecse non ignobiles, videlicet dialeclica, quse esl argumentiim dialogi De grani-
Regia, Victorina , Thuana, Cisterciensis , Cotlo- - malico.
niana in Anglia, Tornacensis Martiniana, clar. Pancnelica, videlicet homilias. secunduji seriem
V. D. Joly, praecentoris Parisiensis, et cl. V. D. librornm et capilulorum Scriptur» qu.e in eis ex-
Bigol Rolhomagensis : nec omisimus liibliotbe- plananlur, jure distribuimus. Ascelica, hoc est ms-
earuin, Beccensis, Geinmeticensis , S. Michaelis ditationes et oraliones sic distinximus, ut medila-
in Monte, Corbeiensis, et San-Germanensis, ex- lionesquibus mens Deuin conlemplatur, Jeinde ora-
emplaria mss. Consuluimus et varias S. Anselmi tiones, quihtis Denm anima fldelis invocat, el san-
Operum ediliones; duas nempe Golhicas sine loco ctorum suffragia exorat. singulatim protulim«u.
el anno : unam Nurembergensem anno 1491; duas In his ita distinguendis hunc ordihein duximus
Parisienses, unam anno 1544, el alteram anno 1549. observandum. Prsemilluntur medilationes sive ura-
Venelam anno!549, duas Colonienses, unam anno tiones quibus mens compungitiir, lum illae subse-
4573, alteram anno 4612; et Luadunensem, quae quunlur quibus amore virlulum anima inarda-
ulliina est, anno 4630. scit.
Ad istorum cum excusorum, tum mss. fldem ca Porro epistolarum tribus Iibris qnos primu» edi
quse in S. Anselmi Operibus vel expuncla (uerant - dcrat D. Picardus, quartum adjecimus. caeteras
vel omissa, restiluimus; quae male inserta, rese- P omnes complectentem qiiseinmss.bibliolhecac Colio^
euimus; et quae in alia verba aliosve sensus dis- nianae babentur. Ipsa enim, numero supra centurfi
tracta, in auctoris verba mentemque eo quo po- quae haclenus incdilae sunt, solila* sua erga ve*l
tuimus studio., et ea qua debuimus sinceritate, re- sludiosos humanitale nobis communicavit V. cl.. D.
duximus. Colton, instanle apnd eum singulari benevoleniia
Ea etiam quae S. Anselmi constat non esse, ab iis V. cl. D. Joly, regi a consiliis, in Anglia tuin r«-
qnaejureipsi retribuuntur, ex aequo secernenles, illa sidenle. Monnullasinsuper ex mss. biblioihecse lum
. vel in Appendice seposuimus, vel inier Eadmeri Regiae, lum Gislenianae, liim Marliniauss Torna-
Opera, qui aliqua haud dubie scripsit ex his quae censis, lum RemigianseRemensis, in qua fragmen-
inler S. Anselmi Opcra circumferuntur, vidclicet lu n magis cst quam cpistola, deprompsimus; ct eas
15 S. ANSELMUS CANTUAR. ARCHIEP. 4«
parlim lertio, partim-quarto libro anneximus; par- \ diligenlia ex ms. codico transcriptum, et ad nos
tim quoque in Supplemento, post imlicem, evulga- imice transmissum, publici juris fecimus, eum
vimus, eo quod nobis non occurrerim nisi jam aplissime alleri allerius abbalis contra Judaeos
excusis omnihus aliis sancti hujusce docloris ope- Dialogo adnectentes.
ribus. Commentationes in Matlhseum, in Canlica cantic,
Appendicem subjunximus, in qua ea opera sepo- in Apocalypsim, et in Epislolas Pauli, hic excu-
sita sunt quae, etsi Anselmi nomen falso prseferrent, dendasnon duximus, cum nobis conslet eas nnn
non tamen prorsus excludenda censuimus, eoquod esse Anselmi, sed maxime Hervaei, monachi Burgi-
alibi edila non exstenl; quae enim in aliis volumi- dolensis; et animus sil omnes ejus in sacram Scri-
nibus excusa sunt, his typis iion expressimus. Sic pluram commentarios, quos in mss. codicibus ha-
libruin De membris et dctibus Deo attributis, qtii bemus, aliis lypis ederc, cum tempora dabunt.
inler S. Hieronymi et S. Auguslini opera reperilur; Tanderii hic monuisse javat, 1° nonnullas forte
sic librum De corpore et sanguine Domini, qui inci- exliortationes et orationts, aliave opuscula inter
pil: Lego et relego, ctc, et inlerGuillcImi S. Theodo- S. Anselmi libros hic quati recenseri, quae tamen
rici abbatis Opera in Bibliotheca Cistercicnsi edilus ejus esse minime conslat; at quid ei jure aijudican-
ost; sic denique libros De imagine tnundi, qui in B dum sil, severior censura infra subjicienda demon-
Bibliolheca PP. Hohorio Auguslodensi tribuilur, slrabit; 2° castigaliones singulas omnesque varias
omnino exclusimus. Dispulatio vero Judsei cum lectiones ad finem Operum accuralius scrupulosius-
Chrisliano, quam Gislebertus abbas "Weslmona- que colleclas recudi (Nos ad calcem paginarum, ut
slerii scripsil, hic locum oblinuii co quod ad S. An- moris estnostri, posuimut. EDIT. PATKOLOG.) , ul
selmum ab auctore directa fuerit, nec in lucem ba- qnam varie mss. tegant ab edilione Ltigdunensi
ctenus edita sit. anni 1630, cum qua ipsa coiitulimus, uoveril quis-
lpsi ex subjecti paritale adjunximus alterum Dia- quis islis voluerit intendere.
logum Judsei et Chrisliani, non diu post a Ruperto Cseterum, he quid opellae nostrse huic editioni
Tuitiensi coniposilum. Is ab ipso vocatur Annulus desit, singulorum quse in hoc volumine continenlur
/Srfet/tle quo pluribus in locis dixi in Apologia pro operum censuram subjicienius, ex qua facilc quivis
Ritperto. Ilunc cum diii conquisivissem, ulpote qui spuria a legilimis S. Anselmi operibus disceruet;
scrrcm boc opus in edilis Tuiliensis abbalis desi- el qua retate quove auclore unumquodquc prodierit,
dcrari, fausle tandem naclus sum, et R. P. D. quantum in his conjicere dalur, nullo labore digno-
liartini de Buseh, prioris monasterii Lsetiensis, scet: noslro inlerim fruatur.

OPERUM S. ANSELMI CENSURA.

CESSUBA Monologii. C ulria exponcndum resumil, et bene posilum sic


Hunc libiTim habenl omnes ediliones, et illum demonslrat ut discipulus nibil cjus ralioni posse
Ansclmo ndjudicant oninia cum excusa tum manu- objici respondeal. Totam igitur hujusce dialogi se-
scripiu. lllius ipse meminit pluribus in locis iuira riem atlendenli, isla ex Monologionon fuisse huic
cilandis. dialogo adjecla Hquet. Adde quod omnia mss.
Iloc opus quo ordine et qua setate scriptum sit, sic legunt. Nec Eadmerus hoc opus post dialogns
non ila conslal. lllud post qualuor Dialogos, de qtii- editum asserit, sed poslquam ab Anselmo scriptos
bus infra, scriplum iunucre \ideliir Eadmerus (/. l. fuisse hosce Dialogos dixit, subjungit: Fecit quoque
De Vita S. Anselmi, col. 63), ex cujus flde idem tibellum unum quem Monologionappeltavit, quaeverba
cseleri censenl, quinlum locuni huic operi conceden- non arguunt hunc librum non nisi post Dialogos
les. Verum hujusce libri menlio mulla fit in priino prodiisse. Quod autem Monologii nomine liber iste
capiie primi borumcc Dialogorum, dialogi videlicet proferalur in 4 et 40 [«/. 41] capile istius dialogi,
Ve verilate. Undc cohfici videlur hunc librum hu- facile censuerim hoc apposilum postquam Auselmus
ju.smodi dialogis non csse posleriorem. Paler Theo- hujus operis lilulum immutavit, el Monologiumvo-
phylus Raynaudus putal (in hujus libri synlaxi, ciiari voluil. Constat ergo hoc opus ab Anselmo esse
p'. 435) isla ex Monologiopostea inserla sive allexta D compositum anlequam dialogum De veritate sci i-
fuisse huic dialogo. ,Cui conjeclurse favere vidctur pserit.
quod nome"nMonologii, quo co in capite liber iste Verum non scriptionis ordine dunlaxai, sed et
vocalur, non fuerit ei praeflxum nisi diu posl editos argumenli dignitate primum cst. In eo enim pluribiis
hujusniodi Diatogos, ut infia dicctur. Nihiloininus el quidem necessariis ralioiiibus sine Scripturarum
lamen fallit hnecconjectatio. Mamhoc quod discipu- aiiclorilate S. Ansclmus in persona alirujus secuni
lus in co primo capite adduxerat ex Monologio, id raiiocinantis probat quidquid fide de Dei exisieulia
iu decimo cjusdcm dialogi capite magisler ex indu- ci essenlia credimus. llinc illud opus iuscripserat:
47 CENSURA OPERUMS. ANSELMI. 18
Exemplum meditandi de ralione fidei, nnllo aucioris A CESSCRA Retpontionis pro insipiente.
nomine prseposiio, ut prseferl ms. Sagicnse, quod Cum Proslogium in manus cujusdam venisset,
proplerea cseteris anliquius ducimus; deinde Mono- qui hanc Anselmi argnmentationem, id quod mojns
loginm nuncupavit. Hugone vero Lugdunensi archi- cogitari nequit, ett saltem in intellectu, ergo et neces-
episcopo jubente ut nomen suum illi prsescriberet, tario reipsa exitlet, non ralam esse pulans, cam
ipse jam abbas Beccensis, illud Monologium, id est refellere gestiens, scriptum illud edidit, ut narrnt
Soliloquium, nominavit. Hsec ex ipso discere est in Eadmerus lib. i DeVita S. Anselmi, col. cil. Hoc
ejus prologo ad Proslogion et in eapilibns 4 et 9 opus varias habet intitulationes, quas videre licet
libri De fide Trin. et de incarn. Verbii et in ejus in variis hujusce libelli leclionibus ad calcem Ope-
epistola ad Hogonem, quaV est 17 libri u, et in rum positis. In hujus responsionis flne plurimum
epislola ad Lanfrancum, quse est 63 libri i, et in commendalur liber Proslogii.
epist. ad Mauricium, quae est 65 ejusdem tibri Hujusce vero Responsionis quis auetor csset An-
primi. selmus aded tacere volxiit, ut eum nori esse insipien-
Hunc aulem librum instantibus suis monachis, et tero, sed Catholicum dixisse salis esse duxerit in
naxime Mauricio, Anselmus, lum Becci prior, scri- prologo sui Apologetici, pag. 37. Unde hactenus
psit, et antequam evulgaret, corrigendum Lanfranco B bujusce Respondentis nomen audiium non fucrat,
jam lura archiepiscopo misit, ut ipse suis ad eura quod nos declaravimus ex mss. fide quse Gaunikinem
epistolis lestalur. Yide lib. IV, epist. 102, el lib. i, Majoris-Monaslerii monachum hujus responsionis
epist. 63. auctorem proclamant. Vide varias hnjusce et se-
Cum autem S. Anselmus eo in Iibro dixisset non quenlis opusculi lecliones. Abeat jam ergo procul
proprie dici in Deo tres personas quomodo tres sub- Francisci Pici senlentia hoc opus irilmentis Roberto
stantias, etc, inde a nonnullis reprebensus est, a Olkot, qnem conslat ducentis annis essc Anselmo
quorum censura se vindicavil B. Auguslini auctori- juniorem. Is quidem et cum eo alii hanc S. Anselmi
tate, ut ipse adhuc prior scribit Rainaldo abbati in ratiocinationem, veluti quse in logicam peccaret^
epistola qnae est 74 1.1, el Lanfranco arciiiepiscopo exploserunl; sed ausim dipere quod nec eam in-
in episl. quae est 68 lib. i. tellexemnt. Alius fortc dabitur de ea disserendi
-
CENSCRA Proslogii. locus.
Hujus lihrj argumentum et intitulalioncm discere CENSUIU LIBBIconlra Gaunilonem respondentem pro
qiiivis potest ab Eadmero in lib. i De vila S. An- insipiente.
selmi (col. 63), ex prologo hujusce libri, et ex r Quidam S. Anselmi amicus ad eum misil Gauni-
epist. 14 et 47 libri u. Hoc opus inier alia S. An- lonis responsionem, quam ut sanctus doclor consi-
selrai exslal in omnibus edilis ac mss. In edilis dcravil, gavisus est, el eam, adjuncta confulaiione,
quidem inscribilur Prosologion, sed per errorem: aidem amico rcniisit, ut testatnr Eadmerus 1. I De
inscribendus enim est isle liber, Proslogion, ut ba- vita S. Anselmi, col. cit. Hsec confulalio legitur in
bent mss. 464 et 2267 Bibliothecae Regiae et alia omuibus S. Ansclmi lam excusis quam mss. cndi-
antiquiora, ot videre licel in casligalionibus quas ad cibus. In mss. 442 bibliothecac Domus S. Petri,
calcem Operum posuimus. . . tract. 3, exstat sub boc titulo ; Conlra insipienles.
Quod Anselmus adbuc prior Becci, el quidem post ln mss. biblioth. aulse Pembroch., tracl. 8, bunc
Monologium,ipsum coroposucril (ab ann. 4063 ad praefert lilulum : Conlra respondentem insipientcm.
an. 4077), ex Eadraero loc. cit. palam est. QuaeeO In ea spectabiiis cst Anselmi modestia, qui, ut re-
in opusculo de divina natura et ejiis pcrsonis fcrt Eadmerus loco cit., gratias agit suo reprehen-
S. Anselmus edisseruit, ipse commendat in c. 4 libri ' sori; quem non insipientem sed Calholicum ipse
De fide Trinilalit et de Incarnatione Verbi. Qnse prouunliat in suse responsionis prologo, cl quem
antem in eo de pleno bealiludinis gaudio elocutns non malevoIentia,sed benevolentia, quae ipsi inflrma
est, Hugoni incluso legenda consulit in ep. 22 1. n. D visa sunt, confulanda suscepisse censuit; ut ait in
Elsi libellus iste senientiariim ac subtilissimsecon- hujusce Apologetici clausula. Hasc S. Anselmum,
templalionis pondere magnus esset, ut ait Willelmus dum Becci prior esset (circa an. 4070) scripsisse
Gemmet. lib. vi Hist. Northman., c. 9, quidam ta- discimusab Eadmero cilato loco.
men hujus libri ratiocinaiionein confutare aggres* CEnsnRALIBEISEUEWSTOL^De fide Trinitatis et de
sns est, de quo in sequentis opusculi censura di- Incarnalione Verbi.
cemus. Hic Iiber exstat in omnihus sive mss. sive excusis
Observandum hic superest quod cum S. Anselmus sancli Anselmi cxemplaribus ; et qiiidem inventus
indubius sit hujusce opusculi auctor, ex quo maxima est sic praenolalus : Liber sive epistola de fide, seu.
pars Manuaiis, quod S. Auguslini operibus instrl- Ltber de Inearnalione Verbi conlra Judmos, ut fidcm
tur, conflala est, liquido constat Manuale islud non facit hujusce libelli prsefalio in edilionibus Gotbicis
Auguslini, sed magna ex parte Anselmi fetum esse, quse nec annum nec locum habent, cl in quarum al-
nt infra demonstrabimus in censura Mediiationis 21, tera omilluntur hseeverba, contra iudmos; qnse et
qnae incipil: Eia nunc, clc, et ex islo opuseulr-io*i in suiisequentibus postea editionious meritocxp inci-.i
excerpla est. sunl. lrrepserant enim, ut conjicio, cx Trilhemio,
19 S. ANSELMUS CANTUAR. ARCHIEP. 2t
qui in libro De eccl. script. censuit S. Anselmumi A diensis. Iste Rucelinus fuit Abailardi prseceptor, ut
librum De Trinilate, et quidem ab eo opere distin- observal Horsiius ad S. Bernardi epistolas, lom. V,
cturii, contra Judseos scripsisse; qui error ex variisi p. 37, col. 1. Illius denique errores notantur a
hujus opuscuji inscriptionibns ortus esl. Nam ini S. Auselmo 1. n, ep. 35, 41 et 51; ab Abailardo
ms. 336 Biblioihecse Regise hic liber sic inscriplusi ep. 21 ; ab Ivone Carn. ep. 7; el ab Annalium scri-
legitur : Anselmus de Trinitale. Nec immerito, quan-- ptoribus ad an. 1092 el 1094. Ea aulem setaleplu-
doquidem Trinitalis fldes in eo maxime explicalur. rimi isla diflicultale tenebantur, ut ipse Anselmus
Unde el nos inlegrum lilulum restituimus, De fidei tradit (col. 263).
Trinitatis, elc.; nec enim etim duximus omitlendum,, CENSURA LIBRIDe processione Spiritus sancti.
qui magis operis argumentiim indicat. Legitur hic liber in onmibus tum mss. lum excu-
Sanclus Anselmus in c 4 bujiis operis commendat, sis Operum sancii Anselmi* voluminibus. Canla-
Monologion el Proslogion, quibus proinde posteriusi brigse in ms. 235 collegii Sancli Benedicii Iribui-
est; al in cap. 17 libri De processioneSpirilus tanctii lur Augustino; per errorem haud dubie prioris lit-
meminil istius epistolse, quse propterea illum librurai lerse A.quas Augustinum pro Anselmo significavit.
prsecessit. Anselmum aulem hoc opus -edidisse licet non
"
Eadmerus 1.n De vita S. Anselmi (col. 84), ell. n expresse tradal Eadmerus in libris De ejus Vita
Histor. novor., scribit hoc opus ab Anselmo initioi (lib. ii,. col. 102), el ibi solummodo dical Grseces
sui archiepiscopatus fuisse composilum slylo episto- ab Anselmo catholiea disputatione fuisse confulalos,
Iari et Urbano II papse destinatum; et ex eo S. pon- manifeslum lamen fit ex eodem in lib. n Hislor. r.o-
tiflcem in Barensi concilio errorem Grsecorum fir-. vor., ubi ait quod ipse Anselmus post Barense con-
mius confulasse. Nihilominus lamen certum est, cilium, quod anno 1098 coactum est, inde diligen-
4» Anselinuin adhuc ahbalem primam buic operi1 tius atque subtilius traclans, egregium opus scripsif,
manum admovisse, videlicet anno 1092: ipse enim, et per multa loca ab amicis suis rogatus direxit. Id
in episloIaadBaldricum,quse esl511ibri n, significat cliam patet ex Anselmi libro seu epislola De azymo,
se hunc lihrum inchoasse antequain in Angliami in cujus cap. 1 docet se ad Walerannum misisse
transfretaret. Cantuariam autem venit pridie Nali- opusculum quod de processione Spiritus sancli edi-
vitalis B. V., el anno sequenli, qui ab Eadmero 1093; derat, De eadem isla dispulalione scribilur in ep.
noialur, in archiepiscopum eleclus est : juxta i- 53 et 160 libri III et in epist. lllibri iv. Hic liber in
psiusmcl Endmeri historiam, 1. u De Vila sanctii edilionibus Golhicis et in Coloniensibus inscribilur
Anselmi (loc. cit.). Pridie, inquit, Nativitaiis B. Dexi g Epistola, etc, quod ev eo faclum conjcio quod
Genitricis et perpetuce virginis Marioi, Cantuariami Hildeberli instanlia conscriplum Anselmus ad cum
venit... Rapitur et violenter in vicinam ecclesiam cumi transmiseril, ut ex citalis epislolis liquel.
hymnis porlalur. Aela tunt hasc an. D. lncar- Hoc opus editum esse anie complelum an. 1101,
nal. 1093, pridie Non. Martii. quo schisma exslinclum est, colligilur ex prsefata
Id insuper es eo probatur quod, ut Anselmus in- epistola qua Waleranno in schismate slanti misisse
dical in c. 1 hujusce operis, incceplum sit ante con- se istud opusculum Anselmus scrihit. Prseadducla
cilium Suesslonense, quod Raynaldo Remensi ar- quoque Eadmpri verba(I. u Bist. nov.) cerlam fidem
chiepiscc-po praesiJe celebralum est anno 10921 faciunt illud non esse compositum nisi post conci-
abeunte, vel ineunte anno 1093. lium Barense, quod non anno 1097, ut conciliorum
Cerlum esl,2°, manum ultimam huic operi S. An- colleclores falso computant, sed anno 1098 ce-
selmum dedisse anno 1094, videlicel post S. Anselmii lebralum est. Anselraus enim anno 1097, feria
inaugurationem anno 1093, pridie Non. Decemb.,, V, quse fuit Idus Oclobris, a curia discessit, et
peraclam, cum rege in Normanniara transvectot postera die ex Anglia Romam profecturus ad por-
Anselmus studiis cceleslibus vacarel, ut tradil Ead- tum Dofris venil. Lugduni moratus est usque ad fe-
merus 1. n De Yila sancli Anselmi; hsec auleni,, D riam lerliam 1anle Dominicam Pahnarum (anni pro-
eodem tesle (loc. cit.), anno 1094 contigeruhl. inde 1098), quo die Lugduno recessit, et post ali-
Hunc aulem librum sanctus Ansehnus scripsitt quot dies Romam pervenit, et prse niinia aeslaie in
ccmra quemdam clericum, qui asserebat in Deo tresi viilam Schlaviam divertit; unde Barum cum Ur-
personas esse ires res, sicut tres angeli aul tresi bano II petiil, et concilio adfuit. Haec fuse narrat
animae; quem cum resipuisse audiisset, et ipse suumi Eadmerus 1. u Hist. novor., ex quibus fit evideus
opus dimiserat, quod non pcrfccit nisi postquami Bareuse concilium anno 1098 coaclum esse, et li-
eum ficte suum errorem abjurasse didicerit. Haec : brum De processione Spiritus sancli non editum esse
ipse inc. 1 liujus libri proloquilur. nisi post linjus annoI098 decursum.Mihiergoproba-
Porro clericus hic, conlra cujns blasphemias ca- lur, 1° ad id operis excitalmn Anselmum ab Hilde-
lamum S. Anselmus exacuit, Roscelinus sive Ru-- berlo Cenomanensi cpiscopo anno 1100, posl mensem
zelinus vocatur in ms. 3 biblioihecae Thuanse, utt Augusluin, quo rex Willclmus regnum cum vita de-
notant varise lecliones; el in ms. monaslerii Longi- posuit, IHICest statim atque a carcere quo inclusus
Ponlis, in quo exstal hic liber eo lilulo : De incar- fueral Hildeberlus Iiberatus est, et quo Anselmus iri
nalione Verbi contra btasphemias Rucelini Compen- Angliam jcversus cst; ibi cnim tunc fuisse Ansel-
21 CENSURA OPERUM S. ANSELUI. 22
mum con obscure innuil prsefala Hildeberil ad An- A tur in prsefaiione, el Eadmerus referl 1. n De rjus
seimum epislola quse esl!60 I. Ili, his verbis : Feli- vila. Inde coitsequi necesse est hoc opus prodijsse
eeni me, ti metuissem vel prmens inslrui. Hoc aulem ante librum De processione Spiritus sancti,qw, nt
tnihi loeut invidet, nec aliter salutalionis induttit probavimus, non nisi post Barense conciliuni scr:--
obsequia, niti prius orbis dimidium consultarem : ptus est. Anno itaqne 1094, poslquam libriim T)e
oportel enim maris et aeris explorare clemenliam,elc; incarnalione Verbi perfecil, hosee fibros S.AnscImus
in qda eliam se nondum in Angliam transfretasse aggressus est, dum per rcgis absenliam studiis
indicat. Unde et colligo eam scriptam ante annum sanclis tolum se daret, juxta Eadm. 1. u De ej4ts
1401, quo ineunte, videKcel paulo anle vcrnum tem- Vita (col. 84). Ipsos aulem coinplevit in villa Schla-
pns, in Angtiam Ilildeberlus transivit, antequam viam, quo diverlerat anno 1098, et ubi remanere
Elias, urbecapla, Cenomanensecastrum obsedissef, nimio calore compulsus est, donec instaret statiis.
nt de Hildeberto observal D. de Bondonnet in libro dies concilii, videlicet Kal. Octob. isliusanni 1098,
De Vitis Cenoro. pontiGcum. —2° Mihi probaturhoc et non anni 1097, ut ex Eadmero demonslravimus
opus ab Anselmo compositnm ab anno 1101 ineunle in libri De processione Spiritus sancti censura. .
ad annum 1403, quo ilerum ex Anglia Anselmus Hos libros Eadmerus ipse Becccnsi Ecclesise,
exivii, et eo ipso tempore Anselmum illud Hildeberlo B I cujns erat filius, transcripsit, ul testalur S. An-
ac Waleranno misisse. selmus in epislola quseesl 2q libri u. Ipsos eliam a
CENSCRA LIBRIDe voluntale Dei. monachis Cantuariae transcribi ad Paschalem II mil-
In nullo ex his in quse incidi mss. reperitur isle tendos rogavit S. Ansclmus, si ejus epislolae credi-
libellus. Cum lamen in omnibus editis legalur sub mus, quae est 55 libri iv. , ,(, ~
Anselmi Canluar. archiep. nominc, et in eo verba Adverlendum etiam est quod in fine cap. 17 I:-.
ac sententise S. Anselmi deprebendahtur, illura ad bri n dical Anselmus volunlatem se habere scri-
appendicem non duximus ablegandum. Equidem bendi de originali peccalo; undc consequilur li-
seio Anselmum Laudnnensem de volunlale Dei eo brum De conceptu tirgin. el orig. pecc. esse isto
sseculo disputasse, et ejus hac de re sententiam a posleriorem; quod eliam arguiffir ex prologo el ex
Ruperto Tuitiensi acriter impugnatam non verbis c 22 istius Iibri, ubi raeminit librorum Cur Deiis
modo, sed et scriptis, ut in Ruperti Apologia lale homo.
disserui (in prol >g. et in parte i, p, 40, 41,12, 13, CENSURA LIBRIDe conceplu virginali el origina'i
46,47, 43 et 81). Verum quidni et Anselmus Can- peccato.
tuariensis de eadem quaestione simul ac de con- r Post Barerise conciiium Romanamque synodum
cordia praescientiac,elc, scripserit circa vilacflnem, S. Anselmus, dum Lugduni morarctur, explelis 1L-
effervescenlibus tunc animis circa hanc de Dei vo- bris Cur Deut homp, boc opus scripsit anle mcilita.-
lunlate quscslionem,paucis videlicet annis antequam lionem fle redemptionehumana, ut fidem facil Ead-
Rriperlus cum Anselmo Laudunensi congrederetur. merus lib. nDe ejus vila (coI.lQ7)ALiquet argoli^
Nam adversus eum scripsit circa annum 1116, ut brum hunc esse composilum anno 1099, quoconc,
in ejusApoiogia animadverli; Anselmusvero deces- Rprii. celebratum esl sub Urbano II, in fesio Appa-
serat anno 4409.. rilionis scilicet S. Micfaelis, quod erat lerminus
CENSURA LIBRIDe casu diaboli. induciarum quas in festo Nalrvitatis Domini post.
Isiitis dialogi S. Anselmus ipse meminil in c 17 concilium Barense rex Anglise oblinuerat,. juxta
libri i Cur Deus homo; et inc. 5 libri De conceplu Eadmer. L n Hist. novor. Iluic enim synodo Ro-
virginali, circa fincra, el in c 7 iibri De concordiai manse S. Anselmns inlerfuit, nec nisi ca-peracta
prcescienti-, elc Argumentum libri declaralur ini Lugdunuro repetiit, ul ex Eadm. ibidem conslal ^
prologo ad dialogum De veritale. nec Lugduno discessit nisi post regis obitum, qtii
Huoc ut et alios tres S. Anselmus scripsil dumi an. 1100, mensc Aiiguslo, contigit, uno videlicet
adhuc prior csset Becci, ut tradit Eadm. L i Dei D ] anno post mortcm Urbani II, qui luimana exuerat
cjus Vita, hoc cst ab anno 1063, quo prscposilusi incnse Oclobri [corr. Julio] anni praecedenlis. ut
est, ad annum 1077, quo in abbatem est electus. Eadmerus in fin&Iib. n, Hist. novor. observat.
Observandum bic unum esl quod traclalus Dei Hic liber aliquando duntuxat inscribilnr De con-
malo, de quo ipse scripsil ad Mauriiium, non estl ceplu virginali. Sic Cantabrigse in ms. 161 bihlioth.
nisi excerplum ex c. 14 dialogi islins, remola fortnai publicse, et in ms. 217 cotlegii Caii, el in ms. 203
interloculionis, ul facile adverlet quisquis epistolami atih» Pemhrochianse, el in aliis. Aliquando simplici-
ad Maurilium, quse est 8 libri n, conluleril cumi ter, De originati peccalo, sic Cantahrigse in ms. 235
prsefato capite 41 [al. 10 J. Quapropter scriptum illudI collegii S. Benedicli, et aliis quse videre c&lin va-
separatim non edidimus, cum et in co capite, ett riis Ieclionibus. Hinc forie error Trilhemii disJin-
in ista epislola uno conlexlu inlegrum habeatur. - guenlis librum De virginati conceplu, a libro De pec-
CEHSDBA. LIBRORUU Cur Deus homo. cato originali.
IIoc opus in Anglia ad Bospnis inslanliam S. An- in prsclalione ct in c 22. istius opusculi S. An-
scImusinchoavit,elinCapuana provincia, aulequami selmus memiDil librorum Cur Deus h,omo.,q:ii pro-
cogerelur Barcnse concilium, perfecii, ut ipse testa-- indc eo sunt anliquiorcs; illud vero rfrscccssitlibrum
23 S. ANSELMUS CANTUAR. ARCHIEP. 24
De concordia prtescient., in cujus c 7 mentionerii A ipse liber in c. 1 declarat se ab eo scriptum qui
hahel opusculi istius. tracialum De processione Spiritus tancti ediderat,
Denique in epistola ad Theodoricum, quse est 42 de quo supra diximus. In ms. 22 bibliolhecse Lin-
lib. iv, de eo opere scribit, et illud cum libris Cur colniensis , et in mss. 217 bibliotbecse Caii, et in
Denthomo transcribi mandat.ut eos omnes adPasch. ms. 44S bibl. publicse Canlabrigensis, et in ms.
II dirigeret. Vide epist 55 libri iv. Cisterciensi inscriptus est De tacrificio azymi et
CENSURA DECLARATIONIS eiijutdam in pracedentem fermenlati. In ms. Sancti Martini Torn. inlitulatus
librum. est De pane tacrificii conlra Gr~cos. Inler epislolas
Etsi declaralio hscc in mss. sancli Anselmi volu- excusa fuit editione Colon. an. 4612; in aliisomni-
minibus non occurrat, in omnibus tamen illius ope- bus inter libros edila esl sub eo titulo quem ei prae-
riim editionibus reperiltir. Illius occasionem el ar- flximus. Vide varias Iecliones>
gumentum ex ipsamet discere licet. Verum de illius Cum prsefatus liber De procestione, etc, cujus in
auclore et setale non aliud scimus nisi quod cooela- c 1 hujusce epislolse fit menlio, prodierit ab amio
neus fueril S. Bernardo Clarnevallensi, quem vccat 4101 adannum 1103, ut supra demonstratum, et
sui temporis Spirilus sancli organum. Undejcon- hsec epislola direcla fuerit Waleranno Novembur-
sectaneum eslhancccdcclaralionem esse posteriorem " gensi, adbuc stanti in schismale, quod Guiberti
Anselmo, qui-decesserat anno 1109. Bemardus vero morle, qusejuxta Dodech. anno 4100 obtigit, exs-
junior monacbum induit anno 4113. tingui coepit, certo cerlius est eam ab Anselmoscri-
CENSURA DIALOGI De veritate. plam non fuisse anle annum 4101, sed paulo -posl
Sanctus Ansclmug adhuc prior hunc dialogum librum De processioneSpirilut tancti, circa annuin
Bcripsil, Eadmero lesle 1.1 De cjus Vita (col. 62), 1402: hanc enjra protrahere usque ad annum 4406,
eodem videlicet tempore quo dialogos De casu dia- sub cujus fine Anselmus in Angliam rediit, et quo
boli, De libertate et De grammatieo. Vide sancti Henricus IV imp. Leodii vita functus est, abs re
Anselmi prologum ad hunc dialogum, cujus adliuc diceretur, cum eo temporeschisma penitusdesiisset,
ipse meminit in C—Slibri De conceplu virginali. Ilenrico V jam imperanle. Hcec praecessit alteram
Eadem proinde sit dialogorum De libero arbitrio et De sacramentorum diversitale, in cujus fine aqctor
De grammatico censura; si adilideris quod in c 4, meminit istius.
qnaest.3 Deconcordia grali~, etc, menlio fiat dialogi CENSUBA LIBRISITEDUARCM EPISTOLAIUIII De tacra-
De libero arbilrio. mentorum divertilale.
CENSURA TRACTATUS De voluntate. - Primam bujuscemodi epistolarum esse Waleranni,
Sanelus Anselmus I. De concordia gralias cum lib. alleram Anselmi Cantuar., inscriptiones pneseferunt
arb., c. 41, utcunque promisil, elsi infirnise admo- in omnibus tam edilis quam mss. Ideo autem Ead-
dum valeludinis, se aliqnando dicturum de mulli- merus islius sicut el praecedentis opusculi non me-
plici divisione volunlaiis quse est usus. Id autem minit, qtiod inter epistolas ea recensenda duxerit:
cum nullo in loco alligerit, non abs re conjicio ab nos ea libris accensuimus, juxta omnes pene editio-
eo panlo anlequam decederel libellum hnnc esse ncs, et pleraque mss. In ms. 22 bibl. Lincol., el in
coinposituin , quom ex ms. Viclor. Cd. 12 edidi; et ms. 217 bib!. Caii, et in ras. 203 aulse Pembroch.,
quidem eo rabcntius, quod non modo Anselmi no- et in ms. Cisterc, ac in edilione Nuremberg. anno
mcn, sed el senlenlias babet. 4491 bic liber inscriplus legilur De tacramentit
CENSURA LIBRIDe concordia pr~scienli~ ,pr~desli- Ecclesiw. Quo eodem litulo illum citat S. Bonav. t.
nalionis et graliw cum libero arbiirio. VII, parte iv, in c 4 terlise Responsionis Apobgiae
Anglicanae Ecdesise pace reddita, S. Anselmus pauperum. Diversos alios tilulos vide in variis lectio-
circa viue finem, hoc est anrio 1109, hoc opus nibus.
scripsil, juxta Eadmer. 1. n De cjus Vita (col. 114). Qua aulem aelate duse istse epistolse scriptae slnt,
Varia esl hiiuisce operis dislribulio, ut in variis D sic conjicimus. Anselmus Waleranno fim miserat
Icciionibus nolalum est; qneis adde quod in ms. epistolam de azymo, ul ipse in fine bujusce opusculi
442 domus sancli Pelri in Anglia in duos traclatus significal. Deinde ex c ult. epislolse Waleranui ct ex
iste libcr dividilur : primiis est de praescientia'et c 4 epistolaesancli Anselmi constat quod lunc Wa-
pradesiinaiione; aller de gratia el libero arbitrio : lerannus Pascbalill essetreconciliatus , et adeo ipsi
at justius in ms. 203 aulsePcmbioch. in tres parles familiaris , ut cardinalium jam tum essel consecre-
dislribuilnr : 1° de prsescicntia et libero arbiirio ; larius , iil refert Paulus Langius in Cbronico Cili-
2» de prfcdcstinaiione ct libero arbilrio; 3» dc gra- ' zensi. Igitur scriplam censeo hanc sancli Anselmi
tia el libero arbitrio. In ms. bibliotbecse Viliariensis epistolani anno4102, quo Anselmus Ecclesiaebono
in Brabantia dicilur Liber trium qumlionum. Di- totus invigilavit,priusquam ex Anglia Romam iterum
gnus sane liber qui lanli viri vilam clanderet. pergeret, quo pervenit circa finem anni 1103. Et ita
CENSURA LIBRISEUEPISTOI.-E De azymo etfermento. S. Anselmus perduosislos an. 1101 et 1102 scripsit
Librum hunc sen epistolam esse Auselmi pro- librum De processioneSpiritus sancti. Deinde librum
testantur omnia ciim exeusa tiim mss. exempla- De azymo, el tandem epislolam Dc sacramenlorum
ria ; et ipse Dodcchinus ad ann. 4094; sed el differcnliis.
Ǥ CENSURA OPEKUM S. A^iiUii. 26
CENSURA Offendiculi tacerdotum. A . CENSURA DIALOGI De grammahco.
Hie liber exstat Cantabrigae in ms. 235 collegii (Vide censuram dialogi De casu diabqli, et dialogi
Sancti Benedicti, in ms. E 10 Corbeiensi, et in ms. De verilate.)
S. Ebrulphi, ex quo ipsum edidimus. Is tamen non CENSURA IIOUiLlABUM.
aliud est quam excerplum ex S. Anselmi cpistola ad Quandoquidem pastoralis esl muneris Verbo Dci
Guillelmum abbalem , quseest56 1. i, ut utrumque gregem pascere, Anselmum, qni facundia ct zelo
Iegenti fil evidens. Hunc aulem Guillelmum Dode- ad dicendum promptus scniper ac paratus erat,
chinus ad ann. 4094 ait fuisse abbalem Dersagien- sermonem ad populum frequenler habuisse non est
sem; sed abbos Hirsaugiensis dicilur in veteribus unde qnis dubitet. Eadmerus eum diversis in locis
moniraeniis conira schismaticos a Sebasliano Ten- concionatum fuisse testatur.
gnagel cdilis anno 4612, et mihi a doclissimo D. Ex omnibus autem sancli Anselmi sermonibus sive
Baluzio communicalis, ubi lisec epistola legitur. homiliis paucissimse reslant. In anliquis editionibus.
Quam falso libcllus hic ascribalur Honorio Auguslod. videlicet duabus Golhieis, una Nurembergensi anno
L. XI! Bibl. PP. ex prsefatis liquet. 4491, una et altera Parisiensi anno 1544 ci 4549,
CENSURA LIBRIDe nuptiis consanguineorum. una Veneta an. 1549, unica homilia exslat, quse
Iri ediiione Coloniensi an. 1612 primum, quod " cst in iliud : IulravilJesus, cic. Et in Colon. anno
sciam, excusus est hic liber, et quidem inter cpi- 4575 primum lypis datac sunt enarralioncs seu homi-
slolas. Nos lamen ipsam, quia Jogmatica cst, aliis lisc in aliquot evangclia, et in illud Eccli. xxiv : In
opusculis adjunxiraus. Anselmo autem Cantuaricnsi omnibus requiem, elc. Ansclmi Canluar. archicp.
cam adjudicaitt inscriptio quae illius nomen prscfert, nomcn prseferentes.
Methodut inqukendi rationet eorum qu~ observamus, Altera Coloniensis anno W3I2, et Lugdun. anno
et senteiitia qua in c. 6 dicitur pcr Adam lola nalura 4650, easdero codcm nomine dederunt. Ipsas crgo
fuisse corrupia, quia tota iunc in ipso erat, cl extra ca fide, etsi nullo quod viderim ms. sulfragantc,
cum non eral: haecenim omnia Anselmi siint. nihilquc de ipsis Eadmero proferente, edidinius;
Nec quem movere debct quod Ansclmus c 3 cl 7 nihil tamen inde asscrenles, scd quod accepimus,
hujusce libri deGuial mairimonium intcr cognatos in tradentes. Ordinem dtintaxat immutavimus, eas
sexto gradu posse contrahi, cum tamen in anliquio- disponendo juxta seriem locorum Scripturae, quse iu
ribus eliam Anglise conciliis, et in iis quibus ipsc his cxponunliir. -
praefuit, prohibita sinl connubia usque ad seplimum Adnolasse sufliciat eodem slylo ct sensu scriplas
gradum. Hsec enim quse videlur dissonantia .facile r cssc hujusmodi homilias quo ct enarraliones in
, concordat, si altendalur quod canones intra sepli- Matlh. quas Coloniensis edilio in codem voluniine,
mum gradura conjugia probibucrint quoadusquc pa- Anselmi nominc prscfixo , compcgil. ld facile sccun-
reutcla ex alterutra partc ad scptimum gradum pcr- dum me discernct quisquis pariter ea loca qusc in
venial, jjtexprimit synodus Londonicnsis sub Lan- ulrisque cxplorala sunl inviccm contuleril.
franco, anno 1075, adco ut si cx una duntaxat Oxonisc quidem in ms. 242 bibl. Mcrton. cxstant
partc scxtus gradils allingitur, ct ex allera septimus, homiliae B. Anselmi; sed qutc elqnot, disccrc uon
luric in sexlo gradu matrimonium possSl conlrahi. polui, • . .i •
P. Raynallus liunc nodym u.1solvcrcl, in sua Syn- In ms. S 45 Sancli Ebrulphi una homilia legitur co
laxi censuit S. Anselmum co loci gradus cognalionis litulo: Anselmisermo in c Videns Jesus turbas, > ctc,
computasse non a fralreet sorore, sed a nepole ct hanc ad nos iransniissam ordinc sccundam cscleris
ncpte, juxla concilii Salguasladfcnsis dcfulitionem. inseruimus.
Verum quaeralio Anselmo fuil alio ordine hic recen- Uiiam quoquc in illud Apostoli : Decebat enim,
serc bos gradus quam in libro De azymo cl in cano- elc, adjccimus cx ms. Corb'. S596, boctilulo : Se-
nibus quos ipse condidit in Londinensi eoiic. an. cuiidum magistrum Ansetmum super tersum illum :
4102? '
D c Decebat enim >, etc. . .
iibil ergo repugnat, scd omnia suadent hanc cpi- Ea porro quse est in illud : Jntravit Jcsns. cic, ct
stolam ab Ansclmo scriplam fuisse. Sed cui, ci qua quamnonam posuimus, in omnibus !cum mss. lum
ariate, non est nnde conjiciain. Inscripiio cjtis mu- cdilis eliam antiquioribus rcpclitur. In mss. rioincn
lila cst, nomen enini ejus cui sCribilur non legilur, Anselmi pracferl, clhunc litiilum babcl jn ms. 1106
nccAnselmus archiepiscopus vocalur. Muricrdarcho Bibl. Regise : In assumptione B.Maria.;Anselmusiii
sive MurchertachO Hibernisc rcgi, ut cognatorum illud : c Jntravit, » clc In ms. Corb. P 507, Sermo
conjugia prohibeal, S. Anselmus scribit epislolam Anselmi\in Assuinptione,'jn illud : t Intravit, > ctc.
quae est 442 librim, et ab eo rege ad B. Ansclmum In ms. 596 Corb., Ex diclis domini Anselmi arcliiepi-
missas cpislolas anno 409S et 4096 pro consccra- scopi. In ms. Breviaro EcclcsiseCarcassoncnsis : Vrb
tiOne cpiscopi Dublinensis ct episcopi Walafefdijc, fetlo Assumplionis B. Mariai Vmjuiis : i In illo
ab Eadmero in I. u llist. nov. discimus. Unde ab tempore, intravit, » elC Jlomiliayenerabitis Anselmi
Anselmo ad quemdam forte Hibernum co tempore, •
archiep. Coiisuie varias lecliories.
scilicet circa annum 1096, scriplam fuissc Iianc Hanc homiliam S. Ansclmus n Guiiiclmo abbaic
cpistolam iitCunqiie^onjici poicst. Fiscancnsi ci ab Arnulfo Trcarncnsi abbalc rogatus
«7 *. ANSELMUS CANTURA. ARCHlEP. 2g
scripsit, ul discimus ex ejus prologo querii ex ms. A conlulimus, sed in nullo ex Iiis nomen sancli Ansel-
Corb. edidimus. mi habet. Imo in ms. bill. Aldenburg. carmen De
Quod eamscripserit nondum archiepiscopus, et conlemptu mundi tribuilur Bernardo Cluniacensi.
proinde ante an. 1093, ipse satis indicat in prologo, In ms. Gemmet. C. 70 duo sunt carmina De mundi
ubi ail se ex obedienlia illam scripto tradidisse , conlemptu : unum quod incipit : Cartula noslra
quam plus quam semel in conventu fralrum dixerat. Hbi, etc, alterum est illud quod Anselmi oper bus
Scripla ilaque cst ab anno 1088, quo Arnulphus arijectuin , el intilulalur: Claudianut ad monachos.
clectus est abbas Troarn. juxta Chronicon Goferni ln ms. Becc K 10 Rogerio Cadomo monacho Bec-
ab auctore pise Neustrise citalum in c 2 De abbalia censi ascribilur. Unde quid jaris Anselmus habeat
Troarnensi, ad annum 1093 , quo Anselmus Eccle- in id operis, definire non audeo. Verum quideni esl
sise Canluariensi praefeclus esl. huiic S. doctorem nonnullos .versus el bexametros et
Dcnique in ms. bibl. clar. V. D. Bigot exslat una pentamelros composuisse; al quid inde consequitur?
bomilia sic inscripta : Incipit homilia B. Anselmi Unum dixerim, carmen islud a monacho qui san-
super Joannem , de planclu Magdalenw ; haec ipsa clain regulam est professus, composilum csse. In co
est quse Origeni vulgo sed falso tribnilur. Quando- cuim plura ad menlem regulae sancti Benedicli pro-
B
quidem vero non plane mihi corislaleam esse Ansel- ferunlur, ut cum ad eos expresse loquilur qui mo-
mi, et pluribus aliis iu locis edila babetur, idco illatn rum conversionem promiserunt, et inonachum hor-
dimisimus. taiur ut Deum ubique et semper prsesenlem credat,
CENSURA Exliortationum. etc.
Istas exhortationes seu sententias P. Theophilus, Alia duo carmina in sola D. PicardL, qui ea pri-
utscio, primus emisil. Unde eas habueril et quo musdedit, fide subjecimus.
jure eas sancla Anselmo ascripscrit, nos sciremus si CENSCRA TRACTATCS De pace et concordia.
ipse docuissel; ea igitur quac ei debelur fide illas Is Anselmo tribuilur in ms. Lovaniensi,, ex quo
inler sancti Anselmi Opera edidimus. transumpliim elad nos transmissum edidimus: ecce
Unum mihi constat, ipsas a monacho Benedictino ab Anselmi siylo et sensu abhorret.
conscriptas. Etenim plures ex sancli Benedicli re- CENSURA LIBRIMEDITATIONUM ET ORATIONCM.
gula colleciae sunt; ut cum dicilur: Cur mdlis acli- Sanctum Auselmum oraliones slve meditaliones
bus tuis contristas Palrem piissimum qui le in filio- scripsisse teslatur Eadmerus I. n. De ejus vita
rum numero dignalus est coinputare. Ilem : Ne irri- (Col. 56); teslaturet Durandus abbas Casse-Dei in
latus Dominus malis luis ut nequissimum servum p, epistola ad Anselmum, quat eslOl libri i, lestatur
perpeluam tradat ad poznam, etc. Ilem : JElerno et ipse Anselmus in ep. 20 1.1 et in cp. 51 1. u : ke-
Regi militaturus propriis abrenuntia volunlalibus, etc statur denique innumera pene mss.
Item : Age, dum vacal, quod in ~ternum expediat. Non una vero setate, sed diversis lemporibus illas
Quse omnia in S. regulse prologo expressa sunt. Et scripsit, ut ex singularum censuris fiet manifeslum,
cum dicilur : Estoomni vililate vel extremitale con- ex quibus etiam constabit quse el quol a sanclo An-
tentus. Item : Pronunlia te omnibus viliorem , quod selmo vere prodierint.
in c 5 regulse legitur. Et cum dicilur : Diem judi- Censura protogi.
cii lime : actus vilat luat omni hora custodi: fac te Prologum a sancto Anselmo scriplum mecnm cen-
aiienum ab aclibus scvculi, etc, qusuomnia in san- sebit, qui in eo mecum deprehenderil et verba et
clae regulse c. 6 proposita sunt. meniem epist. qua sanctus Auselmus Gonduipbo
CENSURA Admonitionis Morienli. scribit (Ep. 20, lib. i) se suas rationes ideo para-
P. Tbeophilus eam primus publicam fecil ex ms. graphis distinxisse ne prolixitas gencraret fasti-
Biul. Valic Quae lamen inde ad nos transmissa est, dium, et ut eas lector incidat, hoc est ibi desinat
in aliquid ab ea discrepat, ul ex variis lectionibus nd vcl incipiat ubi voluerit. Hsec enim eadem in
operis calcein positis esl evidens. ]) prologo.
Hscc autem admonilionis forrnula sic inscripla le- Censura vtedilationis 1.
gitur in ms. bibl. S. Marlini Tornac. : Tractalus B. EamP. Theophilus primus evulgavit inler sancli
Anselmi, quomodo debeat interrogari frater morti Anselmi Meditationes. A quibus vcro illam acceperit,
proximus, et quomodo respondere, Vide varias lectio- ipse non edicit.
nes. In ms. Bibl. D. Bigot eam inler sancli Anselmi
Qua sclate sanctus Anselmus hanc formulam prse- Medilaliones haberi certos nos fecit R. P. D. Fran-
scripserit, non esl unde conjiciam. ciscus Pommeraye, illud prae manibus tenens.
CEINSURA CARMINIS De contemplu mundi, et daorum Ipsa sane sancli AnseLnisenleiilias habet. Quod
aliorum carminum. enirn in § 1 dicil mortuam magis quam dormientem
Colonise anno 1573 primum typis excusum est csse animam quse ad Dei vocem non expergiscilur,
carmen istud, sed mancum et niulilum. Inlcgrum iilem in medilatione2 sensit. Quodibidem dicitani-
illum ex Sancti Yictoris. Paris. bibliot. cdilum est mam ad hocfaclam esse ad imaginem Dei ut memi-
ibidem an. 1612. nerit, intelligat et amet summumbonum, id ipsum
Exslal quidem in pluribus mss., cum quibus illud cst quod in Monologio^Proslogioet alibi passim edo-
29 CENSURA OPERUM S. ANSELMI. t4
cuit. In § 3 dicit quodsolus Deusvere eslet est A Censura meditationum 4, 5 el 6.
verum esse.sine quo nulli potestbene esse.Hocidem Inler S. Anselmi medilaiiones, eas habenl othnia
in Monologio et aliis pluribus in locis sanclus Ansel- mss. cum quibuscollalcc suntet ms. 2024, Bibl.
mus exposuit. Regise, etms. D. Bigot. Videvariaslectiones.
Licet ergo in paucis ms. reperialur hsec medita- Censura meditalionis 7.
tio, saltem sub Anselmi nomine, hanc tamen sanclo EamPaierRaynaudus ediditcompivsitameldiversis
Anselmo non possum abjudicare. parlibus quae in aliis orationibus legunlur quarum
Censura meditationis 2. S. Anselmi est auctor indubius: nos, iis sepositis,
illam dedimus illis dunlaxat inslructam quae ipsi
In omnibus editis bsec exslat sic inscripla: Liber
de miseria hominis. Exslal et in ms. omnibus, sed sunt propria nec in aliis reperiuntur.
PrJmi duo Iuijuscemedilationis paragraphihabcn-
diverso sub titulo. ln ms. D. Bigot intitulalur : De
terrore extremi judicii. In ms, 2024 Bibl. Regise, tur in ms. S. Mart. Tornac, cujus Iranssuinplum
in ms. Cisterc. et in aliis inscribilur : Meditatio ad nobis missum esl : duos alios in nullo ms. comperi,
concitandum timorem. Consule varias lectiones.Illam el in sola P. Tbeophili fide proluli, eo quidem
ab Anselmi monachis se accepisse scribit Durandus libenlius quod in eis menlem et linguam Anselmi
P noverim.
epist. 61, libri i. Ex qua et ex Anselmi responso Dissimulare hic nequeo duos priores paragraphos
liquet eam ab Anselmoesse editam antequam esset
legi ip libro De contritione cordis, qui exstat
abbas, hoc est anle annum 4078. In illa enim An- inlegros in Appenaice lom. IX Operum S. Auguslhii. Verum
selmus non ut abbas salutatur, nec in eo abbas in-
id nihil juris S. Anselmo detrahil, cum libcr isie
scribilur. Durandus aulem hanc meditationem acce-
nihil sit aliudquam excerptum ex variismedilalioni-
peral, dum esset abbas monaslerii Casse-Dei,,cujus bus et orationibus
qnas Anselmi esseomni cerio
regimen tenuit ab anno 4068 ad ann. 4078, quo in
certiusest. Id infra demonstrabimus in judicio libri
Claremont. Eccl. episc. eleclus est. Unde ab anno de cordis contritione.
1068 ad an. 4078, quo Anselmus Beccensis mo- Censura meditationisS.
nasterii faclus eslabbas, eam scriplam esse fit
A< P. Theophilo primum edita esl ex ms. Bi-
manifestum. blioth. ,Vatic. el in ea nihil occurril S. Anselmo
Hanc citat S. Bonavent. c 3 Soliloq., el eam
indignum.
integre describit S. Anloninus, p. u, tit. 46, Censura meditalionis 9.
c.42,§7. Hsec medilatio, quse incipit, Jesawi NazareiiKm ,
Duo hic observo, 4. Inter S. Bernardi. opera
inter S. Anselmi Opera in omnibus excnsislegi-
exstare librum qni eumdem lilulum, De miseria ho- etc,
lur stili hoc litulo : Speculum evangcliei semonis;
minis, prsefert; sed qui ab isto omninoalius est; 2.
alias, Stimutus amoris. In ms. D. Bigot inscribilur :
Ipsam inter preces a Joanrie abbale collectas haberi De humanitate;, in ms. Oralorii Paris.bunc liluliim
in cod. ms. Metlensi. Quod non levi argumento est
habet: Passio Domini nostri Jesu Chrisli, mundi
preces istas ab eo riiagis exscriplas esse quam Salvatoris , secundum B. Anselmunt archiepisc In
composilas, ul fusius infra demonstrabimus. lom. VII, Operum S. Bonav. unus exslat liber cui
Censura medilationis 5. lilulus : Slimulus amoris; al lotus ab isto distal.
Hsec in omnibus editis el mss. Meditalionem S. Faleor quidem inler S. Bernardi Op^ra occur; ere
Anselnii exemplaribus legitur : inscriplionum diver- hanc meditalionem inscriptam: Sermo B. Bernardi
sitatem vide in variislectionibus. de Ptssione Domini. At S. Bernardo eam abjudi-
Ipsam censeo ex illis esse contriti cordis opu- cant (<ui eam Bernardi siylo miniine descriptam
scnlis qu* prsefatus Durandus accepisse se gratu- advertuni; nec ego camAnselmo firmius asseram,
latur in pruvtdtlucli epist.; unde et eadem selate cum in ea Anselmi verba nonlegam; in nullo tamen
eam fuisse compositam qua prsecedens edita est, Q ejus doctrinse ac pielati rcpugnat, et nomcn ejus
lubens concedo. praeferl in omnibus eliam anliquiorjbus excusis, et
P. Theopliilus in sua hujusce meditalionis synlaxi in aliquibus m&s.
agitatan sua sibi criininasuoque nomineS Anselmus Censura medilalionis 10.
hic expiobret et describat; el negamio conclndil, Ex ms. Vatic. eam P. Theopliil. publici juris
ncplus ifiquo suse famse prodigus Sanctus hic doclor fecil; et mihi non est unde illam S. Anselnii non
ju licotur. Verum delicalior hxc mihi visa est essejudicem. ,
reljgio : Ut quid Ariselmi conscieniiam excutere. Censura medilationis 11.
quem a pielalis studio recessisse ul sibi indulgeret, In omnibus lam excusis quam mss. S. Anselnn
Eadmerus ipse scribit? Sat sit Anselmum suse meditationihus hsec legitur. In ms. 22 biblioth.
juvenlutis delicta verav pcenitentiae lacryiuis di- Lincoln. habet hunclilulum, Derecreatione hominis.
luisse Diversos titulos vide in variis lectionibus.
Plures hujusce meditalionis senlenlias habet Eadmerus 1. n. De ejus Vita, leslalnr ipsam ab
c 39 libri Meditationura , qui S. Augustino falso Anselmo Lugduni -seriptam csse auno. 10i)9 , post
tribuilur. librum De conceplu virqiiiali,.etc.
54 S. ANSELMUSCANTUAR.ARCIHEP. 32
Censura Meditationitm12 et 13. j
A Auclorhiijus libelli in c ult. fatetur se his raedia-
Primus, si bene scio, P. Raynaudus eas inter lionibus De divinit beneficiit, adjunxisse vivendi
sancli Anselmi medilationes evulgavil: et eas in formam quam per 46 capitula ibi prspseripsit; unde
unico ms., quod est domini Bigot, S. Anselmus fit evidens untim esse et istius vivendi formute et
meditationibus accenseri didici. In duodecima istarum medilalionem auctorem.
phrasim Anselmi adverlo, in tertia dccima siylum Centura meditationit 48.
video omnino disparem; utraque tamcnpiis menti- Ex ms.collegii Viennensis P. Thcophil., utait in
bus sapit. prselatione ad Mantissam, hanc inler alias omnes,
Censura meditalionis 14. ul vocat, faculas.seu alloquia sancti Anselmi in lu-
Hanc sancli Anselmi nomine P. Theopbilusex ms. cem primus emisit. Hnjus initium legilur in prima
codie (collegii, ulpulo, Viennensis)primus edidil; parte cap. 48 libri Meditationum qui inter sancti
ipsa eliam inter S. Anselmi Medilaiionesoccurrit iri Augustini opera volvitur.
ms. D. Bigol; in aliis eam non legi. De illius auctore hoc unnm scilur, quod viverel
Observandum aulemestin ea conlineri nOvem in socictate fralrum quibus praeerat; id enim ibi
priora capitula libelli qui Manuale S. Augustini pluribus indicat. Nihil auiem in ea est quod An-
vulgo dicilur. Unde istius libri, sicut et Meditalio- B selmum npn sapiat, unde ab Anselmo, dum Bec-
num, et libri De contrilione cordis, crisim infra cense coenobiumregeret, eam scriptam esse facile
dubimus. crediderim.
Centura Medilationum 15, 46 et 17. Centura meditationit 49.
Unica in tres partes distributa exslat iri editione Primus eam ex ms.Valican. edidit P. Raynaldus.
Lugdunensi an. 1630, quam nos in tres meditationcs Ipsam nos ex ms. S. Mart. Tornac. casligatam dedi-
divisimus. Huic P. Theoph. ex ms. primam lucem mus. Anselrao prorsusdigna est.
dcdit, et eam abAnselmo adsororem suamdirectara Centura medilalionit 20.
scribit. Mihi quidem certo renuntialum est triparti- Inler S. Anselmi oraliones hsechabetur inms.267
tara banc nieditationemad sororem haberi in ssepe- bibliolh. Thuanse, ex quo ipsam typis dedimus.
fato. ms. D. Bigot; ego vero me illam in nullo ms. Hsecsancti Anselmi doctrinam ac pielalem in omni-
legisse fateor. busexprimit.
De iilarum auctore certum est: 1. cum fnisse Centura meditationit 21.
fratrem illius virginis ad quam direclse sunt; ipse Hanc non aliud censeo quam pielatis flores ex
cnim in secunda declarat quod eos idcm pater ge- r Proslogio sive ab ipso Anselmo, sive ab alio colle-
nuerit, idem venier complexus est, eadem visccra clos; et ita omni jure Ansclmoascribilur inpluribus
profuderunt; 2. eum in juvenlutis vilia prolapsum, mss. ac in P. Theophili edilione,
iit codem loci ipsi fatetur; 5. ipsum tandem Dei CENSUI>ORATIONUM.
misericordia a sseculo esse conversum; 4. quod il- Centura orationit 4.
lius soror in virginitatis proposilo viveret, ul in bis A P. Rayn. exms. coll. Vien. primum evulgala
apcrte significatur. esl, nec cani in ullis sive excusis sive mss. comperi.
At S. Anselmus unicam sororem habuisse scilur, Allamen ab Anselmi slylo non distat, el auctoreiri
nomine Richeram, quse nupsit Burgondio, ex quo suum proposilo et babitu religionis dislinguit.
filium genuit cui Anselmi nomen impositum est. Id Centura orationit 2.
testantur plures epistolae ab Anselmo ad Buvgon-
Ipsa in excusis eliam antiquioribus exstat, quasi
dium, et ad Richerara et ad Anselmum nepotem
pars orationis, quse incipit; Deus meus, da cordi
I.
scriptse. In earum una, quse est 67 m, sorori suse meo, elc Nos eam ab iilanon sejunximus, nisi ut
scribit neminem esse, excepto ejus viro, cujus salu- eas
quse compunctionem excilant, illis prxmittere-
tem tanturo nosse et audire ipsa desiderat quantum
musqux advirlules impenelrandassuut composilsc.
suam et filii sui; quia ipse unicus ejus frater cst, ct
Capitula5,6, 7, 81ibri Medilalionum, qui Augustino
ille unicu3 ejus fllius : quse non obscure indicant falso tribuitur, constant ex ista oratione, quac
non aliam fuisse S. Anselmi sororem; si qua cnim lamen in ms. et in omnibus excusis S. Anselmo
fuisset, Anselmus non esset post marilum unicus ascribitur. Vide infra judicium istius libelli Medi-
qui cum ncpole suo a Richera unice diligeretur. Id talionum.
unum prohibel quin credani ab Anselmo scriplas esse Centura orationit 3, 4, 5, 6, 7.
islas meditaliones.
eas S. et Inler S. Anselmi oraliones h* legunlur in mss.
Quidam Augustino ascripsere; quidem
in variis leclionibus nolavimus : quibus adde
in lihello De vita eremit. ad tororem, c. 47, ad quse
D. et ms. coli.Vien.,ex quoeas P.Rayn.
finem tres istse ex integro legunlur. Verum nec ms. Bigot,
c 34praefati libri Medi-
islius libelli Augustinus auctor est, sed aliquis san- primus edidit. Quintaest.
talionum.
cto Benedicto et sancto Gregorio junior; illiusenim
Centura ordtionit 8.
meminit in c. 44 et 49, clislius iri c. 46. Adjice
quod in nulloex antiquioribus snncli Auguslini mss. In ms. bibliolh. S. Martini Tornac Iegunlur plu-
. id opcris descriplum rrpcriatur. res S. Ansclmi lamcntationes, hocest meditalones.
S3 CENSURA OPERUM S. ANSELMI. 54
inlcr quas hacchabelur, qtiam ad uos Iransmissatr. A 1 esse probenovit quisquis in rjus leciione versatus
protulimus. est. Quod autem bsec inler Joannis abbatis Fisca-
Oratio 9 eadem est ac 2, cujus vide censuram nensis pia collectanea reperialur in Metensi ms.,
Centura oralionis 10. quid consequens est, nisi abbalem Iiunc, qui ea
Hsec confecit quatuor priora capilula prsefali li- adliuc setale vigebal qua a S. Anselmo plurimi pias
belli Meditationum. Altamen omnes etiam aoliquio - quas composuerat, orationes deposcebant, ab co
res MeditationumS. Anselmi editiones ipsara tabent; istam, accepisse el acceptara exscripsisse? ld infra
nec noii ms. Thuan. 267 el ms. colleg. Vienn. sumus demonstraturi.
Censura arationis 41. ; Censura orationumSO, 31, 32, 33,34, 35'el 36.
inler S. Anselmi orationes legitur haecin pluribus Has omnes P. Raynaud. ex ms. Vien. primus
mss. inquibus diversos habel titulos, ut videre lieet edidit tricesima lertia legitur etiam in ms. D. Bigot
in variis lectionibus. In ms. D.Bigot hsec oralio aliis sub Imc tilulft: Oratiq apologetica tancli Anselmi.
duabus conjuncta est. Eain ex ms. Vatic. P. Ray- tricesima quarta vero exstal in ms. Tliuan et in
naldi primus publicam fecit. ms. fiecc, ul in variis leclionibus indicavimtis.
CenturaOralionum 42e<13. Censura orationum 37, 38,39 el 40.
P. Theopb. ex ms. Vienn. primus eas inler S. B ' Ex ms. CorbeiensiieO iliaspublici juris fecimus et
Anselmi alloquia recensuit. Anselmo. ascripsimus. Qusequadragesima est repe-
Centura orationis H. riluretiamin ms. Viclor. KK.16. .
'
Exstal hsec in omnibus cxcusis, et in ms. D. Bigot Centura orationum 41, 42, 43« 44.
ac in ms. Tbuan. et in ms. Vien. Ipsa tamen esl c.9 Harumprima in omnibus pene mss. inler S. An-
ssepe fati libelli Heditationum, cujus infra judicium sehni oraliones.legilur. Vide varias lectipnes. Caeie-
dabimus. ras vero non ita firmus Anselmo asseruerim : Jicet
Censura oratioms 15. eam quse quadragesima secunda est ex ms. Vieu-
Hanc inter S. Anselmi oralionCs habenl ms. nensi.et alias ex ms. Valic P. Raynaudus in lu-
Corb. 460, ins. Vallis Luc, ms. San-Germ. et ms. cein ediderit.
CoH. Vien., ex quo eam P. Theoph. primus edidit. Censura oralionum 45, 46,47 et 48.
Censura oralionum 16, 47, 48 el 49. Pater Raynaudus has quatuor ad B. V, oralior.es
Islaj capita 36 et 37 pracdicli libri Meditalionum exms. colleg. Vienn. primus typis expressil ii.ter
complent. Ipsa tamen, nec immerilo, P. Rayn. ex Anselmianas.
ms. Coll. Vien. S. Anselmi alloquiis accensuit. orationum 49,50 et 51.
GCensura
Censura orationis 20. Hsebabenlur non modo in ins. colleg. Vien. et
Hac oralione claudilur praefalus liber Mcdiialio- in ms. Vatic. et in San German., sed et in iis om-
num : ipsa lamen inler S. Anselmi oraliones legi- nibus qtise evolvi, ut in variis lectionibus signavi.
lur non solum in ms. quse in variis lectionibus de- Unde illas esse reor quas prolixiores composuisse
signavimus, sed el in ms. S. Germani, inms. Lo- se Anselmus nondumabbas scribil in epist. ad Gon-
van. el in ms. Vienn. ex quo P. Rayn. eam S. An- dulphum, quseest 20 lib. i. Unum hic obseivan-
selini alloquiis primus adjunxit. dumest, quod in anlea edilis orationes 49 el 50 ab-
Censura orationis 21 et 22. breviatse quasi unam conficjunt sub hoc tiiulo :
Ipsas ex ms. Vatic. accepit ac dedil P. Raynau- Intocatio Malris Virginis Mariw simul ac Filii ejus,
dus. Reperiunlur quidem in libro De contritione el incipit: Sancta et in}er, elc.
cordit, ac in libro Medilalionum, c 10. Al quam\ Censura orationum 52, 53, 54, 55, 56,57, 58 et 59.
falso bi libri nomen Auguslini prseferant, infra Ex ms. Vien, oralioneni 52, alias vero ex ms.
demonslrabimus. Vatic P. Raynaudus inler Anselmianas primus
Censura oralionum 23, 24, 25, 26, 27 el 28. edidil.
Prseter ms. quse in variis lectionibus nolata sunt, fj Censura orationis 60..
ms. Lov., riis. Bibliolh. Regiae, ms. Floriac, nec Rbythmus bic inter sancli Anselmi oralioncs.
non mss. Vatican. etCollonien. Vien., ex quibus easi babelur in ms. Corbeiensi 160et in ms. Vict- KK.16,
P. Theopb. deprompsil, eas esse Anselmi proleslan- ex quibus illum prxlo commisimus sancli Anselnii
tur. orationibus inserlum.
Censura oralianis 29. Censura oralionis 62 et aliarum ad SS.
Cum fides mss. codicibus integra danda sit, ubi. Guillelmus Gemmeticensis, lib. vi, cap. .9, de
nulla alia suppetit judicandi ratio, el niliil aliunde Anselmo scribil quod lihrum orationuin ad sanctos
repugnat hanc orationem uulli alii quamS. Anselmoi ediderit; etcas esse Anselmi non est unde quis, r.u-
adjudicandam censuimus. Eam enim in pluribus noni bitet, nisi omnem ms. codicibus fid&raabneg.ivii. In
ignobilioris notse codicibus mss. inter alias sanclii aliquibus qtiidem oralio 04, qu« esl ad sanciuin An
hujusce doctoris orationes perlegimus : quos, cuii dreaiu; et oratioGS, qusuest ad sanctum Laurentiuin
libuerit, consulat in variis leclionibus nolalos. Iis; el 71, quse est ad sanctum Dunslanuin, desideran-
adjicianlur ms. 2024 Bibliotb. Regise, el aliud ms. lur: sed cum prima in ms. Yien. et iu ins. Th. ct.
D. Bigol. Slylo quoque Anselmi descriplam liauc in ms. Sancli Germani
legalur; altera vero iu nis.
55 S. ANSELMUS CANTUAR. ARCHIEP. 36
Th. el in ms.Vien.terlia landem in ms. Vicn.,ea sa- \ oralionem 69, quae nullo dubio Anselmi sunl, et in
tis sint faciendae hac in re lidei. quibus homuncioncm et homunculum ipse se nun-
Advertendum superesl: 1. In ms. codice Sancli cupal.
Arnulphi Melensis, ex supra recentis sancti Anselmi In alloquio 12, quod in noslra hac ediiione est
MeditationibuselOralionibusplurimas(quariimspeci- medilalio, 181, auclor indicat se pastoris habece
mina D. Mabillonius1.1Analeclorum exhibuit) reperiri ofOciumcnjus onere pressus ingemiscebat. Et harc
iriter varia pietatis opusciila quse Joannes abbas Au- quidcm Anselmo priori aptissime conveniunt, cujus
gnsise nuncupavit. Ipsas autem non abeo compositas, sub prselationis istius pondere suspiria lacrymasque
sedex jam tumedilisa sanclo AnselraoMediialioni- describit Eadmerus (/. i De Vita S. Ant.) Cum, in»
bus sive Oralionibus colleclas inde arguitur, 1° quod quit, pro amitsa stalus sui tranquUlitaie vehemenlis-
ex omnibus Oralionum sancli Anselmicodicibus ms. sime fieret, ab onere praslalionis, quod sibi fatebalur
quos viderim, et qui tam in proloquio quam in va- importabile, ut relevari mererelttr, magnopere (Mau-
riis lecVionibus denotanlur, nullus sit qui istarum rilium) archiepisc. Rolhom, coepitrogare. Ipiivero
precum saltem quam plurimas sancto Anselmo non Maurilius prcecepil ut pralationem quam habebalre-
ascribal. Qua quseso sequilalis lance tot ms. fiiiem tineret.
elevabit unicus codex ms. cui nulia alia suffragalur B Denique quod gratiam loca commissa ordinandi
ralio? auclor oraiionura postulet, Jonnnem Fiscanensem,
2. Quod exsancli Anselmi epislolis, quas in prima qui duo rcgtibat monasleria, ulquid arguit: quasi
Medilalionum censura indicavimus, et ex ipsiusmct vero plures ecclesias regere credalur sacerdos quis-
Eadmeri testimonio (I. i De Vil S. Anselmi, col. 56) quis in fine brevium litaniarum recilat oralionem
conslet orationesab Auselmo dumadhuc prior esset, in qua hscc verba loca nobis commista expressa
hoc est ante ann. 1078, edilas, et a pluribus cx- leguntur.
scriplas. Unde non Ieviter conjiciam ipsum eliam UniigiturAnselmo Canluariensi jure merito islas
Joannem Fiscanensem Anselmo Beccensi viciniorem orationes asseruimus, quas non Fiscanensis modo ,
illas ab eo accepisse. seJ et DTirandusCasse-Dei abbasabanno 1068 ad
5. Qtiod inter eas illae passim descriptsc leganlur annum 1078 ctplures alii Tnulta pictalis sludio cx-
quasAnselmo asserunt ipssemet Anselmi cpistolse, ccperunt et collegerunt.
videlicet tres oraliones ad sanctam Mariam, qnas Advertendum 2 ex orationibus quse nullo dubio
ipse suas facit in epistola ad Gondulpbum, quse est snnt Anselmi, videlicet ex orat. ad S. Pelrum, ad
20 lib. n, el raeditalio , Terret me, elc (Vide cen- S. Paulum, ad S. Nicolaum, ad S. Benedicluro, plu-
suram Medilationis2)cum aliisde cordis contritione, C*rima excerpta esse ex quibus magna ex parte com-
de quibus Durandus abbas Cas%-Deiei gratulaturio posili sunt Iiber De contritione cordis, et Iiber Me-
ejusdem libri epistola 61. Ex quibus conficitur, 1° dilationum, qui in t. lXOperum S. Aug. babentnr,
oodicem hunc Metensem non esse descriptum nisi ei de qtiibus propterea quid senlienduin sil in-
poslquam sanclus Anselmus suas Meditalionessive fra pronunliabimus; 3. oralionem 69 minus recte
Orationes edidit; 2° Joannem huncabbatem plures inscriplam esse ad sanctum Marlinum, cum ad S.
ab Anselmo composilas oraliones exscripsisse, el ex- Nirolaiun eam se fecisse ipse Ansehnus scribat in
scriptas direxisse ad Auguslam. 3° Istarum proihde cpisl. ad Baidricum, quse eslSI Hb. n, inquaetiam
precationum bunc non auclorem, sedpium dunlaxat indicateam paulo antequamin Angliam ipse trans-
coilectorem habendum. frelaret, esse composilam, videlicet circa idem
Porro nihil repugnat certo liuic juri quod istas lempus quo librum De Incarnalione Verbi contra
preces sanclo Anselmo adjudicat. Quod enim prae- Roscelinuminchoaveral. Exstai haec oralio sancti
falus Metensiscodex optimse notse scriplus sit ad Nicolai nomine inscripla in ms. monaslcrii de Lira.
iindecimi saeculifinem, el quod Joannes Fiscanensis CENSURA Psalterii beatw Virg'm't.
viia cesserit anno 1078, quem lamen monaslerium
D Illud D. Picardus primus in lucem irisit, baud
rexisse usque ad annum 1082 auclor Neustrise Pisc dubie ex aliquo ms. quod sancti Anselini nomen
refert ex Orderico Vit., 1. iv, ad ann. 1072, et 1. n, praelert. P. Rayn. nullum habuisse illius operis
ad ann. 1107, non modo nihil obslant, sed favent codicem ms. faletur. Ego quidem incidi in duos,
pliirimum, Nam, ut supra jain teligit, Anselmus vidclicet unnm Viclorinum, et alterum Floria-
(IIIIIIBccci prior erat, plures oraliones scripsisse censem, in quibus bnjusce Psalterii iniiium us-
ccrto scitnr, el ab ann. 1063 hoc munere perfunctus que ad Complelorium habelur : sel in utroque
ad an. 1078, quo in abbalem assumplus est. caetera desiderantur, et iu neutro legilur nomen
Earum auctor homuncionem quidem se dicit. At aucloris. Occurril etiam mihi in nostrse b blioih.
cum non de corporis mole, sed ex animo de se.hu- codicelns. 345 Psalterium B. V. et aliud eliam in
militer senlientis ista prolala sinl Joannem hunc, ms. Bibliol. Regise; sed duohse prorsus alia sunl ab
qui cx corporis exiguitaie Joannellinus dicebalur, eo quodbic editum est, etabco quod S. Bonaventura
uihil juvanl; sed Anseliniim apcrte produni, cui composuit.
frequens erat bujusoe vocis homuncionis el homun- JUDICIUH LIBRIDe contrilione cordit.
culi usus, ul palel legeuli terliam medilationcm el Primi capitis ultima pars, cum secundo capiiJC,
- '*
37 r •^-GEI<S^^^PERiji'S.^ANSELMl?<- &*
tota ad verbum sumpia est ex poslrcma parieme-j A JUDICIUM LIB. MeiHiatiohum",out m)sa>Sv AtrGCiSTTN*
ditalionis 2, quarii S. AnseJmus anno 4099 scripsit ' '0«;»* eiRCUwPERfuB:.
. -
de humaha redeniplione. -,"*• Duo MedltaaffwtimftSifex«tafniiu t^nti IX Operum
Tertii capitis pars poslerior, Qualemtrie fecitli, sancli Augustini : uhus inler efus Opera, alter in
etc, et prior pars capilis4, usque ad hsec verba, Appendice edittfSest. De secundo cui nihil cum An-
Anima meaanteomnia, etc, decerpUe sunt ex san- selmi Meitifatipnibus commune csl, nibil hic sla-
cli Anschnijpralione ad S. Joann. Bapl. Altera pars luiinuS, s«d deprimo quid senliendum sil ut con-
istiusCapitis 4,sunt autem hcec, elc, transumpta cludaiur, duo praemiltenda stint.
est ex oralione 4 ad Deum, quse idcipil: Altissime, 1. Totusfere. hic, liber legiiurin sancti Anselmi
elc Ullima tandem pars ab bis verbis, Quam tole- Mcditationibus ef Orationibus. Quatuor enim priora
rabilius, etc, et initium capitis sequenlis usqne bujnsce libri capiiula conficiunt orationem 40, quse
ad isla JVofi,Domine, etc, translata sunt ex secuuda incipil, Domine Deus, daedrdi, etc.^"lisque a'd haec:
indubitataque S. Anselmi meditalione cujus ini- Quam magnas, Domine; etc. Quatnor aurem sequen-
lium est, Terret me, etc. tia capitula de verbo ad verbum reddunlur in ora-
lione2, quse incipil: Invoco /e. . .
Abistis autem verbis : Noti, Domine, elc, ad haec, B
Parce peccalrici animas me~, elc, deprompla sunt Capul nonum istiuslibelli implet S. Anselmi ora-
tionem 44, Jam o divihi amor, etc._
ex ullima parle terlise medilationis sancti Anselmi,
est male amissse Cap. 10 est ipsa oralio -21, Scio^Domine, etc
quse deploratio virginitatis. Initiiun capilis 18 incboal meditatirinem 18, omissis
Ab his quinii capilis verbis , heu ! miser semper,
versibus huic prsemi:tuhtiif?f"
elc, usque ad isla, penersum etiam, elc, emendi- aliquot 22 et qna?
caia sunl, inverso livcl ordine ex S. Anselmi oratio- Capita 25plurima habent qusc leguntnr in
6 el 7 Meditationis 44, qnse et Enchiridion di-
ne leriia ad Deum. Ab istis atilem, perversum etiam, § 5,
eitur.
etc, usqiie ad isia 0 peccata, eic., excerpla sunt,
miitaio tamen ordine, exoralionead S. Beaed. quam tionis Cap. 29 et 30 continentur in § 4 prscfatss Mcdita-
44.
esse sancti Anselmi coustat.
Caput 54 est oraiic integra qiiam quinlam ntime-
Ab iis porro verbis 0 peccala, elc , usqne ad hsec ravimus.
Exaudi ergo, etc, quse sunt initium capilis 10, Caput 35 conficit oratioriem 47. .
sumpta sunt ex oralione ad sancliun Nicolaum, Caput 36 dat oraiionem 16.
quam ipse Anselmus se fecissedeclarat in epist. 51, - Caput37 comp!etl8et 19 orationes.
1. ii. Ab bis, Exaudi ergo, etc, ad ista Sed unde 39 aliquas ii tbet sententias qiise sunl in
Caput
Deus meut, etc, extracia pariter sunt e*x prsefata oratione 62
aliquas quse occurrunt iu mcdit. 3, ali-
orat. ad S. Nic.
quas quaeleguntur in orat. 2, aliquas etiam quseiu
Ab islis Sed unde Deus, elc, ad hsec Memento, c I Proslogii reperiuntur.
elc, sunl ex lerliasancti Anselmi meditatione, quse Dcnique capnt 41 et ult. integrara conficit ora-
est de virginitate male amissa. tionem 20. ^
Ab his Memento, etc, ad ista : Deusmeus, in\te Ex his lucc clarius est aul istas meditaiiones et
pono, etc, deducla sunt ex fine oralionis ad sanclum oraiiones ex prsefato libro esse descriptas, aut Ii-
Nicolaum, elex medilalione de ir.ale amissa virgini- brum hunc ex istis maxiine oralionibus seu riiedila-
lale. tionibus non ab Anselmo sed alio juniore fuissecom-
Ista capilis ultimi, Peccare est Deum inhonorare, posilum. Utrum verum sit ut intelligaiur, adverto :
1» Prosloghn et alias saltem ex his oratioi ilus quse
elc, sunt ex meditalione II, quam sanclus Ansel-
mus Lugduni composuit, et ei pluribus aliis ejus eadem habent ac isle liber, indubilaia esse sancti
Anselmi opuscula. Unde consectaneum riiagis est ex
capilulis:
D sancli Anselmi orationibus librum hunc esse Iran-
Hjecejusdem capilis, heu melpeccavi, etc, atl sumptum quam ex eo libello, cnjus aiictor nullus
isla : Deus Dominus cujus, ctc., cxseripla sunt cx ante Anselmum certo
scilur, et qui non h'si in mss.
secunda sancti Ansehni medilalione. Ilsec tamen rccentioribus
legitur, istas bra:iones fuisse ab Ansel-
verba : V~ male agenti, elc, transumpta sunt ex mo
descriptas. Nec ehim is erat sai.cti Anselmi
oralionc ad sanclum Paulum ex qtia etiam deccrpla animus.
sunl ista Deus cujus bonilas, elc, usque ad hxc Adverlo 2° librum hunc Medilationum nihil aliud
Scio quidem et fateor, elc. esse quam centones nonnunquani minus apte assu-
Ex his autem omnibus fit evidens librum Decon- tos. In orationibus vero sancti Anselmi sententise
tritione cordit, cnjus auclor incertiis fuit ipsis sancli seiilent is et parles parlibus magis cohoerent. Poiius
Auguslinicensoribus fuisse conipositum^ab^aliquo ilaque ille ex islis, quam istae ex illo, composilus
receniiore, qui sancti Auguslini et sancti Anselmi est.
scnlenlias quse magis ad cordis contrilionem movere ICBICIUM LIBRIQDI Mdnuale DICITUR.
possunt sludiosissime collegit, fct ex ipsis librum Hunc librum non esse Auguslini constal : 4° ex
hunc aplissime concinnavii. eo quod in antiquioribus ins. rion iegalur, 2* ex
' '
" .. 40
3% , '%l^^fiUI^-^TaUAR^.^Ili^.
ipsius prologo, ^ibi auctw qprfefatur se ex' elegao' Aniaaf. -lEquijts tameij. ee£s3$rim id Operisnec ab
lidribus dictis S§. Palrum Manuale 4&C cojujgiisse, AugiBtiiiOi-neCabA«se|D»0 prodiisse, sed ab aliquo
5* ek«o quoH sex ultfiha hujdsce libtl eaoitMtaver- ipsis recenliore, quFSt .diVersis e£ maxime S. Au-
batim sancli Ansefini Proslogio.Usnsumpta «inW. -> gustini et sancli Anselmi sentenliis et capitulis bunc
An vero hie liber sit AnselmLnOn.esl Ande-defl* librum con. sarcinavit.

CESStRA OPERUM
TQUlE^m APPENDICE EDITA S U N T.
CEHSUBAT Eiucidarik nibil loquitur; 4° et maxime prse fabulis et puerilk
~
Qxonfcein ms.-*223bibL Mertonengis liberisle sic bus nugis quibus dialogus iste opplelus est.
inscripius ^egitur': Liber*qui vocatur Elucidarius CENSURA LIBRIDe mensuratione crucis.
ff. Anslimi^r^rxpiXa ms. 423, colleg. Bened., In omnibus quidem, etiam anliquioribus, excusis
EtucidaritttkAnsetmi^ lu pluribws aliis mss.,'ejstal, S. Anselmi Operibus Iiber iste legitur. Verum cum
seti sine, somine auctoris. Jn ms»,cuJMsdar»*Jpiblio- " in nullis
reperiatur mss. el auclor in cap. 5 Bcr-
IheCseiAngrtbaiise exstateiiam;bqcopus Gallice scri- nardum Citet, palam esl eum esse Anselmo poste-
ptuiii, ut certo mtlii ab amico, prse cujus manibus riorem, qui anno 4109 decesserat, antequara Ber-
erat, renuntiatOtri%st. . nardus vel riionachum induisset. Quod eliam de
, Hunc libnim Anselmi nomine insignilum Espen- merilo ex condigno Ioquilur in c 4, indicat hoc
cscus prelo primus commisil Parisiis an. 1360, unde opus non prodiisse anle saeculum decimum lerlium.
postea inter sancli Anselini Opera excusum est Co- CENSURA LIBRIDe conceptione beatm Virginis.
loifiacan. 1573. Quandoqnidem yero in eo plurima Ilujusce tractationis' fragmenta cum hac epigra-
vana, inepla, et sancli Anselmi doclrinse adyersa phe, De conceptu virginati passivo, primus edidit
deprebenduntur, indignum prorsus quod illius Ope- P. Raynaudus, qui tolus contendit buricce traclalum
ribus adnumerarelur, judicalum est. Quse enini de a S. Anselmoesse composi:um. Equidem ipse scio
liiciu Adam, Abel occisq, dicuntur in 1. i, c.4Set in ms. 271 bib). Merton. in Anglia, ante tractatum
de miraculis qui Domino nascente contigisse nar- De excellentiu B. JfanVhunc legi siC iriscriptum :
ranlur in eod. 1., c. 49, nec theqlogo, necsanoca- Anselmusde conceplione B. Marim': et in ras. 22
pite digna sunt: Et cum arbiuium definilur (I.in, bibl. Lincol. inler alia S. AnSelmi opera illud ha-
c. 3) « liberlas eligendi bonum vel malum, > ab C beri De Conceplione B. Virginit. Canlabrigsc in ms.
Anselmi doctrina recedilur : cujus eiiam • senlentise 338 CoIIeg.S. Benedict. posl Eadmeri Opera pariicr
repugnal quod 1. n, c. 15, de seminis immuuditia occnrrit traclatus De conceplione S. Marice. Sed et
pronuntialur. Deinde sanclus Anselmus in prologo in ms. Cluniac legilur : Tractatut B. Anselmi de
ad dialogum De veritale ipse qualuor a se composi- conceplioheB: Mariat Virg. Et in ms. Corb. inter
tosd.ialogosseribens et emimerans, hujus non me- sancti Anselmi Opera hic eliam tractalus reperitur,
minil. Nec quis dicat ea setate dialogum hunc non- De conceplioneB. Virg. Marice ex quibos duobus
dum ab eo editum fuisse; nara ex Elucidarii prse- ms. huncce tractatum integrum edidimus. Non ta-
fattone liquet ipsurii ab aliquo qui in scbolis adhtic men inter sancti Anselmi Opera quandoquidem ho-
ageret, et nondum esset prselatus, esse compositum : ruin mss. quae pauciora sunt, el alios quam sancti
Anseliuo autem Becccnsis coenobiiregimen jam tum Anselmi tractalus conlinent, fidem penilos ahro-
obligeralcum ad suosdialogos prologum scripsit, gant alia innumera Operum S. Anselmi mss. quse in
Hono.rioAgguslodunensi id operis ascripsit Tri- Regia, YictOrina, Tbuana, et pluribus aliis biblio-
themius I. De Eccl. scripl. Guillelmo Convcnlrieiisi thecis in Gailia, in Anglia el \n Belgio asservanlur.
Carmelitae, qui vix.it circa an. 1360, P. Theopbilus ln his euim omnibus ne fragmentum quidem ista-
in Eromaiis adjudicavit: cujus lamen sententiam D rum tracialionom reperire est. Sed nec scio quis
P. Labbe confulat ex ms. codice coll. Clarom., qtii tractatus ille sit, quem tres Anglicani isti codices
hujusce Carmelilseselatein superat. Netilri ego iUud inscribunt: De i onceptione Bi Virginis; hicenim
opus asseram, sed cuidam sancli Anselmi sludioso tilulus libro De comeptu tirginali ab exscriptoribus
qui ex ipsius maxime sententiis hanc Christianae, prsefigipotuit. •
ut ait, theologiaesuminam concinuavit. lnsuper sanclo Anselmohunc librum falso ascribi
CENSURA DIALOGI De Passione Domni. lOta ipsiusdOclrina reclamat, ut novit quisquis ejus
Exstal bicdialqgus in ms. 519bibl. Thuan. sub libmm n Cur Deus homot, el maxime c 16 et 17,
hoc lilulo: Planctut beatas Mari~V. ad Antelmum, logil ut inlelligeret. P. Raynaudus in sua hujusce
dt patsione Chritti. Exstal et in omnibus cditis. Ni- libelli Synlaxi vull Anselmum eo loci, sicutetalios
hilominus tamen bunc non esse S..Anselini milii PP. lochlura de prima conceplione quau in paterni
constai, 1" ex prologo, ubi hsec leguntur : Bealus semiois^susceptione Consistit, et unde incurritur
Ansetmus,elc.; 2° quiais non esl ex quatuor dialogis debilum contrahendi peecatum originis. Verum his
quos a se compositos Ansehnus ipsc recenset in pne- totus adversaiur AnSelmus cilatis maxime in locis,
tatione ad dial. Pe veritate; 3° qnia de eo Eadmeriis ubi probaliiullam essCin semine imraundiliam guac
"'
41 '' > . - . ' "" 43"
2L -^* "
Miundat^^a ^ h' > a«t abolilio1ae*«o tenjpoia
necessfefuisse "''.«$N Jgum-tainen Imjnsce setatis gesia'tot"Scri*
wtiu;fer^&r,'"" ' «*» lor<W«o^|radulerid£ Denftfue pui-drci poi«s%pri-
esse luuivlalam. uni in tesciS|jenjporil»os iifatttulafeStiviras",praewalenieco»>
cnatratiouibus sjgj&jtasa#eti Pauli eadetn ^^^Bar^atem simphchim aiicioriiaie quorumdam
sensjgge quae i* isto libro deduci*. In ista enim q^'*&clesksiia ^a^nllate prjtemineb«nt, abolita
Apostoli M~l~.t- ~rff<:-. peccalb %damnavif peccatum ess* qKa;i»afe Xmmik 9»! ^t pi#rem suum &
(Roiti.H~i^^:^\i:^Maria ex Adatti mofflttfnisi rf*»- dvitate-&|^im«T^iji|)i ab eailsiittirfafeiJlur) redi-
ukwtt^fmpUifuisset, etcu; «r ista : Omnes mortui IIHIIvix dec^%nnos im|^|verri? * ->\ *
jHHt (Il£e~. v),.sic ejrpianat: Omnes itaque moriut JTon e^A^BAi,' sed lemardi artas hsee tulhv
tuut inpeccmit, ytemwe .p*m#* exceptp, dempta Ea mmcftifr,
siquidei»^ten>oie»&^-'vllyice^i1j^
Uatre Dei, sive. originabbus, sive etiam Vfitmlale L8gdtmess&|%Ie8iIfi3Stivam ie^era^MiiiMVat*
addilis. %> s&i^*Sertrard«s
Vir^hfocooa|^s^^iJ^c«ii
Ad quid hsec? nou cuiin istas enarrationes scripsii et
p^^altfmimisVleque ferfe&t,' -v^mSkm^
Anselmiis, seu!Ilcivieus Bffrgulolensis, ut ipsi Bel- iwv^^n»tsestfeMte^,^^i«ibu^^Hp^^
lariuinus et Labbe in I. DescrrpU eccl. observant, B essel-haac conceTMionenvspectMiterrec^feiid>xat|»;
ct.nobisconsiai cxcodice ms. quL penes. nos es(, ct 2. quoti si ante CfarHtl^jpartumP^^fngo decelstsset,
ex cujns etiam fiile certo liquet has .clausulas, nist originaUs peccali sorlem MtF^fcimiSt, ut refert
divinitus exempla fuittet, et dempla Malre Dei, esse ipse auctor hujusce llbri. His auteri^^abtndicari prse
ab aiio inserlas ut Estius fuerat jam.subodora$us. cseteris ac redargui videlur. qui
Potbft|p^pensis,
llaec^enim in ms, minime leguniur. anno 1151 in lib. IH De statu doiJ^Ss$&ei (t. XII,
Non est ergo uude concilietur sec.umpugnans san* part. i,'Bibl. PP.), sub fmem, ait maxime absurdum
cti Anselmi doctrina, si Jiber iste ab eo sit editus; videri quod fesUimConceptionis sanclse Mariaefuerit
umle magis eum Auscimo supponi, quam Anselmum de novo inductiiin, nec tamenae devqtioni fidelioni
sibi non conslare non iuique censuerim. Hoc eodem derogare, si bujus festivilatis ratioriem quserat. Ubi
argumenli generc Angelus Rocca, Augustinianus, Pol.hosens.umac verba profert sancli Bemardi iri
citm sancti Bonavenlurae Opera Romaeexcudi cura- epist. 174 ad canonicos.Lugdunenses. -
ret, sermonem secundum de beala Maria, qui eadem Advertendu-mquoque est quod in ea epistola gan-
expohjt ac iste liber, ad marginem (t. III, in term. Glus Remardus dicat se jam antcquam eam scri-
tteja-ctis, p, 3S9 edict. Rom), conctadi* hunc ser- beret, hunc-(verba eju» sunt)ecrerem apudaliqoos
monein S. Bonavenlurse non esse, cum ipse muliit Comperisse; sed dissimulaiido pepcrcisse simpli-
aliit: in tocitzdpinionem in l.- IH Sent. affirmaimn cium devQtioni, quem iniquiori animotulit in sapieu-
omnino et conttaiiter defettdaX.' libus virjs etin irisigni Ecclesia. Ex quibus fit ina-
. Boronius ipse in nolis ad MartyroL observat quod nifestum, 1. hocsancti Bernardi tempore, qui posi
an tractatus De concep. B.. V. sil Anselmi merito Ansebnum floruit, aliquos duntaxal simplicioros, de
lUvcituriu con.lroversiam,. cum nuilta haheal quae quibus in prsefato Iractatu dictum est, bealae Maiiae
ciJemauclori Fepiigneul,ut nolat JoaU. Twrecreio. cooceptionem fuisse veneratos; 3. necdum publico
in tracUDe concept. B. V., parte XII,c. 3. Hoc ipsiits ac solemniter ab Ecclesiis recoli solitam; 3. et
Baronii judicium. proinde hanc festivitatem ab Ecclesia Lugdunensiv
Ipsequoqne tractatjis, liie su;e it.tegrilati ac pu- uon ex Auselmi instiliito, nec ejus setate firisse cele-
rilaU jam-redditus, se neanisi post Anselmi tem- bratum, cum sauctus Bernardus illius Ecclesise cano-
pora editum protesiator. Eienim ab ipso sermonis nicos hujus celebritatis redarguerit stalim atqueeam
cxordio declarajur, 1. quod mullisiu locisjam tum deprehendit. Superstitione,-inquil, deprehensa, elc.
fesliya eral soleinnitas Conoeptionis B. Marise; Eam aulem non ignorasset si ab Ansclmi tempore
2. quod priscis temporihtre frequentioti usucele- U esset iristituta in ea Ecelesia, cujus ipse, ut ibi ait,
braretuiydum pnra simplicilas vigebat; 3. quod per- speeialiter erat filius. Cum ergo bsec quae Jn eq tra-
et aholirione
spieacia et examinatio «odernoi-um quorumtiam, Ctatu de festivitatis ilHns-insiitutione
qui-saenlwi et ecclesiastiea auctoritate, divitia- scripta legimus, sancti Amselmi lenqjoriJMis«Mirime
rumqiie abundantia praeemiftebant, hanc solemni-' coiigTuaiii, tracialus hic rioit-ab Ausekno,sedab alio
tatNU quasi ratiene vacantcm de otedk) sustoleril vecentiore compositus est.
et redegerit in nibilum; 4. quod GharRas simpli- CENS(IB\EPISTOL^
eium de tantue fesTivitatis. abolitione tum gemerel. SIVESERMONIS De conceptionebeaite Vitgiitis.
At ista eum Anselmi aetate Slftr» nequeuirt; siwit
nec cOihmeHtumiHud quo ista festrvitag dicitiir alj Paier Raynaudus sermonem himc e». ws\. mowa-
Aaselmo instkutar dum Lugckini m&MretpK|Quafl- sterii Sancti Ragueberli Jureiisisedidit'Sicinsert-;
de siluit Eadmerus; plum : Ephtota tancli Anselmi dreonceptiaiie be<a~ .
doquidem iisplane qwj^Wgtila, • >
vel minutissima, "quseLugduni ab AiKehriii^eita IjLari-.. .
Anteimus Cantuarkum archiepitcopm et-.Anglo*
stnrt, accurarissime deseribit lam: in Kbris de ejns tuit el omnibu*B. Mariat
Vita qiiam in Historia novorum. Nec ullus de islius rum paslbr coepiscopit 2
PATOO*. CLVIH.
**-* r>* * - -, ,-, "v '.. ».>-;££"--«''Ssfe.
">':'^X\ ,.. <^
'''
" nda^fenliftB
' COB*
'-% 'Wltri^r--.

aBis ist1lfe'erfrii
r
^l^^i^iehsemi^efcx
^apt^ qu .NMrlle #o^ul^4fic^'^ rranif^terei,
quTil^ CirhluarhjnJ^; # q* R*S^»se cflelio-
l^rtgeTfe^^SfexSraiil'^
' ;
*fis adtg
?*; .v -:>.., -'.*.'. '. ,,
~. » '
'-^' '^'^ '*•**".
' '' -.'.Jf*»n ,ifi^ti1^'f'M*^^^'?*','i;'
C ' ; - ^l^^smlil^lj^l^KH/prtxlmiis' adee scripli-
'"'-
^ :. »a^fSrfm*#6^
officio, ui aj*e.coj|ip06Ua hsec riarraiio facile cr<f-
•:..: ,
:^^imJy^ -;;--;"
- ' '" - .''^!8lir^^v^K'&scrlMh>est li*b epistola, ut nien-
-'•V 't¥- , "'< * oWo-
*', in^mc^bnirt^nii quam veriiati qiire sibi
<dtf . .'.... -. :• ' CT ' * couslat,
pro^plr ^tSBTea quam edidit Patef tenez
'lie.iradu , "'III, uffi» statim in in
api)endre^itn.^%R Chron. ord. S. Bened., edi-
/ Aftgltse us esl, in Noi^imanniam%att»- Cifur qriod stnctUS NreOlaussil infiilalus hic qui

ftetasse,' >.Dan$$ni potentissimaiti EftlMmaijfragandi ^uccurrit, bec nisi una sppirilio
classem m irrupisse. ChmVquibusprofecto in iea.narratur. In ea quae'hic edha esl, dMT^tse
:Aiv«''6erBi«riais eodem stylontjjectse sunt narrationts. Ilia tandem
roalecoiKeret-Vjpnrioi»^ttn»'-:'^lBtt>1£'
na«irt!to.»8i enim Elsinus paralam «lassem remin- quam ex msi Gemmet. sfibjeei eo tftulo: Miracuium
iiastK»VGuiHehiW»,vel ipse ex Angtia non exiisset, de*onceplione B. *«****, Dartlhi rhylhmis, partiin
vel saUem Oaiifc-eameO imparato non invasfssent. soluta oratione composita est, et utijcam dflnlaxat
S. ElsinuSf AngliCe Aiegetsm, rion fuil in abbatem apparitio»iwn~enu»iitti. Denique reVelationein hanc
Ramesiensem electus ntei au. 1080, ul habetur m faotari»abbati in naufragio constitulo Durandu? ipse
Re^tro oe Ramsey,.roti'il8. Fabwla igiuir est Miuiateiisis episcopti»(1296), 1.VJI De divm. offie.,
coeoobii Ramesiensis abbatem Elshiuma GmHelmo1 conewdil ri«n esse authenticam nec approbandanl.
accersiiunti direetuwque ftrisse in Daniam statim _ V8. Moonm§is wri specietn babet quo;I de quodam
atque Angliam suseditieai subjecit, lioc est aario 1966. tttacono Htmgariao regis germano narratur. Hunc
> Elsinus hic in^ecclesiaSancti Augustini aiiquando volnnt ^VIONk n. Lijtit iiiia) esse.-Fridericiim, qua-
resedisse dicilur in allera nar-ratione. El quidem dragfesimum leriium Aquileiensis Ecclesiae patriar-
GoiHelntus Torne iri Cbronicis abbatem SanCti Ad- ei^m, qnem Car«Ii-Calvi Ittiiim et mooachum'Ful-
gustini Canluar. ad ann. 1059 inter eos abbaiee bene derisem fihguflt, dciode ab- eo in aicbiepiscopiim
recensel Egelsinum; et de eo inler-cajtera sterifeit a«8iH»aiornstitut»m hiissehtnc fostiwtalem. %het-
quod, ipso et Siigando archiepiseopo Csmtriarfenhsi lus in tom. V haiiifi Sacrse, qnae Romse«diur esi,
ducibus, popolus Canliorum anno 1066 GttiHelffio haoc fabuiam rejicit et coRfuial ex eo qiiOd iste
oecurrerunt; et quodpaclo inter eos foedere abbas archiepiscopus inter Caroli filios non recensealur in
istein Daniam navigaverit, sed profugus ut irftui stemiiiaie:€arolingoftim : neqae in epilaphio qtto-J
GuUletmi•declinaret, non ut ejus legitus aut explo- ejus septilcro-incismn-est, ulia de iis habeattrr meri-
rator, ul llngitfabulK; Denique quotl non solam non ti»; nee de eoGhristophorus Browerus uHain men-
fuerit ad ecolesiani Ramesiensem promotus, sed tkmem Babetln libnoAnrtqujtatiim Fuldensiutri ubi
quodnusqtiam ex eo lempore comparuerh Egelsimis de prsestantia, doetrina ot pieiate illuslrium Fulden-
iste, adeo nt in ejus locum rex lalium suflecwil 0 swm- msnacherum drserte agit-. Denique nuHu»
^ nomine Scoilaiidum, eujns insUrilta a >ege man- scilur Aqnileieiisfspatriarcba foisse regis ffungarise
rs^ifaiuiri est ea onwiabona coenpbte Sancli Abgbsiwii germanus. Nec de >festivitaterecens inducl* Bei*-
i^Ui», qu*"«bba« isteEgelsinus, quemircx Jpse-in nar4ui, Poriw-etfltii c»«a «wuim 1140 &aimffime->
si»oresdriplo vocai fitgittvtom,-veL«oricessewriV vel sent4-si'ii>Itafltae«ede patriaFehali ab iano 8*H,.qit'o
iibripi permiserat. Non ergo is ElSimisest qtii»arege iste^tkpirfleieasifrarihiepfeflOjios eleetus esly v«lBa«io
in Daniam missus esl, ei qui re cum Danisfaclain posty oiw/OOtoi^fuwset celob»*i«. :, ^' '
Angliam, redeunli facia sit praefata revelatio. Nec 9. top<B»itet>titt^fiMii, qitas tflud peceatam «t
enim is ruil unquara Ramesiepsis coenobn Paler, quod neqaa in ftrtaro sseculo remittetur, njmium
ncead Danos tfahgiv"rt,njsr proftigus; unde nec favetietlia^Hijitsee epjstolseuarratio^ et SeBptitrte
uspiam reversus est. dijajfl|SHfeb»"gbi arbot ceciderit, ji^bi mauebb;
Sed nec abbas RainesieHsis ad id imineris'a rege profftenti quod in ioferio n«Ua -est
EO^HK
deligi poluit, cum Elsinus hic abbatem non nisi re^fippnby Jtimie repugnat ut fiderit RMpBfttor.
anao 108« git electus, et nusqoamin-Daniam-lrans- 10. RSBC«artk>qiiodideoestollidebeat B.M.c*»v-
45 CENSURA OPEKUMS. ANSELMI. 46
Ceplio, sicul el ejtis nalivitas, qnia nisi illa concipe- A De bqraijia, autem in ill-vl, Decebat enim, elc.,
/retur, non nasceretur, a S. Bernardo referlur ac quid censendum sil dixi in aliarum hOmiliarum "" •
refellLtur (epitt. 174): quod argnmento esl fabulara ccnsura. '"..'-
'hanc easetate fuisse confictam. . ..' . CENSURA DUORUH MIRACDLORUM.
_.":'11. Auctor in eos qui baric festivilatem celebrare In.ms, San-Germanensi 608 duo haec miracula a
abnuebant, tanquam in insanos et insensalos inve- sancio Anselmo edita dicuntur. Undq jne quid Ope-
hittrrVQuod quam.ab Anselmi modeslia ac mansue- rum quae ipsi ascribuniur, in hoc volumine deside-
ludine alienum .sit, novit quisquis ejus scripta vel raretur, ea, quanlumvis fabulosa et nulla fide digria,
cursim evolvit. adjecimus. Ejusdem generis haec suut cujus et prse-
Circa miracnlum de conceptione S.Marise quod fati tractalusDeconceptione, etmiraculum ahbalissse '
cx ms. Gemmet. c. 40, idem censeto quod de epislola quse arigelis obsletricanlibus partum edidit.
*
praecedente. CENSCRA LIBRIDe sacramento altaris.
' llfs auiem in omnibus id unum In ms. Canibronensi hic liber exstat sic inscri-
cgi ut hasce tra-
c:airones non esse sancli Anselmi demonslrareni, pins,: Incipii liber dominiAnsetmi deiacramento. al-
nihilquead Conceplionis- festivitatem ac mysteriutn laris. Sub eodem litulo Iegiiur in ms. Atrebal.
B
atiigi, de quilius-semper id'senliam quod Ecclesiee Qiiaiidoquidemvero eo in opere aliqua redargiiutitur
}udicio slabil. quae legimus in libris De divinis ofilciis , quos Rii-
CENSURA. PASSIONIS sanclorum Guigneri, etc. pertus Tuiticnsis anno 1111 scripsit, Ariselmusvero
humanis exempius sit anno 1109, liquet lllud opus
D. Joannes Picardus hanchistoriam, si bisloria
dicenda est, ex ms. bibiiolh. Victorinse priraus ab Anselmo non prodiisse. Quod et in Ruperti Apo-
fusius exposui. Hunc ilaque libriim suo auctori,
cdidit, et sancto Anselmo ascripsit. Ipsara tamen vix logia
GuillelmoSaucli Tl.eidorici, cujus nomen prtefcrt
AHSCIIHO digna judicavimus, quia in ea leguniiir in ms.
multa quae vero minime similia sensatis visa sunt, Longi-Pontis ei in aliis, dimitleriies, ipsuiu
cl qose risnm magis excutere quam ad pielalem hic excudendum minime censuimus, cum inior Gnii-
Iclini abbatis S. Theodorici Opera iu Bibliotheca
inovere possuntj
Cislerciensi editushabealur.
CENSUR*. judicii de stabililate. CtNsuRALIBRIDemembris et actibut Deo atlributis.
Nihil sancto Anselmo indignum habet; nec dis- Hic-iber in tora. IV operum S. AugUStihiinsCri-
sonat ahiis quse sanctus Anselmus Lanzoni scripsit ptuslegitur, De ettentia Diviiiitatis; -et in lom IX.
in epistola quae est 29 libri i. „ Operum S. Hieronymi estepistola 13, De iit qumde
CENSURA. Disputationis Jud~i cum Chrisliano. Deo in Scripturit tanctis attrjbuuntur: exstat etiarit
Dispuiaiionis islius auctorem et argumenlum inler S. Bonavenlurse opuscula. Unde, licet in prio-
apene indicat epistola quae-locoprologi prsemittitur. ribus editis sancti Ansclmi operibus iiabeatur, cnm
Haclcnus inedita fuerat, etsi in plurihus ms. repe-r in nullo ms.cod. Anselmi nomen oblineat, iUinndi-
ritur, videlicet in ms. bibl. Elnon., bibl. Longi misimus. ;
' Pontis, bibl. ecclesisecathed. Tornac, et bibl. Sancii
CENSCRA LIBRORUM De imagine tnundi.
Lamberti; praeter ms. bibl. S. Remigii Rem., hibl. Hoc qpns exslat in ms. 14 bibi. collegii Ovialensis,
Vict. et bibl. Sau-Gcrmanensis; ex quibus ijlam sic inscriptum : Epilogui mappm mUndi per eumdem
juris poblici fecimus. (Petrum de Alliaco Cameracensem). In ms. 12 colle-
CENSDBA. Annuli. gii Corporis Christi, inter Hugonis Opera, t)e ima-
Dialogum hunc, qui a quingenlis annis et amplius gine mundi Ubri duo. ln ms. 7 colleg. Saiicls&TrMii-
in bibliolhecarum scriiiiis delituerat, e-Ltetiensi tatis: Li6er Henrici Hunlingdon, qui dicitur Imago
feliciier deprqmpsimus. A Rnperlo Tuiiiensis coeno- Dei.ln ms. 567 collegii S. Benedicti: Imago mundi
bii abbale Anpulum hunc esse compositum, et tribus composita per H. canonicunt. Ibid in ms; 32 : lmugo
librisqnasi lotidem gemmis distinctum ab ipsomet D mundi cuin prologo doctoris clarissimi Anselmi sup>fr
disciinns in ejus prologo ad YtbrosDe glorificatione librum cujus auctor esl Greg. Huniingdon,- In ms.
S. Trinitatis et pracessioneSpiritus sancli, ubi se hunc 280 Bibliolh. Regise : Incipit prblogus beali Anselmi
Annulum, expetenle Cunone quondam abbate Syn- episcopi super librum qui dicitur: Imago mundi. Iu
gebemensi, tum Ralisponensi episcopo, post com- ms. 512 noslrse bibliolh. San-German. exsiat libcr
pletos tredecim libellos De gloria Filii hominis, et intitulalus : Speculum vel Imago mundi, editus a
anle susceplos libros De glorificalione, etc. (hoc est fralre Vincentio ordinis Fr. Prced.; sed is alius cst
circa an. 1127) conscripsissc se praefalur. De his ab eo qui inler S. Ansehni Opera fuit edilus. In
plura disserui in Apologia pro Ruperlo. ejusdem bibl. ms. 513 alius liber legilur eo titulo :
CENSCRA LIBCLLI COITITULUS : Qu~dam dicta Speculum vel imago miindi, nullo auctoris nomine;
utilia, elc. sed nec is est idem cum aliis.
Ea P. Rayn. ex mss. bibl. Vatic. primus in lucem In omnibus vero, etiam antiquioribus, excusis
tnisil: et hsecquidem Ansehnum sapiunt. Nonnuila sancti Anselmi Operibus exstant bi duo libri.
ex ms. Corbeiensi his subjunximus, qusc ncc ab Altamen ab islo volumine ipsos exclusimus, nec
Anselmo aliena sunt. quidem in Appendice eis dedimus locum, uipolequos
i* S. ANSELMl-CANTUAiLARCUIEP. . .. 4«
Aosehni esse non consiat, et quos aiibi, videticel, A easdem iu istq Similitudinum libro simul colkeclaa
inierHoaorli Angustodunensis Opera expressqs Iegi- Jegimus. Quod, sicut et tqlus istius libri cooilexius,
mHs in tom. XIl BiWioiheea?PP. certo milii argumenlq ,esl ipsum ab eodem Eadmero
CENSDRA LIBRIDe bealitudine cotletlit Palrim. esse compositum ex iis quas simul colle|it^ S. An-
loms. bibliolh. Clarajvatl. S. Ebrulphi, Longi selmi non similitudinibus modo sed et sentenliis,
Poqtia et S. Martini Tornac. huic libro sancti An- maxime de votuntate, de humiiitate ac de bealitu-
selini noroen prsefixum est. Verum iu ms. Corb. E. dineetmiseria.1lR.de una illius pars nononnquam
19 elin ms. Bec. Eadmero ascribitur, eisimulexslat inscripta reperitur: Libtr de triplici voluntate; altei a
cjus ad Guilielmum monachum epislola 'quse simui Demontehumititatit; ei tertia, de quatuordecimbea-
cum prologo enarrat describendi bujusce bbelli ra- titudinibus et totidem miseriis.
lionerii, et fcadmerum ejus auctorem aperte dcnun- CENSURA LIBBIDe excellentiagloriot- Virgtnit.
liat. Plura etiam ex eo proferunttir in 1. De sumii- fai editione Nurembergensi non exstal hic Bber;
tudmibus, a c. 47, ad c. 71. Nomen autem S. An- iftaliis lamen, etia« Golhicis, legitur inler sancU
selmi non immerilo prsefert in pluribus nws. cura Anselmi Opera : bunc vero ex ms Becc. E16 Eadme-
sermo sit quem sandus Anselmus Ciuniaci habtiit, IO restituimus, eujus stylo cqnscriptus esl.
etquem individuus ejus comes Eadmerus in iibri B CENSURA LIBRIDe quatuor virlutibut beatx Marite."
ferma descripsit. Ilunc librum Pater Raynaudus primus edidit et
. CENSURA LIBRIDe similitudinibus. S. An&elmoad]udicavit.Quandoqu}demvero iri nutli»
Liber bic in ms. Lirano. et in ras. aulsePembroch. mss.. aut antea editis sancti Anselmi operibu» illom
inscribilur: De moribus humanis; inter S. Anselmi coinpererim, in-eo lamen sancli Anselmi sententise
opera exstat in omntbus excusis et in plaribus mss. deprehendantur, maxime ubi de Dei potentia agit,
Unde S. Thomas, S. Bonav., sanctns Antoninus adeo et verbis et sensu libro prsecedenti affinis raibi
et alil ipsum S. Anseima aduidicavere. Unus Paler visus est, ut et Eadmeri, qui S. Anselmi placitis fir-
Theephylus idopus inter notha recensuil; nec inju- railer constanterque adhsesil, partum esse non levi-
ria. Hunc eniin librum ab Anselmo non esse compor ter conjiciam : ipsius iamen nomen hiiic operi hac
silumconvineitur, 1. ex septem capitulis lS6-lti, una talione pra?rfgere nori ausus sum.
quae in antea editispostrema sunt; sed eis cmn, ex Iri mss. bibl. Alhensis exslat Iractatus inscriptus:
ms. S. Germani tttm ex ms. Becccnsi, dno suhjun- Aritelmus de dupttti slota. In ms G. '6 bibtiolheese
ximus.qu» in prioribus excusis non legebantur. IB Bodleianseinler saneti Auselmi Opera occurrit liber
iis aulem septem capitulis auctor de S. Anselnio I«- De ttola duptici pbtt returrectionem. flujus operis ul
quitur^unde necessario consequitureuro a S. Au- C aliquod haberem exemplar, in me non fuit; sed nee
sejmo aliura esse. Nec qujs ea dical adjecla fuisse, ab Anselmo Gantuarierisi ilrad compositum censeo,
sicut revera in edttione Nuremberg. non babenltur, cujiis EadmeTusaUtalius qtris non memmit.
»n omnibus enim mss. ea legunlur, et unum ipsq- De Antichrislo liber unut Anselmo trrbuhur iri ms.
rum sub Anselmi eliamiioroinea S. Bonav. eitatur. 122 et 154 bibl. coll. S. Bened. Canlabrigse; etir»
. Hiflcaulera errqr nalus est quod liber iste compo- mSi393 aufeePeitrijfOch.Htmchbruui eOBJiCio exeer-
sjuts sit ex similiiudinibus quas S. Anselmusad ptura ex c. 3» et seq. Etucidarii, quod Ahselmo
niore8 facile componendos adhibere consuevoral: ascribilur, etsi falso.
unde liber Siroiliuidiuura AiiseJmi recle diei po- Libriim eliam Debona occupationeAase\vao ascri-
ttiil, vql inscrjbi S, Anselmi Sirmliludinet. Quam bualms. 154 prsefati collegii S. Bened. et ms: 16,
tilurtmas enim ex iis quibus S.Anselmus ususest, bibl. coHegii Magdsrfen.Oxoniensis.
Eadmertis profert in I. De ejus Vita : nempe simili- De quibos vero hk liber agat rescire non patiii.
lijtdinem.Wrsarii, col. &g; Cera, 59; Plantse, 67 ; Ipsuia denifiM, utetaiiosqui Ansehni itomen pra:fe-
ViS*rii,26i*ul»Bis>«;Molena^ni,8^Lq)oris,9i; runt, fotus tanto Palr» «upBosiios ktdico, quibus se-
AvicufeeV92.; MRilia SoJidarii^ col. 94; quas censendtsnousequura esldtuliusimroorari.
49 VITA AUCTOREEADMERO.— LIB. I. 80

VITA SANGTI ANSELMl

AUCTORE EADMERO
CANTUAUIENSIMONACHO,SANCTI ANSELMIDISCIPULO ET COMITEINDIVtDUO.

PROLtGUS.
Quoniam mullas et antecessorum nostrorum lem- A prece perducere ut, sicul descnplione notarum re-
poribus insolilas rerum mutaliones noslris die- rum posleris, ita designatione ignolarum satagerem
bos in Anglia accidisse el coaluisse conspeximus, [al., salageremus] lam futuris quairi et prsesenlibus
ne mutaliones ipsse posterorum scienliam penitus aliquod oflicii raei munus inipendere. Quos eo quod
laterenl, qusedam ex illis succincte excerpta [al., offendere sumniopere cavebam, dedi operam volun-
excepta], Iilterarum memorisetradidimus. Sed quo- tali corum pro posse morem gerere. Opus igitur
niam opus ipsum in hoc maxime versatur, ut ea quse ipsum de vita et conversalione Anselmi archiepi-
inter reges Anglorum et Anselmom archiepiscopum scopi Cantuariensis titulalum, taliter, Deo adjuvante,
Cantuarium facla sunt, inconcussa veritale designet, curavi disponere, ut quamvis alitid opus qnod prse-
quseque omnibus puram illorum bisloriam scire vo- signavimus ex majori parle de ejusdem viri conver-
lentibus tunc temporis innotescere potuerunt, licet satione subsistat; ita lamen in sua maleria inlegrse
kiculto, plano tamen sermone describat. Nec adeo narrationis formam prsetendat, ul nec illud istius ,
quidquam inse contineat, quod ad privatam conver- nec islud illius pro mulua sui. cognitione multum
salionem, vel ad morum fpsius Anselmi qualitatem, videatur indigere. Plene tamen aclus ejus scire vo-
aut ad miraculorum exhibitioaem pertinere videatur, lentibus, nec illud sine isto, nec islud sine illo suf-
placuit quibusdam familiaribus meis me ad hoc sua Q ftcere[oI. omit.J posse prqnuniio.

LIBER PRIMUS.
ACTA S. ANSELMIANTE EPISCOPATUM.
CAPUT PRIMUM. etiam prodigus atqne vaslalor a nonnuHissestimare-
S.Amelmi ortut, tludia, ditcettut in Gallias, delibe- tur. Ermemberga vero bonis siudiis serviens, doinus
ralio de ttatu vitat amplectendo. curam bene gerens, sua cum discretioue dispensans
1. Inslituta vilae et conversalionis Anselmi Can- . alque conservans, bonse malrisfamilias ofliciofun-
tuariensis archiepiscopi litlerarum memorise tradi- gebatur. Mores erant probi et irreprehensibiles, ao
turus, primo omnium vocata in auxilium meum juxta rectam considerationem ralione subnixi. Haec
summa Dei dementia et majestate, qusedam brevi fuit vita ejus, in bac dum vixit permansit, in bae
dicam de orlu et tnoribus parentum ejus, ut hinc finem vilse sortiri promeruil. Gtindulphus vero circa
lector adverlat de qua radice prodierit quod in stu- diem obitus sni, spreto saeculo monachus factus,
diis nascitnrse prolis postmodum fulsil. Pater igilnr inoiiacbus defunclus est.
ejus Gundulphus, mater Ermemberga vocabalur. 2. At-Anselmus fllius horum, cum puer parvutus
Uirique juxla sseculi dignitalem nobiliter nati, riobi- esset, malcmis, prout selas sua paliebatur, collo-
Hter sunt in (i) Augusta civilale cnnversati. QIISR quiis libenler animnm intendebat. Et audito unum
civilas confinis Burgundiseet Langobardise, Ermem- Deum siirsum in coeloesse, omnia regenlem, omnia
bergapt in se edidil; Gundulphum in Langobardia C contineiHem, suspicalus est (2), ulpole puer inter
nalum, civem sui ex advena fedt. Conjuitcti sunt montes nulritus, coelum montihus incumbere, in
lege conjugali, ambo divitiis rion ignobiles, sed mo- . quo et aulam Dei esse, eamque per montes adiri
ribus ex quadam parte dissimiles. Gunduiphus enim posse. Cumque hoc ssepitis animo volveret, conligit
sseculari dedilus vilse, non adeo curam suis rebuS ut quadam nocte per visum videret se debere roontis
impendere, sed habila frequenler ab re dislribuere, cacumen ascendere, et ad aulam magni regis Dei
intantum ul non modo largus atque beneficus, verum properare. Verum priusquara monlem ccepisset
HENSCMENIINOT^E (2*).
(1) Est hsec non Augutla Taurinorum, ut irilelle- riensem in descriplione Galliarum edila apitd An-
xisse argiiilur Thomas Unionatus, sed Augutta Prat- dream du Chesne lomb I scripiorum HistoriseFrau-
toria, melropolis olim Sahtssiorum facla ab Aiigusto corum p. 22, et hac ratione llalus babelur Ansel-
conditore, vulgo Aotte, ac.dueatns caput sub bo- mus apud Ordeiicum Vitalera 1. IV Hisl. Eccles.,
dierno Pedemontio : limes Italise dicilur a Solino et ad an. 1072, ibi nalus circa ann. 1033.
Capella, uti bic Burgundiae et Longobardise. Est (2) Sciticet Augusta undequaque montibus cin-
autem episcopalis, in proviiicia Alpium Graiarum, gilur.
sub metropoii Tarenlasiensi; hsec vero una ex sex (2*) Acta SS. Bolland., Aprilis t. II, die2i.
melrooolibus Bqrgundise apud Gervasium, Tjsjfibe.
51' S. ANSELMI ^TUArV XftG^IlaN :....&?'
asceudere, vidit in planitie qua pergebal ad pedeni A - chijs fieri cuperet. Studium quoque litterarnm, ih
mqnlis mulieres, quse regis erant auciltae , segete;s qtlu se rnagnopete ;sofeba*iexercere, sensim post-
metere, sed hoc nimis negligenter raciebant;el desi- ponere, ac juvenilibus ludis coepil operam dare. Ve-
diose. Quarum puer desidiam tlolens ac redarguens, rumtamen pia dileclio et diligens pietas, quas in
proposuit arijmo se apud dorainum regem ipsasac- matrein suam habehat, nonnihil eum ab istis restrin-
cusaturum. Dehincmoiite transcenso, regiam aulam «gebant. Defuncla verO"illa, illico navis cordis ejus
subit. Dominum cum solo suo dapifero invenit. Nam iquasi anchora perdita in fluctus sseculi perie tola
familiam suam, ut sibi videbalur, quoniam autamnus Wilapsa est.sSed omnipotens Deus pracvidens quid de
erat, ad colligendas messes miserat. Ingrediens ita- nilo facturns erat, ne animam suam pace traositoria
que puer, a domirio vocalur. Aceedit, atque ad pedes '', potilus perderet, infestuni ei et inlcstiniim beflbni
ejus sedetl Inierrogatiir/ucurida affabiliiaiequis sit, . generavit. Hoc est, animum patris ejus aiccrbOcon-
vel unde qiiidte veliti Respondel ille ad jiiterMigatii,' tra illum odio inflammavit. iniantum, ut aeqrte, aut
juxla quod rem esse sciebat. Tunc ad iinperium do- certe magis ea quac berie, sicu t quae perperam facie->
mini panis ei nilidissimus per dapiferum afferlur, bat, insequerelur. Nec aliqua poterat patrem humili-
eoqtte coraniipsoreficitur. Mane igilur cumquid VH- taie lenire, sed quanlo illi se exhibebat humiWorerit,
derit ante ocutos mentis reduceret, sicul puqr simv B tanio illuiri sibl sentiebat asperioTem. Quod' riimis
plex et innocens se veraciler :iu coelo et ex pane intolerabile cernens, el rie deterius quid inde con-
Domini refeclum fuisse credebai, hocque coram alijs: lingeretllrnens, elegit potius paierriis rebusetpatrise
ita esse publlce asserebat. . abrenuQliare, quam patri suo vel sibi quamlibet in-
3. Crevit ergo puer et ab omnibus diligebatur. famiam ex sua cohabitatione procreare. Paratis ita-
MoreSetenltti prbbi in «o erant, qui niagnopere eurir que his, quse necessaria erant in viam ituris, palria
diligi faciebartt. Tradilur lilleris, discit, el in brevi [al., palriam] egreditur,. mio qui sibi ministraret
-
plurintuin proficit. Necdum atiigerat aclatis airoum clerico, comitatns. Cumque dehinc in transcensu
qulritum deeimum; et jam qualiler secundum Deum moiitis Senisii (3) fatigaretur, et laboris impatiens
vitant melius instituere posset, meiile traclabal, id- oorpore deticerei, vires suas nivem mandendo repa-
que concepit apud se, nihil in hominum conyersa- rare tentabal. Nec enim aliud quo vescerelur, prsesto
tibne momachorum vfia prseslantius esse. Quam fuil. Qubd miriisler illius advertens, doluit el ne
assequi cupiens, veuit ad qtiemdam sibi notum abba- forte qnid edendum baberetur in sacculo qui asino
teta, rogans Hlum ut se monaehum faceret. Sed abr illorum vehebaiur, diligenler investigare ccepit, et
bas, voluntate illius agtiila, quod petebat inscio patre mox conlra f>pempaneni iii eo nilitlissiraum reperit.
C Quo itle refeCius,^ fecreiJtus dt^ et vita; IncOlumis
illhis, ne offenderet aniroum ejus, facere recusavit.•'".
At ille in suo preposita perslans oravit Deum, qua- redonalus [«/., restitutus].
tenus iniirmari mererelur, ut vel sic ad nionachi- S. Exactis dehinc parlinv in Burgundia, partim iu
otim:quem desidcrabat, ordinem susciperetur. Mira Fcancia ferme iribus annis, Northmaniaro vadlt
resl Ui enim Deus declararet quariium etiam in aliis [at. emii.],. Wri^caur ipsius proyincisfi urbem per
ile suse pietaiis auditu confidere. posset, preces iljius tit, jobi: aliquandiu demoralnr : jiost haec venil BeC-
exaudivil, ac iili protinus validani f0rpqrls:del>i|ija-. cum, et magistrum quemdam nomine Lanfranr
lein immisit. Acriter igitur infirmatus ad abbatem cum (^), virumvidelicetvaldebonuni, praeslanti reli-
nwttit, mo.rteiii se limereproimmiat, orat ut mona- giqneic sapiep.lifl^verfenobiieiri, videre, alloqui, et
cbjnsflai:pr*falo tiinareobslante.nqn fitquodposlii- cqhabitare volens. Exceltens siquidem fama iltius
lajbajt,, et hoc quidem quantum ad humanum %pe- circumquaque percrebnerat, et nobilissimos quosque
ctatL«/„,iaiitiimspectab.at].exameii.Caeteruiii Deusy clericorum ad eum de curictis mundi parlibus agebat.
quem futura uqn fal|unt, servum suuui i^sius loci Aosehnus igilur viro adilo, eumque singUlari quadam
cqnyersalicjie nofuit iroplicari, proptereaqtiod alios sapientia pollere agnilo, ejus se.magisterio subdif,
qtiosdam in sinu mis,ericordiacsuae recondUos haber ]D eique post modicum familiaris prae caeteris discipulis
bat,: quos ut postmodum claruit, magis, per illura fit. Occupatur die noctuque in lilterarum stndio, non
ad suam voluiitatem in posteruro disponebat infor- solum quae volebat a Lanfranco legendo, sed et alios
inari. Post iitec sanitas redit juveni; quodque lunc quserogabatur studiose docendo. Propter qusestudia,
nequibat, in fuiuro se per gratiam Dei facturum cum corpus, vigiliis, frtgore et inedia fatigaret [«/.,
mente proponi(. fatigaretur], veait ei-in menlem quia si aliquando
i.. pxindeetimcbrporis sanilas, juvenilfs setas, sce-< monachus, ut olim proposuerat, esset, acriora quam
c%.Brq^!ejril^s i^;'.a^^VJ'ici^pJt. paulalim Teryqi* paliebatiir, eum pati nori operteret, [a(., oportelj.nec
animt ejusa religioso proposilotepescere, inlajuum tune sui laboris meritum perderel, quod nunc utrutrjt
u,t sseeuii viasmajjis ingredi,quaitt retietis eis mqna-. sibi maneret, non prospiciebat {al., perspiciebal}.

. .'^sppiiNQtjEr:? ',;;.,.; .|;.;',, .,,;,., -.; ":':.;;;


^5) Est notissimus mons Senisius, ehisque diffici-
|is ascensus per quem transitur ex Ilalia in Galliain (&) Erat:B. Lanfrancut originePapiensis Cx Ila,-
Uli bic factuin; aul eliam yice versa ex Gallia iu lia, poslea arch'u:pisCopusCaiiiuariepsis,
n VITA AUCTOKEEADMERO.— LIB. I. 54
Iloc rrgo menle concepto, totam iiitentionem suam A / volo, aul eremi cullor esse desidero, aul ex proprio
ad placetiduta DeO dirigere ccepit, et spernendo patiimonio vivens, quibusiibet indigentibus propter
mundum cum obleclamniibus [aL, oblectationibus] Deum pro meo pbsse exinde ministrare, si consulitis,
suis, reveracupitfieri niQiiachuS. ': cupio. Jam enim pater ejus obierai, el toia hseiedi-
6. Quid plura? Cogilal ubt meiius proficere queat, tas ad iflum respiciebat. In his, inquam, tribus vo-
qttad facere desiderat, el ita secum traciavEcce, iuntatem meam, domine Lanfrance, fluctuare scialis,
inquit, monachus Oain. Sed ubi? Si Cluniaci vel ised precor ut me in horttm polissfmo stabililatis.
Becci (5), tolum terapus quod in discendis littetis Differt Larifraiicus serileriliarii ferre,. suadetque ne-
posui, perJidi, Nam et Cluuiaci disirictio ordinis, et goliHin ad venerabiHs (6) Maurilii [at., Maurici]
Becci supereintnens prudentia Lanfranci, qui. illic Rothomagensis episcopi [al., archiepiscopi] audieu-
monachus est, me [al,, mihi] aul nulli prodesse, aut liam magis referre. Acquiescil Anselmus consilio,
xihil valere coinprobabil. Ilaque in lali loeo per- et comitatus Lanfranco pontiflcem petit. Tanta au-
ficiain quod dispono, iu quo et scire meura possira tem vis devOlionispeclus Anselmi tunc possidebat,
oslendere, et inullis prodesse. Hsec ut ludens [«/., tanlumque veri consilii Lanfranco inesse Credebai,
lubeitsj ipsemel referre solebal, secum medhabaltir, ' utcuiit Rolbomagum petentes, per magiiam quai
addebatque : Necdtini eram edomitns, needam in fisuper Beccum est sitvam pergerent, si Lanfrancus
me vigebat mundi cojitemptus. Unde quod ego ut ei dicerel, in bac silva mane, et ne dum vixeris
puUibain, freuis aliorum charitate dieebam, quam hincexeas cave, procul dubio ut fatebalur imperaia
daiiinosura esset non advertebam. Postmodum au- servaret. Pervenientes ergo ad episcopum adventus
tem in se reversus. Quid, inquii? essene, monachuiu sui causas ei exponnnl, quid inde senliat quseruni.
[a/., monachus] hoc est, velle scilicel aliis prseponi, Nec moira, monacbicus ordo prx cseleris laudatur,
prae aliis bouorari, ante alios magnificari ? Non. Hlic ejusque proposilum omnibus aliis anteferturs
ergo deposila contumacia monachus deveni, ubt CAPUT II.
sicut aequumest, cimctis propier Deuin postponaris, Vila monaslica, prioralus administralus. Adolescens
. cunctis alijectior habearis, prse cunctis parvipenda- in vita et in morte adjuius.
ris, et ubt hoc esse poterit? Equidcm Bccci. Ibi 8. Anselmus bsec audiens et approbans, omissts
siquidem nutlius ponderis ero, qiiandoquidem ifle aliis, sseculo relicto, Beeci monachus factus esr,
ibi est, qui prseeminentis scientise [at., sapientise] anno seiatis suae vicesimo seplimo (7). Regebat eo
luce conspicuus cunctis sufficiens, euiicliv honora- lempore ecenobium ipsum dominus abbas Herluinus
bilis et acceplus. Ulic ergo requies mea, iilic solus nomine, vir grandaevus, et magria probilate conspi-
Deus intentio mea, illic solus amor ejus erit con- cuus, qui prhnus ipsius loci abbas monaslerium
templatio mea, illic beala et assidua memoria ejus ipsum a fundamentis de suo patrimonio fecerat.
felix solamen el satietas mea. Haec cogitabat, hsec Ssepe dictus auteiri Lanfrancus gradum prioris obli-
desiderabat, haecsibi provenire sperabat. nebat. Anselmiis vero novus monachus factus, stu-
7. Raptabatur quoque mens ejus per id temporht, diose vilam aliorum religiosius vlventium semulaba-
ia alias sec.tandaesemitas vilse, sed vis desiderii Hur. kno ipse sic religioni per omnia serviebat, ut
ejus in hanc quammaxime declinaveral. Sciens ita- quisquis religiose in lota ipsa congregalione vivere
que scriplam esse: Omnia fae cum consilie, et pott volebat, in ejus vila salis inveniret quod imilaretur,
factum non pcenilebit(Eecli. XKXII,24), nOlebat ee el ila per triennium de die in diem semper in melius
alicui uni vitseearura quas mente volebat inconsulte proficiens, magnus et honorandus habebatur.
credere, ne in aiiquo videretur Scripturse prseceptisi 9. Venerabili autero Lanfranco in Cadomensis (8)
non obedirc. Amicos insnper multos habens, sed cui ccenobii (9) regimen assumpto (10), ipse prioriS
se totum in istis cominitteret consiliarium unum, de oflicio functus est, sicque Deo serviendi ampliore
mille videlicet pnefalum Lanfrancurn eligens, venit iibertale poiilus, toium se, toturn tcmpus suuin in
ad eum, indicans volunlatem suam ad iria penderc,, Q illius obsequia expendere, saeCultimet cuncla negolia
sed per consilium ejus ad unura quod potissimum! ejus [al., omit. ejus| ab intenlione sua, furiditus
judicaret, duobus relictis, se velle tenere, Quse iria! ccepit amovere. Facluinque esl ut sOli Deo, coelesli-
sic ei exposuil. Aut enim, inquit, monachus fieri busque disciplinis jugiter occupalus, iiilantum spe-
HENSCHENnNOm
(5) Nblissiroamonasteria : de Cluniaco saepe egi- nise ad Ornam fluvium, cuin celebri academia et.va-
mua, polissimum 15 Januarii ad vilam B. Bernonis riis. monasteriis.
priini abbatis. Est Beccum in dioscesi Rolhoinageiisi (9) CcenobinmS. Slepbano prolomariyri dicalum,
irans Sequanam ad rivum Beccani prope^amneiu a Guillelino Conquestore rege Augliaeel duceNorth*
Rillani. dolatum a Guilielmo duce Norihniannise mannise fundatum, sed a sceleralissimis Calvinislis
an. 1034. In utroque monasterio an. 16G2singiila- eversumscharlas fundationisediditLucasAcheries,
rem charitalent oxperli sumus, eo profecli ob mo- in Nolis ad Vitam B. Lanfranci edilarit ante ejus
numenta de Vitis el veneralione sanctorurii. opera.
(6) Maurilius prsefuil Ecclesise Rothoroagensi ab (10) AsSunipUisesl abbas primus B. Lanfrancis
an. 1055ad 1067. aono 1002 uli sitpra ex Chronico BeCCertsirelu-
(7) Anno Cbrisii 1060. limus. ., ...
(8) Cadomus urbs praecipua infcrioris Norlhinaii-
M S. ANSELMteANTUAr;. AtfUttlfiiR M
*~
culatiqnis divinse culmen ascenderit, iil obscurissir A loqtii. Qiiid oamque «te illius jejunio dicerem, cuin
roag, et ante tempus suum insoluias fof., insolitas] ab initiq (li) prioratus *ui tanta corpus suum inedia
de divinitale Dei et nostra fide quaesliones, Deo re- maceraverit, ut non solomdnnis illecebra iguhepe-
serante perspicerei, ac perspeclas enodarel, aper- nilus in eo postmodum exstinct» sit, sed nec famcit»
tisque ratioi>ibusausedicefwt rala et calbolica esse sive dclectationem comederidipro qtiavi abstinenlia,
probaret. fiivjnis namque Scripluris lantam fident lrt dicere consueveral, aliqtiando pateretur. Come-
adbibebal ul iodissolubili firmilale. cordis crederet debat tamen ut alii horaines, sed omnitM -paree,
nibil in ejs esse, quod solidaeveritatis tramkem ullo sciens corpus siium sine cibo non posse uubsisiere
mpdo exiret. Quapropler suromo sUidioanimuin ad [al., sustinere]. In orationibus aulem qnasipsejiixta
hoc iiitenderat, quatenns jnxta fidem suani inentis d^iderium et petilionem amicorum stio#itm seri-
ralione mere(relu,r peretpere, quae in ipsis sensit ptas (45) -edidtt, qua solliciludine, quotiniorc, qiia
inulla cab'ginfi,tecta Iatere. Coutigit ergo quadam spe, quo aitforeDeum et sanctes ejus inierpellaverit,
nocte ul ipse 1n hujusmodi raeiile deteiitus, auie itec non interpetlandos docueril, salrs est et roe
nocjlurnas vigilias yigilans iu lecto jaceret, et roed - lacente videre : s& modo qni eis-pie inieriifat, et
lando sccum riuiari conaretur quonani modo pro- speroquia eordis ejus nffectum, sunmque profectnm
jljeise prseterita simul et futura, quasi prsesentia, B in illis ei perillas gaudens percipiet. Quid de vhjV-
pUrn agnoveriot, et indubilanler ea dicto vet scripto liisr Totus dies in dandis consiliis ssepisshue nori
proliilerint. Et ecce cum in his lolus esset, et ea snfBciehal, addeiiaUtr ab hoc pars maxima tjodtis.
iuteUigere magnopere desidcraret, defixis oculontm Praeterea libros, qni anteid temporis nintfscorrupti
suorum radiis, viilit per medias maceries oralorii ac ubique terrarum erant, nocte corrigehat, sanCiis
dorniilorii mqnachos, quorum hoc officiumerat, pro raedilationibus iusislebat, ex contemphitionesnmmse
apparalu maiulinarum altare et alia loca ecclesise beatilutfinis et dcsiderio vitas perennis inlinensos
cicumeunies, luminaria acqendentes, cl ad uliimum I.K'rymaruraimbres •iffitndelial.Hujus viue ntiserias,
unum eorum sumpta in manibus chorda pro exci- suaqiie, si quaeerant peccata.ct aliorum am»riss'me
tandis fratiibus scillam (II) pulsantem, ad cujus flebat, et vix parum aute vigitias nocUiwias,sfepc-
sonlium couvenlu fratrum de lectis surgenle, nrira- que nihtl somni capiebat. Talibus slmliis vha ej'is
lus esl de re quae acciderat. Concepitcrgo apud.se ornabalur.
beo levissimum esse, prophetis in spiriiu venlura 44. Qualiter auiem erga sobditos se habebai, det
/.qnslrare, cum sibi concesserit quse fiebantjnjr lol Deus ad seinutalionem prxlatorum posse quid vel
obstacula corpqreis oculis posse videre. . , .. modicumdici. Cuin prtmum igitur prior factus fuis-
10,. Hinc perspieaciori interius sapientiaeluceper- ^«et, qnidam fratres ipeius coenobli facti sunt semiiK
fusus, mpres qmnis sexus el setaiis ila discrelionia ejus, vtdentes et videndo inrtdentes illum prseponi.
ratione monslranle penelrayil, ut eutn palam indc quein juxta conversionisordineni jiidicabant *ibi de-
tractantem, adverteres cuique sui cordis arcaiw rer bere posiponi. Itaque lurbati, atiosque turbantes,
v.ehre. Origines insoper el ipsa, nt Ua dwam, ae- *candala movcnt, dtsseasiones parinitt; sectas nu-
minaatque radiccs, nec nqn processusQmniiUJi~Wr Iriunt, odia fovcnt: at ipse cuo» his.qui oderutvt
lutum ac vitioriim detegebat, ct.qiiemadmodum veJ ^dcem, eral pacificns (Pmi. cxix, 7), ct delraetioni-
liaj^af, b«c] adipisci, vel haec devitari aul devtnci Iws eormn reddebat officia fralernae charitaiis, nia-
DO^sciitluce clarius edocebat. Tantam autem omnie fens vincere «lalUiam in bono, quam a nialitia eo-
houi cqiisilii vjm in eo elucere«cerneres,,ut peclori mm.vinci ift malo (flwn.xn,21). Quod; miseranle
ejus tspiritum, cqusilii ipraesidere non ambjgeres. Deo, facium est, sh|nidemilti animadvertenWsteDm
Quam proniptus yero alque asshluus in-sanclis ex- oranmtodtspure acstinpliciter in cunctis actionibirs
bort&lioiiibusfueril, supervacuum est dieere, CUBI suis incedere, nequc quod }ure btasphemari posse»
illum,semper,in ipsis infatigabiiemoronesferme au- MIillo residere, mafa voluntate in bonam mnuta;
• ieiites constet faligasse; quodque.dicitur de sanctc n^ticta ejus et facta in bono semulari coepere.#drum
Manttuq, ejys ori nunquam defuit Christus, ,siv« ut «lareat quo paeto id provenerit, unum es ipsts
juslkia, vei quidquid ad veram vitam pertinet, iu- exemplt gralia ponam, quatenns agnito qtw»doio
cunctanter confirmemus sine mendacio posse dici Anselmi a s«« pravitate sit mutaius, qualtter et atii
de ilto. In his leve esl lectorein advertere, eum 4f per^um (correcti sint, perpcndaiur.
inensa Domini, non sine quodam prresagio,per vi- 13. Qsbernus quidam nomine, aetale adolescen-
sum jam olim riiridorefeclum pane fuisse. tufus, ipsius eral monasterii monacbos : Kigeuio
11. De corporalibusejus exercitiis, jejtiniis dico, quidem sagax, et arliffciosis ad divers» opera nob-
oraliouibus atque vigiliis, metius testimosilere quam lens i-manibus, bonam fjtt ' se bonae. spet materiaoi
BENSeBENH NOTJE.
(II) SctWa*,'alia Squilla et Skeilii ex Teulqnica (13) Forsan sunl AJioquiacoekuia teu (acmeepio-
lirigua significal nolam; anctores vide,.l2 Feb. ad rum affeciuumerga Deum, Chrittum/Domimm>^bei-
Viiam 3.Benedicti Aniancnsis, num. 3S8. . param, cmliteseompturet, a Rainaudo editse a iwg.
(tt) Ab aririo Cliristi 1065 usqiie ad aiinum 1078 197.
per annos quindecim.
B VITAABCTOREE«DMER0. — HB. U M
prxferebaU Sed mores qui in co valileperversi erant, A niini, [iil. oiiiif.] cuni aul cx hinguorc,aut e« itimia
isla routluro decolorabant, el insuper odiuni quod sangiiiitis muuitione fuerit cxanimatus, ad se rer
omnino more canino ojplra Aiisetmum exerceliat. deuiili. Ad quem patcr: Quid esl, illi? Quemodo es?
Quod odium quanlum ad, se Anscliiius non niagni Cui ille haecverba respondit: llle antiquus serpcns
pendens; sed lamen mores illius cOiicinere [al., con- ter insurrexit in mc, el ter cecidit in semetipsum, et
venire] sagacilali iugenii ejus maguqpere CHpiens, urs.irius Doroini Dei liberavit tne. Quo dicto Ansel-
ctepit quadam sancla calliditate puerum piis.blan- mus ocnlos a somno levavii, cl Osbernus non coin-
dimenlis delinire, puerilia facla cjus benigne tole- paruii. Ett obedientiam mortuiis vivo exhibeb.it,
mre, mulla nisi quae sine ordinis delriinenlo lole- qiiain vivens vivenli exliibere solitus erat [at., snlc-
rari polerant conte.lere, in quibus cl seias ejus de» bai}.
leclarelur, cl effrenis animiis in maiisiieiiidiiicin 15. Quod si quispiam audirc voluerit qualiter bsec
curvareiur. Gaudel puer in lalibus, et sensim a sua obedientis verba defuncii, ipse Auselmus fuerit in-
feriiate \al., vcrilale] ipsius demiitilur animus. In- lerpretatus, brevi accommoilet aures. Ter, inquit,
cipit Anselmiini diligere, ejus monita susciperc,. mo- anliquus scrpcns insurrexit in eum, quia de peccatis
res s:ios componere. Quod ille inluens, prceeaeteris qusc posl baplismuni priusquam a parentibus atj
cum faimliarilcr ainpleclilur [el. oiuii.], nutrit, fo- " scrvitium Dei in monasierium offerretur [al. omit.],
vet, et ul semper in raelius proficiat qninibus motlis comroiseral,. i.llum diabolus accusavit; de peccalis
hor.alur et instruit. Dehinc panlatiin ei qnse con- Cliam qnaeposl oblationem parentum anle siiam pro-
ces^erat puerilia, siihlrabit; eumque ad hoiiestam fessionem fccerai, ilhim accusavil; de peccatis ni-
iuorum malnritaiem proveliere salagil. Non frustra- hilominiis, quse posl prnfessioiieiri anle obilum suum
tur pin sollicitudo ejus, proliciuitt Jn jiivenc ac ro- egeral, illum accusavit. Sed ter cecidil in senret-
horanlur sacra monila ejus. Ergo ubi de lirmitate ipsum, quia peccata quae in saeculo consiiluttis ad-
Loni siudii adolesceiilis «e posse confidere aniraad- miseral, per fidem parenlum, quandoeum Deo ob-
vertit, mox omnes pueriles aclus in eo resecat, et Merunt, deleta inveoil. Et peccala, quse postmodum
fi ijuid reprehensionis eum admitlerc coinperil, noti in monaslerio degens ar.te suam prqfessionem fece-
niod» verhis, sed et verbcrjbus in ep acriter [«4, rat, in ipsa professione delela invenil. Peccala etiam
aciiis] viiidic.it. Quidille? /Eqiianiroiler cuncta sns- quac posl professionem anle obitum suuuv egerai,
tinet, confirinatiir in propnsilo oinuis religionis, per verain confessionem, et 'pceiiilentiam deleta al-
fervet in exercitio discendse omiiis sanclse aclionis, que dimissa in ipso cjns obilu coufiisus; invenit :
siifiert patienler alionun contuiiiclias, npprobria,. P sicque maligiius [al., maljgnas] versulias suas qui-
^etraciiones, servans erga omnes alfeclum sineer.e Uus etiin ad peccanduin illexerat, juslo Deijudicio
dileciionis. Lselalur paler in bis, ultra quam dici in se ad ciimuluro suse damnalionis reiorqueri in-
possit, et diligit filiuni sanclo chariliitis igue, plus- gemuit. El ursarius Domini Dei lilieravit eum : ur-
qiiani credi possit. snrii Dci, boni angeli sunl. Sicut enim ursarii ur-
j4. Sed cum ipse (ul flens referebat) eum ad ma- sos, iia angeli malignos dxinones a sua ssevitia
gnum Ecclesiae frucluin proficere spcraret, eccc coerceut el oppriiiiniit, ne nobis r.oceanl [«/., tan-
gravi corporis infirmilate prscripilur, lccloque reci- limi noceant], quantum voliml.
pilur. Videres [al., videiis] lunc bonura patrem feli- 16. Post iisec Anscliuus ut sanctse dilectionis nm •
ds juvenis ainicum, lecto jacentis die noctuqiie nus quod vivo impenderal, mortno non negaret, per
assidere, cibura et poluro ministrare; omuium mi- iutegrum aimuni missam pro anima ejus omni die
nistrorum snper se minisleria suscipere, veri amici celebravil. Quod si aliquando a celebralione ipsins ;
morem in omoibus gererc; ipse corpus, ipse animani sacranienti impediebalur, eos qui missas familiares
ejtis studiosissime refovebat.*Appropinquanti autem dcbebani, suam pro aniroa fratris missam diccre fa-
ad exilum familiari .prsecepitalloquii, quatenns post cieb.it; elipse missas eoruin, dum opportunum erat,
obitnm suum si possibilc foret, suum esse sibi reve- JD anle missain sui defuncti alia missa persolvebai.
larct. SpoponJil, et transiit. Corpus defuncli ex Itaque per singulos dies totius anni aut ipse pro illo
more lotum, vesiitum, in feretro coinposilum, in raissath eelcbravit, aut ab alio celebralarn alia missa
ecclesiaro delatum est. Circumsoderunl fratres psal- v mutuatus [al.t mutatus} est. Super lissc missis cir-
mos pro ejus aniina decanlanles; Anselmus vero cumquanuc epistoiis pro anima sui Osbcrni qralio-
quo liberius pro eo.preces funderet, in secreiiorcm ues fieri pctiil, et obtiimit. Hsecfratres videiiles et
ecclesiaelocum seccssil. Qui ctiui inler ipsas lacry- socordiam sui cordis redargueriles, se miseros ac
mas ex gravi cordis moestiludinc corpore [«/., tor- idfclices, Osbcrnum beaium prsedicant aC feliccrii,
pnre] deficeret, et paiilulum o.'utos in foninuin qui lalem amorem, lalem mcruit invenisse subven-
deprimeret, vidit in spirit.u mcnlis suse quasdam lionein. Ex hoc crgo singuli quiqiie ]a/.,.({uippcj
roverendi vnlttis persqnas candidissimis veslibus corpore, et animo sesubdunl Anselraq, cupieutes in
ornalas, domum in qua idem Osbernus vitara finic- aiiiicitiam c|us hseredilario jure succedcre Osberno.
ral introisse, et ad judicandura circumsedisse. Vcrum Ai ille in conversionc ipsorum Deo gratias agens,
cmn jmficii scnlcntiam ignorarel, camqiie sollicilns auinihmvomnia facluscst, ul onines sa^vo.s.faceret
nosse desiderarci, ccce Osbernus adcsi siinilis hor (/ Cor. ix, 22), ':.,'.' 7.'Z '".
#> S. iNSELSft^rTlM^Mator^ *
"\f7:. Vei^itamen adofescentibus aique jiivenibtis S tiihir bdus|i^fc^
pfjeclpuif cura"|af.; phiecipuam cuf»iii1thUri*dei^a't, |t CtWih, 'eilJurprlnt6'jiibet ne;^lansJ(reoiatuIli,:'':
-•.'.;„;-;:,--
ihqufrenfirohS}de; Iiqfi ratabrienii^sui»;ex^nplq 'fe^- -y^.tAF^tm, ""•;•;';'"; ^;;S;;
dbblil.' Cbmparabat ceraj juvenis staiem, quae ad in- '"' omnet. Libri nonnulii
'"Benignitaserga
'''' ' ""'" etepiitolee .
formanduiii^sigillumapteesi^^temperata.Namsicera, ';"" tcnpiie.' ''"'.J~;"';''
iiiqMi, iiimis dtira velmollis fuerttj sigillbr impressa 19. l^binc Ansefmus ad moirasterinm rtversus ia-
[al., impresso] ejus figuram in se- nequaquant ad lemse Cunclis esthibuit, iit ab oinnibus iocbcba-
pleiVtimrecipii; Si;verb ex ulrisqae, durilia scilicet lisstmi Patris difigeretiir. Ipse eftim nibres omniiiiii
atque inotlitiei discrele habens sigitio impriiiiilnr, et 'Hifirrriilafcssequariimitersufferebat;' el uiiicuiqiie
tunc forma sigilli omniiio pei*picita et integra red- sicut expedire sciebat, necessaria suggerebal. 0 qtibl
dlirir, Stc /est iii setatihiis hominum. Videas hqmi- in stia jam infirmitate desperati per piam sqllfcitudi-
nein in vanitate hujus saeculi ab Infantia usqiie act nem ejus sunt ad pristinam sanilatein revocati!
proftihdam seneciuiem conversatum, sota lerreiia sa« . Quod lu Herewalde, decrepite senex, in leipsqper-
pientcm, etin his penitus obduratum. Cum hoc age cepisti, quarido gravalus non sojum setate sed et
de spiritualibus, hurc de subtilitate conteinplationis vatMa infirmilalft, ila ot riifiH tui cbrporis praeler
diyiriae loquere, huitc secreta cceleslia doCe rimari, B ' iingnam haberes' in tua potestate, per mantis iltius
et perspicies eum nec qitid velis quidem posse vi- pastHS, el vino de raceinis per uvam m afiara ejtis
dere. Nec mirum induraia cera est, fn islis actatein maHiimexpre&o, de ejns ipsa niano bibehs es [a/.V
nori trivit ];«'•, nulrivit],alienaab istis sequi didicii. Ct] refbcttlatiis, ac pristinse sahiiali redonatiis. Me-'
Econlrario consideres puerum-aetate ac scienlia te- quc eriim nliuitl aut atiundc potiiro snmerepbleras,
neruro, nec bonum nec malum discernere valentem, qui tibi cordi esset, lit referebas. lpse quippe An-
nec te quidem inlelligere de hiljusmodi dissereniem: sefmns in usu habebat infirmonim domum frequert^
Nimirum molfis cera est et quasiiiqnens, nec ima- tare, singulofiim frafrum iufirmitates diligenter in-
ginem sigilli quoquo modb recipiens. McdiiisIioriirii vesttgare, et quod mfiriiiitas cujusqueexpeiebat,sirigU'
adolcscens el iuvenis esl, ex teneritudine alqlie du- Ks absque mora seu tsedio subministrare. Sicquc sa-
rilia congrue lemperalits. Si hunc inslruxeris, ad nis pater, et infirmls Crat mater, imo sanis el infir-
quae voles informare valebis. Quod ipse anhnadver-. mis pater el mater i» commune. Unde et quidquid
tens juvenibus majori sollicitudine invigilo, procu- secrettapiidsequivisillorum habebat.nonsecusquaiu
ran> cttucta in rls vitiorum germina exslirpare, ot dulcissimaemairi ille revelare satagebat.Yerumiameii
in sanctarum exercitiis Viriutum posrea competen- ,r solers dirigentia juvenum hoC praecipneexercebat.
ter edqcli, spiiilaiis in se transforment imaginem 20. De quoniin nuinero quidam in ipso conyeutii
viti. bocapitdse pfoposuerat, qiiatcrius nulla occasione
18. Sed cum inler lisec eum divcrsa divcrsorum unqiiam suam mariiim suis genitalibus membris ad-
negolia fatigarent, el npnnunquam ilfius mentem a moyeret, Cui proposilb invidens «liabolus, ianlurii
sua quiete lurbarent, consirinm super his a supra doforem et angiisliam in eisdem inembris fecil eum
dicio veneraiidaememorise archieptscopo Rbfhoma- senrtre, ut se juvenis nullo modo lerre valeret^
gensi Maurillo poslulaturus Rotiiomagumveriit. Cun> Seriiiebatur etenim caro ipsa ianti ponderis esse,
qtie sui adyCniiis causam pontifici exponerct; ac ac si quaedampfumbi gravissima niotes ad ima eum
inter verba pro amissa stattis sut tranquillilute ve- derrabens, in illa sui corporis parte' penderel. Cmn-
liementteshhe fleret, ab onere prselationis quod Sitji que iri h^bitu siio anXieialis magniludinein dissi-
falebalur imporlabile, iil relevari mcreretur, magrio' inutare iion pbssel, requisitiis ab Anselriio qtiid
opere coepil rogare. Al ilte sicuti vir magriae san- haberet, rem celare imn poluit. Admonitus jiaque
cTrlalts : Noli, inquil, iiri fili charissime, quod qua- > irt raodum aegriludinis admota manu probaret, ve-
ris quaerere, nCcte a subvectione [«/., te"subjectione][ recuiidaius recusavit.timensne propositum yiolaret!,
idiorum liii solius ciirara gerens velii retrahere. . D | Tunc Anselmus, assuinpto seciim quodam grandaevq
Vere etenim dico tibi me de multis audisse, mul- fralre cl religioso, juvenem tanguidum in secretio-
losque vidisse, qui qnbniam causa-suae quielis"prc- rem Iricum ducil, utpote modiim infirmiislis illius
ximorum utitilati per pasioratem curam invigilarei agiiiturus, el auxilium pro posslbililale iaturus.
iiotuerunt, per desidiant anibulantes semper dcnialoi Qtlid amplius? Caro sanissima reperilur, et admo-
iii pejus prqfeccrunt. Quapropler ne libfXquodabsit)i dtim riiirati sunt. E vestigio quippe omnis llla dia-
hqc idem coiilirigat, per sanclam obedicntiam prae- botica vexalio cadil, nec in liujiisinodt fatigat.ulte-
cipio quatCnus prseialionem quam nuiic habes re- riiis juvenein, quem simplex" Aiiselmi aspectus a
lineas, nec eanrf [at., jam] nisi lub jubeute abbalei lanla clade fecit inimunein, ';
quomodolibet deseras; etsi qnando fueris ad niajo- 11.Prseterea quldam ex an.tiquioribusipsiusco lto»
rem vocaius, eara suscipere nulfalerius abnuas. Scio> bii fralribus, c,ui vieterl otlio plnrimuin erai inrestus
cntni quod iri hacguain tenes non diu manebis, Ve- Anselm*),nec ulTalenuspoteral super eum respicere
rum ad Sitibfem prailalibnls gradtimhon "post mnl- siiiiplici dcufo7inrirmitaie.pressnS ad exlrema perr
tiim proVeheris. Qiifbus auditis, va?', friqliR,' ihisero> duclus est. Cbln ilaqne fratres nicridiana liora ip
'
niihi. In eo quod porlo deficio ; et si gravius impo-- leclis ex morc (Jiifescerent, ipse in- domo tnfirnic*
«l-..;.,-.._:.. VITA A^CtO^E.I>ADtfERO,---LIB. I. «•
r :.— .,.;».i;t.ttM.I, --. *? .,»;*»«:•=;;.;,*..iri»«'t; -';.
runi inquaJacfjbaJ^^i^piser^q^^ A ea^^Iij^i^jeA; pr^p^ ^^-W^f^-^
et quasi qiioromdam horridos [a/,, horrendqrjuiH]' sejnjo nutla. cui» deUtebal.. QttqiiJ^uifi Awelmo
aspectussHbterfugere g^sUiel,[ra,Her>,setansie Ire- iiraotuita.^iljil siipr re I(>/.,"Se]. cu^»jj8mi:;ifiCi«iis;;i
mens vutiura suumldeliiesTendo hinc inde commu- accepta ltceniia loob decessit.Eunti auiiejn^et, qaq
tare. Territtftatees qtjiaderan^qiiid haberet pei> diverteret incertum habenli (Beccus enim Jongi»ali-
cnnclantur.: At ille : Gominqs immanes lupos me erat) occurrit unus de monachis Becci, volensithic
iitter brachia soacoiniiressum tenere, et guuur ire, quo eum sctebat; principis coliqquio detineri.
riteura impsessis denlibus jainjam siiffocare videlis, hilenogat ergo eutn Ansehnus quo lendat,ac deinde
et quid tnihi fit quseritis 1 Quo audito, iiouft ex mo- quid coiisilii de suo liospilio Terat. Respondjt: Et
nacbis Ricutphusnomirie, :'M Anselmum qui tunc quidem, Pater, hospilium quatecunque noh lbnge
hi etaustrq emendaridis tibris intendebat,: conciius liabemus, sed quid vobis et fralribus pracier panem
perresii; el ei [iif;,«b];exlra claUstmm eductOj et caseum apporietur, nihil habemus; At ille sub-
quid cirea irifirriium rratrem ageretur, patefecit. riiiens : Bone vlr, ait.Ke timeas, itno GituS[«/.,
Jussus ergo Rieulphus Sd segrum rediit, et Ansct citius] procede, el misso reti in vicimim anvnem,
mus m secretiOTumlocUmsoIUs secessit. Post mo- siatim invenies piscem qui sulliciet omnibus nobis.
dieum, domuin iii qua frater se iiiale habebat [n/., " tlle aeceplo mandato praevolat, acciloque piscatori',
qui paliebaTur], ingiediens, ievata JVianu, sigftum quid Anselmus jusseril, intimal, ac ut veloctiis reie
sanctse crueis etftdil dieeris : /n "notftinePalrit, et in fluvium jactet, jubet, hortalur et obsecral. Ad-
FHii, et Spiritut sancli. Ad qbod factum slaiiiti x- miiatus ille, parere pelenti moratur^rideniluin po-
ger cooqnievit, el exbilaralo vulluy iiiiiinocordis lius quam alleritandum quod diccbat fore, pi'aeintu-
afieetu Deo gratias agere ecenit. Dicebatenim quod lians, Tandem taraeri a fratre coactus, conira spcra
Ansehuo oslium mgredicnte, et extensa manu si- rcte jecit, et ifltco tructaiii insolitae magnkudinis
giiuw sanctse crucis edpnle, yiderit ex ore illius ciim alio quodam pisciculo cepil. Teitius piscator
flamroamigiiis inmriduroiaoceae procedeiilem, qjise ad faclum et obslupefactus, asseruii se jaropcr yi-
in lqpo jaculata ed« delerruit", et ceteri fiiga difa- giiiti annos reces.sus aquae illius rimasse, et nun-
psos procul abegit, Tunc AnseUnus ad fralrem ac- quam hujusraodi tructam in ea rcperire poluisse.
ccdens atque cUm Code salrite animse suae secrelius Parala igilur et vir.o apposita, justa verhutu cjtis
louuens, ad p»iiitudinem et confessionem omtiium, sibi el suis copiose suffecit et superabiHtdivit. .
jit quibus se Deum offendisse rCcordari valeba t, esr 2i. Alia vice,vir quidamWalterus uqmiiie,^irbgriqf
ejus inelraavit, paterna dehirtc aucloritate a.cunclis /. mine tirellus, eumdein hominem per terram suam
absolulum, dixit eum hora qua- fratres. ad nonam transeunlem detinuit, nolens oum a se.impraiisiini
sntgereijt, prsesenti vitae decessuruai [<r/., discessu- dimittere. Veruiri cum ipse de penuria pisciqm con-
rutu]. OjuQdet factum est. Na». monachis a Jeclo quereretur,et qiiod tonto viro ac monachis euis, nisi
siirgentibus, ipse ad terram depositus est.el jtlis vifta qnsedam non haberel quae apponereBlur, allu-
circa ipsum sub unb coilflciis defwiclus est, dens dixit ei Anselmus : Sturio unus cn tibi defer-
22. Praefalus Riculphus secrejavii oflicio in ipso iur, et animus ttfiis de deliciarum inopia querilur ?
caatobio fungebatur. Hic quadam nocte dum tempus Ridet ille, fidem his qiiae audiebai praebere nullatc-
ethoraro qua fratres ad vigilias excitaiet, per clau- hus vatens. E' vestigio autem verbqjmra Anselirii
sljuin- iens observawt, forte ante oslium capiluti duoex hominibus viri atlulerunt sturiqnera unura
pertransivit; introspiciens vero, vidit Anselmum ia praegrandem : queiu in.ripa fluroinis ^11.^,(14) ,#-
Oralioiie slanlem, ingenli ^plendentis flamroaj^obo xerunt a pastoribtts stijs invenlum,, siluquc trans-
eircumcinctum, Miraturretqni>tt videbat quhi navi missura. Sispiritiiin prophetiae in his viro adfuisse
prsetenderet ignorabat; aesthnabal etiim Ansetmum quis dubitai, gestse rei veritas quid sit, lenendum
ea [a/Y»ex ea] hora sopori potius, qiiam oralioiii oc- • declarat. .. ;" ;:: ',:';:-';"::;':-'-
cupatum. Oeius ilaque dormilor.um ascehdif, ad D 25. His temporibiis scripsit traclatns tres (1S),
lectum Assetmi vadit, sed eum ilii riequaquaui is- scilicet />e wrilale, De libertaie arbilrii, el De casu
venit. Regressus igitur., homiriejp in capkulo repe- diaboli; hi quibuS saljs patet ubi aniu»um"flxlerjt,
rir, sed-globuni iguis quem rcliquerat, uon ioVenit. quamvis ab eis quse aliorum cura expelebat talinm
*8*«Atto quodaui tempore eidem Ansetmo njanda- rerum consideratione nutlp se gwdp subtraxeril.
tum ab une de principibus NorlbmaniuaB est, qua- Scripsilet quartum quem intillilavit fle jraflimaiwo.
temts-ad se ii>"AngIiat»transire voletttem [<ri., vel- Inquo cum disciputo quem.secumdispiuante.mlii-
let], cum propler alia negolia, lum ut sua preceiter troducit, disputans [«/., dispulat] cum muttas quse-
illius per marina pericula tueretur, [at. omit.] ve- stiones dialecticas proponitetsolviti lum qualitates
niret. Ascendit, jam dies mutui c"olloqiiiiiit v«Spe- et rnialia, quomodb sint diferete «ce%ie«8a ex^oiiit
" '
•. ••":V: ;";' - ,;:^. MNSCHENU NOl^b ..,;.-:'' yA"':
\U) Atthea rivulus, Picardise, -rope oppidui» iiUer«agistBJJin etdiscijtuhtm scripti.fiOritmeHlur,
^ottrtens, dequo iitActis S.rf&tey.M^^J»jwi:ii^i 4>arte^riiua„uiter qpusonla.dittacljca, j< ^ .^'-i
•'-'
(15) Qiiatuor hi priores lib*i»i»*"«bd««Mhateij;i 'f-;'•'i''':.'"-i. i.'-;'x *•^''.'* '•'-^- '",.i '-i
63 S. ANSELMi CANTUAR. ARCfflEP. . U
et instruit. Fecit quoque libellum unum queni Mo- A . dam venisset, et is in quamdam jpsius operis ar
notogium (M8)appeHaVit. Solus enim Hi Coefsectrtn gunientatioilem noh parurii offendisset, ratus [a/.,
loquituf, ac tacfta omni auClorftaTe dlvinse Scri- iratus] est eamdem argumentationera ratam nori
pturse quidDeus sil sota [a/., onr%.[\ ratiqiie quse- esse : quam refeflere geslienS, quoddam coptra iilaut
rfo ei invenit •et^tiqd ver> fidbs de tteo Sertlit, ['*!., illum] scriplum Composuit, et itlud fini ejus-
inviHcibtli ratione sic nec aliter esse prbbat et ferii operis scriptum (18) apposuii. Qnod cum sibi
astnrit. . a qiiodam ainico suo traHSmissum Anselmus consi-
36: Post haec incidit sibi i<tmeritem iiivesiigare derassel, gavisris est; et repreheiisori Suo gratias
Mlriim nno solo el "breyTarguritento nrqbart pbsset agens, suam ad hoc respqhstonem edidit, eamque
id qnodde Beo credilur el .prsedicatiir : vldeltcet libello sibi direclo subscriptam sub uno ei qui rci-
tfaod sit selerims, liicbmmutabHis, omnipotcris, utii- serat ainico remisH. Hoc ali eo et abatiis, qui lj-
que tolns, iiicomprehensibilis, justus, pius, miseri- belliim illiim habere dignantur peiitum iri deside-
eors, verax, yeHias, boiiitas, jusiitia, et nonhirfla rans, quatenus iri fine ipsius operis (vide var. lect.),
alfe, et qilomodo hsecbmriia iri ipsO uhum sirit {JoaiL snse argumentatioitis reprebensio^ et reprehensioni
KVitfSl). Quse regj, sicutipse rqferbbat, magnam sna responsio subscribalur. "> .
sHii peiwrit diflieullatem. Nam liaec cogitailojpartirii ^ 27. Iriter haec scripsitetiam quamptures epislo-
illi cHnnn, poiiim.et somrium tolleliat, pariini et tasffiJ), "pCICeasriorinulltseaj qusesecundum diver-
qtmit"nvirgfs ehm' gravabat, inlehtibnem 'ejtis qiia stetem caiisaruriisua[a/.,suartim] intere^arit.proi
maiiiiinis el aTri servilio Dei inieridere debebat, ctirare iriandans, ct nonnultis corisilirimdehegbtibsuo
pcrlurhabal. Quod ipse .inimadvertens, nec adhtic qiiaerenlibus,pro ratione respondens.El quideriide his
qtibd qiiserebat ad pleniiin (^pere vaieiis, ratus est quse diversse causacscrftii cogebant, mentionem fa-
hujusmodi cogitalionem, diaboti es.se tentoiionem, cere supersedcmus. Quid autem consitii cuidara Lan-
htsnsqtte eSl eani procul repellere a sua iYilentione. ioni, noviier apnd Ctuniacum facto monaciio, per
Yerum qiranio pms iri hoc desttdiil&ti ianio itiuni unam inandaverit, "tiuic operi iriserere curavi, qita-
cogiiatio ipsa magis ac magis infesiabat. Et ecce fenus in hac una cognoscatur quid de altis perpen-
quadam nocte inter nocturnas tigillas, Dei gralti disrar (10); ScHpsit rtaquetnter alia sic i lHgrettut
fllnxit i* cbrde ejus, et res patiilt inlettecliii, im- es, ckariisime, professusque Chrisii mtlitiam;in quu
irtensoque gandio et jubHatiqnerepkvil omriia iri- nonioMMty^ hottit violeritia est pro-
tima ejns. Repntans ergoapiid seitoc ipsiim,et shYs pOHerida,&<t]'ii~tfuatt comuleniis astulia cavenda.
Si scireiur posse ptacere, tivore carens, rem IBjco r Smpe namque dttm tironem Cttriiilvulnere malm vo-
^psiHri taliitisV easqiie so^tci tStis"cns^iehdas ". tUHtaiis aperte matevolus iien vtilet perimire, titieri-
imTet monasterii Tratribiis tr^ffitflt!'Pbst ules
atf- iemeum [sik;/omei»] poctrfovenenosceralicmh inale-
qubi, tabulas repetit a^cusroifef ^uoeruriiur in foco mfte cMduiunutfixi^itguerie. Ndmcutit mvnachum
ubi repbsi^ raisrant; nec ihV^riiuiAuri'ReqiiiriiniiiV KtiequiCobrutre,'mtwquamprtifestuiett odib, nititur
afratrrbiis, rie fotte' atiquis'e^sa&el&rit, tfed he- eitmconversa.ibiiis ht qua est subfuere fustidio.Et
qiiamiam. Nec entm tiuif usquq inveritus est, ijui re- licet ilii motiachicum propositnm ttnendum quasi
cofnOVerit se qtiiflqnarii iiide!,'scivis^e!IfepririU An- toncedat, t-amenquialtbctub talibut, aul ititertales,
sebhiis aliud de eadem maieria diciamen iri aliis aux in eo loco iriebipit, ittum stuttum nimis,impm-
tabiriis, et iHas eidem siib cautiori cilsiodiii tradjt denlemquefmtUis modis Wrttttiis arguerenon cetral,
'castodreinlas. Ifle iri Secretiorb parlb leCtiili siit ta- •m dutn iW*perinad*liHcepio Bei benefieiomgrcttttm
hotas repotift, etrscquenti M nfl sttisifi exittefe, jtt&o juiicio nec ad nteOora proficiat; nec
sas^icaiui,
easdemln pavimento spairsas, ante lcctunT repetrt, quoi actepit^enem, wttinto inutUiter [afc, utUiter]
'Uera^ijse iri fpsis' ersrt^hae lltire ^statim dtspCrsa. penitnm. &urppedum incet»antf?r laboribsis cogiia-
fietsniirr tahnlse, cera colligittir, et pariter Anseimb Htmibutde mnlaitdo ,aut si mutari non tatei., saltem
repertantiir; adunat ipse ceram, et, licet vl*,' seri-. 0-lte impfobandfrinitio ittedUalur, mttiquam ad finem
•pttirairif recilperat. .Veritiiis autem ne qiiii iriciiria perfeetionhxendvre conatur. Mam quoniam Mli fun<-
penitus perditum eat, eaiti in nomine Domini peC- damentum quod posuit dispUcetimltntenntHM stru-
gffmefnO jtrbet iradf. Composuit ergb inde vohimen etutam botice vitm tuper-dtfimretHtet. Jfnie fit ut
parvntom, sed seiilentiariim a^ siAtitissiinai cori- tpemadmodum arbutcttla si swpe traHtplantetur [ai,
te^WIIwrils pmiierV rita|fiiirin^O^'&roiiiig0i (lt) Ihsm^artoiir] , tiittituper ptmtal«mtodemleie»tfe-
rioniiriavit. AHoqriitrir etbhim iri;eo; biiere alti s6- #r» coitvtthione [tA., convetsione] inquktelur, tte-
rpsiim, autDeum. Quodqpiis, cuin ttimanits^ciijiis- quaquam radicare vtdms, wriditalem etiomtrakit,
IIENSCUENtnNOTj;.
: A16) ;Sfec Monologium in capita 77 .diiiinfilum, gfilicus contra insipiejtlem, capitibus 10 coinnre^
'.'•••"<
exslat inler diclai didactica opnsciila. hen<ns.
(17) UocProBotogion substituitur diclo MbBOIogio, (iS) liGontirieniurlib. i epistolse quas necdrim ab-
in 26 dislinclum. bas scripsit, et sunt 77, simul cum paucis ad eam
• (itr)capita
StiBStituitrit s»* I»oetitulo : Libet pro imi- ^tinistot^saKoruinw : •
piente, au Bx Ansilmi in Profotogio ratiecitmhnem, (20) Est huecepistola 29 abi phtra sub hiUijtBi '
itritibfe incerto<";el addttnr: Liber B. AiiseimiaribhB'- tte e^ii«n witifleiiWfl:. , .
fiS VITA AIICTORE K4DMERO. — LIB. I. 6&
nec adaliquam fructut fmitilstem petvenil; sicinfe-J A epislola fxeetti, et fo:um quod hiye dixi, aul dken-
tix monachus, si seepiut de loeo ad locum prqpriqap- dutn fuit, ad cuslodiendam meulit quietem perlinel,
petitu mutatur, aut in uno permanent freqttenler ejm liujus [al„ omit.] rei brevis exhorlatio epislolqm no-
odiq concUtitur, nusquam amorit ttabilitu» railicibus slram terniinet. Nec, putes, charissime ,h<ec me di-
ad omne utile exercitium tanguescit, et nulla bonorum cereideirco quod tuspicer le aliqua menlis inquietu-
operum ubertate ditetcit. Cumque se nequaquam ad dine laborqre. Sed quoniam dontinus (Jrsio [al,, Ur-
bonum, ted in malum proficere, ti forte hoc.recqgi- sws] cogit me aliquam admoiiitionem tibi scribere,
tat, perpendit; omr.em sum miserimcausam nonsuis, nescio quid potius moneam, quam cavere hoc sub
ted aliorum moribut injuslus intendit; alque inde te tpecie reclx volunlatit, ijrtiodscio twviliis quibutdam.
magis ad odium eorum, inter quos caaversqlur, in- sulere subrepere. Quapropter, amiee mi et frqter di-.
feliciter acceudit. Quapropler quieunque cienobilarum leclissime; consulil, tnqnel, precatur ie tuut dilectut
forle propotilum aggredilur, expedit ei ut in quocun- dilector totis cordis visceribus, u: totis viribut quieti
qne monitlerio profettut fuerit, nisi talefuertt ulibi menlis sludeas, shtequa nulli licel calltdi hostis in-
malum facete intitus cogatur, lota tneulis intentione sidias circumspicere vel semilas virtulum angustisti-
atnqrit radicibus ibi radicare tludeat, atque aliorum tnas prospicere. Ad hanc vero monachus qui tn
mores aut loci consuetudinet, ti coulra divina prte-,' B monusterio convenalur, perlingere nullaienut valet
cepta non sunl, eliamsi inutilet videanlur, dijudicare tine corittantia et mansuetudine, quw maiitueludo
re.fngiat. Gaudeat te jam tandem invenitse ubi se npn indissolubilis comes esl patientim; et nisi mona-
invittim, ted volunlarium tqla vila mansurum, omni sterii sui instiluta, qum divinis non pro/iibentur
transmigrandi soltieiludine propulsa, deliberet : ul tnandalis, etiamsi rationem eorum non perviderit,.
quielut ad tola pim vilce exercitia exquireitda tedulo ut reiigiqsa siuduerit observare. Vale, et omnipoiens
vacet.. Dominus perficiat gressus luos in semilis suis, ul ncn
28. Quod ti tibi videtur majora qumdam ac uliliora moveantur vesligia lua, ul in justilia appa.eas in
tpiritualifervoreappetere, quam illi prmsentitmonasie- conspectu Domini, el satieris cum apparueril jgloria
rii inslituiionibuslieeat, mstimetautse falli sive prmfe- ejnsJ:' ....•.'
rendo paria paribus, vet minora majoribus [al., mino-
CAPUT IV.
ribus], tive prmsumendo se poste quod non pottil,
aut eerte credat te non meruiste quod detiderai. Quod
Obtulm divinitus miones^ eotailium circu reginten
ti fattitur, agat gratias divinm mitericordim, qua ab puerorum, amot viiw commuuis et ditcreiio.
errore tuo defenditur, ne tine emotumenlo, aut etiam ','--•-.,,-
C
"
cumjaclura locum vel vilm ordinem mutando, in- 29. Intcr liaec, cum jam et diclis et scriptis snis
conttantim tevitatisquefrustra crimen subeal, aul tna- iriores sui in nullo discordarcnt, lotam suse mentis
jbra tuitviribut experiendofaligalus, deieriut in priora, inlenlionem in coniemptum mundi composuisset,
aul etiam in pejora prioribut deficiat. Si. aulem vere et his solis quse Dei eraitt totum studium suum in-
meliora itlitquminprompiuswUnondum meritus optat, fixisset, coniigit ul inOrmitate correplus graviter
patienter toleret divinum judidum, quod ulli fal., aOligerelur. Sed ipse in Deo seniper [at. omit.] idera
illi] aliquid infutte non denegat, [Ms. bsec om.] ne- existens, languore paulisper sedato, exlra se per
que murmurando aut obloquendoDeum offendat, ted menlis excessum raplus vidit lluvium unum rapidum
dequanimiler Omnia sujferel, omnia cd meliora co- alque praecipitem, in quem confluebant omnium
nelur deducere ferendo ne per impalienliam judicem fluxuum [al., fluminuin] purgaturae, el quarumcun-
justum exasperant merealur quod non hubel rion ac- que rerum terrae lavalurae. Videbatur itaque aqua
cipere, et quod accepil amillere; aut quia [al.,; quod] ipsa nimis turbida el immunda, et omni spurcilia-
non amat, inuliliter tenere. Sett^vero misericordiam, rumsorde horrida. Rapiebat igitur in se quidquid
seujudicium erga te in illit qum non habel et oplat, altingere poterat, et devolvebat tam viros qtiant
persenlial; tmtut ex his quw accepit, largilati supernm p mulieres, divites el iriopes simul. Quod cum AitseU
gratiat dignat persolvat. Et q.uia ad quulemcunque' mus vidissct, et lam obscenam revolutionem illo-
porlum de procellosit mundi lurbinibut poluit perlin- rum miseralus unde vivercnt, aut iinde silim suam
gere, careat in porlut tronquillitalem ventum levitatis refocillarent qui sic ferebanlur, inquireret; acce-
et impatientim turbinem inducere; qualenus tnent pissetque rqspoosum, eos ea qua trahebantur aqua
constanlia el mansuetudine tulanlibus quieto, diviui vivere deleclarique, indignanlis voce inquil [«/.,,
timorit tollieitudini el amorit deteclationi sil vacua, si inquit] : Quomodo? Tali ne aliquis coeno potaius,
Nam limot per tqllicitudinem cuttodil, amor vero per vel prp ipso hominum pudore se ferret? Ad hoc iile
delectaliottem perficil. Scio quia hmc majorem aut qui comitahatnr eum : Ne mireris, ait; torrens
tcribendi aut colloquendi exigunt amplitudinem , ut mundi est quod vides, quo rapiunlur et kivolvuntur
plenius intelligatur, quibus sciticet dolis antiquut ter-. homines mundi; et adjecit: Visne videre quid sit
pent ignarum monachum in hoc genere tentationii il- verus |o/„ vejej monachaius? Respondit: Volo.
laqtteet, et contra quibus ralionibus prudens mona- Duxit ewj5»iliumquasi in conseplw» cuiusdam magni
chut ejus[al., eas] callidas persuasionet dissokat et et ampli clalislri, et dixit ei :Circumspice. Aspexil,
trinihitet: sed qitoniam jam breviiatem quam exigit el ecce parietes claustri illius obducli erant argento
B-j S. ANSELMI CANTUAR.ARCHIEP. 68
purissimo [al.,omit. et candidissimo.JHeTba quoouo $\ ambr^nihli pictalis, niiiil benevolenliae, sive dol-
vrrerts ejtat eTipsa ar|ehtea» mot«i : cedtnis cirisiise #n,?^o3^i^. _istiL<£uJfis
•Saec-;ij|9j:
«swHvytlvf^»
riVedSBiJflaoitiel
n^ildwii^t inftra blmsmant ^i&qlrtm; ieleiBfcil&r [^wi^Jiii vq*^I^,,px^^
.Hiiiitiii. jif
iiiiiJiWjiii^apii^ei:ii^pfe -
ri*cfafcv!nec]Tiiore'afteirtes beri^wwitS. t^^~mWc KQPjM^siigatiia^er»
ea paasabant, leriitbr ftectttoap *.ejfestt^atlBds: CTftrfaofc^^^gtfiiV0^,v£Sodi»•:tiiifs^abiii^,,^- sitBiit
ipsis, et ipsa erigebaiiir. tta^ toeiwifle tbtus erat rfeinceps corpore crescunt, sic in eis odiuin et sus-
athtenus.^pweiaj^^cufllSftate repielus; hunc ergo picio oirmis mali crescat, semper proni ct iuciirvi ad
»& i«liabtiSndtthr elegit sibi Aijsetmus, 'TBTMS;ductor vitia. Cumque ad nullum fiierint in vera" charitate
e>us dixtt. ei: Eial vis videre miid sil l>Mei|tia nutrivi, milhjfli nisi depressis superciliis, oculove
veraf Adqiiodcrim ilte magno cofdisaffeitu^eslV obliquovalenl intireri, ,,
rei, et «eid quammaxime vete tesjMrideret, ad*e ,' St. iSed prppier; Deum vetlem dieeretis miht,
stmHoTevetsus, et visfoneaiv ei vifltohts demenstra- qriid cansae sit quod eis tanjum irifesii estis? Norine
torem dotens ac gemebhomts parMr amisU.ttBis bothines; nonne ejusdem naturae sunt cfljus vos
autem'<qjbasviiierat vlsiohesv lriteli%ensy s^i»<tue esXis? Velfetisnevobis fleri quod iltis infertis [«/.,
revolveiTs,eq magis untis fcrmrem! fngere, qiio #Ite- facTtis]?Si qriideiii quod sunt, vos esselis? Sed esto.
fius amoenitate stiiduit delectari. Totom 'eii^b deiri- B ' Sofir eos percussionrbus et flagellis ad roqres bonos
ice]pssese tfeUit in hoc, ul verus fafc»verej: isiqma-v vulfis irirqrmare '*[at., miriarej ? Vidislis unquani
chus esset, et ut \itani mohac.hicam firma ratione artiftflew ex Itfmlna auri vel argenti solis peicuSsto-
cbiwpTOhejiflerei,aliisqueproponbrel[«/.', prxponc- nibus' iniaginem spCciosam formasse ? Non pulo.
reV,] riecesl privatus (lesfderiq suo. Qtiod qiiidem, Qrild tunc ? Qiiateniis apiam forinam ex lariiina for-
ut sesiimb, ariquaiitnm percipi poierit ex verbts ejus, niet [«/.; apHet]j niine eam siioinsirunieiito lcniter
qux per vicesbuic opuscuJoiniiere rati sumits; jnxta prcmil et percutit, nnnc di»crelo levamine leniiis
qiiod series geslee rfei quam siisccpimus enarrare leval el format. Sic et vos si pueros veslros cDpilis
postHlabii. NecVeriiramihi videtur: pleniter; posse onirftis moribus esse,: necesse est ot cura depres-
perlhigi ad"notiliam instilulibnis vitae itliiis, si "de- sionibus verberum impendatis eis ^aiernse pietatis
scriplis aclibus ejus quis vel qualis luerit in sermorie el mansueTOdinistevamen aique suhsidiurii. Ad bsec
taccalur. ; ^. abbas : Quod levameii? quod siibsidium ? %d graves
30. Quodam igilur lempOre cum quidam abbas ct maluros moles illos constringere laboramus. Gui
qti» admodum religiosus iiabebatur r secuin de his itte: Bene quidem. Etpanis et quisque solidus utilis
qiiso mqnasricsi!ret^fewfe erawt loqBereturi ac inter /c etbbrius esi, eo iiti: valenti. Verum subiracio Ijcle
atia de pueris in clauslro nulrilis verba consercret ciba inde iaclenteril infanleni, el videbis etim magis
\ufc; confcrret], adjeeil: Quid, obsecro, fiel de islis ? exboC strangulari, qUam recreari. Cnr hoc ? Dicere
PerVersi stfrrt'et inebrTijibiles', dfc ac nocte non -riolo, qiioniain claret. Allamen hbc tehete, quia sicut
ccssamiis ebs veilierantes, et semper fiunt sibi ipsis fragifeet forte corpus pro sua quatltale habet cibuin
deteriores. Ad quae [a/., quem] miralus Anselmus: sriuin; ita fragilis et fbrtis animahaliet pro sui
Nimcessaiisy ihqiiit, ebsverberare ? El ciirh adtijti menstjM Vtbtiiro^twh, Fbrtis-anima deleciatur et
sWt, quaies sunt ? Hebetes, inquit.et besliales. At paScitiir solido cibb, pal ieniia sciljcet in Iribula-
itte-: <Jubf(bno oiiitne niitriiiTentiim vestrum Cxper.- tibiiibtis, nrfn coricupiscere^aliena, percutienli uham
dftis, qiii dfehoniinibiis bestias nuirivistis ? Etnos, maxillam-Fn^bere alieraih , orare pro 'iriimTcis,
ail, quid possimtis fnde? Mbdis omnibus conslringi- ddienles diligere, fel mulla in hunc modum. Fragflis
nius eOStit proficiailt et nihil proficiinus. Conslrin- aiitem ct adhuc fft Dbi servitio tenera [uL, leherej,
j^rjis? dic mihi, qiiajso [«/., dic, rquseso, mi], doniine tacte indiget, riiarisuetudine videlicet alionim ,
ablla, Si pJantam arboris in horlo tuo plantares, et beiiigiiilate, misericordia, hilari advocatjone, chari-
:Ai«f itfimi onini ex parle ila conctuderes, 01 raroos lativa
supporiatiOne", ct plurihus hujusmqdi. Si
stlbs nuHateniis extemlerc posset, cinn eam post D ] tather vestris et fbrtibus et infirmis ves coapiafis ;
anmfS e*cMdeires,qualiil arhbr inde prbdiret? Pro- ;per Dei grattam omires, quantum vestra refert, Deo
fecto irJitnlte,' tricnrvts^rahils et ^rpleiisrEi hocex [hf., cufa Beo] acqoirelis. His abbas andtlis inge-
cfljuseiiilpKi^^jJrlsCedel-etriisttuia;,qui eam imniode- liittit >"dieeiis"-:ViSreerravimus a veritale, el tux
fMe CoiM*teststt ? tlertS Iioc facitis de piiefis veslris; dfscretiorins non ItiXit nobis. Et cadens in terram
pl^tatl siiht per obtetroiiem in(llorlo Ecc|e.?i;B'ut; arite -pedesejus se peccasse, se reum esse corifessus
Crescant et-i^iii#etfr^b est, yeniamque de praicritis petiit, et emendatfonem
[ftfc, miWi^HerliliB-Ibfts', f^bis^'i«^^^i^r]bt|l^'iih'0i^ jdefiftiifS reproniisiU Habcidcirco diximus^quateniis
qtie irros:CoaTcIiRis,- tll iihfla sibi pBntfiil *fea'f pei-hscc quam piaediscrelioiiis et discretae pietalis tn.
Bberiate pottri. ttaqiic indiscrele oppressi pravas et' omnes fnerit agrioscahius.
8p1«aViim'iitore(njr^sxas tiitra [«/.,inMj sb :t«pgi- 52. Talmii» sludiiVIrilendcbat, in istis Deo ser-
hitloiWlscWtfenintVfovent, nutritint, CanXaqueeas vietiaf, per hseciKmisomniblis valde placebaf. Unde
triMribfd^it^ciuM^ oniiia bbna fatriaetiisndn modo Northmannia lotaestres-
q|»i!isi#ifWr«^^ otMi- pSrsa, verurri etiam Francia tota , Flandria tbia,
:i^;^i*li#l(i!W Bi, tff fjjitia rttliH cohtiguaequfehfe terrar omnes [a/.v terra omniiij;
69 * VfTAJhECypm EADMERiO»~r LIB. I. 70
quin el inare transiit Ajjgliaiiique rcplevit. Exciti ^; " lenus ibi et.puUice m. capitulo fialribus, et secm»
simf qriaque gentiiim imilii nobilcs, prudentes clerici, privatiin foqui, yolenlibiis., vcrba viia? roinlslraret,
strenui milites alque ad euni confluxcre, seque et sua NHinqjie solenine exsliterat omnilius, ut quidqtiid
iii ipsum mouaslcrium serviiio Dei tradidere. Crescit ab ore illius foret audilum, sic baberclur quasi plauq
coenobiiimillud intus el extr.i, iriiits in snncla reli- divinum responsom. Unde requirendi consilii graUa,,
gione, extra in iiiultimoda.possessione. ,/.. ex divcrsis ad eum locis feslinabauir. Quae resjn-,
3SLCom vero abbas Herhiinus, cnjns mtpTfi'ffmvtfi-' vidia gravi diaboluin vulneravit [«/., vtiUierabat]..
nhniis, pm dccrcpkris monasrerii eausis intetitiere Nonnullos ergo quos ab ea intentione secrCta frauile.
el epem ferre nort vateret, qitidqiitd 'agr oportebat non poterat, manifesla increpalione avertere fliacbi-
sub Auselmi, ntpole prioris, dispositione fiebai. nahatur. Exempli cansa, milcs quidam erat, Cadlilus
Exigenlibos igitur inukiplicimis cansis, cum foras nomine. Hic qttadam yice vigiliis et orationibus Deo
«onaeterium rre saepe necessefuit. Cui dum Boii- inlenliis aiidivif dialqfhm sub voee scutarii sui exlra
niinquam equi ct alia quse suni equitaiuris neces- ccclesiam in qua eral vociferaniem, et lurbato nvur-
saria deessenl, praecepit abbas ei omnia quac opws mure equos cl 'ijiuiia sua fraclo hospiiio a talronibiis
eranl parari, el illt soli sicut propria mjnistrari. At , jam tunc direpia esse, atquc abducta conquerejiiem,
ilte ad nomen proprietalis iolMrrriiii, cl reversus de B, riec aliquid eorum ulterius reiuperaridtim, ni ci ius
kinere quseque sibi specialiier fueranl prseparala, ht acc-urreret. Ad qtise cmn ille nequaquam inovcretur,
viam ituris eommuniter expoui jussk, nec propter raajus videlieet damnum deputans oratioui cedere,
sccuturam quam fprsan eral passurus peniiriani, quam sua perdere; dalens diabolus se despecltun, in
unquam se relraxerit, quin ex sua eopia cseterorum speciem ursi deuiulatus esl, el ecelesiae per leclum
sappleret inopiam. Ciec niiraixtum cinu jam muntt» dilapsus, ante ipsiiin .ptsecpps corniil, ul liorroro
Uluserat [al., ilkixeral} enm se fr.itribus taleft* salteio el ftagore sui casusvirum a coeplo proiu;-.
exhibuisse, cum sicut ipseniet referre soliitts erat baret [al,, perturbaret]. Sed miles immobilis per-
etianvquandoadhuc in sseculari vita degebat, eo numel, el monslruni securus irridet, Pos.t qua; sia-
oirca alios amore fervebat, ut qnemcunqtie sui lum vitse suse prqposiio sanctiori fundare desjde*
ordjtiis mimis se habentem videret, ejus inopiam de rans Anselmum adiit, eonsilium ojus stqier.boc ad-
abwidanlia sua libens pro pesse suppleret. Jdmtune discere eupiens. Verum dum ad ipsum vadens ,iter
enim ratio Hlum docebat omnes divitias mmidi' pro accelcrarel, ecee msliginis liostis iiuniariara vocem
communi hominum ulilitaic arb uno omnium Patre ex adyerso, edens,. in hsec ver-ba proritpil: Cadule»
crcatas et secundum Daturalem legem nihil rerum (*-•Cadule, quo temlis? Igilnr oum ille. ad vocem hanc
tnagis ad hunc qitam ad istum pertinere. Taceoqtrod siibsisterel, scire rqlens qui esset qui lalia dicerei,
illi sscpeplura auri et argenti pondera a nonnulKs repetivi.t dsenjon.et ail: Quq tendis^ CaduJe? Quid
sitnl oblata, quatenus ea in suos suorumque usus tc lanlopere priorem illum hypocrJtam eogkadire?
sitsciperet, scrvaret, dispenderet: quse ipse- nulta Opinio. siquidem ejus omnino alia.esl a couvetsa-
tione vitte itlius. Quapropter stia.leo, consulto ul ce-
patiebalur ratione suscipere, nisi forte eoritmnrii
fratrum utilUati profutura abliati prsesenlare*lur. Lrius re.deas,,ne sedocius ab eo sliiliitia, qua roodo,
SeJ cum is qui sua offerebat, econlra cKceretse riut- trafieris, illaque eris. Hypocriss namque stia uvu
lam timc voliinlatem habere ut abbati vel monachis miiltos deeepil, el spe vana delibutos suis vacuostt
nisi ei iiii,iniineseffecil. Haecille auilicns, ct dseaionem.esse
aliquid daret, soli, referebal ille se laliuni
ovusnon habere.nec aliter a quoqnam vetle qiiid- qui lnquebainr recognoscens, signo se ctucis muai-
quam accipere. vit, el sprclo hosle, quo proposuerat ire, perrexit.
Quid plura? Audito Anselmo, ahnegalo seipso el sae-
34. Hlud autera breviter dico quod iiiter hiijusce- culo religiossevitae se tradidil, et apud Majns-Mona-
modi studiadiequadam,dum ad lectum sutiinin dor- sterium qionachus factus est.
Uunc etenim u u »
niitorio diverteret, annutupt aureum in eo irisperaius rv
A.nselinus habebat, ut p.unquam alicujus commodi
invenit, et admodum' tjjiratus cst. '
ftepiitans ergo causa suaderet alicui sx-ciilo renunliare voJeuti,
apud se, rie forle aliquis eorum, qui res monasterii quatenus.Ln suo moBa&teriopotius quam bt-aUeno i I
procurabant, quovis everiiu euiiidem annulum ibi faceret, Qiiqd iiiimruii) eo intuitu, eacpusideraliofta
reliquerit, Ievavil eiira et sfhgiifis osteridit. Sliran- f^cicbal, nciillus postmqdum toeq 4U?m cx p/qprUt
tur illi, et se rei conscios omnirio negant. Osiendi- detiberaiione non iqlraveraj., aliqua irt fti, pqlsmus.
lur aliis alque aliis, sed hucusque nulliis fuit, qui
niqlesfia delraheret, e.t scandali sqi ac impatieufe
recognoveril unde vet a quo illuc detatus sil. Et tnnc niiirmiir persuasioni ilUuSImpuiaret, Uaque.se al.«
quiilem annulus in opus Ecclesise expensus est, et' el alios sibi ad iquUa diVisusgrayes eiTicerct,
res ita remansit. Postmodum vero cum ipsi Anscl-
nius ad ponlificatum sumptus est, fueriint qui hoc\ CAPBT V.
ipsum per annulum illum jam lunc quodam prsesagio1 Abbalis etecti
fuisse assererent. Nos autem ' benignilat erga hospiles et dometticos.
prsesignatum quse gea her in Angliam. Colloquium cum B. Lanfranco de
sta. sunt.sintplici tanlumsljladigeriinus. .^.ciUtu/S.Eipliegu , .'. , ... . -
35. Invilabalur prselerea a diversis abbaiiis, qiia* 36. Defuncto, sacpe superius nominate, atSMft*
*
r¥ S. )l*^»<e*.YKJAR. A-HCrtm 74
IlerrolTio(24), imo oitr?rtiritir[«f.fomhtH fratfuni A ileri nollet. iiiitc pt«cedet*J»tqiiod hrter ptaciianteg
BetceiteiWn cohsensu in abhatem erlgiltiT.Qtiod fpse i«esi(!nis, eiim atfverSsrii Cjus per sua cojiiiilia dis-
offl»* frtmlra w***fft»ge& geiffltens,hri^ eftRveip. qtrfrerent quo ihgehto, qitave callidiiate, siise caitste
s*s ratrones he td fieret obtendebal» Seil' fttis neC: aihftlitttittfari, Cl illiUS valerent fraudulenier fhsi-
auditum u#htem raiMtrbits ejins i^iaWe» ltciiem- tlfari; tpSe lalia niittatenus curans, eisqui sihi vole-
mwlare vetenlibus, anxiatus est in eo sptrittm ejiiB", bant intendere aut de Evangetio, aiit de aliqiia alia
etq%til!stjjeret i^orallst,- TransfeThWt it» tei»«s<*ies dfpta Scekyura, a.ut certe Alii|uid de kitbrreatior.e
qnidam. ferum DftriAnselmurVidH se Bioiracmrt-ttni inorum bouoru.m dtsserebat. Ssepe etiam eutt» hu-
intatthneii» cotistat«ia«t ma posse verbis nwrtare, jusee-awditoiies deera»ty suavtter in sui cordis p»rl-
tentavit «i qnomodo esMrival«i»»l^el< preetlluS' mcH* tate quiescens, corpqre d«rmJebat. Evemebatqite
nare. gis kaque priore sub UBOCGflstitutis^aceifcr, HOHiuinqjjamut fraudes sufcttjt ina«h«B»tiQflecqffi*
omisfcisolijectMriiHji»sotttis, afebasfieri acquiescerel posii^e, mox ubj surit in audientiami itiUiadeitta^
insistcmtiliuS,ille fleriset i»fe«rai»dosstttgittttmedehs, noii quasi a downieiile , qui tunc erat, »eil sk*«
prosternkur m faciem eoram eiwnrhus, «rans et a petspiCJiciier vigilante et ioletwietiie sittt ttetccfe»
olftestaits eoS per ftomen iM oHHiipetetrtrs,per si atqne disseciae. Charitas ettim ijttse nou awtalainr,
qtt» in e» erah* fj*et*tis [t**v,Bifseifeiwdh*]viscera, B qu;e «on agit perperam, qws»iwm qnserit^n»tse stta
qtfifteiius respectu mfeericordiie [M., pietafis^Dei sunt if,Gor.. -vu, •*), ia e« vigebat, iper qHftnt qn*
super eunr intendafti, ec ab incepto dfesistentesse vkle«<iaeraitt. veritate moitstmiite ««tewpto^perspi-
at-jiild owere qoietum manere peniiitumt. At Rft ciobatj. . , -
omnes ecoutra in terram prestralr, orairt ut ips* ;58. QtKim*igit autem atqtte soilteitus fuerit Ciw«
patkis tecMlltes ei eortMB tsisere.u*tr, »e postposita tiosfMturasiiseepiiooeni, eorumqiie in oinni homaft-»
utititote conwmihi se solum prae eaeterie^tiigiilariter tfcl-is[a/.,fa«*»iJ»taits] ofh\io relevalionetn, «t«
amafe «tnviiteatitr. Acto suut de Ms tttrmque («Iu-' pcohaMMqaod ittttm p»» studk) in boc et ge et su.l
rhu* ittttuwe iuodum; sed jaih nflhc-efs is-tttiiipoHi- ito»iint« cxpendisse; se in omnir htlsrltate, na in
m*«ifieeii# m^uht. Vick tamteta diltgais [o/., tti- atwii kuf^tatc. guad si aiiquande; adt refeetionem
cendi] htipertwnhas et IwportUita dttigCRtki#a"tw«it otk-pora» vicl*i«otHnine pto voto suo iton-*ulBekv
jug«m©»HMt>» sub ejus regimine ferre vetetMum ? bat, hoc ^qttoddeei-ut ekts hqoa. wlimlas et vnhws
vkit qusqiie et iiiuko maxittte vieit pneeentttm, ate(rii}aa;iiftjd^ies|MtiBSigrat^^ Araeterea
(faosl,ni sifjsra retuKnws, ei ftierat-» archHJpiseoptf HOU««nqua»w «ibus fratrum suo jussu de iwieclcro
M#w<ti« per obedientiatn htjtwcium,vtdetieet, tn -si snbkHus^-et l»>sp'iltbiisest aWaltis atqne api bs t is,
majtw pratteeioq»am J+tius|>rioTatitsexstkeral, ipsf Neqnc eniin. luuc in promptu atktd crai, qtjod els
»l^*arto^ i^ngereluiv Btillateitns e«Ptn sttscipere a^ possetamiofti. V«:tHSaotem monatbqriim ita,'
recosaret. »a«», sieut ipsc («siMiatw, mfflquaw se l>ee pwvjdjiiiuerdispeiisabatur, ut niltil etiriun quat
ahteatetn fieri coitsensrsset, hisf «timtooe (ped'd$ef«- iiei^siiMex^ejebat U-hs-deessel, Iketsapps^m:' in
ttftts imperium ad h»e consirhmsset. Tafi ergo vte- boc es&eiitriittttimofctitfiii» in ciasik.unn efc^nctt
leittiaest abbnseffectus, ftcBecVidebtte ew« ttonore d««s«eitl. Ski)u« itoamtnq«a«i inier ^fiquid et qunst
suctatws (94)!. Quafera vero«e deineeps ht ctttnMg B»WJerel»aHttic,.iUaJiquid eis uoii sM&erfliterel; ft
»meWrttriie*erC'rtHsvirlutUme!thibHerit,indecotligf qtt#d- eijat quasi irihit eos iieqttaq«ain per inopiam
poiest quod nunquafli de retroacta sanCtitaiis sttse £a4uja*at. .
conversatidne caosa abbatiae aiiqtiid miinrit, sed . ^ Q»«4 pfiiittus iilis conlmgebat secHiidwtHverl a
i^iwper de virliite rn virttttem, utDeunt deorunt in sui patris, qui ea praedicebat, diun miuistri EcJetiu
Sten mereretuT videre, conscendere svudait. apud ciuri querebaniur de formiuine imptinenJis
57. Belegaiis kaque nionaslerii causrs cttrse ac iiecessitaiisy|requbiiier iiamque a ceHerarijs, a c;i-
soBicitutlifli fratrutii, de quorum vita et streuuitate mcrariis, a secretariis aditus csl.,. el qnid, cq^siii
tfett *- erat, ipse'Dei contonpfartoni, ntonachorera
j. coaira p^pvifiam 4«(aecujusmie obedieytiaiii pessHPr
eniditkmi, admonrlioBi, correcfteni jtigiier insisle- ilabai darel iiiqiiisitus. Quibus cuin respoiitleretj
bart. ^uattdo atrtem aliquid magtii iu Begotks Ecde- Sperate in DontinOj et spero quia ipse riecessaria
siee ewt agendirrti tfutod m ejus afeseniLi non sesti- vobis quseque miuistiabrt; hurabili triodb iion secus
itSartJaWt>port*#e dieflnfri, ttfnc pro temj>ore et ra- evenieqat iu re, qiiamipie (Ticebatse haberehi spe.
ti^ nogo^m qwW iniirnitfbi^ HteoHan VMer^s enim posi Iisec yerba staiim ipsa" <fieTwl
diipoirebal. Abommabile qnlppe JudtcaJ/at, si quidvis cerle sequeiiii inaue, sive quqd falti noh jpolerat,
fiiwi twseifraereitjr e« eo q^atWs coiatra ihodera- ' Briiisjuain jpeJiurSa^iqub lijliiro affligeref, ui nives
uttna ji»r« quaVis a«iwta pdrdeTBposset. Uude ue- de AngJia oneratas onmi copia in usunt illoriim joxu
miiiera in placitis pattebahir a suis aliqua fraude appelu, ajil qui"ml)hei.iieidiviiibus iBrrse fraternila-
circumveniri, observans ne cni facerel quod sibi , ieiu ECclesise qiiairenleiu cuiii iiiagna pccunia ad-
'',.-' ,:..'.:.':.. .,•'•.,;• IfENSeHENH JNOT^E. -•
(£1) Defunctus est B. Herluinns awio 4078, M caihedram dnrio Wf9, abEbroIceiMi episCopoCiste-i
' becto. :
(al) Sacfatus esl Anse^nMism festo S. Petri ad
"",-' VITA AUeiORE J3AMER0. -~ LIB. I. 74-
ventarc; aut aliquem rclinquere mundum votentem, A magis nobis esse gauderidufti-, sialips diligimus,
seelsua in tiibnaslerium offerre; ant denique aliiinde quam si diliginiur ab alfifc Qiibd guia noii omnes
aliqnid apportari, unde per plurimos dies necessaria faciunt, inulii poiius iarb*afi!ii':!a'M!vri"qiiam amare;
quaequepolerant minislrari. alios cupiunt.» Hsecet liiijrismbdi ihuttalocritus est,
40. Ilabebat praeterea ipsum ccenobium plures etaccepta fraternitate mbriaclibruiii, factus esl iriter
possessiones in Anglia, quas pro communi fratnim eos nnus ex eis. Degens per dies aliqiiol inter eos
uliiilate necesse eral per abbatis praesenliam non- et quotidie, aut in capitiitb, aut iri ctauslro mira
nunqiiam visitari. Ipso itaque stiseordinalionis arino, qusedam et illis adhuc temporibits tnsolita de vita et
Aiisehnus in Angtiain profeeius est. Ad quod, licet moribus monnchorum coram eis naionabili facun-
hscc, quam dixi, satis firma causa exstiteret; alia dia disserens. Privalim quoqrie aliis horis agebat,.
lamen erat non infirmior ista, videlicet ut rcvereu- cum his qui proftindioris ingenii erarit, prqfiindas
diim Lanfraneuui, cujus supra meminimns, videret eis de divinis riec non saecularibus libris quaestiones
et cum eo de his quae corde gerebat familiari affaiu proponens, pnipositasque Cxponbris.^Qub lempqre
agcret. Ipse siquidcm venerabilis vir jam de abbale et ego ad sanctitatis ejus riotili^rii pervehire nierui,
Cadomensi faclus fuerat (23) archiepiscopus Gan- ac pro modulo parvitalis triese beaia ittius familiari-
iuariensi»voinnibus valde bonorabilis el sublimi pro- B tate utpole adolesceris, qui liuric eram, non parum
bilate conspicuus. •:!::,:• •.,-•>„ .. potiri;: ;:.;'(,'<& y':.^.
41. Cuin, igitnr An&elmus transilo mari Cantua- 42. Inler reyerendum aulem poiitiiiccm Lanfrar.-
riani Teniret, pro sua reverenlia el omnibus noia cum, ct hunc abbatem Anselmuni
qitld iri illis diebus
sanctitate, bonorifice a convenlu Ecclesiae(2-i)^Christi aclum diclumve sit, planum est irifblligere his qui
in ipsa civitale siiae susceptus est. Pro quo honoie vitam etmores noverurit uirorumque. Qiii vero non
nolens ingralus exislere, poslmodum ipsi mqnacho- noverimt, ex eo intelligant qubtf, iri quanlum nostra
rtim convenlUi a graliarum actione inchoans, pio- et mutlorum fert opinio, nbn erat illo lempore ullus
cedciite tn hbc vcrborum serie de charitate locutns qui aut Lanfranco in auctbrita:*evel mutliplici [al.,
est, rationabililer ostendens eum qui charitaiem erga triplici] reruin scienli.i, aul Anselmo praeslaret iu
alterum [al. ontit.-e. a.J habet, majus atiquid ha- sanctilate vet Dei sapientia. Erat prseterea Lanfran-
bcre, quam illum ad quem ebarilas ipsa habetur: cus adbnc quasi rudis Anglus, necdumque sedCranl
<ipse cniin inter alia, inquit, qui charitatera Iiabet, animb ejus qusedam insiitulirilies^ quas repererat
hoc uhde Deus ei scit gralias habet; ilie veroad inAnglia. Quaprqpter cum plurcs de illis magna
qucm tanturamodo babetur, minime. Quas etenim frelus ratione, lumquasdam [al.amit.t.q.] mutavit
gratias inihi debet Deits, si lu tne vel quilibet alius C sOta auctoritatis susfe deliberatiorie. Itaque duiri
ditigit? Quod si majus csl habere boc unde Deus scit illarum mutatfoni intenderel, et Anselmiim [al., An-
hoiiiiiit grates, quam hoc unde nutlas; cumpro selmus] unanimem scilicel amicum el fratrem secum
ltabita charilale gralias sciat, pro suscepla non haberet, quadam die famifiarius/ cuih eo Ibquens,
itdco; cotligitur euni qui chariiatein erga alium ha- dixit ei: i Angli isli, interquosdegimus.inslitiieruiit
bet, majus quid haberequam ipsum qui impenditur. sibi qiiosdam quos colerent sanclos. De quibus cum
Amplins: Is cui dileclio alterius servit, soliuscom- aliqusfhdoqui fuerint, secundum quod ipsimet rcfe-
roodi niunus pelfnnctorie suscipil; verbi gratia, ho- runt, niente rcvolvo; de sanclitatis eoriini merilo
norcm uniini, beneficium unum, prandiunr ttnum, anitrium a dubietate flectere neqtieo.
vcl qitodlibet officii gcnus iri hrihc modum. Alius 43. <El ecce uniis illorum est in 'sancla, cui nunc
vero cbaritatem quae coramodi-munus exhiburt, sibi [al., nec], Deoauctore, praesidemus sede quiescens,
relinuil. Quod in vobis et in ine, sanctissimi fratres, Elfegus (2S) nomine, vir honus quidem, et suo tem-
iibel in pracsenli considcrare. Ecce unum charitaiis pore gradui archfepiscOpatus prsesidens ibidem.
officiumrnihi impendistis. lmpeiidistis, inquam, mihi Hunc non modo iiiter sanclos, verum et inler n ar-
«harilalis offlciuiuunum, el a me jam ipsuin ofBciiim tyres"humerant; licet eurii rion proconfessione hc-
transiil; charitas vero ipsa, quse DeOest grala, vobis minis Chrisii, sed quia se pecunia redimere non
Temansil. Nonne melius judicalis bonum permanens voluit, occisnra non negent. Narit cum'illum, nt
bono transeunte? Adhaec si ex ipso officio circa vos vefbis Ulai*Angloriim, ceniufi ejtis et inimici Dei
aliquid charitalis in mecrcvit, et libcipsririi vObis pagani cepissbnt; et tamen p'ro reverentia ilJius ei"
ad cuinulum reiribulionis erit, qni feeistis unde poiestatem se redimendi concessisseiil, immerisain
mibi' tanlnm bonuffl Brovenit. Si non vobis tanien pro hoc ab eo peeuniaio expeliveriiiK; Quairi quia
[al, lanlwn] charitas vestra remaqsit, a me officium riullo pacto poterat habere, riisi homitiei suos eorum
qood exhibuistis penitus transik. Ikec igitur si; recla pecuitia spoliaret et noririulios foraitari ilivisse men-
consideratione allendimus, profeclo perspiciemus dicitaii SHhjugarel; elegit Vilam perdere, quarii eam
HENSCHENil KOm :
(23). Anno 1070. De ejns anliquilale el possessionibus agitur tomo I
i24) Esl ecclesia callicdralis, a S; Augiistino , Monastici Analicani pag. 18 Ct seqq.
in bonorcm Salvaloris Jcsu - (25) Coliiur S. Elphegns 19 Aprilts, ad quem
primo episco.o dcdicatalitit
Christi, cui-adjuncUis coiivenlus moii.ichorum. dicm noiinulla de cullu.proponunlur.
PATROL.-CLVHt. 3
-K &. ANSELMl CANTOAR. ARCIHEP 76
tali modo cuslodire. Qtiid hinc igitur loa fralernitas A inodiim devole excrcilus esl, quin ct bisloriam
senliai, audire desidero.» Et quidem itle, siculi no- viiae ac passionis ejus diligenli sludio fieril prsece-
vus Anglise civis, haec suramatim perstringeiis An- pit. Quam quidera historiam non soluin plauo dicta-
selmo proposuit. Attamen xausam necis beati Elfegi mine. ad legendum, verum etiam musico modula-
hislorialiler iiiluentes videmus non itlam solam, mine ad canendum a jucuhdse memorise Osberno
sed aliani fui.sseista antiquiqrem. pehique non ideo Canluariensis Ecclesisemonactio ad prxceptum illius
tanlum quia se pecunia redimere noluil, sed eliam nobilitereditam, ipse sua prudentia proamoreillius
quia pagariis perseculoribus suis civilatem Canlua- martyris celsius insignivit, insignitam auctorisavit,
riam et ecclesiam Cbrisli in ea sitam coucremauti- auclorisalam in Ecclesia Dei Iegi cantarique insli->
bus, civesque innocuos atroci morle necanlibus mit, nomenque marlyris bac in parle iion parura
[ql. umit. c. q.i. a, in. n.] Chrisiiana liberiale qbsi- gloiificavit.
stere eosque a sua inlideiilale convertere nisus, esl CAPOT VI.
ab eis caplns, et crudeli exanimalione est occisus. Monitorum suavitas el efficaciamiracula.
i 44. Sed Aiiselmus, ut vir prudens, viro prudenti 45. Posihsrc Anselmus ad agenda "propter quse
jiixla interrogationem sibi propositam simpticiicr venerat, terras EcclesiseBeccensis per Angliam adiil,
ita reshondil, dicens: < Palam esf qubd is, qui ne utilitati monacbbrum suorum per omnia sludiose
leve quidem contra Deum peccatum adraiiiat, mori secundum Deuin serviens. Vadens autem et ad di-
riqn dubllat; multo niaxime moTi riori dUbitaret, versa monasteria monachorum, canonicorum, san- >
priusquam aliquo gravi peccato Deum exacerbaret. ctimonialium, nec nou ad curias quorumque nobi-
Et revera gravius peccatum videtur essb Cbrisluni lium, prout etim ralio ducebal perveniens, Iselis-
negare, qiiam quemlibet lerrenum Dominum pro sime suscipiebatur, et suscepto quseque cbarilalis
redeniplione vitai suse bomines suos per abiationein1 obsequia gralissime miiiislrabanlur. Qiiid ille? So-
pecuniae Htoruiri ad modicUm gravar.e. Sed hoc lilo more cunctis se jucundum et affabilem exhibe-
quod niiinis esl, Elfegus noluit facere. Multo igilur bat, moresque singtitorum inquanlumsine peccalo
ininus Christum negarel, si vesana liianus euin ad polerat, iri se suscipiebat. Nam, juxla Aposiolum,
hoc mortem inlentando constringerel. Onde dalur his qui sine lege eraiif tanquam sine lege essct
intetligi miram pectus ejus jusliliam possedisse, (I Cor. ix, 21), cum sine Iege Dei nqn esset, sed
quando vitani sualn inaluil dare, quara, sprela cha- in lege Cbristi esset.se coaptabat, ut lucrifacerct
riiate,proxiraossuosscandaiizare. Quainobrem Iorige eos qui non mqdo sine lege, ut putabalur beali Bc-
fuil ab eo illud vsc, qtiod Dominus miiiatur ei per C nedicli, sed el eos qui saculari vitsededtti in niullis
quem scandalum venil [Mallh. XVIII, 7). Nec iiume- vivebant sine lege Chrisli. Unde eorda omniuni
ri;o, ut Teor, inler martyres compulatur, qui pro miro modo in amorera ejus verlebantur, el ad euiu.
tanla juslilia mortem sponte suslinuisse veraciler audiendum famelica a.viditate replehantur. .
prxdicalur. Nam el bealus Joannes Baplisla, qui 4G. Dicta etiam sua sic unicuique hominum ordiui
praecipuus niartyr el veneratur et creditur a lola conformabat, ul audilores s.ui nifiil morihus sui*
Dei Ecclesia, non quia Cbrislum negarq , sqd quia cqncordtiis dici posse falerenlur. Ille monacliis, ille
verilatein lacere noluil, occisus est. Et quid distat clericis, ilie laicis, ad
cujusque proposilum sua
iiilermori prb juslkia el mori pro veritate? Aiu- verba dispensabat. Monarhos ut ne minima
qtiidciu
plius: cum teslante sacro eloquio, ul vestra paler- sui ordinis coiitemtierenl admonebal, contestaus
hiias optinie novit, Chiisius verilas (Joan. xiv, 6)
quia per conlempfum niiuimoruni ruerenl in destru-
ei justitia sit; qui pro juslilia ct verilaie moriiur, clioiieni et.despectum oinnium Iwnqrum. Quod di-
pro Cliristo inoritur; qui autem proChristo iiioritur, clumsub exemplq yivarii proponebat, dicens clau-
Ecclesia leste, marlyi' liabelur. Beatus vero Elfe- suram iJlius.districtioni ordinis nionastici a-similari.
gus seque pro justilia, iit bealus Joamies passus Qiiandoquidem, inijuit, sicut pisces dccurrente
est pro vcriiate. Cur ergo magis de unius quain u aqtia vivarii iiioriiintur, si claus.une
ipsius niinuta-
de alteriits vero sanctoque mariyrio quisquani lim ac ssepe crepaiil nec reficiuntur; ila omnisrc- '
ambigat, cum par causa in nioriis perpessione ligio inonaslici. ordinis funditus perit, si custodia
ulrumque delineat? Haec riie quidem, reverende ejiis per modicarum contempluiu culparum paula-
Paler, in quantum peispicere pqssum , rata li.m a fervore sui tepescil, attestanle Scriplura ,
eiise ipsa ratio docet , altaiuen vestrse pruden-
quai ait :. Qui medica despieit, paulalim decidit
tiae esl, et me. si aliler seiitit ab hqc corrjgendo
(Eccli. xix, 1). Clericos quoque qualiler seMrisorte
rgyocare,eiqujd poiissimum in laiitareseniiendum Dei cuslodire deiiereiit instruebat, eisque inagno-
sil,Ecc!esiaeDeidoceiido monsirare.» Adquod Lan- pere esse cavendum, ne si a soite Dei caderent, iu
francus; t; Faleor, inquit, sublitein perspicaciam, ei sorleiii diaboli
per negleclum conversationis et or-
perspicacem subtililatem ingenii tui vebertienier dinis siii deciderenl. Conjugalos ctiam qua fide, qua
approbo et veneror, firmaque ratione iua edocius difeciione, qua fainiliarilate, secuhdum lam Deum ,
beatura Elfegum ut vere magnum et gloriosiim mar-
quain seciiiidiuri sseculum sibi iiiviccm coputari dc-
tyrem Chrisli deinceps me colere et venerari ex berent edoceba'l; virura
qnidein ul suam uxoiem
corde, graiiaDeijuyanle.confido.» Qnr-' ipsejiosi- sicut scipsum diligerel, nec prseter illam afiam uos-
7T VITA AUCTORE EADMEfiO. — LIB, I. 78
set, ejnsque sicut sui corporis absqne omni sinistra A crebris oralionibus cum eleemosynarura largitioni-
saspicione curam haberet. Mulierem vero qualerius bus opem ab eo precabatur. Ona igilur noctium ci
viro suo cum omni subjectione et amore oblempe- per visrim quidam apparuit, monens u't,si pristinse
raret, eumque ad bene agendum sedula incitaret, saniiaii restitui vellct, Beccum iret, et apud abba-
nec non aniinum ejus si forte contra sequura in lem Ansetmuni efficeret quatenus aquam, unde
quemquam tumeret, qua affabililale miligaret. manus inter missam suam lavaret, in potum illi
47. Haecautem quse crira vel adnionuisse, vet in- coqferret. Qui visioni credulus quo momiiatur, im-
struxisse, veledocuissediciinus, noneout aliis nios piger lendit, aique Anselmo cur adveniret secreto
estdocelidi mbdo exercebat, sed tongc atiter singiila innotuit. Slupet ille ad verba, et hominem ut ta-
qiiaeque sub vnlgaribiis et noiis exemplis proponens, libiis desistat hiultis modis adjuvat. At ipse in pre-
solidseqne raiionis testimonio futciens, ac reraota cibus perslal, et multo magis ul sibi misereatur
omni ambiguilale, in mentibus auditorum deponens. f|exorat, nec paliatur ut ea- niedecina fraudelur,
Lsetabalur ergO quisquis illius colloquio uli poteral, urtde sibi celerem salutem ad fuuiram pro divino
njioniam in eo quodcuinque petebatur divinum con- proinisso credebal. Quid plura? Vicit pietas pectus
sifiiim m promptu erat. Hinc eum omnis sexus ct liumililatis, et pro honiiiie Deum poslulaturus ma-
seias mirabafur, et mirando amplectebatur, quoque B luiino^tempore missam secreiius celebrat. Adnriiti-
pofeotior afiisque prseslanlior, eo magis quisque lur seger, et quam petebal aquam de lnanu viri ac-
eral ad ininislrauduin ei devotior atque proclivior. cepii. Quse in potum illico sump^ta, el hominem
Non fuit comes in Anglia seu comilissa, vel iilla morbidum integerrimie sanitati reslituit, et in lau-
persona polens, quse non judicaret se siia coram dem Deimultorum ora tlissolvit. Clam itaque virum
Deo merila perdidisse, si contingerel se Anselmo qui venerat a se Anselmiis emisit, denuiiiians ei
abbati Beccensi gratiam oojusvis oificii tunc lempo- in nomine Domini ne iinquam boc facluin sibi ascri-
ris non exhibuisse [al., babuissej. Rex ipse Wilhet- beret, sed sola divina tniseralione perfectum esse
inus (26), qtii armis Angliam ceperat et ea lempe- certissime sciret, el hoc ita esse lacita fundilus
staie regnabat, quamvis ob magnitudinem sui cun- menlione suaepersorise sciscilantibus responderet.
elis fere videretur rigidus ac formidabilis, Anselmo -50. Qtio eliam teihpore quidam frater de con-
tamen ita erat inclinus [al., inclinalus] el affabilis, gregatione, valida corporis infirmitate perciissus,
ut ipso prajsente omnino quam esse solebat, stupen- ad exlrema deductus est. Huic in sommo qni-
tibus aliis, fierel alius. dam astitil, et quod vitam atque saluiem recupera-
48. Pro sua igitur excellenti fama Anselmus to-. ret, si aqua ab Anselmo sanclificata aspergerctur,
tios Angliaeparlibus nolus, ac pro reverenda sancti- . ^ ipsi promisil: aegerergo Anselmumsevisitaniem se-
tate! ebarus cunetis effectu, iier repetendi Norih-, cundiirii visioncm \al., tacita visione], de aqua pre-
trtanniam iitgteditur dilalus -mulliplici dono, quod[ cams est, et, volunlaiis compos effectus, evesiigio
Itonori ac utilitati Ecctesise suse usque hodie servire , sanitati rcslilnliis est.
digrioscitur. Familiaris ergo ei dehinc Anglia facta Sl.Hsec pro oslcridenda gralia viri paiicis inte-
est, et prout diversitas causarum ferehat, ab eo rimdicta sint. Atlameit de gratia quam meruerat
frequentala. Ul autem oranipotens Dens demonslra- apud liOmines, non multum his qui mores illius no-
ret se gratise ipsius quam invenerat apud homines vere mirandum video, propterea qtiod quaedam ap-
esse auctorem, et illum apud sequam apuil hoini- petibilis suavitatis ubicunque erat ex conversalione
nes gratiam invenisse potiorem, quosdam viros per ejusemergebat, qjiac in aniiciliam illius ac fainilla-
visum dignalus est visilare, el qualiter per eum abi ritatem cunctos agebat. Ipsius elenim studii semper
mfirmitaie, qua nimis graviter vexabaniur, conva- erga onities exstiierai, ui ea polissimum agerel,
lescerent edocere. Horum quos dico, duos qui in- quac aliis magis commoda esse posse inielligebat.
ter snos non ignobilis famse erant, exempli cansa, 1,'iidccuin iiilerrog.iretur qukt emolumeiili acquire-
proponam, qtri, sicut a veridicis ipsius monasterii r\ reni, qui servata aeqiikaie aliorum volitniati ,in
cajus abbas diu exslherat, monackis accept, io qulbusciinque posseni conconlare saiagerehl: quidve
eodem ipsius monaslerio,' iltis praesenlibus, per etini delrimenti eccurrercnt, qui suam potius quam cse-
curati SHIU. - terOrurii voIiniUiein iihplere sltiderent, boc modo,
49. Quidam igiturvir nobilis et slrenuns in con- respondebal: iQuiaiioriimvoluniaii concordareper
fiuio Pontivi (27) ac Flandrise prjepotens babeitalur. omnia in bouo nililur, hoc apud justtim judicem
Ilic in corpore lepra percussus, eo majoii moerore Deum roerelur, ut quemadmqdum ipse aliorum vo-
afllietus est, quo se et a suis contra dignitalem na- luntati in hac yita , ita Deus el omnia sccum sua
lalium suqrumproobsceniiate tanli mali despici desi voluntali concordent in alia vita. Qui vero aliorum
serique videbal. Conversus itaque ad Deum est, etI- voluntate contempta suam implere contendit, id
IIENSCHENII NOm
'
(2(5)Wilhelmus Conqiteslor occupavil Angliam conligua esl Arlhesia, lunc pars Flandrise bahila,
anno 1066, «t regnavit usque ad annum 1087, inde avulsa anno 1192, et sic Flandria hic late sri-
: (47) De Pontivo regione a«idexleram ripamagen- mitur.
dum erit ad Vitain S. Richarii 16 Apritis. Ei
7?Y S. ASSELMI CANTOAR. AKCWEP. 80*
ejusdcm jndicis seittenlia damni subibit, nl qno- ji graviler iuviilens, in taiitamillum tei.tationis pro-
niam ipse in vila pracsenti voluntali nullius; millus cellam demersit, tit, snccedendibus sibi variis cogi-
quoque in fulura velit, aut debeat concors esse vo- laiiofiiim ttimiiliibus, vix mcntis suaecompos exisle^
ltintati illius. Eadem qttippe menstira; qua quisque rejt.. Transieriini in hoc quidam dies, et seipsa
aiiis mensus fuerit, remetieliir ei (L«c. vi,38).». semper fiebat innnanior lentatio cadem. Tiirbatus
Hiijus igitur ralionis Anselmus consideratione stib* ergo et mcnte confusus Anselmura adiit, aniimque
nixiis, milli gravis, nulli vofebat onerosus exisfere, sni fluctus illi expo&uil.Al-ipse Cum singuta intei-
ethrm si amoiiacliicse inslilulionis austeritate hac de lexissel, hoc soium pio affectu, «.scilicet eonsulat
causa deberet aliquantulum temperare. Et quidem tibi Deust»ei respondit, illicoque fralrem a se dt-
ul eum discretionis ordo docebal, nonnunqtiam ab misit. Evestigio aiilem lanla tranquiHitas raentis
ipsa severitate atiis condescendo .tcmperabat; ln quo: ilhim secula est, ut, sicul ipsemet inihi referebal,
qnid hi sensuri sint qui post nos ista fortasssis' uiira quam dictu credibile sil, subilo atkts ficret
leeluri vel audilUri suot, praseire non possumns; ab eo qui fuit. Itaque omnis illa tenLaiiopciutus eva-
Nos lamen qui vitae illius. moaum sctre meruimtis; nttit, uec quidquam hiijusmodi in se ulterius sctisit.
magis in eo lattdandum acstimamtts , quod a rigore 53. Fiebant prseterea ab Aiiselmo plurima in bimc
sui. proposili aliqtiando -pro ralione descendebat, & madum, quse nos brevitati siiiilenles ex indusiria
qnam si conliniie in ipso rigidus ihdlscrete per- praeterimiis, Sifeniio quoque prteieiire plactiil iiiiki-
sislerel. Ralionc siquidcm agi virlulis est, vitii vero' nteros homines tam pcr tavaiuras mairiiuiri ekis,
conlrh. quam per reliquias ciborunt cj»s de anlc illuin clam
52. Inler haec qtiidam clericus setate juvetiis, eo; subtractas, a diversis btnguoribits, sed niqxime
Boso nomine, Beccum venit, abbatis cpttoquium febribus. euratos, dispeiisante Deo sua dona juxl.t
cxpetens. Eral enim idcm acer ingenio , et quibusi meritum fidei iiniuscujusqtie. Nam si ctiticta qune
dam perplexis quaestionibus involverat animum,"iieo inde a veracissimis.viris aecepimus describbrcvet-
reperire quemquam poteral qui eas sibi ad votuiri temus, loquacilati potius quara rcriiln gestarum
evotvereU Loquens igilur eum Anselmo, ac nodos simplici narralioni nos operam dare (ut reoi) judi-
ei sui cordis depromens, omnia quse desiderabat ab cari possemus. Quapropler ne nimis lougiim fa-
eo sine scrnpiilo deceplionis [«/., disceptationis] ac- ciamus hujiiscemodi imraorando, istis omissis, tcn-
cepit. Miratus ergo horainem est, et nimio illius damus ad alia. Verum ne inculla oratio prolixa sui
amore devinctus. Deliinc ergo cum ejus allocutione conlinualione tegentcs seu audicnles faslidio gra-
familiarile polirelur, illectus ad coiitemplum sseCnIi(,,J vet, hic primum coepto operi terminum ponamus,
emenso brevispatio, Becci monachus factns est. qualenus iliis quse magis delectant recrcali, aliud
Cujus conversioni simul et conversalioni diabolus exordium scqucntia nosse volenlcs expediti reperiant.
awii . ^ i... . i ——-. ' , , , . , . . ., ' . ' 'j'i.. '.i '' "'
LIBER SECUNDUS,
GESTA IN ARCHIEPISCOPATUCANTOARItiNSI.

CAPOT PRIMOM. . gnoqiie ipsum ciiin honore stiscipiuni. Rcx tpseso-


lio exsilit, et ad bstium domus viro gaiidciisoccurri!,
Archiepiseopalnsassnmptns. Quies monastica dilaUu
Aliqua cum rege dissensio. ac in Oscula ruensper dexteraiii eumad sedem snsun
1. Defuncto memoraio rege Anglorum Wilhelmo, perducit. Consident, et loela inleriin quaetfarii inter
Wilhelmus filius ejus regnum oblinuil. llic, snblato se verlia permiscent. Deinde Ansclmus secrelius cum
de bac vila venerabili Palre Lanfranco, ecctesias ac rege acttirus cseleros secedere monet. Oinissfs igitur
nionasleria tolius Atiglisegravi niniium oppressiqne mwiaslerii sui causis, pro quibus maxime illuc ve-
niTlix.it.Cuuis oppressionis annoquarto Anselmus in- nisse puiabatur, regem de his quse fama de eo fere-
viiatus, imo districla interpellalione adjuratus ab bat Anselmus arguere coepit, nec quidquamebruin
IlugoueCestrensi comite, muilisque alils Aiigloriiin qiiaeilli dicerida esse sciebat, sitenlio pressit. Pene
rcgni principibus, qui euiri animarum siiarum me- ' etenim tolius regni homines omnes talia quolidia
dicinn et advocalum elegcrant, et instiper Ecclesise nimc clairi huric palaiii o*eeo dicebanj, qiiaiia* re-
suse prece atque praeceplo pro communi ulililale giam dignilalem nequaquam decebanl. Finilb Cpllo- .
coacius, Angliam higressus esl. Prfdie igithr*Naiivi- quio divisi ab ihvicem sunt, et de Ecclesise siiae iie-
latis bealse Dei geiiitricis et perpetux virginis Ma- D goiiis ea vice ab Anselmq nihit acium esl.
rise Canluariam venil. Ubi cum qriasi ex prsesagio 2. DeiridcCeSlram ad comileni ablil, ac in parti-
ftiturorum mtilii ,et monsichi et laici* cbnciamareht busiifis degere'per plurcs dies ex necessitaie cbiri-
iilum archiepiscopum fore, summo mane a loco dis- ptitsuslesC lnlerea rex Wilhelmus gravi languore
cessit, nec ullqgaclo acqiiiescere petenljbus, ut ibi corripituret pene ad exlrema perducitur. Suadetur
festum celebraret,. voluit, Venieriti autem ei ad cn- ei inler alia a prineipibits til de matre loliiis regni,
riam regis, oplimates quique aIacresoccurrunt,ma- Ecclesia videlfcet Cantuariensi, cogitci [ul. , co-
81 . VITA:AOCT0B:EEABMERCy—LIB. II. 6-2
giaiilj; et eam a prislina yiduilate et calajniiate, A nariorumeiproagendis. [n/., pcragen.dis]munificen-
perinsikutiqnempontiftcis relevel, Acquie^cil, ille tjse suae.gratHs dare nbkit, el ila principe turbato
consiliqj^el'Anselmurnln^oc^op^.forfr.d^nis^simum a;,ciwFa'iii9^8Sli.;.','','".' _
'proiiauija^ S.jVenicnsjiiitem in yitlani suam, qtiseBerga vo-
eilielum] regis laudal cleruset populus bmiiis, Hcc calur, deiiicavit ibi ecclesiain ad parochiain pei-ti-
resonai ibi ulla.contradictio cujusiibet homiuis. Au- ncnlein, qiiain quidem antecessor ejus Lanfrancus
dk liaec ilte, et fere usqtie ad Cxanimationem sui conslrnxerat, sed obitu praevenlus dedicare nequi-
coutradicil, reluclalur et obsistit [o/., obstat]. Prae- verat. Ad quara dedicalionem quidam clericus inter
valet tamen EcctesiseDei convenlus. Rapilur, ergq aliqs de Londonia veniens, seque inler clericos viri
et violeiiier in vicinam ecclesiam cum hymnis et quasi ad comministrandum millens, cbrismalorium
laudibusportalur magis quain ducitur. Acta sunt ponlificis clam subripuit, et in turbam mersus fu-
baecanni» DominiqaeIncarnationis inilles. «onage- gam arripuit. Dum igitur iter, quod Lqudoniam du-
sbne lerlio, prid. Non. Marlii, priipa Dominica Qua- cit, ingressus cum furto fuisset, reflexit gressum
4~\8, ,....,; '- :--v- ..'.;%,:" .- .-.-'•..'' ,V : nqn aulumans [a/., gressum auluniaiis..'..| sed ,ad
. -i3. In $^i>9eqiiep festo ^Pasjctiss
lj;^Mteirii- ^jnionia^iti i^ciimquem [a/., quo] fugiebat feslinare. Sed cum
Aaselimis adventt, eijni guburbiq. eivitatjs, hqsoita^ H fc|iei)s aduhatse nle.bis muttitudiriem rcpcrissct,
l«s esl. Utia igititr nocte in tecla suburbiiper incu- animadvertit se cupitum iler permulasse, e,t qua
rfamY)jm|sd#abilur.,rQno crcscente* a^ilicia qj|se- yenerat.viain.reneiit [a/.,:.reperi.t].. Aliqiiaiiliim pro-
q«e passkn consumebantiif. Et jam ignbs Ldetu kp- ccsseral, et iterom visiim esl sibi eo tendere qiio
spitium^es^niiconsumpturus„ ,d«abus,tantum,d#<- fiigieliat. Factumest boc freqtieiilius, ct nunc liao
tuibiis inlerposilis, aderat. Qqibusdam igkucea quae nunc itlac nesciens quo iret erronens ferebalttr. Po-
iu domo erant asporlantibiis, inlerdixit domina do- pujus aulem qui eum sic se habentem inluebatur,
tnus, affirraans se uullo modq sibi vet &uisaliquid quidnam baberet mirabatur. At ubi minislri pomili-
(Jatjiiiitimere, qnse taotum bospUeqi,, Iiqciest, An- cis vas ctiTismatisperdilura esse cpgnoverunl, cqn-
setmum archiepiscqpum ineruisset secnm habere.' fusi et tumulluantes discurrunt, quod perdilum erat
Prq quibus yerbis Batduinus vir strenuus et niooa- liinc inde quaorunt,ignorantes a quo vel ubi idquse-
chus mulieri compassus, suasit Anselmo ut hospiti rere certo debeant. Rumor damni fertur in populum,
suse snbveniret. At ille : t Egoin qua re?-^Egredere,. et opinio multorum cadil in crroneiim clericum.
inquit, ct signum crucis igni oppone, arcebit illura Capilur, et sub cappa illius yas abreptuni invenitur.
fprteDens.»Respondit: t Prqrae? Nihjlest quod.di-. r. Referluranlisiiti quod aclumerat, Alipse modestq
cis, > Egressus lamcn.doimimesl, limoreincendii.du- vultu , m.enteque.tranqujfla slatiin jussit ciilpam
<<lus,el visis fkmniaiitibus globis, a venerabili fjlui}- ignosci, et clericum ad sua liberum .dimilli. Tunc
dulpuo episcopo et ab eodem Balduino contra ignem ijle iler.quod furto gravalus nullalemis lenere scie-
«ignnni c.ritcis, crrcta in allum dexlra, .edere cc~, bal, liber iflicoet rtihil Iicesilans ingressus agebat.
acius esl- Mirabiie diclu. N.00nriiis.roan.|unexleridc- 6. PpSt hajc, pauqis diebus interposilis, mandn-
rat, qnam iti se inccqdiutn relprqueri, flammas defi- lurad curiam ire.Anselmiis, regem mare Iransitu-
ccre cerneres, it.a ut domuin ctiam quam vorare, rurasua tenedictione.prosecuturus. C;ui transiius
coeperani, semiustain relinqiierent. , dum vcrilq obstante differtur, Anselmus opporlunuiiL
4. Igitur Anselmus, propter mulias, raiiones quae se; lempus naclum exislimans, regein pro ecclesia.
inlervenerant, noudum consenseral ctectioni quse, rtun qnaede die in diem destruebantur relevalione,
de se facta fuerat ut pontifex fieret; sed tamen de- pro Christiame legis quse in multis violabalur re-
lincnte illuin rcge morabatur in Anglia, conversante novalione, pro diversorum morum, qui in [al.,omii.]
cum eo ex jussu regis prscfaio Guudulpho Roffensi omni ordinc hominum quotidie nlmis corrumpe-
episcopo, etei quaeopuserant miiiislrante. Ablalis, bantur, correclione coepit inlerpettare, quae onmia
aiitem dc medio ralionibus illis, tandem pqst lon- ]D ' cuni magna indignatione suscipiens, nec se causa
giiiu tcmporis spalium, obedieiitia simtil ac neces- illius quidquam de.omnibus acturum fore protestans
sitate constrictus consensit, et prid. Non,, Pccem^ hominem discederc, nec se transfretaturum diutius
debito ciira honore ab omnibus episcopia Angliae, ibi exspeciare iratus prsecepit.
Cantnarix consccratus cst. In qua consecratione 7. Considerans Anselmus pqst bsec qutd quietis
'
eyaigcliea illa senlenfia super eum repcrtaest: Fo- perdiderit, quid laboris inveneril, anxialus est spf-
catwimultos : Elmisit servum.suum hora ccenaidicere • ritu, et vehementi dolore altrilus, Ducebat enim
bmlatif ut -enirent, quiajam parata suntqmnia, -Et. ante oculos suse meniis qualem in prioralu el abba-
e~pi-tnttimul omnet excusare {Ma,lth,jLXti,$)r,Der lia posilus vitam agere sqlebat, quam scilicel jucunde
hiqc cum se t?egalicurise ia Natiyitate pomtnijesu: in Dei et proximi ctiaritate quiesceBat ac delecta-
prsesentasset, et.hqnbrilice a rege susceplus, primos, baiur.quam devote verba vilse loquens ab omntbus
tres^^diesTesiivi.lalisircirca;>^em'.'i^us'.[qi.l'..^aci^s|( aufiebatur, quam devo.iiusad SUSF,ut sperabat, cu-
ijaiisegisset; post, .insiinclu diaboii iiominuqique. miilum reiributiqnis, quae dicebaf, .pp.ere exerce-
nialoruin mulalus esl aniraus regis conlra eum, eo> bantur.: et nunc e;cpnyerso,cum in melius per epi-
qiioi ip espolialis bominibus siiis mille lihras de- seqpaium prqficere debu^rit, ecce die ac nqcie ir.
«, «* S. ANSELMl CANTUAR. ARCiUEP» . 84
saecularibus laborans vidcbat se [a/., si] nec Deo A ret, homines sui ex advectione vieltialium oppido
nec proximo secundum Deumjiixta pristinum mo- giavareiilnr; et insupera praeposilis [«/., app.ositis],
reni intendere posse, nec adeo [«/., a Deo] quem- lit ssepe conlingebat, multis ex causis oppressi si
quam ex ore sno verbinn vit;e quod facto impleret, quem inierpellarent, nunquam praesenlem babereni;
ad stiae, iit.repulabat, delrimeriliim mercedis, au- niitgis ac imagis oppressi in deslnictionem ftindilus
dire vetle. Accesserant isiis in aiigmeiitum mali sui, ireul; Nullo tanienfoco vel tempbre sine suis mona-
crtrdcles [al., crehrae] stiorum hominum oppressio- chis el clericis erat. His diintaxat exceptis, qui ad
nes quoiidie auribus ejus insonantes, et minae riiati- eura ex diversis kicis coufluenles raro deerarit. Om-
giianliuin deteriora in posterum pollicerttium cir- ites elenim ad se venienles dutci alacritate «useipie-
ciiiiiquaque delonantes: sciebalur[a/.,sciebat]enim bat, et cuique pro sui negotii qualitate eflicaeiter
regiam mentem contra eum iu utorcm concitatam respondebal. Videres siquidem islos Scripluraruni
esse; el ob hoc quisque malus beatum se fore cre- senlenliis ac qusestionibus irivolutos niox ratione
debat, si quod illum exasperaret ullo ingenio fa- prbposita ab eo evolvi, istos in morum \al„ mino-
cere posset, Multis itaque ac diversis injuriarura rum] discretione nutantes non segnius inforroari,
procellis fatigabatur, el nutla lerreni honoris vel iltos necessarium rerura (enuilate laboranles, dat»
commodi suayitate , uude cohsolationem liaberet, B quibus opus habebant, ab inopia relevari. Nec ista
fovebatur. largitas solummodo monachorum seu clericorum
8. Verum, satva in omnibus et ad omnes inno- penuriam sublevabat, sed el in quosque laieos ea
cenlia suae couscientise [«/., conscienlise suse puri- indigentes ea sibi suhveniri petenles pro posse, ct
tate], modicum respirabat ab his, ct magnopere nonnunquam ullra posse pii Palris redundabat.
consolabalur, si quando se moriachorum claustro 10. Quoties autem opportunilas sese pracbebat, in
iiiferre, et quse instituiio vilse ipsorum expetebat, remoiiorem camerae suse locum secedere, solusquc
coram eis eflari valebat. Quod ipse quadam vice ccelestibus sludiis consueverat inhserere. Unde fidei
capitulo eorum prsesidens, et ex more de Iiujusmodi Christianse zelo commotus egregtum el pro iflius
Jiberius agens, dicendifine complelo, jucunda hi- lemporis slatu pernecessarium opus De Ittcamatione
laritate alludens, jocosa comparalione innoluit, di- Verbi coinposuil. Quod opus epistolari siylo conscri-
cens: iSicut bubo, dtim in cavema cum pullis suis ptum, venerabili Crbano sanctae Rora. Ecclesiae
est, laetalur, et suo sibi modo bene est; dum vero summo pontiliei dicavit, deslinavit. Qnod ille gra-
inter corvos aul corniculas seu atias aves det, incur- liose susctpiens, ac invincibilt veritalis raiione sub-
satur ac dilaniatur, oriinino quoque sibi male est; p nixum inlelligens, in tanta aucloritate habitit, ut
ita el mihi. Quando enim vobiscum sum, bene mihi poslmodum conlra Grsecosin concilio Barensi, cu-
est, et grata ac singularis vitse mese consolatio. jus suo Ioco nienfie fiet, dispntans inde robur suoe
Qtiando vero, remotus a vobis, inler saeculares con- disputationis assumeret, et quam damnabilis fuerit
versor, hinc inde variarum me cansarum incursus error eorum in hoc, quod Spiritum sanctura a Filio
dilacerant, et quse non amo ssecularia negotia ve- procedere negabaot, asirueret.
xant. Male igitur mihi est quando sic sum,' ac tre- 11. Sed nqs ista prselermiltentes et coepiae [a/.,
mens periimesco ne meum hujusmodi esse procreet certse] narrationi operam dantes, dicamus quod ipse
immane dispendium animsemese. > Ad quod verbum Ansetmus ad refeclionem corporis sederis, mrido.de
lieel alludens, utdixi, ccepit amarissirae Itens sub- sacra quse eorara eo legebatur lectione, maleria !>•
inferre, et ait : t Sed, quxso,misereminimei,misere- quendi sumpta, convescentes sedificabat, modo ex
mini mei, taltem.vot amici mei, quia manus .Domini sua parte sacra verba cdisserens loco sacrse leclio-
teligil me (Job xix, 21). > Qiiia ergo in tali conver- riis prseseritium mentes instruebat, modo de aliqua
satione magnopere re^pirabat, ea sibi deficiente' re ulili vel necessaria requisitiis requirenlem pari~
graviter suspirabaf. Deum leslor me saepe illnm ter [al., partem] et coaudientes mira suavitate refr
sub veritatis lestimonio audisse prolestanlem, quod D ciebat. Hujus rei CognosCendsegralia, quod levitis
Iibenlius vellet in cdngregnlione mbnactiorum pueri occurrit exempli causa unum subjiciam, non quo
Ioco inter pueros sub virga magisiri pavere, quam ulla doclrinse ejus eflieacia per hoc designelur, sed
per pastoralem curam loli Brilannia?prselalus in con- ut in quibus lingua ejus inler carnales epulas [al.,
ventu populorum cathedfae pontificali praesidere. epislqlas] versari sofila fuerit, paulisper inlimetur.
9. Fortedicet aliquis : Si tam bonum tamjucun- 12. Yenit ad eum quadam vice quidarii ex saecu-
lum erat ilti habkare cum monachis, cur non con- lari vita monachus factus, consilium de vita sna
tinue habilabat Canluariaecum suis? Ad quodego: Si flagitans. Hic cum alias familiarius ei locutus fuis-
hoc solum sibi possibile esset, magno se consolatum set, inler prandendum opportunilate polkus dixitv
reputaret. Sed el hocpariimremotio villarumsuarum quia cum se in ssecrilari vha teneret, inlellexit nor.
partim iisus et inslktitio antecessortim suorum [al. reclum fuisse iter suum pergendi ad vitam.«Quamo
omit. p. u. e..i. a, s.], parlim numerositas horainum, brem, inquit, relicto sseculo.veni ad ordinem mona-
siqe quibus eum esse pontificalis honor non sineba t, iili chorum, sperans me ibi posse pcnitusintendere vhas
adimebat, eumque per villas suas ire ac inibi degere perenniel Deo. Ecce aulem ex praeceplo abbatis
compellebat, Pfseterea si Cantuariam assidue incole- mei ssecularibus nepoiiis inlendo, et dum res Eccle-
85 VITA AUGTORE EADMERO—-LIB.-II. t6
siicconlra sacculares defendere tuerique desidero, A qttcrelar-,placita, ntes. Cnsto.Iial ergo sapicnsHio-
placilo, litigo, nec raibi forsan magiiac citrx cst si nachus fariiiarii suam, eamqtte in vas suiim diligen-
alii perdunl in meo liicro. Qnapropter fere cogor ter recipiat, ne in fluvium defluat. Qiio, inquis,
dcsperare, dum ea qua? reliqui cnm lot peccatis vi- pacto?.Nihil per inanem jactanliam agat, nihii qiiod
tlcor administrare.» Ad haecAriselmustali sub exem- Deus prohibet etijuslibet lucri gratia faciat. Obe-
plo respondit: c Tola vita hqmiiuim eomparari pqtest dientise qua3 sibl hijurict* est ita $lutfeal, itt et res
moleodiiio siiper prsecipilem fiuvium consiitulo. SU Ecclesiaecontra omnes viriliter justeque luealur et
igitur in boc molendino atl manum homiqis roolens protegat, etde alieno per injiistitiam subdominium
inola, qua qui molunt alii sic suam farinam negli- Ecclcsiae nihil redigere salagat. Si in hnjusmodi
gunt, ut tola in fluvium labalur ac defluat, alii conversalur et vivit, quamvis aliqiiando pro lalibns
parle retenta partcm in prseccps ire sinant, alii 10- missas perdal, nonnunqiiam foquatur, cum fralres
lam colligant atque in sua custodia cqndanl. Horum in clauslro tacenl, Cl quxdam similia horum faciat
scilicet qui nibtl sibi defarina servavil, qtiid in ve- vel dimiltat, qiise ipsi nec faciunt nec dimitltint;
spere comedat non habebit. Qui parum retkiuil, pro obedienlisc virtiis, quam exeroef, hsecCiincla consu-
portionesna pamm inveniel. Qui loiam collegit, mit; et vas suitm integnim serviirtS, farinam de
large se pascere polerit. ; >...: B sua mota fhieiiteinv qitoe iHum «eternaliter pasc.it,
: 13. t haque mqlendino assiniileltir, ut dixi, vita tolam ac puram coltigit atque recondit. Non crtim
bominum; molse aclus eornm. Nam sicul mola, dum seeundurii carnem sed secundum obedientiam in-
aliquid molit, in.. circuitu ducitur, el circumducia ccdit; ac per hoc, ul Apostolus ait, nihil damnaiiotiis
stuiili cursu ssepe reducitur; sic et actus humani itli erit(Rom. viii, 1). »
quibusque temporibirs in se revertunlur. Verl;i • 15. t El quid de illo sentiendum est, inqttit, qui se
graiia : Arant homines, seminant, metunt, motunt, uttro ad dispositionem viHartim olTert: alque ut id
panificant, comedonl. En circuitum suum mola per- qtiod cupil ad effcctura pervcniat, ciam sibi adji.ilores
cgit. Ultrane qttiescil?^ Nequaquani. Repctitur [ai., auditoresj advocat, ratinera pollicelur, graliam
enim idipsum. Aralur, seminalur, metifur, inolitur, spondet? > Referf: i Nihil Iioc ad proposilum monaehi
fit panis el comedilur. Ilsec fiunt oriini anno, et iripre periinet.»Ait: t Quare?Nonnehic talisficelIioC qnott
utotae recurrunt in idipsum. Yideas ergo hominem dixi cupiat, lamen sine licentia sui praclaii nil fa-
ciatcta opera sua pro terreno commodo facienlem, cere tcnlat? » Respondit: « Licenlia multos decipit.
uibil in eis nisi transilorium quid desideranlem. Obedieritia- enim et inobedienlia contraria sunt.
I te siquidem molit quia operatur; sed tota farhia Harum media licenlia est. ts igitur qiiem obedientia
sna, qui fructus est operis, fluvio, idest a fltixtisse- G non conslringil claustra -monasterii egredi, yult
cidaris desiderii rapilur ac praecipilatur. Hic cum tamen exire, regulaeque districtibnom lieeiiier de-
iu fitie vitse suav molendinum egressus, atque in clinare, quamvis nolit sine licentia id prsestirriere,
doniumsnam reversus.operum suorum fructus man- et idcirco aclum suum licenlia qiia nilitur possft
ducarc vqluerit, nihil inveniet, eo quod fluvius tor- , deferidere,. peccalum tamen babet ex illiciia volun-
rcns tolum absorbuit. Jejtmabil ergo, vse roisero in tale. Nec ehim poslquam morluus mundb clausiriiin
.tlernum. Est atius qui stiam non omnimodis farinam subiit, ad mundi negotia vel volunlate uilaienus re>
perdil, qiioniam nunc aliquam pro Deo eelemosynam diredebuit. Quia tamen ipsum velle suurii nonnisi:
fecit, mine ad ecclesiam proDeiserviliovadif, nunc permissus facto implere volnit, obedientia qnam in
Miitrmtiirivisilat, itunc morluum sepelit, et aliis in hoc amplexatus est, ipsum factum excusabit; sed
liunc ntodum bonis inlendit. Verum cura is ipse vo- velle quod contra obedientiam habuit, periculosum,.
kiplalibuscarnis inservit, pro illala injuria perodium nisi pcenitueril, illi erit. Quod nonntilti rninus alten-
sscvit, bumanis laudibus pascitur. crapula et ebrie- dentes, licentta, quam pro implenda voluikale sua
tate sopitur, horiimque similibus enervatiir, ne fa- expetunt, ssepefaltuntur.» .p>---.--w.ih,:-.;i
riusepars maxima pereat, neqiia-guam cautus invi- _. 16. Hsec, ut dixi, rion pro ostendenda;doctrinsftr
giht. Qnid de isto erit iu fultiro, itjsi qtiiai recipiet snsc qiialilate proposui", sed quibus inter: epnhis
prout gessit? occupari sqtitus erat, levi exemplq mbnslrayi. Nani
- 14. i Jamtertium gennsin ordinemonactioriimat- - si de humilitate, de palientia, de mansueludine, et
tende. Est igitur nonachus sub abbatis sui irirperlo de hac quam nunc paukilum lctigi obedientia, nec
posilus, obedientiam in omnibus quae.sibi secundum nori dealiis inriunierisri.c:profnndissenteniiis, eum,
disserentem in-
Deiiminjunguntur professus, sua quaiituni in se est iit singiitis fere diebus.audiebamus,
volttntale nunquam claustra monaslerii pro qiiovis introducerem, aliudopus cudehdum, et quod manu
saeculari negolio egredi volens. Iluic forte praecipi- habemus iesset ihtermittendiim. Quandq ergo, atl
tur ut exlra claustrutn ad cuslodicndam aliquam aiiquis, manducabat? Manducabat plarie inter lo-.
Eccfesiae vilfameat. Excusat se, el ne (iat obseerat. qriendum, parce quidem, et ut niirareris unde vi-
Pcrslal abbas in senlenlia fiua, etpfer obedientiam vetet. Veriiiiiiamen fatebaiur, et verum esse cogno-.
alicui longsedisputalioni occupatus
jubct peragi imperata. Nori atiJens illq recusare viinus, quia dum
selito .«nesCieriler edebat,' riobis:
[at., excusare], pafet. Ecce venit-ad molam, tteces- erat, magts
wrio illtim molere efortet. hisuigurit:'hiiic inde qui propinquiores sedeEajnus, clanculo panem et
87 S. ANSELMI CANTUAR. ARCIHEP. $8
iiotitiutiqoam sitbministranlihns. Cum veroabsen- A tiiiiem Hicurrebat. Qnani cqnsuctiidiriem ejus edocli
irhus hospitibiis privatim cum suis ederet, et nuila saepe illuin reipsa cqgenie de medio miiltitndittis
qnacsliospirituatis cujusvis ex parlc pfodirel, praeli- eduximus, propbnentesqiifi ei aliquam ex divina
baio potius quam sumpto cibo tuox cessabal, lectio- pagina qusestionem illico corpus et anioium ejus,
n qne inteiidens trianducanles exspectabat. Quod si quasi satubri anlidolo medicatum, in consuetom
«liqucm cerneret aut pro sui exspectatione cclerius statum [dt., stratum] reduximus. Bequisitus.autem
eome lentem, aut forteeibiim relinquentem, utrum- qiiamobrem slc imbecillis ad sseeulares causas ac
que redarguebat, et quo suo commodo nihil htesi- pusiltanirois existeret, respondebat: c Qui otnnem
tanles operam darent, affecluose admonebat. Ubi [«/., omnium] soeculariuni rerum amorem ac con-
autem atiquos [a/., a/io*]libenter edenlesadverlebat, ciipiscenliara ab animo meo jamdndum pepuli,
affabili viiltus jucunditale super eos aspiciebat, el . qiialiter in causis earum forliset dHigens existani?
adgaudens levala tnodicum dextra benedicebat eis, lino veritatem dico, noh. mentior, quia quando
dicens: .« Bene faciat vobis!» ipse i>.ihisese imporlune et ex necessitate ingeriint,
CAPUT II. ila mens mea illarum horrore conculitur, sicut in-
Variantm virtulum exercilalio. fans, cum aliqiia lerribitis imago vultui ejns ingeri-
17. Exposito igitur qtiibus modulis Anselmus iniei iur. Necin earum dispositioneimagisdelector, quain
suas epufas delectari consueverit, ut paucis expona- puer iri uberibus matris delectalur, dum iHis acerba
tur quibuseliam atiis horis inlenderit, repetam quod araaritudine superlilis ablactatiir.»His necessilatibits
de eo roe superius dixisse rocordor., videlicet ejns aclus totam domus suse curam iet disposilionem
orinunquam Ghristus deftiil, sivejusiitia, vel quid- domno Balduino moriacho, cujus supra meminimus,
quid ad verant viiam'-pervinet. Oraneque lempus imposuit; qualcnus ail nulum iltius ciintla pcn-
perditum iri asserebat, quod bonis sludiis aut ne- derent, et siaiuta contra [a/., exlra] ordinatio-'
cessariaeutili.ati non serviebat. Opinari autem illuiii nem cjus irrita fierenl. Igitur securitale potittis,
secusvixisse qtiam docebat profiteor nefas csse. spirilualibus disciplinis et conlcmplationi operan
Nam euro iltum, ex quo rfeligionisbabiium smnpsil dabat. ,
usque ad susceptam poirtificaius dignitaiem, omiiinin t!>. Verumtainen diversse tribulaliones el anxieta-
virtutum ornamcntis ratum sit studuisse [at,, cla- tes, quas tum propter terras Ecclesise, quas quidaht
ruisse], ipsasque virtutcs in quorumcunque nientibtis maligni lnjuna, rege non prohibenle, iuvadebani;
poterat verbo et exemplo inseruisse: ita niliilominus tum pro pecunariutn exactionibus, quse lolum ro-
ratum esseConfirmamus eum lotiusBrilanniseprima- Q gnum, sed maxime suos horaines in imineiisuui dc-
tem factum omnimodis in hac parte claruisse. vastabanl; ttim prb nioriasteriorum oppressionibits,
Unde eliam pro ipsariirii indiscreta ceu nonnullis qiias sedare non poterai, et quolidie ad eum rcfc-
etmihi quoqueatiqiiando visnroest virtulum cuslo- rebantur; lum pro inultis atiisquseln htinc modum
dia ssepe reprebensus, et quod monachus claustra- sa-pe patiebatur, hanC ejits quietem interrumpc-
lis quatn primas lanise gentis esse deberet, prejudi- bant, et atiena qusedam mediiari eompellebinit.
catus est.Hocproexceltenti humititate ejus, hoc prii Praeterea hi qui ante episcopaliim viro submissi
immensa patienlia ejus, hoCpro niraia abstinenlia eum diligebant diligendq favebant[a/. omit. d. f.], fa-
ejus dicebalur, dicium accusabalur, accosatum vendo quseque elccta de suis alacres conferebaut,.
damnabatur. Prsccipue taraen: in servando iuan- mmc lerras Ecclesise petere, nnnc cquos rogare,
saetudinem iiidiscretionis arguebalur, quoniam sicul nunc pecuniam, nimc hoc vetitlud ad quod scilicet
a pluripus putotum est, mtilti quo3 Ecclesiastica sua qiiemque voluptas [at:, volunlas] trahebat, ab
disciptina corripere debuerat, intcllecia lenitatc eo precari. Adverteres itaque peiita obtitientes in
ejus, in suis pravit&tibus quasi licke quiescebanl. praesentia cjus ficla pace adgaudere, relribtiliones
Vurum audita sitper bis excusalione sua, nara ne- et obsequia pqlliceri, alios in conlraria lapsosho-.
niinein spernebat, neinintratioiiem ad inquisita red- D nori ejus. delrahere, bomines ejus pro posse impu-
dere contemnebat, mox liquido ccgnpscebatur ipsuro gnare, in immensum minari. ';' . ^-
aliter quam faciebat, minime. in talibus faccre de- 20. Ille aiitem in pattcnlia stta sciens possidere
bere vel posse, dum se in regttla verse discretionis a:iitnam stiam, cum bisqui oderunt pacem eralpa-
veltet absque errore tenere. cihcus (Psal. eix, 7), verba mansuetudinis et.pacis
18. Saicularia vero nfegOfiasequanimiter ferre ne- seuiper reddens iinpugnaioribussiiis, cupicns iqalttm
quibai, sed pro suo posse modis omnibus Suara eis Hlorumin bono vincerc. Atlariien ea-quaein sequenli
praesentiam subtrahehat. St quando autem lalis causa tcmpore poterant Ecclesiaesuse damno esse, nequa-
emergebat, ut ei necessario interesse cporteret, soli quam sequo animo 'tolerare, aut snb negligentiara
verkati studere, nutlt fraudem, nulli quodlibet praeju- cadere paltebatur. Sed quid dicam? Tanta cupidilas
diciuin, quantum sua iiitererat.patiebatiirinferre. Si ea tempestatedominabatur in menlibus quoruiudaiii,
vani clamores, si coUtentiOnes,si jurgia, ut fit, tit nec palientia ipsiusdeliniti irionilis ejus acquiesce-
oriebantur, aut ea sedare, aut cilius sese absenlare reiit, nec- terroribuspuIsatiCsecitalem sui-cordis
curabat. Nisi enim ita faceret, tsedio affecius statim exuerent. Veruni de extraneis iion mtillum forte mi-
animodeficiebat, el insuper gravcm corporis segrilu- randum. Ipsi su{ proprii ac domcsiici liomiues
89 VITA AUCTORE EADMERO.— LiC. IT. 80
. peccatnm appelerel. Afiad quoquc non mmus forsan
riientili sunt ci, et Inltdeles facti. Aniroadvertentes A
quippe TOansuelum,terie, sitnjilexque cdr ejtis, in aliquibus-mirum dicere solebflt, videlieet Biajfcsfl
plufibuscausis fraudulenla callidiiate, compositisqiie pnmrm a peceaio, et-tmiocenlem gehennain Iiabere,
serinonibus eiim multoties cirCumvenere, et qqae qiurm peceali sorde polfijtum coelorum.regmt tc-
ilfius juris esse debebant diroinuentes, ac '-exiittfe nera. Quod diclum cuki aliqiiibus. exrea eutn vttlere-
siia nori jurc augentes, qua ei fuerant alligalij tur, reddita -ratiene temperabat, dicens ; Cuin
fidem perdidere. Qua de re cum a Baldutno, aliisqne eonstel solos raalos tn inferno torqueri et solos bo-
fidelibus suis nimfte sfmpticitatis minorisqiie pru- nos-incostesli regno foveri, patet nee honos tn IH-
dentise familiariter reprehertderetrir, simplioi admH ferno, w.illue i»trare»+, posse teneni dehilai pcena
rationerespondebat,dicens : t QuidCst hoc?Nrinne malorum; nec malos in coelosi-forte aeceBderent
Christiani suhl? Et siChrisliahi,huni [al., nonttfen- [at,, sfccedentj, frui -vatero fetiwtatc jbonoi»in.
liri] alicujus commodi Causa vctlent cotttra fideiA ttaec propler roagtto studio ^semperr Mtitebamr
suam scienler mentiri? NihtT est. Tanto nempe peccalorum contagia devitare^ CDqmdiptid eis
«tuoTio mjbi loqueriles sua verba compoiiunt, et fea atiqttam nascendi occasionem poleral ministrarc,
lldesua interpbstla vera esse jurant, irtinercduK- ab intenlione siia fliMH-soHicilHdiiiepropulsare.
lali putelur posse ascribi nbtte eredereeos ipsa've- '' Nec ta bk mfKnenlafleasierat. in hisdeniqocversa*-
ritatisfirmitudiire niti. > Dicebal Bsetille, sestimans balur quoiidiana iflsiituiio^tnorum -ejos,: in his
ipsos stbi nolle qirad sciebat se nemitii facere velle. stabat assidua cooversalio vilae ejus, 'm>his irigebat
Cumque responderetuT Sut -moris illos non esse, indertcieBSexseen.tio pToposlti- ejus, ili- istis Deo ',
aiebat: (Faleor.malodecipi kma defltis eredendo, serviebat, pro bis .'quibusqvie boois- acceptua erat,
etiainsi roe nesciente mali sonl, quam* decipwe per.haecviiamseternara adipiscisatagcbat. >
meipsum, credendo mala de ipsis quos• nbndum verC tAPUTIH.
'
probavi quod boni non sittt. »' AHgretandeni itiipelrataabirato'regeadeundiItdriiaht '
' -'">
^l.Haectameninprincipiqpontiflca.tnssm-dicJame- facilitate,iatedlcitsitis.-j'
minerim. Poslmodum enimrei verilas vird innotuil, 23/Regem auiem dc trans niare regreSshm An-
el quse sibi a suis vere dicfa fuerant, nimis vera selmtis adtft, et ut stbi Roittam ad papalh Wliamim
fuisse cognovit. Qtiamv» igilur sotilam fldem nom proslota sui archiepiscopaws OTndRiwhiiorintlaref,
cx toto verbis eoram deinceps prsebtierit, tamen bumiliter petiit. At Ille ad ftofticii TTTliarnitttrbaitrs
suisrebos in pqsterlim non paruitt-obfuit, qood ipsis dixit se iltuin pro papaiioh teriete/nec SiinRcOiisne-
ib prirtcipio lam credulus fuit. Siquidem illi cerlo -j ttidinis esse, ut absque sua eteclione alierii licerel
scientes eum promalis sibi illatis ad maia redderida fn regno suo papam nominare. Ilinc igitirr orta
coriion habere, a iiraore suspensi [«/., rsnspendr] qnsetfamdisserisi<ygravis-est, sed in aliud tempus
sibique ipsis deteriqres effecti; in pejus profecere. discuttenda est dilata. Jobetur ergo ut totius Aiigliu:
Quod Pater tracians apud se, riiagis JHorum quam episcopi, abbates et prtnctpes;-flddiscussionetii dis-
subsequf praevidebal, perdftiont, qtrttmsiisBiridoluit sidii hnjus apud castrwm, qriod Roehingeham dtcij-
trarisitoriae deceptioni. Pro qua lamen deceptiphe, tifr, una-veiriant: faclutn esl, et tertia IseptiniaTia
et fidei non servalse corruplione, saepe Anselmus Quadragesimae{a/. omif.t.s.q.]JuxlaedIertiincoirve'-
dtcere sotitus erat eos quandoque aui itf se autin nenmt. Gausainmedhiraducitur, ct Ansehnusdivcrsis
liberis suis de rebus Ecctesiae, qtiibus tunc hi su- qtlereli» hinc inrde-'Concfltkur;'Siquidem millii, et
btime raptabantur exbaeredandOs; 6t antiquse patt- maxime episcopi regise voluntati faverew-Volciites,
perlali in qna nati fuerant et nutriti sitbjngandbs, spreto aeqiiilaiisjudreio id-probare nitebanliir, quoil
aulcerteafiquagraviet contumeliosa vindicia, ante Anselmus saiva fiiie quam regi debcbat, miHatenus
morlem vel in morte, tjuod deterius esset, pimien- possel in reguo ipsius Urbaoum sedis aposiolicae
dos. Quod diclum ejus in qnibusdam jamcomplelum prsesulempro papa tenere. Quibus cum plttra qu;e
videmus, et ex hocquid atiis ettam timendum sit/E ) •ratiotulerat objecta fuissent, et Anselmus eos ex
conjeclamus. Ideo autero eos corrigere nequibaf, VerbisDomini : Reddite qum tunt Ctetaris Cmsari,
quoniam ipsi more densarum spinarum perplext, el qum tunt DeiDeo (Mallh. xn, 17), aliisqu6 hoti-
argulis verborum assertionibus se lales nen esse, riirilis,quse ratio iiulla refellere poteral, penitus in-
qui hujiismodt correclione opos haberent, affirma'- fienassel; illi econlra quitl dicerent non bftbentes,
barit, ''; eum in regerc blasphemare uno sirepitu conclama-
22. At ille eontenlioni serviredevitans, dimiHebal vere, quandoqiiidem ausus erat iri regrio ojus, nisi
eos, sibi litnens no mcnsuram-discretionis excede- «4 concedcnte, fmidqriam vet D.eoascribere." >
ret, si in rimandis actibus iltorum- nimis siudiosus 4*.. Igiiut ad unarn regise indignationis vocem,
exislqret. Nihit eniin in mufidb, quanlum peecare .qutdam ex -episcopis, archiephtcopo suo alqtie pri-
timebat. ConsciCntiamea teste noiimentior, qnia mali omBem subjectionem professarirr.obedfetilian)
ssepe illum sub veritaiis testimonio profiteniem au- •uito impetu abnegant,"eique unitatem fratemsc go* •
diviunv, quoniam si hinc peccali borrorem, hinc cielalis pari voto mtscrandi abjurant; quidata vcro
inferni dolorem corporalker cernerel, et necessario in eis inntum [a/., lame»], qtiaeex parte Ui^banipa^
osii.eoruih iumicrgidebcrct, piitis •iiifcrnitm qnara p:c praeriperct, illi sc obedifuro» iuiga»t. Epi|eopi
gi S. ANSELMICANTUAR. ARCIIIEP. »2
haque omnos qui adfueranl, Rofensi solo exceplo, A j equitibus aspexit ridere, el quasi pro capta bestia
aul ttiio auialio modo debitam illi «ubjecljoncro et heiitias. .frena Iaxare, solulus in lacrymas, ait:
obedienriaffi abriegant. Rex eiiam ipse cunctam ei i Ridelis ? Ft utique infetici huic nullus risus, Iseti-
confidentiam el securitatem in suis omnibus odimit, tia nulla est. Hostes ejus circa eam surit, el ipsa de
nec se illum pro archiepiscope vei palre ampUus vitasollicka coufugit ad nos prsesidium flagitans. Hoc
Itabiiurum jurat, nisi ipse vicario beati Petri se ul- plane estet aninisehomiiiis. Namcqmdecorporeexit,
terius obediturum stalira denegel. Tres dies itt islo mox iniraici sui, sciltcet maligni spiritus, quj eani iu
negotio clahtoribus m Anselmura et contumeliis corpore degentcm per anfraclus vitiorom muliis
gravwi expensi sunt, et landem ih boc quem dtxi modis perseculi supt, crudeliler ,'adsunt paratf eam
liiie conckisi suat. rapere et.iu morlem seternam praecipitare. At ipsa
25. Tunc Anselmus, in suo proposko cottstans, nknis anxia huc illucque circumspicil, et qna tuea-
per internunttos conductum a rege poslulat, quo tur defensionis et auxilii manum sibi porrigi inef-
tuius regno decedal. Qood principes mukis dam- fabili desiderio concupiscit. Dsemones autctm econ-
nosiiin fore dignoscentes, pro restitoenda pace hidu- trario rident, el utagno gandio gaudent, se illam
cias ulrinque ad Penlecostem nsque dari preeantur nullo fultam adminiculo inveniunl. » Quibus diclis
et obtinent; ac sic eum ne regno decedat impe- B laxato freno, in iler rediit, besliam utira perseqtti
d-itml.Spandet igitur rex se rebus ejus usquo ad ctara voce canibus interdicens. Tunc illa ab oftini
praefixum tempus kiduciarum plenam pacem el tran- laesioneimmunis exsultanset hilaris pnepeti cursu
qnillitaiemindulturum, et.lunc voluntati illkis prb campos silvasque revisit. Nos vcro deposilis joris,
sua religione mullum in negqtio quod- emerserat sed non modico alacres effecti de tam pia libera-
eoudescensurura. Verumomnino m contraria lapsus ikme pavidi aniraalis, cceplo itinere vjam delri-
esi, et Ansetmus, Domino Baldtiino exlra regnrim vimus.
dcpulso, hoininibusque suis captis el exspoliaiis, 28. Atia vice conspexit puerum cum avicuta in
lerrisque vastalis in immensum afflielns. viaiudentem. Quaeavis pedem filo innexiim liabens,
26. AUamen post haec, el Urbanum per Walte- ssepe cum Saxiusire permillebalur, fuga sibi con-
rum Albanensem cpiscOpum, tjui pallium Anselmo «ulere cupiens avolare nitebatur. Al pucr lilum
Itoma CaiHtiariam detulit, pro papa suscepit, et nanu tenens, retractam usque ad se dejieiebat, et
priiicipum suorum consilio aclus, in araiciliam suain boc ingefts gaudium illi erat. Factura esl id fre-
virum siiscepit. Verum postaliqiiantum lemptis idem quentius. Quod Paier aspiciens, misere condoluit
rex a Gallis viclor regressus, renovala ira propter avi, ut rupto filo liberlati redderetur oplavit. Et
r;
milites, quos, sicul falso a matignis dicebalur, ecce fitum ruwpilur, avis avolai, puer plorat, Paler,
iuale iiisiwiciosin expeditionera Anselimis dkexerat, exsultat. Et vocatis nobis : t Cbnsidcrastis, inqnil,
contra ipsmn couturbatus est. Tunc Anselrotis con- jocumpueri?»Elcoufessis cqnsiderasse, ak: c Simiti
.sidcrans apud se omnj lempore lalia pro nibilo posse consideratione jocatur diaboluscum muliis boinini-
«ri i i, el se eis occupatum semper ab otllcio ponlift- bus, quos suis laqueis irrelilos pro sua volunlaie in
cali posse, impediri, tractavil; secum sibi Romami diversa vilia pertrahit. Suulenim quidam, ut verbi
eundum, et consilium a sede beati Petri super-bw! gratiadicam, aut avaritise, aut tuxurke, et simiiium
petendum. Cum igiiur iu soleinnitate Peniecosles, flamiais succensi; etex mafa [al., magna] consue-
ad curiam apud Vindlesboriam venissel, per fami- tudine illis addicti, his contigit aliquando ul sua
liares suos regi mandavU sibi pernccessariuni essei facla considerent, defleanl, seqne amodo a talibus
Romam ire; elboc si ei placeret, se per liceniiami cessaluros sibi prbmillant. El more avis se liberos
ejus facere velle. At ille : i Nequaquam, inquit. Nec volare autumanl. Scd quia pravo usu irreiili [al.,
eiiiin eum,aul iahis, qusc.agenda sunt, cujusvis con- allecti] ab boste lenenlur, volantes in eadera viiia
silii kisciuin, aut alicui gravi peccalo obnoxiumi dcjiciunlur. Fitque hoc sscpius. Nec.omnimodislibe-
esse Kcimus, unde. vel papam consulere, vel illiusi D ranlur, nisi magno conaiu per respectura gralise
absohiiionem necesse sit illi implorare.»El res igilur Dei funis [al., filuin] pravse consuetudinis dirum-
ita tunc quidem remahsit. palnr. » .
27. Discedenteautem Ansclmo a curia, et ad vil- 29. Hinc iterum Anselmns curiam veniens, jairt
fcinfsuain nomine Heysem properante, pueri quos; .pelitaiu licenliam Romam eundi a rege pelivit, sed
Hu:ricbat, leporem sibi occtirsantem in via canibusi eam non obliimit. Posl quae in mense Oclobri invi-
insecuti snnt, el fugitanlem infra pedes equi, quemi tatus a rcge Winloniam vadil; ct quod jam bis
Pater ipse sedebal, subsi-Jentem consecutt sunt. Itle> rogaverat, atlenlius per iniernunlios lertio rogat,
sciens miseraurbestiarn sibisub sc refngio ceusu- Turbatur ille, el niraiura se vexari ab ,eo anxie
luisse, retentis habenis equum loco fixit, ncc cupi-. querilur. Ad quod Anseknus: *El quidem quod Ro-
tttih bestise veluit praesidium denegare. Qtiam canesi mam ire dispeno causa sanctaeChrislianilatis, quam
circumdantes,etlinguissuis[a/. omit.1.s.] haud graloi in tiac lerra regere suscepi, causaque salutis aih- .
obsequio hinc inde lingentes, nec de stib equo po- mse mese, causa eliam sui honoris et ulililajis, sic
teraht ejicere, nec in aliquo Jaedcre. Quod videnles,, ereJere vetit, id ago. Si ergo mihi bono animo li-
ailmirali sumus. At Anselrous, ubi quosdam ex; oeiiiiain dederit cundi, gratiosus accioiam. Si non»
M VITA AUCTOREEADMERO.- LIB. II. M
ego uliqne quod Deus prsecipit postponcre non debeo jA ro, Ut quia Deo mtlilaltiri in conseptum hujtis
quia scriplam est r Obedire mttgit Deo oportet quam monasterii cbnvenistis, prse oculis seroper habeatis
hoimnibut (Ae/. v, 28). Quod itle audiens, lurbalo qneinadmodum mtliietis. Non enim omnesunO EIO-
aoime jtabet nt aut coepio desisiat, et insuper se domilitant. Quod eliam in terrenorum ciirils prin-
nuitqaam bealum Petrirm vel sedem ejus pro quo c.ipum videre plaiium est. Estetenim princeps di-
lihel negotio appoltaturum jurehjrando promrttst, vCrsi ordkiis in sua curia mifiies habens., Habet 1
aut sine mora, omni spe remeandi sublata, sue [al., habenl] namque qui pro terris quas de se te-
regno decedat. Et subdens att : t Si Verolerritosistls tient, servitio sno invigitant, habet fa/., babent] qni
ceepto desistere et remanere quam ire delegerit, ,- pro slipendiis in mililaribus armis sibi desutlanl,
lunevolequatemis proutmihi judicabit curia mea habel [ir/., habent] etiam qui pro recuperaiida liaepe-
emendel, quoniam illud sibi concedt a me tertto reditale, quam in cutpa parcntuin stiorum -se perdi-
petik, ki quo se perseveraturum certus non fuitv » . disse deplorant, invicta mentis virtnte voJuntati susc
Respondit: t Dominus est, quodvqlt dicit. Ego ta- parere taborant. Hi ergo qui pro terris quas possi-
jtteB sciens ad quid assumptus sim, et quid in An- dent seivkiflt; jam radicati sunt et fundati, nec
f|Ugerendum sosceperim, non mihi esse honestura evelli femiidant, dum se in domtni sui vohihtate
prounnlio, cuhtsvis trahsitorii eommodi oausa illud IB conservanl. Al hi qul pro stipendiis in militiaHi
orokiere, qood in ope [a/., opere] raisericordiae Dci sese dederiint, nonniwiquam fatigati laboribus a
spero fuiuris lemporibus Ecclesiae ejus uliJe fore. » mililia, qiiam aggressf sunt, segiiiler cadtint; dum
Acla siint htnc his muilo pfura, quse quoniam alias fbrte magnkudini exercitii alque laboris magiiiiudo,
scripsirau*, hic paucis perstringimus.: Rege igitur et sicul ipsi existimant, non aoqualnr impendii ac
curialibuseontravirum io iram permolis, ipse ad relributionis. Qui vero recuperaridse causa bseredi-
euip placido vultu ingredilur, et ad dexlram ejus ex tatis serviendi eonditionem arripuere, quanivis
more assidens ait: cEgo, Domine, ut disposui vade; nunc istis vel [«/., nunc] illis taborum generibus
sed primo meam vobis benediciionem, si eam nori opprimanlur, ntinc his vel [a/., ritine] ilJis conlii-
abjicilis, dabo.» Quam cum ilLese nolle abjicere re- meliis aflicianinr, aeqitanimiter omnia sustinenl, si
sponderel, conqtriescentem regem ad hoc levata firmum recuperandse bseredilalis suseamoremCertar
dexlera benedixit, sicque relicia curia.Canluamm spei gratia tenent. .
venit. '
.•-,... , , ,51i :t:Haec.fieriitrterhoraines liqiiel; ei binc .pjid
50. Poslera die adunalos monachos in ipsa sede in curia principis omnium fiat, reipsa monsirante
Domino Jesu Christo famutantes his verbis allucutus ^ advertere libet. Deus enim, cujus siint onmia qttse
est: i Fratres et fiiii meidileclissimi, sicut audistis -*sunt, in his tribus gerierihus distinclam ad sui oli-
et scilis, ego regnohuic proxime sum decessurus sequium curiam habel. Ilabel quippo angolos, qui
[at., dlscessurus]. Causa quippe quse inter domi- aHerna bealitudine slabilili sibi ministrant. Habet
niunnostrura regem etme janidiu de Christianse etiam homines sibi pro terrenis commodis, qtiasi.
religionis correctione versata est, ad liocest tandem mililes stipendiarios, servieiiles, habel qnoque non-
perducla, ut aut ea quse contra Deiim et honesla- ntilfos, qiti die nociuqttc suae volunlali inb;ersn'.es
tem meam sunt me. oporieat agere, aut huic regno ad regnutn coeforum, quod in pattis sui Adce culpa
sineniora decedere. Et ego quidem tibens vado, perdtderunt, haeredliariqjuTe pcrvenire contendiiiii.
spelans in respectum misericordis Dei iter riieum Sed riobis ad beatorum spirituum socieiatem magis
liberlati Ecclesise futuris leinporibus noniiilitli pio- est suspirandum,'quam de eorum procinclu,: qtio
futurum. Super vos tamen, quos ait prsesens relin- Deo fierennifer astant, in prsesenti disptttaridum. Ad
quo, non modica pietate moveor, tiipole quos tri- solidarios Dei riiitkes verba veriamus. Videalis
butatiobes et angusiias, oppressiones et cootumes quamplurimOs in saeculari vita degcntes, Dcum in
lias acerbius
'. solito me abscnte passuros ••intueor. his quae possidenl specic tenus diligentcs, et ejus
w . ... '
Licet enmi consletitlas necme praesente ex toto i0 perqusedsim bona opera qiise.faciunt, famittaiiii insi-
fnisse rembtas, tamen quando emergebant, contra stentes. Superveriit his Dei judicio tentatio aliqua,
eas vobis quoddam quasi umbraculitm exstiti: el, perdunl sua. Quid dicam? Mutata protinus mente,
ne in immensum vos ferirent scuto [al., scutiira], volant ab amoreDei, deseruiit bona.quae facijebant,
me vestrae proleclionis medium objeci. Et quidetn murmuranl, injnstitise Deinn accusant; Qitid de islhi
Hfajori pace ac securitate vos usos exisiiwo post- dicendum : SbHdarii sunt, et impletiir iri iliis qiiod
quam inier vos veni, qnam a decessu venerandae ' dtcit Psaimus : Cqnfilebilur tibi, eum benefmrit ei
memoriaeLanfranci Palris nostii usi fiierilis usque (Ptal. xLviii, 191. lloc do sseeiilaribus dictitm. Sed
ad introitum mei. Undc etiam videor mihi videreeo nos raonachi utinam tatesvessenwts,ul Jtorum siroi^
magis ipsos qui vosinfeslare solebant adversum Vos les nbn essemiis l- Nafli qui i(l. projiqsili Sfti^riotima,
roe abeunte ssevittiros, quo a daminalu qito vos op- qnain professi sunt; stare recusant, hisi cuncta quae
primebant vkfent se in prseseiitia mei dejcctos. Sed sibi ad voinm: simt copiqsius habeant, nec;b'me
vos non «stis rudesaut bebetes ia schola Domini, ul propter Deum cujusfibet rei pemiriam,«ec hinc. re-
qnaliterin hnJHsmodi, si ingnierint, tlebeatrs vos grtla?tiiscipIiHam:pati volunt -f«i., notuiuj, quibus,
liaberc, epus babeatis doccri. Paticis taincn suggc- obsccrq, rai.ibnibHs kivabuntu*, ne horum siuiiles
93 S. ANSELMI QANXUAA-ARailER. sjg
hU;e.inliir? In onmi quippe opere suq prius merce- A ; eomedeqs^. nijlli prqpter quam rem missus fuerat
deiti extgunt, quain cui merces debelur ministerji denudare vqtebal. Die vero, quintodecimo cumnos
manus exsqlvaiil. Et hi tales Tegni cceleslis hsere- iiaiitse-urgereut naves pbtere, et nos ti-ansire avidi
dcs eriinf? Fidenler dico, nequaquamj.si nonpoeni- ad hoe fatigaremur, ecee Videres-rem miserandam,
luerihl se tales fuisse. palrem patrise, primalem letius Britannise WiJIiel-
32L-< Qni vero ad recuperandum [al.; recupc- mus ille quasi higilivum et alreujtis crirainis reum
randa)] vilse regnum , obsequii sui dirigit intentio- io fitlttre detinet, ac ne, niare transeat ex parte
ncm, Deo per omnia inhserCre, et lotam fidueiam domini saijubet, donec omnia qtiae secum- fereliat
stiam infiexibili mentis statu uteum defigere nkilur, singulaturi sibi -revelet. AUatae igiluf ante iHum
nulla hunc adversitas Dei servitjo deir.ahk, itulla bulgae et maittiese reseratse simt,. tota supettex H-
transeuiilis viXaevoluplas ab ejtis amore compesck. IkiS.ipe-pecttoiaeteperiendae subversa atque exqui-
Per dura et aspera viam mandatormn iLlkisincedit, siia est, ingenti plebis multitudme circitmstanle, ac
et exspe reiribuiionisfuuira? cor .suiHnmdeficieuLi nefariuin opus pro sui novitate admirando spe-
cbaritalis ardore succendit, ac sj"c[«/., ac se] ta ctanite, el spectstndo exsecrante. Rebus ergo ever-
ctinctisvcra patienlia freltis, cum Psalmjsta lsetus sis, sed nibil hottim quorttm causa evetsse sunl ra
canit: Magna ett gloria Domini (Psat.jix, <>).Qnaut " ets, roperlo, detusa solfkiludo perscrutaiitis est et
gloriam sic in Iiac peregrinatione poskus gustat, Anselmus cuat suis abire perniissns.
gnstando, rumiiiat, rumiitand»' desiderat, deskte* 35. Itaque riavem ingreditur, venlts veta pan-
rando a longesaratat, m ad iltam spe perveniendi duntur : et atiquanlo ijiaris spatio promovemur,
siibnixus, ea se inler mundana pericula consotettir ,Cum stibilo nautse primo imersestifjtnnnr.il-
et alacriter caritetri Mogim est glorj.a DominL Et ranles, ac deinde•manifesta voce.-murmtir ipsuiri
scialis qnoi hic ipsa glotia Dtfmini nullo modo de- deprqmenies aJBrmanl nullo penitns conatu, nullo
fratidabilur, qtioniam tomm qitod in eo vigei vohm- numerosorom remorum impulsu, eo quo fere-
tali Domtfti faniiilatiir, atque ad hanc oblinendam bamur veitlo^. Witsandis peningendum, iino si
dirigiltir..Sed o jam ab islis inler vos mihi eessan» marhiis' fluctibus pariier invelvi imHemus sine
dum viileo, fratres mei, obsecro vos, si hic doleule» mora remeandum. higemuit Ansehtius ad- isla, et
ntinc ab invicem separamur, lendite ut in futuro ak : « 5i-omnipotentis Dei judicio placet me magis
ante Deum Iseli ad invicem coiTJiigamiii'..Ektole illi, redire ad prislinas miserias, quam liberatum ab il-
qui veraciler velitis effiei haeredes Dei. -» Ks tetKtere ad id quod ipse novit me animo propo-
35. Hisdictiscrumpentes ab ejus oculis lacryitisc r suisse, ipse videat, ipse dispenscl; ego volutilaii
eum plura loqui prohihuerc. Gemitum fratriiinqui ejus obsequi paralus-sum, nec eiiim meus, scd
siibseetitus esl qiiis enarrabit ? Ita flettis impfevit ipsius sum. i.Dixil el suffusis in lacrymas ocu-
omnia, ut vox-nulli superesset ad verba. Tandem lis ejus, concasstsquc ih -gemitum eordibus no-
Pater medios rumpens singultiisait : t Charissimi stris qqi tisec audiebamus ac videbamus. iliico
mei, scitis quod vos esse,etquo vos tendere c»— ventus ex alio Jatere «urgens in vehini percns-
piam, Sed hora liaecplura loqui vetat, Deo omnipo- sit, et naHtas jam velo reflexo terrant peienics,
tunti et bealissimo aposlolorura principi Petro ad priorem cursum reverli eoegit. Nos igitur nou
vos commendo, ut etipse Deus inter sua&oves vos iiiodiciiin exiiilarati, et in bFevi' prosperrime itrari-
agnoscat, et bealusPetrus in sui tukionem, sicut oves nis fluciibus evecli, Witsandis pio voto aputi-
Uet sibi commendalas, vos suscipiat, Ego vestra mus.
ltcemia et benediclione vado, ac ut Dcus pacis ac 36. Egredienlibus aulem nobis de navi, lii quo-
ditectionis vobiscum maoeat oro.»PostiiaecsHrrexit, rum navis erat, retinentes domnhm Balduimim,
et dato pacis oseulo cunclis, in oratorium ivit, po- qiietn provisorem et ordinatorem rerum - Ausetmi
pulo.sanclum ejus alloquium prs&stofanti pro in- Sitpra diximus, qstenderunt ei mirabile quiddam
slantis qualiiale negolii verbum eonsolalionis et D quod acciderat. In fundo eteitim navis, quae viruni
exhorlatioiiis minislraturus. Quod nbi excellenler per itudas transvexerat fraclura unius tabulsc fora-
peregil, astante nionaehorinn, clerieoftim ac niinie- men unum, ferme duoruin spatiopedum magnitutii-
rosa populorum mullkudiue perani el haculuni itis habens, effecerat, quod fluilanti elenrento latum
peiegrinairti.iim more coram altari suscepit, coiri- [al., -laciim] dcmonslrabat, sed nullum «mnino,
mciidaiisqueomnibusChristo ingenlittetn elcjulalti -quandiu Anseliinis in ea fuerat, reserabat iiilrb-
prosccntus egressus est. Uitm. Quaeressi admiralionem sese inluenlibus in-
CAPUT IV. tulit, nen pitto mirandum. Tunc Balduinus- suinmo
Ducessus in Galliam, inde Bomam el iri, Sanuiium. sltiilio -cunctis rem celare prsecepit, et-ea resper
54. Ipso die ad portum DofiaS ivinius, ibiqite id teti>[ioris neu multis imiotuit. Ego lamen [«/.,
ctericum quemdam "Wilhelmum nomine a «ege ad aUletn] cum inde quscdam persensissem, ac post
Anselmum dk-eclum- reperinuis. Detenti airtem loirgum leiiipns dnin islis, qrise in manti habemus
ibi qtiindecim diebus suittus; v«m®inobis transiiitn} scriiietiiik, aniiflum apjtiicuissem, nihifque unde
prehibenle. Mjqaia mOra kfem Wilhelmns ctiHiPa- mihi vel fevis dubitatio inesse poterat describere
trc intraris- et e»ien%et iir mcnsa illius qnotidie vqliiisseii», kTeirogavi eurodem •vlrurade negotio.
9t' VITA AUCTORE EADMERO.^-LIB.II. ggr
et veritaUim magiioperesciscilaius sum. Qui inter- A qhoqtie qttamptures ob W ipsum pro iorihus-at-
pbsita' verilatis- assertiofte, qua servus-Bei ac ve- tcntos slare, f aratosqne irrumpere, si ei soii ac^
rus monachus innili debet, confeSsus esl rem.ex quiesceret, detinnerunt, et ne voci ipsins audiltim
loto sicut eam retuli factain ; nec qiiidqnam in ea prseberel obikiueruni. Sed ubi aliquantiim prqccs-
confiClum. simus, venif Patri in menlem quibus acquieverit,
57. Ansetmus itaqueextra Angliara positns in e» qiiidegerit. Ulico nimise impjelalis seipsum argucns,
magnifice kelaius est et mullipliccs Deo.gratias lanluin qxinde concepit in cordc dotorem, ut qttan-
cgit, quodsc quasHmmaiiem Babvionis fornacenf diu vitse praesenti superfuit, poenitudo ipsius fa-
evasisse et< culmen quodammode piacidse quielis cii, utsaepe -falcbalur, ab animo ejus.non rccesse-
contigisse videb.it. Willelimis aulem rex, audilo rii. • ''•'', ": •...*.'.
Ansehmtw Iransfretasse, confestim prsecepit cuncfa 40.JXobisdehinccceptHm iterdedie iri diem acce:
quae illiuK juris fuerant >i>suuin tratiscribi domi- leraiilibus, fama. viri multo celerius prseciurebat,
niuni, cl irrila fieri Omnia qitse per ipsnm swtula cl miillipliCi populbs voce.replebal. Unde UiTbanim
fuis«e probari potcranl; ex qno vencrat in arcbi- concijrsiist, clcricorum ccetus; monachorum exer- ,
cpiscopatum. Quas Siaque fribtilaiiones- Eeeles» ciiu? ei, quoqunque veniebal, occurrunt: isli gnit-
Christi passa sitintus, et cxtra, eogilatu nedim B dioet exsutlalione concrepanles, illi vexillis et so-
dictu percipcre difllcifeesse pronifnlio. noris. concenlibus Deo pro illius sulvenlu conjubi-
58. Igttur Ariselmus a Witsandis mane discedens, lrtnies. Cum autem Lugdunum venissct, et ab ar-
et post dies ad ssiicliim Bertinnm . veniens, magria chiupiscopo. civilalis ipsins. gloriose. susceptus
plcbis, clericorum ac monachoriim aJacrilale sns- fuisset.-posl dies paucos missis liiteris conskiuni a
cepius esi, et per quinqne dies ibi detehtus. Iute- DOIDUIOp;ipa de negoiio. suo qusesivit, et qqia:
rca rogatu canonicorum [al., amicerum et cano- partim imbeciililale sui corporis, partira aliis plu-
nie.] altare URUIII aptid «ancluni Audomarum con- ribns causis prscpeditus uttra Lugduiuini progredi
secravit. Quo faclo veneruril ad eum honorati qui- iieqiiaquam posset, ei suggessil. Ita ergo Litgduni
.dantde indigenis viri, flexis genibus olisecraiites, rescdii, rediluin nuntiorum suoruni ibi exspcctans»
qualeiiHSfilios coriim per impositionem raanus SIISB Pest lempus Roqia miiitii redcunl, et quouiam oiviui
6acri eurisiuatis-unctionC sigoaret. Ad qnod inox subjata cxcusalione eum ad se papa. properare pra>
ita respondit: c Ei hos pro quibus petiiis lihens in ccpcrit, referunt. Ille nescius. morse ponlificali-
bac tausa suscipiam, et alios boCsaeramehfo egen- busjussis obaudit, viae se pericutis mortem pro
tcs si pracslofueriut non ahjiciaiii » Qua illi facili- Dco non veritus •tradil. .
C
u 41. Hinc,Secusiani
laleresponsi benigHitaiem viri admirantes magni- (28).venimus, et nos abbati
fice xlati surii, et gralias egerunt, coufirmalisqtie loci-ilius praMenlayinius. Eratnus quippe monachi
ptteri» suis, iltico teiam urbcm his qnae ab ejtis ircs. doininus videlicetet Pa.ter Anselmus, dom-
ore acceperanl iutpleverunt,. Vklbres ergo viros ac nus Balduiiiiis,-el ego qui haec scribo frater ;Ead-
muCeres magnos ae parvos e dpmibns ruere, cer- rocriis. Qni ita ibainus qttasi pa.res esserous, nullo
t.ilimque eurrejido -ad nostrtim hospithim prsedicti uuhci» quisctii praastaret coraia aliis oslendentcs.
gratia. sacraiaeiui >properare. Piures simiidem Ab abbale igilur qui vcl unde esseinjjs-jiinerrog.tti,
atini jam apud eos Irswsieraiit, in quibns millus paucis re$pondimiis.-£i audito qubsdatn cx noltis
epis^qperujn iHrc-/ueral Iftli offickr passus occu- BeCcensiS:ccenobji inbnaehosesse, sciscitatun est .-
pari. t Fratres, obsecra vos, vivii ille adhuc, ille Dci c-t
59. Scxio deraum dje cum jam inhumeram mul- omnium bonoruni amicus Anselmus, sciticet cceno-
tiludinciN cOHfirmassef, et nos a loeo discessuros bii ipsius ablias, vir ia. omni refigione probalns.el-
loogum iler ipskis diei quod instabat festinan; acceptus?» Balduktiis adhscc :«llleait, ad arcJtiepi-
couipclleret, eccc puetla qttaedam domnm de-qua scopaltim in ahud regnum raptusest. >AliUe : t Au-
cquus asceiisuri egredtebamur iutroiit, flebili pie- U divi, Scd nunc, quacso, qualiler est? valct?—Lquir
bitis affeclu se couiirinari deposcens. Qnod quklam dem ex eo lempore, ait, quo ftmctus est pqnlilicaki,
ex sofiiis iiostris audienles nimis molesie toteiuni, non vitli euni Becci; dicUur lamen.bene valereubi
eVverha iUJus, iilpole qni jam talium eraint latdio esl. J Tiuic abbas; i Ei ut valeat -oro.» Haecde sa
affeeti, contTadicetido depresscrtinl; Qukl ptura? Anselmus dici audiens, contestim leeto cucullse fAiac
ViruBt preeibus puellaeassensuin praebevew»kiiicm capitio capitc, demisso, vultu sedebat. NoJebaBnis
ipsi, objccta lotigitudkie dUiroae viat, objeelis pcrf- euim agnosci, ne forte prflecurrenle faina de adyeiitii, .
cuijs qiue ..Jtoeturnos vialores ,in peregrina quam- tami viri ciiivig. pericijlo ^ioslra "incuria ftereiMiis
maxirae patria . «qitiprelieudere sofent, objecto obnoxii. Cetebratis dehinc in coenobio (29V sanciL
..-...'.' .•"... . IIEXSCUESU NOT^E. ,
(S8) Seetisia vulgq Susa, haud prq^nl Sepjso. (29)CeteberrimiHnJHud lunc erai ecenobiuraS.Jli-
monie, in Pcdemoniana diiionq.' Est ibi abbalia chaelis, an. 96B corisecratum, Cui varise eranl sub-
S. Justi, erecia anhd 1020, ciijits'ereclionis iristrii- jeclseabbaiiae': rtunc esi ecclesia colfeglafa canoiii-
menium cnni ehrottologia abbiitum exhihet Frsnci^ (orura ssccularitim, uli lcgitur in ciiala chronologia
scus Angusiinus. ab ccclesia in llisloria clirono- p. 209 et-seqq. '•.'•
fo-*icaPedemonianse rcgionis p. 237 ct sequeiitibus.
a« S. ANSELHI CANTUAR.ARCtllEP 100
Michaclis arctiangeli, quod ih moute situm Clusa A eduxil ia suam villam Schlaviam nomine, quse in
voealur, passionis ac resurreetierits Dominicse so- monlis verlice ska sano jugUeraere atque tepenli,
lemniis, in iler reversi Romam festinavimus. Mi- conversantibus illie habllis exslat. Igitur babitatio
rum dietu : pauci alqtie ignoti per loca peregrina nostra iu niontis eral summilato locata, a turha-
ibamus, neminem agnescenies'; nemini qui vel unde rum lumullu instar soliludinis vacua. Quod An-
essemus innoiesceiiles, et ecce solus Anselmi «elmiis advertens, ex spe futurie quietis exhila-
aspeclus in adinirationem sui pepulos exckabat, ratusait: Hwc requies tnea, hichabitabo (Psal.cxxxi,
euinque esse viruin vitse designabal. Unde cum jam 14). Ad prirauin igilur conversationis ordincm
hospitati etiam ihter eos, quorum hvsidias melue- (quem aulequam abbatresset habebat, quemque se
banius, fuissemus, nonniittquam vlri cum mulie- iu pontificaiu positum msrxime perdidisse defleba,)
ribus hospilium intrare [«!., tntravere], et ut ho- vitam instiliiit, sanctis operibus, divinae con-tempta-
minem' videre ejusque niererenlur benedictiene tioui, mysticarum rerunt enodaliOiti die noctuque
potiri obnixe precabantur [a/., precari]. inentem isteitdens. Unde Christianse fiilei ainore
42. Tali ergo vulgi favore Romam usque prose- permolus, jnsigne volumen edidil, quod C«r I>e*«
crilus, Lateranis, ubi tunc temporis summus pen- homo titutaviL Quod opus sicut in protogo ejus
tifex morabalur, advenit. Nunlialur ponlittci Pa- B ipso lestalur in Anglia ccepil, sed hic in Capuana
trht adventus, et ovans juhet itltim in parle ipsius videlicet proviacia constitutus absolvit. Inler hsec
sui palatii bospitari, et die illo indiilgcre qtiieli. oinniasese omnibus fecit, cuncta pro posse subve-
Mane confluil ad papam Romana nobitilas, etde nieus ; cunctos qui se audire volebant, non consi-
riovi bospitis adventu sermo ceriseritor. Addncilur derala alicujus persona, ad snum colloquium adinil-
cum reverentia vir in medium, el in qua coram tens, et siiigulis pro qualilate inotaj qusesiionis
papa decenler scdeat, Sella profertur. Ingressus. bu- benigna affabilkate atque affabili benignitate salis-
milial se pro more ad peides summi ponlificis, sed faeieus. Quapropter fama ilfius iit brcti circuni -
slalim ab ipso erigilur ad osculum ejus. Sedet, circa percrebnit, ct in dilectionem aique veneratio-
acpro ad.venlu illius Isetari se apostolicus citm Re- nem ejus cunclorum corda converiiu Quietinqiie
mana curia dick, acchmal Curia dicto. Postea igitur eum videre, ejusque polflit benedtetionem
silentio facto, multa; in laudera hominis papa tocu- babere, beatum se proprii censura judicii sestima-
•' "
tus est, virum illum virlutis ac iotius religionisi vit.
esse Conlestans".Et quidein, inquii, ita est. Cuin- 44. Monachus eliam qui viltse ipsius pro abbatis
que illuro, ulpole bominem cunctis liberalium ar- ^ iuiperio custos eral, qnique nebis more boui hospi-
iiuiri: disciplitiis. innutrilum pro magistro lenea- tis in nontiullis ministrabat, considerans vitam et
mus, et qnasi comparem vet ut alterkis orbis apo- aclus Patris, coucepit aputl' se spem boni maguiet
stolieuro, ct palriarcham jure venerandgm censea- graliarii Dei in eo vigere, credidiique qHod Deus
raus ; ita lamen exceilens lneiiti ejus humititalis; niulta libens facerel ob merita ejus. Hoinines aii-
ooiisiaiitia prsesidet, ,ut nec marinis periculis, nec tem villae mullas kicommoditates quotidie patie-
longissimis peregrinse terrse spatiis lerreri polue- baulurpro pemiria aqute; in devexo lamen laiere
rit, quin vesligiis beali Pelri pro nostrse parvitatis i moittis pttteits unus iiimiaeprofunditatis babebatur ,
minisierio se praesenlare, nosque magis itltus quam sed ita singutis diebus exhauriebatur, ut ab hora
illum Rostro egentem cbnsilio, super causis suis dici ruMia nulla quse extrabi posset iu Hlo aqua
consuleudos. adire studuerit. Quapropier conside- usque litanc repcriretur. Quo incouiraodo fraler ilfe
rate quo amore, quo Iionore suscipiendtis sil et subveHtumiri desiderans, rem AnsehnO conquc-
amplecfendus. Haoccum Anselmus dese, etmulto i rentis more kntotuit, et suae votuntati inesse sub-
biS plura pro sui laude diei audiret, sicut ipseiuet juitxk puteum in ipso quo habitatiamus loco facerc,
saipe fateri sblebat, nen parum erubuit, quoniami si forte D@ussua pietale dignarelor hoc iiieomiiio-
se lafem apud se, qualht a lanto vire praedicaba-. p dum propulsare. Laudal Anschuus piam fraliis vo-
luT, ininiriie cogtiovil. Veriuntamen erat inter kinialem, et rem lentare suadet. Lsetalur jlte ad
verba tacfns, deceulius fore perpendens ad ejusi hsec, et rogal quatenns ipse locum inspicbt, ac
modi silere - quam loqui. Posi hsecde sui udventusi praeraisssaprece eum beiiedictkme sua primus te.-
causa percuiiclatus a papa, eo sibi tnodo narravit- ratn aperiat. Acquiescil ilte precanti, et notens
eatn, quo veritatis ac discreiioriis ratio popescit. effendere voknitatem hospitis soi. Quid dkani?
lile ad autlita miratnr, et subve»t*enem plenam Cernebatur mirae celsitudinis rupes, et quaside-
pollicetur. Prsecepit kaque ut subveHtionis.fpsiusi mefltia videbator m tali loco vetle tonlem aquaS
eHeclnii)circa se Anseltnu» prsestelarcttir. . investigare. Vadittamen Ansetlnus nobis ctfwitetus
43. Verum quia calor qeslalis in parlibus illis> adlocutn, et supplici prece prscmissa, bocest, ut
cuiicia urebat, et habitatio urbis iiimiura insalubris, , abtindantiam jugis alque salubris aqose Beris inibi
scd prsecipue peregrinis homitiibus erai, Joanries largirelur, lertjo feriens lerram aperuil, el reti-
quidaiii noiiiine, olim monachus Becci, tunc auiem! quo operi dari operam jussil. Pcrpauci diea coepti
abbas ccenobii Sancli Salvatoris Tclesim, annuenle operts transierani, et ecce fous vivus e durilia rnpis
papa suscipit cum ut propriuui 'patrcm in stia, ci crumpens, ingenii cunctos siupore percussit. Ncc
«*|-. * VITA AUCIOREEADMJERO.— UB.II. 10*'
mirura •: aqua eniin, quam se magister operis nec A 1 iioiiem iransiil, obsidio ilfius dominum papam et
in pturimis diebtts reperturum putabat, non miiuni Ahselinum vieinos babuit, iia ul faroilia ulrorum-
si stuporem incusserft brevt reperta. Perfeetus ila- que magis videreiur• una. qitam duse, nec ,facile
que puleus esi, modicae qtttdem profttndiiatis ex- quivk.dectinaret ,aJ p;tpam,.qui IIQIIdiverterel ad
slans, sed limpidissimsc atque sahibris aquae jogi:: Anseknum. Papa namqiie colebalur a cunctis, que-
fonie-redoridans. Quae r.esillico divulgala non parvae niadiiioduni paler et pastqr, cominunis; AusehnBS
adiuiralioni fuit, et eam viri merilis. omnis -qui vcro diligebatur ab onniibus, sicuthome mansnetus
andivit aseripsil. Ilaquepuleus illc, piileus Canlua- • et niitis, el cui suo judicio nihil debebutur a qtto-
riensis archiepiscopi tisque hodie- ab iiicelis ipsins', vis. Iu papa donique supei'emiilens vigebat cuth
terrse voealur. Feranl autem hi, qui ad iios iituV diguiiatis auetoritaie poieslas; in Anselmo iiHra et.
saepe venerunt, quia muki diversis languoribu» ac , quse ciuiclos demukebai Jmra cum simplicilaie
febribus tenti,. sumpla in poium eadein aqua, pri- humilitas. Multi .ergo, quos 4imor pretiibebat ad
sliiisesairitali>mox restitiiuniur-(50); ' papam
accedene, festinabant ad Anselniuiu venire,
"'" '" '' '' ' CAPUT v. '• amore ductiqui nescif timere. Majestas eienim
Excursio in Campaniam. Reditui iri Gdllidm. Varia • papse sotos-adinittebat diviles, Ijuinanilas Atisolt.i,
. ,.' \ ntiracHla. •• '-,.'}P sine personaruin acceptiene suscipiebat omnes. Et
45. His diebus Rogerius dux .AptiKa; civitatcm q.uos oames? Raganos ctiam.ul. de ChiistiaBis ta-
Capuam obsederal. Qui fama viri permoitts inklcn» , ceam. Siqiiidem nonmjlli talium, nam eomm mul.a
rogavit eturi venire ad se: ascendkivus,'ivimtis, et ; miltia in ipsam exepeditionem secum adduxerai [nt.
plures in obsidione dies exegimns, remoti in. ten- s>iitU.,&., a.] tiqrao.dueisRogerus; comes de Sicili»,
toriis a frequentia el tumuku perstrepentis exerei uis, nonnulii, inqtiam, ialiuiu.fauia boniiatrs ejtis inler
Erat autera ubi emmus qusedam eeclesiola penitus . suos exciii Hwnsionem Hoslrara freqiicntabttnt,, efr
deserta, '«t juxta Ostioro cistertia desuper diruta suniptis ab Ansekno corporafibus cibis gratfosi re-
inagnse prOfutidilatis bialuni sia dirupiione praetcn- venebantur, adiiiirandam viri iieitignkateiii suis
dens. In qtia ecclesisr velut in camera provejhv praedicanies quam. experiebaritur. - Unde iu lattta
conversabamnr, lam quieti quam operi in ea in- deinceps veueratione etiam-aptid eos haliitus esl, ut
dulgentes, et ducem ipsum cum suis nqbiscmn sin- cumpercaslra [<i.'.,-clanslra] iRoTtimfquaein uimm
gulis diebusadquae volebamus in promptii baben- locata erant; transiremus, ingehs niiillihidoeortiin
tes. Quadarm vero nocle cum :iif ea dormiremus,' > elevatis adccelum inanibus eiprOspera iroprecaren-
contigit Anselmum sui corporis necessitate silenlio tui>, et.osculalispro ritu suo maiiibus propriiS'. nec
-
surgere, et ne'inqufelareniur suo iriore Jeiito pede ne«)i;aii).eo.genrbus.ftexis, prq ,sua eum benigini;.
ad osUum.tendere.' QuoiJ cum exissel, et rmniemor largitategrates agendo veaerarentitr. Quoruin etiant
foveseper tcnebras iii partem diveriisset, in pro- pluririii, velui comperimus, se libenler ejus doctriuae
fiindtim «ecidit, ciamesa voce cadendo dieeiis: iiistrtiendos submisissent, ac CJiristianae fidei jngq
Sttncta Maria! Ad qiiem sonilum nos sc sqcii nestri' sua per eum cella injeeisseiil, si credulitaiem cotni-c
qui in lcntoriis quiescebant expergcfacti,; leclis; tis sui per hoc in se saevknram non formiJassent.
prosilivimus, accnrrentes hemroem m proftnraV( Nain revera nuIUimeorutn pali volebat Cbristianum
vidiinus, et prse limore simul ei ahgnslia cordis;• imputie. fieri. Qtiod qua iutkistria, iit ila dicam, -
exaiihnati fere suroits.-Qubd ipse percipiens; mox fatiebat, nibil mea htleresl; videril Dcus et ipse.
levafo capite cbini vullu, jncundo intriUu ne-bis in- 47. Dehkic soluta obsidione, Aiiseltnus. mufta
nuit nihil Isesionis sese perpessum. DescendeHtes i prece papam ad hoc fleetere conalus est, quateiius
igilnr quidara ex. nostris ex altera patte ipsins, ab onere pontiticati eum absolveret, "elqafeti-libe-
pitccipilii, qua via eral descenderidi, eduxeruiilt rum vacare concederel. Verum cum, in quanlum
eum a toco sanum Omninoalque incolumem. qitidem-ad effectum speclabal, iri nihilum taboras-
46. Gtim post haec sedis" apostoHcse ponirfex Ur-. n set;: fretris benedictione: ejiis, -Schlaviam reversiw
hanus illo adventarei, elei ab Anselmo el prmcipi-i esr, operiens ibi lempus cOneitri,quod idem papa
bus lotius exercitus obviam ittim esset, inge^nti i apudBarum Kalend. Octob. erai celebralkKns'. Gui
inundialis gloriae poinpa prosficutus, duclus est ini coticitio dum Ansehnus_se iiisesentasseh et pers*s>
tcniorium qnod juxta mbs sibi erat caeteris exccl- sns a papa GrsecOsin processiotte SpkitBs sandi,
Icutius cotislilutuiii. Sicque donec civitas hi dedi-..;• uipote qiieni a Patre utm a'Fifjo procedere aslrue-
IIENSCJiENIi NOTjiE.
{S>mtjnjus rel tesles iitieras naaerousji cl. virq cpistola -faclum m se rairacuium prsfiflicans, uuravii
D. Silveslro'Ayossa, presbyieio Capuaho; qiti ari. aqua ilta, triodicis porliunciilis disperisaia, aiiilis
1640 devotionis catisa ad piiteum illum profecliis, oiunino «ribus absqtie ebrruptiorie- i |>ostea vero
eunrinvenit profunduni 5U, latuin 6 palmos; hatisut- ejusdeiri Sitvestri horialii, doctor medicus cuidaui
qtteinde aqua iiuplevitvasculum el.Capuain deiulk; ,depo3i(o segro.ex ijisq pjjleoaqiiaih.-cfh flde bbtulit
deiude nuilieri fehrienti potandatn deJit, et cum ea ari. 1650, et sanum subitiifecit, cuni sua mag^naad?
stibitain sapkaiem. Ex cadem rqgatus coinmunicare niiratione. Ilaec Ayossa, significans caslruin Sclavbr
atiquid jtiveni Notario, Leqnardo Pizzo, de vita de- ruiti, essbin districtu Catatinse seu Cajaceiisis civi-
speranli, similis effcctiis experieniiam halmil; vive- talis, distai;t:s a Ciipiia circitcr ix./P; M. vcrsus
balqne adhuc juvcnis ille an. 1060, quando scripla oricuiciri,.'
m S. ANSELMICANTUARi ARCIBI3V I* M:
ba«iif errantes, rationabili atque calboltca disputa- A tiam tara in laicos qiii, investUuras ecclesiarum
tione eonftitasset; magni spud omnes habitas est, tlanl, quata in cos^qui Je manibus eorutq. illas sus-
el veiieraltone digmssimus comprobslus. cipiunt, cuni Joto coneilio papa inlersit. Eadem
48. Fiiiiio concilio, Romam cum apostolico pro- senteutia quoqite damnavit et eos qui In officium
fccti sumus; Transaclis autem aliquantis diebus, sic adepli honoris aliquem sacrant.
venifRomam Willelmlis ille, cujus in exilii Anglise 50. Soluta conventu, acceptalicenlia,Romadi-
meniionem fecimus. Is i.nter alia hoc efiecil apttd gredimur. Via vero redeundi nuiltis erat pericjilis
-
apostolicum, ut inducias regi Anglisedaret de causa obnaxia, sed. protegcnte nos Domino periowla
Anselm-i-tisque ad feslum sancti Micbaelis archan- cuncta evasimus, ac Lttgdunum illaesi pervenimus.
gcli. Quoil Anselmus agnoseens, illico Lugdiinum Ubi summocum honore gaudioque suscepli, et a
redire volebat; sed prohibitus a papa est proprer pontiQce cjviutis yenerabfli sciticet tiugone [al.
concilium, quod se terlia hebdotrioda Paschse Ronrce. omit.v. s. ll.]detenti, mansioiiemnostram itticftrma-
babilurura slatueral. Morati ilaque -stfmuS Roras£- vimus amissa omni; liducia, viyente rege Willehno,
fernie. per dimidium annum, conlinue circa papam Angliam remeandi. Habiialus est ergo ibi Anselmus
degeules, et quasi in coramiiRe viventes. Unde el non siculbospesaut peregrimus,sedveresicut in-
ipse papa nomiuntfuam.ad Aitselmum venrebal, Jaete r>digena ct foci domintis. Unde nusquam ipse ipsius
cum eo «ese agendo, et cuciaro ei faciendo. Dedit ei urbis antisles eo praesenle suo Votebat locopraejst-
quoque-iiospilium in quo conversabamur eo JHre, dere, sed prseitkleaie ubique Anselrao, ille mira hu-
ut- «i atiquaudo ftouiani redirel, coiitra oujnes lio- miJitate et hqnestate prseditus, rnferions, et quasi
mines illud sibi vindJcarcl. Ipse in convemu nobi- suSraganej k>cosimul et ofikao fungebatur. Super
lium, ki processie-nibus, iri stationilx.it>,seroper « haec ut episcopale oflicium per lotam parochwm
ubique a papasseounduserat, prse cuilctis honora- suaiu pj.'o velJe exercerel, in. voluntate ejus ac de-r
tus, cuHctis acceptus, el ipse oimilbimsimplici hn- liberatjoae ooustiluit. Qu»d ubi jper lqca victaa
reililaU; snbmissus. Prselerea Angli illls temporibus iouotuil, iltico frequens populorum concursus faclus
Bomam veniontes, pedes ejusad instar pedumRo- est, unctioneni sacri cbrisuialjs per impqsilionem
mani pomiftcis sua oblalieuc bouorar* deslderabant. roanus illkis posceutium sibi conferri. At iile omnes
Quibus ttle-nequaquam aoquie$cen«r iu sec refiorein ad graliara ipsius sacramenti a.dmittebat, i|a ut
domqs parteoi fugiebat, et eos pro tali re- nulle pa- sacpissime in hoc tolus dies expenderelur, et hes
tiebatur ad se pacto accedere. Quod ubi papa>re- qtli ei inuiistrabantus gravi. l.sedioafliceremur, ipso
htuun-esl, admkaUis ki homkie btimililatotn mtHi- sempgr jucqiido el bilari vullu existente. CrevU,
dique contemptum, jttssit sese in se [ttt., in co] ^ aulcm ex boc in. eum mira quaedam et iucredibihs
lenerc, et irulluin benefacei<euitra volentem pro- dJleclio. oinnium, et bqniias ejus divulgabalurpcr
liibere, sed omnes pro- lali causa advenlanies pa- circuitpm.. ....•- . _'
tjenter admiltere. At ille modesta quadam vere- 151. Igitur qHi illis diebus saltem reliquias de
cuudia acius [at., iotus], jussa profocto postpone- mensa illius poterat habere, contra, oiunia pericula
rei, si iton inobedieiiliae nsevo•corrumpt time> ct infirmilates se salutifera credebal medecina di-
»et. ..-.•, tatum.Nec isla lides ftllebal cos. Nam revera non--
49. Quid referam nonitiilloscives Urbis, quortHn uullos febribus teotos., .el.quibusdam. a.iiis infirroila-
iiigen» muliimdo propter fidelitatem imperatoria libtis pressos, mox sumpiis ciborum ejus reliqiiiis,
iu&ipapae eral infesla, nenaunqiiam iu unmn con- noyiinu^ iniegrae sanilati reslitutos. Exenjp.ligratia,
floba^os, Anseknum a Laleranis ad Sanctum Petrum festivitas lteati. Mauritii .(51) cetebris habelur
euntero cum suhj. propter odjum papse..capere vo? yiejinae. Rogatus ilaqtie Anselnius a Guidonc (52)
lenles, sed inox vise v.oJtu cjus lerrilos proiectis yisius urbis archiepjscopo, in ipsa feslivitale veuit
arntis lerrse procumbere, el se Uhus.Jienedkiione • eo. Et celejbrato solemni missse ac prsedjcationis
dcpescere iusiguiii? Ht lionores, eLkorum similes n ollicio, cum^ ad uefcctionqm corporis jsedisset, ve-
vulgi favores hiuin ubique co.mitabanlur, qujajnores serunt ante ittum milkes duo, voce et vultu ajgco-
sui- in.cituc.tis Dco lamtilabaiUur. Uinc etiain erat, tatioojs molestiani qua p.remebaiilur prseferentes,
quptl noivfaiiilea quoquam Roui.sesimplicker.hoiiio fogaulejSquaieuus tle micis sui panis eisdarcdi-
\sel ajcbiejiiscopus,. se4 qnasi proprio ^iomine san- gaaietur. At ilje: •« Nequaquairi, inqu{l; nec euim
clus Jiomo vocabatur. Qtiicunque. igiuir ei servie- paiie iqlegrq. nedujn oiieis ves indigere copspiqio.
banitts, amori elhonori cunclis erarous. Ciira vero Sed si comedere vobis placel, amplus tocus est,
[al., ergo] ad praefalum conciliuro ventum csset; sedefe, et cuih benedictione Dei quse vobis appp-
et jam quae recidenda reCisa, et quaesiatiieqda vide- neuiur comcdite.» Responderunt se pro lioc m>n
J»ali>urstalula fuissent, escoiuininticalionis senten- venUsc. < Necesb. ail, vobisatiud faciaro. >lnu41e-
''.'••:' HENSCHENH NOTJE. ,
(51) S. Maurilllts Agaunonsis tohtur ibidcm his dettir.indicari ; eslque
' ' " . Hliccclesia-calhedratis
" dcdi-
sotemiii offlcio, sCiticet '1± Septcmbris die naiali, ct ciia. /'--
ilerimi 2i> Qctqbris, ct tficktir fcslum revetaiicnis (33) Gnklo Vienriensfs arehlcpiseopna, crcalus
S. Mjurilii et soeiorurii, quando sacra eoruiii ah. 1085, factusest pontifex 1119 Calixtusil
corpora co fueritnl ilelaia, et InccFesitvitas hic vi-
403 - VITA AUCTOREEADMERO.— LIB. II. 106
xerat enim quo inlendcrenl. Unus ergo ex his qui iA struxil, et familiarem sibi effectum correctiori vitae
in ejus dextra sedebanl intelligens illos salutis ut post multorum testimonio comperiraus, reddi
proprise curam habere, el virum in boc nihil quod dit.
miraculo possel ascribi velle facere, quasi eorum 53. His fere temporibus, Cluniaciim eunlibus
importunitate pertsesus, arrepta desuper mensa nobis occurrit quidam sacri ordinis homo, lacrymo-
fragmenta praebuit eis, et ne horaineni faligarent sis precibus virum deprecans quatenus et se oculo
secedere monuit. Qui sfalira ut exinde modicum misericordise et sororem suam iiuper amentem
gustaveruut cum benediclione viri egressi sunt. Post effeclam dextera suse benedictionis dignaretur re-
inensam in secreliorem locum me tulerunt, magno- spicere. Et subdens : Ecce, ait, in via qua transi-
pere poslulantes qualenus adjuli mea ope ad mis- luri estis inter multos lenetur, speranles quia si tu,
sam Patris mererenlur de manu ejus Dominicum domine, ei manura iraposueris, conlinuo favente
corpus et sanguinem sumere. Quos cum libenter gralia Dei, suse menli reslilueretur. Ad bsec ille
audissem, et quando, quove in loco id fieret edo- inuta voce et quasi surda perlransiit aure. Pre-
cuissem, graliosa voce responderunt: Et nos qui- sbylerum autem eo magis instanlem ac preces
dera omni excusatione semota, sicut dicis, venie- multiplicantem repulil a se, omnibus modis asserens
mus, si bac medecina, quam nunc de mcnsa ipsius B tam exlraneura faclum nulla sibi ralione tentan-
suscepimus a quartanis, et mortiferis febribus, ac dura. Inler hsec procedimus et Hlam in medio adu-
inteslinorum lortionibus, quibus inloterabili cru- nalae miillilUdinis cominus teneri conspicimus,
ciatu conculimnr, liberati non fuerimus. El hoc furibundos motus, et inhumanos nulus, vullu, ore,
eril signum [al., signi] inler nos el le, quoniam oculis, et totius corporis geslu edentem. Populus
si convaluerimus, non veniemus : veniemus si non itaque virum advenienlem circumdat, retentis ha-
convaluimus. Adquievi diclo [al., quibus diclis] et benis preces ingeminal, ut miserse mulieri manura
ad invicem divisi sumus. Non venerunt, quia sicut iraponat, orat, obsecrat. Obsistit ille dicens quod
accepi ab eis qui ulrumque noverunl eo quod de postulant nequaquara esse sapienlise. Objiciunt illi
inensa acceperant ad plenum Dei gratia convalue- vulgi more quae occurrebant, saltem improbitate
runt. Quod quidem si ita non fuisset, quemadmo- viricere geslienles. Tunc vir aliter se non posse
dum illos infirmitate gravatos sanilati voluisse evadere sentiens, hoc solo eis morem gessit, vide-
restitui credibile esl; ita eos ab requisilione istius licet quod nulli negare solebat, signo eam sanctsc
posterioris medicinse stipersedere uoluisse dubium crucis levata dextra signavit. Quo iaclo, laxatis
non est. habcnis ocior abil, imposiloque cucultsesuse capilio
C
52. Cerlo nempe tenebanl ista se, quin convale- capiti, remolis sociis, singularis vadit, irifelicis fe-
scerent falli non posse, scientes quemdam non minse seruinnas pietatis affectuperfiisuslacrymis \al.
ignoli nominis virum eo solo quod spe recuperandse omit. p. 1.] tenerrime deflens. Iiac nos coiilriiione
sanilatis missse illius interfuit, a pari lunc noviter alilicti Cluniacum, illa vulgi manibus acta domuni
invaietudine convaiuisse. Siquidem iintis e prinCi- telendit. Necdum pes ejus limen suse domus allri-
pibus terrse illius diu eadem qua ipsi languoris vil, et integerrimse sanitati donata in laudem viri
molestia vexatus fuerat. Hic agnito Anselroum in linguas oranium solvit. Quam rem sic faclam dum
ecdcsia Beati Slephani (33) missam ex more cele- certa relatione Cluniaciaccepissemus, gavisi sumus,
braturum, feslinavil itlo arbiirans sibi ad recupe- ac pro sua misericordia Deo gratiaiu et gloriain
randam sanilatem utile fore, si missa tanli viri dedimus.
ac benedictione meruisset potiri. Faleor, vidimus 54. Aclis deinde propter quse Cluniacum adveni-
Iiominem suorum manibus innixum ecclesiam in- mus, reversuri Lugdunum iter per civitatem Ma-
iroeuntem, morluo quant vivenli similiorem. Sedit, tisconensem arripuimus. Ubi Anselinus rogalu epi-
et iinita missa egressus est. Nobis vero, nic quis, scopi (34) et canonicorum missam publice apml
vel unde aut cur advenerit scientibus aut curanti- p Sanctum Vincentiuiti celebravii; et inter senno-
bus, idem vir, evolutis paucis diebus, ad Patrem nein, quem ad populum habuit, ul oinnes Dominuiu
venit, flexis genibus ei pro adepta sanilale gratias pro siccitate qua iu iromcnsum terra aruerat, coro-
agens. Ad quod cum ille obstupesceret, indicavit eii muniter precarentur, admoniiit. Dicunt se jam id
ordinem gestse rei, confirmans quod ab ea hora, ssepius fecisse, sed nibil effecisse; et ca re, ut
qua se raissseillius praesentavit, omni doloris vexa- preces eorum ipse sua prece coram Deo efficaces
tione depulsa, sauitati reslilitlus sit. Al ille nihil ad elficiat, magnopere orant et obsecranl. Quid dicam ?
se hoc pertinere, sed ipsius fidei ac merilis beatii Necdum pransi eramus, et ecce subitn stupenlibus
raarlyris, ad quem diverlit, ascribendum asscrens, cunctis serenitas cceli in nubilum vertitur, ipsaque
his quse saluti animseillius competereut, eum in- die priusquam civilale egrederemur, pluvia dul-
HENSCHENHNOT^.
(33) Oppidum S. Siephani de Furennis, inlra est.
nonam a Vienna leucam, fortasse inlelligitur; .si (34) Bernardus is fuil, anno 1097factus episeopus
taraen exlra civitatem ipsam Viennensem, Lug.lii- Maiisconensis.
nensem, aul similem aliam quserendurohocteinpluro
PATBOL.CLVIII, 4
" * - 108
107 S. ANSELMICANTUAR. ARCHIEP.
cis el copiosa tcrris illabitur. Plebs igitur viso hoc . i et WHIelmumregem, determinatum esl atque seda-
facto benedixit Dominum, et ejus post Deum au- tum. Ad quod ille alacrior faclus illico caput leva-
ctorem inagnis laudibus praedicant Anselraum. Ita- vit, et aperlis oculis circumspectans neminem vidil.
nocte intermatutinas unus nostrum
que, in babitaculum. noslrum; Lugdunum reversi, Sequenti autem
Et ecce illi quidam
quietam vitam ab omni tumultu negolii ssecularis ctausis oculis stabat et psallebat.
exbibuit.
agebamus. Anselmus vero vitam veri servi Dei in cbarlulam adraodum parvam legCndam
sanclis ineditationilHis, in omnis sexus, aelatis et Aspcxit, et in ea, Obiit rex Willelmut, scriptum in-
ordinis hominum ad se venienlium aedilicationibus, venil. Confestim aperuit eculos, et nutlum vidit
ac in cseterarum virtntum exhibitiOnibus exercebat. prseter socios.
Per id eliam temporis scripsit librum unum De 57. Post triduum abhinc ad abbatiam quae voca-
conceplu virginali et De peccato originati, et aliud tur Casa Dei, muttis precibus Invitatus Ansetmus
quodtlam opusculum rotillis gratura el deleclabile, perrexit. Ubi cum honorifice susceptus et hospila-
cui titiirum indidit : Meditalio redemptionis hu- tus fuisset, unadierumfratribus loci iltiuspostmen-
mance. sam in lectis suis pausantibus, subito fragore coeium
CAPUT VI. inlonuit, el vibrantibus coruscis crebraper montcin
Mors WiUielmi regis, et twvacum succettore Henrico 3 fulgura volitant. Crescit tempestas ilta, et multipli-
difficultas ob inyestilurat. Romana legatio. Reditus cata non modicura fulminis super dorourii, qua fe-
interdictus. num monasterii servabatur, praecipilat. Unde proti-
55. lnter hsec Urbanus sedis apostolicseponlifex nus horridus ignis accensus teierrimuni atque feien-
huic vitse decedil; et ad inducias quas de causa An- tem ex se fumum per aera sparglt. Quicunque igitur
selmi regi dederat, non pervenit. Quo lempore cunTAnselmo in hospitio eraiit, timore concussi
mulla eliam de regis interitu a mullis prsediceban- dissiliunt. Remansi itaque solus cum solo. At ille
lur, et lam ex signis quae nova et inusilata per An- leeto volens decumbere, interrogavit me utruronam
gliara monstrabanlur, quam ex visionibus quae plu- ignis, qui erupcrat, sopitus esset. Cui cum respon-
ribus religiosis personis revelabantur, quia uliio derem auctum polius quam sopitum esse, erexit se,
divina in proximo eum pro persecutione Anselmi ac vultu placido atque modesto dixit: Melius est ut
oppressura essel ferebatur. Scd Anselmus in nihil nobis provideamus, quia tua lunc res agitur, paries
horum animum poneus, quolidie pro conversione et cum proximus ardet. Quo dieto ad ignem concitns
salute ejus Deum precabatur. Hinc exsilii noslri venit; eoque viso, mox illi sariclseerucis signum le-
anno tertio, qui ex quo Roma Lugdunum venimus vata dextera objecit. Videres evestigio flammam ss
erat secundus, ivit Anselmus Marciniacum (35) loqui - ila demittentem, ac pro suscipienda benediclione
domino abbali Cluniacensi Hugoni et sanclimoniali- iilius conquiesceret. Ignis ergo siatira iu semei re-
bus. Ubi cum anle ipsum abbalem consedissemus, diens lotus elanguit, nec aliquid absumplurus
et de his quse inter Anselmum et regem eousque usquam processil. Quodque forlassis non minos sli>
versabanlur, verba ut fil nonnulla hincinde profer- peas, voratis quibusdam sedibus, quse cirea erant,
renlur, intulit idera venerabilis abbas sub leslirao- nihil Uesionis intulit feno monacborum qui Anset-
nio veritalis proxime prselerita nocte eumdem regem raum hospitem babebant, quo sciticet feno dorous
ante thronum Dei accusatum, judicatum, senten- ferme plena erat, super quam fulgur 'ipsura primo
ttariique damnalionis in eum proraulgatam. gx. qui- corruerai.
biis verbis admirali rion raodice sumus, sed perpen- 58. Exinde duo sui monachi ad Anselmum vene-
dentes eminenliam sanctilaiis ac reverentise ejus, runt, nunliantes ei decessnra [ai., discessum] prse-
fldem his quse dicebat, nullatenus non babere ne- fati regis. Siquidem secunda die mertsisAugusti, qui
quivimus. posl primam visionem, quara Lugduni"faclam novi-
56. Postera die cura inde digressi Lugdunum ve- ter reluli secundus, et posl secundam primus illu-
nissemus, etinslanli feslo beati Petri (36), quodco- Q xit, idem rex mane iu silvam venatum ivit, ibique
litur Kalendis Augusti, dictis matulinis, nos qui illum sagilla in corde perciiSsit, et nnlta interve-
circa Anselmuui assidue eramus, quieti, indulgere niente mora exslinxit. Quo Anselmus vehementi stu-
cuperemus, ecce quidam juvenis ornatu ac.vultu pore pereussus, mox est iii acerbissimum flelum
rion vtlis clerico noslro qui prope ostium camerae concussus. Quodvidentes, admirali admodumsumus;
jacebat, et necdttm dormiens, oculps taroen ad som- At ille singuliu verba ejus inlerrumpenle, asseruit
num clausos tenebat, astitit vocans eum ocroi.ne quod si hoc efficere possel, mullo magis eligerel se
suo : Adam, inquit, dormis? Cui dum ille. responde- ipsuni corpore, quam illum sicut erat morluuro esse.
ret: Non. Dixil ei: Vis audire nova? Et libens, in- Nobis post hsec Lugdunum reversis, ecce nuntii
qiiit. At ille : Pro certo, ait, noveris quia lolum unus post unum Anselrao occurrunl, litleras ei cnm
dissidtum quod est inler archiepiscopum Anselmum, precibus ex parte malris Ecclesiae Angloruni, ex
HENSCHENIINOTJE
(35) Marciniacum, monaslerium sanctimonialium lis.
in dioecesi Augtistodunensi a S. Hugone coiistru- (36) Est id festuin Vinculorum S. Pelri.
ctum, uti ad Iiujus Vilam late deducimus 29 Apri-
109 , VITA AUCTORE EADMERO. — LIB. II. 110
parle novi regis Henrici, qui fratri successerat, nec A ecce qui venerat, secundo jam vultu paululum mi-
noa ex parte principum regui, deferunt summopere naci assislit, repetens dicla quse primo protuleral.
poslulanles eum feslinalo gressu redire, et asseren- At ille expergefactus, ac visione ul priqio posth»-
tes totam terraip in adventum illius allonilam, om- bita, nocte tertia in solilo loco somno se tradit. Cui
niaque negotia regni ad nutqm ejus pendere dilata. obdormienti,. idem qui secundo apparucrat, tertio
His acceptis Anselmus velox Angliara petit [al., apparuit irali mentem vullu ac voce prseieiidens.
oinil. H. a« A-V- A. p.]. ...;, Quare, ait, facis quod jam semel tibi et iterum ne
59. Verum ubi Serberiam ad regem venit, et ei faceres dixi ? Nunc tgitur vcl tertioadroonitlissiirge,
quid de Ecclesiarum inveslituris in Romano concilio et te a leclo pontificis amodo cobibe. Nam dico tibi
acceperit, ptano sermone innotuil; turbatus est rex, quia si ullra in eo reperlus fueris, experieris niliil
ac vehemenler indoluil, hec nutum ejus in aliquo, pbantasmatis esse in istis qitaoaudis. Tunc ilte vehe-
sicul nunlii dixerant, exspeclare voluit. Quse igitur menler exterritus lccto desilil, episcopum (37) civi-
inter eos per duos semis [o/., omit. s.] annospro isto tatis super negotio consulturus celerius adil, etque
negoiioacia sint, et quol quanlasve minas ac tribu- ordinem rei iri praesentia multorum exponiti Episco-
laliones Anselmus passus sit, vel quomodo nuntii pus autero jamduduro viri sanctitalem fama discur-
semel ac ilerum Romam pro mulatione ipsorum de- B ' rente cdoctus, ac nupcrrime cx collocutione illius
cretorim missi sint, quidque effecerint, qui nosse eam nonnihil expertus, hominis audaciain ,durius
voluerit, opus illud, cujus in prologo hujus opuscitli increpavit, et quia slulte et insipientium more
inentionem fecimus, Iegal, et ibi singula plene [al., egerit, qttod Iccto ubi vir tantus quieverat, cu-
planej, ut puto, digesta reperiet. Post quse omnia bare prsesumpsisset, asseveravit. Eurodeiii ilaque
rogavit Anselmum rex, qualenus ipseroet Romam lcctum reverenter deinceps scrvatum iri praece-
iret, et cum nuntio quem eo directurus erat, causse . pit, et ne aliquis in eo ulterius jacere praesitmeret,
quaeemerserat, prosuo honore opem ferret. In quoi jussit. Quod usque hodie, uti accepimus, serva-
' cum omries totiusAnglise episcopi [«/., ipsi] abbatesi -tum cst;: ,;;M . . :, ,-;. ...;'. (;:.•. :.•
et principes acqqiescerent, et eum pro tanta re, quini 61. Anselmus autem, cum emenso itinere Lug-
iret nullatenus snpersedere debere conclamareni; duno appropinquasset, Willelmus prsefatus comita-
se quidem iturura respondit, sed nihil quod vel Ec-. tum illius deserere volens, inlerdixit ei ex parie
clesiarum Iibertali, vel suae possel obv.iare bone- domini sUi regis redire in Angliain, nisi ipsebmnes
stati, suo vel rogatu vel consilio unquam papami ;palris el fratris illius constietudines postposita sedis
aclurum viva voce spopondit [al., respondil]. Itaque1 apostqlicaesubjeclione et obedienjia, se ei servatu-
cum Romam venisset, a domino papa Paschaii qtiii • rpm certo promitteret. Quod ille audiens admirattls
Urbano successerat, lotaque urbis nobilitate hono-. .est, sciens se alia [a'., non alia] conditione An-
rifice susceptus est. Die dehinc constitulo, Willel-. gliam exstitisse. Perveniens vero LtigduiHimrese-
mus ilte, cujus supra merainimus, a rege directus,, dil ibi ex more anliquo in paee et quiele propriam
causam regis in medium tulit, ac inter alia, quodI prsefali roverendi .Hugonis ejusdem urbis archie-
rex ipse nec pro regoi amissione investiluras Ec- piscopi domum inhabitans, el qe ad horam quideni
clesiarum paterelur amiilere, minacibus verbisi ab his quae Dei sunt, verbo se yel aciu elorigans. -
asseruit. Ad quse papa : Si, quemadmodum dicis,, 62. Accidit.auiem una dierum.dumipse Pater
rex tuus nec pro regni amissione patietur Eccle- cetebrato solemni missaeoflicio, solus, proul>.eicoif-
siarura donationes ainittere; scias, ecce corami suetudinis erat.in oratorio per.fleuim Deo sese ma-
Deo dico, quia nec prb sui capitis redemptiqnei ctaret, ul quidam honio pedes suos baculo regenie
eas iilt aliquando Paschalis papa impune permitlett -adveniret .oralorium ipsum rumpere gestiens. Queni
habere. fraler et socins noster Alexander monachus Eccle-
60. ln his negotium regis ita finem tunc lemporisi ,sise scilicet Cantuariensis, qui pro foribus egressuin
sumpsii, et Anselmus aliis atque aliis cum papa des p. Palris foriepraestolabalur, irituens Eccfesiam subire
ecclesiaslicarum rerum insiiiutiouibus actis, in iter.•' volentem delinuit, susciuns quidnam vellet. At ille
reyersus civitatem Florenliam usque pervenit, ett clamosa voce se oculorum lumen amisisse respondit,
nocte una in ea quievit. Leclo igilur in quo soporii ac veUe ut servus Dei sibi manum imponeret, sciens
antistes indulserat, domintis domus ,eo disccdente> quqd sancta rnerka ejus sibi subvenirent. Pater
pro more decubuit. Cni obdormienli astitit quidami igilur qlamorem audiens, sed verba nainime discer-
ignoti vultus homo, monqns ut leclo ocior decederel. nens, innuit prsefalo fratri venire ad se, et causam
Nec enim decet, inquit, te lua prsesentia loco prse- clamoris ipsius intiipare. Tunc ilie : Domine Pater,
ripere, quod ex prsesenlia tanti viri meruit obli-• ail, pauper quidam venit conquerens se in oculis
nere. Qui mane consurgens, et visum menle revol-- affligi, precaturque per vos ei signum sanclaecrucis
- yens phanlasmali deputat, ac nocte
; sequenti ini imponi. At,ille ipse pio vullu, ventat dixit: Itaqiie
eodera se lecto nibil hsesitans coltocat. Dormit, ett teriio*uper oculos ejus quod pelebat signum crucis
" :'
;• \; HENSCHENHNfJTiE. '; _ '.' ;, '.'^''l^'':'' •
• .
(37) Rainerius hic fuit, qui Florenlinam sedem 42 annis lenuil.a 1071 ad 1113.
111 S. ANSELMl CANTUAR^ARCIflEP. 114
cuni pollice pingens, oravil sic : Virlus crucis Chri- H cial libi. I11veritate quippc dico libi, quia pro tolo
sti iliuminet oculos istos, el ab eis omnem infirmi- auro quod Conslanlinopoliin et ultra citrave habe-
lalem depellal, inlegrseque sanilali restiluat. Et lur, non omilleret domina ipsa cujus est, quin itlud
aspergens eos aqua sanctiflcata, hominem prsecepit sibi vindicaret in die resurrectionis cunclorum.
abire. Alexander vero mox illum reducens, monuit Quamobrem si debitam illi reverentiam exhibueris,
ut si factum viri Dei non usquequaque illihac vice scque Suscipiet ac si toti corpori ejus exhiberes.
primo profuil, mane rediret, pollieens quod lioc Qtiod ego audiens acquievi, et quam decentius potui
ipsum illi repelita vice fieri impetraret. Ad quae ille: ipsum ex boc buc usqite servavi; de qno osse post
Ego quidem, borie doroine, hac de causa non re- plures dies Pelrus qtiidam monachus Cluniacensis,
dibo, quia gralia Dei et fidelis cjus famuli, omni vir suo teropore (58) magn* aucloriiatis, qtli canie-
csecitale fugata, «larissime video. Hsec ita scripsi, rarius erat domini papceUrbaiii atque Pascbalis ad
sicut ab ore ipsius Alexandri, qui prscsentem se nos veniens a me percunctatus est quid senliret. At
fuisse teslatur, accepi. ille ubi me referenteaccepit qualiler id adeplnsfue-
.63. Rex autem Henricus ut coniperit papam rim, vera omnino esse confessus est, quae episcopus
in sua sentenlia stare, mox archiepiscopalum in inde dixerat, seque praesentem fuisse asseruit,
suura dominium redegit, el Anselroum suis oroni- B quando idem os a corpore martyris sublaituma ear-
bus spotiavit. Acta sunl hinc inler eos multa, et dinali susceperat. *
anno uno ac semis iudignalio regis iton est CAPUT VU.
sopita. Iteconcilialio cum rege. Reditus in Angliam. Morbus,
64. Itiler bsec venit ad nos Walo episcopus Pari- obiius, miraeula.
siacensis, vir bene religiosus, et ecclesiasticarum 65. Post hsec cum pro exercendo ecdesiasticse
consueludiiium instilulionibus ab iiieuuie setate iin- diseiplinae rigore, tum pro Ecclesiarum in Angfia
bulus. Hic Romse notus, el aposlolicse legationis mi- constilutarum retevaltone, relicta Burgundio, Ansel-
nislerio functus, familiaritate Palris Anselmi polie- mus Franciam ivit. Quod ubi regi AnglOrumHen-
baltir. Igitur iste a Romaad nos veuiens quoromdam rico innoluit, rogatus ad eum in Norlhmanniam
sanclorum reliquias secura ferebal, quas, ul r.erto venit, ibique rex limore simul et amore Dei corre-
comperimus, sibi Romse datas habebat. Itaque cinn ptris revestivil illum desuis, etin amicitiam ejus re-
Ansehno ine prsesente loquens, innoluil ei quid re- ceptus est. Conversante dehinc Anselmo in Norih-
liquiarum a Roma secum delulerit. Ad quod cum mannia, reversisque Balduino et Willelmo, qui ex
iile D20 gralias ageret, episcopus unura os, quod de jussu regis alque poniificis Romam pro expleiione
capile sanclae marlyris Dei Priscaeesse asserebat, e C negolii quod de investituris ecclesiarum inter eos eo
pyxide protulit, et id qualiter adeptus fuerit illico usqtie versabatur, directi fuerant, Willelmus An-
subinferens ail : Romse eram, et oraloriuin nomi- gliam ad regem vadii, ac in brevi Becetim ad An-
nalae mariyris, in quo beatissimus aposlolorum selnium regressus rogat eum ex parte ipsius regis ut
princeps Petrus altare sacravit, veluslate consum- jam sopilis retroactis queretis ocior Angliam visitei.
ptum, dirutum esl, et corpus martyris in nova re- Ctli curii ille promptus acquiescerel, et iler aggrcs-
condeudum ecclesia, me astante, levaluin esl. Igi- sus Gemmeticum venrret, infirraitate neilerexnk-
tur cum ioci ipsius cardinalis reliquias sanclse iri suo ret inibi delenlus cst. Qua sopita Beccuni reverti-
jure baberei, el ipse idein mihi familiaris existeret, tur, regem Angliae transfretaturum iilic prsestolatu-
os istud quod videtis de sacro cbrpore sumptum rus. Ubicum pro redilu ejusomnes exsullatio mira
mihi pro signo mutui amoris dedit. Finieral prsesul lenerel, ecce infirmilas Ansetmi renovata, et ipsuni
in istis^ Astego earumdem reliquiarum habenda- leclo et subversa exsultatione gravi cunctos moerbre
rum amore illeclus, ut ex ipso osse mibi parlera prostravit. Igitur ipse nec manducare, nec aliquiil
daret, deprecari episcopuih ccepi. Et ilte : Accipe, urtde salulem ejus sperare possemus facere poteral,
kiquit, et quanlum inde primo conalu frangere pote- el de morle illius tanlum [al., tamen] nosformido
ris, luum sit. Accepi, et enextra quam sperabam in immensa lenebal. Inter bsec ut eibi [al., in cibum]
principio mei conatus, una mihi particula in dexlera aliquid sumeret diligenti cura petebatur, sed itle
manu remansil. Cumque de parvitale ipsius nifiero- nihil sibi animo esse, quomodo poteral, anhelb spi-
rera animi dissimulare nequirem, etut semel adhuc rilu fatebatur. Nobis tamen preces raultiplicantibus,
frangere [al., frangerem] inde mihi liceret magno- tandem ne penitus negando nos magis niagisque
pere geslirem [al., geslire] rupii desiderium meum gravaret: Forte, ait, de perdice comederem si lia-
Pater Anselmus, et ait: Noli, noli; quod habes sufli- berem. Quid plura? Per campos el silvas dispersi
HENSCHENn NOTiE.
(38) Si de suhsequenli leropare agitur, deque illa annum atligerit aut transcenderit ?) qnam quod nihil.
auctbrilale qua Petrus sub Paschali uoruil usque ad de rebus a"Petro anle prselaluram gestis itiveniatur
annmn 1118; snspicari quis posset, bunc eumdero quod istam fulciat; etquod Eadmerus scribens post
esse famosuni illuiii gesiis, scriptis ac sanclitate istius Peiri qui abbas fuil eleclionero, quse haud
Pelrura, anno 1122 faclum abbalem Cluniacensem; dubicCantuarise cilo innotuit, non expresse addide-
sed conjecluram inoratur nou lam annus niortis, qui rit, euro de quoagil Pctrum, haud ita pridem luisse
fuil Cliiisti 1157 (quidni enim octogesimum vike faclum abbatem.
u- VITA AUCTORE EADMERO. — LID. II. 114
s ml quique suoriiin, et dies unus in requirenda A J pU- Unde pautulum guslans juxta fidem suam sta-
perdice casso labore consumplus. Conligit aulem, tim convalescere coepit, iniegraeque sanilati dona-
ut unus ex monasterii servientibus ipsa die per vi- lus, Derfet Dei viro ex corde gralias egil.
cinam silvam iterforle caperet, negolio quo alii oc- 69. Iuter haec rex in, Norlhniannia positus valde
eupabantnr nihil inlendens, et ecce in via qua gradie- lselabalur, sicut ferebanl hi qui ad nos inde venie-
batur, bestiola, quammartyram(39) vocant,perdicem bant, quod fueral Anselmi pace potitus. Unde etiam
in ore ferebat. Quae bestiola, viso horaine, suain ei firma sibi spe applaudebat, suo se dominio totam
praedam relfquit, sibique fuga consuluit. At ille per- Nqrtlinianniam subjugalurum. Quod el factum est.
dicem assumens ad nos detulil. Ex qua seger nosler Nam conserto gravi prselio fratrem suum Robertum,
refectus, slaliro meliorari ab rcgriiuiline cocpil, ac Nortbmanniae comilem, et alios principes, qui con-
ricmum in dies melius meliusque habendo, pristi- tra illuro in hellum venerunt, coepil; innumerisque
nam esl sanilatem adeptus. peremplis, tolam lerram viclor obtinuit, idque per
66. Post hsec episcopis et abbalibus, qui exse- litleras Anselmo gaudentur et gratiosus mox inti-
qiiiarmn illius causa convenerant, in sua remeanli- mavit. Omnes vero qui hsec gesla tunc lemporis
bus, remeavit etiam Radulphus (40), abbascceriobii audiere, ea merhis concordise, quam rex cum An-
Sagiensis; qui unus erat ex eis. Unus igitur ex ho- B ; selmo fecerat, ascripsere.
minibus ejus per viam coepit Anselmo detrahere, et 70. Ipso anno Anselmus celebrata pascbali solem-
quod merito nullus infirmiiati ejus compali deberet, nitate, in curia regis apud Londoniam abiit ad ab-
prseserlim, iiiquiens, ciun ipse cibo el potu saltiti batiam Sancli Edmundi, electum inibi (41) abbatem
suse, si remola' jactantia vellet, facile succurrere sua aiicloritate roboraturus, el atia qusedam oflicia
posset, irialedicavoce astruere. Quod abbas audiens, poniificalia pro sunjure celebraturiis. Qusetibi so-
bominem monuit ut sileret, nec de lanto viro quid lemnilercuncla peregit, gravissima febre correptus,
sinisiri nlira proferref. Quse Hle subsannando despi- per plures dies pene usque ad emissionem ullimi
ciens, el in bis quae cceperat furore quodam exagi- flatus vexalus cst. Pro quo illicoclavas Penlecostes
tatus, persistens equo calcaribus iustilk, ut ab usque delenius est, et consilium, quod se vidualis
abbate clongalus liberius ederet quod suae inenlis Ecclcsiis rex propostierat collaturum, propter ejtis
amaritudo sibi proponeret. Verum cnm ipse prae- absenliam in Kalendas Augusti dilatum est. Eo igi-
peti eursu ferri gesliret, ac reroissis habenis ocior tur tempore adunatis in palalio regis Londbnise
ire inciperet, quem sedebat quadrupes corruit, cunclis primoribus Anglise, victoriam de liberlale
eumque magno cum dedecore tergo suo excussit, ic Ecclesise, pro qua diu laboraverat Anselmus ade-
perdevexuro montera longo rolatu prsecipitaluia a **plus est. Rex enim, anlecessorum suorum usu relicto,
viri blaspbemia linguairi compescerc doctiit. nec personas quse in regimen Ecclesiarum suroe-
67. Dehinc in Assumpiione beatse Dei grnitricis et baiitnr per se clegit, nec eas per dationem virgse
pcrpetusc virginis Mflriffi rex HeiTiicus Beccum ad- pasloralis Ecclesiis quibus prseficiebantur inveslivit.
veniens,. oninia quae inter se el Anselmura de sscpe 71. Scripsit inter haec Anselmus libellum unum
falo negolio resederant, moderante sedis aposlolicse De concordia prmscientimet prwdestirialionis,el gralim
sanctione delevil, alque de singulis ad quse lende- Dei, cum libero arbilrio. In quo opere contra mo-
bat, susc illum voluntatis compolero fecit. Cum rem, moram in scriberido passus est, quoniam ex
igitur Angliam repetendi Iler Anselmi certis ex cau- quo apud sanclum Edmundum fuerat inlirmatus,
sis aliquantisper demoraretur, rogatus ab abbale doriec prsesenti vitse superfuit, solito imbecillior
Beccensi, dedicavit capeltam unam infra curiam corpore fuit. Quapropler de loco ad locum migrans,
ipsiusccenobiisitarii.Inqua dedicatione quidani cle- leclica deiuceps non equo sedens vehebatur. Vexa-
ricus pbrenesis valetudine tunc noviter caplus, a balur prseterea frequentibus ct acerbis inftrmitati-
suis est iinte pontificero ductus, illicoque ad bene- bus, ita ul vix illl vilam promillere auderemus.
dictionem ejus a suse mentis alienalione sanatus. Ipse tamen nunquam pristinse conversationis obli-
68. Cum post bsec prospero ctirsu Angliam venis- viscebatur, sed semper aul meditalionibus bonis,
set, magnb sanclae Ecclcsiae gaudio et honore su- aut exbortationibus [at., exercitationibus] sanclis,
sceplus esl. Inde evolutis diebus nonnullis, Anglus aut aliis piis operibus occupabatur.
quidam vir nobilis quidem et dives valida corporis 72. Terlio igitur anno poslquam a secundo exsilio
infirmitale gravatus, ab Anselmo sibi panem a se oer regem Henricum revocatus est, orones cibi qui-
bcnediclum iransiuitli per nunlium petiil, et acce- nis huniana nalura vegetalur el alilur, in fastidiuro
^ HENSCIIENtl NOTJE.
(59) Martira, vulgo martre, alias fovine, Latine primo ejus abbali Roberlo
martes dicitur, ovis pullisque infestumanimalculuro, (4f) In Monastico Angjicano p. 295 dicilur post
quasvis facile perreplans anguslias. moricm Roberli abbalis, an. 1107 defunctis, vacasse
(40) Paulo posl, sriliccl anno 1108 Roffcnsis epi- abhatia S. Eilmundi annis seplem; ac denmm au.
scopus, et anno 1114 Canluariensis archiepiscopus 1115 Abboiduin esse conlirroaium, qui fuerat Prior
crealus : in Sagiensi auiem abbatia (quae a Rogerio S. Nicasii de Melente an autem elcctus vivente S.
Monlis-gomerii vicecomite et uxore Mabitia restau- Anicimo, an postea cassata priori clectione subsli-
rata fueral an. 1060) successeral ipse an. 1089 lutus, quis dicei?
115. S. ANSELMl CANTUAR. ARCHIEP. 116
ei versi sunt. Manducabat lamen nalurse suae vira jK lionis miilesimo centesimo nono, qni fuil anmis
faciendo, sciens se vivere non posse sine cibo. Qua pontiftcalus ejus decimus sexlus [al., xni], vitse veio
vi per diinidiurii circiter annum vilam quoquo modo sepiuagcsiimis sextus.
" 74. Lolo
trarisigeris sensitn corpore deficiebat.anirai virlute igitur ex more corpore ejtis, petiit supra
semper idem qni esse sotebal existens. Spirilu ita- ssepe memoralus rerum Anselmi proVisor ac dispen-
que forlis, sed carne riimium fragilis pedes oralo«. satbr Balduirius, quatenus facies Palris halsamo,
rhim adire nequibat. Altamen consecrationi Doriii- quod admodum parum in parvuto vase sibi majori
nici corporis, quod speciali quodam devotionis ejus parte perdiia remanseral, inungerelur, sperans
aiTeciii venerabatur, interesse desiderans, singulis atque peroptans eo modo illam vel modice amplius
diebus illuc se in sella faclebal deferri. A quodum servatum iri ne corrumperelur. Acquievimus, viri
nos qui ei serviebahius, eum, qiiia multum exinde ilidtistriara ampleclentes. Vas ergo ipsius liquoris in
faligabatur, decliriare niteremur; vix quirito anle maiiuin episcopus sumpsit, et uncturus vullum de-
sui exiiris dieni eviiicere potuimus. Exinde ergo as- furicli, digilum fundo vasis immersil. Quero jllieo
sidue lecto decubaris, anhela voce oinnes qui ad estrahens, sed vix summitalem sui digiti madefa-
eum accedere merebantur, in suo quemque Ordine ctaro reperiens, ratus est balsarouin ipsum ungendae
'
Deo vivere bortabalur. Iltuxerat Dominica dies Pal- " faciei hatidquaquaro posse sufflcere. Quapropler ro-
marum, et nos pro liiore cfrca enm sedebamus. Di- gat, balsamnm quod conlieiendo chrismati in ma-
>it itaque ei ririris nostrum : Domirie Pater, uino- jori ecctesia servabalur, afferri, cupiens videlicet
biS inlelligi dalur, ad pascbalem domini lui curiam, una cuni capite dexteram ejus, per quae mtilla bona
reiicib siCCtilovadis. Respondit : Equidem si vb- atque divina dixerat el scripserat, tali unclura ho-
lurilas ejus tn hbc esl, yotuntali ejus libens parebo norari. In bis cum episcopo eram, et etim inmini-
[al., non conlradicam]. Yerum si mallet me adbuc slerio illo jiivabam. lmpressi post eum in vas bal-
inter vos sattem tam diu manere, donec quacstio- saini digiluin meum, elaeque, aut certe ininusdigilo
netri, quam de animse origine nienle revolvo, ab- ejus madentem extraxi. Itaque rogatus episcopus
sblvere possero, graliosus acciperem; eo quod ne- ntihi vas iu palmam versare si forle inde aliqua
scio utruni aliquis eam me defuncto sil absolulurus. gutta deflueret; acquievit, et iltico stupentibus cun-
Egb quippe, si come.dere possem, spero convalesce- ciis liquor desiliens, copia sui manum meam com-
rem. Nain nihil dotoris in aliqua corporis parte ptevit et superemuxit? Hoc ipsum secundo el lerlio
senlio, nisi quod tacessente stqmacbo, ob cibum ac ssepius factum est. El quid dicam ? Tantam
quehi capere riequit [at., neqiieo], lolus deficio. - abundantiam balsttmi vas fcrme vacuura niiiitslravil,
73. Vesperascente dehinc feria terlia, cum ipse ut intaclo vase ecclesise non solum capul et nianus,
verba, quse iriteUigi possent, edere jam nullavalerei, sed bracbia, pectus, pedes quoque et tolum corpus
rogatus a Radulpho (42) Rofensi episcopo, ut nobis ejus non Una sed saepius repetila vicc omni ex parte
qui aderamtts, el aliis filiis suis, regi quoque et re- inungeremus. Dehinc more summi ponlificis vesli-
ginae curoVfiberis corum, ac populo terrse, qui in biis est sacris iiidutus, et in qratorium debita cum
ejus obedientia se sub Deo leiiiierat, suam absolu- veneralione delatus.
lionem ac benedictionem largiretur, dexteram quasi 75. Iri craslino aulem cum sepullurse traderetur,
niiiil mali pateretur erexit, et signo sanctse crucis sarcophagum quod illi fuerat pltiribus relroaclisdie-
editq, deihisso capite sedit. Jam fratrum conventus bus prseparatum, longitudine quidem et Iatiludine
in iriajori ecclesia matutinas laudes decautabat, et aplum, sed profunditale-magna ex parle minus ha-
iihus eorum qui circa Patrem excubabant, sumpto bens inventum esi. Qtiod cqnsiderantes animo deli-
texlu Evarigeliorum Iegit Passionem cqram eo, ciebamus, nulla stilicet ralione pali valentes, ut
quse (i^^.jpsa die ad missam tegi debebat. Ubi au- siiperiori lapide pressus, sua integrilate aliqtiatenus
tein Venii ait verba Dornini : Vos estit qui perman- lsesus privaretur. Cum ilaque in bqc plurimi fluclua-
thiis mecum in teniationibus tneis, et ego dispono 'rjrent, et alii sic.alii vero sic rem posse componi
vbbis, ttcut dispotuil milii Pater meut regnum, ut diclitarent; quidam ex conferta multiludine fra-
edaiit et bibatis super mensam meam in regno meo trum, accepium baculum episcopi Rofensis, qui fu-
(Luc. XXII,29), terttius sblilo spiriliim trahere cce- neris officiiim praesens agebat, per transversum
pit. Sehsimus igittir eum jamjatn obiturum, et de sarcophagi super corpus Palris ducere coepit, et jam
leclO super cilicitifn et cirieies posilus est. Adunalo- illud oroni ex parle corpori jacentis prseeminere
que ciica eum universo filiorum suorum agmine, magna nobis exinde admiralione permoiis invenit.
ulfimum spiriium in manus Creatoris emittens dor- Ila ergo venerabile corpus Patris Anselmi Cantua-
mivit in pace. Transiit autem ilhicescenle aurora - riensis [at, Dorobernensis] archiepiscopi ac prima-
qjiartse feria: prsecedentis CcenamDoroini, quseeral xi tis lolius Brilannise sepulcro inclusum, quid condi-
Kalendas Maii, anno videlicel Dominicae Incarna- lio sorlisbumanse habeat, in se omnes qui pertrans-
HENSCHENII NOTiE.
(i2) Qui scilicet ex abbate Sagiensi,jam anle as^ pro feria iv Majoris hebdomadae, quse illa noclc erat
sumptus erat, ut dictum est. inchoala.
(43) Ea est Passio secuiidum Lucam, praescripla
117 VITA AUCTORE EADMERO.—- SUPPLEM. 118
eunt, sui exemplo monet allendere. Sane m obitu j\. videril anteferre. Ut emm cuncta scribanliir, infiniii
etposl qbitum ejus, mulla a mulfis visa narrantur, negotii est. Aperla denique .faeta, quaj Deus per ip-
quae gloriam ejus, quam prq meritis suis eum rece- sum facere dignalus est, et nos taliuni nudi pro posse
pisse a Deo,non dubitamus, atleslanlur. Quibus ta-,, digessimus, puto suflicere ad notiljam retribntionis
men scribendis laborem inliare noluimus, magis et conversationis vifse [al., relributionis vilsejejus.
videliceteligenles siletitio noslro omnes qui dqr- Sit.ilaque Deo Patri omnjpqtenfi, etFilio, etsancto
mieudo ea viderunt pares facere,- quam isla scri- Spiritui laus et, gratiarum aplio, nunc el peromnia
bcndo, illa non scribendo, unum alii quasi poliora , saeculorum saecula. Amen, , .

AD EADMERI LIBR0& DE f ITA S. ttSELMl

i: ;'"'.; .. . ': . ':' .SUPPLEMENfUM. ' . .


: '•; ;;• c;. .-..;..
Anqtiatacra; Ibm. II, pag. 181.) •
(WARTIIOS, ''.v

(II) Quaedamautem quae non per sqmnium acci- Bejusi Magna Dei pietas, magna potentia. Nccduiii
disse elapsopost obitura ejgs non: longo temporis eam, quam statim ad verbuin connlis cceperant,
spatio, sed in gravi discrimine constitutis per me- DoniinicarnOralionem perduxerant cum subilo eva-
moriam pii nominis ejus provenisse feruntur, vis ; nescente nebnla, cceli senerins toia redit, et )ittus
atrioris quo erga eum quidam meorum adhuc ar- . ad quod primo festiivarant non longe abesse laeti
dent, paucisme notare compellit. conspiciunl. Gralias igilur Deo et fideli famulo ejus
[CAP.LXVL] Arnulfus qtiidam nomine, filiusco- agentes, animi aequiores effecli, oppanso yelq pro-
mitis Rqgeri.de Monte Gnmmeri, et ipse comes, de , sperrime sunt in portum.desideratum eyecli. Inde
Norlhmaania Angliam rediens, marmi itineris me- petenles curiam Henrici, regis Anglortim, cuncta quau
diumprosperocursu peregerat; elecce eontra spem illisacciderant ordine supra digcslq ipst regi, pru>
omniumin navi consisteiitium subito nebuta nimise sentibus episcopis regnique piimoribus, exposue-
denskatis exsurgit, supercrescit, quin el venlus runi. Quod atidilum multis inujtum placuit, nqn
oomis ^uo vebebanlur, cadit, evanescit, deperit. -diibitanlibus vitam ejus in mundo lalera exslilisse,
Navis io medio pelagi iiullum quo in ulteriora rape- qaodcthoc et mullo majora debuqril a Deo mundo
returventum habens, nee qusein ea consisiebat ho- sublatus merito oblinuisse.
minum mulliludo prae densitate nebulse quam te- C ; Item monacbus erat, Robertus nomine, assiduus
neret viam dignoscere valens, huc el illuc inter un- in servjtio Radulphi, Rofensis episcopi, cujtis in
darum cumulos navis nullum iter explicans lluclua- sjtperioribus habita memoria est. Hic per pqnieiii
bat; elconsislens in ea t-sedio vehementi afHicla yi- Londonise eo fere lempqre pergens, inforUmiq quo-
rortmi turba aniroo deficiebat. Mare siquidem eos damsubilo percusstjs esf excasu equi qui nianii-
perdies dnos lalimodo sibi haud gra.toobsequio camsuam ferebal. Idetn etenira qquus minus caute
vimUeabat; et in diversa votn mentes illoium, quo per pontem hinc inde djrupluro a fainulotractus in
asuo relinaculo solveieniur, et ora concilabat. ffuvium cecidit ubi major vis undarum ei aquae pro-
Tandera memoratus comes, memqrandae mcmoriae fumiitas exsiitil. Licet.. igilnr pominatus frater,
Patris Ansetmi recordatus, vota qmnium rupil; et cujus hsec oinnia erant, damno animaljs ,et rerura
ut sibi paucis intenderenl, brevi alloquio cunclos ad- qnse inmantica servalantur, coniristatam.aliquate
monuit: c,Omissis, ait, omnibus aliis, in causa prse- nusmenlein haberet, lanien quasi eqrum omniuin
senti convertamus cor el linguam nostram ad pa- imraemor, prouno delibris beaise men:orite Palris
Irem et ponlificem nostrum -sanctum Anse'mum, Anselmi, qui inler alia inibi habebatur intrusus,
quem ssepe vidimus, cui adhsesimus, cujus sacra valde erat sollicilus. Pergebat igilur per pontem
doclriiia imbuti, et beaia sumus benedictione sacpius quomodo poleral, pro libri cusiouia et restilulione
peifuiicli,imploraiilesnolam nobis pietalem pectoris ob merila illius qui eum fecerat Dominum orans; el
ejus quatenus sanctis meriiis suis impeiret a crealo- equus in profunditale tumidi fluctus tendebat ad
re noslro et omnium Doroino Jesu Christo nobis et ripam forti conamine natans. Quid dicam ? Uirique
peccatorum remisionem, et bujus gravissimsein- emenso kinere, isle pontis, ille fluminis, altrinsecus
coinmodilatis, quam piocisjuste palimur, cele- sese conseculi sunt. Mox deposita mantica et rese-
rem absolutionem. Assenserunl omnes admonitioni rata, utqua plena timebatur aqua excuteretur, re-
(11) lu editis duo hsec posteriora Vitse S. Anselroi laudentur. Inibienim Eadmerus dicit sede mira-
capilula desideranlur, quamvis ea in omnibus quse culis Arnulfi comilis el ltoberli monachi in calce
vidi codicibus raanuscriptis reperiaritur, et ab Ead- Iibrorum De Vita S. Anselroi egisse. WAETBOS
mero in prologb ad librum de miraculis S. Aiiselmi
11», rS. ANSELMt CANTUAIC ARCHIEP/ 120
peiiunliir omnia quse intus erant prteler uriam solam A rans eum insita sibi benevoleniia quse-Cbrrigenda
tineam vesleiri itsVab humore vactia, quasi eadem correcturum, quse aliler se habebant singula loco
mantica nnnqttam tincta fuisset in aqua. Reversus sibi coropelenli ordinalitruro. Nec aut spesautopinio
ad episcbpuni, rem gesiam me prsesente retutit, et mea fefellit me.Siquidem in ipso opusculo nonnulla
inlaudem Dei audientium ora resolvit. correxit, nonnulla Subvertit,quaedam mutavit, quse-
Ilinc fini prsesens opusculum subdam ; dum om- dam probavit. Uride cum nonnibil corde Iaetarer,
nes id legere vel audire dignantes prius brevi com- et quod edideram tanta ac tali auctoritate suffuttum
nioneam quatenus nutta incredulitate ex iis qnae forte plus aequopenes memeiipsum Eadmerum glo-
descripta suut mentem vulnerent. Talibus enim ifi riarer post paucos correcli operis dies vocalo mibi
eis scrihendis aucloribus usiis sum in quorum rela- ad se.ponlifex ipse praecepit quatenus quafernio-
tione omnem falsitalis suspicionem^procul ahesse nesinquibus ipsum opus conjeceram, penitus de-
dubiusnon sum. Siquidero pturima quae primilibri struerem: indignumprofecto sese judicans cujus lau-
series continel, ex verbis ejusdem Patris Ansetmi dem seculura posteritas ex litierarum monimenlis
collegi. Solebat enim nonnunquam, ut bomojocun- praelli cujusvis baberel. Quod nimiruni segre tuli.
dilate prseslantissimus, inter alia dicta sua qiiasi Non audens tamen ipsi prsecepto funditus inobediens
ludens, quid puer, quid juvenis, quid ante susce- " esse nec opus, quod n.ulto labore Compegeram,
plum monachihabilum, quid in ipso habitu positus, votens omnino perditum ire, nolalis verbis ejus qna-
quid prior, quid abbas egerit, simplici sermone re- terniones ipsos destmxi, iis quibus scripti erant
fcrre, autumans audientes eadem qua ferebantur aliis <|uaiernionibus primo inscriptis. Quod tamen
intentione et ^erfunctorie illa suscipere. Ea vero faclum meum inobedientiae pcccato forte non caret.
quse inter miracula in ipso libello compulanltir, Aliter enim imptert prseceptum ejus ac illum intel-
qiisedain a BalJwino, quaedam a Bosone, quaedam a lexisse scieham. Quapropler ab omnibus in quorum
Ricttlfo, monachis Beccensibus, quorum me Eadhie- manus forte ista ceciderint, siquidem isthic quid-
rum monaehum EcclesiseSalvatoris Cantuarise inibi quam quod non omnino quanlura ad fatuitaleni
rneminisse recordor, accepi: qiiihus, sicut ipsi riar- narrationis dispiiceat, repererint, petilum iri sum-
rabarit, aut interfuere, aut in seipsis ea experti mopere posluto quatenus pro hoc et pro aliis pecca-
fuere, aut ab illis qui testati striit se dUmfierent tis meis dignentur intercedere, ne moles eorum me
prsesentes fuisse, accepere. Qnac autem libro secun- lahlum deprimat ul ad illum cujus Vitam et aclus
do notantur, pene omhia aul propriis oculis intuilus qiialictinque stilo digessi, pertingere posse rion
suni.aul auditu aurium sensi, aul alio aliquo modo, „ sinit. Nec enim animo elabi potest qualiter mihi
uipote qui ejus itrseseiitia jngiter ex quo pontificalu ^ respbnderil, cum quadam vjce illuni rogarem ut
fuhetus esf potitos sum, per memetipsum Eadmcrum sicut in iinis me consortem laboris haboerat, ita
uddicere merui. Falsa vero sciunter aliquem in sa- et in superis parlicipem suse relribulionis efficerct.
cris hisleriis sciibere nefas esse pronuntio. Nara Ait nempe id se quidem llbenter ac laete facturuin,
qiioties eavel legunlur, vel audiiintur, aniraascri- providerem solummodo ne in hoc nimii ponderis
ploris occiditur, eo quod omnibus per ea quse falso facerem. In quo si peccatorum meorum poridug
scripsit ihfando ore mentitur. justi judicis ajquilas pietate remola appcnderit pro-
(IS) [&&, LXVII.J Prseterea cum operi manum fecto anima mea non sursum sed in profundum
prkno imposuissem et quse irt cera dictaveram, per- abyssi prseceps ibit. Unde quemadmoilum ego Ead-
gamenbe niagrta ex parte Iradidissem quodam die merus ccepi, adhuc quibus possum precibus insisio
ipse Paler Ansefmus secretius roe convenit, scisci- quatenus quain sibi impendi desideranl, mihi secum
lansquid dictarem, quid scriptitarem. Cui cum rein a Dfeolevameii et veniam detictorum obtineant ne
magis sitCntio tegere quam deiegere maluissem, prse- riiriiiis me peccalis oneralum quo pollicitus est pius
cepit quatenus aut ccepio desistens aliis inienderem, Pater sublevare nonvalCat* QuOdsua clementiapro-
autqusesertbebam sibi ostenderero. Egoautem qui cul avertal epii super omnia Dcus vivit, dominalur
jarii in nonnullis quse scripseram ejus ope fretus et et regnat. Amen.
emendalione ftieram roboralus, libens parui, spe-
(i5) Habeiur.in margine allerius codicis isibsec nem ponit. Qui vidii, tettimohium pethiouit. Et prte-
nola : Eailmerut qui huric-librum n compotuit, hicfi- cepto Radulphi pontificis perfecit.

M.RACULA S. ANSELMI

amtl. Cotleel. t. Vl.-col. 983.)


Edidit D. MARTfeNE,
(Ex m's. reginae Sueciae eruit MABILLOSUI*.

Cum Patris Anselmi miracula plura ferantiir, Res et apud paucos jam cognita vix liabcalur,
Ouse pcr eum Chrislui>specialiier est operalus, Ut paleat quanli merili fuit isle beatus,
iii MIRACULA. ft m
»
Quaedamdisliuxi, qitse dignuin scribere duxi, AMundus etincolumis redit adsua pelleiiovatiis.
Subneclens operis praedicti maieriei (16). Tempoi^equo sanctiiseiirampastbris^agebat,
Vir fuit iri pago Pontif qui jungiiur Ango, Et sriper Angligensis pritriat^^anv*c1tafaV:;
NotUsdiviliis, sed marcidus ulcere earnis, Pluribus ex causis in regni finibus OTtis :
Servis vallatus, sed lepra contaminalus, ; '
Pracipiie regisGuillelmi, sedfBtoioris
Aclibus ipse boriis insistens quotidianis, Impete saevkia cerebri comilante maiiia,
Flelibus admistis, preCibus curii mulliplicaiis Ecclesias regni qua vexaris diripieridb,
Christum pulsabat, Dominum sic efllagitabat Non erat ille Deum reverens hominesVe furciWo.
Quod siiper alfisum dignetur flectere visuiri, Hsec per se quoniam sedare nequibat nd ungucm,
Qui mtmdando putem sibi conferat ipse salutem. Exiil e dulci palria Rbmam petiliiriis;
At qui contrilum cor respicit el sibi striicium, Cousilium domini papse siiper hbcliabiturus,
Ipsius Eegrotinon defuil aitxielali, A quo suscipitur nimio proeventitShonore
lmo sibi mira subvenit et indice cura. '' ' Urbis ela lota veneratur nobilitalc. "
ln sorohis igilur quadam sub nocte mouetur, Ejus in occursum pompose nam prOperabat,'
Qnod si jam fieri sanus velit atque videri, Prsesutis ad lanli famam Currens roanicabat,
llinc berie securus surgat Beccum pelilurtis, ® Tum quia seraotis illuc de partibusi orliis
Atque monasterii Patrem secretius orel, Venerat is sancli repetehssuffragia Petri,
Oranibus ipse modis magis extorquere lahoret, Ttim quia nolus eral mirandse relligionis,
Qiiod dignetur aqiias sibi conferre bibendas, Actibus hinc roulto satis experlae ratioriisT
Abluil unde manus dura missse concinit acius, . Ast ubi causa su,i fuit advenltis matiifesta,
Credulus hic monitis, eXfaclos certior ipsis, . Suramo pojitifici per eumdein quippe relata,
impiger aseendit itluc, sed el illicotendit. Ex tunc majorem sibi praetendebat bonorem,
Indicat, Anselmo sumroaiim suggerit almo Ul deeuit tali personse taro speciali.
Quse sibi per visum fuerant ostensa supernum. Nam retinens secum, sibimet facit esse secundum,
Quisiupeiex verbis primoque repeilit acerbis Actibus iu cunclis secrelis el manifestis ,
Vocibus, alque nionel ne talibus ipse laborel, Ipsius ad lauilem quampluriina s;cpe peroraiis,
NOJIqpus esse suura proteslans quod, petit ipstim,, Nunc in privaio, «tiodoccetu muliiplicato,
Iniq beatorura qui prscessere virorum: .'.,,.,.. Sic utrouJtoliesyerecundaretur kiiisdero,,,
§q.,peccai^rem, procul his sed et inferiorero, i; Urbis vero silus, quia roorbidus haudque salubris
Qiijque.super laiilishis audiri oon mereattir G Noscitur sestivq sub tempore,, quin peregriuis,
Quippe suisculpisposcenlibus impedialur. •'Exdqmini papae consensu coiisilioque
At magis in precibus perslabat hoino miserandus.. Transiitad villam quae Sclavia dicitur, in qua
AUiusingeminans, quod ferret opem venerandus, , Ssepe qujescebal, corpus recreando foyebat.
Necpalereturea fraudari seraedicina, Hsec quoniain alti constal sila montis ki ipsq
Ujl^.siliicelei-enii credebaf, adessemedelani. Sanior inde datur, clivique salubris i^abetur, ,.
Vij; tandem Domini, clainoribus hjs stimulatus, Nee procul a miiris Ronianae sislkur ijrjGis. .
Et super aflKctum de niore suo miseratus, ..,,, , , Qno Patris ad jussuro reroeabat et ipse i*requei!tert.
Intrjl, iii ecclesiam, prccibus conscendit-ad aram, Grandia sed quoties tractabat et ipse pateujer.
Ma,;ierqgattirus pro cura corporis hujus,, Ipsius at montis hqmines penuria grandis y
Ve tkbus aUjuc sacris iijdutus,.miles ut armis, Conficiebataquse.jamteroporis iltud £|d usqtie.
Conceleiirat missam, sed non sine fletibus ipsara. XJuodbqne perpcndens bujus custodia yillse,
,Astai et segrolus, proslernitur in prece tplus,'"' , Insuper et vitaro ,sa]icl|iis..q.uAiii(Jiixierati||e, .
Orans ex imis aniiiii cordisque medultis, ,'. Et quia plura suis precibus jam cominqda mutlis
jam sibi promissum compten ccelitus ipsum. ' , rrassiiterit, Ctiristus iriorbqrum. tabe gravaiis,
Atqiie raysteriis cbhsummalis sacrosanctis ,TJAlloquitur saaclum, preciDus circumvenil 'ipsum,
(pira refaturus siim, raira sed exposilUrus), UiS'gnareIocum.put|i dl^neturtbidem,
Accipit e manibus abbatis aquas sitibundus, Quod mage conveniens latici decreverit idem,
().ueis(jeguslatis deyote, queis magis haustis, Digens velle suum fore, s{ jain fqrte vafere,t (
Mox.opiata salus membiis infunditur ejus. , ld fieri, pr^cibusque juvamqn ferre placeret
Nam, caro mundatur, nam spurca cutis reparattir, , Quod non esset opus descendere vallis ad initiin
Et sic in laudem praeriiropens Omnipolfintis, Gurgitis ad lympbas referendas montis in allum,'
Nqn minus Aiiselmum tollebat yocibus altis. Audiit Anselmus, tandenique precaiibus ejus
Quem conipcscebatvir sanctus, eumque monebat Annuit, et laudat qiiod disposuisse iatelur :
ife Sibiouid facti velit huic ascribere tanli, Assumptisque sibi sociis, monachisqtie duobus,
ImoDeosolipersolvat munia Iaudis, Exiil aclurus fuerat quod ssepe rbgaius.
A quo procedil tolius cura salutis. Sed mons sublimis erat arduus et nimis ipse,
Talibus instructus, hinc el nirois exbilaralus, Desuper et rupes quo mons erat obsilus ipse;
(16) bi ms. codice reginse Suecise exsiant Iii ver- scriplse-.Hinc conjicies horum etiam verstium auc.o-
sus ad catcein ViiseS. Anselmi ah Eadmero con- rem fuisse praediclum Eadmeriim.
135; S. ANSELMl CANTUAR. ARCHIEP. 12*
Uiide videbatiipideinenlpsuiuma'probari \ Fons e vestigio prorqmpens colis, et unda
Quod quis ibi vellet puleuni salleui medkari. Perculil astantes subito grandique sluppre.
Attamen ajilistes.scripti,non iinmemor exstans Ilinc pro Iselitia irientis cum latidis hooore
Quod qui habens fidei qtiantiHn sit sperma sinapis, Christum magnificant, sanctumque Dei repelilis
Iinperat binc raqnti.traniiferri, cifqque mqvebit; Vocibus acclamant, lum facli pro novitaie
Ac tunc ipse fretus spe sicut erat bene suelus, Muneris, et divi lain mira pro novitate.
Inspicieudo locum, peiiustrat striclius ipsum. Hoc et habelur ibi pro miro, nam patet omni
Tunc preee praemissa, quge semper erat sibi prom- Cum raqns procerua conslet modiceque cavalus,
'..:. .< LP"». Fonle salubris aqua jugis et fll, el ipse replelns.
Atque gehuflexo, crucis exhibiiq quqque signo, Nam. febrientibiis,lisec in potum sumpla medefur,
Ter 'eriens, terram lapidi saxoque propinqiiam, Insuper et variis languoribus apta probatur.
Jussil ul inslarent pperi puteumque, pararent, Ad iDomini laudem qood pertinet indubilanter
Non diffidenles, sed in ipso spem statuenlcs,:. - Talia qui populo dat dona suo miseranler.
Qui populo quondam per desertutn. gradienti Prsesul et ipse quidem non expers laudis habetur,
Firraa de pelra produxil aquas silienii. Cujus amore Deus opus hoc pairasse videlur,
Perpaucis igilur, trapsactis inde diebus, B Hinc Sclavise puleus palri» vocilalur in omni
Ex quo coeperuntiii vertice scajpere niontisr Prsesulis Anselmi puteus de taiitle percnni.

SANGTI ANSELMI VITA BREVIOR

Ex manuscripto codice bibliothecce Victorin-.

Anselmus ex Aitgusla Burgundtsc civitate ad Al- que divinis dedito, perferri ac sustentari posset.
pium radices posita oriundus, ac itluslribus parenii- Sed cum neque hac suasione quidquam protecisset,
bus, Gundulfb palre acHermenberga matre progna- proque certo compcrisset proceres populumque An-
tns, et a pueritia ingenue liberaliterque institutus, gtise adversos aiit minus fidossibi, Anselmo favere
a;l Beccense cbenobium, permotus Lanfranci fama, . euinque ad archiepiscopi munus jam oblatum flagi -
dia^fiodique studio, venit. Ibi sefatis suse anno vice- tare, aperle contradicere noluil. Verumtamen ex-
simo septimo primum litmonachus,deindeLanfranco cepit possessionem rerura ecclesiasticarum, quas
a I Cadbmerisem abbatiam praefecto, in Beccensi illo vacatioriis quadriennio fecerat, ut Anselmi qno-
prioratu successit: in quo ordine quindecim anriis que aucloritate et sententia ratse essent.' Ad quse
stetif : Trira Erluiiio Beccensi abbate morluo,'An- Anselraus dixit illi noile se Ecclesise nocere inquam
selmus abbaS crealur; quem gradum quindecim ofiiciinihit contutisset. Itaque abbatiam Beccensem,
etiam itrinis gessit. Tandem ab Hugone' Cesfrise obtenta Rothomagensis episcopi licentia (in cujus
coroifb gravlter aegrolante, celebritate sui liomiriis dioecesi fuil) deserens, archiepiscopus Canttiarien-
pervulgata, inAngliam accersiius venit, uf quaedani sis a Walchelino Wintoniensi turo episcopo con-
illiuscomitisnegotiaprocuraret, et Ceslrensis mbria- firroatur , fidelitatemque Rufo regi de more fecit.
sterii coelum, exclusis sacerdolibus, monachis com-
pteret. De' qub cum Guillelmus RufaS accepissei, Tum veroin ea sede locatus et constttulns, coepit
enni Canluariensem archiepiscopum noniinavit. regem liberius atqueseverius de tam inexplebili cu-
Omnes enim archiepiscopalus provenlus lOto qua- piditate et rapinabonoruin ecclesiasticorum admone-
driennio rex perceperat, plurimasque Ecclesias ve- U re, qua nihil possit esse cerlius quod tot ccemeleria
nales habuerat, el trigirita ccemeteria in ferarum feris ipsisob ruinam ecctesiarum compascua (ecissel.
pascua redegerat, et ecclesiarura vacantium fructus Sed cum suis precibus et exhortalionibus, de regis
sibi reservaverat. Cujus lucri suavitatera, cum Vel animo spem riullam concipere poluisset, veniatn
prorsus airiitlerfdaiii, vet valde miniiendam ex ar- peliii Romam eundi pro obtinendo ab Urbanb papa
cbiepiscopaitis concessione senserat, ppenituit illum pallio. Qua sive petiiione, sive nominalione turbaliis
illicb hujus tam promptae et propensi» in Anselmum et accensus vehementer rex asseruil et acriter con-
beneficentise. Iiaque ut ejus ariimiim a suscipiendo tendil hoc Ariselmum conlra suse (idelitatis promis-
oblato archiepiscbpalu averleret, simulale primo ssefoedus fedsse; fuisse enim a palre suo decrctum
cxposuit, elsi amore et meritis ejus duclus Cantua- ne quisqiiam, qui a rege nuncupatus nbn esset, iri
nensem arcliiepiscopatuin contulisset, lamen se Angliseregno papse nomine censerelur, et qui secus
i,am cernere graviiaieiri et magnitiidinem provincise fecisset Isessemajestalis reum regisque iniriiicuin,
Canluarierisis niajbrein esse quam quse ab homine quod regni corisueludinem violarel judicauduro.
monasticis occupalionibus, vigiliis, lucubralionibus- Ilujus verorei veritatcm Eadmerus his verbisdeseri-
125 VITA BREVtOR. 126
bit: ( Regem be transmare regressum Anselrous.A ad rcgis Murierdach populique in Ilihernia peiitio-
adiit, el ut sibi Romam ad papam Urbanuni, pro nem, afiosqtieepiscopos, accepta subjectiouis pro-
stola sui arcbiepiscopalus, eundi licentiam darel, fessione Lnmbethi consccravit. Sed post Camhren-
humililer peiiil. Atillead nomen Urbani turbatus, sem expeditionem reversus rex, exposlutaii cum
dixit se illura pro papa uon lenere, nec suaeconsue- Aiiselmo coepit, de militibus ab eo missis ad lantmii
ludinis esse ut absque sua eiectione alicui Iiceret in gerendum bellum parum idoneis, et nova crimina
regno suo papam nominare. > Hinc igitur orla quse- inferre de his quse Anselmus de ecclesiaslica liber-
daiii gravis dissensio esl, sedin aliud tempus discu- tale recuperanda aiqne retinenda, nec non dc vasii-
licnda esl dclata. Jtibet ergo ut totius Anglise epi- tateel ruina ecclcsiarum, quse regis invasione ac-
scopi, abbates, et principesad discussionem dissis ciderant, liberius ct palam et seciim privatim egis-
dii hujus apud castrurn, quod Rochiiigam dicilur, set. Quibtis suis faclis recensilis, dalur itlico Ausel-
una veniani. Faclumcst.et terlia septimaita Qiiadra- mo iitriusque rci facultas atque optio, sive manendi
gesimse,jiixla edictum, convenerunt. Causa in me- in regno Angliae, cum ea prsestalione fidelitatis et
dium ducitur, el Anselrousdiversis querelis binc inde obsequii regi, qiiam jurisjurandi sacramenlopromi-
concutittir; siquidero niulli, sed maxiroe episcopi,re- seral, et a superioribus archiepiscopis praeslari con-
giacvokintaiifaverevolentes.sprelosequilalis judicio, ^suevit, et ne quacimqne deread papam de rege
id probare nitebanlurqtiod Anselnius, salva fidequam provocarct, et ad sederti apostolicam appetlaret :
regi de!ebat, nullalenus posset in regno ipsius Ur- vcl ex Angliseregno discedendi, qtiod homini pere-
banuin sedis aposloticse prasulem pro papa tenere. grino et advcnsedifficilenon fuerat. ItaqueAnselrous
Quibus cum plura qusc ralio tulerat, objecta fnis- constituiis sibi undecim dierum induciis, inlra qttos
senl, et Anselmus eos ex verbis Domini : Reddite Confcctisrationibus suis, transfretaret: Ego (inquit
qum sunt Cmtaris, Cwtari, et qum Dei, Deo (Mattk. regi ct proCeribns)vado, vobis tamen benediclionem
xxn, 21); aliisquenonnullis.qtiserationullarefellere meam, si non contemnitis, imperlior. Quani cum se
posset, penitus infrenasset; illi econira, qtiod dicerent, rex non sprettirum dixil, Anselnius ei levata dexlera
nou babenles, eum in regem blasphemare uno stre- bcnedixil, el Canluaria discessit, ibi quatuordecira
pitu clamaverunt, quandoquidem ausus erat in regae dies mansit, et, pnstridie navem Doveri conscensu-
ejus(nisi eoconcedente)quidquam vet Deo ascribere. rus, tanquam insignis aliciijus criminis reusa quo-
Igitur, ad unam regise indignationis vecem quidam dam Guitlelmoclerico regis ad id- nuntio delineiur.
ex episcopis archiepiscopo suo alque priroali omnem doncc magna plebis astanle corona, supellectile stu
subjectionein, alque professam obedientiam tinoim- _ tota perscruiala, bonis omnibus exultis, superato
petu abnegant, eiqueiinitatemfraternsesocietatispari raari, alieno liltori nudus expositus est. Pcst eais
volo miserandi abjuraqt. Quidam veroin eis tantiim discessum, rex proscripsit omnia quseAnselmi ju.is
qua?ex parlc Urbauipapaepracciperet illi se negant erant, et in suum dominium transtulit, et qtisecun-
obediluros. Episcopi itaque omnes (Roffensi solo que statuerat, irrila pronunliavit. Ariselmus autem
exceplo) aut uno aut atio modo, debiiam illi subje- Lugdiinum perrexit, inde Roniain a papa accersitus,
clionem et obedientiam abnegant. Rex eliam ipse qui perbenigno enm bospilio accepit.
cunctam Si confldenliain et securilatem in suis om- Interea Romam venil Guillelmus, qui Ariselnium
nibus ademit, necse iilum pro archicpi copo vel in litlore discedentem scrulalusesl, regis ad papam
paire amplius habilurum jurat, nisi ipse vicario legatus, ut de Anselmi causa inducias ad sequens
beati Petri ullerius obediturum denegcl. Tres dies Micbaelis archangeli feslum impelraret. Quo con-
in islo negoiio clamoribus in Anselmum, et contu- cesso, Anseknus id segre ferens, Lugdunum reverli
meliis gravidi expensi sunt, landem in hoc fine con- conslituit, sed a papa ad concilium quod tum con-
cludunt. vocalum fuit, retentus est. Inter cseleras hujus con-
Al Anselmus in suo proposilo constans postulat a cilii sancliones, excommuiiicationis lata sententia
rege ut tuliis regno diseedat. Quo sibi negato , faclse :0 est, lara in laicos investiluras ecclesiarum dantes
sunt utrinque indicisead Pentecoslem, et plenapax quani in clericos easdem a laicis accipientes. Et
ettranquillitas promissa. NihilominnsAnselmiis, ho- pendenlibus de Anselmi causa induciis, obiit papa,
minibus suis captis, et spotiatis lerrisque vaslatis.in el paulo post Rufus rex, qui se vivente, nec synodos
imiriensum afflictus est. Post haec lamen Urbanum ecclesiasticas ad vitia corrigenda celebrari, nec plu-
per Walterum Albanensem episcopum (qui pallium riraas ecclesias a clericis possideri permisil* sed
Anselmoa Roma Cantuariani detnlit) pro papa sus- earum fructus percepit, jocose seroper hoc versti il-
cepil. In hac autem tractanda conlroversia rex cum ludens toli clero : PanisChristi,panispinguis <«>'
Urbano papa privatim egil de Anselmo ab Anglia Rufo autcm mortuo, snccessil fraler ejus, Henricus,
peoilus abducendo. Sed cum ob eximiam viri do- a Mauricio Londinensis episcopo consecratus, qui
clrinam moruraque probilalem id eflicene non pos- calarailosum et discerptnm a fralre ecclesiseslattim
sel, Anselmus jam acceplo pallio, archiepiscopalem resarcivil, Anselmura ab exsilio revocavit, eique
curam el auclorilatem rege connivente exercuil, ct procuralionem eeclesiasticam commisit. Quanltim
San:«ielemquemdam Dublinensem archiepiscopmn, aulem Anselmo faverit, ex suo ad Londinenses de
Malcumque Vaterfordienscm primum episcopmn, Anselnii servorum elfainuloruin immunitatc, cosque
127 S. ANSELMI CANTUAR. ARCHIEP. 128
bene bnmaniterque traclandq, misso diplomale quo A Ecclesiis vacantibus, rexarbitratu suo viros eccle-
petit ul Ausetmus ac sui lam liberi esse possint, ac siasiieos praeposoit, earumque possessionem, per
Lanfrancus cum suis fueril, ut e concessione Guil- invesliluram, el baculi pastoralis et Knnuli donatio-
lcl.ui Cpnquse&lorisintelligi potesl. El ut perspicia- nem Iradidit. Quod quidem investiendi ac in pos-
mns quara fuerit illa seias aperla etsimplex, mini- scssionem inducendi jus, Christiani principes tunc
liieqne prolixa et cttriosa verbis, non eril alienum temporis stbi vindicarunt. Ex his igitur qui auctori-
ips iin diplonia, Laline Angliceque scriptum verba- tate regia episcopalibus et Ecclesiis inducti fuerunt,
liro inserere. Quod lotiun in utraque lingna- com- peliit rex ut qui sacrali non essent, ab Anselmo
p eheiisutn, nC palmse laliludinem atlingit. Magnura consecrarenlur; qui vero absente eo ab aliis episco-
aute.n regis sigillum, quod nunc in flne diplomatum pis consecrali essent, in consortium el consuetudi-
ap enJi solut,in hoc antiqnodiplomaiead inodicam nero suara et episcoporum coelum permitleret. In
in «1'iranae partem paulaiim extensam et excisam utroque horum Anselmus regi resistit, lum quod
ex diplomatis sinistro latere adhacret. Sigilla vero caeterijaici regis exemplo, auctoritate privala, pre-
aittiquiltis diploinatibusstiis reges non appeudebanl; sbyleros sine legitima episcoporum approbalione,
quotl tamen ab Eduardo reguro Angliseprimo indu- sacerdotiis praeOcerent: lum quod Urbanus Roma-
ctwra ftiit, qui chartis suis ad veritatis testimonium B nus pontifex superiori concitio staluisset ne quis dc
ccrain iinpressam appendebat. manu regis aut laici Ecclesise alicujus investituram
Diptoma Ilenrici regis acciperel, aut laici aucloritate potestatem appre-
henderet.
t Henricus, rex Augloriim, Uugode Boctaude, et Al rex regnique proceres, episcopi, et cujuscun-.
W. Baignardo, el omnibus miuislris roeis Londonise qne generis aulici, hoc prscler regni consuetudinem '
S. Praecipioet volo nt onmes homines Anselmi Can- abAnselmofaclilahim indigne ferenles, asserehant
luaiieusis archiepiscopi, quos in Loudonia habet, et assensuros sese nunquam tam iniquo papse decreio,
onines sui in illa villa eunlesel redeuntes, ila quieti etpotius lam Anselmum regno extermjnaluros.etab
dc omnibus consueludinibus^inl, sicut unquam Lan- Ecclesia Romana penilus discessuros quam banc
franciis archiepiscppus suos in eanielius etquietius papaesenlenliam.a jure regio regnique consueludine
Iiabuil leropore patris niei, el videteneeis ullam prorsus alienam, ratam haberent. Quem prpcerum
injiiriam lacialis. TesleHug. comile de Ceslra apud et episcoporum secumconspirantemet congruentem
Westmonsler.».....•.' stnsum cum animadvertisset rex, Girardo Ebora-
Anselmus vero ecclesiaslicam suatn procuratio- „ censi archiepiscopo suasil et mandavit ut ipse boc
neiti ditigenier exercens, lotius cleri synodum Lon- consecralionis munus sttsciperel et absolveret. Gi-
d.i.i convocayit. luqua plurimosab ecclesiasticis rardiis hoc oneris in se assumpsit, diemque ad con-
ilignitatibus,. obiSimoniacas pactiones aliaque flagi- secrationis hiijus cetebrationem Londini in Paulina
lia ,dejecit,, Guidonem abbatem Wimqndensem ecclesia praescripsit. Quo cum plures (onvenissent
liidwiiiumque Ramsensem Simoniacbs, Gatfricium Guitlelniiis, Winloniensis episcopus tuncsacraudus,
Prttiiburgensem, Hayroonem Cervellensem, et Rb- baeujum pastorale et annul ura, quaea regeaccepissel,
htrium Sancti Edraundi, ob varios defectus et ex- iterura regi tradidil; dixitquequae injuste» accepis-
ce^ssius.SyiiodusisiaLondinensis synodi appetlatione set, amplius se non posse retinere. Cujus facli no-
eiiara vulgo ferebatur, cujtis constiiutiones slatim vitate,"quod prseler omnium exspectationem tam
spretse alqne contemplac fuerunt. Nam Girardus subitoet inopinato accidit, perculsus rex Guillelrai
Hboracetiisisarchiepiscopus, cum illos canones edi» bona proscripsit, eumque regno ejecit. Postea mul-
xjsset servandos, lotns illius provinciae clerus recu- lis in ulramque partem sicut in omni dissidio fleri
savit. Uiide Ansetmo scripsit : « Silio clericorum solet, hliciiluc inclinanlibus ad lanlam discordiam,
meoru n integritalem; sed praeler in paucis admO- quac regi receulis regni vicloris lilio periculosafo-
dum vel aspidis surditalem, vel fabulosi cujusdam D ret sedandaih, cqnventum est ul ad sciscilandura
Prolhej. miitabililalem invenio. V*riis , iinguarum papae oraculum, Ansetraus eiGuillelinus Warelvast
aculeistnodo mifias, modo eonvicia infligunt. :ProT regis legalus qui semper Ansehni parlibus adversus
fessiques vero uiihi penitus abnegant canonici illi, fuit, Romam proficiscerenlur. His Romaeante papse
qui skie professtone ad sacros ordines inordinabiliter tribunal hanc causam agentibus, Anselmiis papse
sunt provecli. Hi etiam qui in presbytqiio vel diaco- causam, coram papa praesenleet judice .Guillelrous
natiieoiisiiuiii, eluxores sive concubinas inpublico regis sui absenlis, nec judicis, causam tractavit.
haclenus habiwrunt, et ab allari nullasereverenlia Cumque Guillelmus yeheroenlius in regis propqsi-
conlinucruirt. Cum verO ad ordines aliquos invito, luin affectiis dixisset regein suum, ne pro regni An-
dura cervice renituntur, ne inordinando castilatem gliaeamissione, jus Ecctesias donandi et earum pos-
profiteanlur. » Olistilk etiam ne canones hujus sy- sessionem tradendi amissurnro, respondit Paschalis
nodi leguoi vim et polestatem sortireniur, ingens papa (utverbis Eadmeri auctoris utar): Si qnem-
inter regem el Anselmum discordia et conlentio de admodum dicis, rex tuus nec pro regni sui amis-
ErciYaurum iuycslilurisorta. Nam tolo illotriennio sione palietur Ecclcsiarum donationem amitlcre,
quo abfuerat Anselmus,. sedibus cpiscopalibus et scias, cccc coram Deo dico, quia nec pro sul capitis
1« VITA BREViOR. 150
redemplioue, eas illi aliquando Pascbatis papa A nibus per invesiiturse priviiegium coniposita, per
impunepermiilel habere. illud papajis arse sacramentum sic confirraaia est.
Hoc itaque papaeresponso,, causa secundum An- Papa cetebrans imperatori sacramenlum his verbis
selmum contra regem definita est. Alii scribunt An- porrexit : Domine imperator, hoc eorpus Dotnini
selmum audivisse Paschalem papam illam excommu- natura ex Maria Virgine, passum in cruce pro no-
nicationis senlenliam in laicos invesliluras daoles, bis sicut sancla et apostolica tenet Eoctesiaf'iIamHS
et clericoseas a laicis;capientes fuloiinanlera, eaque tibi in confirmalionem verae pacis inter me et te.
perterritum, principi suo, a majorilius suis jub ven- Sumptoque sacramento, imperatoris pacem, amis-
dicanli, consentire non ausum. Nara in illa excom- sione investiturarum papa consecutus est. ;
municatione papa bujusmodi verbis.usus est: exse- NuiicadAuselmuin redcamus, quiRoroadiscedcns
crabiie videri manus, quse in tantam eminentiam LugdHnumpervenil. Cui una-iillucprofiqisceiisregis
exoreverant, ut, quod nulli Anglorumconcessum est, legalus GuiltelmuS, ex regis riiandaW interdixilhi
Domioum cuncla creantem suo ministerio creent, et Angliam redituni, nisi omnes regni cousuettidines a
eumdem ipsum pro redemptione et salute lotius patre ac fratre regis retenlas ac observatas, se quo-
muadi suinmi Dei Palris obtutibus offerant, in hanc que servaturum cerlo promitteret, pqstposita sedi
ignomiuiam tradi ut ancillse fiant earuni manuum, -S B Romame subjectione et obedieutia. Sed Anselinus a
quae die ac nocte obscenis contagiis inqui.naiitur, sententia discedere noluit. ltaque Lugduni cum archi-
rapinis, ei injusta» sanguinis effusioni addictaecom- episcopo Hugone iriennio pene tolo :permansit. Rex
maculantur. Cerium enim est Henricum impera- omnes archiepiscopalus redilus in flscum deferri
lorem Romam ad sedandara hanc discordiam quae jussit, landem per Adelam comitissam Btesenseiii
inter regem el clerura coepta esset, tanquam orbis regts sororem, hoc casu Anselmus regi reconcilia-
Chrisliani scandahim, venisse. Hoc autem . inve- lur, et ad archiepiscopatusjura restittituscst.Adea
sliendi jus aGregorio septimo dicto ilildebrando gravissimo et periculosissimo morbo diu; labora-
regibus delrabi coepit. Deinde a successoribus ejus, veral, ad hanc in lanla corporis iiifirmilale conso-
Victore.el Urbano, roaxime autem a Pascbali, sub landam accessit Anselmus.•:Cujus advenlus tauium
excommurocalionis censura interdictum fuit; sed a et lara repertiiiium gaudium comilissse latii ~%t~
Garolo magno Franciaerege imperatore, et a sequen- atinlitut profligalo roorbo valetudinem recupera-
tibus imperatoribus, qui trecenlis amplius annis verk. Ilaque regem fralrem, Norlhmannisc suaedi-
imperabant, quibus annorum sseculis sexaginla tres tioni redigendaeoccupalum pro Anselmo adiii, et in
Romani pontilkesordine secuti sunt, hoc inyesiiendi, pf regis colloquium adduxit. Tanclem iri regis graliain
et iu.possessionem miitendi clcricos inecclesiastica accepto Anselmo, prior illa de Ecclesiarum invcsi-
beneficia per virgse el annnli traditionem frequenla- turis eonlroversia, qitse eos aniea disjunxerat, Pa-
lumetretentura fuit. Conlra banc Csesarum princi- scbalisjudicio ilerum relata esl. lsiieregisaninium
pumque auctoritatem el consueludinem ceiisebani quera irriiabilem antea seuserat, in Anselmum itc*
synodalijudicio pontiGces nec posse nec debere per rum accenderel, nec tatnen de investifurae jure
virgam necper annulum episcopatus aut Ecclesiceali- quidquam discederet, mediam quamdani in iiujus
cujus inrestiluram possessionemque a principis aut caussedecisione viam secutus est, ut episcopi a rege
Iaicimanuapprehendi,etqui id facerentsententialata ante invesliti, quos PascAalis excoinmunicaverai,
excommunicarcnl. Hancigitur pblissimara ob cau- ah illa senlenlia solverenlur, et in sedibus suis
sam, Henricus imperator Roroam properat, Lorigo- cbnfirmarenlur; sed, ne tale quid in posierum a
bardosque in via sibi resistentes fortiter prosternit. rege aut laico quocunque fiat, cavit atque statuii.
Tum Romam ingrcssus, acceplo diaderaale, papara Quo papse decrelo rex acquievil, et Anselmuin om-
cum episcopis et cardinalibus capit, et sub arcla nibus bonis.et fructibus exsilii tempore a se per-
custodia delinet. Die Pascbse reconciliatio inler- ceplis el retentis plene restiluit. Redil igitur in
venit, quo die post lecium in missarum soleranibus D ] Angliam Anselmus, summo lotius populi applausu :i
Evangelium, ad aliare apostolorum Pelri el Pauli, regina et optimatibns perbonorifice iu regnum ac-
in oculis quam plurimorum principum, Paschalis ceplus; rex enim Nqrthmannicq inqlu delentus
papalradidit imperatori privilegium, ul is solus in erat, quo sedato, Norlhmanniam itcrum suo subjecit
suoregnb investituras Ecctesiarum, per virgse et imperio. Reversusque concilium regni publicuni
arinuli traditionem in clericos transferret, iia si Londini indixit, in quo slatulum fuit nort licere
post investiluram ab episcopo, cujus dicecesis sint regi, vel cuicunque laico per baculum et annuluiii
ecclesiaeconsecralionem canonice accipiant. At hoc episcopum vel presbyterum quemcunque investire;
niodo investiendi jus, synbdali tanlum constilutione satjs. esse ut homagium ab episcopis regi fiat, pro
a papa, cseieris demptum principibus, in illo reguo possessionibus temporatibus. His ex Anselmi sen-
solumreiinetur, taniumiamlerrorisanalberoatum et tenlia geslis, ccepil prioris illius Londineasis.a se
excommunicaiionuma papa projecta fulmina regibus celebratae synodi decrela exseculioni mandare, et
incusserunl m pavido et trementi aticui Herculi sacerdotum nupiias dissolvere.
clavum, ut dicitur, extorsissent/ Sed Henricus illa Sub baec lempora mortuo Girardo Eboracensi
lonilrua compescuit. Haec pax in missarum solem- archiepiscopo, Thomas archiepiscopus eleclus esl.
431 S. ANSELMl CAN.TUAR.ARCHIEP. 134
Qui cura ab Anselmo consecrandus esset, provincise A crandus melropolilanus, prolitebr subjecliqneiu et
suse cleroeum pellenle et insligante; subjectionem canonicam obedienliam sanctse Dorovernensi Ec-
CanluariCnsi sedi debilam, el a prioribus Ehoracen- clesiae, et ejusdem Ecclesiae primati canonice electo
sibusarchiepiscopis prsestitam, profUeri recusavit. el consecrato, et sucCessoribus suis canonice in-
Ob quam contumaciam Anselmus nec eum conse- thronisatis, salva fidelitale Henrici regis, et salva
crare voluit, et ne ab alio quoqne episcopo sacra- obedientia mea Romanac Ecclesiae. >
retur, per lilieras vetuit. Itaque Thomas sine con- Anselmus vero Cantuariae, lvldus Augusti, Guil-
secratione tolo Anselmi tempore vilae electus lan- lelmura Wintoniensem, Rogerura Salisburiensem,
tummodo stetit. Eo vero mortuo, rex, regni pro- Raynelium Herefordiensem Urbaniimque Glamorga-
ceres atque praesules ad ineundum de Eboracensis mensem episcopos consecravit, prsesentibus Girardo
archiepiscopi consecralione concilium Londini Eboracensi archiepiscopo, et aliis Cantuariensis
convocavit. Episcopi enim, ab Anselmo prohibiti, provincise prsesutibus. Multum autem et operse et
consecrare illum noluerunt. Quod cum Thomas suinptus conlulit in ornando et inslaurando eccle-
quondam Meletensis, cujus lunc fuitcum rege inlima siam Christi Canluariensem, et in instiiuendo Ce •
maximaque gratia, sensisset vuttu sermoneque sse- strise monachorum ccenobio, ab Hugone comite
viori qusesivit an quisquam hujusmodi lilteris pa- " prius exslruclo; cujus Richardum capellanum suum
rere auderel sine regis auctoritate et senlenlia. Quo abbalem fecit. In scribendis epistolis frequens et
perterriti el stupefacti episcopi, Samsonem Wingor- assiduus fuit, quarum 367 ad nostra tempora reser-
niensem episcopum, utThoiham Eboracensero ar- vanlur. Scripsil tractatus varios, 1. De veritate, 2.
chiepiscoptim consecraret, rogarunt. Qui id se De libertate arbitrii, 5.- De casu diaboli, 4. De
facturum negavit, nisi Thomas Canluariensi sedi Grammalico et discipulo, 5. vocatur . Monolo-
subjectionem ex more professurum promitleret. gium. Mullas dialeclicas quaestiones proposuit el
Cui et rex assensus est, jussitque ut quinto Kal. solvit. Scripsit etiam libellum sententiarum, Pros-
Julii proximi in ecclesia Paulina prsesentibus epi- logion , librum epistolarum ad diversos, -tibrum
scopis Thomas sacraretur, et prsestitam a superio- De incarnatione Verbi, librum cur Deris hqmo, ad
ribus arcbiepiscopis professionem faceret. Quo hsec De conceptu virginali, De orationibus conlem-
lempore convenieniibus episcopis, qui sacrascsere- plallvis, et De processione Spirilus sancti. El bien-
monias absolverent, porrigitur Thomae professio nio post secundura in Angliam ab exsilio reditum
sigillo obsignata jam olim a suis prsedecessoribus transaclo, in abbatia Sancli Edniundi gravissima
legi solita. Quam cura summa gravitale et reve- , febri correplus, Gantuariam festinavit ibique diu
renlia, qua decuit, aperle legisset, episcopo Lon- ' lecto decumbeus, undecimo Kal. Maii, an. ,1109,
dinensi, Ecclesise Cantuariensis decano, priore setatis suse LXXVI,et pontificatus anno xvi, obiit,
eliam ejusdem Ecclesise prsesenle, tradidi:. Pro- luiriuloqiie ad caput Lanfranci sepullus et condilus
fessionis forma hsec erat. jacet
I < Ego Thouias, Eboracensis Ecctesise conse-

'yVTM SANCTI ANSELMI

•CANTUARlEiSSISARCHIEPISCOPI

SYNOPSIS CHRONOLOGIGA.
r -
Anni Chr. SS. Pontifices.
1033. "BENED.VIII. Anselmus Arigusiae ad Alpium radices ex Gondulpho patre et Ermengarda malre
• riascilur.- ,
1060. NICOL.II. Paremibusorbalus, aeiatis suse an-27, AnseirausBeccuro venit, etibi suh Herluino,
huiusce coenobii fundalore ac primo abbate, ac Laufranco priore mbnachum
induit.
1083. ALEX.11. Ansetmris, Lanfranco in Cadomensis coenobii abbatem assumpkV, fit Beccensis
monasierii prior.
Scribit Monologion, Proslogion , Contra Gaunilonem respondenlem pro instpiente ,
Deveritate, Decasu diaboli, De liberldte arbitrii, De Grammdlico , Meditatio-
hem : TERRETHE, efc, et alias."
1078. GREG.VII. Herluino vu Kal. Septemb. hiimanisexeropto. Anselmusin abbatem electus est.
1079. Benedictus esl in ecclesia Becci a GislebfertoEbroicensi episcopq. lu Angliaropro-
ficiscitur. Cantuarise in cbnventu fratrum sermonem de chantate fralerna habet.
1088. URBAN.II. Anselmrim ad se Giiillelmus 1 Angtiserex, eo raorbo qno prexime decessif ingra-
i vescenle, acCersit. Ipse regem adit, sed raorbo correptus regi moriqnli non
'poiuii adesse.;
'
135 VITJS SYNOPSIS.: ,k |34 ,
^ Anni Chr. SS. EonliBce?. . .
1090. Rogatus a Guillelmo abbale Fiscanensi et ab Arnnlpho Troarnensi abbale Anselmus "
circa hoc tempus scripsit homiliam in jllud : Ihtravit Jesut, elc, quam ssepe in
i corivenfu fraitrum dixerat. ; '_ './. ; ,;'
1092. liichoai librum sive epistolarii De incdrnalione.•Verbi. In Angliam ab Hugqiie coraite
Cieeslrensi evocattis proficiscitur, et pridie Nalivijatis B. Mariae Cantiiariain '-
venit.
1093. In arcbiepiscopum Canluariensein Anselmus Glocestrise eligitur pridie Non. Marlii
Dominica IQuadragesimse. .i ;;I;<:I,'
Wintonise signo Crticis incendium exslinguit. ,;...,.,
VII Kal. Octobr. Cantuariam ingreditur, et sedem poiitificisconscendit.
• ,i Ibi pridio
Non. Decemb. consecratur. ... _....-,.
1094. Ab Anselmo Willelmus rex exigit pecuniam; quam ipsedarerecttsaiis a Curia disce-
.'•.• dit.iDedicatecciesiam in villaquae Berga dicitur. , ;.,...;,;..;
% , .Ad.HastingescuroatiiSepiscqpisacprincipibus cqnvenit, ut regemin Norlhihannktm
"'"'iransfreiaturum benediceret. In mora Robertuin Lincolniensem sacral. Iri Capiie
Jejunii, die Cinerum, inlra roissaruiri soleronia sermonem habet conlra comaiii
->;•;; nutrienies.; piurimi aitonsis crinibus egerunt pcenilentiam , caeleros a cinerum
suscepliqne ei suas absolutionis benediciioiie Anselmus suspendit, ' . ''''" ,,
Perficit librum De incarnalione Verbi, et euiri Urbano II dicat.
'•-."':-'' ;,• ;-t;f :;': :
Iricipit scribere libros, Cuf Deus homb.
1095. IV. IdusJunii Gualterus Albanensis episcopus et sedis apqstoficae :ieg;tftis Anselmo
; palliUin defert. ; - :::'! :::: .,...'.:• ;!,;,•.''••
1096. Dieoctava Paschae, et dieoctava Pentecoslesplures ' episcopos Anseimiis consetrai. ,..
«*y. ..:.:>,• *.;..;>.-.....
ScribitlibrumDenupHis cpnsanguineorum.
1097. Tertio petita, ac lerlio negata eundi Romam licenlia, idihus Oelobiis Anselmus a
rege discedit ;el postera die Cantuaria egressus ad portutn Dofris v.enit;: undg.
. post 15 dies navem conscendit, et ex Anglia exiit Liigduuum. . r:>i
1098. Liigduno Anselmus discedi* feria III ante Doiritriicain Pakriaruro. Roinain pervenit.
Pbst decem diesdivertitin villam Schlaviam"in GapuanaprovihCia.: ^ ;JV
< Periicit libros Gut Deut homo, Obsidioni Capuanse cum, Urbaho IL aaest.iKalend.
Oclobr. inlerest concilio Barensi. Ibi contra Graecos disputat: et concilti Patres
ne regem excommunicent, flexis genibus exorat.
1099.' Ansetmus ihleresl concilio Rom. in quo excoinmunicantur dantes vet accipienles
investillirag, etc. 'Roraa Lugdunum discedit; ubi, dum^morajmr, Urbanum II
quarto Kal. Aug. vila functuin accipit
. Ibi lum scribit libruni De eonceplu virginah, e<c, et medilalibiiem tte humana
redempiione.
1100.- PASCH.II. - Dum Cluniaci degeret, sermonem habuit De beatitudine ioilettit patriw,et nuntiatus
est eiobilus Guillelmi II, qui conligerat mense Augusto iiujtis aniii. In Angliam
ab Henrico II revocatur, Eal. Octob. Dofris appuljt. tfominiuni regi fa.cere
renuit. Ea dereijantur iiitluciaead proximiuri Pascha. ;;;.,:
s 1101. In feslo Pentecosles Angtia commota cst ex Roberli, fratris HenricHl.reditu ai
'....;• Palsestina : pro Henrico rege stal Anselmns, •..;:;; -.•.-.„'•,_..•,.•.•..
. Scribit librum De-rocessione Spiritus sancti, et epistolant Oe Azymp , ail yt&te-
"''
rannum. ','' -;"->•
,
1102. AnselmusLondoniaecogitcohcilitim. Episcopos aregeinvcslilos consecrarerecusal.
Scribitepistblaro De diversitale sacramentofum, ad Walerannum. . ,y...,',
1103. Post Pascha, rege annuente, Anselmus ex Anglia v Kal. Maii egredimr : Carnotuni
veriit. Becci fesluni Pentecosies celebrat: el posl Assumptionis B. V. festivilaiem
Romara pergit. Circa liriemNovembris Roma discedit, et paulo ante Natale Do-
mini pervenit Lugdunuin. .;
1104. Lugduni manei usque ad mensem Martium sequentis anni.
1105. Concilium Rom. sub Pasch. II. Comiiem de Mellento vn Kalend. Aprilis excommu-
nicat. Anselmus ad cellam Charilalisord. Cluriiac secedii; iride Blesium ad comi-
tissam Henrici II sbrorem; cura ea ad caslruin quod Aquilav dicitur, venit, ubi
n Kalend, Aug. cum Henrico II colloquiuin habet: deinde inodo Reinis, modo
Becci moratur. ,
1106. Anselmus Henrico II prsesente in festo Assuriiptionis B. V. iriissaruni solemriia BeCci
celebrat; post hsec, rebus cum rege composilis, in Angliaur regreditur.' '•'
1107. A Pascha adPentecosien in regis curia Ansetmus infinniiate detinetur.Kal. Ang.
conventus fit Anglicaiius v et in eo pax ' et libertas esl Ecclesiae reddita. m Id.
. Augusti ptures episcoposconsecrat. ""..'." '.:",','."'.
1108. Initio Quadragesiniae Anselmus juxlaLbhdbtiiam ad regisColloquiilm veriii. In Pen-
tecoste rex cum eo agit de clericorum iiiionlinentia. Solula curia :Anselmus in
villa Murtelac ptures iri jejunio quarti men.sis ordinat. Post festum SS. Pelri el
Pauli Cantuariam venil. Episcopum Londonienseni consecrat apud Pagabain,
CantUarise verb episcopum RofTensem.
1109. Anselmiis scribit tractalum De volunlate: tres tjusestiones De coneordia prmseien-
tite, etc, et institu.it scribere de Origine animse.. His iiitenlus Anselmus anno
, pqnlif. xvi, setaiis txxvi, Cantuariae niorte preiiqsa decubuit. Vixit in ssecillo
tres annos, moiiachus sine prselationeires, prior quindecim, abbas quiiideciin,
archiepiscopus sexdecini, eihis completisbeato fiuedevixit.' '!! •
133 S: ANSELMI CANTUAR. ARCHIEP. 156

CARMEN IN LAUDEM S. ANSELMl.

Haud habiture parem sumas, Pater alme, satuiem A Et tamen in terris ipse superstes eris,
Quam mea disparibus tnusa vehit pedibus. Excipiet primo quoniam te gaudens curia cceli,
ttbn habet aequos, Et tibi promissa sedelocatus eris.
Quod raeamusapedes tibiscribens Credo luis hominum iiullus succedet habenis
Pauperlalemeiconiigit kigenii.
Laudari p.roles.prpcerum pede debet Homeri. Io bonitate tua qui moderetur eas.
I>a veniara, timuipondera tanlapati. Cura Deus omnipotens protoplastum fecit abyle(i7),
Te noslris nasci lemporibus voluit.
Materiae, fateor, sura tantse pondere pressus,
Nec mea niusa rei sustinel hujus onus. Cur tamen hoc voluit, nisi quod te noveral anle
Indefective j'am si mea peclora clament, Posse cruentatis freha parare tupis?
Et mea centenis yocibus ora sonent, Ecce cruenlalus tupus assistit, aggrediturque
Fonle Caballino si me respergat Apollo, Caulas, quse firmae le vigilante manent.
Ad te laudandum non satis unus ero. Si quam crudus ovemcasu lupus ore cruentat,
Tu generosus homo, magnisque parentibus ortus, f. Evadit fauces te properante lupi.
, .Exsuperas morum nobilitate genus. Mundi tempesias aliquem si depulitad le,
Jam (ua fama domum solis replevit utramque, Armamentaratis,uepereal, reficis.
" Divinis armis iristaritem perculis bostera.
Et talem miindus gatidel habere Patrem.
Axis et australes le novit hyperborettsque, Divinis armis tula quiescil ovis. '
Parsque luis mundi nulla carel meritis. Quod nolles, ovium: periit tamen una luarmn;
Fulta luis meritis si non foret Ahglica terra, Necperit ex toto, si vigilare velis.
Corrueret yitii pqndere quassa sui. Hsecde qua dico, bahalans est presbyter Hitgo,
llla tuis raerilis, •faleor, vatet alque valebit, Abstulit in scopulos quem sua stuttilia.
Alque tuis precibus ue cadat efficitur. Sed quoniam, Pater, est miseris pietas tua valluni,
Quis te non norit mensura vivere recti? Auxilium, quaeso, senliat iUe luuro.
Quis te sariciorum nescit babere fidem? Hoc quod vivit adhuc, quod non est luroina fossu.v,
Tu delinquentes castigas verbere dulci; Effectum cura quis neget esse tua ?
Ne peccaVe velinl, ipse moiies homines. Nam nisi te rabi.es timuisset sseva liiporura,
Arguis ul debes homines peccata lucranles. Quera non carcer babet, crux babilura foret. .
Te raercede caret judice ciirta fides. Estgrave, confileor, quod commisit miserilie,
Judice te dives peccalor vivit egeuus, Sed non cxcedit culpa gravis veniam.
Et dorainus nequain satlniser esl fainulus. _ Quis quam primus homo peccavit acerbius unquan_is
Solus in hoc sevo, Paler, es laudabilis sevo. lllius iiileriit culpa tamen venia.
Altius incipiam : quis eril Judse sceleri par? ;
; Solus habes vitse, vir veneraride, modum.
Solusesin terris deflens peccala malorum. Huic, reor, esse comesnulla potest venia.
Tu solus limidis es medicina reis. Csede lamen sacra madidus si paenituisset,
His quoque.pro meritis merito, Pater Optime loto Qui pius est ctinctis, non ferus esset ei.
Est propagatum noroen in orbe tuura. Tu debere manum dicis supponere nanti,
IntereuiH casu quae primum magiia fuerunt, Ne demergat eum qtiae venit unda maris.
Nec quemquam cerlo limite fata regunt. Mergitur hic, puppim niagna ferienle procella;
, Qui raodo dives erat, forlunae corruil iclu. Et ni jam properes, vita relinquit eum.
Atque modo cum sim, non reor esse diu. Ex iilo loto soluiri caput eminet undis;
Hoc noh atlendunt quos roundi gloria ducit, Quod si mergatur, hei mibi! vita ftigit.
Quosque fefellit amor non saliaius opum.l Illius ergo precor fracto succurre pbaselo,
Al tu, praeterita qui spectas quod sequiturque, Quaenullum, nisi des, Iitlus babere potesl.
-Scis quia quse modo surit interitum capient. Aut igilur properans tua cura medebitur illi,
Hscfcquse per spaliura yix durant unius horae JJ Aut nullo certe lempore sanus erit.
Credis perpetuis aequiparanda bonis, Ille fuil multis et magnis fultus amicis,
Nattirse paret quidquid roortate creatur; . Dum ridebat ei quse st.at in orbe dea :
Quodque fuit quondara, desinit esse modo. Quseposlquam risum subitam comraxitin iram,
Tu quoque parebis morti, sed dispare iractu; Illos non puduit quin retro terga darent.
Nec tu ciim reprobis ipse tocandus eris. lllum nonnulli rion cum ratidrie remordent,
Tu cum mutabis terram ccelo potieris, Nec, quia desipuii, nossefatentur eum.
(47) "A6ov>os; inconsultus, pravo consilioincitatus.
137 CAftMEN »SLABBEM$. AWSELMI. '
fSg
Al, puto, csm poterat «aritisvilare ruiiiam, A lllum, sancte Psfter, qusese «tere reitm.
; HMincede vh, dWere dehueraflt. Sancte Dei ciittbr, fidci fons, pecun amatoi-,
Ntinc Hti fracla"havi quid dicm prodest, Spes, decufc;anxiliuiu, yita, silusVliOinMium, '
CurrCreCaulius ttbc per raare debtieras. '
Usque quod Csl dtcara, patriae lolius asyluai.
Ei-gocommunis cumsls ttitela reorum, '-'; Unica scala poli, ncettitttra, vale. *

EPICEDION IN OBITUM EJUSDEM;

IVsesulisAnsclmi, qttcm miper"obisse doleraus, ';' Denique si rcferam quanto Pplemiore sqpbise ''
Laudibus aptari Jittera nostra enpit. '•' • '- llle niteret ho*o, qtiis milri credet horiio?
' '" -'
Estlamen alantoqiiod irie deJcrreat ausu, Otnnes tti faJlor, quos tempore cernimus ist»
' '
Ne res chara meum nqrt amel fngeniuni. Viceral cleclos egregiosqiie viros.
'
Aggrediar vera, de Christi «iunerr fidcng, .. Si mihi non"credis, illius opuncala eallem
Dicere quhd pbssurii de bonitale \Jri. Non inihi nori^polerunt visa negare (idetn.
ftes pretfosa ntriiis, res iililis atqiie decora, Quiiegisse volet quos SCTipserafiUetibeltos,
Virchirus, sapteris liic et honesius erat, lllic perspiciet quani saplefisifuerif.'
Kotuset ignotus, iapfens simul InstpieiTSVc, €l rccte sapuit qui Chrisluni semper ainavk, t
fitlbtus parilermiindusamahuiCuiiL. Qui ininqjiain sceleri prsebuit obsequiinu.
Ejus amor dulcis faslldia tiulla gerebar. Talis qui>pe DeOsapifenlia grala probalnr
Cjnque parurii fiieraf qiridqtiiit airiarei «iktt. Quae vUiuraprohibet jiistitifunqwe doCet.
Quio%»eroagisvkiiilisopein roijeris inillo^ ;.*' Sed depisttiia, quapleoius iHe vigebat,
Ckanis fiahetiatuf hostibus ipse siirs. : Quiddam dicendf lempus adesse reor.
NempeJKereiyirl (|$|qiiosejus cjiussigravabal; 0 quam juslns erat qui non adversa timcpei,
taun^ai^iie iariien 'qnod bqiiu&jpse itoret. Nec plus qtiatn satis eut prospeVa diligeret.
Quidqiiid erai qubd*els supe> IHb disfillcuisset, \ Non erat in rebus qtiidquam, quasctmque Vidchau*.,
lilorum plarie, nbirsuUs error ifeWt. Quod ttvitatfs euni cogerel in vitiuml .
Tola qufdeih ]oiiiii CitiitfViVpravl JariluSjiaberef ?).. Inter divilia?,"quas stilBcienter babebat,
' "'"' £ Virlirium plCrius,rebiisegefliis^rat. ""
^f^QScilecre^sflnaiilihni vi#claruttilte;! .',' Sic sibi vivebat ul nil habuisse ptitaTes.
""JTec tibi tirigua pbfest itlia referiie salis. !' \ li;erebat liiundo corpore, rioh animO.
Ipse Deus'noy'if qula s^ro vera /atcri . '_"' Omnia prudentef et foriiter omnia piensan», ..
Nec lauilaridb yiriini faU^re quemque volo. Nolebttl sibt displicuisse Deo.
Tcslpr ehitri ilesuro, iiec inanisbprnio fallitj lnier nlruinque inanens, inodCratecuncta gerel>\
Qirod satis inrioeubs duxerat ille dies. Oiiivii nimib qtiidquiderainiiriium.
Que^nla^iiyerbo, hisi quenipeccasse pularet? Sitnl aulem qiiidatn qui riie foriasse riotaliant
Hqc qwjtti: o quam sobrie f eccrat aique pie! Qnod tairtis illnm l.tudibus exlulerim.
Opprobrium dttruni qujsabillius orerecepU? ; Nam dicenl: Aileoiiou debttil ille levari,
Quodriderct eHm diceieqiiis potuil? Qai nimiiimviimplex atqtie reniissus er.il.
Quera mafp iracfayil,vel iniqiie niovit ad. iram? '" Qui, sicul tegilur, seductac more cohimbac, '
Queih vivens lwminum fraitde sqa noctjtit. - Quse citodeciifkilr, sic sinecorde fuit,'
Nec mutftim ligerat,sine criraine duoere viiam, ' Qui prohibere nefas ut pnrsul iiqii salageliat,
Si non yirlulis plena decbrc fuiu Nec pdp'utimiserum corripieb.il opiis;
Si placet, auditq sanctissiraus ile viroruiri 'B Qtii dignos sapidq non proiutil Ore latraias,
Viriutum inerito quaro preiiosus erat. Sed sese iriutum protulil es&ecaneiri:'
Esjtlaiucn.incertuin,^ guia ^iiriuia cojpia/ajSt, Qni sibi commissum nori eiisto.livk ovile,
Quidprius iiiiipiani jiosteHus^ lo^ar.' J Imo loeum sceleridissimiilan.lo dedif. (
Cen videas aJiqueiujmu terapore veris amceiuim, 0 tiimis insane prseeeps aiidaciii Mentlsl
" "' '
I^lurus flbres, ingiediatiir agruih. 0 csecus lumida pro pietate ftiTor i
Cegital, bunccarpam? scd yalde pulChribr isteest. TII quis es ut servum damnare queas atientim T "
liium decerpam? Mtl supprant atii., . Non tibi, sed Domiuosubdilur oriuiis homo.
tgnorausque dk.pjd a^^.e^i&ra^o&eSj^. ' ' Quid prodest alios si lumine cernis acuto.
Miratur, nescltquem magisacclpiat. . Cum tartien ipse tuam non videas Hebitlam?
"
Sic ego multa dui mectim dicenda revoiven«, Respicc cor proprium qni sic delicla reinordes,
"'
Cngito de rotjW.s,^gu* recifere vejim. Nigra videbhritur qiiaeqiicgeruntur ilii.
" .,..
(*8) Hexelvcbiiipliee**nis. j.
**39 S. ANSELMI CANTUAft. ARCHIEP. OPP. PARS I.. — DWJMATICA. Mi>
Difficilepropriaro poteris dignoscere v.itam«. A Non statimpoltiitpefleregrande acelu*? .
"*' ' -
Qtii solus damnas quidquid agunt alii. Uesine mirari. Deusestquijudicat orbem.
Otia sectantem utiirapedit esse laquacen». Non homo cor nostrum, sed Deus ipse traliiu ,
Pugnaplte vilium plangere novit iners. Corripuisse maluro, vel verbadedisse salUtis
Parce, miser, justura morsu^Iacenare «auino; Erranti, passim ^uisque poiest bominum;
Nec dabfs"insonli quod nocuere mali. Sed planlasse nihil, nihil est plantala rigasse,,
Feedera, jora, ftdem coolemnit nescia veri. Increroenla nisi conferal ipse Deus. :
Odit majorem, non amat illa parem. Quem Deus indurat, nufiius cura tevahit :
Ilbs igilur quando ddectet habere magistrum, Absque Dei flutu nil valet omnis homo.
Qui mores homiuum eorrigat indomiibs, Aiida sempcr erunt humanaegermina roerilis,
Qui doceat non esse bonum conlemnere legem, Si non rorc suo complual itla Deus.
Qui .inandala Dei praedicet ac tehea t ? Hic ergo lafis, tam fldus amator bonesti,
Porro timere Deum quando non iile monebat? Hic fideiprincepsel'decds Ecctesise;
Aut quando laliiit ejus in ore Deus? Hic aries geniinis dcpellens cornibus hosiero,
Si misit vacuuro quem sciret velle dqceri, . Hic vitispalmcs, hic pietatisodor,

Tunc jusle potuil.displicuisse libi: Hic lapis seleroi.riililans in imagine Regis, •
Si cuiquam verbum de re quacunque petenti , Corporis exuvias grande reliquil bnus.
Non stalim pleiiam reddjdit ipse vicein; Heu quara flebiliter, quam multo fusa dolore,
lndignum nimis estsi te rcpreheridere frustra, Menstanti recotitpraesulisexseqnias!
Arit illum faisoinaghittcare velim. 0 qnampre>iqsu8*ral,o qustm pluribusulilis! Eirgo
Veruinquid noceal ?em si descripserq^estam, Illius raultos aggrayai iriteriiusi
Qusevere iiteriiunijqniificafe prqbet? . Felix ltalia pra cuncijsparlibus^rbis, _
Mfillis quippe liquel qnbd regia jussa volebant . Qitsc ineruit taleni pr.ogcnuissevirum. ;
Ut qiiiitdam fleiet quod minus esse bonum Infelix iterum quae latera perdit at»imnuiii,\
Lex divina docei. Sed prsesul fortiieif idein Infelix ptane pighqrls orba sui.
Restitit, elfteri muJtolies vetuil. Tu quoque cdjnobium quondam Beccensqyigebas,
Unde ratum Umjem praeceplolegis habelur Dum tuus Anselrous dux fuit et raenachus. '
QuatctiHSexsitti debeai esse reus, Amisit veterem facies tua pene deeorein,
Quid faceret posl haec sanct* prudejtfia mejitis f. Duin tuus Ansetmus deiiiifesse Pater. , •
Regis ob imperium despiceretne Deum f P Canlia tu quondam tqtuovveneranila per orbera,
Maluit ergo loco secedere quam vittqsp PrsesulisAnseiinitempore signa djihas.
Contra veltq Dei subdere colla viro. Te minor orbis eral; pqpulus lua laraa per omnes
Quid moror? E patria depeliitur, exsiltumque Fluxit amica boois, invidiosa ntalts.
Passus, lqnginquas cogilur ire vias. Te monachus, cterus populusqtie docendus adibat,
lloc semel, hoc iteruro, virtutis amore coacius, Dum tuus Anseimus vixerat illebonus.
FeKeqm pugtiam ducere proroeruit. Non erat in terris quisquam qqi dicere vellet: .
£stetiam, fateor, dictu uitrabile quiddam, Meminor Ansetiiius est, simill&vqroilu. '
Quod lilulura nostri praesulis araplilicet. Nunc l«a f>qristrahilur scabrosis obsiia rugis :
Nam cui non placeat quod quamvis dignior essel Nunc pdtitur n.iseram cervix demissa ruinam.
Omnibus esse faraen maiuil inferiqr? Quaeqqohdain celsseUirfis ad instar erat.
Inferior neino quara subditus inferiq^i, Nunciricuttajaces laiiio viduata pastore,
Qu.ise nec minimo judtcat osse parem. Quantiis neino (piidem divus in orbe roanet,
Sic bonis ille suae ctiltor cuslosqiiejsaluljs, Quo iiiorlenle, simul dispendia mulia recepil
Quot setvos habuil, tot dominos habuit, Ecclesiaematris religiosa Ddes.
Uiilius reputans proprium si velle rclinquens,, 0 Nullris enim sexus, non setas ulla videttir,
Prouus adajterius curreret arbilriuni. - Cui boiiilas «jus fere hequisset opcm.
Laus soti DoraLno,de cujus munere tantae Feljx queni populi tot dulciavota seqiiuntur,
Gralia virtutis venit iu hinic hqroinem, . . Quem lot coinraendant, tot redlrount lacryroa;.
Qnem laudare pium.de quo jueinkiisse saluhre. Multis communem nTorsintulit isla dotorem :
Nampiewiisopusimeikiqtalis^rik ... UniHScasus piibljca pceiia fuil.
Sed fateor culpam, quia sensusque manusqua Qiiid nbs, quitt miseri mortachomm nomeii lia-
Qusejnoyi saltem scribere deficiunl. [ bentesl
Me quoqtie mulla laient; qujs enini sc nosse putaret Nobis semper erit propriutistedblor.
Omnia quseyita gcsserat ille sua? Ordinis itle decus, princeps et semita nostr[,
'
Charius ille quidem certa ratione yalebal . . Currus et auriga, pqrius et aura fuit.
Quara pleoe quisqiiam cernere possil homo. Maxima spes vilsenobis eyasit ift illo,
Nec merito dignus privari liinde videlur. Nec superest alius.qui sit ei similis,
Qui lantse nieruil laiidis hahere fldem; Qui velut ille pari ribs possit honore beare
Qukl porro miraris cum, si plebisiuifl.ua: Erigat et noSlruni siejfl et itle caput.
m '••••• #»N0I#6MW. .-, .••-. .•,-:-: i.M
©•Ansehtie^ateTs ogtoria potttiftcatis, ASemper habe» Christiim-, quera temper habere te-
Odecus, olunien, opteprjBsuI, ave. ;; .... . 1'ebas t
Jamniundi variosmeruisti vtncere inolus,: : Unatrorsemper poriio Chrislus erit. . :;
Secttrhs plaeida jam slalione manes ; Caniica laetitisenutlo tibi teropore dr-sunt.
Curris in amplexus coetestis et oscula Rfigis.. Etsineltfle-cant.s : Gloria magna Deo. • _;:_,-
NullBrpoiwtuiftnis honbris erll-: . . ,:; *.. ;.''•. •. .:,; •Aiiien.;,., .,.,• :,.:,.:.,..

'"''•"".: "''. --' "'' '-'' "' -


y(Exmt,Vm.etextn*;tiece.) ';-

R Relligio, morutn prohitas Ct spiendor avornm,••*


^:*'^'.'> .'l-:''',': '::':''.'; -LitterjiivdelicisB,:formaquecum facie, . •
Vivere
' si facerent, non sic mea membrajacerbftt
Alib>tsEe_iSC«(i^vpo^prasulCahlurfeiisis, ' llac constricta domo: sic erif dmnis hoirto,
tttgenlo^^eEtH» t SCi-iptiira cognitor akus, -"-
';...;.-,;; "-;;;;.• ':.&-3..:".""::;.
fero»-.di*pbstitor, verkptq fiFeqiiettsspeeiitatorj - -. : ^Ex m*. -3QTJtmn.) ,, ..-.; ,
G^templaja sjjlo, scriben^ o*i«araineconiptot '
»miios(anSih1, cottatorerejuSegeiiti : - Qiiisquis districiam compleCti riilere vitsrmk
De se sbHjektis -,siinul omttibttsorariia faclus :' Insigoem meritiB hunc speculare viram >
Sesatyare volens, aliosposfponere nOtens. Mopbusiste luis speeulum vilale ministrat. r
Mundides^ectqr^Christi perfeclusaroatijr, Hujus adcslo viri: liurtc properato seqtii.
yra rigans taci^riiisjtimia dulcediiie cordis, llere", siste gradum, qrii chrris ad rmpitf^Ken» "'-
Cum m(Bslis ntcesius, cum fseiis exhilarafus: - Justitiae cohibelis htijus adhistar equum : -.
li%HU 1*1(^1}, mWsiieiisniijis utagtiiis» M.eiUesacrum, earne niliduni, purHmque dicavtjt,.
E^ttira votI«tfo prsestahs, recJa voTenlj Gralia santfi.flt^ns.hnncperietrale sibf. ;
Largiter qtWbuens, sibi yix alieha reposcens i - Doxa, decus mltndi, siibtto afjentia Casu,
Factis cbriJpositUa, verbo gravisatque facetus Coelica captauti displicuere virof ~
i^ciei^pi%ibus iriira^ . Teroparequsequecadunt, decernit rejicierida £ ,
Contemptbrjlaodis, tot praeditus appreliaHdis. ' r Mente, qianu, liiigua, summa peteqda doce»». r
CridecirooMaias resokiius Carne Katendas VirlUtuthjubareiJecorabat climata cosmi.
Credilur Lhce saCra rutitains nriblla hostra fiigsit.
I.-—.:?r AnsehnUs Coeieslibos
?S;'. associaiidus.
: u- ,.;.-:i.-".;;:'j:* .-i'•.'.,1;'....!'.•-..,_.' IIuiic regnare quidepn super aetfieralividHShoslis
-«:--;•,,_:•.:. - ,11. ;: -...'. - ; ad • -
' Condoleal, quoqiam vjctus ima redit,
Ctii siiperi cedanl, applauditcuriacti-li.
'_:._ r (S&.mfc Viei. tf rii«. Becci)
'• Hujtisovaits titutos praedicet Eoclesia.
6^ittsts-*l^iidteris,lectori sinoscerequseriS) Exstiltetiellus, lamclaro ftifla patrono,
Per me scirrpoteSi si inea fata noris. Tanlo cousorle.sieJleus axis ovei.
Ututl hfeit»fatum tibi credas Csse paraltim, Signifer isteDei, donalus lionore iropsei, '
Curasit terraKcthis,tnaterieshbmiiiis. Aitiia docet llitei sigriifer iste Dbi.

W:\;;;; ;;;;BMcii ^steft: ^^:::


'
: v ; /ifJ^UAlHEfiSIS , AR€BIEPISC0PI • -'-*-.... r ..'
. , L&-

;, :FAft!f
^'V©I»E»»M;' -ffti|(-Aj;:;-

-.:'.\ . ; :D06MAIJCA. ;

\:;Em:M^
'
1<*#PRJEFATIO. -f ':;:.-•* maxime bemi AHgustiniscriptit noytcbhtereat Otm
De l^i-haJUette-tia,-ermeditatioHumpdtim dixiteap. iGT-rinittttem pdsscdicitret tubtlantiu*,
hocett tres pirsonas, eumGrceerstoculUt eit.
Scriftorarvuclbritaie, ted rfitianum monteniis hio,
dit^tAnteJmjus^ NihiLdixU qupd &^ (l Quidaro' fraires sacpe me studioseque piecati
v,::... ••-.,-.s:.:i., ',:[; : .TAlHiE.liECtlOWtESv^v'': • v
'; .::,:*?:
''VoJtaium estMbnoiogtUm cummst. Gemmeiicensi, Corbeiensi, Sagiensi S. |6^S. Michaelisin Mohte,fttua-
mtSOiit 90; et Vietbtinis RH. tfet '££ Wi et GittercientuMi. iriclpti Prblbgiis iii Monblogium Jibrnm
Anselmi archiepiscopl C^riaTierisis.~w«;^Siifer. Incipit Prooihifuiif in MoriotogiumAuselrai.
IW S. ANSELMl CANTUAR. AftCHim <B»P. PARSI.-DOGMATICA. 1*1;
siiM ut'qui»diim qurcillis de * medilanda Divinitaiis A ciat*°, deinde seeundum eos opusculum meum.diju-
Trkikatem posse
cssentia, et quibusdam aliis huic medilalioni Conse- dicet. Qiiod enim dixi suminam
rcntibus *, osttaio sermone-colloqueriilbprbtuleram, dici tres substantias, Graecossecutus sum, qni con-
4 fttenlur tres sobslantias in-una *• essentia ** eadera
sub quodam eis riredilationiB exemplo describe-
rora. Cujus scUicei scribendse medilationis magis fide, qua nos. tres personas-in tina substantia. Nao»
secuhdrim suam voluntaieiDtt, ijuam secundum rei hoc significant in Deo per subslanliam, qtiod nos
facilitatem * aul roeam possibifitalem, hanc mibi perpersonam. Quaecunque autem ibi diii ",-sub
formam prsestituerunt"•: qiiatenus auctojritale Scri- persona secum sola eogkatione dispulantis el inve-
pltiraepenitus nihif in ea persuaderetur; sed quid* sligaitlis ea, quse prius non animadveriissei, prolata
itlos velle quorum peliiioni
quid per singulas investigationes finis assercret, id sunt: sicut sciebam
ita esse plano styloej Vutgartbus argumenlisT, sim- obsequi inleridebaro. Precor aulero et obsecro ve-
transcri-
plicique disputatiofie, et raii.onis necessilas breviler hementer, si quis hqc opusculuni voluerit
libelli airie *ipsa-
cogcret, et yejilatis clfiritas" patfiiiter qstei»der»l. bere, ul.hanc praefatiotiemin capiie -^
Yoluerunt etiam ut ncc sinipticifehspen^efaluis», capitula 4 sfhdeat praepoocre. Multum cttim pi o-
objectionibus mihi occurrentibus obyiare contem- ^ desseputoad iiHeltigcnda ea quae legeril ibi, siquis
Rcrem. Quod quiilem dw tentare recusavi, atque prius, quai inientione, quove modo disputala sint»
iiiccum reipsa compiarahsvriiuUts ,me ralionilMisex* cognoveril. Pulo etiain qtto.l si quis hartc ipsam pra»
cusare tenWyii;i|uan^:ep^^:W fationera videril prius, non tejiiere judicahit,, si qikid;
"
sibi optabaiitfacilius. tanlo niilii illud actu injunge- conlra• sttam opinionem prolatum inveiierU.
bant diiTicilkis.;Tandem tanien victtis, lum piecuih »v «VeAPlJT PWIiiUM. > v;
mc^lesia imporUirtiiaie, iitm s.ltidB eojfum nqh.«qn- . Quod tit quiddam " bylmumelmaximumelwmmtm -
'•'\•';. emmtimquatum. ''';
temqenda lionostate; invirns (piideiu propter rei sttihmam. nai^ram ixC
dilfiefItateni, el tiigeniiihetiinbeciUkatem,; qiiqd CoNSPECTijsc^i,rJ%.-^'tiBfflilii
siere, sibi sufflcienlehi, et a ciijus oronijMiteiiiibb-
precabanlur incccpi; sgft Ubeniei*,.^piwpjterebrum nilale qmitia aliitsjrii, pTuraqhe aliat^a^ de.PeO;
charitateni, quanium polui secnridum ipsonim '* crediiiius, sbla raiio radgna ex pwiepe.isuadere
dimititidheh) ^t^bi. Adfluod criin qa |p<e/sim addti- poiest. Mqdus ariiera invesiigandi siimmairi naiut-
ram pTopipUssimushic est. Non appetirous utst
ctus, ul qtiidqnkl facerem illis sqlis **-a, quibus exi- qtiaeboijai pulamii'}: ef pliiriina bona e?se faikipe
gebalur, essia noLum, et paulo post idipsum u* ut discernimus. Cerlissiniuni est auleih quia qiiiiecuiH
vileni rem faslidientibus, contempiuesset '* obruen- que dicunlur aliqtiid, ka ut ad iiivkem riiagis aut
miiius aut aequaliler dicariiur, per aliquid. rtieun-
dum: scio enim nie hi eo non larit precatHihus sa-
C lur quod non afitid el aliuij, sed itfero intctligiiur
tisfacereeisdempoiuisse, qttam^precibus me pro- in diversis qwaein. eq uno- conveniunu Ergo ne-
seqiientibus finero posuisse. Nescio tamen quo paclo cesse esl ul ontnia sinl I ona per aliqjjHif.quod-
uiinro itlent sil in diversis bonis. Ergq dajLHrnutini
sic •• prseter spem eVenjf,,'nt rioa sqlum praedicti
per qubd cum;ia sunl bona, et in .qup bw*
IVatres, sed el plures aliiScripturam-ipsam, qtiisque 3uid
iversa conveniunt. Quisautei»dtibileiiJkulipsuro,
eam sibi transcribcndo in longunt;1*--roemoriae~con- per quod cuHClasunt boua, esse magnum bonuB»,
demnare salaRerenl : quam ego stepe retractans " el esse honumjier seipsum? Ewo omnia alia boua
sunt per aHud; et ipsum soluin est per seipsum.
nihil potui invenire me jn ca dixisse. qupd non ca- At qhod pei? atiud est, mintis est eo quod per se
tholicorum Palrum, el iiiaxime beaii Augustini, est boniim. Ergoillu# quod est. pcr se hoiinni, est
scriptis cohsereat. Quapropter, si cui videbitur quod siimme bqnum, ei suronium omniitm qnse sunt:
nam quod qst suniine bonum, eslsttmmeniagnuin.
in eodem opuseulo aliquid prolulerim, quod aul ni- Est igiturumiro aliquid summe magnum el sumhie
iriis novum sil, aul a veritale dissentiat, roga iw bouiim, id est sunniium oinniiim quae sunt.
siaiim irieaut pr^st^lorem^nqyiiatum, ^utfaJ- >, Sl quis u^i^ na^j*aj^8i^namqi^iimqii3esnnt,
sitaiis assertoreAi ex3|amet;^d prii^ librbfipraifai -; soiaijfisibi rb«tern1» lieiiillhi_iiiiesoa sufficicntem **
doctoris Augustini *• de Triniiaie diligenter perspi omnibusque rebus aliis hoc ipsum quod aliquid sunt,

VA^ife LECtiOiSES.
' Qusedam de itlis quaede ms».Gem. Cerb.Sag- Viel,"Cisi. '
qusedamquae iiiis de Httjiismedilationi cohaeren-
libus'UiM. Cisier. Vict. 3. £em. Corb. Sag. S. ^io/i. hujusnlodi meditatioui cohaerentibus -t.Qiiodam ejus
m*. quodatn teiA.^^Mht^t^^miMff- rei ^Cililal^m^orBftihijp^^
7 hi«; verita-
AuginentismsMKiW.^v^.-.Mfc^i
'• ^^mWniWm' ai^8»«WWt#fl^»tMmrita^f
lis ciaritas P%equeimis ftf. Oiiter. neque-fattiis.,»• #otui Jh^eAahi .«^1" lotui secmlliim ipsorum
11 Facerem sotus mtt. facerem illis soiis mt. S. Mich. facerem illis solus Paulo post id ipsum mtt.
'*
paulo post eisdem id ipsiim Gqntemptum esset ma. Thuan. coutempttirocsset: '• Scio enim roe in eo
qon taki-prcGarifibns satisfaeere pqtui»i« qttam-tjrw.6'orfr. Scis enim me in.eo nOn taia.precanlibus satisfa-
cere*qutai » Quomodo sio««.; Via.Gemmet.Corb. " Sag. qno paclosic «Ijj Ibhguih m»r; CortV,f rcl. 43. *»
iri toiigb .j.|l^pe ti^tans w^s^^^aoS Au4 tfi^Wlitti^ilbiEte^
Libros beati
" Aiigust. m«s. kbros praefati |Joctoci.s_.Augh9tiiM «^Pe^s^cfiti^tii^iGeWG^
spkfa-t Substanlias esse in una mss. mhiii* esse ms.Citter. omit. substantia» *» In una persona «t».
Tfi;i. 3. iri una essentia "Aiiteitt dkrijiijfcv^'tt4^:'Jbi:dhti<,.:A'.tfiiIt.uw...euiw .•»«,,.Viet.BE. 13. multum
au.tpm *• Si quid ei cwiira n^
3. Incipil MouoJogioiiliber Anselmi, wi. l^ici. 15. Incipil Mqtiolbgion Ahsekhi archicpiscopi. tns. S- Micn-
Intipil Monologfon |rber Aoselnii arcblepi&copi. mt. Cister. Iiicipti MonofogitimAnselmi. " Oirodslrqiiod-
datn mu. qubti sii qiitddatn " SiiiDcieiitiaiii ms. Corb. Sumcientemquc.
• u«
f*5 HONOLOGILM,
aul quod aliquo**modcrbcnesunt, per omnipOlentem A tem, non tamen idcm videlur esse velOcilaset foni-
bonkatero suam danlem et facieiuem, aliaque per- liidp. Verum $i.equus, quia esl fqriiset yelox, idcirco
plura, quae de Deo, sive de ejus crealura necessario bonu.s*? esl; quomodo forlis cl vel.ox tatro maltis
credimus, aut non audiendo, aul non credendo igno- qst? Potius igkur quemadmodom fortis et velox- la-
rat, pulal quia ea ipsa ex magna parte, si vel medio- tro ideo malusest quia. W noxius esl; ita forlis et
eris iogeniiM est ,• polest ipse sibi" sallem sola velox equus idcirco bonus est, quia ulitis est. Et
raiione persuadere. Quod cum mullis roodis facere quidem nihil soletputari bonum, nisi aut propter
possit, ntuim ponam, quem iHi .aeslimoesse prom- titilitatem aliquam, ulbona dicilur salns, el quse
piissimum. Etenimcum omnesfruisolis his appeiant, saluti prosunt; aul propter quamlibet lioneslalem,
qu-ebonapujanl; in promptu esl, ul aliquando raen- sicut pulchritudo sestimalur bona, et quse pUlcbritii-
tts oculum convertal ad invesiigandum. iltud, unde dinem juvaril. Sed quoniam jam perspecla ratio tT
snat <** bonaea ipsa, q.usenon appetit, nisi qtiia ju- nullo polest dissolvi paclo, necesse esl omne queque
d.cat esse hona, ut deinde ratione ducealc,et illa utile vel honesliiiii, si vere bona sunl, per klipsum
**
prosequento **ad ea, quae irrationabiliter ignoral, csse bona per quod necesse est cuncla esse bona,
rati tnabiliter proficial. In quo "> tamen si quid di- quidquid illud sit, Quis autem dubitet illud ipsum,
xero, <*faedmajor non monstret '* auclorkas,. sic per quod cuncla sunt hona esse magnom heriuin?
volo accipi.: ut quamvis ex ralioiiibus, ,qu» mihi vi- Illud igitur est bonuro pet seipsum; quoniam omne
deliuniur, quasi necessarkun conctudatur, MOBob bohuro est per ipsum. Ergo conseqtiilur ut omnia
h c lathi n omnino uecessarium, sed tantum sic inle- atia bona sint per aliud qiiam quod ipsa sunt M et
rim videri posse dicalur. Facile esl igitur ut aliquis , ipsum '• solum per seipsum. At nullum bonum quod
s c secum **.tacitus dicat; Cum lara ".inuuiiwrabitia per alkid' est, est acquale aut riiajus co libno quod
bona sint, quoruro laro inullam diversilatem et sen- per se est lionuin. Ilhid itaque solum esl summe "
sibus corporeis experimur, et ralione mentis discer- bonutii, quod solum est per se bonum. Id enim sum-
" nec
nimus, eslne credendum esseuniim aliquid.perquod ' ihtlm *•*est, qiiod Sic supereminet atiis, at
unumsi.il "bona quoecunquebona sunt; an sunt par ftabeat, nec praestantitls. Sed quod esl summe
BVn-l.**atii per afirid. Certissimum quktem et qthni- bontint, esl etiam summe magnuin. Est igitur ununi
bus est voteiilibus aJvertere peispicuuin quia quae- aliqoid summe magniim, et shnimC lwiiuirt, td est
canque dicuntur aliquid, ita ut ad invicem ma- somroum omnium quae sunt.
'*• per aliquid '
gis; aut rainus aui seqnaliler dtcantur ."'"'€AP0.*T-II.'
sed " intel-
dictmtur, quod non aliud et aliud, idem Deeadeinre.
ligitiir in diyersis, sjve in ilfis sequaliter siye ince- -,'CoNSPECTtjs
ciWTis.—SiGUlestuiiuro-atiq.uidstuTiine
qnaliter eonsideretur. Nam qutecunque justa dicun- L bonum, qtiia curicta boitiiper uniiriv aliqiiid sunt,
tur ad iuvfcem, sive pariier si.ve magis vet minus, quodeslborium per se; ita existil urium alfquid
iionpossuatiolelligi iqsla nisi per juslitiani,-quae . summe magnum; quia quaeciinque magita sunt,
' per unum aliquid magna sunt, quod smagniini est
itonest alhtd el aliud in diversis. Ergo ctiln eertuni
per se.ipsum.Magnuiniiiielligo, non spalio, ut esl
sit quod omnia bona, si ad Inviceni coiiferantur, cbfpus, sed sapteutia; qubd melius el dignius est.
aut arqualiler, ant inaequalitcr sint" bona , necesse Qiiemadmodum autem hivelntum est- iHiqiiid esse
est Ut otHriia**'sint per aliquid bona, qiiod intelli- siimme bonUm, quoniam cunCla bona per uriuin ali-
gknridem in diversis bonis'**-,tket aliquando vi- quid*" sunt bona, quod est bonuin pfir seipsum; sic
deantur hona dici alift per aliud. Per altud enim vi- ex iiecessitate cdlligitur aliquid esse summe riia-
delor dici bouus oqntis, quia forlis est; el per aliud gnlitn, qubriiam qusecunque magna suril,' per unuin
honns eqtttis. quia vclox est. Cuin euim videalur aliqtiid magna sunt, qnod magnum esi per seipsum.
(1» bohus per forlitudinem, el bontis per vciecita- Dico ariiem noli magntim spatio, ttlcsl corpus ali-
VARLE LECTIONES.
**Aul quod atiquo nis. Corb.omil. quod MIngcnii estms. Corbeienseomit.est sihi »«*.Gori.
** *'Potestipse
•**
omit, ipse Umlesint inss. Vicl. Sag. undesuht **ttfapersequcnle mi. illo prosequente Profiqiai..Tnqup,
ete<m*. Sag. Proftciat. Qttod cummultimodefacerepossk, huncniodumptitoilliesseprompUssimuin atquefa-
CillknBm;ulsicseciintlaciiusdicai:Cum tam'"innHmerabilia.eft:. "Non monstral »*»».nonmonsfreT. **AIi-
•ouissibi qui secum tnss. Aliquis sic seciim Gum lam mss. Corb. Vict. 13. curti lamen *• Brtum siirit mss.
Gem.Corb. Vict. unum sint *• Aut sunt bona mt*. exeepto ms. Victotino 1$. aiisunt bona "Qusecun-
qtte dicuntur aliquid, ita ut ad invicem inagis .. . dicanlur, per atiud dicuntur, quod non aliud el aliud,
sed, «lc.ms. Corbeiens. quaecunque dreunlur aliquid, iia ad invicein magis . ; . dicunlur, per aliqtiiildiciin-
tur, quod nonaliud, sed, etc. **' Ms. Gem.Sag. Vict. 3. S. Mich, Cister. qusecunque dicuntur aliquid, ita
ut. . per akqoid dicuntur . . . sed-, elc. ims. Thuan. et Viet. 13. qiisecunque dicuntur ad aliquiit . .
per aliquid dicuntur . . . -sed, etc. ** Aiit insequatiter stnt mt. Viet. 3. bmit. aul msequaliler "*** Necesse
est otttniamss. necesse esi at omnia u Diversis boflis mt. Corb. omil. bonis ** Aut yelox, bonus mss. et
vefbx, i«leir«» bonus ** Ideo malus qnia mss. ChlCr. Gem. Corb: Vict. Stig. ideo mattis esl, qqia " Per-
spectattli» edit. Venet. perfecta raiio **•Perlpstun esse »»**. Vtct. -Sttg. per itlipsum e^e *' Quaen
qttodipsa sutrft: et m«. Corb. quam quod ipsa "'*•Et fpsum, at' mtt. Thtta. quam ipua sunl, el " "*Iiaque
estrsuuuBemts. itaqne solum est suinme **rSummum bonuni est quod mss. gummum est qjiod Qued
**Ibid EdittbVeriel
j»et>seeminct aliis ita ut mss.qttod sie snperemJnet aliis, til ....C. Uriurii aiiqriid •'',' \ityun\
aliqitod'
147 S. ANSELMI CANTUAR. AfiCHI#, OPP. ?A^S». - DOGMATICA. H$
qnod; sedquod quanto majus, tanto melkis esl aut A cem, et jpsr horiimes qui referuntur, oninrno non
dignius **, ut cst sapientia. Et qiiohiam nqri phtesl stint pfer mvicero; et tps* ieiationes quib»s re*h
vesse sumroe magnuih, riisi id quod esl sumroe bb- rimlur, non oinBmofShritpei se invicem, qiiia eaederu
nutn, necesse est aliipiiif esse maxrmum etoptiinuro, i^tpt^ itif^eiMa **;€unt Ifc^ae^vetrtijis ohi»ri-
id est sutiimitm omraum quae sunt. . ' modo excludat ptura esse, per quse cnncta' suritw,
<-':"'' '
".'.. Gkpw m; _ :; ;- necesse est ununi ilhtd esse, per quod SIIBIcuncta
Quodsitqutedttm naturaper qudmeUquidijiiid eit, quae sunt. Quoniam ergo curieta qnae snnt, suiil pl r
et quqeper se.esti et ett tummuth **'omntwn qu~ ipsum utiilm; procul dubiriet ipsum unritn est p<r
MttL ':.'.; »:.:_.• >'" :' - "' ' '"
scipsum. QiifECUnque igTtur alia suni, surit-pbr aliud
Coss^ECT^s^CABfTiSi^-Qmne quod est, aiu per ali- et ipsumsohim per seipsum. At qiiidquiif est pcr
quid, aut per nihil. Non per tiihi!,; ergq pcr ali-
quid esi. Illud aufeui per quod crincta iiiht, aiit afnid, minus esl qiiam itlud per qiiod cifncia sut.t
. est unijtm,-aut pfura: st ptura, Iisec phua -suht alia, et (^uod solum esl per se. Qttare illiid quod
singula per s_3:e,tita e&t,una. ralift seit vis qua ?sl per sfe';\maxhne briiiiitim est. Estigituriinuiri ali-
pitorsi haec fcusbenttrt si^l jtej* .se.. &gq esWttoum
,: aliquld per ijuqd siini quaecunque sunt : et illud qnid, qtiod sohim maxime;«t suwme ejniiiiim est:
,;_sjftju^i.:0k%pwse.'Nlilla eniiri; iieqtie^qHa rijfe- qtiod autetn maxihieoriinirimMt^^et per quod est
, rtihtur, neque ipsse reJaiibneSi surii per invicem. " quidquid est bbnum vel magnum, el ororiirto qitid-
At-qiipil pcr aljud eslj, rainiis est eo quod maxiineper sfr
•:-.ieftu bstHJpiuf ifriuhi aliqtiid quod sql.um quid aliqiittt est, id'»«6***«^
5"; el suirime' oinrinim esl, simirtieqtie; bbnum et et shinmb magnurri, et summiim omniiiin quse suntj.
srtimme magnum extslit; «ipote per quod est, Quare est aliquid quod sive esseijlia, siye substair-
qjuidqqid bbimm et et
niagn'im aliquid est.
tia, sive natura dicatur, optimum ethiaximum est,
Deqique nqn splum omnia bona per ktem aliquid e.t summum qmiiium qoie sunti
siiqt bona, ql qninia roagna per idem aliquid sunt . ... ^GAPUTiy.,;.
inagna; sed quidquid est, per unum aliquid videtur _'.''".
esse. Oqnne namque^piqd «st, aut esl per ahquid *7, pe etidem re '*.
aut pernjhil; s^d nihhVest per nibil. Non enira vel CONSPECTCS CAPITIS.— Non omnes naturse «iht ps-
cogiiar,i potest iilsiialiqnid "I non pcr aljquid. Q«id- res dignitate; sedaliaealiis siirilmeliores. Ergo ni>t
nou esl. cum daturqnse caeterissic supereminet, ut nqri.habeat
qjiid igitur est, nisipei; aliqujd Quod se superiorem : alioquin riaitiranira iiiultiiitdq
ita sii, aut est unum, aut sunt plura, per quae suat nofto ftne cfauderetur , quod est absurdum.
cujicla qqse sunt. Sfjd si sunt plura, aut ipsa »*.re- Superiar anteoi i,attlisi aut est sota, aut pfti-
fcriiutqr ad unum aliquid, per quod sunt; aut eadem res Stmt aequaleSi Si plures, ^gtiales non sunt,
Q . nisi per aliqurd idcm qtiod ipsa sit earum esseii-
ptura singula suntper se; autipsa per se invicem tla : si enim per alind essertt aeqnales, essent ille.
sunt' **•:At si plura ipsa siinl per unum, jam hon minores; nec proinde summa esseiil ac eteteris
suBt oniii.taperpiura; sedpottus per illud unum' 51, superiores. Est igiiur utia qtnedam natura seu
essentia, qu-c est summuro oriinium qilae sunl:
per quod hsec plura suiit ••V.Si, verq: ** ipsa plura i|use per 86 Koria"et magna; qiise per ie e-it itl
singtita sunt per se, utique est uua atiqua vi.s vel q,uodipsa est, et per quahtest qHidqtiid aul bft-
Jjatura existendi.per se, qua habenl.ut jjcr se sinjl**. iium attt magnuro aut aliquid est.
Sftn esV aiitern duhVm qimd pei idipsum " ttnum Ampl.ius•*.: St quis inlendat rertim naturas, yelitr
sinl, pe> qupd hijbeiit wl §hil p_ei;se. Verii}sergo per nolil, senlil nqn easorones conliueri una dighitalis
ipsuiii unum cuncta sitnt, qu.amperplura, quae ane pariiaie ^; sed- qua?dam earura distiugui graduitm
t^ uim esse nbtj R<-§SUB|I: ut vero pluia [jer, se in- iiBparitate. Qui eiHiii dubitat qnod in nalura sua
viceiii siut, nulla patitur,ralio; qaonianri i.rrationaUs TigntT" melior sic eqtius, et eque praestantibr homo,
cqgilatio est ut aliqtia rcs sit per ** illud«qi dat is profeeto oon est dicemlushomo. Cum igitur na-
«sse: najn necipsa relaliva sicsunlpersein.^cem'". turarum alise aIMs_uegarl non possint " tneliores,
INara Cura dominus etseryus referantur ad invi- nihitoininus persuadel ratio aliquam in eis sic super-
YARUE LECTKtNES. , . '„:,,:;";-:
"Jt&t: P, .«Sid qhqd quanto mqjus, IIMIJOmelius aut, dignius m«s. (Jem. Cor*. Thu^ S. Mich. sed
^uod larito metius est aut. dignius mss. Vici.Sag.ssd qiianto
** majus, tanlo meltjis est a«t dignias »*».
t4_tiier' sfed qiiod qiiaiuo. maju_s,tantq meliiiSjCstaut dtgnius GJVIP.3- Jn'•$*!*iQtiai-per,se e^t, et•egti^iwsr
nium ms. S. Mich. ci quseper se estet summurii tjtss^ Thua. et quae per se est, et est summum mt. Sag.
qbx per se est, et esl suinma f? .Aiii^peralppii|;;i^»j,; aiil estper aliqukt .** Non enim est, vqlMbbgitari
^bfiest, m si aliqiiid nis, C^ri>. nonte.nin>yull cogjiari, tit sj aj.itjuhl mss. Gem. Thu. flqn; e«im vd: cogkari
poiest, >it:sH-auqtii^ ms«. 1nci\\\f_vaJ^e^i^cegitariip^i^l,;; ut» sit a.liq^id •: '! Ttmc ipsa tnss- autjpsa . .**,
Singula sinit per se : aul_ipsaperse inyicero sunt ms. torfr.singqly smit, perseluviceiB snnl 61.Per tt_tii(I
iiniliri itfg, Corii&ilit: ritiitj^m';**,fiir .ttjtwi.plf>ra,isunt:inssv per qtiod hgbeptqrit.^nit. *1Si vei o ws«. Vitf.

per ipsunt.»»ss. qqqdpqrjdi^su.uij **Aliai^s.itjet'»?*»• "^W^


^(ltM'pbft:'$u$t^
ita tuss. Cttnrifaqfe . " Sriqf Miiqta tnss, cuticfa sunl j11,Qu^d aulqnt ma^iroe oiwikim, osln^^ii^^
jfflt&t. '^ :Qiiic»d Wt^tttim;*^, tymt. gi^iiijjjaliquft^st, id ..^JDe^teiiai^i-^W-iia^lte.m
«erse, et alia pei* ip'm;fp *^ia siicx s,e, ^t aliit ex ilte mfciC^:^
diicta ad essg; ribc $t "i^odper nihit.atiL ex nibltoi; et qaomodo. iijiieltigipossit essqper se;ete«i •»!»»»«.
Tku. Cister. de eaoem re r*: IbiH. '$'. in Tepiu^ Anqiiius ras. Citter.omitt.' ** Paritate mt. Cisler. pajrilt»
** w
W* Naluraisuolignomss. naitft-asiui liguo. Negjri non posstiiH mst: negari.non possitxt.
m IIONOLOGlim !80
eminere, ul nen liabeat se superioretn. Si eniin A existenliuro; aut* e; converso iiL^jtiod cst suimiiuni,
hiijusmodi graduum " dhuinclio sic est #finita, ut esl pcr se, et.cuiicta alia peri.lud ; aut eriiiit pltira
nullus sitT* ibi gradus superior, quo superior alius sumnia. Sedprtara summa non esse ".maiiifestam
non mventator;,ad hoc ralio** deducilur,ut ipsa- est.Quare est qusedam natura, vel subslantia, vci
rum mullitudo naturarum nullo fine claudalur. Moc essentia, quse esl per se bona el magria **,et per se
aulem nemo non pulal absurduro, nfei qui nimisest esl id qiiod est •*, et per quam cst quidqujd vere
absurdus. Est igitur ex necessilale aliqua natura, aut bonum, aul magnum, aot aliquid " est; et qure
qtiae sic-est alicui vcl aliquibus superior, ut nulla estsummum bonum, summum magnum.stlmmum ens
sK cuf ordmelhr inferior. Haccvero natnra quse talis sivesubsistens **,idest,summum omnium quae sunt.
est, aul sola esl, aut plures hujiismodi' et srqUales ;;
siml: veram si plures sunt et sequates, cutti '-**' Quod ticut itla estCAFUT;Y<49);
per se,et.alia per iltam; iia ilia
•pqiiales esse non ppssint **, per diversa qiiaedam, tit exte, elalia e&illa.
sed per idem aliquid, illud unum, per quod aequali- Quoniam itaqiie phicel*' quod inventttm esi, jtivat
ter lam magnaeSnnl, aut est idipsuni quod ipsae sunt, inttagare utrum bsec ipsa naiura et cuticla qtiae ati-
td est, ipsa rerum essenlia **, aut aliud quam quod qutd stint, riori sint nisi ex ipsa *\ qccmadniodiim
ipsae sunl. Sed si nihil est alitid quain ipsa eartiro noii sunl ntsi pe»*" ipsam. Sed.tiijuet posse dtei *•
esSenlia, sieul earum essenttae non sunt pliires, sed quia quod esl ex aliquo, cst etiam per id ipsttin •_
tina; ka et nalurse non sunt plures , sed una. el quod est pcraliquid, est etiam ex eo ipso :. quero»
fdem namque naluram hic intelligo, quod es- admodum quod cst ex maleria " et per artificem,
ceptiam. Si vero id, per qtiod plures ipste naturae polest etiam dici esse per maleriam et ex artifice;
tain magnse stmt, aliud esl qnam qnod ipsse sunt, quoniam per utrumqiie, et ex tttroque, td est ab
pro cerlo mkiores snnt, quain idper quod magnse ulroque habet ut sit, quamvis alitcr sit per inalc-
snnl. Qtiidqutd enim per atiud: est magnum, minus riairi ef ex materia, quam pbr arliflcem ei ex arti-
est qn.wi id perquod est raagnum. Quare non stiril flce. Consequitur " Crgo ut quomodo cuncta qiise
sir, magnse, ut illis niliil aliud sit majus. Quod si nec sunt, persuinman naturamsunt idqiiod siint; el ideo
per boe quod sunt **, nec per aliud possibi|e est itta eslper seipsam, alia vero per aliud; ita oninia
lales esse ptures natdras, quibus tiibil sit prsestan- quaj snnt, sint ex " eadem sumnia hatura: elToV
lius **; nullo modo possunl esse naturae plures hu- circo illa sit cx "-"-seipsa, alia auiem cx ilta. '
jusmodi "•*.Reslat igitur unam el solam naturatn CAPUT vi [«/., .yj»•*.• /
aliqnam esse, quse sic est aliis superior, ut nulli sit C non til utla juvanle causa ducta ad^sse;
inferior; sed quod tale est, maximuro et optimuin Quoditla nec tdmen sit-er nihil ant ex nihitb^ elquomjodg
esf omnium quae sunl' 87;Est igitur quscdam nalura, ** '' "
inteUigi pbssit esseperse,eVe- ie.;;'
7
quse est summum oronium quse sunl. Hoc autem* GONSPECTCS CAPITIS. —Qiromqdo summa natura per
esse uon potest, nisi ipsa sit per se id quod est; et se esse dicenda est ? Quidquid cniih per «liquid
cuncla qoae sunl, sint per ipsam id quod sunt.Nahi cst, aul per elliciens, aui per materiam, aul per
instruiiientiini esse videtur. Quod autem aliquo ex
cum panlo anle ratio docuerk id quod per se cst, his mbdisest, peraliud est, ei proinde tniiius eo
*
ct per qHodalia cuncla sunt, esse summum oinnimn per quod habet ut sit; sumroa vero naiura nci.
''''".. VARIJE LECTIONES. .', ,;
.••"Hiijusgradiiummss.liiijusmodigradttum "Nulluss>tm», Cister. omk.sit "Abboc ratiouist.Adiiocralio»
Et sequafessunt, cum mss. Gem. Vict. Thu. Cerb. Cister. omitt. sunt ** Esse non possmit mss. essenbii
possint *' lpsarum essentia mss.Vict. Getn. Cerb. Cisler. ipsa rerum cssenlia" 8VNecper hocquodsuntHis,
Cdrb. nec per quod sunt ,8*Nihil est praestanliits mss. iiihil sit praestaiitius Plures bujtis mss. plur.es |m-
jnsroodi "Quae sunt... ,s Hoc autem mss. qnaesunt. Est igilur qusedam ("natura 1 quae est summtiih 1 omniuhi
quaesunt. llocaulem Pliira iion esse iiiss. plura sutnma non esse Bona vel magna mss. T/itt. bona et
inagna "Perseestid
" quod est mss.77j«.per sehoc esf quodest-'•'M.agnum aliqiiid twss. Vid. inagiuim
aut aliquid Summuni magnum, summrimque bonum, suriimum ens siye evisiens mss. sunimuin bonnnv,
siimmum magnum, summum ens sivestibsislens ,.»*,Quqniam itaque placet, etc. in mss. Gem. Cprb^Thu.
Cisier. hic incipit Cap. 5. tub eo titul. intnss. Gem. thu. Cisler. quod sicut illa esl perse et alia per iflain ;
ita sitei se, el alia ex iila in mss. Corb. quomodo omtiia atia suntper illam etex ilja. Ibid. Zi. Quoniam
ilaque m». Cister. quoniam ita •* Non sunt nisi ex ipsa mss. non sint nisi ex ipsa " Non nisi per mss,.
non sunt nisi per " Sedlicet possel dici : quiaqtiod ex, aliquo est, etiam per idipstim quod est per ali-
quid, estetex eo ipso : qnemaduiodum tns, Corb. sqd licel posse dici quod quia ex eo ipso : qiieniadmodutn
mtt. sed liquet posse dici quia quod est ex altquo, cst etiam per idipsum :elquod esl per aliquid, est
etiam ex eoipsb : queniadmodum <" QuemadmOdum etest ex niateria, etper artificem, potest enim dict
esseper maleriam et ex artiftce : qtioiii.un per uiriimque, et ex utroque, et ab utroque habet ut sit, quam-
vis aliter per maieriam mt.Corb. quemsidiiiodum qiiod est et materia. et per arlilicem, polesl etiaiti dici
per materiam et ex artifice : quoniam tnrrimque et-ex utroque hahet Ulsii : qnamvis aliler sit per mate-
riam mst. queiriadmodum quod est e\ ivateria et-per artificem, poiest etiani dici esso per mat*riam*el ex
artifice :'quoniam per utruiilqiie et ex utrqque, id esi, ab ulroquehabet ut sit, quamvis aliler sit per ma-
leriam '<•'•l^^tienter conseqtiilur *• Quae sunt, sunl ex mss. quae siint, sint ex '
ergoniss. ergq
*•• Iifcirco illa exmss. idcirco itla sit ex -,"' Cap.5: inmss:Eorb.:Gem: Thuan. etCisteir. est cap. 6.
***Ms. Cqrb. QuomodoinieHigeiidttm sit, qriia fecit oninia de nihilq
'
-•'• • ' '• ." NOT^.-'
(4D)Atias esl pars capilis 4.. •
.AJT '.--. -.5. AMSELMICANTUAR»^mm^MPr P^RS f, — JpOGJBATICA. ..,.„, .fl»
perathidesf.nec mlnor nutposteriorscipsa,aut *ai tr»ere- Qooitiam Bamqite^ad tii^tMn etdetecjaWie
*Hq^ ie. Ergo siimma tiaiura; nec a setiee.sib
alio fteri phlest; nec ipsa sibi ant aliqmd aHnd quidaro *i|fe}~t, **umlft.perdu*it|isec mea |fteditaljb,
maiCTia"ftiil, unde flerel; aut aRqiiairesipSiOTi, nutliim, vefsimplicem peneqiie |attt!(h» oBjeclioReiu
nt easet, atlfuvh. Sed aec imetrigi potest WHpiod rtiM f-Hsi^teBtj^j^ \#te
iiliqunl.es»i sit-pr nihit. Si igibur sH,nimanalura
est ex niliilo r aut per se, aut per ^liutt est ex ni- : praterire: qtiatenus eVeg^^
*• tiilo. Ifen (Jer *se,:*fi^ ctidCiiiibus relinqiiefls, eeilior vaJeaift ad ^N|ueniia
lion per allud, atioquin ipsa non esset swrirtia, procedere;et si forte e^__t&fio^^^^^rsu,»-
^iiafejji^^ supuna dere voluero, <Huni,.veI raodteo^reruoiOdob&taciiJo
tiatiira per aliquid esl nihilo, ,id quod cansa taiili
^iii fuit, m-t^auin iionUin est. Nullum auiem bo- : qaiUbel tardl^ i-ikelteeuis ad audita ,,fa<^ pqssil
Bum intelligi pqtest 81110;iHud bqoHinsineqiio acoedere V1**-.«JuadigHu* Mfeh^i*ra,,i^^iwimlla
nihilesibohum, Iioc est, Wit^ sumroam uafuraiu. est natura, sitnihil, lai» falsum est; qua,m alsiH-
Eilg* iwc iujelligi potest^:^juj^p^iM%rei. per duiii.erit si dit aKujr41*-quidquidesi m^ e^ies;.^er
t|iiam suiiima riatiira sii exiiihiiq;ilein %.,Sihaec
*M akqrii^ iti^r», atii per riJhtf^ Hthil vero, j»o».estrqiH« iiutlq inqdp wJ^Bijgipqttpl,
-•;.•ox-W^V^se^.^ .; jut ^Jtfer S^ A*^< JS.*»^h'1*
niiltbteiitis est per nitiilvaut ex nihko, sedjpsa tfa^^Mm
::s||*^"seM ;0:(***>?S^^
• ^Iu^js .IBsse*:|wr seipsaih ;*&_&.istS^-^i^ 1l^eajex u*i^; sed consw quianu^Io^
• •m 'V^siM. JjSsi^ite^^fW
- f&; lusdiie-t.iijbilo;
, -.^ii|^;.i^».^fr;.pj»jp'^d.t^^^W^^.#e^.;-|wi^
.Quqnwm igUor n«i ^ . ^Mi^l><>^^
sum quod diciturm^-^^Si^^^-j^f^^.^*^. : .a^ife4»ef;fli|tM^!S«i^ i&mhliW*. MWf$0*
aliquq, qu*rendum e-a dlli^rtius q*wi»iqdoper- i piHus?^ mt^ MfcF,S^"
suminaift naturam, vel ex ipsa si^qmniaiyi*», sunt: '-:.<inni< ei^-i^,Ji^.-i*^##i> ^JS^-s®», =# f».
_et qttoiiiani id quod esl per «(^^^.'.^^.(jgitiid.! %*?'
^wr^ig^H^-^^WW*^
est per aliud^ nonca iinfjem^i^j^^iiE^ii^ji^^^ ••;fctof'ffl»Jtt
e^ttptwi^
tiflnem. Prius separatim videamus de MJ ipsa steu- ^ M <psr^ hqeo^^
IIIJInalura quae per se est;postea de his, quaeper Sirper aliquid eaA**;^.*^.^
aJkid sunt. Cum igiuir constet qoia illa egt-per
•eipsaui quidqukl est,. et otmtia alia sunt per illam lunt bonutn, petest iiiteUi|ii ^nn? i|I^d bq^tjtn,, sine
id quod suntr qtioiii«do.ipsa e»t per se ? Quod enim ^win^I «§t;teaiM»* )»c.w
tiicitur **• esse pCr aliqtiid yldelUr eise stiiper eiV nulwm est "> hquti^ sa^s liquel Jiiiiic^^
•HcienSiaut pCr iriaicriafnr atit pir aliquod aliu<rad- (G «lawftjMirjaiUyjii^ gjgk -a^y^.^^ ^^^la vel
iuineiitum vehitper inslrumeiiturii *", Sed qtiidqiiitl irifeBect»/<^.fjfa<i&^
aliquocx his tribus-***modis esl, per aKiidest^el set.vBeniqile si bpee^sa;|iat«|!i|fi^Ca^f-Jtii. |iil ,pcr
l>osteriu»v;etah'quoinodo™rius«steo^pCrqiiod1i(iI>ci nibil, aut es nihitot,pMK;iil duhio,•tutip-^.Ja.qn est
ut sit: at smnma nattira nullaleiHis est per atkid ; per se et ex se quidq-ltid.est; apt dtfUur i|p jaibil:
nec eiVtpo^teriorvauimmorsi3ipsa, tml aliquaaha re. _ quod utrumque superfluum esl expqnere quam hd-
Quare sumnia natw* nec a se, nec ab atio.fieri po- snmsit. Licel igilur suroma subslantia non sit per
tuit; uec i-psa sibi, nee aliquid a*kudiHimaieria "*r aliquid efficien», aut ex aliqua maleria, nec ali-
unde tieret, fuil; nec ipsa se aliquo modo, aut ali— qnibus adjuta sil causis, wt ad esse perducere-
qua res ipsam, ut essqt quod noti erat, adjuvil. • tur "•: imllatenus U»men esl pjefSHMl.a?» « •«'-
fjju>digkur ? Quod enim non est a quo fiieieote, aut hilo; quia per seipsam, qt" ex «eipfs^est quktqjiid
ex qiia materia, aut qiribus "* adjumentis ad esse est. Quomodo ergo landem csse^inteltigenda est per
perveneritr kl videlttraut esseuihil; ant, si altquid se et ex se; sie- nec ipsa se fecit, iiec ips* sibi
est *•*, per nibil esse, et ex niliilo. Quse lieet cx giateriar exstkit, neq ipsa se qqofihet" mod»,
iis "*, qnae rattonis hicede summajam animatdveiti ut -quod non erat esset_ adjutfit **T, nisi forte
***
sitbstaVia, putem nulluienus in illam posse cadere; :D eo modo infetligendum videtur, quo d'ciiur
«oii tamen iiegHgam bufus rci probationeni con- quia lu\ lucel, vel Iqcens. est per, seipsaui, £t es
* J I *1 * J
YAftkE LEGTIONES. *
•** Aijt per esseejt m*. aut«8se e*t *•* Viitem»ps4e m»*' €em. Cori. €»««,vidpthrjile. "* Qupjl^ninr
<K«it»rms. S. JtfiVri.quod autem fficttiir ***Vel instpMttOpwra^.veltUi^i^tlS^tUini»*^^
"* AliudJIUm^r»^.
iiistruroemtun '»TKxalk|uo his lrib»s.m«. aliqtioex^bistwbus,
* por^.-aMtilla
materia ••* Aut e* qtillui» mt, Vitn. aut quibus "•- At» si attw* est •«»!*« •rf,ali4u!4,^,,,"r>(_ptiod
kcet e% his mtt. quce licet e*( iis ••<*
Quoddam me mtt. Vicf. qukhlam m«,. l\*$$mmpr?*M-< fwmiwin
1»,*4«dU*_, . - accipere mt*. ad audiia , . * accedere t'*'Brit at»t M dteatuf ra«.. $ra, S^JJJI^IIHI
*K*>AatM«iwjimdo m*t_.alsi q»i>_mtofa *n ftlqid "• e»t permw, a,tir*jmdestpep. ^'i fe/ta«ad.eM««tjsx
Bihilo m*.'Coifr. per aHud esl, est ex uihUo Per -tbquod' j^eeesse «M». gez alitjuid MSESp ' "^ao/lo
snotloex mhilo w», nuHo mod»-Cfitejt,oihilo "* Sed atnpio iirferloc mm^^tmy -Cot*^^ ,»»iWHt m-
ferior '*» Hoc est, Sed mtt. hoc quod sst-sed "* Si per aliud est m*t. si per ajiquid esl S»i*> quo
mhil esl ntu. smeqtio nulium esl "' Nulla vel intetlecla »»M*.Vi. Thu. nulla vel iniellectu "• Ad e»se
produceretur mtt. Thu, Viet. ad csse oerduceretiir "T Adjuvat m«. ladkivit "*'• Coi.% A* Qqod dici-
tur nw». quo diciiut . > .
153 '"•' '«©SOILOGIrliMi :.^ • ;•:„-, ,„•.,.
r.-.;_ _,-. «fii
seipsa. Qtiemadiiiodimieniui sese babentad inviceiit A quara dixi, iwtiuthiiiaRmoJis i^«_B*sii. JlajiiiSi hu- ,
lux, el lucere,el'itieejns'; sic sunt ad siv &$§kcni •'' jus maieri* esi aliqua roateria,: itla, verjgs,-.^^RI
esseutia, esse, et ens.lioe csl exislens, sifve subw- cotp6reae-universilatis,inaleija..SiIi^Uir*iiiversitas '
slens.Ergo summa essetttta, et shiiimeesse,etsuui- ri»nu*h,-settvi^iIi^in^:'iiC»tiovMI«li^^^^^
me ens, id est summe exisien», sive Summesiibsi- qua tltaieria, profeoto aion solnai iioa polett esse,
stens non dtssiiiiiliter sibi couvenient, qUam lux^ et %ejliipcdici potextiessex'x.ati* Wimat^a.i^iianj^x
lueere,et lucens. \"-\j!:-;'":\
'"".',",':";' ;-----/c-^ 6umroa nalura, aut ex se ipsa, aul es Atiq_4'v .lertin
**•essentia; quao ittiquehulla esfe
Qflippe nihil om-
Q~omod^eii»omnia'tlinfperiltam nta» velcogitaripotestesse prselftr illiid, suiffHMir.i
COKSPECTBS CAmi*.-'-Uinim cuneiasinl persun- omnium, quod esl per seipsum; el universilalein eo-
itiam iilatjinaiuram, utcausam efBcicntem, vet e» :tmn tfiisdnon per se, sed per idein sunmmm «tiht?:
itt», lanqnam etiiialeria, sfh itiquirilhr :, Qiiat^or quare qnbtl uullo
elcmeittastnesuis foniu<3, quas conspiciiiins in ''mfkQ\^_^^:e^,^^}9"'j^'^tsi-
< rebus foitnatts, imetfigi possunt^ Htec infoi-tii-tsivtbifta.est. Exsua verq;wuM^^^wpy^^^g^uae
seu confusa enrum naluraiimte est? 1. Si ex ali- per se non est, esse tto» potest; quoniiHn siphoc
qtta inatcria esi, vefcsl exstimnTaiiaiura, vcl^ex csset, aliquo mbtip «sset'ip^jSi^t^^et"
seipsa, VPIex aHqua teriia essehlia, quae iiulh esi, ^ntJ'dv£*'*j|ham
. Non;BXse; tUinquia h;cc non per ss sed.|>er:°aBiuf•|:pi^;itl;per"stftod:-tui]!t;^iitic^i^^h.ie^^llli id
est, lum quia eiim hibit sit posferihs seipso, nih.f peripjbdemicia «iiiil: quiE omuia g?p| fclsa.. V* 1.
, est maieri»|itCr ex Seipso: noil ex niateria sumhia ;jic^;,pliiiireiqubdex miAeriaest, OXitilidPseit^*'*,ct
iialuraK;alioquIiiextpsa aliquid mintis ipsa fitHel, „ IH»§*!«t"l««*? a
«t proindeipsa mutareiur el, cqi;ruinp$rctt|r z (fiiihi
•-.* ®s*'ep;;''^'{jj«^L,s<||il^;"|^.^f£J.'^ftil
pefasesl dicere.'2. i\on est bonuiiu pe^ itiiu- setpso, vcfposleriiisfseipSb»COiiseauilU^ #|jtij|jl sit
v.'"tatur vel corrumpilui summum bmiutit; A-t^nld» mateiiatilcrex seipsb. AV*J.e*;-^ Mil»««c. natune
fluid est,-per sBrtimainesscntiain est Ergosiqiiiil ;
csi ex suiiiini boni materia, stii(^m< ,essj3iigiihi v^t^ia j»oii^i,; ,ess? _.aii^|ia::i^|»^itk:;|j»f|^-^iWihiiiii»
_- <oorruB)pf|ijir «t^ots.ttur sitromuin botiuni. Et ita bbnuin mtitaEijelcoiiiinip.i ppi^j;^|vgef|| est
' suninuim ^oniini, nnllatennsestbbnum : qiibd cst ;: •djfeiij-ev-i^!^^ est
iiicbnventehs^Ergo nulla niihOr nattira cst ui^te-
• rialiler eXsumma natuw. Ergo elenientopuin cs-
-^liaex nidla irialeria est. trgo Miiiiiiiaesscfrfia "t: ^ilitid;lijac4nodo:.esse e* jasi^!*V^|»pJius,- ^Uffl'"
,. tantara reruiii" mtileinsola per seipsam produxit UOIICSl^013.01111^1011113^^11^11^^^110^,|Hll4,a-
eillihilo. .'-:-';;-';"':<-:--.-!.S,:.:;;•-'^.;.-;^:j _ s; t^r,:vel corriwipilUr SMnjnis^^lapjmto
Resial nmtc de rehun •earhiH liijivci^iia^; qii».
per atiud suin, discuterC quompdo sint pcr sum-:p sit undeciinqiie ,***hisl per suiiitnaro essenttaui,.mn-
uiara substairiiaih, utrum qtiia ipsa reeil univcrsa,, iaior el corrumpilur stimiiiuin bontim .IJ*jjCfJBS^n:
aut <{[uia itiateria fuK uiiiversoruni. Nan euira opus - t|iiare suinma essenlia, 7 (Jii* est ipsum ,suiiiintim
cst quserere utrora ideo, sinl >*' universa per ipsam •_ bonum, nullatenjis esl bonum;. quqd :§st iuconve-
qt»iaattoIaCienle, aut alla raaleria;. exislente, ijta I: Milens.Nulla, igUur ininor natur^ malerialit^f.est ex
iauluro quolibetmodo, ut resomnes essertt; ndju- suroroa italurv.Guro igi|ur eorum .^^iijsiraj, tyiae
verit '**cum repugnet his quaejam supra pawermu, per aliud siini, con^tel non esse vehit ex niaievia,
si secuiido loco el non priiieipa'iler sint per ipsam, =.•ex summa essentia, nec ex se, nec ^x alip, "^.ipa-
quaecunquesunt. Primimi itaque mihi qna-retidujit ; uifesium est quia ex nullii materia es,l, .^iare, ^uo-
esse pulo ulruni universiias rerum, quae per aliud ; niam quidquid est persuuimam essenliaiii est, nec
sttnl, sit ex aliqua materia. Non aulent dobitooni' . per ipsam aliquid aliud 66S0polesl,iiisi ea mit fa-
nem hanc m inundi molcni, cum parlihus suis, sic- ciente aut tiialeria e\istente, consequitur de iieces-
ul videmus , formatam constare ex terra et aqua, sitate, utpraeler eam nihil sil, nisi ea facicnte, et
et aere et igne : qtiae, scilicei, quatuor "* elenieiila, qiioniam fithil aliiid est vel fult, nisi illa, et.qnae fa-
aliquo modo inlelligi pbssuht "**sine his formts qnas ctasunt ah illa, iiiliiteiiiiiino facere potuit pe.raltud,
conspicimus in rebus formatis, ut eorum informis _ vet in&lrumenliiin, vel adjumentum, quam per se-
aill etiain confusa natura videatiir esse inaleria oni- ipsani. At omne n* qnod lecit, sine dubio atit fecit
triuro corporum suis formis discreiortim; non in- ,ex aliquo, veltit ex mateiia; aut ex nihilo. Qtioniam
qiiimi, lioc dubiio; sed quaero, unde lisec ipsa13", igiliir cerlissime pitlbt qiiia issehtki bmiiiiiin, qnae
'" :.,';.'•'•. VARIJE I.ECTIONES. .:.-,:;.: ,^: .•,-.;-,,:,' '<
'- Gon. S.est _J-in ;tnst. heni. Lorb et ,
•':***'Snnt adiiivircnv mtt,- '-Viet. «tut ad se invicem
Thm Jn ttu. Sancti iliejt. klislribuuntiir t'«]M'Mm ih <*rff"(J« H*.$/*- JtfOifi.,;_Q^if,-M . qtuc. fac-irt
suiit de itjhilo, non wibii erant arilequam fiei^nt; quattiuro *jd ralijiniertj faciens.;: £*. esl tiiutus,
rapilitB medjlis I»* Ijiruro a Deb stht mwltalruiu-ideown adjuverit
«* Dubjtb hanc m«. diibito bhment banfe is* QmenintqiiaiuorfiiM-l.qw^sct^cci,
^ m^% yt.JnW"&: "*
fHfssemit, vihtelligi pqssunt: ywdelucIps>*tMs/,;:unde haec «is* , ,.M?r AtiaverJ^SiiH^i^fllii yeriui
Pblest"eis, aj.ia mjtt: €«i»^ Cbr*.?Vict. S. Mieh. -ttt&n essc. ex alia •.;,;?*?Ex^at^u^lertia^M.^». *M>lia
Jei-tla- >" i^ioiiianrper ItlpeV.qubdsiiiit Ciincts: et W
folsa. ifu. e&rb,. qnanjiper fd per pod sUtft:«uncia sufti; .qtiie Oiupia.,I|ilsa ssuul. »>(«?iB _qiiamwr, id per
qiiod siint cuiictawet unn esie^l.sokiifrul per quotl cunctd siHit^flu*ouMttft,f(i1sasuiiii.'*•;•» Kiv ahquo est
»««/i.exalibist '"* Ac siex,»ii*> at:^ex-: •-'^iEssjf^jiiiips^.wWvesseex IpsA ,
t,s ,^;ui^mciioqiie.
w«. sit tiiidecuiique Siiiivnium per ipsuni bo.ium ni«. suiiiwum bonuni ptr ipsaiit '^NeeahoMs*,
Mcexaho '»* Acomue mss. at omuc . ., ,
"
.881 S. ANSELMl CANTUA-K.ARCHlfcPf&& PARS I. - DOCMATICA. t.:
p*rj*^ii>i«^m»m^ X aHq^djr-tiinitl^iK-^d^iir trt qmdqaid teltiii|f^(St
1. factwa ^ix attiquo. Quod si verum esse ponUult,'
essHikiii JSicita«st^ et ^hW--.-ME•-te-fellfiBk^'frt^ee-rf.a:;-*Vfc.*^*»t_t
?prkBl dii^ nM iHa sarhmia- oqnibus^^uie sttpra disposita snnil**, bpp^itur^
f gs&itla ktwki .i^jfr ttrafem^^ l)<Hle*quoni9n) o,nod -erat njhil, aliquid eril'; ilqaodt,
tkn^nem, t^formose- Kmattm > Jtm ordlnnte maxinie aMfuid erat; nihil eril'**.Ex eo ttamque
variattnr*,taro convenienter diversam, sola per se- qhod quamdjim ^bstawtiam maiime omnitim exi-
''"''''"''''•* * • ' stentem inveneraio, ad boc ut omnia aHa slc fircta
ipsain '" prOdtiXitex:iStlHl»\r
;_;.' essent ab ea, ut nihil '** essel undd; facla essent,
-'^^Wto-Ylff^^^v ^>.<s-';-
j^oowrfo fiKef%eiid«ti»«k qubd'omnia fteit ex raitockuiido pei^tenifram, (Juare si IBu4ui»de tacta
._..::..*
-,':-:.': '-. nMb***. .;.:- ,•',"• :•, ,:,-. ',•;.-; sunt, quodipiljisj^esseiiiWl*est
aliquid;=quidqutd
fc\m-fl«b*>T>**."*fr^ invenwm ^im^itf dfrsdmiha e^ntia,;est nUiil.
cauw -aikwjttS qu-ad;ejl: el. vox ommum tgg|* Qiuid
nUiil |te h^1«.^ptfe.videhir guod quidqhid Itt, i^ur tni^Uii^
'imW4lWffi?$m&Venm'm,^mhnt^MM qtwd,«deam* posse obiHCi,vgt pene fatuuni!(,r°i:jara
•^ sittrfS pb6il4 stmt tfe surmna «ssentki,<qi»e slai»i% faacVawditatieiteitegtigere. \al.,Cap. &.}ia
<4iwia'(etiit ex ntbile.Tribus qUhtemntodis sub- itoiiw, ilt Pltto,' mbdis, quod ad p^sentis
Tribti^
s-wi^ fl#8bwsi*&'c;^
llon l&fa"MetliM«ir': ac de tai^ de B itt^^imenti suflicit wpediinehlum, «xpoei f«iftst:>,
robtW-I-t^^ fafcwe^iiiliUo, qhasi si qua «ubstantia Aieitur esse JacU ex niUlo. Uiu»
ex atiquo signiftcalHT: et hsec s»gi»i*8caik> eemper quiidm inodiisest, o^iovoli^s
estJ»l8a»:3.rCuro s^:^c^MMl94^\'»Mif>i- int^Wgipejiftuiffon
e|a,Qonexaliquq iniellijratur. Eo sensii cmicta, 0»^ faetum^piod ijicitur ex nihito ease '**: cui si-
praeler Shnliiiam eSsentiSh; taM ef nHiih)dicith- raite est, cirai qtiffirenli de lacenle, unde loquatur,
tur : hoc' eslj tfuse prihs iiitil^raitt, t-mKC-suttt i-espendetur de hiWo, Id est, non loqultur. Secutw
atiquid; ficut qois di-akurdivea fieri ex paupej*e, duoi queih fnpdjim de ipsa sttnima esseMfa, et de
sanus exifiljruyiate. jgt hjc est»eusu8, qui' patgjer
vel *ger erftl, hiinc est fttves fel S8*tit*-S. ta. quod penitus nec foil» nec est, quserwiti unda
Sed occurrif qusedam dubitatio de nilrft. "«. Nafli • f«eti^sit,*i^eres»)ondwi^^^^p^
'*» est: qat sehSui de nuUbeorum,
e*tqubcHiiqHeyt afiquill, itf;cau*I eH Cjos bjUoa n^^qutm^ctina'
ex 6e ft^^ret bBfnis causa neeetse esi aliquod ad . qw facia suot, iii^ii^ px>test, Atta ^ullteatio
essentiam' elbcii"11*ji^IJeat adinWenWm. Quod sfc esl,'^amy dM quidein;pbtest, vera tamen esse non
omnes teheni experlhietffb, ut etiam mWi ^» ra-piatiir potest'": ut, si dicalur aliquid sic esse faetuniin hx
cbinen^ndd,'(Stvtx litil'**>Stf$rfpi^_titr^i^rehdiiv nihito, ut ex ipso ftihilo4M,id tel, ex^O-qinodpeni-
Si er-go'*•**fjf-eWtai esf%-' «Uiife altii»iiil^ JpsuW tus non est, facUiBV4iit:i^iasf ipsum mbH sit ah-
nmil ftit caiisa ejiis, qubd ex ipso ftrtum est. 'Sed C qitkt -exislens '", ex qua possit cdiqutd fieri: <-<JUOd
qubm^lo'id'qTirbdrrtMiiWhSetwt 'tittk;^tj¥ii Mi> qtimiiamseroperfai-gum estf quotms esse1T*ponilun
qiiiiffi**Nii{t^rremret :M*esse;? Sf awe$i nuttiiih impef^^illititte^
acijtimenfuiri'' ife nthito provenirad aliqtiljd, ciil atit prfelatio,^qua-dkikw ^
qualitef persua^eatur quia ei mteih^ etMcum ";"*kiteHigimns'ecse qaidem factum, «etf
tnr f k*txteVe*'m, nilJfl' aht Siighfttiiat%ti<fti\&auf nett esse aHqtjid, tti*de-sit -faetimj. Per SknU6m»i-
<
non significai aHquid. Sed si nttiitest aliqm*d;'quae- gnMlcaftonem"» dici vtdetUr, «urt bomo^mtrista-
cunque facia siinl ex nihild, fafcta suht"fciiati^flo. tns sine causa, dicilur cotitristblus de *t* niliilo.
Si vero iiibil non e*Statiquid: quontam ihietJigi hon Seeundiim i*gitur "' hunc sensuro si intelKgaiar,
polest ut e^eb *•*» qsod penitus nbn^est, ftat afiquiil, quod supra concliiMtth est, quia prteter siiiiim-tn>
nifiit fit ex niliiio;isicut vox omhibm esl quia nthil essertliara cortcta, qttae sittit ab eadeih; er nihilo
tle nibifo. iJnde videtur cbnsequt ut qufdquid ftt, facta sunl.idest, noti:ex aliquo:sicut ipsa'Coiiclu-
tlal ei aliqiio: aut eniin fit^^'dealiquo,autde':Djlifloi sio, prmcedfetitia eojivenieitter «oiiseip^air;'TS Ka
Sive igilui* liihil ***sit aliqiiid, sive hHiit iioh stt cx eadem condusione niiulinconvciiiens«ibsequc<-
. ...;,...;,.. • .. .. .vm&i^iw^-:, .yi^:. :::,
***» Qiftn hnlkt mrtteria mtt.~ oitia «x nti*iB'materia ,** jGqp, -7 .*»* 8 itt mss. Gem. Cotb. et
TJiutin "l Vss. Corb. Quod ilia ratio sit, eic. tit t» til. capilis 9 in etJitis. *" Quiedaniduhiiatio
de nihilo mss. quidam de nihilo u* Causa ejos nw*.causa est ejns m Quodex se' fit ht*. quod'ex
it ,<"*Aliquid a<l essentiam effedjus mtt. aliqiitltf ad essentiarii effecti '** Ui etiam nulli m*. S. Mich.
nf et KHlli i»" Ul vix , itlli mu.- ,ct vix'•.tilli mss. Tfinari.et vts illi ,*-Si-ei^) ;»wtf. 'Wfd. sed
eqjo u'\<<Adjiivitaliud mu.' adjuvit aliquid ',»•• Propterea ttw«;prateTea ^* 1 Pmest «t eo m»».,p^test ut
ex eo Si igiliir ni1iilra«i". sive idtur, nihif''1,J Dispni^'!Siht' »w. Cor/>.dicla sthtt m».-ditopjwfl»
stint "*
Ma«*^ aliqiiid ei-at, nfliii «it. ^
ess^nt V§ic,iilflffmmMf.alJa sicfacta ^e nibh' 1MPosse o3$& *H»ipeneiaiB*fatuu5ii<iyiii
•*"lnmu.MM.CM.:
tHivObj&ijiwstf elri&i.30f<*«ili»»»ifli«' cUjhW-pm*i
*Wk^^W°mmW^sim^^^ mHfM_d&facttim mchur ei nibilo "^IMci pbtik^iildem VCT^-|E«e.
fWtitin i^. difc^ ni ex ipso nihiloi*^ SH
alinrf e^ste^s w-usiT^liiihW^ien^ <Oifoi_|»sCst»». '•q^ilS*'^:^' De nititfo, cfini1!©. dc
n3if|oest, ciiro mt. Corb:de hihilo est qnoJ "•"Piir sfihitejh sirfbifteationem mw. T/i«. persimitem enim
slgittllralioiieni w* CoiiWisiiifus«le mt.' Jhnl contTisiart'*3e '*"•"Sfeciit>d«'n-r
«nim IT*Convcnicntcr seijnetur mss. conveiiicnier coiisrquctiii'. ' "fcmstf• -fku. -SewiidurR
*igitur
157 MOSOLOGtUM: *58
tur; quamvis non incoiivenienler et Sine onini re- A CAPUT X[<//;;IX]»V ' ,
pugnanlia,ea qure facta sunt a creairice "* snbstan- Qttod Hla ratio "* tit qttiedam rerum locutio, sicut
tia dici possini esse ex rithilo m facta; eb modo qiio f*ber;dieit prius apud se quod ***facturus est.
dict snlet dives faclus ex paupere, et recepisse quis (UONSPECTUS «APITIS.—Forma- rerum in menie di-
sanitatem ex aegritudine : itf est, qui prius panper vihii esl eariim qnadam in ipsa ralione loculio.
Sic ftiber opus, quod factitrus est, intra se dicit.
eral, nunc est dives, qtiod antea non erSi; et qni fi em unam aulem tripliciter loqui possuinus :
prius babebat argritudinem,, nuncliabet sanitaleirt 1. Sensibititer, sensibilibus signis ntendo; 2. in-
quam antea hon habebat. Hoc igitur modo non in- sensibiliier, bsec signa iiisensibiliterixilranas
cogitaudo; 3. nec sensibitiier nec insensibilher,
cortvenieiiterinielligi potesl, si dicatur creatrix es- "u.oii sigiia sed res jpsas nieiile dicendo. His tribns
seniht unfversa fecisse de nihilo, sive quod imiversa lociitionrs ^eneribiis sirigute verba cohveilkiiit.
per illaro facta sint ,sl de nihilo : id est, quae prius Tertia locuiionis verba sunt naturalia, et proi|nle,
nihil erant nuirc simt aliquid. Hac ipsa quippe voce eadem apud omncs. Ilaec ubi sunt, niilluin aliud
verhum est necessariuin ad rem cognoscendatn:
qua dicitiir, quia illa fetil- siveV qfliai&ta^facfa' el:.ubi Ifeecesse non possuni, omne aliiui vcrbiini
suirt; iirtelKgilur quia eumilta fecit, alrqtiid feCit71»*'; esl inutile ad rem demonstrandam. Verha iiatu-
et cum isl&T-iclasunt,norrtiiH aliquhJ facia-shnf-"•*; ralia synt vgriora, quia rebus sutil magis sknilia.
„ lltide'..verbiini jialiirale eSihiaxime prO!prminet
Sic enim **• aspieientes aliquem de valde humili-«<x priiicipale rei verhuiii. Ilaec ergo loctilio fiifi, qtia
forluna, multis opibus, bonoribusve '*' ab aliquo suinina essentia.dixil N oinnia, antcquam essenf, tit
exakalum, dicimus: Ecee itle fecit istum de nihito, fler Itlai» fierent. ..',,,
aut factus est Hle ab isto de nihito : kf est, ipse qui . illa jtiitem forma rcrum, quae in ejus ratione res
priusquasi nihihim reputahatur '»**,nunc illo faciertle ft-eandas pnrcedehat, quid alittd est quatn rcruni
yere aliquid xsthhaiur. qucedam in ipsa ralione loculjo; veluli cum fabcr
CAPUT IX (50). faclurus aliquod suae artis optis, prius-illu.d -iulrajse
*•** dicit inemis coiiceptione? Menlis aulenilin sive ra-
ea
Quod qu~ faeta tunt ex nihilo, ntnnihil erant tionalis
antequam fierenl, quantum ad rationem facientis. locuiionem l" hic inlelligo, non cum voces
Cotispecrcs CAPITIS. — Nihil rationabililer ah aliquo reruin singnilicalivae cogitanlur; scd cum res ipsac,
fit, nisi in ipso praecedat rei facienda» forma. vel futnrae, vel fam existenles acie cogitationis in
Eral igilur in ralione summa nalura: quid, aul niente coiispicittntur;1", Frefjuenti usu co-
aut fuiura essent namque
qualia, quomoilo, iiniversa,
pritisqtiam fierent. Ergo artleqiiam esserit, non gnoscilur quia rem unam tripliciter loqui pOsSumus.
erant nibii; nec ex nihilo snnt, quando suiil, Aut enim res loquimiir signis sensibilibus, id est,
qiianlum ad rationem faciemis. qu*e sensibtts corporeis senliri possunt, sen'sibililer
Vernm video.r milii videre quiddam quod 11011 ne-i 0 utendo; auteadem signa, quoe foris sensihili'! suni,
giigenter1»? discernere cogil, seoundumquid ea qttae inlra nos iiisensibiliter cogiiahdo*0*'; aui nec seiisi-
facta sunt, auteqtiuro liercut, dici possint .}**fuisse bitiier, nec insensibiliier bis ,M signis utendo, sed
ijihil. Nullo uaiiique pacto lieii potcsl aliquid ra- res ipsas, vel corporuro imaginatione, vet ralionis
tionabiJjter "" ab aliquo, nisi in facieniis ratione iiileilectu, pro rerum ipsimini tfiversilate, intus in
praecedai aliquod rei faciendae quasi cxeuiplum, hbstra nienle dicendo. Aliter namqtie lvomiiiem
Sive (ul aptius 1«' diciturk foruia, vel skniliiudo, aut dieo, cum eimt hoc nomiue, quod esl, homb, sign'-
regula. Palet itaque quoniam priusquam fierent ficO; aliter Curo hlem nomen tacens cogtlo; aliter
universa, eral in ratione !?*.suimnse naliira, quid cum eum ipstitn honiiiieiii mens, aul per corpori-"
aul qualia aul quoniodo fulura esseni: quare cum iniaginem, aul per rationem intiielur ;.per corporis
ea quae facta sunt, clarum sil nikil fuisse "aiilequam qiiidemiinaginetn, iit cuin ejus "*t seusibitero fign-
flerent, quanlum ad hoc, quia non eraiil quod uunc ranv imaginatur : per rationem verov ut cum»unk
snnt, nec erat ex quo frerent; non tamen niliit versaleni ejiis essenfiam, quajesl, aiitmal*raliohate
eranl, quanlum ad rationero facienlis, per quaro ct morlate, cogital. Hie vero tres kxjuendi :varietiites
secundum quam fierent. siuguliB verbis sui generiscOnstant; sed illius,
VARIiE LECTIONES.
"* Facla ar creatrice mts. Atcta sunl a crealrice •',»» Possnnt hx nihito esse ex hihitb
,81 m*»vpossFnf
focla Per illa facla siint tnss. Vicl. Sag. per itlati»^^ facla sint 1MSive quod ista mss. sive quia ista
1S*Aliqua fecit tnu aliquid lecil 18!>Nisi' aliqua facla siint mss. nisi aliquid lacta sunt ,8S Sic enint
tnt. Vict.13. sic aniem 1MIlOnoribusque tfm; Vict.. Sag; bonoribnsve ,87 Hepiilahaliu* mss. Vrcl. Sag.
deputabalur *»» Verum videor nm: Gem. Corb. Thu. Vict. Sag. ab hit verbis incttodM capui 9y qmdin-
mt. iCorfr.ntitium prasfen titutum : msts.vero aHa hnncpr&miumi. ^uod ea qtiie facta suftl, ele. qu~ tiint
titulut capitis 8 tn excusis,. **»•Qiioddam qiiotl ti(%ligeiUei* mst. quiddam quod nbn liegUgetiier ,*•";Diei
t>ossiinlm«». iiici possint M*.Aliud ratibiiabitiierMMM.aliquhl ralionabiliter -"* Sive ui aplins mts. siye
.-iptiiis 1»*Eranfin>ratione mst. Vict. Sug.:Gem: Corb.exal in ralione ,s* G«rp.9 tu ttu«. caput 10. WMss?,
Cvrtn Quod lameii, elc. tu tn tiiulo capitis 10. hteskusiz. Mss.alin Quod illa ratio siWetc. ui: intitutoeapi-
iit 9Vih ediiis. .*»*Qiiod-factum est. itM*iqiiodCtctutus est. ,M Meulero aute|n »IM. mentis nutani ;..*,*_•
R.nionis Conceptioiiein et iociitioiiein u»i*. omktunt conceptionem, ,w Cmispicitinturw*. Vftl; 3? conci-
uitiiiuir *•* Seiisihititer cogitando WISJI. iiiseusiJtilker cogitando ***Nec sierisi)yilitei'hismss. n«5 sensibi<-
tilcr nec inseiisibililer hts^^ 1 Cuih ejus HJi». ol«umejus.
-1?* *•.--. . . •
:-- : " .,• .-.• .,.•;_.--». - ' "-'- ..;
^••v;';-N0fif:> ';
_ _ y. -\\ ;; -;;• ;•:
'
^O) Alias cst pars c|^itis t|, , , ,
m S. ANSELYHCANTUAR. ARfS^.,^ PARS I. - DOGM\TICA. 16»
quam terliam el uU maro posuU, locatioiiis \erba, A concipe-*^ unagiuandq, nisi id quoJ aui totum si-
«tui de. ^us IW9 !W!;all**'!" 8U,y» V»*ur'*lta ifljij, anjyier partes,«t alfquIhnsTebus a$<jua modtt
suik,.el apud >oiunesfeules sunt .fiadftia. El-qtiO- jam dtdicil; pec opns mente conceptum ^fflccre, si
uijtit «iimia a|<a,verba jwqpter Ii*»j5suni inventa; dessit aut inateria, aut altquid»1*»,sineqhC^opus
uW tsla' snn>, milftim alkt^verjtatarestiiecessasrii^m pj*af^itJ(Oilii fleri noo possit: quatiquam eriimhomo
ad r&n co^nostjentfthn; etjjlilii-ata b&e «on ptissjfint, tftle alfquod aoimaf possit cogitatido vel pingendo,
itujium a^mfist uljle ad -*4tm^lre«de«dfifti. Possmit <i?tafeuhsquam sh, confingere; nequaquam tamen
ettwnnon absrfrde dtcj l^ntir verii*ra,^uaiilo tnagis hoc ticere valet, nisi componemfo i~ eo partes,
»'* Cx remtS altas eognilis m in itiemoriam
rebrfs,' ipSrum auril *vi*bif,'sftitifia SUMVSPcas quaS
«'(pijessHis #gi»$cai^-**< .exe-ljfiis'twmqnjsr retas a|tra*dt. Ouiire In hbo rfilfcrrtiii ab invicem illre in
>Utev<]»ibuiV »ps»* uitrou-r fra itotiiintbus <auw ad cr^aiiicti si^stantia, etin f^bro saornm operum la-
"
«i»#JC»''ii^yi«irhdas, fit <Miia-flii?edaro voeesj velut dbndlonup liitipffijochtiones, quod iila nec assum-
w- pla, nec adjuia atiunde, seiJ prhna, et sola causa
Ipt Ijft^^vp, *** fe^feiV^ *** ad shuw
biifli.#e widetWi rei, siintW, rCirjus oai verbntn, sufficVre pgihh, *"'«utj _a)rtifici pptjs
1
. a^b.-k^ke^tv evpfimrt,' TjuonpodwitkBtniUiTiitlorq~~ p^»ffi(;iep4»#rfefW-^erd ^c prima, nee mht nec
ffiMQ%&v^im\&&iti ^8|tiiIn0*r-exiiFixiNHBl*•. IIsufBcienseSl adiuum tncipiendum. .ftuapropter ea
ll^-Aeg^^^j^Mntf* ^«j6t£|$ufi»^s^<i^ftSJ4_p«, pjfo^j^rtn ef 'qh.i^-pei*i!t£mtr«tta«unl,Omnia nonsmit-quod-hon
-piincipale rei verbum. Quaproplerl-tftiutlafde qnati- $&»]Lper illaja **VQme vero peir islam llunl»»», pe-
be#<rt-***f*C»iti& fhmttin»pTOprtiquat-rei, qttontuilf illa lutlis non es^ent, htsi essCnt alt^uitl"' 'ipiod i»On
»*». *
qw» HmJiisTiiijdi 5vel*bi* •cdhjftat';'nec* aliqtiM-stiiid siitil pei'
' '- iplsam
'' '
rtuh fsimifei t~i VeJ'itofrfra Wj^el'^!»» cxisthttti-in -fiA^ljT'XIttal.,XI]»»».
" «sse :<qMrtf><%p«ierIia Quod htec tumm~ essentim iocutM til kmtnta
i^iww^llbt^^po-iesf viSCri " edenho»»*.
p(West-*jip<sd f^n-mttm^^iibstahtiamftaletti: femn
*loci«jai»e!«elf-Bi~,i anleifflai» eMewtfJntpee*am Cow^f^j^c^iws. ^-^Sumrna. su>sta»j}if3^ «e-
jpe|ipsam_oronia,|ecil. Per naHJrateui ^utemet
^tre-f.ftvtr-mte-i cuta**ftct» «ttjaoit*«_6?pep eam _ iDtHiiawJa^lJ^wi^n 9»P»i->feeit. Er|[« ^i>OT»lis
1 shbstahtfa.- '
ij^tt*^ti©%ei^ip^sUiftma
:Wi« - Qfcitt»--gl H*.XJ»»»«4 r< -Sts!^fih paTiter ratippe docenie sit certum quia
4t_mM^Htm«- mti*fr!*i<hi*1tabmtMii3iti* ftttei qt^douidU«rama ^ubstaniia fe^it,< iiouJocit pcr
, „„ . ,* j, iVl rfi«*»»tfa/««il»^^,, ^ J_ atiu*1»*^^»*» per WhttAipsam\ et quid$uid-fecit,
tyiitMam eAWte*-^fyMWaHW^&f^$ij»*- per snam'ihiimaiiti-»**loCulionemfecit, sit^ singola
e
niiJitHjlft 1 st *,!.iiveo qupit^uarowiftailife-tfo^ntani. t' 1
' tiKr^fifefe 3. Ih siofiiii^ verh1s,»8ivfepftlhis, inio verbo simut: omnia
- »rt«e»«*iiiirJam roiffpiitgitft; ^ $»?qiioil-^i^ni*^
^figa^ mateHith- «t^uii prae^n- dieendo^ ip»id ntajtis neccssarluin videri poiest,
cepWro opta-perffciaij SUiv^m-xl creatrifeeis qmt-mr/liahcsummae «ssenii*e loctitionem non esse
aimd <j*wtn<sui*mwttm, cssentiam ? Non igiiur negti-
' jfwiftpw» rpras
m<su\ ili-if^sfest^arqnirquoid w>u «fla' per genter.prastereuhdaro hujqs totuittonis consideratio-
lieirt jmio \&t\ prhi^atn de Hla jpossit traclari,
S'ed qiiiimiVis«ummam, substantiauv cons.teLprin» dilJ^nter, ejusdeiiiSfntiffls? substanliae prbprieta-
hi i?e*q>*Mdisisse euiicttun croytuTam, quam fcarti les^aliquassttniiose iavestigtindaSexistimo.
setamdiHn eamdem, et.per eamdem «ttam intimam CAPUTlui [m., Xin*".
locutionem icouderei; qticmadwodiiro f^ber prios
I Quod ticut omnia ijtr tH.mma.rnessenXam fueta tunt,
mepte condpivqwo p.ostea secundum mentis. con- * »t« «tsfetiit*per tpsani "*.
eepttenein opere pcrficJt» Muttam tainen iu hac si- COSSPECTPS cAMits.— Sicnt ofipiia fluae sunl, per
inilitud-ine inliieor dijsiputitudtiiemi llla uahique wium aliquid sunt, qtiod solum esj, per .geipsmti;
iiibil' «mnino aliunde assumpsit', urole vel eorum ita Ohinia per umlm :ihqittd vigeiit, quod seliiiii
>igel-per sei|fen»rt.Ergo sicitt nihil f.icHimest nisi
qtiaefi^ctura erat,u, fgrmam in se ipsa wurottige- ' per creairicem esswitiam. ila niMl vigei nisi per
lel, vel ca ipsa, id quod sunl "*, peifieereUjiabeir D eamdem serv.itncem pnrsenfam.
>erppe«i(us noc meiije .potcst ahquid coiporeuiu Coiist.it ergo per summam iialuram csse fiictum,
vmx LECTIO^CS.
»*»Non fguoralur, tnu. non iioorpllfi SOitt, ^^EvpTfiSiaus^ignani»»*. expressius signifnarot ***Sic di-
rei «•CoinWfiiiiS es^iii *»•'«ei (oMfrsemts.
eiturmyM. videiiw mu^VjUt^Stf. (*J(^toltti$expriUittur
** Cap: Wiit ih«*. tMput^W.. *".Quo* hmtjsWHin-e,
rei vel fatiiniB ***Ipsam 5^^01/1^ mm. (Jtu^iiisani
ei«,*ti/in tkumemti*VJ.ine-cu*H W/it.qVhemiiitmhafeiif nmhtm, fgpitim t*l>-^wnenda en»ht mu.
sunt *'» Materia aoi
f.»ctanw»at nr. Cwrlf.*&&tai*to:«M&t **«,Jtf^idd *»lHii»t«ir. trrfekSttU<t>oe<|mi»d "*
aitudiw*^T/i«. materta, aut io-#re*ehl!if»v a* atquid 5,'-AIh»(iV,^hier*»||b ««^«ttqiiid, sine ({aB f~r-
twmmik*' Mk«. *Miteiiiu«,Ttf^^ ^^i^SL^ 11:
e&e m»M~mnttfW causa^iSSietiJl, pbftiil sho *i*J9nut arffMbmfe Ft^^^itso-wrtiflt**;L*:*»«<• <Jwid
Hwrv^^Blain jaS7«uo^|ion^ttit ne»iiji»|s, »**P<*ipiiawaiH^iw^iels^m^iBt JftA ,ess«*
•$$*.mss. «m lm£.wm r fytobjm2jt
est cttp. 13. f» mtt. ***-Mt/Carb. Qrfod sicui «inaiapefeJ4i*a««.m»*tim^i^^f^^\am^'£
^*\momtftm^fy*t*fl*er hiliroam e^i**\Kiffi&»kx
stantia fccit, per alind nrn. substaniia fecii, DOtijfWfVflbraliud ****** mst. persuam inti-
ir,am **" Proprieiates uiw. Viet. Saq. per propriWales »»' *"
Cap. 12 ett caput J3 i» nus. -.- Jft». torfr.
•ftuod illj Sit, ete. ut m tituto capitts 13 m ofih». ---»*. \.
quidquid.noh est idem ith. Dubiiim 'antem .nbniilsi A ih ai;qWniiei-ttis:.est quam tpsum. fpsiim nohlb-
ralionali roenti esse pqiesl,ijMid C»ta, ^i* J8^ij %(ittt4hi^t%itt#t"ut -verum «BiH^eWinK-.co>-
i-its wW-Mtt^^-et aliahiihisiii*odi.4p!Viiai,utsa-
sunl, eodem ipso sustmente vigeht et perseveraii 1!
^1** (»,Mi»J#lJcWecjne^sfiiijiijHsi^Jpyi^,,-
esse qnandiu siint, qno facieirte (fe nfhitb iiabeiit tscti,n^ sapjens^aii,ip^
esse quod snnt. Simili iiamque per omnia ratione,
UHiiniron est mtwiina et sirtipJiciter hiellus ^quam
qua cdlectumi esl onirtiay quae.siiqt, esse per unum i.-.non<«iihOMiui.;quia, relativtiin est^ Nfifl«nm&ttm-
aliquid.unde ip^m soliim esl per s^psijni, ^ nohmi^atiqup ii)elwf-di^roMffl^muim^^^ ^umiiii
per aliud; siniili, inquam, ralione polest probail . dgsigninSitrninienaurae «sefinam.Suniroa natiia
quia qnaecunqiie vigeiil per unum idfsjpnd^yi* ;''eBtq^fh|iiirfot*hniiiOthetih*te*q^ira*m'^
ipsa eoim-'s»la estuiu»1.nihiljatetiusvjet qtiaoui-
gfs-Mi^.uii^
per afttid. Quod qiioiiiam; aliter ,e*«er lioii ^^ejl',; ,, atiqflid cor|«l)relinii:,nani^est al^id corfiore me-
nisi ul ea, qtiae sunt lacta, p^r ahutt ylgc-inl, et itl
'vettsj safrfeiiS.^ite^^ww^jwsta^lwatSj *tema,*
a quo facla >nint,vigeaVper seipsiim/iiecesse esj. ut
s^iinihU f«lum est (dsi percreatticem pi^^i^-jm . .oteliqjiiilqMldiSb^ittj^W^^
(>:**m:^;l8f»i»e;^^
^irt<^irit*AiltfL*^^
ig>s^i%i^i^^»ji*(fflwifum,,-q^dp^3iiqiift.!di«i
B
iritWprasestti^^1;^ h^iu^if; poss^it iutaiic;!^, aiin^WJ^-ili^^^^n^
i _h -<<- =a-i»»a iiii£ fwbaan.iisjiter,^anq-ia^
^ ftgwjsimi^mr**^
,:;'i-: .'a.*tc~h'.i v-i-.t ;•.'.!!»^t^poiup^p _-.$"i•.<;;•« ^ijn^roiiec^poss.tt
8*^.«**S: «BB*it li^mp mii^ini^vfiiU^
,.-.- <';- iintexiHa,e^periltam^elm_iliar. ;j?>-.?.,. tej4ifo^r^8f|_^ ^j^^n^M^i^^gf^
iriceuuivfii^rtiiii.suhs^Bl^
T^](^e*|ki^i^ *4 <eti4^;.ba_%Hii|^i<^^
deiw^ls^^^iillilipbKHBftqMJ* «M^immmk
•»M.!>«^|i|ile(»}<4U>i'^*3i9ii1^ -^aMyfM^ijyi^iQ^asTs^f
' ^piuinii^
7--VS* •
Jp&^v&i;;,JN^l^^iim^<^t^^-^^i|
- ^*,™A-r.>.*".TJj
l"* v*\f«_; »£ -*-->*?:'.
f?*__iiSJ_^3;t4..* 'T,i.''<»Jtl|-
_ ^'l^jiMu^-wb^i^i £j. j&i#ife*? mm <mh
suifum 'HimuiiHi»^7,! sivsf^pR^ii^jqp jdi-
t1(W^ 1U^*3_%^» quia ^Jiec^ffl^ 8j<g|j»t,
\ #!^im'&!i^^
fc«n^4uiiur *tftubi tbsat «oiif^V iht^'^Hpi^tpie
TJ^^^t-^-tii^l^ ,
*»*
niam iibsurdiim.est^.i$ sciUcei', qiie^admo^n I
iiiiti iiiiiiifi lfiiji^' ijfiiViijiiijiiiiiiffi TffiijjfiftMlrit I.!.
fbventis tameii^ itir,t^J^i^fil||^<ti^S^
\k$m® -^itftfilssis^aJI-^ detrinjcqiinn ^.
tjmim,;7Tftgi; aiIjq^ *^ 1m$!b..^'c^riB/^toroii-
HniverSittleni; liquet'."^«fMiifti^'^'1^/,:^»*^ V'*€^*^ft_||* ^ifuidquii.^o^tffi^ ilSfj wjpAiifyi,.
cnue^aHa^portot-iM-^pe^
Siigitur Iwc illis,ijtiie (W^^ujrs.^ '
«»yBi^
gantur, eadem esi qiue in bmnibus est, ef per oin*
sifTOWr^uli^i^r.ijiua^.^
nia.el «i qui», ' ei(fer qnahyettn qna.
w*#i-li«'*f»4ft,yi- ^»1^* m-M>
_;;,':,' ^.^^J^^^C^ £%% ***
'•• g*-i^.p0*-w*(*"**4^ niamifumjnum iipu,.«•i^^Sf.t^W^A^I^*
.•-• :---v •_'•.</>• iiiatittr\[ ~ .':i,:..;:/:.;:,\. z_
GoNspEC^ WMTflkteNulldm in ei^ii** rcslattvtwn ^iSq^non^ (^^^^-.-ft^H^i^
esi subslanli*»^ iHfc^quo relative dteilur. Etga, tio jlc^-ijt,^;juin^iq, ^non. d|^ij|ltter ^<^Mir<{m.
qnod de summa nf»turiMlative dicitur^ v. g- ouo<l s|ni^iCT,r|ia^v^.j lH^ ^giig^ ^e^ r«?^^ ^twit-
roajor sitoranibus, nbn stgriillcat ejus essenllam.. Jui",, p»iss|sci. 4«)^
IpsaehlWperseetnon pw <alluda« ad-aliud esi ^1
quidquid Csu Pneter rclatwa qiiidquid est^aut luortSiJraialiciiiiB es^ntiaro,. aij atia disciitieiida -^ :
ipsum iroJUisfsu quamnon ipsmiv; aiiliion jpsiiin ^•iVertai inieii||^jfil ^i|v|<jm..;si;9iii!|"'8^|ula ijj^,;

''y^Wk^^liti^lftoi-iSii^rfi^filH^aiTl' »»#b1^riIa**»Ws*p*!K i*B^p.ASesleaputUii»,


«OMIiKri^. ;*»*l<f;'t-Co*
IRM,ih onitni^, t^nvjjteponurra,;ettMJttria^. TAwiiti*^-^W'oiJW»ii>.hs, eic.iutin.ieditit. m* Qtt»usilvii»
quohiaih -1»w».JFAtt.'Giftv (fetit.-S.' MleM At i^onita**».*.»?Valeant'*fiquo»«)i*.
tlii*^|teM-fj.iii ''****J**4iSve
«ltit^iWb^j»*» Lii^^'auortodb;^
yut^o^%Miil^Mnu: Ijuiaipossijt »v»'rtepertf«,tjSbiiha^-repi-rJrt. q*** '^©eiW-iaf mmtfk-.S,
JM-^. pcrdueei ^liijus sigrtifltjotum sub^
mu. ejccepiisThuan. i$iii*l tamiha^ bmit. (fSt<.<»is*Aiiqiiidaliud.quott
similiter m«. ««««pr»-TAait». alitid .•rtiqu
intelligi mtt. sic polest intelltgi-'*»_»Manifestmh est quoitiahi^immnmin ow. 7/njtfii. 3tt. hac, omitiii; •'**
S*^t»Wcaiillam «imiham esseiftiam «*. Gori^g^
•••(Stod ipia. Qtiod t»i|*. TAu. qiiod ipsa est. ettind * ; -i ;. ;.;..;:'.-,.,-:,._.
A63 S-'ANSELMl CASTUAIX. ABCIipB.^^«WB^ PARS I, — 60G»ATICA. t«i
a»at;^iapMijL, taofa *" quodlihet;eorunn
genter;iiH»<jaiur, qiii^ilid. -^;^-^\~^i*^n^ m^trest, quaui
tsUp.est,; jii ;ipst»»ji.ontttiiiQ ineliiis^sH ,qua«* jion fesitu^e^tuiij^asitmma essentia taceitdaestesse
ipsum; autt-ile, UfcttbnipsntftjinaW^a1©!»*!!!»B*i, ajtiqiwd e«rttHi t.K--^m est ahqnid, qudd OMI est
qtiamipsiim. Ipsiim irateitvet.t^J^in;,.n$i^ m°$;iif5» vw^^^^* s ^,«*,.^i^3Sicui m-
iiic Uitellfgij,;quani verum 'non verum,;corptis non "ti«r-.**• ^doieei, dicenda quodta^i*«tBiB, quibtts est
coVpus, et liis siiitili-.i.Metiusqttidem est «inmno ouine, quotliioiiest quoilipsa <«ro|, iiifeBui^Qtiai-e
.tliquid qtiam hOh ipititTiyutr^ non necesse esi eauiesse viveiiteni, Mpuarteuitipoieftiem
ipsum sapietts, id esj, mefuis est sapieoS.qtiain nou etomnipoteiitem,vei*am,jiistam, beauin.-etwuam,
sapiens"!»».,QuamvisenimjUsttl&Ren sbpiens ineHor cl qiiidquid siniiliter.«ll. absolute melius quam non
videatitr, qaattv iiowjustus sapiens, iion "tainen me- ipsum. Quid ergo quseratur aroplius qtyd sumroa
-iifti 'simpiicifer eSt, non sapieifs' qmttf^jpeftis e ilk sit natlira, s.i.nianifcslum cst quid oauiimn sft,
eftiie ehjin notv^ aul(JHIidalMliumnOllsil,6'?
sapieiisi est miiius qiiatn sapietis* quiaomtie non*sa- ;. - '.,' ,:,(^l»IIT,;X*rt.I>I»iX^];»''».
pieiiffnielitts esset, si eSsef sapiyis:Similitcioinnino **
Q_*od idem tititli ette jutxam , quo4***ett esse
ihetihftfest *s#um^quiim'nmt iijsftm.ht est, (jriatitiiou jusijtiam; et epdem modo de his jquo?timiliter de
•Seruiit^*efjtrefftmquai»nofijhiiutii ei-vivi^quam g illd diei poistint; et qttod ttihil horuni' monsirit
rioh *>r*r|ur:MeU^aute»h est in stliqub hon ipsuih qualis illa, vel quanta til, ted quid tit.
CAr-iTis.— Summa natura non peraliitd
qiiatrttiisum, Ui iron fturttinqirahraiirum. iNahihie-. GONSMCTHS sed perse esl, qiiidquid esi; ipsa atileme»tjnsta,
ittisulilliibmlitiesse iimiii*uriiihft^t^in^rfrtim; «iiitint- et qtiidero per jusittiatii. Ei^o ipsa sumuia iialhra
vis 1b'^iim.':.fiUiil'Us;--'^^('::iiticiiiauiwih csse qiiain est ipsa sua jtisttlia; et ciim per justittam justa
Mbh-ahrtiiu-^esSiB, utplmhbo.CttiheriitWiitriimqiie, . dicitnr, per sc jusia ittlelttgitiiF. Deintfe si quae-
SCiticet,*libmoi% piitwtnnii ''sflr' libti aiirlBi; iahlo ratur quid sit sttmHia^iauira, quid verius respoiH
delurquaiii jusiitia^firgo de summa lia-tura iton
rtT^iis atiiiuid esi hoilte JjiJam^aiftTJtii,qhatiti» iiile- proprie dicnnr quod habet jnslitiam, sed qobd
rioris iiatui-je esset', si' esset aurtnn : ei plifmbnm extstil justiiia s et ctiro dieitur existensjtistiiia,
rciriiovilius est quanto preiiosliw essct,- si aurtim non dicitur qiialis se I quid est. Ergo eutu dicitur
essel. "Palel auteih eit eo qnotf sutnTna natura sic jiista, iion diiiturqUatis sit, setf quid ipsa sil: et
: idemest ac si diceretur, ipsa est jnstitia: Sic hitel-
iiiteltigi pitest IUJIT sunmia; ut nec sUminnm oifimwo lige et de caeterisipix de DeosiuiiJiterdicuntiir.
melhnj sit qtiam rmii ^Hitihum; nec lioti sUinfflutii : Porro.qiiodtibethoiium ^umm.a natura sit, sumine
itlud est. I'tl:| igiliir est sninma esseinia, siimroa
atitui irieKusqiiahi surointiiii : rfltlttarelatlva bsse, "-i^VA^iwWd-^iiioHa hfstitia; etc, qftbd hbh
qiiite^-hi-qi^ -«est aliudqitanrStiimneens.suimiieVivCus,suitthie
aht^a-ItqW P jatioiiaJe, sumipe.jjistuiii, etc. \ ;
cum •*! propbsiluni*»»*sufflcliAqtfeirde ilt1&-iteitiih lft Seil foiHasse eum dicilurjusta , vel magiA,
est, imlhifn, sciticet, eorum Sihtpficem sttmmaena- Vel atiqjijd «luifiam ,68, non oslendilur qtiid sit,
tfiT-esiibsttuitlam desijbare. Ctitn igitur qiiYdqifid sed potius- 67qualis, vel quanta sit. Per qualiUtem
athid esf si siitgula dispiciantiir, aut ipsum slt nie- quipl>e, vel qnantilatero , qnodlibet hbrum*** tliei
tftis ***'qiiam noii ipstthi, aUtnbrt T*jtshiTi-iH sfi^to' videlur. Omue namqite quod juslum esl, per jusli-
< sit meliiis qliarti ipsiiin; sittil iieRis est pittiire qiiod liaro jusium e&t; et. alia hujiismodi '" siniiiilei*
'--'-«cfiiB^taEKrdkfc' i^t.•a^tqnici.'ci^Hx^iai-QHus
li>rfiS^ftae;;fli^'Ctt^^'.•,**,* Quareipsastimma mitiira non est jiisla, nisi per
sil aHqbb nindb tion ipsuin; %k hecessG esl ut s"rt jnstitiam. Videttir. igitUr pariicipatione qiialilatis»
qhfdquid oiiiiiilib melius csl qtlaui noii ipsuni. flla jusliti-c scilicelj justa ilici sitmuie bona substaiilia :
enim s6la Cst, qna pUniitis nttiil est ineliiis; eiqiise quod si ilaest, peraliudest jtisla, non perse. At
Tiielloi' est bmtiiliiis, qda*.iion suiil qtlod est ipsa. boc conirariuni est veritaii perfcctse; quia bona,
Non eif, igttur^cqrpiis, yelatiqtiiil ebruin quai cbr- vel magna, vel subsisiens, quod est omninO , per
porei seijsus discernunl. Qiiippe bis oinnilius itlelius se est, non per atiud. Si ighur non est justa, ntsi
esCatiquid qtiod non est quod ipSa siinl. Mens eniro per jusiitiam, riec jusla esse potest,'*- nisi per se:
, ratioiiaiis, qnac nnllo corporco seiisti quid , vetqiia-' **,quhl tnagis conspicuum , quid magis necessarium,
iis, vel quanl3 sit percipilur; qtianio minor essbl, si qnain quod eadem naltira, cst ipsa juslitia : Ctcum
essel aliqtiid ***ebruni quaccoiporeis sensibiis sub- dicilur esse justa per jusiiiiaro'", idem est qcol
VARIjEtfiCTIOiSES.
\*Pi Quam iion sapiens m»»'jquain non ipsum sapiens «•».Qiiam uon aurum esse mtt. fto* omiu. ei*e
*f* Elati propositumniss. cumad prop6sitnm_•»¥» Aht si-ineltos IM*. 1?A».:aiilHps!^^ *-* Si essetaluidm»«.si-esset
C«««. Cor*.vSnj. aulsit meltus W-Huiuaniehaturaemss. suiiim*nattine ***
afijiuiti ;;^»;Ja^iM>*esl qirnm MM. tiorbCVict. i&. ttietior emel tpm Siv JTWO M«*.-..-.ifc-*,; raia»
*;";^piCqtHd; SNiipl-ieiterJIM.quicqitid siiiiiiiter *«*-"Et quoti noit sit m« ant qaid non sit «di*ip Gol, aut
omiiiiim non sit•..!'» Sap. l^ in tnss.eU caput Un qtiid *•*Jf«:. C*fli!'$; Q^il~..tiu^t.-mM-4itiidM,<«^^^-
i&Wedjtitti"" Hii justil quod-niss. illiesse juslaiii quod **»:Vel alro^Ksimilium tnu., veUaliquid- suiri^
liuiiiv *,?0.Velpoihts mt*. sed poiiiis ^* QubdtibCt Teniitf; i»a***. Micfa- quodlBiet:horuro:i«?«;AIia
irtijns nus. aJia Itlijiismodi *?*«JSecsurama potest esseittmt nec iusta «ifee: potest^*?* Cum jtista per
sfrdtcitur esse,nbn atiudintelligilur qtiam per jostitiam lisvlCor^Ei ci}*diciiur jh^
i leu! est qtiod per se dicitur-eSse; non inieltigilur qitaui per justitiam «ts». Viet. Su9.Gem.ISl cum ditiiur
esse jtisia per jtislitiam,ideui est quod per se; et cutn ju.taper se dieimr eSse,_iioijaliud intelligiliir quam
f-ii jiisliliain mtt. Thuan. S. Mich. El cu.nijusta perse dicitur-csse, non aliud iiitelligitur,qit-.iiiiper justitiaro.
>m8 .'.-.: -:: i :-:>-:?: MietiWniNt '•<'v;'^- -••*- ••"•;'" . - *6»
per^se; ei cotn justa per se dieiiuresse, noii alitid iL dicuntiir, neces^ i^ ul haK;omiiia^boi|« iron p.l«ra
iuteiJigiltir quam per justiliam. Qtwptopler' sijqua'- .. sed miurosi»L.Ergo,^num jlIoriHn est irfgip.quod
: oti.Hiia,;*ive sieriult sii^ sinwla. Et cijm suiiiina
/ rahtr quid sit ipsa summa nafura de qua agittir; _ n^tura ima coitsideratione sit quidquid esf, quia
;quid verius respondetur quam justttia ? Videiidiim essenfialiter est.boc totum quod ips» est: niliil de
igitur quhmpdo iateliigendtlra sjt quando Ma natora, _ il|a tticitur iji eo quod quatis vet quauta; |ed in
; qu*>5 est ijBa juslitia»!.', dicilur justa. Quoniam eHtm ,. fio, q^-a^.qitid.stt.,; ,r^., :;•>::_'v*.;/''"^'? \.
homo hon potest-esse justilta, justitiani autem ba- Quid ergo, si ilfa sitmma namra lot boiti est,
bere petest; non intelligiturjusttis homo: existens eritne coroposita tam pluribus ,S10 bonis'; an potins
justjtia,ssedhabens justitiam. jQuoniam igitur de lion stijj.t,plura bona, sed uritim bop^m .tajli i>l^rii>us
.suiama natura non proprte dicitur "* qiiia babet nominibus signifieatum?. Omne enim «ompositiiiii,
ut subsislat, indiget bis ex quibii-sconiportitiir; et
^ustittain, sed existit justitia : cum diciutr jasta, 1
^roprie "'* ; jiUis; dehei qi-idetn qiiiia;M e^l, qtiifi qijttlquid est,
inieltigilur eiistens,justitia..jion-aiiMim
habeus justitiam- Quare si, cum difiilur esiston? per itlii est; et ilta quod sunt, per illud noti suni:
justiti?, tion dicituT;qnatisest sed qitid est;w>»se- ;ei. idcirco penitus summum non esi, Si jgiturna-
qttilur uivcum diciiurjtista^non dicaiur qualisjsit, . ttira .«» ilta couqxisita est ex plti^bus bpnis , liaic
i^quidsit. J^inde,qiioniam-deiItasupremaesseii-I ^Pj^ift^^nu-e-oqanji;OOJI^S||6;^jastMi.t:,^%i!Hai|i;..i3»jci-
. tiaidem estdicere quia est jusla, et quia est €*(-" .dere .necesse m:, quod nefos. M^
_stens juslitia-: et cumdkitur, esi-eiisiens»-»^!*- • tkme'" destruil et -okruiUola, quf Stiyi^ patiiit,
lia, non est alhid gnam esl justHia rniMKdMfertin necessitas veriialis.; Ciim,igituir ilia .nalura tjjtlo
Wa, sivedicaluryestiusliiia, siveestjusta'•,. raode coroposit*!sil ^t lamen oi^nhno^ tot.iljiit hina
Qua- *8%illa oiniiia,non,pliira , jed
propjer cum illa minus sit, uecesse. esl. ut
qHsritnrde ijuid est, ^
, ununvsinf. Idem igiiiir.est qw^liJjeluywii jUor<iiii,
cMgroeresp^ yero
; ifl;**tei^^ justitiae rafWesse conty^ quodfomnia,. sive s^ul-M'* si«e, «|tM_»^,l;#^^»»
omm'bu<s>q»ja»>siw*liter^deip^ sttmma natura di- , 4i^fAil»i^*,V«l. «M^^.i^^s,fii^^(t !•*,
cuhlur.intc-tlwtbSM .qnod alia.vetqiiini^siro«Ii volsingula. Qtiema(j|Hi©-
. dum itaque unum esi, quitlqiiid esseiHialiter de
;;.'^^^ilj^|ij( .^l^^-^^-I^^^ic^r.!.. non
qsalis, vej.^a»Hi}j>^: magisr^uid.siijumnstraiur. ,^ununa subsiautia dicitur; ita ipsa H«o,ut»^ uua
Sed palam est quia quodtibet bonum summa nalura .consideratioue est, quidtiuid est esser^tWer, -Cwtm
sil, sumineiltad es^ emrn aliquis boroo dicitur et corpus 'V, ^t.ratipiia-
somma viU ^summa ratio, stunma salos, strM-ma ,lisj otboroo ;-non;uI^-MI?: vcl cotisi^e^ieniii b*ec
}63titia, sumena sapientia^ summa veriia^ suroma*-Q.i^.dii^hir... t^iaii^^-jp|^^i|'.d.-^^t.-^^^irjp/i^^ct
-bOnitas,^«nmia maghiludo'; «ttfnmii-palcl^tutio, serandwa aliud ratiott^is **», et shig^huik howm
suraan hnmortaiitas, suntma fncorruptibilitas , now. est iotum id '^ : quod est bomo.; llja v^-o
swM-aa imhiotabilitas , sumiiia beatitudo ,sumroa summa essentia iiuUo int^O: sic est aliquiil,.nt iljiid
atternKas, gumntapoteslar, sumtiita uiritas; quod idemsecuiidum aliurot^duro.aui^^^^
• oonm, atiud qnam summe («nsideialioiiemuoriait; quia quidquid atiqno.nioi o
eus, suihni© vivens tet
i alia shmtiter'". ; • */ ;;«; i-i*' 1 /-.; ; es6eotia|iter (^st, boc est toium quqd.ipsa est. Kibil
-i-;-,..-'.,'..: .s«»IlW-'WiI«^':i;''';* -':' ait^ltW..-ff^JIOlls^^Sill*.-»3fM^»^P jt?l«^ .ilktllU^ill |0
• Qiwttiu*ti*^timplex,ut et Qfi^i_^($_i,
omnia,qu~ ite ejtts-tssen- ;^u^ ^ans,,vd.4ii^
, ' .-,_
tia^iici ^uut^,UHumidettt^e.~nt in UIW;Mnm^ -iecip^ijr? Iluidquidijntoi esi, yet duak, pt ^•io-
deea dici potsit .subttafyiiiliter,
^ niii in eo gttod ", f»m, est etiam,.'alto(t-«••Sih «0; qti^d quid esl, M$$e
;\i^m^';\;\:\;\ --;-\ "'.;;; . tton jiimplej **^sed,<w^
— Ohine ;;.;';';";„
^^^^cios jdtipiTiS: compoSitttrii indiget eAPUt xvui \itb, xyuj «•**. • ,..
.-'.i,>'^iiWM*aBB6s'componitur; JtftsHlebet qootl esi,
, ebper illa esl quidquid;est ;quodautem illa:»unt,
'_,_ suhl: el non est. gBoa sit sine prihtipfo, et ime /l»»'»»*. !: *
,^ffli$.u_?ji prftiude suiiiroihh
H»<f'attterirde stimma natura dicere nefas est. ;Ta CwtsrECTijsCAPITIS."— S^isomma substaiitiii prjhci-
"Etfo itta tiOBestctfnposifa. EteiimipsaiotblMia ptuth liM>et,'aiit ex se,^^at!t ei ario,^aTfSi nihiJo
: shj vila, nttie, bonitasi justitia, etc, quse de Deo : ; Iiabret.KOnes alio, aut es nihiio habei: cuu» pv»-

::'.,lt^u';. -_ . ..' ^jM^ LECITONES. : '''" >'..''"•-'• : ;


; f; *?' QWeest justitia mts. qu*e est ipsa jifstitia ***~ISiijh proprie dicitur justamt*> otnitt.
*'* Vkt.S-g.Thu.
...justo *^:€um; didtur jusla, proprie t*f*». <
TAitaii. uro dfciiiir justilia, proprie Gum dicitur «st eiiT
stiensitw»;' Tftiwn. cum diciiur existeus "" Esi justitia, &ive esl jusia mtt. Yict. 'Sag. esl iusia,; wje
4M':^0mm]->;.^ AM simpliciler m_tt. alla siniilifer "*Ca-_.':vi in mts.:eti ettpityi, ,*?»*».
'^Giaili, QiMd-sit sine, elc. ui in Ikulo cupitis iS. in excusis. .**• Tot pluritms mss. iam ptuiibus
^ipe]^j4mmm'.:.^uotf m?». TA«. offl^. quidem •.''*»•Si jgitur summa m«. Gent. Vict. Sag. omiitunL
stunma W'^Ui "railiohe^mss. Vtii. Sag. S. Mich. aperl» ratione '»* Necesse ut m*s. riecesse est «t
^OhwiaiwaLsImul i^**.^ »*• tJhum-sighiBcal m*V.
is^^ Pfc^turcoc-***
pus»»»«: dicituKet cbp$a&fia* Attud,j^iiOri-Ue mi*. atitid rationalis "^'otum id m*i. toitiiTihoc
, N%U<-{Ucitur mm'titthil. ig:t$nr.;;?9;1 ^t *lv,aIJi*ffti -rnM><Kicl.Sa-?. Kst ctihin attud *" Noi» iiiiipliciter, sed
mu~ non stmples, sed''^*^^/iJ:Mi'^i'^,^i^:iii,, ' . **'-«. Gorb..QiiointiJo;mliil«fuil,:.,««.- utiii
.j^;i-t9»i*l8;iii''*t^^^^ ^" ':.-:';.-" -\yvW: -. /.;-".•';. ;:xy;;. •;;"-
S. AXSEl;SH {.ANTUAlt. *««p^^I>. PARS I. - DOGMATICA. W8
fM
•^Mk^?***^ .-gftijp. A nitas : quodessestipna inexpiigiiabiliter iBventum
'£&.<<
^«^'«fiawiCtf-iSP^ipSr •^^•^fttia ^tj^ir.sic *Mjesti^D^Ieyeo^itet;^^'qiitii^test, qtiando inccepit,
• «CBfWi ewM- -Se *M>pefcseir*ut;"i^_^: sjt^^i''» aut quan<^ i^ hrfthw: voritmr
^^iiajfeSl p^Wfjpl J6s^;;-*:*^_?|i*<l^»«Sf_ifS.f.x
qtli«st S:attoplBriainnnen! '-«WSt^^Wvj/Wffi-_Scr rum erat iiliqiitd : aut quarido desiriet, et non erit
- aliud. »M»ipa :i<giWin]ili»far;nbftjfCffl^r-net* ase ififp^
ftncui hOC;^ei!tflh;:'j^^ii:0ia_i:^p^ttiiiiiiA
vel ex se. Setl nec linem habebft, Si eilitti Ouod Si iwutriim horirm cogitari potesi, et utniiUqUe
*abi*w*i e# :)4,.,N(m#fM^umipiBjVJli|* ,|p.Mmr- hoe vjeiriifni<un^^M?;e*fe* noii' potesi; irilpos:»!-;
et
tsijis incbjrriipiibiliij.'% 'atftvolen^ Afijtnpens
(fefec»i: hSif H-oleifs1,'qiira lian W^m|Iei! bff- Wfel^sity^ C^^ft^w>()tertias; pftridpuim vel B-
iiiftB' cfcjiirTOliMatS^^^ I»^ro balieat. r>Wiqiie"si vefilas habtitt pijncipiuni,
«ero-noteiiSKijnon e$i;«*.iramepo!ens^ 5.: non esset vet habebil finem ; atitequam ip«a incipeftf, verom
~ erna;..4. ,ve-l.Ua.s nruicipiufti v«ITinem habere
liequtt ^|Tt*irl.'Niiiiiiuiiih ehliWiihn;vertfiftluft erat tune quia *^»ijtin erMi?^-' 5 ^ f^qftahi It^
i^iidffliWirriniPbiHt-afiqriifl; et-nuMpaw itorivertwi» 'piia -^ritQnia""*^^'B'erft-. A^m ^*'*^-*5um iipn-'poie>sit
; ,-«l*tqnia:|«W(^IU*Si'»liqjMit!V; _£:.;.:; £:__•__•:: fciue,„^eri^Vlel.t^^^.igltur veiilas , anteqliaiii
.c^se
Ex quo Ifttiariiaectai»-»!&&&&mM* $*&>*&> ** cssel veritas.* et erll verilas , poslquam filiila erit
vigor •omuium IhiU^ v-el usqttfiliiWtiftititra esi *_.A.n verilas; qiwd iiiconyenierilissimtim est. Slve igilur
potlus «ec e<jiquo. oec usqueqtie esi&st^.jjin-ej^^r^l * y^^'^t^^-^if^i^i_]_Stite "mteHi*gararn^ri hatieri
dpweisinefitie?** •^}l:SI«to;p^i>^p<^#'#^ veri.ias
i^i^i^i^^I., "i^^'--|]mtfo-; ,-(%.'»rdipotM-'
•aht^tf '#t«~& pes se hoc. jfcateStjjaifi^iSiie'"'&J& ^f^^^^^l^^^ini'' sequftuf -fe suirittia
ifrHfdjsafates Bililo»i»a!per!nthiI*IS,;<%dfWtSat -_g#r j-B«.w^.q^.ifi»:^|i|^;';^ "",;;'-'"•'*"'.'".;
verttateittjmi»upei^e-etarmgjfptl-m !t»iT^€mfi^r.ex:^|<i0, -<i;J »> ;; l
aRti<I'tvdipsan^esi. N«^k» ly^^W^W&f-'y::':l:,:\
vSeJi^arfv^f**
vd-ex a%, JBftfjpet;^^^^ s^^UjJi^w^^ii^-fe?*^ ;.;
igitu^ mo^s^^dv
^~\\itiWM_^ai <«j'ttit-j'«sti*!|§it,S!<|tlW; - C^sp^DscwiTii^ ^.Ditplex estsensus huu^ pro-
mttw^ff .. witjitia<M|i£||i fuJt ante Mimin-tmesseftijaih.
M tato^%abeijft iw(*-^>ijteM, !-#^a^^«^I»S?- '\' 1, to , pHt^omi 8t.Bti.iaesse.rtk e-Jset, fiiii,
cwii efat -tttbili.,^ Esf, arife MatWam.fSseiiiiain
s*i «MlteifliB-tesHjsWi^s»;'^1!. .VWi^llJSD^iSlF ;• nowitiit afiqiriit.vIPfiro» I^SM fe^
;-".'-se.iisU^i^vel». |^ipteiseii>u*f |arilcr e-il •aiini.-ili-
**»<•, «*i«Ha?T*(rqu*met j9f_<lf$i,(^V^^^I^I . "jeftwi^AirSUfBnte esseiitiish hiltit eSl ftifii-
-'^ari-itVrtfc!^^ \;\ii!Wr;:H::'^ ';"; \:%'"'if'^./jr-'" '-":-:'': i:'-'
i^t~Um,ttti^tpq^ ^;pfti;-fi<»a-..i^^i3^'
.fiiiwirajig^ II^MMNIW^*} S^^fP ^ii^Rt?i^;v:ei^i^.iE^S;*i^
?^iOT*M»5i.*i^ ^i^iahtto-M, diti«^K,\^
-ni^4*c<tiiaBiJ3iW ^ifmW^Mt, «il^ J^iiel,,^-'' e^ qi_ite>6»ij>rsi dif«ia 'sui^, necessariie vefTtafis
' swk, lion^^
?<4piu«»iiiti%#i0# h»^ priiic^'iM^;S^^q^|i- mUfliiBihe^r^ta 5
^f^talt^tfcSi. jetiiririviki^ i«ttiwaS;ei^it<iami hec erii! alt#id ;*^i ^^S : -
r^&re IIBIS Wi"wie" eiim^ «t riihilerit fost eam.
; Nam -"mValiqSid"*, aul riibil iiecesse est praftces-
tiflis:•Bon-tebebii igtt.ur;Jte^'A^j^lhif^ ^|N«u sisse, VeJsiibsecutiiTumesi^. Qiit auteiri Wit qttia
iliafiitfl«^rtr?ttl;f,W»J^^:-^ •i^e^«teficteift;;^d niliil fuit airte ipsam, et nihil erli pest ipsarii, id
prom»l6 a«^:«si^toti|flc;**: HK~vm.,-'oi^w^rrffte ppomiuljare videlnr. Quia fuitairte ^psam, quando
$fetftt'sumuatm'banum'; ai^^'^^^ra^e.^m- ': <!$$: 'ijjrs^; *i ifjtti'; *^t; '^^''[aam^i, iisi^0iit.
(_^Sx -bohu'#<;:q»are._si:iai^onte no» ^ei^t r^ , Qtiaftdo ergo niliil; eraW
quam certumest«ssB-si^ftiBUin Itofiuin,;^~irti:tio- iiihil eril, illa non erii. Quomodo ergn iicm^^tjopii
Jens *•• peritufsteat, non esi«unanetpotens, nec om- . &nihiiWu-^quomM :
iiipotens; sed ralioiiis iiecessiias asseruil eajn summe /^.illft'^»©»^!! :;^t*^m^~i ekk^i^nW^ [aL
l>oieniem"e&ee( 6M^bM&m'Mii er$&mtetis $e- ^^ijQ'et«^^;j^j^'e^;;|i^
^iei.^iiat» JisiW&.volens, n^uewoiens j^fcoj«Si;| ^uid ergo'?10motita esl unla moles,ae^imenttortim,
•sitntma natura fiiiem habebit, n^.lld^"mWet.ll si iaiif fsiciledemortltiT iilhituhi nwlitntn* eorum?
fmem habebii. Amplius : Si illa siiihma hatura Sttiaroqiie "' constituiiur ul summum eSsehilitlo
linero habet ***,vel principiuin, non esl vera «J*f-_ et praecedenti succedat, et subsequenti decedal *'*•
VAlU^LECflOKES.. , *,-.-. — '
...(•...-.,,•' ....„.' :,,- .,„..-;...'., '%
;,*w Sins:_B_het.«I-htiii, siBfr'i5^iv^t^;;:.^.';^|^;,/et,|'^^ :B«f^i^^|^r;nih!i|^i|rf ^.«st
(@t.se;sp"erie»*£ estev*se.rCi';^!|ie;;.:'!t*'4$'t';;Tefo.pio%is;.mfc;S..:''^irA.IV!^'.'iguuf
'" it0M ';&*ffijfe-i
«iiiiiiiiii iialuM.;tinem«IiabelittkliiiS^ nm:^Cisf. noleris; imj.lo .^Sipemfikbebili; vet 'mh-^^rWity^ma-
S. Mich' fiitem liatiet. vdv ***
Qudd.e«lsuiira;inventuni tj^; ^i^e^eJup^WnvejPtjjWm;,;"
fiiiu eriiilhntviiiiiaViw. Cisi. vcruin eral qqia tiinc *?*-X_^mk'-ij^':'0tXm§^ vefum crii tiific 'pm?r!8 M
•qtrta «r*«; atqttl; ,M*,-Ga«;^8 tn. «t^*«i,0^jif "l^a^flM^in.vefi^
Ctfrt. raiio veriWte; *•? i^Hi^s*^atte;» . , ^d'_j0St w»»4 aj»MW ,91%,V ^m^Tit fr&;':*• l^ijajiud
mts. naihsffit aliqiiJd *** JJon'deySeuiet:;_M_1»*.. %*.,:;'&^0S^(^m '^:^i...^mtW^'W^-^''
Kith Wem: exeepiit mss;:TJm< erai _Whi% ei eaderafcAn^^^^ IjmBr^Kfh.
•ftotte^efai ^trta^adt^ijaia.T^iiefit-: ° **f ;.ai
"* iam«n^Hte^ii^^iWBi;^ •fjRid:-9*18^ naoiqt^'mjb'T|ii^Bic
':. :-;; "."T \\'\'"
iiamque Dicebal aw«. decedat
16TV ./.,-f;:-v.o :,: HOJiOMJjGiWJl;' .-. ::, . ;::._::-_•. ? iTOt
quiilqnid supra slaluit vCrum, necessc destituilur.. Ai crealricc essentta, sine, qna Mu.Spiain vc. imn-
***.-& inanc niliilum. An poiius repugmtndttm esi quam esl aliquid. Dcnique.qiiia ncc deterininatc
est alicubi et aliqnando; nbi eniiri ipsa 11011 est,
niliitot,ue,lot iiriictum necessaria; rntionis a niliilp • ibi nulla est essentia : nec detcfnitnaic per se in
ejpugiientiti--, et sumtiiuro bonum, quo>l iucefna. uholoco ettempore; in e*cteris vero jper1siiiihi
veritatis qiiDesitumet inventum esl, amittalurpro poteriiiaih; nani potenliq ejus esl ipsius cssentia.
niltilo, pothts igiliir asseratur, si fieri potcst,,quia.,: Ergo ubique eisemper cst.-
nihil noo fuit anle summam.essenliam, nee erit
Quanqtiain aulem snpra conclusbm sit, qiiia crea-
posl iflam; quam, cum locits datar ante vel post liix hacc namra ubiquc, et in piiiiiil>us,ol 'pcr 6m- -
iliaa>nibito, pcr nihilum redlicaliir adnihilumillud nla sit • ct ex co, qiiia tiee iitccepit, hcc <Iesinet
essev qnod per; seipsiim condiisit id: qnod.erat niliil,; esse "* consequatuf qiuia ei est "*, et
, serti^er fiitt,
e*se "<*,:Oiipjicem namque .,mia<pronuotia lio.gerlt, erit, sentio lamcn
quiddam.', conlradictionis sub-
«eBlenttam, <cumdiciltfr quta itibil. fiiil ante suih- murmiMre me cbgit ditigeniius, Hbi et
"8;quhd
mam eSsentiam, Unus euiro-esl ejus sensus, quia,
qiiando itla sii^; iridagiaiVc.^ Itaque,;sijroma esseiiiia,
piitisqtiaui summ*i essentia esset , fuit, cum eratj aut ubiquQi.'et
^mperest, aiil.lanita-prira1icul>i;et pli-
mhii. Altef vcro-ejus cst inlellcclHsrquia ante sum»;- aut nusquam et nunquaiii : quod diCo, aut
quando,
nmn essentiam nori fuit aliquid -W^velati si dicam, - iri oriirii
locti effempbrc'3i'.{ aut detcrminate "* iii
nibiiidocuitme volarc i <anl;hoc sic -.»*•.exponara,
aliqiioi yet in^iiiilto.,Se.itqnid viilptu^fepiiigpaniiu^,
quiaiiisum nihil^quod; significat non>*7aliqiiid,' qiiam ut quod verissime cl summe cst, id jnusgua.m
docujt roe volare; et erk falsum: aut^quia riori roe et
liiinqtfam fit.***. igitnr nusqnam vel
<fecuitaIi(7oi(lvotarc•*1*,qii<Hicfttvewfln.Prior ila- nunqii-im illam csseFalsiimjdst *30. De|nde, .quoiiiam-niillum
qn« sessus ast, qucm seiruitui* supra iraclala in-
'*•.bonum, nec penitus aliquid est sinc ca : ,siJpsa
«MtVcniciilia, a oiitnimoda raltoae pro- f-tlso repel- nusquain vel
liuir.>Attcr vdro esl, qni sltperioril)ii9 perfecfa eo- nuncjuam; csl, liusquam vel nunqiiani
bonum est, et nusquam vcl riiinquam omnino
laBrc**"' coitvenicntia el tirta iHorHm cdniexione. aliquoil
aliqiiid est, Qiiotl,quam falsum *** sit, iiec dicefe
venisesse cPnipelRlur. Quiire ciinidlciturqiiiahi-; est: falsiim igilur eslei illuil.qnod ill.i iiiisquam
Iiil -***ftiit ianlo illani jiccuitdiirt pOsiertorCminteI-< opus 3 sit,. Aiitest,ergo determinatc
aut nunquam f** a|i-
leelum aeeipiendhm est;< nccsie .esl e*ponendiim,
el aut tibique ct.seriippr. At si de-
ui InlelKgaltir aliqtlando fuisse, qtiando illa tton cubi aliquando;
terminale *" esl fn aliquo tpco vet.tempofe; ibi.ei
erat- et riihif erai; sed ita ut inlcUigalhr fjuiaanlc
tunc tanturo, ubi et quapdir) ipsa est, potest atiquid
iH4m*'ii0it'!fnit aliqtrtd.' Eadeiti ratio cst fduplicis
tlbi vero et quantlo ypsa non est, ibi et ttinc
iniellecuis st nibil diCatnr post iltanr esse-fuiurcim.:C esse.
- St"et>^oliiee mterpreiatfo, qitae'ftftita est de nibilo, penitns nulla estesscnlTa, qtiia siiie Ca niliil cst:
unde conscqiieiii.r ***ul;sil aliquis locus el aliquod
^igetrter dlscernitrir, verisSiroe itec aliqflid ncc
nibil snmmatn essentiam aut pra<cCssisseaiit subse- tempiis, iibti e| qjiandp orni\ii»o niliit cst. Quqd
est falsum; ipse namque Iocus et (empus
cutirumesso, elntMI fuisee anle Vcl post illam esse quoniam
SteiiUirum»" coticludititr^et t>merf nulfa ja^ ipsuni aliqiiidest; npn potest csse sutnma nalura
stttmorrimsoliifil*^ nibiHIrianitJite concutitur. aliculJ), vet aliquamlo delerminale *38. Qupd si dici-
' CAPGT lur quqd determinate ipsa*".^perse aJictibi e't ali-
XX-[fl/. XIX] *'».
•» >Quodilta sitin «mniJoeoet-iemporei- ' quando est; sed per polenliam stiani esl iiliicunquc,
CtttsrEcrts fcAwtis.'*"- 2 Greatffx .e^sferituiiibiqtie-ei vel, quaudocunque aliquid e*l; flQn,est yerum :

semper e&t,,t. quia nunquara inccepit aiu desinejt. qupnlam. enim potcriliam cjus itihil aliud qnam ip-
essft: a._qiiia snmma natura ant.ubiqiie el sem- sam csse m-yiifcstum est; nullo niodp polentia ejus
. per-^Uaiil lantum alicubietaliquahdo, autniis- sine ipsa esl, Cura ergo non sit alicubi vel aliijuando
A#
^ tfs»j^%t •irtqfnati*.* repWj|nirt;- l' -Jirtquid' ve--'
Tisstftietet snmme-est, id< Hiisqiiam et mmqiiain; n deterroi.nate, necesse est ui sil ubique, et semper,
sit; 2. utuHuro bonuni vel aliouidsit sjue ipsa idestin bnini locp ei ienipcre. '..;
. ;•>,,; , l-..:.v-.=.-.. VARIvELECTIONES. ; '•,-;,;;..
• m Necessitate deslitiiitnr mss; necesse desiiluttur » *1VNihil ad esse ms. V.ict. 15. ad nibiJ esse
tMM. et Edit.. Gothiea nibil ad esse ms. Gisleu nibil esse ,- ad esse. sl» Nou fuit alhid mss, hou
ftiit aliquid *16 Hoc autein sic ms. S. Mich, hQC aut sic 31TQjiod signat non mss. 3I» qnid sigriificat noin
*l* Non me docuit volare mss. Vict. Sag. S. Mtch. non nie docuit aliquid volare Pcrlecla cobseret
««. T/m. perspecla cohaeret •*** Qui cum dicittir: riiliit^mss. exc. Thu. quarc cuni dicilur qnia
nihil Ed»Gor.^et Venei.quia cum dicitur : nihil .'" Illam;csse seculiirum mss, Tbu. ;illaui essc SriUsecu-
turum ,».-**-< Cop. 49in niss. est caputQ/A• *'* Nec desinitessemss. el Ed. Goth. nec desiueicsse. »*>Sem-
per futt, est w«s. Wict.Gem. Gorb. Sag.efedil. Gotlt. semper filil,el est :.'*.' Tjimen fjuidam ms«. etexlit.
Gol. tameivqiiiddaiii *•*.Conlradictionis submurmurarems. S. Mic/i. subiriurmiiralioiiis _"TJjpco vel
*** ***•
lemporc mssjTJtu. tocoet teinpofe ; Aot detefmmante n»ss. aut delermjnale
*'* Idnusqiiam elnun-
quaro ess* tftss. >e-cep~Tku. id ntisquarii et tumquam sit lgilur; nusquam. et nuriquamesse;h«s.;(jVni.
Yiit. Sag.Citterj et ed. Gotk, igitiirTiiisquain vel nunquatn iliam essc. *'1;-Quomodonullum piisi YM<
tS^.Sajfivqaoai-nticm ed. 6'olft.Qnodquaitifalsuni s" 111,1 nusquam
"el nunqiiani mss. ^ed.Goth. illa iiusqiiam aul nunquam ** At si deierrainaietnss. Thn. Aut si deterroi;
nate *** Unde consequitur mss. Vict. Saj. erW: tjofi^tinde consequelur "6 Alicubi ct aliqnarido dcter-
minala niss. el ed. Goflt. alieubi Vel aliqtiahdo /eterotinalo 3" Quod dctcrminare ipsi. .>».»»." Vjct.Jhu.-
Gm. Snq. quia dcterminate ipsa .; ..<<..'•
PATBOL.CLViSK . « • .
171 S. ANSELMlCANTUAR. ARCHIEP. OPP. PARS1. — DOGMATICA. m
CAPUTXXI [al. XX] *'». A singulis locis, per singuta loca sunt singulu totae.
Quod in nutlo sit loco aitt tempore. Sicut enim locus a loco distinguilur ut singula loca
CONSPKCTUS CAPITIS.— A summa natura valde alie- sint, ita id quod lolum esl in uno loco, ab eo
qnod
mim est habere compositionem parliiim vel divi- eodern lempore totum est in alio loco
sionero. Efgo ipsa non ita esl tola in omnibus ut dislinguiiur,
locis el leinporibiis, ut per partes sil in singulis. singula tota sint. Nam quod totum est in aliqtio
Ulrum sil lota simul iu singtilis lncis et tempo- loco, nibil ejus est quod non sit in ipso loeo. Al de
ribus sic inquirilur : Si lota est simiil in singiilis quo nihil est quod non sitin aliquo loco, nihil esl
locis, per singiiia loca sunt slngulae toise. Nam de eo quod sit eodem tempore extra eumdemtocum.
quod totum est in alii^uo loco, nihil est ejus ex-
Ira islum locum; sed de quo nihit est extra istum Quod igitur totum esl in aliquo loco, nihil cst ejus
locum, nihil ejus est simul in atio toco. Ergo quod eodem tempore sit extra ipsum locum. Sed de
iiniiin loluui 'non potest esse simul in diversis
locis loluro. Ergo per siiigula loca, singirla sunt quo nihilest-exlra quemlibet locum, nibil ejusest
tola. Ergo si summa natura est lota siinul in sin- eodem tempore in alio loco. <juare quod totum est
gutis locis, quot sihgula loca esse possunt, tot in quolibet loco, nibil ejus est simul in alio'" loc*.
singulsesunt naturae siimmae.Ergo ipsa non est Quod igitur totum *u est in aliquo loco, quomodolo-
tota simul in omnibus locis.iSic nec ipsa est tota tum
simulin omnibiis temporibus; cum ipsa lempora quoque simul est ***in atio loco, si nibil de eo
non simul sint: nec est tota simul distincte in IB poiest esse in alio toco? Quoniara igitur unuro lotum
singulis temppribus; alioquin ejus aslernitas, quae nen potest esse siniul in diversis locis lotum, conse-
esl ipsa ejus essentia, haberet partes, prasens, ut per singula loca, singula sint lota, si in
pneteritum ac fulurum. Ergo nullo modoest iu quitur locis
omiii loco vel lempore. Sed quoniam aliquid sine singulis simul aliquiJ est tolum. Quapropier
ea nec usquam nec unquam est, necesse esl illain si summa nalura ioia est tmo -lempore ia singttlis
esse ubique et semper omnibus locis, quot singula loca esse possunt, lol
12 Quod si ila est, aut lota esl in omnl loco vel singulae sunt naturae summse, quod iiratiouabile cst
temporc, aut tantum quxlibet pars ejus, ut allera opinari. Non esl igilur tota uno tempore in singnfls
pars sit exlra omnem locnm cl lempus. Si vere locis. At vero si diversis *M lempoiibus iola est in
partim esf, et partim non in omn! locovel tempore, singulis locis, quando esl in tmo loco, uuUum bo-
partes babet: quod falsum est. Nou igitur parlim num et nulla essentia esl inlerim in aliis locis, qtiia
esl ubiqne el seinper. Tola autem quomodo est ubi- sine ea prorsus aliquid non existii. Quod absurdum
que et semper? [al. omit. T. a.q.e.u.e. s.] *3*Aut esse vel ipsa loca probant, quae uonnihil, sed ali-
enim sic est inlclligendum, ul tola siraut sit'" in quid sunt. Non est itaque summa nalura toia in sii.-
omnibus locis vel temporibus, et per partes in sin- gulis locis, diversis temporibtis. Quod si nec eodcm
C tempore, nec diversis temporibus **1 totaesli* sin-
gulis; aut sic, ut tola sit etiam "*' in singulis. Ve- *•
rum si per partes est in singulis, non effugit phr- gulis locis, liquel quia nullo modo«sl tota in siogu-
tiuin compositionem et divisionem : quod valde Jis omnibus locis. Nunc igittir esl ***indagandum si
alienum a summa natura invenlum est. Quapropler eadem summa natura sillota in singulis iemporibus,
non est ila tola in omnibus locis et temporibus, ut atu simul, aut distinctepersingula tempora.-(SI) *"
per partes sit in singulis. Restat attera pars discu- Sed quomodo est aliquid toium simul in singuli»
tienda, scilicet, qualiter summa natura sii tola in temporibus, si ipsa tempora simul non sunt?Si vero
omnibus, el singulis locis et temporibus ***..Hoc ni- separatim et distincte lota est in singulis tcmporibus,
mirum esse. non polest, nisi aut simut, aul diversis quemadmodum aliquis bomo lotus esi heri, et ho-
temporibus. Sed quoniam ralio loci, aut ralio lem- die, et cras; proprie dicitur quia fuit, et est, et
poris, qitas liaclenus sitnul progressas eisdem vesli- erit. Ergo ejus astas, quae nihil aliud esl quam ejus
giis una potuit indagare proseculio ***,hic ab invi- seternitas, non est tota simul; sed est parlibus ex
cem ***digredientes •**disputationem videnlur di- lensa per temporum partes. Al ejus xternitas uihil
versis quasi fugere anfractibus, singillatim suis In- aliud est, quara ipsa. Summa igitur essenlia '** erit
vestigentur discussionibus. Primum ergo videatiir . divisa per partes, secnndttm lemporum distincliones.
si summa ***natura tota possit esse in singulis locis, Si enim ejus aelas per lemporum cursus prodncitur,
aul simul aut per diversa tempora. Deinde idipsum habet cum ipsis lemporibus praesens,praeleritum et
in tempofibus inquiratur. Si igitur tola est simul in futurum. Quid autem aliud esl eius aetas, vel exi-
VARl^S LECTIONES.
888Cap. -20 est in mtt. camtt 21 "* Tota aulem quomodo est
'" ubique et"'semper. Ed. Gotlu
hcee omittit Ut lota simul sit mtt. Vict. Sag. Gem. ut tola semel sit Aut sil ut tota
etiam mtt. aut sic ut tola sit etiam *u Locis vel temporibus mtt. Vict. Sag. locis et lemporibits
***Persecutio mss. Gem. Vict. Sdg. Thu. Cister. prosequatio Mt-Hic ab invicem ed. Goth. baecab invicem.
"» Disgredientes tnss. digredienies s*6Si in summa mss. si sumina '" Nihil est siroul in alio msi. nihit
eius est simul in alio ***Quod igitur lotum ms. Gem. ld igitur lotum m Quomodo lolum simul est mst,
Vict. Sag. S. Mieh. Cister. qnomodo totum quoque esl simul aB0 Al vero iu diversis mss. et ed. Geth. SA
vero si diversis *" Nec iu diversis •»»«. Vict. Sag. Cister. nec diversis *" Nunc igitur est mss. Vict. 15.
Thu. Cister. nunc est ***Cap. 21 esl in mss. caput $i m Quam ipsa essenlia summa m». quam ipn
sumro?
WTM.
(51^Atias bic incipit cap. 21.
*•'*
m MONOLOGIUM: m
siendi diulurniUs, quaroejus aelernius? Ergo cum A . suntin toco et tempore, ut loci spalium vel lem-
ejus aeterniUs nihil aliud sit quam ejus esseiilia, poris diuturnitateiti noa excedant. , lllius enim
ralio dunlaxatreiest Jocus, cujusquantiiatem Ucus cir-
sicutsupra digesu indubitabililer probal: si cumscribit ac continet: et illius solum rei est
ejus aeternius habet praeleritum, praesens et fuii- aliquod tempus, cujus diuturniiatem metiendo
rura, coasequenter quoque ejas essentia habet prs- teraiiitat. At summa natura nullis lerminis clau-
ieritum, -pnesens, ei fulurum. At quod praelerilum dilur; sed ejus polentia, quaeest ipsius essenliae,
omnia sub se concludit. Ergo ipsam nulla toci vcl
est, non estpraesens vel Aitururo; et quod prse- temporis cohibitio includil, et cum nutlam localis
sensesi, nou estpr-cteritum, nec fulurum *"; et vel temporalis disteasionis magnitudiiieui vel par-
quod futurum est, non est praeteritani, vel praesens viialem «icut nec partem, suscipiat; nullo loco
aui tempore circumscribitur. At lamen iiecessilas
***.Quoroodo ergo slabil qried stipra ralionabili et exigit summam essentiam toUm nutli toco ve!
perspicua aecessiute claruit, scilicet, quia iila sum- tempori deesse : et nulta lex loci aut tcmporis
ma natura nutlo *** niodo composiu, sed summe probibet eam oir.ni loco et tempori siinut tetam
adesse. Ipsa igilur tou simuloronibtisetsngulis
siroplex ei «umme 'ucommutabitis, si aliud *** el locis et temporibus praesens est. Ideo enirii in loco
aKud est in divers'» lemporibus, et per tempora dts- veltenipore esse dicilur, non quia conlinetur;
iributas kabet parles; aut potius, si Hla Verasuni; scd quia prae6ensest. Aplius tamen baecdiceretur
a esse cum toeo el leinpore, quam in loco et tem-
imo-quialiquida"* vera sunt, quomodo baec possi- pore; quia esse in locovel tempore, proprie imel-
bii^ >iiOi)i>f
Nuila-igilBr triodo crealrix essentia, aut ligilur conlineri. Iiaque in omni loco ei leropOre
seUs, aut aeternttas ejus recijiit praeterllum vel futu- summa natara est, quia nulli abesl; et in iitillo
ram. Praeseas eniro quomodo non habel, si vere esl? loco vel leropore est, quia nulta claudilur, nec
loci aut teroporis lcgibus subjicilur.
sedfuit, significat praeterilnm; et.erit, fulurum. Quomodo ergo convenieut haec lam nece£sarta
Nunquam igitor illa fuit, vel erit; quare. non est secundum prolationem, et lam necessaria secundum
disiincte ***,sicut nee simul toia in diversis siago- ForUsse quodam modo est suiunia
tis leroporibus. Si igitur, sicul disciissum **' probalionem?
est, nmura in Joco vel lempore, quo nou proliibetur siu
nec sic est Urta ih omnibus locis vel lemporibus, ut essesimul toU in singulis tocis vel lemporibus "',
semel sit loia in omnibus, et per partes in suigulis; ui tamen non sintplures totae, sed una sola tou ; nec
uec sic, ut tola sit in singulis, manifestum est quia ejus aeUS, quiaenon est nisi vera aeternitas, non sit
non est ullo modo in omni toco vel iempore lota. Et distribula in praelerilum, praesens el fulurum. Non
qaoniam shniliter pervisum est '" quia necsic est enim videntur hac lege loci actemporis cogi.nisi ea
in ohuii loco vel tempore, nt pars sil in omni, et
qusesic sunt in toco vcl tempore, ut loci spaiiura vel
pars sit exlra onmem locum vel tempus, impossi- C temporis diuturniutem non excedanl. Quare, sicut
bile est ut sil ubique et semper. Nullatenus enim de Iiis
qusehnjusmodi sunl, unum ideroque tolum si-
polest intelfigi esse ubique et semper, nisi aut toia, mulnon posse esse lotum in diversis locis vet lera-
aut pars. Quod si nequaquam est ubique el semper, omni veritale asseriliir; ita in bis quaehu-
poribus"'
aul erit delermihate in aliquo Ioco vel lempore,
jusmodi non sunt, idipsum nulla necessitale concludi-
aut in nullo;delerminateaulem.eam in a'.iquo 11011
Ur.Jurenamquedicividetur.quod lantumejusreisit
posseesse, jamdiscussum esl. In nutlo igitur vel locus circumscri-
aliquis 131ocus,cujusquanliUiem
tempore, id est, nusquam et nunquam est "*. Non bendo continet, et coniinendo circumscribit, et quod
enini potest esse, nisi aut in omni, aut in aliquo. rei solum sit atiquod lemptis, cujus diuturnita-
ejus
Sed rursus cum constet inexpugnabiliter non solum tem
tempus roeliendo aliquo modo terminat, elter-
qttia estper se, et sine principio, et sine line; sed minando metitur. Quapropter cujtts ampliludini,
quia aliquid sine ea nec usquam nec nunquara esi, aui diuturnilati, nulla roeU vel a loro vcl a tero-
necesse Ulamesse '"> ubique el seropcr.
pore ppponitur; ulli nullum esse locum vcl tem-
CAPUTXXII [a/. XXHIJ»". pus vere proponitur. Quoniam iiainque nec locus
***Quomodosil in omni, et in nutlo loco et tem- itli facit, quod locus; nec tempus, qued lempus:
pore***. ^ non irrationabiliter dicilur quia nullus locus est
CONSPECTUS CIPITIS.— Hfec Urti conlraria secun- ejus locus, et nulluro tempus estejus tei p;is. Quol
dum prolalionem, et necessaria secunduin pro- vero nullum locum aul lempushabere eonspicitur,
baiionem,' inler se couveriiunt : siquidem unuin id
totum non posse simul esse in diversis locis vel profecto nuUatenus toci aut lemporis legein sub-
lemporibus, verum est dunuxat de iis quae sic ire convincitur. NuIIa igitur lex loci aul temporis,
VARI^: LECTIONES.
"" Non erit prseterilum nee fulurura mss. non esl futurum nec praeleritum ms. S. Mieh. non est
praeieritum nec futurum "' Non est praeterituro vel praesens mss. T/iu. non est praeteritum nec praesens
HTClaruit, quta summa illa nalura scilicel nullo mss. Gem. Vict. Sag. Cister. claruit, scilicet qma sumroa
illa naiura nullo "* Sin aliud mss. et ed. Gotlt. si aliud **' Liquido mst. Vi. Sag. liquida *" ** Non.est
distincta mst. non est distincle '" Sic igitur disciissum mtt.ed.Golh. si igitur. sicut discussum Pra>-
visum est mtt. Thu. et ed. Goth. pervisum esl "' Nusquam et nunquamest mi*. Thu, nusquam, vet nun-
est '" Necesseillani esl mss. Vi. Gem. Sag. necesse est iltam esse *w Cap. Ss2ettin mts. 'aliquibu*
2uam
ap. 23. subhoc tUulo: Quomodo melius intelligi ptirtj&esie ubiqtie quam iri oroni loco mtt, Gem^Quo-
niodosit in omni el in nullo loco el tempore "• In^mWVict^ Thu.Gem. Cisler, Viot. Sag. conlinuatur.
cap. 21 loco mss. S. Ktcft. Thu. loco et lempore *^ Locis vel temporibes ms». Vicl, Gem, Sag. Cttt:
locis el lemporibus
m. S. ANSELMI CANTUAR7ARCWEP. OPP..J»ARS 1. — DOGMATICA. IV»
naturam ullam *-*-*, aliquo modo cpgit, quam nullus A<!de localibus'sive lemporalibus naiuris una's,it prola-
locus aut lempus ***aliqua conlinenlia claudit. Quae- tio, propter loquendi consuetudiuem, diyersus la-
nijm atilerii rationalis *™eensidcralio omnimoda ra- men est intelleclus, propter rerum dissiraililudi-
*81 duo qtiaedaro eade ti
liwie noncoflcludal .«V jot creajricem sitmmajpcpie nem *M.jn illis namque
oiiHiium substantiam ,. quam necesse est aKenam prolatio significat.idest, quia"--praeseuliasunt locis
es*seet liberam a natura el jnre omnium, qitse cl tenippribus, in quibus esse dicuntur; et quiacon
*7*chbibiiio vet tent- linenlur ab ipsis. In summa vero esscntia unum
ip^a.fecit de HiiiiiIb,.aulla luci
poris inclndal, cum pQlius ejus ppteiitia, quag non lantum praecipiluf, id est **', qufa praesCnsesi; noii '
ert'" aliild quam ejus esseittia, cimcta a se fecta etiam quia contineritur. Unde, si usiis loquen-
si\b**~coniinendo conclttdat. -Qupmodoqupqueinon di adniitterel, convenieritkis dici yideretur esse
est iropudeiitis imprudciitiaedicere "* quod sbijBriijB ciim toco vel lcmpore, quam in jocp vet lempore.
veriiaiis aut loctis circumscriba-i quantitaten», aut Verius enim *** significatur conlineri afiijuid ,
ieriipus ihetiatur iliiiiurniiatem* qnaehnFlampenilus cqm dicitur esse In a|io, quain cum diciliir esse
localis vel leinporalis distensionis *•' magriitudiHem cura alio. Iri nullo itaque loco vel tempore pro-
suspicit vcl parvkalem ? Qumuam itaque loci Iiacc prie dicitur esse, quia onlnino a nutlo alio con-
est vel tempbris conditio " 6, ut tantummodo quid- IBjtfneturVet. lamen' iri pinni lrico vel tempoie siio
qiijd eoniin tneiis claudilur, nec pariium fugiat ra- quodarii modo dic| potest esse; quoniaro qnldquid
lionem.vel quajem suscipit Ipcus ejus secundum aliud est, ne in nihitum cadal, ab ea praeseiite stis-
qnantiiatem, vel qualera patiiur tempusejussecun- lineiur : in pmni loco et tempore esl, qiita riulli
dum diiilurnilaterti; nec ullo modo possit tdtnm a abest; et in riullp est, quia hiillum locuin.aui tein-
dirersiif locis vel lemporibus simul contineri: quid- pus babef, nec in se recepit disiinciiones locoruin
quid vero Ibci vel tempofis continentia nequaquam aut tempofnm; necliic vel illic '**, vet alicubi, vel
coerCeiur, nulta locorum vel temporum lege ad tiinc, vel riuhc, vei aliqiiando; nec secundum la-
'*' aut secun-
partium multipliciiaiem cogalur; auf praesens esse bile praesens lenipiisquo ulimur, esl
lOtum siiiiul pliiribus lOcis aul lemporibus prolii-' dum {iraeterilum, vel futurum, fuft, velerii, quo-
heaiiii-; qtioniam, inquain, baec est condilio loci niam hacc circumscriptoruin et mutabilium propria
aul tempoiis, procul dubio sumroa substanlia, suht; quod illa non esl. El tflmen fiaec de ea que-
quae nulla loci vel lehippfis contirtenlia cingitur, dammodo dici possunip-quohiam sic est praesens
imlla eornm legecmistriiigilur. Qnare quoitiam sutn- omnibus circumscriptis et mulabilibus,' ac si ilta
niam essentiani lolamel irievilabilis necessitas exigit circiimscribalur eisdem locis, et mutelur tempori-
nutli I0C0vel leirip.orideesse, et nulla ratio loci aut IC bus. Palet ilaque, quaiilum "". satis est ad dis-
teiriporis prohibet omni loco vel lempOri simul lo- solvendam, qtiaeinsonabat, conirarielatem; quali-
tain ndesse, necesse est eam simul toiam oninibus ler sUmma omnium cssentia ubique et semper, et
ct singulis locis el lemporilius praesentemesse. Non utisqu.lin et mmqtiam, jd esl, in omni et in niilto
eiiini, qnia liuic loco vel tempori praesens est,. id- loco *88, aiit tempore sil, juxla diversorom intel-
ctrco probibetur illi vet illi loco, aut lempori simul leciuum S8IKconcordem veritatem.
<:lsiniilitei*praeseiiscsse; rtec quoniam fuit, aut esl, CAPUT XXIII [fli. XXIV.l
aut crii, ideo aeternilatis ejus aliquid *'r evanuit a ***
Quomodometius inlelligi potsit ette ub\que, quam
prjcsenii leropore cura praelerilo" 8, quod jam non tn omni loco.
esl; aut iransii cum praesenii, quod vix est; aut CONSPECTUS CAPIIIS.— Cum localia verha {ubi,
venlurtim, csf cum luluro, quod nonduro esi. Nulla- ibi, elc.) saepe irrepiehensibiliter allribuaniui*
<rebus quae nec loca sunt, nec circuroscriptione
tenus nanique cogitur vel proliibclur lege "* loco- locali conLiuenlur, ut cum dicitur ibr esse intel-
rum vel lemporum, alicubi aiit aliqUando esse vel lecttis in aninia, ubi est raiionaliias : sumiva na-
npn esse, quod nullo mpdo intra Ibcura vet tempus - iura ubique, id est in omnibus quae siinl, esse
claudit suum esse. Nara, sj ipsa sumroa essentia , aptius dicilur, quaro esse in omtiilius locis- Non
0; eiiim velul quaeconlincaliir, sed qua: penetraiido
dicitur esse in-loco aut temporc, qiiamvis de illa el cuncta contiiieat iii omiiibus est.
VARIiE LECTIONES
'** Naturam itlam mtt. naturam tillam , .**•'Locus aut
"° tempus mst. Vici. ,!1 Sag. Gem, tocus
ae lempns Qiiienaiii au| ratioualis «w. et ed. Goth. quaenam auteni raiionalis iNon ctincluj;n
mss. exc. Thu. non excludal 37' Nulla loci mst. VL Sag. S. Mich. ulla loci '''Quie nonest mts. Vi. Sag.
qu-e nibil est a71impudentis iinpiulenliae dicere mss. Vlct. 15. el Cister. et edit. Veneta impruuentis
(liCcfe *'* Dissensioriis htss. ei ed. Got. dislensioriis "• Loci hbc est vel lemporis condiiio niss. loci lia-c
est vcl temporis condilio ms.Citter. loci vel temporis hicc est conditio '" Ejus aliquis mt. et etlit. Goth.
***Etpfseterilo twss. Vi. SagyGem. Cister, cum
«jjiis atyuiil' praelerito **•Prohibetur legem tuss. el edit.
•Soi/r,'jlyphibettirlege
' ""Renim dissiiiiililiidinem»ts. Sag. omif. rerum tns. Vict. 13. propter renun sitiu-
lTmdinefn "* In illa nammiemsj. et edit. Goth. iniflis iiatiiqne *"*rtignilicatio est quia t»ss. ete.1. Goth.
«RriifiCai, id est-qpia^^"*Prt«jipTliir, id est m»s. Tftan. percipittir idcm *•*VeiiuS cnira niss ptus euiin
***
rfac habet rieijiltic ms«. lit bic vel illic ym'$i%lietn&quo utiinur ieihptisesi mss. piiesens feitipiis, quo
ritimiir, esl '"^IQ^ioirquIiniuni'' mis.omitl.irnm^^la millo loco mss. Sag. omitt. in'• •*• Divcrsoruiu
iiilellectnjiin utt. Cisler. omit; inlctlecltuiin *™:64pllo. 1n aliquibus mss. cap. .24 s«6 hoc litulo: Qiio-
iiioJb mcthls intelligi possil essc senqier'quam.in "oniiH-teiapore
177 • MOXOLOGlrai. 178
Verum cnm constet camdem summaro naiiiram A bilem vilaro siinul pcrfeelc loiam oblittere. Videiur
non magis esse in omuibus locis, quam in omnilms eniiii 398cjiis aeternilas J4 esse interminabitis vita
quae sutif, non \eliil qtiae contiiienliir, quae penc- siiiiul--perfccte lola exisieris. Cum eriim ^supra jam
trando cuneta contitieal : cur non dicatur esse ubi- salis liqneat quod e.idem substantia rion sil aliutt
que, Itoc sensu , ul potius intelligatur esse in omni- quam vita sua, et aUerniUs sua; nec sit aliquo
bus quae sunt, quam tantura in omnibus locis, ciihi , modo terminabilis m, nec nisi siinul et perfecie
biinc inlellectum et rei ;verilas exJiibeat, el ipsa lo- totai, quid alind esl vera xterriitas, quaesoli illi con-
Calisverbi preprielas nequnquam prohibeat. Solemus v»nii, quam interminabilis vita simul et pferfecletoia
namque localia verba saepe irrepiehensibililer atlri- exisiens? Nam vel hoc solo, veram aeiernilatem sbli
buere rebus, quae nec loca sunt., nec circnmseri- inesse illi substanliae, quse sota non facta, sed
plione locali conlinentur, velut si dicam ibi essc factrix esse inventa est, aperle percipittir; qno-
iniellectum in anima, ubi est raiionalitas. Nara cura niani vera aelernitas principii finisqiie riiela carerc
ibi, el ubi,. adverbia localia sint "•; non tamen intelligilur : "qiiod nulli rerum creatarum conve-
lceatt eircumscriplione aut anima conlinet aliquid, nn-e, eo ipso qupd de niliilo factae sunt, convin-
aul iulelleclus aut ralionalitas . continetur. Qtiare Cilur.
sumroa natura secundum rei verilateni, aptius di- B CAPUT XXV (52)
"*
ciltir ubiqtie esse secunduro hanc significalionem, Quod nullis tnulabilis sit accidentibus.
ul intelligatur esse in omnibus qusc sunt, quam si — Accidenlia alia mulaiioneirt
in "* El CPNSPECTUS CAPITIS.
inlfHigaturlanlum omnibus locis. quoniam, cfliciunt: alia, ut relationes, niillam mutationein
sicut supra exposilaeraliones docenl, aliter esse non induciinl. Sumina aulem nalura, quia simplex
potcsl; necesse esl eain sic esse in omnibus quse est, non subesl accrdentibiis quae mutationem fa-
siint, ut una eademque perfecte tota simul"* silin ciunt. Ergo nec suscepiibilis esl uitius acchlenlis:
accidenlia enim iinproprie dicuulur, quae rera
singuJis. ,j non mntant. Igiluf nullo prorsus niotlo summ.i
CAPUTXXIV [a/. XXVJ. essentia routabilis est; -cum seuiper sit eadcm
***Quomoao.meliusinlelligi possit, c esse semper,t snbslanlialiter. et nullo unariam modo diversa sit
accidenlaliter. .
quani, t in omni iempote.t
CotiSPECTOS CAPITIS.— Summa natiira non liabet Sed baec cssentia " 8, quam patuit omnimodo
priiicipiuro aut fmeirt, riec praesens, praclefituin aut sibi esse eamdem subslantialiter, ironne est ali-
(utucuro, quae sunt iempbrales diflereniiae; qrioniain , qnaiido'** a se diversa vel aqcidentaliler. Verufji
aeterniUs ejus, quce niliil aliud esl quaro ipsa , im-
muUbilis et sine pariibus est. Cuni ergo vov sein- quomodo est sumiqe iiicomniiitabilis, si per acci-
per,'magis proprie significet -eiernitaiem, el tem- C denlia polesl, non dicam esse, sed vel intetligi va-
pus dicat varietaem, magis congrue sumnia nalura riabilis? Et econtra qnoinodo hon est particcps
dicitur semper esse, quam esse in omiii tempore. cum et "° ipsum, qnod major est
Et cum aeternius sil.iuierroiiiabitis vita siroul per- accidenlis; hoc
fecte tola exislens, soli hiiic naturae sunjmaeCoiive- omhibus aliis naturis, et quod illis *01 dissimilis
nlt, quae pnricipio et line et omiii leriiimOcaret. esl **.\ illi'viiteatur accidere? Sed quid repugnant >**
Eamdem quoquc summain substantiam constat quprumdam, qnae accidenlia dicuniur, suscepii-
sineprincipio et sine firie esse; riec liabere prxter- bititas, et naturalis incommiilabilitas; siexeorum
iium, aut fulurum, nec temporale, hoc 6st, labite assuniplione nulla substantiani consequalur ""•va-
prxseus, quo rioSutimur, quoniam aetas sive aeler-, riabililas? Omnium quippe qiiae acceileniia dicun-
riitas ejus quae nihil aliitd est qttam ipsa, iriimutabi- lur, alia non nisi cum aliqiia parliciparilis yafla-
lis et sihe partibus est. Noiine ergo semper quod vi- tiorie adesse et abesse posse intelliguntur, ul onines
dclur designare tolum tempus, mullo verius (si de colores, alia omnino nutlam vel accidendo vel rece-
illa dicitur) inielligitur significare aeternilatem, quae deodo mutalionem circa id de qtio dicuntur, efRcere
Sjbi ipsi niiiiquam esl dissimilis , quam temportnn noscuniur, ul quacdam relallones. Ctroslal namqni!
varielatem, quae sibi ipsi semper esl in atiquo non quia liotnini posl annum praesenlem nascituro, nce
siinilis. Quare si dicitur semper esse, quoniaro D mnjor, nec minor, nec aequalis sim, nec similis.
itlem est illi esse et vivere;niliil meliiis intelligiiiir, Omnes autem relaliones lias, ulique curo naius
quam aelerne esse vel vivere, id esf, interriiina- ftterit, sine omni mei miitatione, ad illum liaberc
VARIJE LECTIONES.
*•*ILi el ubi advefbia Iocalia sint cent'nenirmsii.T/ia ubi"cl ibi sinl localia verba conlineniur *" DtcUurj
"' Quam in ,oiiiiiihus, et mss,. quain si inlelligiiiir
apiius iibiqne mss. aptiiis dicitnr ubiqtie i.iitelli^atur
tantnm irt oriinil)iis)ocis,el 39iSimul peffeCtam-niis. tolam sunul perfecle totam itsCap. 24 esf in aliquibutl
mss. cdp. 25. mss. Gem. Cister. "Quortiodo nielius 'irilefligi
97 possii esse semper, quani jji omai lenipore
***'Videtur auiein tnss.Gem. Sag. videtur' eniih Hodo lerininabilis mss. Thu. modo determinabilis
***?ed haecesseritia, etc, iii mss. Gent.Thu.Cisler. incipit htc capul%sub hoc titulo. Quod nullis roiitabilis
accid<*ntibos. "• Non esf aliquando . . . niss.exceplis Thua. nonne estaliquaiido .. .? *•• Cuin etboc
titss. Sag. Cister. cum hoc *"> 1 Et qiiod illis tiis. S. Mich. el quod ipsum editio Gothica. Et qupd siraut
*" Dissimile esl mss.el ed. Gotli. dissihiilisest ***Quid repugnal mss. quid repugnant *•*Nqlla suusuntiae
conscquiiur mss. iiulla subslantiam conscqualur ed. Goth. nullara subslantiain cpnsequalut
HOTJE^
{oi) Alias cst parscapiiis 24.
179 S. ANSELMI CANTUAR. ARCilEP. OPP. PARS. I. — DOGMATICA. t«0
polero el amittere, secnndura quod crescetm, vel <vxilio, esse quidquid esl; quomodo- non est singula-
per qiialilates diversas mulabifur. Patam ilaque fii riier, absqne suae creatnrae consorlio, qnidquid ipsa
quia eorum quse aocidentia dicuntur, quaedain afi- esi? tJnde si quando itli esl cnm aliis nominis ali-
quatenus aitraliant cnmmutabilitatem, quaedam yero cujus communio, vatde procut dubio inielligenda em
nullatenus subtrahanl incommutabilitaiem *•". Sicnt diversa sigiHfkaliOr
igitur sumnra natnra nccideniibus- mhtationero effi- CAPtJT XXVII [o/. XXVI] M**
cienilbus nunquam in sua simplicitate locum tri—
summaein- Qnod non cqntineatur in communi traclatn substan-
buil; sic secnndum ea, quae ntiUalenus
ali- tiarum; et tamen sit tubslantid, et individuus tpi-
co nmutibililati repugnant 4"r aliquandp dici ritus\
qur-d non r spuii, et tamen nliquid ejus essentiae4t"8, CONSPECTOS ciPiTis.— Omnfs STJbstantiaaut est, nnf-
unde ipsa variabilis intelHgi possit,. non accidit. versali.vboceslplirribuscoinmiirfis, antesl ihdivi-
Unde lioe quoqite conchidi polegt, quia nullius ae- dua, quae cum aliis conimtinemtiitbet. Snmma vera>
cidentis suseeptibilis est: quippeqiiemadmodum itla nalura ncc in plures subslantias se dividit, nce
cnm alia se essentia commiinione cotligit. Efgo
aceidentia, quac mutationem aliquam aceedendo vel non includitur in communi siibsianliarum tra,
"•
recedendo faciunt, ipso suo effcctu vere accidere elatu, Quta lamen summe exislit, ideOmaxtme
rei, qnam mutant, perpendnnlur; sic illa, qtise a B subsianlia dici polest: et quia dignior est, ideo
non corpus, sed spiritus est; et qnidem indivi-
simili effectu deficiunt, improprie dici accidenlia de- drius, quia nec partibus conslat, nec differcmiis
prehendiiniur. Sicut.igitur semper sibi est'•,• omni- aut accidentilius esl mutabilis, nec" proinde ull*
modo eadem snbstantialiter, ita nunqtiam est a se ralione divisibilis.
diversa nlfo modo*, ver accidenlatlfer. Sed qnoquo €onstat hriturquia ilfa snbslantia nullo commnnr
modo sese habeat ratio de proprietate nominis ac- tractatu suKstantiarum inclhditur, a citjns essen-
cideritium, illud sine dubio verum est, qnia* de tiali commtinione omnis natura exchiditm*. Nempe,
summe incommutabili natura niliil potest dici, unde cura omnis subslanlia tractetur ant esse untversa-
mulabilis ppssit intelligi. substanliis essenlialiter communis
. lis, quaepluribus
CAPDT XXVI {al. XXV*]: homi-
U1 Quomodo illa dieenda sil este tubstantia; et quod est, ut, bominem esse, commune est singulis
essen-
stt extrn omnem tulttlantiam,- et singulariler tit nibus; aut esse individua, qnae universalem
qnidqiiid est, tiam communem habet cum aliis, quemadmodnm.
COMSPBCTUS CAPITIS.-<- Cum summa nafura nntlius sihguli homines coramune habent cum stngulis, ut
mntalinnis aut accidentis sit siisceplibilis, npii di- homines sint; quomodo aliquis sulnmam naturam
Cifur suhslanlia rtlsi substanlia dicatirr pro essen- , in aliarum stibstantiarum tractalu conlineri intelti-
tia j; sed ipsa est et extra et sirpra ontnem snb- "
stantiam -\.qtiia ipsa sola per se esi. Itaque non gil, qv~ nec in pfures subsiantias se dividit, ncc
habet nisi nomen comroiinc cum creaiuris. oum aliqua- alta per essenliatem communionem se
Sed&i ratumest qnbd deliujus natune simplieitate eolligil? Qnoniam Umen ipsa non sofura Certissime
***existit, et.
perspeetum M1est, quomodo subsfaiiiia. est? Nanr exi^tit, sed eliam summe omnium
cuiri omnis subslanlia admislioni'* difler^ntiarum, cnjuslibet rei essentia dici solel subslantia; profe-
vel mntationis aecidentiiim sit susceptibilis, bnjiig cto, si quid digne *" dici polesl^ non prohibelur
immutafiilis M* sinceriias omnimod;B adjiiistioni, dici substanlia. Et qupniam. non noscitur digiiior
sive miitationi est inaccessibilis; quomodo ergotU cssentia quam. spiritus aut corpus uo; et ex hi»
obliuebilur eam esse quanilibet substantiam, ni»i dignior est spiritns quam corpus : ulique eadero
dicator stibsiantia pro essentia,. et sic Sit exlra, asserenda est csse spiritus^non eorpus-***.Quoniam
'
sicutesl supra omnem substanliani? Nam quanttim autem nec ullae partes sunt ejusdera. spiritus, nee
illtid esse, quod per se esi qnidquid, et de nihilo plures'esse possunt ejusmodi spjriius^ necesse e»t
facit omire atiud esse,. diversuin esl ab eo esse, ut sit omnino individuus spirilus. Quoniam enim,
quod per aliud fit de nibilo qtiidquidest "*;_ Untum sicut supra consut, nec pariibus est composiius,
omnino distat summa substanlia ab-"liis quac non D nec ullis dififerentiis vel accidentibus inlelligi polest
sunt idero.qnod ipsa. Cumque ipsa sola omnium *<*.* esse muubilis, imppssibile est ut quatibet seclione
naturarum habeat a se,, sine alierius naturae au- sit divisibilis.
VARI^L LECTIONES.
*°*QuoJ crcsci tmss.TAu.quod "'crescit v08Atlraliunt^. .subtrabmitimmtitabiliUlem ms.Sag.ailrahani...
subtraliaiil incommuiabiliiaieni Incommulabiliter
*"• repugnanl mss. incommulabililati repugnanl M8Ejns
essentiae ms. Vict. 5* esse essentise Ipsasuo effectu mss. ipso. suo efieclu *V Sibi esse mss. sibiest
*"Cap. 25 esl ittmss. cap. 26. Titulns ih mss. Thu. quomodo illa sit dicendaesse subslantja :etelUmCnqaod sii
sit
extra omnen:» sUiitiain,etsirigiilariier sit quidquid est in communi contraciii substanliarum,
sUbSlanlia et iiidividtuis spiritus. MePeTSpecluro est mss. Tic/. perspicuum esl ***Hujusmodi imntutabilis.
mss.Genu Vict. Sag. bu^is immutabilis *"*Quomodo ergo, etc. utque od h~c: nam quantum, eic.+desunt
iri m«. Tftit. 50. *" Ab eo esse quod per aliud fii de niliilo qnidquid est. ws. Gem. ab eo. esse, quod per
aliud esse diversuro est ab eo esse, quod per atiud fii de nullo, quicquid est **"-Cumquesola pmniuin.
ms. Thu. 3d. cumque ipsa omnium tns. Thu. 80. ciimqueM8 ipsa causam omnium mss. Sag. Viet. Gem. cum-
*u
qne ipsa sola omniiim "" Cap. 28"est in ms. capul 27. Summa omnium mss. summe omnium Pro-
fecto ilaque si qtiid dici polest digne mss. prnfecto si wiid digne dici potest" *-"*Spirilus et corpus mss,.
spi.Uus aut corpus "l Lsse spiritus et non corpus ms.Vict. Sag. Thu. Cisier. omilt. ei
ttiv MOSOLOGIUM*. ttfc
,,. ..CAPUT XXVIR [al. XXVII]***. A quam per sc, id esl, per hoc quod ipse est, tioiinc
QlttodMem tpirilut timpliciter tit: el *• ereata hli IHJJUSesse merilo soluro intclligilur shnplcx per-
eomparata non tinl. fectumque et ""absoluluro^-Quod vero sic simplf-
Co.-tsPECTUA —
CAPITIS. Summus spiritirs propter citer et oranimoda ratione solum. est
incommuUbilem aeiernilatein nnllp modo dici po- perfeclum,
***
test, quia fuit aul erit, sed simpticiler est. Caetera simplex et absoluliim, id nimium qiiedammbdo
vero, quia muubilia sunt, secundum aliquid aul jure dici potest solum esse: et econira ***,quidqnid
., ftterant aliqoando aui erunt quod non sunt, el per superiorem rationem, nec
simpliciter, neC per-
-hocqood sunt vix esl: insiiper de non esse ve- fecte, nec absolute
niunt ad esse non per se, sed per aliud : ei iia esse;. sed vix esse, ant fere non
redeunt ad rion esse, riisi sustinCanlur per aliud. esse cognoscilur; id ulique aliquo modo recte, non
Solus ergo siimmus spiritus simpliciler vere per- esse dicitur. Secundum hanc
fecle el absolute esl; caetera aut non sunl, aut igitur ralionem ille
vix sunl: non tamen omnino non sunt; nam de solus creator Spiritus est, el omnia creata, non
nihilo' aliouid facU siint ab eo oui solus absotuie sunl; nec laracn oihnino *" rion sunt, quia per il-
esi. lum qui solus absotute est, de nibilo aliquid facia
15 Videinr ergo conseiui ex prsecedenlibus qued sunt.
iste spiritus, qui sic suo quodam mirabiliter singnlari _
CAPUT XXIX [al. XXVHI] ***.
et singuhriter mirabili modo esl, quadam ralione
solos sil; alia vero quserunque vtdentur esse huic Quoa ejus loeutio idtpsum stt quod ipse, et ipsi sit
consubslanltalis, eum non tint duo, ted uttut Soi- .
cottaU, non sint. Si enim diiigenter intendatur, ilfe rilut.
solus videbifur simpliciter et perfecte et absolule CONSPECTUS CAPITIS.— Summus Spiritns nibil fecit
- esse; alia vero oronia fere non esse ***,et vix esse/ • - nisi
per seipsum; quidquid autem fecit, per suam
^uoBiam namqae idcm spiritus, propter incommuta- jocuiionem fecil. Ergo ejus locutio scn verbum non
lilem aetemiwem suam, nullo modo secundum ali- est aliud qtiam ipse snmmus Spirilns. Deinde isia
locutio per quam factum est qmdquid erealum est,
q-tem moturodlci potesi quia fuit, aut eril; sed simpli- nnn est crcalura, sed esl omni crealnra priur.
ciler, est: nec muUbiliter est aliqtiid, quod aliquando Ergo ipsa est creans Spirilus. Rursns : Isla locu-
aut non fuit, anl non eril; neque non est' quod ali- tio est sitmmi Spiritus intelligentia; stm.ma autem
natura, cum sit simplex, e$l ipsa sua intelligeiUia.
quando ftiit, aqt eril; Sed quidquid est, semel et si- Ergo surama natii[a est.ipsa sua lociTtio; et baec
mul, el int rurinab liter est. Quoniam, inquam ***, esi ilti consubsiantialis, quia ipse individuus cst
hHJusmodi esl esse fjus; jure ipse siropliciter et ab- Spiritus.
sobite et perfecte dici:ur esse. Quoniam vero omnia Jam vero ***his quae de proprielatibus bujussum-
alia secundum aliquid mulabilRer aliquando aut Mis namrac ad prsesens mihi ducem ralionem se-
fuefunt, aut erunt quod non sunt; aul sunt C quenli occurrerunl *" perspeclis, ppporttinum exi-
qnod aliquando non ftierunt, vel non erunt : stimo ut de ejus Ipcutione, per quam facia snnt om-
et qaoniam hoc quia fuerunt, jara non est; illnd nia, si quid possim, considerem. Etenim i nm omnia
Sralem, stsffieei quia erunt, nondum est; el boc qnae de illa supra potuit aiiiihadvertere, rationis ro-
qoia ***m tibiii brevissimoque et vlx existente prae- bii.r inflexibile teneant, illud me maximc cogit de illa
senti stmt, vix esl. Quoniara ergo tam muiabiliter diligenlius discutere, quia id ipsum, quod ipse sum-
sunt, ne*>immerilo neganlur simpliciter et perfecte mus spirilus jest, probatur esse. Si enim ilte nibil
e%absohite esse; el assertinlur fere non esse, vix fecit, nisi per spipsum, et quidquid ab eo factum est
esse. Deinde, cum omuia, quaecunque aliud sunt per illam est factum, quomodp illa est aliud quam
'
' quam ipse *", de non esse venerint ad esse, non per qiibd est idem "'-ipse? Amplius : asserunt utique
se,«ed per aliud; et cum de ease redeant ad nen inexptieabitiier ea qoaejam inventa sunt, quia nibil
- esse, quantum ad se, nisi sustineantur per aliud, oiMiioo potuit unquam aut polest subsislere praeter
quomodo illis simpliciter convenit, aul perfecte sive creaniem spiriium et ejus creaturam. Hanc vero
absoluieesse, et non magis fere vix noo esse?Cum- spirilus ejusdem loculionem impossibile esl.*'* inler
que esse solius ejusdem ineffabiiis Spiritns inlelligi creata cpntineri : qupniam quidquid creatum suli-
niillo modo possit, aut ex non esse Inrceptum ***,aut " sislit *••, per illara fadum est; illa vero per se fieri
aliquero pali *" posse, ex eo quod esi in non esse, non potuil. Nihil quippe per seipsum fieri polest,
defecturo; el quidquid ipse esi, Hon >il per aliuti quia quidquid fil, posierius est eo per quod fit; el
VARLE ^ECTIONES.
*" Cap, 27 ett in mst. eapui 28 **' Til. Creata.. ,'non sint ms.. Tau^ 90 creatura.. .'non sit "* Vere non
esse nus. Viet.Z^Sag. Tliu. S. Mich.Cister. fere non esse *" Quoniam in qiiantum mss. Vict. Sag.S.Miclt.
• ***Hoc quod mtt, hoc quia ***Dehide, ctim oinnia quajciinque aliud sunt quam ipse
Qiioniaro, inqnam
»it*.Thu. 50. dcmde curo omtiia quaecunque aliud siinl quam ipsa, ms_.Thu. 90. denique cnm omnia alia
sunt quaro ipse. *-** Aut non esse inceplum t-ss^ aut ex non esse incepium ***Aul aliquam pati mss. aut
aliqiiein pali *•• Merito intelligitur simpliciter
*91
soluin perfecljiim et tnss. Vicl, Sag. Cister. ineriio soluni
iiiteltigitur simplex, perfeclumque Solum est perfeclum siinpliciler el tnss. Vici. Sag. Gem. solnm est
perfectuni simplex ei *" A coulra mss. e conlra ***Nec laincn omnia »iss. ncc lamen oninino *•*COJJ.
28.est in mss. cap. 29. *">Jani nunc ntss. Vicl. Sag. Thu. Cisler. Jam vero *" Sequcnli occurrunl mttf.
exe. Thu. sequciiii occurrerunl. "" Quam csl idem mtt. qnain quod csl idem *'* luipossibite ex Hisa*.
***Crcatuin snbsislil inss. Thu. creatum existil '-„,...
impossibil.cc$'
_,*%& S. ANSELMI CANTUAR. ARCHIEP.0PP.PARS I. — DOGMATICA. m
niUiiesl poslerins seipso. "Relinquilur itaque ut liaec A ipso magis sit et prsesiantior, quo suniKpr est illi
stminii spiriius locutfo, ciun cfeatura esse nbn pos- csseniiae qnae sunime est et summe fr~$(M^miB.
nifeslum est qtiia.Verbum nonest creattirse sinii-
sii,: non sit atiud quam sumnTtis spirilus. Denique, litudo, sed vera esseniia; et in.creaii^ nop (sgtab-
liaec ipsa locutio nibit aliud polest intelligt •qiiam sblufa essentia, sed veraeesseriiiaeiuulalm;,/ii<cque-
ejUsttem spiritus intelligentia, qua citnCta iMeMigit. rpsa creata eo inagis vel miims snnt,veii»^iiuonia-
Quid enim est aliod illi rem loqui aliqnam, hoc lo- gistyetj»iu,ui5 i.LUapprophiquaut. ..jj, ,,; ,,
Sed ccCfi videtur ***roihi suboriri nec facitis «ee
qtieqdi modo, qnam intelligere? Narti non, »1 hrtnlo,
ullatcnus Sub ambiguitale relinquenda quaftilib. Et-
non;semperdicilHo,quod inteltigit.-Si igiliirsumme enim omnia hujusmodi verKa, quibus res quaslibet
simplex natura;non estaliudqoam quOdest sua in-
mente dicimus, id est cogitanius, similitudmes et
telljgeiHia,quemadiiiodumest idem quod est ***•sua sunt rerum quaruhi verba sunt; el omnis
sapictUta, necesse est ut shniliter non sil aliud quam imagines vd
qttod eslsua locitlio. Sed quoniam jam manifcslum siinilitudo, imago ***jfanlo magis vel minus esl
minus
est summuih spiritum uuum tanturo esse, et otmi.t- vera, quanto magis vel **• imilaiur rero Ciijtisest
mode iiidividuum, ilccesse esl ut sic illi lisec sna lo- simiiitudo. ^Juid igitur lcnendum esl de Yerbo,
et per quod facla sunt omniji? Erijf, an;
citlio sil cotisubslaulkitis ***=ut non sjnl duo, sed quo dicujitur ***similitudp eorum quae pei*ipsum facta-
B noii erit
unus spiritns.
suiit? Si enim ipsum est vera mutabilium siinili-
CAPDT XXX [al. XXIX] *•'. tudo, non est consubslanliale sutninae incomroula-
Quod eadem locutio non constet ex pluribus verbis, bili.aii : quod fatsum esl. Si aulein nori omnino "_%
sedsit unum Verbum,
— vera, sed qoaliseunqiie siniHitudo mulabiBum esl,
CCWSPECTDS CAPITIS. Cum isla.Iociitio sit consub-
sl.ntialis suiiniiaenaliirae qn-Bsimplex etuiia esl, non esf Verbum sumraae veritatis oinniuo veruro;
• parTter siroplex et uiig est; iiee pliiribus proiaiJc quod absurdum, esl. At si nuJlam nuilabiliiHn IialxH
conslal verbis, sed e?t unum V.erbum. siiuilitudiiiem, quomodo ad iliius extmipihin facla
Cur igitur dubitem quod supra-dubium dimise- sunt? Verum forsitari niliil bujus rcm^ucbii *'* ara-
rnm, scilicet, qtrum baec locntio in pluribus verbis biguiiaiis, si IQ quemailmodum in vivo Iiomine
a*niri unovcrbo cpnsistat? Nam si sic esl sumuiae veritas hominis esse dicilur.in picto vero simit t do
natunb consubsiaiitiajis, ut non sinl diio, sed unns sive imago illius veriiaiis, sic exislendi yer.las iu-
**• summe siinplfi* est, ila
' spiiilns, ulique- sicut illa leltigiiur ***iu Verbp, cujus essentia sip summe esi,
ct ista^.Non igilur.eonstat pluribus verbis; sed e.sl Btqubdammpdo illasola sil, in his verp quae in ejus
iihiiro,.**•* Verbuu*>per qiibd facia sunt pmnia. comparaiipne quodamropdo npp sunt,, el tainen per
. CAPUf XXXI ia/, XXX]. C illud et secumUim jllud; facla sunt aliqjiidy ati-
^Quod ipsum. V.erbumnon sit tdmilitudo factorum, qua ijnitatjo ***Hliu.s.siimmae.ie*sentiac perpenda-
.s.ed veriiasesfenikeifacimvetv smt aiigHo veritatis- tur. Sie quippe .Verbum sumn^,v*r^a_tis,,;q«oii,
"imilalio. Et qucehdium magts siht et prtesjaniidrei
tjuutn dliat. "'. •"!••.'• " • et -ipsum esi s-jiiima .verifas, nuIjBro «ugineiir
CpssiPEcf-osCAWTIS. — Vefbum quo dlcniitur ei per iun> vej .delHniettlum isenliet, secpridtlill Upcq«p4,
• qnod-fopia s-niiionvnjn cst confciroSUiHiatesumniae raagis vei minus orealuris sit simUe;, sed po-.
i Wmifn^M.labilita^.^uia qortsubstantiale esl swiim-B; tius necesse etit o-niie quod creaturo egt laaip roa-;
iia)iir;c qiiie csl ipsa sua iiicoinmulabiUlas. Ergo, gis esse el tanloesse praeslanlins, .quanlo simlLus,
VeWimiMti iibti<&i'Verastihililiido toolabiliijm,
; qiiui iam'*i >ad iit;us"excnipluiri facla snnl. Verum est illi qtiod.summe «st^ et stintme magmran est.
wtm. i(li(is esscptia:siiinine sit, ct sola: vsne.sit, Hinc eteniiii foriasse, imo non fortasse, sed prp^
i|isiim csl cxistendi verita», caeiep-^.vero non swit eerto, binfi ohinis intellectus **<*
nisi illiusimUiitio. Uridecrcatiira tanlo magis est, judicalnaiuras quo-
ei Janfo praesianiidr, quantoshhHiof esi illi<Verbb libel modo vivenles praeslare non viveiitibtis, sen-
. quodsmrime esl, et suiiiiiic inagnum. llitic natur* tietiies non sentienlibus, rationales irralianalibtis.
. viveutes prsestant IIQIIviveiitibus,. senlieutes nou Qupniam enim sunima "6 hatura suo quodam roodo,
seniientibiis, rationales non ralionalibus. Ilinc
titiani lijiiet qiiia illa niagis suntquam ista : nani n singulari"' non sotum esl, sed et vivit, et seniit^et
:i la n inra.iiTagjs esl quac similior esl sunimx es- ratiorialis est, liquet quoniam omuiuin quaesimt*"',
senliae. Quae.autein plnra particip.it, siiiiilior est id mbdo ***vivit magls est illi siroile,
; seu in pltiiiius esl siinilis suniiiia.' essentiac; illa quod' aliqiio
vero* plira par;icipnt, cui plura possimr saltein quam id qubd nullatenus vivil; et quod modoquat.
o^ilal one aufetri. Porro cuin oronis cssenlia to libet vel corooreo sensu ccnoscit aliquid, magis
VARl^: LECTIONES.
'" **Homo, sempcf dicitttiss. lionio, nbn ***Esl td qnod est csl ** tlt
semper dicit m^s. es^tdeiri qjibtl
sit ilK tiaec sna Ibcuiio cbnsubsl. mtt. utsic illi sua Jocutio; sit consubstantialis.. **• Cap. 29 est in tnssJ
AVV *•" Sed unuiii thsis-.stSIiest urtuiri *»•
edpui 30/ Utique Sicul illc tiiss. miqrie sictit ilfa **• Cuput 31, suir
Iwc titulo: Quod ipsuni vertmiil, etc., ui in titulo Cdpitis 30. hi earcusts.v Sed eccC videltir, elc. ineipit
inmss. Gem.et Cister. **»Simililudo etimago mss.Thu. Cis'er. *" sirailitudo vcl imago **• Qtiid igitur »«ssf."
*"•'Erit aiit non erit ms. Sag. eril an non erit Noii Cst omiiiiio mss: Vict. Sag.Cisier.
qiiitiaufein *•* ****
iionomnino Hujusmodi remanebil ms. Sag. hujus remanebit 1 Veritas intelligitur mss. Veril; s intelli-
*** Hinc omnis iiitellecliis rwss.Thu. hic oniiiis
pttir-'**» Imniuiaiio mss. Vict. Sag. Cister. imilatio
intellectus **• Quoniam enitn sunima*** mss. Tlm. qubuiain cniro sine summa • *" Qnodaroroodosingulari
«iss. Vict. Sag. singnlari quodam moJo Oinnia qux sunt IHSS.ointtium quae sunt *511 El qnodmpdd mss, cl
quo inodo '.*•;.
- *,f ••
i«f MONOLOGIOM. iM
quam quod *60 nihil omnino sentit; ct qtibd fatio- JA non est similitudo? cuni o.mnc.veroum quo aliqtia
iiafe est, magis quatn quod rationis *61capas nori res sic mente dicitur, simililudo sit rei ejusdem; ei,
est. Quoniam vero" simili ratione qiiaedant naiurae si non est verbum eoruiii qtiac facta surii pbripsum,
magis minusre Siinl quam aliae *<-*,perspiciium est. quomodo conslabit quia sit Verfrum? Nehjpe' oiiinc
Queinadmodiim enhii naltira illttd pracstaniius est, verbum alicujus rei vcrbum esl. Denique si tiDn-
quotf per naturalem essentiam propinquius est prie- quatn crealura m essel, nulibm cjus essel verbum.
sl.iniissimo, ita uiiqtfe illa' natura magis estj Cnjus Quid igitiir? An concludeiidum est quiit si; hiflto
essentia similior esl siimmaeessenlire. Quod sic qtio- modo esset crealura, nequaquam essct VprbuiiriiUvd,
que animadverti facileposse exislimo. Neiripe si quod est sunima et nullius indigcns essentia; aut for-
cuilibet substanliae; quae et vivit, et sensibilis, et ra- tasseipsa summa*'** essentia, quse Veibuni esi, bs-
tionalis esl, cogitaiione *° aiiferatuf quod rationalis sentia quideni cssel *elCrria,sed Verbuiiinpn pss^t,
cst, deinde quod sensibilis,. et postea qttod vilalis, si nihil unquam per illam fieret? Ejus cnim quod
postreino ipsum niidum esse, qtiod remanet; quis npn fuitrnecesi, nec fiiluriirit est, nilHuni"*'*Ver-
non intelligat quod iiia substantia quae sic paulatlm buni esse pciest.Verifm secuiidurii iiiiicfaCioriejn,
destrtiilur, ad [minus et mimis *6*esse, et ad ulti- si nunquam ullai ".*' praeier stimmtini spirituni essct
mnm ad non esse gradalini perduciliir?- Quacautem B | essentia, nullum omnhioesset vorbnm in itlo. Si nul-
*6*
singulalim assuinpta quairilibet esseniiam ad mi- fum in illo verburii esset, nibit .ipilil sb dicprei'".6.^!
nns el minus esse dedncunt, eadein ordinatim as- niliilapud se diceret,cum ijiem sil ijii*77, sicdicere -
siimpia, illam admagis el magis esse perduciint*66.; aliquid quod esl intelligere, non aliquid intelligerel;
Patel igiiur quia magis est vfvens siibstaniia quam si niliil intelligerel, ergo surama sapientifl, quae riop^
non vivens, et sensibilis quam non scnsibilis,. el ra- est aliud quara idera spirilus, nibil iritelligcret;:
tionalis quam non rationalis. Non est ilaque dubiuni quod absiirdissimum est. Quid igilur? Si eniih. nihjjj
quod omnis essentia eo ipso magis est, prsestsntior- inlelligeret, quomodo essel siimma sapienlia? Aut si
qtiecst, qtio similior est illi essentiae quae sumroe nullo modb esset atiquid prfcter iUam, quidilla iil-
e-t et siinime praesiat. Satis ilaque manifeslum est telligeret? Sed nunquid seipsam non irileUigeret;?Aij
iu Verbo, per quod *6'facta sunt oinnia, rion esse quomodoHCvelcogilari polest qtiod suimr.a sapieji-f
eorum simililudinem, sed veram simplicemque es- tia se aliquando nbn inteitfgat-; cuin mens,*.79,raijo-,
senliam; in factis vero non essc simplicem absolu- natis possit nonsoliim suimet, sed et illius sjiijiiiisa
-
taroque essentiam, sed verae illius esseriliae vix ati- sapieiitiae reminisci; el illam *81*, et sij inielligere *?!?
qu«m imilationeni. Unde hecesse' est nort ideni.Ver- Si enim mens 'hiimana nullam ejus aul si»i, liabpre,
buni, sCcundum reruni crcalarum similitudinem, *• C merooriam aut intelligeiitiairi *8*ppsse.l.,.iie.3^aqjiaiii
magis vel minus esse veruih, sed otiinem *68creatam se ab irraiipnalibus creaturis, qt illaip ab omiii j^ea^
natttram eo attiori gradii essentia* dignilatisqtre con- lura, secum.sola.tacite disputando, "slcul punp'.men|
sislcre, quo magis tlli pfopiriquafe videtur. mea facit, disccrnerel!. Ergo surariius itle;..sp'i*ji^iisi
--'•*'. GAPDT XXXII [«K xxxi46'- Sicut est aelernus; ita aelerne,sui mcmpr.esl;, j,ij><yr?
Quodsurhmus SpirHus seipium dkat cowlerno Verbo- tellieit >e ad siriiHiliittinein meiitU ratipiialis;^iiija
CoriSPECfcsCAPiTis.— I. Surnnnis spiritus est ipsa non ad ullius.siniiliiudinent., jsed, % -ir^ijjii,!!^
summa sapienlia : siimma sapienlia se ipsam et merts ralioriali&^ad.eaus
iclerne et sumnie inleltigit, et idera est dicere ^similitudkem^^jSII, ;
suroirius aelerne se intelligii, a.leme se'
quod intelligere. Efgo SRicitusselerne se ffi^t^st^^qfcsj
et
dicit, proinde liabtl Vefbum cbaeternurti. 2. Cum dicit, aelernp est Verbuin ejus apud ]psuro?;i^iv^;.
inens rationalis se et ipsam summaro sapienliam. igiiiir illecogil.etiif iiu]la.aiia
: intelligat, summusspiritus.qui cst aelernus, prin- existen^^^f^lia^va
necesse esl Verbum ijljijk.^o.fciefi
cipaliter aeterne se inlelligk. Al si se aelerne inlel- aliis exisientibus,
ligit, aeierne se dicit; si aeterne sedicit, aeterne est huin illi esse' cum.ipso-. „-..:.. •.•. <A..vr
Verbum ejus apud ipsnm. Et ita eliam si nulla
alia existeret essenlia, necesse foret Verbuni illius , :CAPUT XXXIII._[«^.:XXXI1.^ <"-?'.;•./.'''
esse ilti coaeternum.- -;''] D *8' Qnod •consubstanliali uno Verbo. dkdl se, et^tptt^
Sed cum ila sil *'°, quomodo illnd quod simplex facit.
est *71 veritas potest esse Verbum eorum quorum CONSPECTOS CAPITIS. — Vcrbuin, quo seipsum suiri^
VARI^-LECTIONES. •• ; -^ : •: ,.m <?>•*
*66 Magisesi qnam qnod mss. magisquam quod 46i
Magis quam raiioms wss. magis qiiam qripdTfttioTii»
"'Minusye sunl quam aliae niu, Thu. minusve sunt quam aliquie aliae *6aCogitalioiieniss. T/iii; a cOgiiilttPii*;
*«»Ad minus etad minus mss.Vict.
Sag. ad niinus el mhius *6SSingillatim mss. singiilmiiri *66„f%tIu,ct*!nC
mss. perducunl **"Inverbo, quo mss. in-verbo per quod M8Sed omnem mss. Thu. si oliitiem' H*li*"Ca,iS 3t*;
est in mss, capul 31. el ir, mss. Gem. et Cister. caput 32. sub.hoc tiiulo: Quod stiintniis Spiriltis, efc.-utiMUulo'
capilis 31. »'»editis, *70Cum ita sil mss. Thu. cum ita sint *71 Siriipliciter est mss. simplex ex *7*Si
iiunqu.iro crcalura mss. Tliu. si nunquam nalura ms. S. Mich. si nunquam creala "3 llla sumiria
tnss. Ipsa sunima *7* Nec fulurmn est , rtulltim ms. Thu. 90. ncc 'fulurum non est *'* Si
imnquam ulla nis. Thu. 30. Si iiunqiiain illa 476Niliil apud se diccrct cum mss. excepto S. Micli.
Nihil apud se tlicerct, si niliil apud se diceret, cum. *77 Sit illi mss. Thu. sit illa 4'8 Aut quomodo mss.
atquomodo *'9 Cum aliquando mens mss. Thu. omill. *80 Scd cl illaro mss. cl
Vic.Sag. aliquando
illam *81 Et se intelligere mss. Thu. a se intelligere *8a Aut intelligenliam mss. 77i«. ricc inlcUigeuliini»
*88Ciip. 31 in tnss. esl caput 32;i?i mss. Gem. Cisler. esl
capul 53. sUb hoc litulo : QuoJ uno vcrbo etc
ut in tiiulo capitii 52. D. In titulo Cooelernovcrbo mss. Thtt. 30. coociemum vcrbo
tft7 R. ANSP.l.MICANTIUR. ARC.HIF.P flPP. PARS I. _. nfTGMtTir*;». 1»»
tnus Spiritus dicit, est idipsnm quod summus spi- i . imaginem *'*, ad ejus simililudinem *•*, tanquam
rilus, ut snpra demonstratum esl. Verbum eliam, ex ejus impressione formatam. Quamciinque enim*
quodicil ea quaefacta snnt, est ipse sunirous spi- rem mens, seti per corporis imaginationem seu per
rilus, ui supra pariier esi probalum. Ergo unum
est sibi cpnsubstanliale Verbum quo sumrous spi- raiionem copit veraciter cogitare, ejus atique simi-
et quo ea dicit qttre facit. Praeterea litudineis, quantum valet, in ipsa sua cogitatione
' rilus se dich, se
Vefbum, quo dicit summa sapienlia, coiiveriien- *<"• cpnatur exprimerc. Qucd quanto verios facit,
lissime dici potest Verbom ejus, quia perfectam
ejuslenet similitudinem: Verbum enim esl imago tanto rem ipsam verhis cogitat; et hoc qqidem, cum
rei ex cngilatione fonnala; et ideo tanlo verius cogitat aliquid atiud quod ipsa non est, et ma-
est verbum, quanto verius rem mens cogilat. Ite- ximp cum aliquod cogitat ***corpus. clarius per-
rum, mens rationalis, cum se cogilando intelligit, enim cogilo nolum mihl hominem ab-
imaginem suam seu verbum sui producitquod a spicittir. Cum
se noh nisi ralione potesl separari. Ergo etsumma senlem, formatur acies cogitationis meaein lalem
sapientia, cum se dicendb inielligit, gignit con- imaginem ejus qualem illam per visura oculorum
sobstantialem sibi similimdinem suain , id est in memoriam
Verbiim suum. Verburo islud dici potest et imago atlraxi; quaa imago in cogitalione,
rt figura et cbaracler ejus : Verbum autem quo verbum est ejusdem hominis, quem cogilando *w
crcaturam dicit, verbum, aut imago, aut flgura dico. Habet igitur mens ralipnalis, cum se cogitando
creaturae dici hon petest; quia est principalis ejus ]' id est
essentia. Ergo sununus spirituscrealuram non intelligit, secum iraaginem suam ex se natara,
dicit Verbo crealurae, sed suo. Ergo quidquid di- cogilationem sui ad suam similiiudinem, quasi sua
cit, Verbo suo dicit. Ergo unico eodemque Vcrbo impressione formalaro, quamvis ipsa se a sua iroa-
dicit seipsom el cuncta quae fecit.
gine, non ntsi ralione sola, separare possil, qiias
Sed ecce quacrenti mibi de Verbo qtto Creator di- imago ejus verbum ejus cst. (53) *** Hoc ilaque
cit oronia quae facit, obtutit se Verbum quo seipsum modo, quis neget summam sapienliam, cum se di-
dicit qni oinnia facit. Au ergb atio verbo dicit se- cendo intelligit *", gignere consubslantialem sibi
ipsum, el atio ea quacfacit ***;auf^poliuseodem ipso simililudinem suam, id est Verbum suum ? Quod -f"
Verboquo dicil seipsum, dicit quaecunquefacit *"? Verbum, licel de re tam singiilariter eminenti prc~
Nam hoc quoque Verbum, qub seipsum dicit, necesse prie atiquid salis convcnienler dici non possii, non»
est idipsum Csse qnod ipse esl ***,sicut consiat de tameii inconvenienter, sicut simililudo, ita et ima-
Verbo illo quo dicit ea quae facta sunl a se. Cum go, et figura **'et character, ejus dici ppiest. Ver-
enim, etiamsi nihil unquam aliud esset nisi stimmus bumaulem quo crealuram dicit, nequaquam simili-
ilte spiriUis, ratio tamen cogal *6' Verbum Hlud ter est verbum crealurae, quia non esl ejus siroilitu-
quo se dicit ex necessilate esse, quid verius ***->do, sed principalis essentia. Consequilur igiiur ut
quam hoc Verbum ejus non esse aliud quam ipsaro*creaturam non dicai verbo crealurae.. Cujus.
qnod ipse est? Ergo si el seipsum, et ea quae fa- ergo verbo eam dicit, si non dicit eam verbp «jus?*
cit ***,consubslanliali sibi Verbo dicit, manifeslum Nam quod dicit, verbo dicil; et verbum alicujus est
est quta Verbi quo se dicii, et Verbi quo crea- verbum, idest siroilitudo. Sed si nihil aUud dicit
luram tticit, Una substaulia esl. Quomodo ergo, qnam se aut creaturam nibil dicere polest, niciaut
si Hna subslantia *•*est, duo verba sunl? Sed 17 suo, aut ejus verbo. Si ergoTiihil dicit verbo» crea-
forstUn noo cogil identitas substantiae Verbi unila- lurae, quidquid dicit, Verbo suo dicit. IJBO igilur
teift adtniitere *", Nam idem ipse qui bis verbis lo- eodemque Verbodicil seipsum, el qtiaecunque fecit
quithr, eamdem cum illis ***babel substanliam, et CAPOT XXXIV [al. XXXIU] ^*1.
lairien Vcrbum non esU Sed utique verbum, quo Quomodo suo ***Verbo tideri*** postit dicere crea-
se dicit summa sapieniia, coiivenienlissime dici luram.
potest Verbum ejus secunduro superiorem rationem, CONSPECTCS CAPITIS.—Ipseesl summa ratio, in qua
suntomnia quae facla sunt. Ergo cumdicil.$e-
qufa ejus perfeclam tenel siraiiitudinem. Nam nulla
ratjone negari potest. cum mens ralionalis seipsam ipsum, dicit oronia quaefacta sttnt. Creaturae autenv
ifl seipsis sunt essenlia mutabilis; in ipso sunt ipsa,
cogilando intelligii imaginem ipstus nasci in sua co- Q prima essenlia, el prima existendi veritas.
gHatipne ; ioio ipsam cogilationem sui esse suam Sed quomodo tara difforentes res, sciticei creans.

VARI^; LECTIONES
***Eaqois fecft mss.ca quae facit ***Quaeeunque fecif mss. quaecunquefacit *86 Qqod ipsum est mtt.
*MTamen cogit nii. lamen cogat ***Quod verius mss. quid verttts *8»- Erea quae fecit mss,
quod ipse est *91
et^aquae facit "'Si una substanila mt. Thu. si una summa substanlia Unitalem admittere mt. Vic.
3. unhaletn amittcre *<"Eamdem iilis mst. Thu. eamdem cum illis ***Suiesse imaginem mss. sui esse suam
imagii>era"M*Ad sui simililudinem mst. ad ejussiroiliUidinem **"Sua cogitationemtt.Tku. sua cognitipne
***Cum aliquid cogilat mtt. eum aliquod cogilal **TQuem cogitarido mt. Thu. 90. quam cogilando
***Cap. 32. in mtt. omnibut.eotilinuatur. Caput prcecedent *9' Dicendo mss. dicendo inlelligit
*" Ila el imagoel figura mss. Thu. 90. omitl, ita et imago "" Cap. 33inlelligat
ett tn mss. caput 34 eumhec
titulo : Quomodosuo verbo videri elc. ut in litulo capitis 33 "" In tit. quod suo mst. quoroodo suo "*'
Videre mtt. et ed. Got. videri
NOT.E.
{53) Alias hic incipit cap. 32. ' ,<•
w*..
' •'
f-' * t
489 MONorofttiiM ;,A
et creata essenlia, dici possunl uno Verbo.praesertitn
;
cum Verbum ipsum sit dicenti coaelernuni; crealura A Verbo; quam Inseipsrs^ quanto veriusex'stitcrca
trix, quam creala essentia. Quod bumana scienlia
autera non sit illi coaclerna? Forsitan q-uia est comprehendere non poiest.
•** snmma ipse
sapieulia ct siiroma ratio, in qua sunt Qua ex re "* manifesiissime compretiendi pp- j.
-f-omnfa quae facta sunt; quemadmodum
opus, quod tesl quomodo dicat idem Spirilus, vel quomodo
lil secundum atiquam artem , non soluro quando
flt, sciat ea quac facta sunl, ab butnana "*_* scienlia com-
verumet antequam fial',, et postquaro dissolviUir, preliendi non posseM. Nan nijlli dubium creaias
semper esi in ipsa arte pon aliudquaro quodestars substaniias"I6miiIloa!iieresse in seipsis, qiiam in
ipsa. Idcirco cum ipsesommus S_pirilusdicit seipsum,. noslra scieniia. In seipsis namqtie sunt per ipsain .*
diciloronia quae facta sunt. Nam etantequam fie- suam essentiam; in nostra vero scienlia non sunt
rent, et cumjaro facta sunt, el cum corrumpuntur, eanim essentiae tUTsedearum siniiliiudines. Reslat
seu aliquo modo varientur, semper in igifur ul tanto verius sinl in. seipsis *is-"*,qiiam in
ipso sunl,
nPn quod snnt in seipsis, sed quod est idem
ipse noslra scienlia; quanto verins sttnlaliciibi per suam
j. '". Etenim in seipsis sunt essenlia riiutabilis *M,se- essenliam, quampe^Misim stmililiidinem. (S5) ^*0
cundum immutabilera rationeni'"" creata; in
ipso Cuin ergo et boc cbnslet, quia oinnis creaia sub-
vero siint ipsa prima essentia, pt prima existendi B stanlia lanto verius eslin Verboride»l inhitelligentia
. verilascui, proutmagis utcunqiie illa similfa stmt e-1 Crcaioris, quam in seipsa; qnanto verius exislit
***,ita verius et pracstanlius existunt. HQC tlaque crealrix quam creata essenlia : qriomodb compre-
irtodp hon irraltonabiliier. asseri potest quia, cum benditt humana meus, cujusmodi sit illud dicerc et
seipsirro dicit suramus UleSpiritus, dicit elium quid- illa scientia, quue sic longe superior etveripr cst
quid fttctuui est uno Codemijue Verbo. creaiis substantiis; si nosira scfentia lam longe
. CAPUT XXXV [at.. XXXIV] »»*. . superalur '*** ab illis, qu-antum earum similitudo
Quod quidquidfactum ett, in ejut Verbo ei scieatia, disiatab earlim essentia.
sit vita et veriias.
COHSPECTOS CAMTIS. qAPUTXXXVII [al. xXxyfi *».
—-Omnia qftae sunt in summo
Spt-ritu, eadefflel eodem mode sujit in Verbo ejus, Quod quidquid ipse est ad ctieamram, hoe tit et
qi^iptaimeslHli^onsubstiintiale. Ergo pmnla sunt Xerbum ejtts; hee tamenambo sitnuipluraliter "*.
. io Verbovila et veiitas. Etqtiandoqtiidem scireest CWSPBCTUS cABiTiS.^SummiisSpiriiiisperVefbiim
irtara Hit quod dicere, siciit omnia sunlin Verbo fecil oronia. Ergo et ipsura Verbiuh fecit eadem
*(ala*etterttas, itasuiitinscientia ejus. , omniaiqiiodenimsumrousSpiritiisperVerlmmfa-
VerumcuTit conslelquia Verbum*-10ejus consub- cii per sefacil; et Verbi sninmique Spiritus mia
est essentia, quse sola esl creatnx et principium
stantiateestiltiet perfecle simile, necessario con- G omniumquaesunt. Quidquidergo siinlnius Spiritns
seqoitur5ttl«uinia qiiae sunt iniOo^eademet eodem est ad creaturam, lioc et Verbiim ejus est :et
n»o«h> smt m Verbo ejus. Quidquid igitur factum proinde sicut Hle est creator, ita et isiud; nec
tairien sunt duo, sed unus creator ct unum prin-
est,srtevi^t,sivewwiyivat.aut
w1 stti*Mfc {»»!!• qHpmoilocuiique Cipium.
C^ipsavitaet veritas. Quoniara Verum cum manifesle rationes supefiores doceant
•MM!f_£Mra»^ inteUigere, suromum Spiritum per Verbura suuih fecisse omnia,
medie^ neee^ e^u^^^im "* motlo 'sciai nunquid noB et ipsum Verbum fecit eadem omnia ?
ointiia qtt» scit qpad; intelligil. Quein- Quoniam enim itli esl consubstantiale, cnjus est Ver-
w^Vwt
admadwn igil*» ompia 8tjm,tin Verbo ejus vita et. bum.necesseestiitsilsummaesseiilia.Summaaiiten»
vefitas, ila s«H j_£scien-ti» tfus. essenlia non est nisi una, quae sola crealrix et solnm
principium estomnium qtiK facta sunt. Ipsa hamqiie
Quamihcompreltensibia ntodo dieat, vel^eiatteta solafeCit, nODperaliudquamperse.ointiiiieShlbilOl .
se factas. Quare quaecunque summus Spiriius facit, eademet
COKSPECTUS CAPITIS.—<Cumresm nostfa scientia 1 Verbumejusfacit,elsimititef***.Qwidqitidigilurl8
sint <*9usecunduroearumessenliam.sedsecuiidiini 1
siiniltlmiiiiem-.veriiis sunt in ipsis.quam in nostr.t summus spiritus est ad creaturam; hoc et Verbum
scjenlia. Et taroea coastaKiuod tanloveriussinl iniI>«" eius est. et similiter. Nec tamen ambo Simul
AM/E LECTIOHES.
*•* Quia ipsa est »is». quia . "" Quod est idem ipse ms. Thuan. 30. qupd csl iJem
ipse est
'" Esseniia mutabilis mss. T/iu. essentia routiibiii "" Mu-
esse MM. Thu. 90. quod esl ipse
tabtleih rationem A»s. Vict. Sag. Gem. immiUabilem rationem *08 Similla sint-mstKsimtKa «tnt "*
Cap„M est in tnss. eaputZS. sub hoe titulo : Quod quicquid elc. ut in titttlo GdpitisZl. in emmi,; -•*•Quia
veriMminus. eaxeptis Thit. quia verbnm ejus S11Aul quottCunque mst, aut quomodocunqiie *" Quod eo-
dem m*t. Vict. Sag.Thu. Gem. Citler. ut eodcfri *" Qua ex re in mst. hie ihcipitCaput 56 Sttf>;»delitule:
Qaam incomprebensibili elc.. iu i* tituto Capitit 35 in M* excusit "* A«J. huroana mss. ih hi|miMiii *111;
Comprehendi " non posse mss. Thu. 90. omi«. npa posse Crealas substantias mss. Thu. 3t>. inerealas
substantias Eorum essenlia mss. eamm essenliae *-8-M»Sitiii*5^psisnw*.sint in seipsis *** Intnss.
conlin-atur caput prcecedens. *" Et inlelligentia mss. id est in intelligentia ***Tanluni siiperalur mss^
Um longe superatur *'* Cap. 36 est in mss. Caput 37 "* Simililer pluraliler mss. exceptis Thu. simul
pturalitcr fi* Facit similiter. mss. facit, et similiter. *'6 Hoc el verbum mss. Tku. hoc autem verbuia
N0T.E.
(54) Atias est pars capius 3i. 65} Alias hic incipil cap. 3S.
m S. ANSELMI CANTUAR. A.<RCJttfifcj<M«.PARS t. — DOGMATICA. 192
pluralUer, quia non, pii.iv!pjures crealricessiimnKe fA-tiiditiem alleriu^ ad allefUm, quia nec duo yerba,
0senli*E. SicuU •necdiraeimagines. Verbum namqub lioc tpsnrii quod
ripiitm; sic el Verbtim-ejns :<iiecftaifien^UUi' ilbp_ -Verbum -A", aut imago, ad atternm estfquia liori
sed unas creater», elunum prfnclpiufn. • ''• ''- fttsi' alieajus Veft><umii*S aui iinflgh; ei stcTpropria
•- CA#t5r xxxviii t«i. "'
xxitil] «'«*'!;
;v.' smil h-seiailWlusvk i^quaquam alleri cbapfentur.
Quoi diii hbn' possfi qUid dun Sint, qiiainvh; ncces.se Nint^ittb;titi$ttk***efi^Vei^Kura kul imago nec imago,
•• , , iii/t <',-,i sil esse duos. '' <<< '.-;•<
m^m$mim'Sp8f Cbnsta,! i^iliir quia'"* exprimi
&>S!a*o%o<l cipiTi^. ;•—Qiiidquid summhs Spirilus tlonpote^^uift dftokini, stitrimiis Spirilus et Verbpm
. et ;Vf*buBi: fiunt in esseritia et- ad 'ci-eaiuriifii'1 ejii#ji
, iieinpe quod-sjt yerUas«.et_qii<iJd;_6it qhaiitvyr' qii^sd-im siriguloruin proprielatL-
creatOTj! lioe
iih|i;iiH|ue.ei ulrique. sic, eon,venit.*., ut laraen uon bus db^antur e^^duo. Etenim proprium unius est
siftt ddo, alif dtia* verilates, aut duo creaiores; esse'ex allbrb', et ^i^opfiiim est alierius allerum esse
seduniim siirK-Me- lahteh, ctif/iis est* VerbriiV», e^Hfo*"^ ij --*/i--\ ;•'" :;'
iion poiest csse verbuiii SUIHB: ijec verbum potesi ''
esse ilte, ciijus egt j-erj»!^ teojiieo seloquod ;;••--; ';^tijTixxix (57|. _;;
ille nofi esi exisfa,Iiocititem estex ilto, admih Qfwd idem Vetbitm'stid summo Spirilu, nascendo.
lilUf pteralii-t-lf' (^iaie^b -qfifbttsiht duo; setl CoNsrifcTtjscitiTis. —:Terbum sumriii Spirittis sic
, re^primi.nan poiest'^uid*duo sint: nbnenim stiril "> B e» eo esrfiquasi idem-ipsiim -de ebdeiriltisb/Ei iia
...(Iu_p,spiriljisft;aee.,diibcfeaf^resj,
' aeii duo.vcltba-, icperfectw e|liSi.q)iiasiprolesparentis, teiret slmi-
ribcdiiK iriiagines. '. ,. .,.'. ...,., ,^ jiiudine% Ergo npa convenientiits, cogjt^ri potest
Studiose itaque attendendum est qgiddiiiii,^gijpilj exilio esse, nascerido._Et q.uiderocongruen-
•* ttus de iRo quam'
nasd-di-Mlufc^qiiaiW^ihulto'1^
valde insolitum atiis rebus,. i*j -
summp'Siij^u^
Vbrbp ejus vicfetiir- evenire. Nam certuiii jst sic na^ci. de aHqao a qiiohabent ul* siwt, sed cum quo
<__>;:. ;>-;»._,;,;;.r''V ^-- '",.*'•;'.--;< <Wi* ,%*** % p,^"-t iuillam liabent StnviUludinem ut capilli qui t(c
8
unicui.que1* singulatim, et utrisque, "".jsjinul ih.e^| eapite na^ci dicuutur. , . , ,
qHifrto^iidSunTinesserilia, et .buidWl^.SiuinU ^e-^^ Qtipd i^sum! nnllbJ^*utiquei yewyi%ttr fenMr
taram, ut el simjutatim pefifecftfi|®§a|rimi5^s, ifariusposse pfoferri,qriam sidi^ur prbprhira esse-
el tamen-plnrlMffefn nbh^adiiliifi^fin (JuOtius.Licet ynius. ruy&ct .eXjalterp; et propriiira allerius,.iiasci
eniiri smgulatinr ei ttte plii^fefeteliiiSijViif^V^i^iis^ altemim;:ex ipsp, Cerlum; riamq^e' jam "cei*lat **•
CrHfor; et vcrb^^ qala Vef^ftmfsu^nViS^friius rion sibest exyeb^qriem-
tor; ppn tamen ambo simul sont duse veritales, aut admodum ea •qiiaf,ati i^pfactesunt; sed quemad-
duo crealores., Sed cum haec ita sint; miro tamen modum Creator de Creaibre '*<>',sijmi»-mm«*^wiTiHio.
«Qdb apeffi^riioin estf qiita fotic'.illie, ciyiis esi %r- El at plena brevjlafe bmnimoda ateoJvatrir simili-
|)jun, potesl.esse, Vertiiim sWn>; nec Verbum po- £ tudoi"4:3, penitusideiri Jpsunv esi dje eeidemlp^; et ifa
test esse iste ettjus esi!*,1<iVerbam,m in^eo i$uod utriullateiws sitnisi ex ePi Cun^igitBTpateht Veil»im.
si-gniflcatyetqui^ s«mmi Spimius sipfesse ex ipso sol6, utjS^rfCctam
aif6reaturafri setfrper indiviijfuaniteneant" ujitajjejn. ejus quasi proles pafemis;terie*« siffliia-d^giiSfiS^ tiec
JIIJBO, ^e^^quftf^Jle»pfo i»fr_es;ist©ijiIiocr;a<n«em»fesl -liessfti^ips&sutf«-Bi^iit-iB^t^i^lpfe
°"*xi)Ip; iiieffauileiiiiadmUiat»^pia<rali^iiem;;ii«_fi fonv|«iferitioe(pgit«i^b-^es'ilf^ess^'^^
foWteife.«#r,tej-,qiiainvis,: eii1m<iiejiesskas' cegafttat SCCndo.•Nenfpe M>I«l^^i%biI'^ W iriffSWtanfe*
>%l,*(i)li^aifttlQ tameii' modo, expritiii-potest.i.qtiid dwunturina-ircfcexhweiri^ibas^^
^SintfM^J^iim^iSi:<Iofle,!f* duo pares aitt aiiquid nullatiT ee^ii»»-,ide>«qUibosm%i' *^biiii*J'%iti3*tm
all^d^sjaijtife!;!*>^diriviccm.. poss<iiitdieh hi:<his:aipFis similitudinem sicutwprote^;p&reritisi^DitJtnuScriirt
fsipfiftjp4ajyivis si, qu«_rata*?iqiiid;.sii illud dequo capillos nasci de-capite^^oma ex «itbore, licel nec
(IjSltfHliisjBWiiibiestdi^ «?"pptaie<rfiier, ^ueroadroo- illi capitis, uec,ista^artioris simMfesi%«.Si;' ht(pant4
SWfi.«ti-31'nmr. .-djiim,
p«res lineee, aul duohomine» mutta hujnsmodinon alsrtrde iticiinlur nasci, taiito,
. ^|iIes.»QiMppfi!hec suni dutx^^paresipiritttsvnec con-grhfentrus^aid ppie
(jhtopare? erea_tores, nec duo aliquid, qtiod signiltcet illp ejiistere *.*?,haseendQ_;qiiaiitii ^ifectiuSj, quasi
epru.m %«gejseitljam authabitudinejn M ereaturam; D proles parentis, trahit. ejus;*M sii»rfWiMn«i»^ex4tlo
sed ncc duo aliquid, quod designet propriara habi- •exlsfeirefo'»
%' :' ; 1: '" "' '"- ' •':'' >'-' '"'^' "
r':.'::* l;:;- ftARlM
-*'.!.''• . I..'.::-».^, i", .,',.•:, .!-: ;..(:;, ..,•.:'-,;; LlCTlOJSfES.
-;,!<; v " ' • - ' <~t. ' /'''',
: • ..*" :" - ,*
-*"Ga~. $] estjn:mte.*a~ui7>& <*** Est, untcuique<m«s«est, sit uliicuiqhe »*' Et iiirifsqiie mss. KKitM-e*
Wlriiiqne .'i^^n^MiiwpiSKfoctinii tttJOtiTiiu. singtilalim perfecltimque *i( Esse;enjitsi»est; mss. ess^illC
€uji%^ **'* Sic,Ati^(es^!»!^:h qirotl4up sirtl ?*»-Ife*m-*i
frtia_ents«Al<(ol.Sdf/jnarti-etsi.fortO -x**Jk Ncn;p(jtest dici mss. Viet. Sag;,Cfaleh aoirppteriidiei,- ***Jto»
SithlM0jmA.MhUi-VidtSa^. hee tstiiil-duo , ?37^Coj»;58.7« iwss. eonlimiatur.capuitfpaicedens. Qnodideta
vei*b«mta^ JiyMieftiji-flfi^idem igiltir qubd.mss. COrtstat auteip quia ?*%:Alt!ewiil
esse ex ilfo utss,;TAM^bfthV^Jiase?*** Qubd ipsurii nuilo;ef*>.inmss. hie inHpit Caput 59 ***Jam<conslal,
qiiod «iss.jam cohslat qriia "'h Qnemadmodtim de creatore mss. eteeptii Thu. qttemadmodiim Crcator de
Crealore ,'4J Absolviitur similitudo niss. Thu. 90. absolvalur ptenitudo ,mExeo ipsoul ntss. Vic&Sag.
Thu.50. Cisler. cx ipso ut *w Ex illo existere ms. Vict. 13. ex illo subsistere "** Trabit cjus ms. Viel. 13,
trahat eius
JN0T.-E. ...^.
(SC) Alias hic iiicrtVilcap. 5S. (57) Alias esl pars-cap. 38.
: ' •••
195 MONOLOGimiJ; itjf-
' <
CAPUTXL[af. XXXIXI»1». A VellemlaBiquidero !8T,et foiieposscm,:illinnesse
***protet. vbrissimePatfem; hod vere verissime esse FHiutn '
Quod verissime ille paretts, iltud iiero
CONSPECTDS CAPITIS. — Tanlo verius itleparens, et concluJerc; Sed nec hoc ncgIigentiuinl9exislimo,
istud.protes dicitur : quanto magis ille ad hanc an Patiijet Fitii, et an mairis*"> et lilisbmagis illis
genefationem solns snfficit, et istud similitudiqein apla.sif appellatio, cum in eis nulla sit sexus dis-
cjns exprimil nulfa adinisla dissimililudine, Ergo crelio. Nam si idcircoconvenienler est ille
iltius propriiim esi, verissimum esse pareritem,: Paler,
islius vero, esse verissimam prolem, elproles ejus Filius, quia uterque est Spiritus:
Quod sl convenienlissime dicilur nasci, et lam ciir non pari ratione altcri convcnit esse matrcro.
simile est illi de qub nascituf "*', cur sesiimelur alleri filiam, quia uterque est veritas et sapienlia? •
siinite, quasi proles parenii; nori potiiis asserauir An quia in liis naluris, qu» sexus habent <differen-'
quia lanto verior. est ille parens, et isiud proles**°, liam, melioris sexus est patrem esse vel filium;
M1 nalivitalis perfe- mmoris
quanlo magis et ille ad hujus vero, matre-ra vet filiam? Et hoc quidem
ctionemsoliissuflicil, etquod naScilqr ejus simililu- ***-Tiaturalilef' in pliirtbhs; in qnibusdam ^ero
dinem.expriniii! Nainque in rehusaliig, quas pareu- etonlrario, ut in quibusdam aviiitn generiLitis, in
tis prolisque certum est habitudinem liabere, nulta quibus femineus*6l>sexus setripef majbr et vatidior
sic gignit ut bmnino nutlius indigcns sola per se ad " est; masculinus vero minor et iiifirmior. Aut certe
gignendain prolem sufliciat; nulla sic gigniiur, ut idcirco magis convenit smnmo Spirilui dici Patrem
nnHaadmisla dissimilitudine oinnimodam simjlitu- quam malrem, quia pririia et principalis causa prolis
dinem parenlis exhibeat. Si ergo Verbttm suinmi semperesl in patre. Nam si maleruam causam quo-
Spiritns sic est omnino ex ipsius sola esseiitia, et libet modo semper palerfta praecedit, nimis est
sic singulariter est illi siriiile ut nulla proles sfc sit incongroum ut illi parenli adaplelur **1 nomen roa-
otanino ex sola parentis essentia, aul sic similis tris, cui ad gignendam protem nulla atia causa aut
parenti, profecto, nullis rebus tam convenienler sbcialttT, aut pnccedit. Verissimum est igitur suin-
videtur aplari habitudo parenlis et prolis, quam nilim Spirituin Patrem esse prolis suac. Quod si
suinmo Spirilui et Verbo ejus. Quapropter illiusest fllius seinper similior est palri quam fllia; n hil
***esse parenlem, islius vero autem similius est alteri quam summo Palri proles
proprium verissimum
verissimam *" esse prolem. sua; verissimum est hanc prolem iiori esse flliam,
CAPUT XLI [al. XLj '»*. sed Filium. (50) u* Sicut igitur proprium csl illius
Quodille verissime gignat***,illudverissime verissime gignere, istius vero gigni, sic proprium
gignatur"". est illius esse verissiroum gignilorem, islius vero
CoNSPECTCs —
CAPITIS. Ergo summi Spirilus esl Q
verissime gigiiere, et Verbi ejus verissime gigui. verissimum esse genitum "•*.El sicul alter esl veris-
Al boc "* constare non polerlt, nisi pariler ille simus parens, alter verissima proles; sic aller est
verissime glgnat; el istud verissiroe gignatur. Sicut verissimus Pater, aller verissimus Filius.
igituf iltud esl perspicuum, ita hoc esse cprlissimum' CAPUT XLHt (60). .'.'•
neccsse est. Quare summi Spiritus est verissimc gi- Retraetalio communionis amborum, et ptoprielalum
singulorum.
gnere, et Verbi ejus verissime gigni.
CAPUT XLII (5&). CONSPECTCS CAPITIS.—Ita impossibHe est eumdem
Cssequi gignit, eteum qui gignitur; ui iamen ne-<
Quod allerius verissimesit esse genltorem et Palrem; cesse sii idem esse illura qui gignit, el eum qui
alletiut genitum et Filium. : et ila alius est genilor, atius genitus;
C.ONSPECTUS -^-
CAPITIS. Ergo hic hoc Fili-is gignitur
Pater, ul rion aiiiid sit genitof, quam quod est genitus.
esl, non vero hic roaler, et hoc fllia dici debel: Iiaquc patel quia duo sunt, sed quid duo sunt la-
non quod sit ulla in his sexus differenlia; nec tel: nec enim stini duo Spiritus, necduo Palres,
quod validior sit ut plurimum sexus masculinus : nec duoFilii. Sic enim solis relationibus opposti
sed polius quia Patns nomen roagis quam malris stint, ut alier nunquam suscipiat, quod est pro-
huic coDvenil,.cul ad gignendum nulla alia causa prium aReriiis : et sic concordes nattira, ul alier
sociatur:el nomen Filii magis quam fili*eliuic seraper teneal alierius cssenliam. Unde nec Pater
p
congruil, qui siriiilior eslPatri: curo Filius sem- unqiiain dicitur Filius, nec Filius unquam diciiur
per sitPalri simiiior, quani lilia qua: estdisparis Pater; sed in Patre est essenlia Filii, et in Filio
sexus. est essenlia Palris.
VARIiE LECTIONES.
,w Cap. Z9} est in mss. eaput 40 "4* Illevero mss. illud vero mss. Gem. Cister. et itlud "*9IIlud
***-Et ista proles mss. et istud proles M1 Ad ejus tnss.
qnod nascitur mss.*"illi de quo nascitur
Vict. Sag. ad ejus Verissimum proprium mss. proprium verissimuro "3 Veracissimara mss. vict. Sag.
S. Mich. verissimam •** Cap: -40. estin mss.caput 41. *" ltle verissime gignalur mss. illud verissimc gi-
***At hoc mss. Vict. 13. Sag. el hoc. *" Velleinjam quidem, ete. in mss:
gnaiurmsj. Cisfer. ille gignatnr in edilis. *m Et
Tticincipit Caput 42 stib hoc litulo : Quod alterius verissime, etc. ut in lilulo Capitis 41.
an matris mss. Vici. Sag. Cisler. an uiatris *" Et hoc quideni mss. est hoc quidem "-0 Femininus ITISS.:
fenineus "" Adapietur mss: Vict. Sag. aptetur *<-•In mss. continuatur Caput prtecedens.. :***Verissi-
iuuin essc genilum mss. Vicl. Sttg. omit, csse
NOT-E, .
(58) Alitis est pars cap. 40. (60) Alias eslpars cap. 41.
(5U) Alias bic ittcipil cap. 41. , .'
m S. ANSELMI CANTUAR. ARCHIEP. OPP. PARS I. — DOGMATICA m
Inventis lol et tantis "" siiigulrirtm "gr^prfelati- A dici potest ul suiema unitas simplicitasque
bus, quibus mira qu-cdam tam ineffaibilJs quara commendetur conununis nafune. Non lamen did-
lur Pater essentia Filii, et Filius cssentia Pairis;
inevitabiltsinsummauniuieprobaturessepkiralilas, quasi alter non per-se, sedper alteruro existat:
valde milii videtur deleciabile retraciare s«pius tam sumnm enim esSentia seuiper est per se, sicut
impenelrabile secretum. Ecce enira cumsicimpos- summa sapientia seroper sapit per se. Unde Pater
sibHe sil ***etimdem esse qui gignit, el eum qui per se est, et pariter Filius per se est; quia Pater
est summa essentia, et pariler Filius est sumroa
gignilur; atque eiundeni esse parenlem et protero : essenlia. Filius quidem est essenlia nata de Pa-
ut necesse sil atium esse genitorera, alium genitura; Iris essentia, et sapientia de sapienlia; sed non
et aliuro esse Paircm, alium FHiura: sic tamen ne- idcirco mious perfecla est, nibilominus enim ipsa
cesse "'* esl idem esse illura qui gignit, et ilium qui per se est, et per se sapit. Nec repugnal quod
Filius el per se subsistat, et de Palre habeatesse.
gignitur, nec non pareniem ei prolem, ut impossi- Nam a Palre habet ut per se sit et per se sapiat;
bile sii aliud esse geniiorem *", quam quod esi ge- alioquin noa essel idem esse Pairis et Filii. Deni-
nitus; aJiud esse Patrem, quam quod est Fi- que ulrique non aliud esi habere essenliam, quam
csseniiam esse. Ergo sicut habet aller aherius
Hus. (61) "* Et cum ita sit alius ille, et alius ilte, ut essenliam; ita alter est alterius essentia, hoc est,
orotiino pateat quod duo sint *"; sic tamen unum idero esse est alieri, quod est alteii.
. el idem ipsum *" est, id qnod esl ille et ille, ul B Unde etiaa si "* *Her alterius dieatwr essentift, ~f-
penHus lateat qui duo sint. Nam sio estalius Paler, nonerraiura veritaie; sed summa unitas-simpljct^
alius Filius, ut.cum ambos dixerim, videam me duos lasque commeBdatur communis nalurse. Npn eitim
dixisse; et sic est idtpsum quod esl, et Pater et quemadmodum intelligitur sapientia horoinis, per
Filius, ut non intelligam quid duos dixerim. Quam- quam boctm sapiens est, qui per se non potest esse
vis namque singulus Pater sit perfecte samoms •" sapiens; ita imeHigi polest, si dkatur Paier es-
Spirilus, et singulus Filius sit perfeete sujffi&Uij Spt» sentia Filii, et Fitius essentia Palris, ul eo modo
ritus; sic tamen unum ideinque *" est- ^rkus"****' "» sit FMhis existens per patrem, et Pater per Fi-
Pater et Spirilus Filius, ut Paler et Fifius non sint lium, quasi not> possit aller exislens esse nisi per
duo Spiritus, sed uuus Spiritus: ut sicut singula alierum; sicut hpmo non poiest esse sapiens, nisi
propria singulorum non recipiunlpluralitatem, quia per sapientiam. Sicut namque sumraa sapientia""
non suni duorum; ita id quod commune est ambo- sewper sapit per sc; ita summa essentia semperest
rum, individuam leneat unitatem, quamvis totum per se. Esl aulem perfecte '** summa essenia
sit singulorum. Nam sicut non sunl duo palres, aul Pater, el perfecle summa essentiaFilius; pariter
duo lilii; sed unus Pater, el unus Filius, quoniam ergo perfectus Pater per seest,el pariler perfeclus
~
singula stint singuloruni propria; ita non sunl duo, '" Filius per se est, sicut uterque sapit per se. Non
sed unus Spirilus; quamvis et singuli Patris, et enim idcirco minus perfecta est essenlia vel sapien-
singuli Filii,'sit perfectum esse Spiritum. Sic s-unt tia Filius, quia est essenlia nala de Palris essenlia,
oppositi relalionibus, ut alter nunquam suscipiat et sapientia de sapientia; sed lunc minus perfecta
proprium alterius; sic sunl concordes nalura ut essentia vel sapientia esset, si non esset.per se aut
aller "* semper teneat essentiam alterius. (62) "n non saperet per se. Nequaquam ienim rcpugnat ut
Sidenim diversi sunt, per hoc quod aller est Paler, Filius et per se *" subsistat, et de Palrehabeat
et alter Filius "", ui nunquam dicatur aut Paler esse. Sicut enim Paler habet essentiam, et sapien-
Filius, aut Filius Paler; et sic idem sunt per sub- tiam, el vitam in semetipso; ut non per alienam,
stantiam, ut semper sit in Patre essenlia Filii, el in sed per suam essentiam sit, per suam sapienliam
Filio essentia Palris. Est enim non diversa, sed sapiat, per suam vitam vival; ila gignendo, dat
esdem; non plures, sed una utriusque esseulia. Fitio essentiam habere, et sapientiam et vilam in
CAPUT XLIV (63). semetipso; ut non per extraneam, sed suam essen-
Quomodo alter alteriut tit essentia. tiam, sapienliam et vilam subsislat, sapiat et vivat;
Cor-isrECTus CAPITIS. — Aller alterius essenlia recte D alioquln iion erit idem esse Patris el Filii, nec erit
VARIJE LECTIONES. .
B6*lnvenlis tot ct lanlis, etc. in mss. hic. incipit caput 43. sub hoc tilulo : Retraclalio, etc. ut itt titulo
capiiis H. in excusts. ***Cum sil impossibile sic*'7mss. Vicl. Sag. cum sic impossibile sit ***Sic
laincn necesse mss. .Thu. si lamen necesse Alium esse genitorem... ahum esse mss. aliud
esse genilorem... aliud esse "* In mss. continuatur\capui prmcedens. *'* Quid duo sint mss.
J/i«. quod duo sint *™ Unum et idem ipsum mss. iGem. Cister. urium et id ipsum "'• Unus
idemt|ue tnss. unuro idemque "* Summus spirilus ms. S. Mich. omil. summus "* "' Sicut sunt
concordes natura, et aller mss. sic sunl natura concordes ut aller ms. Cister. OmiLsunt /n mtt. eon-
linuatur Caput prmcedens. "" Et aliler lilius mtt. Vict. Sag. omit. et "" Unde etiam si ete. in mitt. hie
incipit Caput 44. cum eo litulo : Quomodo aller, elc. ut in. titulo Capitit 43 in excutis. m Nen potesl esse
per se mss. per se non potesl esse """8 Ut eo modo mss. Thu. ul eodem modo *" Namque summa sapien-
tia nu. Thuan. 30, omitt. sumroa Est aulem perfecte ms. Vict. 3. omit. perfecte "' Et paritef per-
fectus mst. Vict. Sag. Thu. omit. pariler "*'
Repugnat ul lilius per se mts. Vict. Sag. Thu. Citter. repu-
gnaitt ul filius et per se
NOTJE.
(Gl) Alias hic incipit cap. 42. (63) Alias est pars cap. 43.
(62) Alias (lic incipil cap. 43.
m £$&.£ .> MONOLOGIUM/ *&_ * . *te_ . -*&>-
,,-•,v _. • _* ..—?'
"' sit liqui- A Fithis -w
par Patri Filius : quod quam falsum Patrfs essenliam qnam Paler FHii^ &HloA-
dissime superius pervisum est. Quare non repugnat venienrms dici' potest Filius Patris ^ssenlia quarii
Fitium ef subsislere per se, et esse de Patre; quia Paler Filii. Nam h-ee una,si fiat prolatio, satis
lioc ipsum, id esl, per se ipsum posse subsisfere, acuta brevitate commeDdat Fitium non selttin liarit-
neresse esl illum de Patre babere **. Nam si quis dem essenliam habere eum Patre, sed Iianc ipsaro
sapiens suam me ***sapientiam, cujus prius expers habere de Patre: ut hoc sit"", Filius est esseutia
essero, doceret, ulique hoc ipsa "* sapientia ejus Patris, quod est, Fitius est non differens esientia de
facere non incongrue dicerelur, sed quamvis mea Palrisessentia, imo de Patre essentia *^,jSimiIiter
sapientia ab illius Sapientia haberet esse et sapere; ergo esl Filius Patris virtus, et sa^entfei', jen *".
tamen cum jam essei, nonnisi sua essentia esset "*", veritas et juslilia; et quidquid sumnu Spirttus bSsri-
nec saperel nhsi seipsa *«'< Multo igitur magis venit essenli-e "':?"'::
aelerni Palris coaeternus Filius, qui sic habel a Palre CAPUT XLVr[«/. XLV] "•,
esse, m non sintduse essentiae, per se subsislit, sa- Quomodo quadam ex his quce sic vroferuntur, atiter
pit el vivit. Non rgilur sic intelligi potest quod Pater quoque \.ossint intelligi.
Filii, aul FiliusPalris sitessenlia; quast aller non CONSPECTUS CAPITIS.— Filius dici eliara poiest in-
lelligentia et sapientia, scienlia et co*jnitioPatris;
possil subsislere per se sed per aflerum; sed ad g quia iutelligit, scil el novil ipsam Patns essentiaui.
**'
significandum quam habent commuiiionemsummo Veritas eliam Patris eo sensu dici potes. quii,
simplicis, summeque unius essentiae, sic congrue non est imperfecta imitatio, sed integra ventas
*" dici et slc est "91 atter id- et ipsa essentia palernce subslantite, et non est
intelligi potest quia aliud quam quod esl Pater.
ipsum quod aller, ut alter habeat essenliam alte- Videntur tamen "' quaedara, ex bis quse sic pro-
rius. Uac ilaque ralione, quoniara utique non aliud ferri et aliara quoque non incoit-
est babere essentiani, quam essenliam 20 esse : intelligi possunt,
sub hac ipsa pronuntiatione ialelJigentiam
sicul habet alter alterius essentiam, ila est alter gruam
enim Filium esse verum Verburo,
alterius essentia, id est, idem esse esl alleri, quod suscipere. Liquet
id est perfeclam intelligentiam, sive perfectam to-
alleri,
tius paternie subslantiae cognitionem, et scienliam,
CAPUT XLV [a/. XLIV] •". el sapientiam, id est, quse ipsamPatris iutelligit
Quod aptius dici pottit Filius ettenlia Palris, quam essenliam, et cognoscit, et scii, et sapit. Si igiiur
Paler ettentia Filii: et.quod simililer sit Filhts hoc sensu dicaiur Filius Patris intelligentia, et sa-
Palris virtus, et saptentia, etsimilia. pientia, et scientia, et cognitio, sivc noiitia; qno-
CONSPECTDS CAPITIS. — Magis lamen congruit Filitim C nium intelligit, sapit, scit et novit Pajrem, nequa-
dici essentiam Patris, quam Patrem dici esseriiiam quam a veritate disceditur. Veritas quoque Patris
FHii: cura enim Fitius habeal essenliam a Patre, -
dici polesl habere essentiam Patris, et proinde aptissime dici potest Filius, non solum eo sensti,
esse essenlia Palris. Sic Filius dicitttr Palris vir- quia est eadem Filii veritas quse est et Patris, sicut
tug^sapienlia. veritas, justitia,etc, quiabsec babet jara perspectum est; sed eliam hoc sensu ut
aPatre. in eo intelligatur non iniperfecta quaedam imitalio,
Quod licet secundum perspectam rationem verum sed integra veritas paternse substantite» quia non est
sii, valde taroen magis congruit Filium dici essen- aliud quam quod est Paler.
liam Palris, quam Patrem essenliam Filii, quoniam
nisi a se- CAPUT XLVII (64).
nanlque Pater a nullo habel essenliam
ipso, non satis apte dicilur habere essentiam ali- Quod Filius sil inlelligentia intelligenli- ei Veritat
veritatis.
cujus nisi suaro; quia vero Filius essenliam suam CONSPECTUS GAPITIS. — Id patet, quia Filius est in--
habet a Patre, et eamdem quamhabet "* Pater, ap- et scientia, et sapientia, et veritas
telligenlia,
tissime dici potest habere essentiam Patris. Quare paternae substantiae, quse ipsa est inlelligentia, et
quoniara neuter ,n aliler habel esseniiam, quam scientia, et sapientia, et veritas.
'** Patiis esl intelligentia,
existendo essenlia; sicut aptius intellis-itur liabere D At si ipsa substantia
VARIiE LECTIONES
"* Quodque \aisum mss. quod quam falsum "•* De patre liabere wiss. T/i». ex pa.re ha-
"• Utique haec ipsa mtt.
bere ***Suam me habere sap. mss. exceplo mt. S. Mich. omit. habere
utique hoc ipsa **' Tameo cum jam non esset, Thu. nisi sua sapienlia esset mst. excepto ms. S. Mich. lamen
cum jam esset, non nisi sua essenlia esset mts. tamen cum jam esset, sua sapientia essei mss. Cisler.
lamen cura jaro esset, non nisi in sua essentia esset. ***Nec separet nisi seipsa ms. Cister. •"nec separet
**"Ad designandum mss. ad signiflcandam •»• Si congrue mss. sic eongrue QuodIsic
nisiinseipsa ""
est mss. VHl. Sag. quia sic est *" Cap. 44 est i» mss. caput 45. "• Et eandem babet mss.et eandeui
*»*Qooniam neutermss. Thu. 30. quoniam netilrum Uthicsitmss.uthoc sit ""Immo
quamhabet
de patris essenlia mss. immo de palre essenlia •" Palris essentia, virtus*" el sapienlia sive wss.videnlur Gemi Vtct.
ta-
Sag. Palris virlus et sapientia seu •*• Cap. 45. est in mst. caput 46. Videlur tamen mss.
men. "• Al si ipsa subsianlia etc. in mts. hie incipitCap. 47 tub hoe tilulo : Quod iilius sit intelligeiit'»
ete. ut tn itiufo Capi(is46 tn excusit. mss. Thu. Quod filius sit intelligenlia inlelligentise, etverilas venta-
tis : ei siutiliter. r
v* <-.. miM.
(64) Alias est pars cap. 45,
yp?t:*rf- «• #SELMI Mmyit. ARGBIEP, OPP. PAI^ I. - DOGMA#p|f" 206
;J**1^— ; V-if-SR: ' ____)*' " '-'i*l*'
T£i<setepia,;'et. sapTMtia, et veritM^^^oitseirtieiiter Aipsa noslra^mempria^^sed^sijceslmemorsui, ut
ipse mempria sua s'it. Conseqiiitiir ilaque ut quo-
tbi; tel sapienci*), et-y.^afiipalernae-siibstaiifise; ila; modo Filius esl inleUigenlia sivesapienlia Palris, ita
: t_^i|M^ntia ^inteJ^nMl^sejeoIiia actentitf*,sa- sil et paternsc memorisc At quidquid Filius sapit,
<%^i|^ii_«a>3pj«^:tUeT' et.'j^B^iiir:'^e^l3aMs.;."..• aut iulelligil; ejus simiHter el meminil. (65) '"Est
|j^j^l^fiS^^iteijj^Tiy^P'"i-LVSfiw^^^^sEiLTfl"^**.*
''*•' igitur Filius memoria Pairis, et inemoria memoria*,
id est, memoria memor Patris, qui est mcmoria,
it'&^l^:g^lB&fi,.F.iliu$ sit, ititeliigentia ve,\sapieit- sicut est
Patris etmeinbrid!.' sapientia Palris, et sapienlia sapienlioe, id
t^^B^^SS^iW^ttneniorid est, sapienlia sapiens Patrera sapientiam : ct Filius
^Gemt-^^uiriis. -4 Verbiimfei esi ipsa cogiiatiu
mebfcfri*i formar*». quide.u memoria nala de mempria, sicut sapienlia
---:'''.f^P^fp»M!l^'ein'''iJk' Ergo'
Verbuihetmemorianascitur.ErgosicHlFHiusdie- nata de sapienlia; Paler vero de nullo nata memo-
i.,v. iurVerbui)t;*siiyI^ler;:®fgo-gfeijitur. dici polest ria vel sapienlia. : .
P^emocia^BrgosicutFimis^ihlelligentiaeisapien- CAPUT XLIX (66).
">.TWPairis,' ilaestihielJl^ntTaet.-siipIentiapaiCrnae
memOriae.Et quia Filius quidquid Sapit el inteliigil, Quod summus Spirilus se amet.
^jh^inWmirtiij.Fithiisesirmemoria Patris, et CONSPECTUS CAPITIS.— Summus SpiritiiSi sicut sui
;^TSfteiwrfa' iheftibriSe;iil eat merooria memor Pa- B memor est.et se hifelligit, ila se araat. Nam et
• trisqui est menioria de nulJo nat»; FiliUs vfird
- esl memoria riata deinemoria, lioe est dePatre. ' ipsa mens ralibnaiis se et iltuui amaretposse con-
. ; _j. : ;,'_.. . , • ; ,_ : ;, , . • vihcitur ex eo quod se et illum possit intelligere.
.-.-.. .: .' ;. :
^SPP,Ofvemoriayerp quidsentiendqni esi? an xsji- Sed ecce ddm "° hujus Palris Filiique proprieta-
mandus est Filius inletligentia mempria), siveirte- tes comrounioneinque' deleclabiliter inlueor, nibil
mOfin Patris, aiii memoria memOriie?Equi^em crtm detectabilius in illis conteniplandum irtvenioquam*11'
summa sapienfia spi memor csse negari' non possit. ijiului amoris affectum.
Quara enim "* absurde ne-
liihilconipeteniiusquamin memoria Pater, siout in getursummus Spiriius se amare, sicut sui memor
VerboFdiusiiJieiJigiiur; quoniamdememorianasci est, et se inteiligit! cum et mens "* raiionalis el se
Verbu» v.idetur,- quod Clarius in, noslra raenle per- et illum amare posse convincatur ex eo, quia sui et
gpitur. iQuoiiiam oawque mens huihana non sem- illius meinor esse, et se el illum inlelligere poiest:
per «C:pogilai,_sjcut gui semper meminil, Jiquet, oiiosa namque, et peuiltis inutilis est mcmoria et
e#m_,se cogttat, qgia, verbpm ejus *" naseitur de
intelligentia cujuslibet rei; nisi, prout ratio exigit,
nienwia. Unde apparet quia sisemper secogitarel, res ipsa amelur aut reprobetur. Ahiat ergo seipsum
semper verbaroejus de meiiioria<:nasceretur. Rem sumraus Spirilus; sicut sui merainit, et se in-
eenim: cogitare, cujus memoriam babemus, hoc ~
lelligit. :
ost mehle. eam< dicere; verbura veco rei, estipsa
CA.POT L,{al. XLVIIIl •»
cpgitaiio-ad -ejus simiHludiiifrn. ex , memoria ior- Quod idem amor pariter procedut a Palre et Filio.
maia. llinc.iiaqne liquido animadverti polest de
summa sapientia, qure gio. semper se dicit, sicut CONSPECTUS CAPITIS. ---Paliet aulem-su iron Spir l g
ambrCin ex eo procedere quia sui meffior este se
seroper sid<metBor est, quia dc aelerna memoria ' 21inielligit:nu|Iaenimresainaiursiiieehisiiieiiio-
ria Ct iiilelligeniia. Ergo aroor itle procetlii a Patre
ejas coaBternqro^Verbum nascitur. Sicut igiiur
Verbum congrue inlelligitur proles; ita memoiia, qui est inemoria, et a Fiiio qui est inielligeniia.
parenlis nomen aptfe^itne suscipit. Si ergo proles, Palam certe est ralionem habenli, euro non id-
~u~ omnino de solp summo Spiritu nata est, proles circo 6*'-sui memorem esse aut se inlelligere, quia
cst memdriaj ejtis; nib,il, consequcnlius ***,'quam se amat, sed ideose amare, quia sui roemitiit, else
quiajinemoria^uaest 6*",;ii4eia.ipse. Quippenon in intelligii; nec eum se posse amare, si sui non sit.
eo""*qiiod stii memonest, stc est in sua memo- memor, aut se non intelligai •". Nulla enim res ama-
ria «,T,velut alia rCsih alia; quemadmodum ea qox tur. sine ejus memoria aut inlelligentia <-*; et multa
sicsunt in humana? mentis memoria, ut non sint fenentur memoria et inteltigunlur qusenpft amantur.
ARLE LECTIONE^
- '•**'Gap. 46 est.tn tnss. caput 48 sub. hoc tituio : Quod et quoraodo Fjlius sil intelligenlia vel. sapienlia
Weitoriie:; et memoria Patris et merooriae. "" Quod verbum cjtis "*
mts. Vici. Sagi quia Verbum
*•*
ijni > MCtnoria coaelernuni mss. mcraoria ejus coicternnm Nihil convenientius mss. Vict
608Memoria ejus est mss. memoria sua est "• Quippe
Uett. Sag. S. Mick. Cisler. nibil consequentitts eor
Bon est, iir eo mss, S.Miclt. quippenoii in eo Sicest in sui memoria*°*mss; Gem. S. Mich. Ctsier.
sic esl in sua merooria 60SIpsa nostra mss. ipsa nosira meihoria /n tnss. coiilt'n«aitir Caput
ymaedens. . *lS Sed ecce dum elc. in mss. Hic incipit 49 tub hoc titulo : Quod suramus '" Spi-
rims se ameliuiin eu Inveni, quam tnss. invenio, quam Quoniam
tituioCaptiisMineditis. '«•*
eimh ms. «e»i. quam enim '"Cum, roens mss. Vict, Sitg. Thu. euffi ei mens Cap. 48 estin mss. ca-
ptit o sub hoc titulo•'. Quod idem amor pariler procedai a Palrp et Frtio; nt t» titulo
*" capttts 48 if* editts.
*-* Euirt idcirco «iss. eum npn idcirco *16 Se lion iutelligit mss,.se non ihlclligat Et intelligenliamts:
auliiilelligentiu , ..
*• NOm
(Q® Alias hic incipil cap. 47. *CGtAlias csl pars cap. 47.
«8i «£&&< '•"-'•' :MON6LoctuM.sMi'^,^/ J!\. . .^Mm^:\
Patet igitui* -MBrenisiinfimi Spiritus ex eo proce- A Spiritu^peiiique si'<nullaw|()iam creafej^tiFest
dere, quia sui^wcnlor est, et se inlelligit. Quod si si niliil unquam alittd essel qiiam summ^ Sjteus, '
-inmemOiiasumml Spfritus intclligitur Pafer, in in- Pater et Fitius nihilomiiiuS^psos el fnviceuiljaler
telirgentia Filius mamfeslum est quia a Patre pari- et Filius diligercnl. CJifll^ttiiiiiritaque liaj^i^ieiit
ter et a Fitio •'*, summi Spiritus amor procedii. non esse ahud^mn^^MK^t Pater-tet F^wi^qttpil
CAPUT Ll [at. XLIX] <-*. esl sttfflma essenlij-^^^^ioijiain «uit^i^^e|^-tj6
QuodUlerquepari amore diligat se, et alterum. plures esse non possom^i}Otd -<n^^|^^jpiimtt#v
CONSPECTDS CAPITIS. — Summus Spirilus se amat. quam.Patrein et Filium, .eiuirj^m^pi^^^m '-\
Ergo Paler se amat, et Filius se amat; et alter esse summam esseniiam? EttV^Kwifa^tojw^j^er
alteram amat: sumiinis enim et individuus Spi- summa
ritus est Paler et Fiiius, ei anlbo simul sunt uniis sapiejilia, surama veilt#, •wjjw^^^jiunii 1,
spiritus. Ulerque etiam se et aiierum intelligit, el quidquid de summi SpiriluJfsubst^^a^wi'po- '
quia suiet alterius meminit. Et quoniain in utro- test. . '. . • - -f -'.:-• - '"
que quod aroal idipsum est quod amaluf, uterque CAPUtiM:[at. Ln] *'.*• vjv\;
•pari amore se et atlermn diligit.
tolus procedat a Palre, lolus a FiUoi-et tahttn
Sed si se amat suiiimus Spirilus, procul dubio sc Qnoa non.sit nisi utius atnor.
amat Pater, ainat se Filius, et alter aiteruni-, quia B CONSPECTDS." CAPITIS. — Araor iste non eoprocedil-in
singulus Pater esi summus *" Spiritiis, et singnlus quoPater eiFilius ptures simt, sed ex eo in quo
Filius, summus Spiritus; et ambo simul, unus spi- suntumnn. Nonenim procedifexrelatihriibus,qua;
ritus. Et-quia uterque pariier sui et alterius memi- plures sunt, ctim aliasit retalio Pirtris, et afri
relatio Filii; sed ex ipsa sua essenlia, quaepktva-
nit, et se et afternm inlelligit :"et qtioniam oninino lilatem non admittil, Pale.r et Filius emilluiit lan-
idipsufnest quod ainat, vej amatur in Palrc . **•*,et tum bonutn; sic Utinen,"ut lottis a Patre et hmi,-
a.Filio et totns ab tttrotitieiinus ideniqiTeproce-
quod in Filio necesse est ut pairi amore ulerque di- dat; qtiia a Patre, qui singtilus el sunitnus Spi-
iigal se el alterum. rilus, noiTprocedil nisi summus Spiriuis, et.a
CAPUT Lll.[-i/. L]•»• Filio qni sihgulus pariier est sumimis Spiriius,
non procedit iiisi summus Spiriitis; ct -fPatre et
Quod lanlus sil isle amor, quanlus est ipse" tummut Filio, qui IIOIIduo sed unus suiii Spirkus, nou
Spiritus. jrocedeie polesl nisi unus stiiiiinus spftj|us>
CONSPECTUS —
CAPITIS. Id constat. qpia lanlns est
amorisle, qiiantum ille se intelligit; lantuin au- Intuendum est diligenter ulrum sint duo ampres,
lem inlelligit, quantus esl. unus a Patre proeedens, aller a Filio : an untJs, noii
. Quanlus ergo esl amor iste siimmi •'•"Spirilus, lolus ab uno procedens, sed parliin a Patre, parlint
sic communis Palri el Filio! Sed si se taiiliim diti- r a Filio : an nec plures, nec unus partim procedens
J
gil, quanlum sui roeminii et se inlellfgit: tautiim a singidis, sed unus lolns a singulis, et idem toius a
auiero sui memor est et intelligit se, quanta est ejus dtiobus simul, Sed hujusmodi dubilalinnis cerliiudo
esseniia, quod aliter esse non potesl: profecto tan- Jiinc indubitaiuer cognoscitur, quia iton ex eoproce-
tus est amor ejus, quantus ipse est. dit, In quo plures sunl Pater et Filius, sed ex eo in
CAPUT LIH [a/. LI] «**. quounum sunt. Nam non ex relationibns suis, qti*»
Qitodidem amor sit idipsum quod ett tummut Spiri- plures snnl, alia est enim relatio Patris, alia'Filii;
tus; et lamenipse titcum Patreel Filiounus tpi- sedexipsaSiiaesSeniia,qii3epluraliia.temnoiwadmittit,
ritus, ciiiittunl Pateret Filius tantum pitriter-honum. Sreut
. CONSPBCTOS CAPITIS. — Nibil potest esse par stimmo ergo sifigulusPater eslrsuinmiis Spiriluset siiigulus
Spirilui nisi summus Spirittis. Ctim crgo amor Filins est surarous Spiritus et simiil P.aCeret Filius
iste lanlus sit, quantus est summus Spiritus, If- •" spiriius; ita a sinjgutoPatre
iste anior est sumrous Spiiitus. Detnde. non duo, sed unus
quel quia
efei nihH tihquam existeret quam summus.Spiri- manat totus amor stimmi Spirilus et a singulo.Filio
tus, Paler et Filius nihilomiuus"seipsos ei invicem totus; et simul a Patre ct Filio non duo.toti, sed
ditigerent. Ergo aroor iste non est aliud qtiain uiius
quod est Pater el Filins, qitod est summa essentia. idemque totus. ,
Deniqne sumraa- essenlia> plures esse neqiieunt. D CAPUT LV [«/. -LIII] 6»«.
Ergo utriusque amor una esf cum Patre.et Filio
suiiim-t essenlia. Ergo aroor ipse est stimma sa- Quod-non tit eorum Filiut amor
pientia, summa veritas, sumuuin bomtm, et quid- COMSPECTXJS CAPITIS. -^- Anior tamett isie nec Patris
quid de summi Spirilus substantia dici pofest.. nec Verhi, a quibus.prpcedit, est Filius, quia ex
Verunr qnid.polest esse par su.mmoSpirhui, ntsi quo ab illis procedit, non refert eorum simililii-
dinem ; licet omninp idein sit qnod est Paler et
summus SpirilusHste ilaque 6" amor est sunimus Filius. Deindesi proleseorum esl, autalter eorum
VARLE LECTIONES.
«"El aFilio mst. Vici. Sag.. et Filio «1»Cap. 49 esi tn mss. 51 sub hottttntd .-.OJuod uter-
qne, elc. uttn tiutlo tapitis 49 iueditistm. Thu.90 omitt. et atterum. 6,° Paiet*stmiihus 6il mss. paier est
suminus •" In patre mss. Vict. Sag. a patre •'.*Cap. SOest in mss. capul S2 sub koe iititto : Quod laii-'
lus sil, etc. utintitulo Capilis 50 in editis^mss. Thuan. 90. Quod tanlus sif amPr *fste-,qiianfus suihmus
Spiritus. ms. Thuan. 50.jQuod tantus.siiamor iste, qrtanlus e*t ipse Soifkus shmiiiuS. **" Esi *%iorsum-
«".'«*-/''<*'• $M- TlH>~ S. Mich, esf amor isie summi.:,.***Cap. &\esi rnms*iaput1ib?-~**^\&T~immas
Sptnlus? *" itaqtie mss. Vict. Sag* Nisi siimiwi Spiriius-anwr? hte naraque '-***e<rp.*5f esf in T»SS.ca-
Isle
pul 5t Fifius, non duo, sed unus mss. Thu. 90. Filtus, non dico, duuyscd "iirios **»Cap. 53 est m
ms*. caput 55 cum hoc titulo : Quod non sil eorum Fitius.
PATROL CLVHI. 7
*•"' :-^lrfKp '.£a\
"' "' '
...'. ,m!§\: ANSEMa^CANTUA^RCHlEP. OPP. PARSI. — TK^MtmO^^ «H
Apeiest; quia Verbum verisspHRie protem, et
verissiroum fllium; amorero v^^oltatenus' filium
aut prolero esse, manifeslum e&l. Potest itaque,
jrao debet dici solus ille, cujus Verbum est, geai-
l#et ingenitus; quia solus est Pater et parens, et
nullo modo abalip est: solum auiem Verbum geni-
tum, qui solum filius et proles esl. Solus vero aroor
utriusque, necgenittis, nec ingenitus, quia nec fllius
est, nec proles est •**, nee omnino non est ab alio.
C(,.ns*(,eratttr*"» se pre-
- ^'^*' evidentissime <t^PUTLvii[a/.Ly];***. %:.::
'^^^^^^^PqM^esl, probat-
•**, sic Quod amor Uem tic sit increattts et ereator, sttmt
^ipl^^P^erelMo parentis imagkieni; . Pater et Fitius: et tamen ipse eum iliii nontres,
l*mprraperle se prolein ii«|-^£qtiia duin a Patre ct sed unus iucreatus, et unus crentor. Et qitod idem
".' ~^^ip procedereinielligituf^ifst^tini tam perspicuam posstl diciSpiritus P-atriset Filii. ,,..
v
«*rtrit>«^!e.eontemplanti ejus, ex quo est, «imilttudt- COMSPSCTCS CAPITIS.—Cumamdr iste uu<e**demqiie
fteni, q«amvis:ipsun«considerata ratfodoceat omnino B sit cum Patre et Filio summa essemia; quae sota
. -ijijij^^-^ si' a liuttefacu,per se o.mnia -fec.it;neceiseest si- -
* '(^^lef^IiWlBisi, ita et isle amor sit increatu* et
p^l(iy«or(Hn /esi,'si&ti atter eprum erit pater ejus, . creatoir;M^ fete; K#e$^riM^t-lotalpe^;eietf'tintissibt
ttteii;ifta^ef.; aululerque paler, sive inater est: qnae incrcatus-eirmius creatori Patren» iiaqtte nullus
.Mttniaverildti repugnare videntur. Qaoniam namqiie facit, sive ciseal, au.t.ifetit, fdijWi Pater; sohts
nuliaienus "alller a Paire pfpcedit,.. quam a FiJio; gtgnit, setTnon facit. Pater ef Ftfius non faciunt
atit gignmit, sed s_pirant suuitt ai.-ioreiii, quia ab
jiuHa verilas palitur ut dissimili vocabulo ad illuin eis prooediloon discedendoa sumroa ilta essentia,
Paierel Filius referantiir : non est igilur alter pater sed existendo ex illa. Hinc sumoiaeessentte Spiri-
lus recte potest appellari., Coimnunio eiiam Pairis
jjns, alter maler. Ut aiitem duo aliqua sint, quae et Filiidici potest, tum qtiia noroen habet coiiiinune
^hgul^perfectam, el nutla cohsideratione differen- Patri et FHio. tum quta ipse illud ipsum oiimino
teni (iabeaiit priter ad aliquid unum, palris atit est, quod Pater et Filius. .
inatris-ttaljHUilinem, nnlla natura aliquo mpnstrari Quoniam aulera idem amor singulus est summa
concedii esempto. Ergo non est uterque, sciticet
essentia, siciit Pater et Filius, et lamem simul Paier,
Pateret Fitius, paler aut roater amoris a se uintian-
eiFilius, et uiriusque amor non plures •", sed una
lis.: Nlquaquim itaatte videiur veritati convenire, ut. „ stimma sola a nullo facla, non per
fHiussit essentia, quse
idem afaor eoruro aut proles.
aliiidquam-per se oinfiia fecit. Necesse estutquem-
CAPUT 1>VI [«/. IifV]*»'. adrooikim stngulus Pater, et singuius Filiits est in-
Qm4 totus Pater sit genitofi el ingenhtts; tittts creatos et creator; ita el amor singtilus sit in-
Fititts genituti tolus amoi-tiec genitut, nec ingeni- creatus et creator, et tamen omnes tres
_ tUS. . ... : ,._._ ;..:' '/-: simut,
non •"
GoNSPEercsCA*ITJS. -r- Ergo amor igte non potest plures, sed unus increatns et unus creator.
Palrem itaque ntfflits facit, sive creaf, aut gigtiit;
proprie dici gBnitiis, sjciit Verium : sed iiec Jg
oainiiio ihgenitus dicendhs esi; quia non oiniiino Filiumvero Patef solusgignit, sed npn faclt "* :
itbn'est atValio. ;jtoeHaqne soli Patffconveuit, Pater auiem pa-fiter et Filius iion faciunf, neque
qaodstt gcniwr et wgeiiiltts; soli Verbo ,'quod gigmint; sedquodaninodo, si sic dici polesi» -spirant
' sit gemtuni,; soli amori, quod nec pfoprie geniitis siium amorero i
iiec.onitiiuo iiigeiiilus, sed-prpcedeiis sit; quia nec quamvis enim iion noslrp Tnodo6M
proles est nec omnino non esl ab aljo. spiret summe incommutabilis essenlia, tameh ipsum
Sed videtttf tamen aropr idem, nec omnino, se- suura amoreih :<-*» :a se ineffabititef. prpcedeatera,
cundum ooromunis Tociiiionls Usum *", dici posse non dtscedendo ab itla, sed existendo ex illa, forsitan
iiVgeoiuis.;riec ita prbpfie, 'sicut' Yerbunj, jjenitus. npn alio modo Videtur posse dici apthls ex se emil-.
Solemus enim ssepe dicere aliquid gtgftlex ea re de D j tere q«a.m spirahdo. Quodsi dicipoteSI, sicul Vur-
qua exislit: ut cam dicimus «ptendofem aut calo- bum suromae essentiae Fiiius est ejus^ itaejnsdem
rem gigni ab igne, se» atequod efifectum'"'*'ex causa aroar salis ^pflVenienier appellari potest Spiritus
sutu:SecUiidurobanc igitttr rationem, amorasumrtio ; ejus: ul cum etsentialiter ipse slt ^pirittis, sicui
Spiritu exiens, non ommiio a-s^ri j>6testingenitus; Pater et Filius, llti lipn puienlur alieujus spiriius;
ita vero pifoprtej rfcul Terjbtinii fjfc!;jg&&i-^s:i»on qiiia nei;^Pwe»-.-**• *Bt> alip est, hec FiliuSS Palre
'
'"'.'.'• .:',-.. v'Vi^JE. I^T^QPS. .. "«t

«"Slojt utiConiiidierattHVi»»*». m(« Prohipiam^raifereBiio mss. fhn. Q&.Prtmiptam


'*' Gap. &kest in mts. capul 56 •" Lociitionis mottum rass. Thu. Gem. Chter. locotioiiis
refereudp
IISH^I ;**-*dffl'»Jem eiact«p mss. Viet.Sm.Thua. Cister.^aftquod efectiihi:,*** SeeMM&^w:it^e_Ms^0
ml^liisesifleciJ^ • WGttp.W.ettt in mss. eapul$7sui> koey^m:: i^:i^Wm^.^
t^_mm^'-*%.^**i'*%:'**^*M m^t-MMeM^i ***:i&~fti--mi-fwit*--&i.:;m,W. Wr:*.^:;.
*rt'tMKf'ii»iI«^',fe m •
Paf^^^^farf^ selgipiit ***.Nounostfea«tiore iwss.wen wSlrfr Aedo Taroeh Ipsjiih-itfBlfelu,.
msj.S. 'MCIM C'i»ir.^JaBt*ii ipsuni suiwi ainofeut .'..'.-> " ':,:. '"'.''' . V-
_«B5 MONOLOGIUM. 208
quasispiraniei-iAseiiur; iste autem xslimetur Spiri- A genlise meroinit, et toiaro aroat; et tolius amoiis
tusutriusque; qu$aabutroque, suo quodam inenarra- ' meminit, et tolum inlelligit. Inlelligitur auiein iu
bili modo, spirantewirabiliier procedil. Qui etiam memoria Paler; in inlelligentia Filius; in amore,
ex eo quiaesl communio Patris et Filii, non absque uiriusque Spirilus. Tanta igitur Paler el Filius, et
raiione qnasi prepriura assumere posse videlur ali- ulriusque Spiritus, iequalitate sese complectunlur,
quod nomen, quod Palri Filioque commune sil; $i et sunt in se invicem ut eoruin nullui atlum exce-
proprii nominis exigit indigentia. Quod qtiidem dere aul sine eo esse probeiur.
si 641fiat, scilicet, ul ipae amor nomine Spirilus, CAPUT LX [al. LVHI]•».
qudd subslpnliam parjter.Palris et Filii significat, Quod nullus eorum alio
: ad boc non in- indigeat ad memorandttm,
quasi proprio designetur quoque vel intetligendum, vet amandum; qitia singutus
utiliter vatebit, ut per hop idipsum esse, quod est quisqueest memoria, etinteiUgeatia, e( anior, et
Paier et Filius, quamvis pb iliis esse suura habeat, quidquid necesseest inesse summeeessenliw.
intimeiur. CONSPECTDS CAPITIS. — Nec tamen TiulJus eorum
CAPOT LVHl [a/. LVI] «M. alio indiget sive ad memorandum, sive ad inielli-
. gendum, sive ad amandum. Cum enim quisque
Quod tidut Filius est essentiavel sapientia Patris, eo silsummaesseniia,singulus quisque per se est roe-
sensu, quiahabet eathdem essentiamvel sapientiam B moria, iiiteJtigeiHiaetamor; et ita singulus quis-
qugm Pater; shc idem_.Spiriius sit Patris et Filii que per se meminit, per se inielligit, et per se
essenlia el sapientia, et simiiia. amat; sicut per se est.
Polest quoque qneihadmoduin Filius est substan •
Sed in his nullalenus negligenler memoria-icom-
tia, et sapientia, el virlus Patris, eo sensu quia
habet «*»eamdemessentiam, el sapientiam, ei vir- mendandum, quod intuenti milii occurrit, exisiimo.
Sic enim necesse esl ut Pater inlelligatur memoria,
tulem, quam Paler; ita ulriugque Spirilus inlelligi Filius
essenlia, vel sapienlia, vel virtus Patris et Filii, intelligentia, bpiriius amor; ut nec Pater
illi indigeal Filio, aut communi Spjritu, hec FiliusPa-
quia habei eranino eamdem quam habeul tre vel eodem Spiritu, sive idem. Spiritus Palre aut
CAPUT LIX [«/. LVll] ***.. Filio "-*; quasi Pater per se meminisse solum pos-
Quod Pater, et Filius, et eorum Spirilus, pariter sit, intelligere autem nonnisi per Filium, et amare
tint in$e invicem. nonnisi per suum Filiique Spirilum; el Filius per
CONSPECTOS CAPITIS. — IIi tres sunt una eadem,. se intelligere tanlumqueai, per Palrem autem me -
summa essentia, quae nec sine se, nec exlra _se, mor sit, etpcr Spirilum suum amet; el idem Spiri-
nec major vel minor seipsa esse potesl. Ergo hi tus
tres sunt in se invicera; ita ui nullus alium exce- per se non aliud quam amare «wvaleat, sed Pa-
dat. Deinde memoria sumraa*essentiae lota est in . ter illisit memor, el Filius illi inlelligat. Nam cum
ejusintelligenliaetamore, et intelligenlia in ejus in his tribus, umisqiiisquesingulus sit sumroa essen-
memoriaet amore, et amor in memoria el in- lia et summa
totus Pater qui est memoria, sapienlia sic perfecla, ut ipsa per se
telligenlia ejus. Brgo
est in Filio, qui est intelligentia, et in Spiritu, memor sil et inlellig.it, et amet, necesse est ut
qui eslamor : et totus Filius est in Patreet Spi- nutlus horum triitm •" alio indigeat, 23 sul ad
ritu, et totus Spiritus in Patre et Fitio : et onus meinorandum, aut ad
illorum noh potest esse sine aliis. intelligeodum, aut ad aman-
dum. Singulus enim quisque essentialiter est et
Jucundumesl inlueri in Patre, et Fitio etutrius-
tania memoria, et intelltgenlia, et amor, et' quidquid
que Spiritu, quomodo sinl in se invicein
summaeessentiae hecesse est inesse "*.
aequalitale ut ntillusalium excedat. Prseter hpc enim,
quia unusquisque eorum sic est perfecle sumnia CAPUT LXI [«/. LIX] «»*.
essentia, ut tamen omnes fres simul non sint nisi Quod tamen non sint tres, sedunus, seu Pater, teu
essentia una summa, quse hec sine se vel exlra se, Filius, seu ulriutque Spiritus.
nec major vel minor seipsa esse potest : pef singulos CONSPECTUS CAPITJS.— Quamvis aulera Patersit i,t-
tamen idipsum non minus valet probafi. Est etenim telligentia et ampf, non tamen est Filius,' aut
totus Paler in Fiiio el communi Spiritu; el Filius I) alicujos Spirilus; quia non est intelligenlia ge-
in Palre, et eddera Spiritu; el idera Spiritus in Pa- nita, nec amor ab aliquo procedens. Et licel Fi-
lius sitmemoria et amor, non tainen est Paier,.
treeiFilio; quia memoria suininse essentise toia aut Spirilus aticujus; quia non est memoria gi-
esl in ejus iutelligeulia el in amore, et intelligentia *•• gnens, nec amor ab alio procedens, sicut Spifilus.
Sic elsi Spiritus est memoria et intelligenlia, non
in memoria el in amore, et amor in niemoria el in lamen Pater, aut Filius, quia non est memoria
**« memofiam
intelligenlia. Totam quippe suam gignens, nec intelligeiilia geiiiia.Unus itaque in
suiumusintelliftttSpiritus.el amat; et totins intelli- summa essentia Pater, unus Filius, unus Spiri-
\ \ VABI^ELECTIOJ^S. \
**•Qoodquidem si mt. Thuan. 50 quoo idem si .«**' caput 58, «»*JQuiahafieat mst.
«u iiap.M^Uin^mss.
'
TnUi Sw.Cister. quia babet **«Cap. 57 est in mst. capui,S9 •'-'."E^amoreel inietligentia mts.** Vict. Sag.
7 Gap.M
etiiiainore et intelligenlia Totaro qnippe suaifi mst. Tte. 9tf|otam qtiippe suromam
euin mts. eap-t $<) ***Spirilus I*atre et Fitio mis. Gem, Vict.Sag. S. Mich. Spiritus *** Palre elFiliu
•**Spirilus per se non aliud quam amare mss. Thtutn. Spiritus per se non per aliud amare
Nutlus^eoi.
rmii triuro »iss. S. Mich. Cister. nullus horum trium•****- Sumnne est necesse "uiesse essentiae mss, Vhl,
Sag. Qister. Sumraaeessenlii» necesse est inesse Cap. 59 esi in mss. caput 6'1
S. ANSELMI CANTUAR. AfcClII*P>. «8P.. PARS I. -- DOGM.YTICA. f&S
$97
tira-: el nm tres Patres,.nee
' Ires.EiJii; vtee lres,_ ialiquidquodeilra epismentem est.noiinascinirver-
• buiii cogilatae rei ex ipsare;-qmbi ipsa abseirs est
"Si)iriit*.s?;-" '. ...., . _ , ..,..:
Qtiamdam hic video quiestionem occflrfew., jSajn. a cogitationis intuitu, setl ex rei ^tliquti simtlitii-
si Paler ila est intelligentia et amor, sicut est me- dine vel imagine, quae est in cogitantis roChiOriaL.aut
jiidf iii, et Filius sic est mempria et aroor, quoniodo forle qute tmic, eum cogitat, per «orporeum sen-
est' inielli^ehtia; et utriusque SpifUus »on n»»tis est .sum ex i*epr*esenUinmenfem attfahilufi In suinma
ineiiioria etlnteliigenlia, quani aropr:qnoraodo.non vero essentia sic sifai semper ***suni praBseates Pa-
esiPalor, Filius, et atii^us"*» Spiritus; etquare ;is~, et Filius, eieorum Spirims : est enim, sicut
flpn est Filius, paier etaiicujus SpiHtus, et cur non jam pcrspeclnm est, tinusquisque non ifthtus m
•est ideni Spiritus, alicujiis Paler, et alicujns Filins? aliisquam in seipso; ut cum invicem sedicunt,-sic
stc quippe thtejligebaliif quod niemoris esset Paier, yidealur idem ipse, qui dicitur , gignere' verbHm
Tiliiis mtfcttigenlja,,uU<iusqueSpi]Eitu&amor, Veriim suum, quemadinoditm eum a seipso dicitur. Qno-
liaec quaeslio non dilTieilesolvitur, si ea quaejam ra- modo ergo nitiil gignit Filius, aul ejtis Pairisqfte
•M>Jinein^ta^siiht consi%rentuf.^irj«i enim noti Spirilus; siunusqujsqueeorum vefbumgignilsuum,
esi 5aief Filius, aut aticuius Spiritus ***,-licet sit cum a seips-3 diciiuttvel a,b alio"•*»•?-Qftot. aulein
intelligciuia et amor; quia non est inteHtgentia ge- ? verba-prob-iri possunt de sumina nasci Snbslaniia,
itita, a-HiVnmr ab atiquo procedens; sed quidquid tPt eaiu necesse est; secundulii *• Siipei-roremcou-
est, gignens esl tantum,'et a quo procedit aJius. sideraiionem', filios -|i|nert!, «t lolemittere '* |pi-
Fiiius queque ideo non est Pater, aut alicujus Spi- fitus.< '-':' • "-• '"- " '"""-
riins; quainvis seipso ei membr "**sit, et aniiet; GAPCT LXIII \<oJ).
quia non esl inemoria gigneiis, aut amorab Slio.ad Qudmoao horisitibi nisi Uitiisttnius; hocest, uiium
' ;"'
simil tudinem sui Spirilus, procedehs; sed quidquid :, V^erbum;-eiex toloPatre. '-
existit, tanlom gignitur, et est a quo Spiritus pro- CONSPECTUS CAPITIS.—Aitamen cum nec plnres sitit
cedit. Spiriltim quoque non cogil esse Patrem aut diceiitesrijee pl.urasiiit quas dicnntur, seduna sit
Fitiutn, hoc, qnia contentos est memoria aul iiilel- essenlia qua* iuielligit et iiiteJIigiUlr, conslal quia
neqiie suiit Iplhfes palres, nec plura verba, neu
tigcntia sua, cum noh *'<*-sitmemdriii gignens, aut plures filii; sed iinus est dicens.seu Paier; et nntrm
inieHigeniia geniia , sed Solum, quidqiiid esl, proee- Verbum, seu unus-Filius.. Licet ergoPater, Ver-
ilnt «". Quid igiliir protfibet coiicludi qtiia uniis bum, et Spirilus pariler se el anibos alios dicani,
tanttim est in smnnra esseniia' Pater, unus Filius, , unuiii^olum ilit est Verbnmy qriod nec uBatCmis
omnrain triuin, sed duntaxal unius ipsorum, sci-
uuus Spiritus; et non tres Patres, aut Filii.aut Spi- c licet PafriU; VeFbu«Sdict potest. Non ehira imago
*-* atil Filius est stiimet, aiit a se procedenUs Spin-
rttus ?
CAPUT LXHJfl/. LX}»**. tus. Natn nec ex seipso, nec ex prot-edenie a se
nascitur; nec seipsinn, anl prOcedentem a se,
Quomodo ex his tribus plures fitii tiasci videantur. exislendo iinilatiir. lleslat igitur hoc splum Ver-
COKSPECTUS CAPITIS.—Cumsiiigulus quisque illorum bum illius solius esse de quo nascendo liabet esse,
iriiiiii se el alios inielligat, ac proiiule dicat, vi- el ad ciijus oiiiiiimoilam siniitiludinera exisiil.
detur quod singiiliis quisqoe prodticat stium Ver- «**videiitur in illa esse non
bmn sea'Filium : el quotl proiifde plures siul llae ilaque ratipiie
.Filiu . , sotuin multi patres, et fitii, et procedentes, sed et
Sed ne forie reptignel huic asserlionJ quod ia- aliae necessiindines; aut cerie Pater, et Filius, et
tueor : nam dubitim esse non debet quia Paler, et eprum Spiriliis, de quibus jam certissimum est .{ttia
Filius, el eorum Spirilus, uniisqiiisqiie seipsiim et vere exislunt, jion sunl tres dicenles, quamvis sio-
alios ambos dicil; sicttt sc, el alios inlelligil. Quod giiltis, quisqite sit dicens; n-ec suat plura;, quae
si ila est, quoinodo non suiit In summa essentia tot diciintur, cum unusquisque seipsum , et «lios duos
verbii qnol sunl dieentcs, et quot stint qui dicuntnr ? dicit. Sicut eniin sunimse sapientiaa inesit scirec»
Si eniin ptiires Iioraines unUm aliquitl cogitalione intelligere; iia utique aelferii-eincpmmutatnlisque
dicanl, tot eiusvidcntufr esse \%&bi qupisun) co- " scientiae et inleiligeptiae naturale est, id semper
, ghanies; qpia in singulorum cogilationibus veibum praesens iolueri, auod scit et intelligit. Nihil suten»
ejus esU ltem, si unus Iiorap<cogitataliqoa plura, aliud est summo spiritui hujusmodi dicere'5**,qnam
tot verba sunt in mente cogilantis qiiot sunt rcs quasi cogitando intueri: sicul nostrae mentis Joeatio
««• qoam cogilanlis inspectio. Ger-
cogiiatic. Sed in lipminis cogilatibne ***icum cogital nihil aliud est
.-.;'' '"*ARIJE LECTIONES.
. ,. • - ' #
**»'Faler et Filius et alicujus ttttt. Pater Filiiis„et alicujns. 6'* Ant aliciijns Spirilns mst; aut altejdtfs Spi-
r(taB>'*«*Sdfjiso inemorrtws'. Vict."Skg.77iu. Cisler. seipsoictitiemor . «•"Iiitciligeiiiia.ciimiidii ntss^intelligenlia
***lnomni co- .
sua; 0^11111011,**'Est,, procedat tnss. ««• est, procedil ••??Cap. 60 ejstiu ms*. caput 62.
gilatione mss. in hoininis c.ogitatione Sic tibi seroper mssf sic si}>isemper M1A seipso dicitur.velaiio
mss.~ se^licilwr-vel-ab attti ««*"Necessesecundum inss; necessp est secuhduih - *«*,Hac itatpie ratiom etc,
inmsi.McincipH ceput®5 ab imclttuto': Quomodo hon sil ibi.«6S nisi uinjs unitts.uf intitulo ca#kts:t>l t»
r-iKsA «»vSpiiitW bujte «cwemsr.^ifltyi tftilusmodi djcere; mst. T/tu. nonmod«sl
"
- mjM... ". -'- *
- *.
^31) Aliai. cirt pars cap, 60..
*H MONOLOGIIJ». 2!(jp
l ssimum autem jam consideratae raiiones reddide-} k existii. Unus ergo Pafer, nonpiufes palres* untis
ruh^quidquid summaeTiaturaeiitest essentkiliter;id Filios, non pturesfilii, iiiius procedens Spirilus, non
pertoit* cpjiveiijre Patri.etF-ilio, e| eoruro Spiri- pluresproeedenles spirilus,s-.int in sitmma essentia.
tu|,.singulatim;et ifiroen idipsnm+ sisimni dicalur Qui cum ita tres sii.l, ut nunqtiam Paier sit Filiys,
de.iribiiis,vnpii adiuiiiere pluralilalera, Cunv ergo aut procedensSpirilus; nec Filius aliquando sit Pa-
cof^et q^ia sicut pfirlinet ad ejus, essejitiam scientia ter, aut Spiritus procedens; nec unquam Spiritus
el iuielii^tia,si_c e}us scire et intclligere non esl Patrts et Filii'" sit Pater, aut Filius, et singulus
alind qittm dteerie;£•,*;.id est seraper prsesiensinltieri quisqne sie sil perfectus «*8, ut nullo imjtgeal; itl
qopd scit^ el htalligit: i-eccsse e?l ut quemadmo- lanien qiiod sunt, sic esl unum; ul sicut de singulis
(lun} s^u!oR:Pater,^inguIus «"^Filjiis.et singiilus pluratiler dici non potcsl, ita nec tribus simul. Et
eopi^S^^fs estseie^ et intelligeng, etviamen bi cuin pariter umisquisque seipsum, el omnes invi-
ire^,wn^Iapn sunt plures seienjes aut htletligenles, cero sedicanl;non tamen siintibi plufa vefba, sed
s-d-tgM^.sei»'^*^^^ umitn :-el ipsum non sihgulorum, aui omhium st-
"
mul, seduiiius t.intuni.
qo»i|ift&a.t^*(iit_liens;:nect-amensint tres dicentes "'
sitnut »***,«ed unus dieens. Hinc ilhid quoque ti-
j|_. "';' ''JEAPIIT i^^]^*^'-',..^"',,-''"
quid&t-^osci po.tesl quia, cora hr wes dicunlur, QuodItoelicet inexplicabilesit, tamen credendumsit.
vet^sejpsis, Vel ab -inwcew, iton sunt plura quse COKSPECTUS CAPITIS.—UQCceriissime sicessemens
mcuuti|f,:>i>iid-mirique ibl dicitur, nisi eorum es- litiiiiana coguoscal,
' etiam si penetrare iiequea.i
seiiiia? Si ergoilla «na sot* est"', unuro solom •<|tioroodosil. Inconipreliensibile esl qUomodir»'
«n smiima aapientia sciai ea quae fecitJ Efge miilto
esl, quoddieitur: ergosi unum solumest inillis, iiiinus potest explicari quomodo sciat a« dtcat
'
quol dicit, et unum, quod dicitur; una quippe sa- seipsain. . . ,*
pientia <est,qu*ein illis dicit, et una stibslantia qtiae Videtnr mitii biijtis tain stiblimis, rei seccetum
dicitur : coitsequitur non ibi esse plura Verba, sed transcendere omnem intellectus aciem humani:,-et
unum. Ltcet igiiur unusquisque seipsum, et omnes idcirCo conalum explicandi qiialiter boc sit, conli-
iuvicem SedFcaril, impossibile lamen estinsumma neiitlum puto. Snmcere liamque debere existim»
e?s *niia esse verbom aliud practer iltud, de quo jam rem incompi^ensibilem indag-tnli, si ad bpcra-
cohstaf qt/od stc nascHur*ex eo cujus est Verbum, liocinando perveneril ut earo cerlissime esse co-
ut et vcra *" ejus idici poRsitimago, el vere Filius giioseat; etiamsi penelrare nequeat inlelleclu, quo
ejus sit. Inquo mirum quiddam el inexplicabile miido ila sil : ncc idcirco minus his adhibeiidani
video. Ecce enim cuin manifesium sit unumqucm- ,C Odei cerlitudineni, qiiae'probationibus necessariis,
que, sciticei Palrem, el Filium, et Patris Fitiique nulla -alia repugnante raiione assernntiii; si suae
Spiritom, pariter se et ambos alios dicere, et unom n.ituralis altitudihis incompreliensibiliiale. explicari,
sotum ibi esse Verbum; nullatenus iamen ipsrim non patianlur. Qoid auteni lam ineonipreliensiLile,
Verbum videtur posse dici Verbum omnium trium, tam inelTabilc,quam ***id"quod supra, oiiiiiia estv?
sed lantura unius eorum. Constal enim ipsum esse <-* Qiiapropter si ea, quao de sumina esseiiiia Iiaeleuu*
imaginem et Fiiium ejus cujus est Verbura : el patet disputata sunt, necessariis rationibus stini asserta,
quia '***.nec,imago, nee Filius suimet, aut a se **** quamvis sic: inlelleclu penetrari non ppssiut, ut et
procedenlis Spiriius congrue dici polest. Nam nec ex verbis. valeant explicari; iitiltatehus tamen ccrlilu-
seipsO,necexpi*ocedentease,nasciiur:Becseipsum, dinlseoruro nutat soliditas. Nam, si superior eon-
aut prooedeutem a se, exislendo imiiatur. Seipsnm sideratio ralionabililer coroprehendit incomprelien-
quippenonrimiutor, nec a se trahit existendi similitu- «ibilc esse, quoroodo eadem sumroa sapientia sciat
dioem; quiaimilatioel simililudo non est in uno soto, ea quaefecil, de quibus lara muUa nos ^cire necesso
sed in pluribus; 24 ilfum vero upn imilatur nec ad est Lquis explicetquomodo sciat autdicatseipsara,.
ejus similitudinera exislit,quia iste non habet ab ilto de qua ahl nibil, aut yix aliquid ab horoine sciri
esse, sed illfcab isto«". (68) Restat igitur hoc so- D possibile esl? Ergo si non eo quod^ipsaro dicit'*8LV
hira Verbamiltiussolius esse, de quo nascendo ha- general Pater, et generatur Filius : Generattonem,
bet esse, et ad cujus omnimodam similitudinem ejus quis.enariabill {lsa. UH, 8^
VARliE LECT10NE&
•«• Non est aKquam dicere mss. non est aliud quanvdieere •"'Singulus Pater» sing-ikis tass. Vict. Sag..
siQgulusPater, et shignlus ««*TDnussciens, ei unus «iss. Vict. Sag. omitt. el «•*Nec iamen sint* tres.
dicentes slroul: mss. Nec,Tl lamen omnes,simul tres dicentes »'* Si ergo ilia uua sola est »i«. Thudn. 3ft
si «*» illasola una est Ergo nnum solum esl ms». «rgp si unum cst ms. Gister; ergo si dfiliiii sottinr'
,T*
esl •" Ot etiam vera mss. ut el vera «»Constat enim esse mss.67« consial enim ipsum esse Et pater,'
quod nectnss. elpalelquia «"Neca s$ms. S.Mich. autase tnmss. continuatui•pr~cedenseaput. i^i
Fifius. *»'.Palfis-aulTilii »*
Inlilul. Sit^umwunius ntss. sitnisi-unu^ uniusms. Tnu. 50. siinisi nnusunius «7*
mtt. Viet'Sag. P.alriset Fitii '*** Si sit perfectus ms. Cister. sic sil perfectus •*' Cap. Gi.eitin mts. eapul^
M. *»*liiwniprensibiIequam»7WJ.incompreheiisibile, tam ineafabile, quam Quod selpsaiii -didttuaL^
T/rn. SOquod ipsamdfcit
. NOT^;,. .
(68) Alias bic incipit cap. 61 , ,
211 S. ANSELMI CANTUAR. AKCHIEP. 0PPC PARS I. — DOf.MATICA. *ttf
CAPUT LXV(69). A minus ineffabifem persistere : sf neqnaquam iHa
, Quomodp de ineffabili re verum dispttlatwn sit. putetur per essentiafe suae prbprielatera expressa;
COSSPECTCS CAPiTis,— Hqc atitem Jlcet ineiTabilesit sed utcunqne per aliud designala. Nani, quiecunque
secundum proprietatein, niliit proliibel verum nomifta de ilta natura dici posse videntur. non tam
esse qcrodhaclerius de summa naliira dispiiUitiiro mihi eam ostendunt
- eslperaertigtnala, per propVietatem quam per
tmaginem acsiraililHdineni. Quae-
, cunque noniina, quaede itla iiaiura tlicnntiir, non atiquam innuunt sirailitudinem. Etenim com eafum-
' tam illius proprietatem innuuni, quam similittidi- dem vocum signiticaiiories cogito, farailiarfus conci-
enim quod in rebusfaciisconcipi-
< neiii:signilicani
mus: nec tamen falsum est qttod per verba de ipsa pio
meiile quod in rebus factis conspicio, quam id
iiilimatur v«l aestimatur. QuPdde ipsa cognoscttur, quod omnem homanum intellectum transcendere
yerinn est; licet non lotum cognoscalur qued ipsa inlelljgp: nam valde minus aliquid, imo liinge aliud
vefe est. in mente mea sua signiflcatione constituiint, quam
Sed riirsum, siita *— se ralip ineffabilftalis ilHsa sit illud ad quod inteHigendum per haric ieuuemi
liabet, imo quia sicest: quomodo stabil quidquid de significalipnem mens ipsa mea conatur proficerC.
illa es^ seciindum Patris, et Fiiii, et Spiritus proce- Nam., nec nomen sapientiae mihi sulBcil bslendere*
dentis babilttdinem, disputatum est? Nam si vera illud, per
quod omnia facta sunt de nihilo, et ser-
illud ratione explicitara est •**,qu.iliter est illa inef- B vantur a nihMo; nec nomen essenti* mihi vafet ex-
labilis? Aut si ineflabilis ***est, qnomodo est ita, primere illud, quod per singularem aftitudinem
siouldispaiaiium est? An qiiodiMitetitts ''*•• de flla longe est stipra omnia, et per haturalem preprie-
potuit expficari: et ideo-nibil protiibet esse verura latem valde est extra otnnia. Sic ergo illanalura
quod dispuiatiiin est. Sed quia penitus non potuit et iheffabilis est; quia pcr verba; sicutiest nut
cothpreheridiV idcifco est ineffabilis. Sed ad illud Iateuus valet inlimari: el falsum non est, si quid de
quid responderi poterit, quod jam supra in bac illa, ratione docenle, per aliud velut in senigmaifr
ipsa disputalione constitil; quia sic cst summa es- polest aestimari.
sentiar supra el exlra omneni allam naturaro, ut si • CAPDT LXVI [al. LXIVj«".
qnandodeitla dicitur aliqitid verbis, qiise communia Quod per rationalem meniem maxime accedalur ad
sunt alits naluris, sensus nullafeiius sUM*ommunis? cogrioscendum summam essentiam..
— Nihtl ilaque de illa nalura
Qtiem enim sensum in omnibus his verbis, quae CONSPECTUS CAPITIS.
potest percipi per proprielatem, sed pier.aliud.
cogitavr, inlellexi nisi communem et usitatum 1 Si Ergo tanto aliius crealrix essenlia eognoscituf,
crgo usitatiis sensus verborura alienus est ab illa qiiautp per propinquiorem ipsi crealuram indaga-
•*'.; qurdqoitf ratiocinatus sum, non pertinet ad il- lur. Sicut itaque sola mensralionalis ad ejus invesJi-
tam. Quomodo igttur verum est inventum esse «" Q gationem assurgere. valet, ila eadem sola est, per
quam maxime ipsametadejusinvenlionemproficere
aliquid de summa essentia ; si qnod esl invcnliim, queat: quia haecllli propinquat. tlnde quanto stu-
longe diversum est ab illa? Quid ergo? An quodara- diosius mens ad se discendum intendit.tanto^eQica-.
modo invenlum est afiquid de incbmprehensibili re; ctusad iltiussumtnae essenliae cognitionem ascen-
dit: Ct qoanio se tntueri negtigil; tanto a crealricis
ct quodaromodo nihii perspectura est de ea? Saepe esseniiae speculaiione et intuilti descendit.
namque multa dicimus, quae proprie sicut sunt non Cum igitur pateat quia «'* nibii de hac natura pos-
expfimimus; sed per atiud signiDcainus id quod sil percipi per suam proprielalem, sed per aliud ,
prOprie aut nolumtis, aut «" nbn possumus depro- ceftum esl quia per lltud magis ad ejus cog«itio-
mere, ut eum per aenigmala lequimur. Et saepe nem "* acceditur, quod illi raagis *" per similitu-
videmus aliqnid, non prpprie .*••' quemadmodnm res diuem propinquat. Quidqnid enim inler creata con-
ipsa est; sed per aliquam simililudinem aut ima- slat illi esSe similius, id nccesse esl esse nalura,
gihem, ul cum vulturo alicojus **1 consideramus in pnestantitts. Quapropler id et per roajorem simili-
specuto. Sic quippe unani eamdenique rem dicimus tudinem plus juvat mentem iiidagajUem summae
et non dicimus; videmus et npnvidemus : dicimus veritalipropinquare; et per excellentioreni crealanv
et viderausper aliud; non dicimus et non videnros essentiaro plus docet quid de creante mens ipsa de-
n
per suam proprietatem •»'. (70) Hac itaque ralione beat aestimare. Prpcui dubio itaque tanto attius
niliil proliibet et veruro esse qtiod dispiitatum est creatrix esseiilia cognoscilur, quanto per. propin-
haclenusde summa natura; et ipsam tamen nihilo- quioremsibi creaturam indagatur. Nam quod om-
VARLE LECTIONES.
«*' Sed rursum si ita esl, ete. in msi. hic
incipit eaput 65, sub hoe tiluto : Quomodo^de ineffa-
bWire, elc. m ut in lituto caputftb. in edilis M»,De illa snbslantia mss. Vicl. Sag. Thu.' Gem. omitt.
subsjaiUia Raiione explicatamesims. Vict. ratione explicaiuro est m*s. Sdg. Thu. ratione explicitum *
cst *•*»Si iHa ineffabilis mss. Thuitiet. Sag. Gitten bmitt. illa **-Aut qiiodanlenus mst, an quodam
leniis , *" Alienusesladilla mss. alienuseSt ab illa ***Veriim inventum esl esse rnss. verum est inventam
essa "» Aut volunuis aut mss. aul nolumus, aut *•• Non prope mijs. non ptdprie **1 Vultum cniiiBj«ss. v
vultpin alieujiis «»»ln mss. eontinualut caput prmcedens. «'* Cap- 6* «' i« m*s. eaput 66 e*J^»a*;
quiHl mss. pateat, quia :.**?E*us,cogpitiouera mi. TAti. 30 ejus cogilationem. «" Quod illi ma|is m«.
T/iM.50 quo illi uiagis .-•':-.
' '
.-A,,w NOT^,
{69) Alias est pars cap. 62. '"".. (70) Atias.hic ineipil cap, 63..
«213 MONOLOGIUM. 2rfc
nis essentia, inquanlum est, intantum sit similis __ L, liora sunl in potestate, ea magisesse debent in
stiminaeessenliae, ratio jam supra considerata du- voluntate. Deinde non aliudest esse rationalem,.
bitare non permittit. Patel ilaqne quia sicut sola quam posse disceniere justum a non jusio,.
verum a non vero, bOnuma non bono, magis bo-
est mens rationalis inter omnes creaturas, qux ad nrim a minus bono. Frustra aulem ista polest nisi
ejus investigationemassurgerevaleat ;ita nihilominus quod discernit, amet vel reprobet, secunduro
verae discreltonis judicium; magis videlicet vel
eadem sola, est, per quara maxime ipsamet ad 25 minus amando quod magis yel ininus- bonum es&e
ejusdero invenlionem proficere qtieal. Nam, jam judicat. Ergo rationalis creatura ad lioc facta est,
cognilum est quia baec illi maxiroe per natufalis ut sumraam essenliam, quaeesl summum bonum,
essentiae propinquat similjtudineih. Qttid igilur amet super omnia bona; inio ut nihilamet nisi-
illam, quia illa est bona per se, et nihit est bo-
aperiius, quara quia mens rationaris quanto stu- num nisi per tilam.
dbsiusad se discendum intendii; tanto efficacitis Consequi itaque'<">videtur qnod rationalis cfealura
ad illius cogniiionem ascendit : et quanto seipsam nihit tanluni debet studere, qnam hanc imaginem
inluerit negligii, tanio ab ejus specutatione descen- sibi per naluralem potenliam impressam, per vo-
dit? luntarium effectum exprimere. Etenim praeter hoc,
CAPUT LXVII [al. LXV]«". quod creanli se debet hoc ipsum quod est: hinc
. Quoa tnens ipta tpeculum ejut, et imago ejus til. •-*quoque"", quia iiihil lam praecipuum posse, quam
CORSKCTUS CAPITIS.—rQuoniam sola mens et sui reminisci et intelligere et amare summurti benura,
et bujus summaeessentiaememor et intelligens ct '
amans esse potest: ideo ea sola vera esl iraago cognoscilur, nimirum nihil lam praecipue debere
illius essentiae, quae per sui memOriara, intelli- vclle convincitur. Quis enim neget qu*ecunque me-
gemiam, et amorem, in Trinilale ineffabili consi- tiora sniU in potestale, ea magis esse deberc in vo-
slit. Maximeautem in boc mens estsimilis summae luntate?
essentiae qiiod possit reminisci, inlelligere et Denique ralionali naturae non est aliud esse
amare id quod optimum et maximiim est, hoc est, ralionalem, quam posse discernere justum a non
summam essentiam. justo, verum a non vero, bonum a npn boho, ma-
Aptissiraeigitur «Mipsa sibimet esse velut specu- gis bonum a minus bono'" : hoc autem posse om-
liim dici polest, in quo specutetur, ut ita dicam, ima- nino inuliie esl illi et supervacuuro, nisi quod di-
ginera ejiis quam facie ad faciem videre nequit, scernit amet vet reprobet secundum veraediscretionis
Nam , si mens ipsa sola ex oinnibus qua>facla sunt, judicium '»*. (72)-Hinc itaque satis patenter7»1-vide-
sui memor ei inlelligens eiamans esse polest, non tur onlne rationale ad hoe existere, ul sicut raiione
video cur negetur esse in illa vera imago illius es- discretionis aliquid magis, vel"* minusbonHin sive
sentiae, qu* per soi memoriam, et inieltigentiam, nonbonuirn judical; ita magis aut minus id ame>,
ei aroorem in-Tninilate ineffabili consistit. Aut **" aut respuat. Nibil igitur apertius"" quam raiiona-
certe"» ihde verius esse illius se probat imaginem; lem creaturam ad hoc esse factam, ut summam es-
quia illius potest esse memor, illam InteHigere et sentiara amet super .omnia bona, sicul ipsa cst
amare. In quo enim major est et illi similior, in eo sumraum bonum : imo ul nibil amel nisi illam, aut
vcrior illius esse imago cognoscilur. Omnino autem propler illam; qttia illa esl bona per se, et niliit
cngitari non potest raliOnali creaiurae naturaliter aliud est bonum nisi per iilara. Amare autem eam
esse dalum aliquid lam pmcipuum, tamque simile nequit, nisi ejus reminisci, et eam sluduerit iutel-
suniraaesapientiae quam hoc, quia potest reminisci, ligere. Clarum esl ergo rationalem creatnrara, lo-
et intelligere, et amare id quod oplimum et maxi- lum suum posse el yellem ad memoranduro, el in-
mum est omnium. Nihil igilur aliud esl inditum ali- lelligertdum, el amandum summum bonum impea-
cui creaturae quodsic praeferat imaginem Creatoris. dere debcre, ad quod ipsum esse suum se cognoscit
CAPUT LXVIH (71). habere.
Quod ralionalii crealura ad amandum iltam [acla sit. CAPUT LXIX [a/. LXVII] '«*.
CotiSPECTus CAPITIS.— Ergo mens ralionalis nihil Quod anima semper. illam amans,. aliquando vere-
lanhim studere debel, quam hanc iinagitiem na- beate vivat.
turaliter sibi impressam, per voluntarium effe- -^CONSPECTCS CApms. — At antma liumana est ratio-
cium expriinere. Ergo cum praecipuuroquod po- natis creatura. Ergo ad boc facta est ul amet sum-
test, si reminisci et intelligere, el amare summum mam essentiam, et quidera sine fine. Nefas enim
bonum, id praecipue debet velle : quae enim me- est aestiinare ouod sumina sapientia ad bou
'
I VAR\M LECTIONES.
«" Cap. 65 est ih mss. caput 67. ••• Aptissirae igitnr ms. Thu. 30 apertissime igittir «*»At
ceriemss. aut certe '•• Consequi ilaque, etc. inmss. hic incipit caputGSsub Uoc titulo : Qiiod ralit-
nalis creatura, etc. ut in titulo capitis 66 in edilis. m Iluic quoque, quia tuss. Gem. et S. Micli. hinc
quoque,'•»quia ms. Citler. hic quoque quia "" Majus bonum a minus bono tns. Gem. magis bonum a minus
bono Inmtt. continuatur caput prwcedent. m Satis palienter m»«. salis patenter '"Aliquid majus
vel tnss. Ffci. Sag. Thu. Cister. aliquid magis vel '*• Nihil enim aptius mss. Viet. Sag: Thu.S. Mtcli.
Cis«'?r.uibil igUur apertius '•' Velle el posse mss. Viet. Sag: posse el vclle "-* Cap. 67 eit inmss. caput.

'NOT-iE.-
-- "
(Ti) Alias esl p^rs eap. 05. (72) Aiia.shic inctpit cap. 66^
«5 S. ANSELMI CANTUAR. ARCHIEP, OPP. PARS I. — DOGMATICA. 216
fceerit ut aliqnando vel spoirte vel violenter hunc A CAPUT LXX [«/. LXVIII]»'.
ainorem aroitlat. Reslat igitur earo esse ad liee, Quod illu te amanli seiptam relribual''" tit mterne
faclaro, nt sine ftne amet stiroroamesseiiiiam. At beala sit.
hoc facerC non potest, nisi sempCr vival, Sic igi- —>
tui*est facta m semper vivat.si semper veJitfileere CoNSPECTtjs —
CAPITIS. Repugnat eum, qui jiistissi-
ad quod facia est. Deinde Deo bono non convenit miisest, non discernere inler amanlem et conlem-
ut quod fecit esse ad se nmandum, id faciat non nentem id qnod summe amari debet: ef eura noh
esse, quandiu vere amaverit; el quod sponte dedit «inare amantem se, aul nihil prodesse ab eo
non anianti, nt semper amafei, id auferat vel au- amari, Ergo repugnat eum nihil retribuere amanli
ferri permittat amanli,ul*ex necessitate nonartiet: se. At hujtts amoris, quo rationalis crealura aliis
cnm dubilari non debeat quod ipse omnemnaturam eminet, nihil potest esse prapminra nisi quod su-
se vere amantem amet. Ergo liquet humanae na» pereminel in omnibus haturis : bonus enim qood
turae nunquam auferri suam vitam, si semper sicse amari exigit, non minus se desiderari cogit.
studeal amare summam vilam. Sed ahsurdum est Nihil ergo suitima bonilas retribuere potest amahli.
ut aliqua natura semper araando iliuro qui est ac desideranli se, ntsi seipsam. Si enim vult-araari
'stthiihe bontis et omnipolens, seniper miserevi- iit aliud relribuai, non vult amari propter se, sed
ttal. Ergo a-sima huraana, quia rationalis est, aid propler atiud; et ila non se. sed aliud voltaraari.
Iioc esi facla ut si servet id ad qttid facla est, ali- Conslat ergo quia is qui illam, 26 ut debet, de-
quando secura a morte et ab omni moleslia beate sideraverit, sttmma perfruetur bealittidine; et
vival. illam nunquam amittet, quia nec illaro po-
0JJ quod
terit non amare, nec.illa amantem se poteril dese-
Duhium autem non est animam humanam esse xCre. Ergo aeteme beata erit.
ralionaleni creaturam ; ergo necesse est eam esse
faclamad hoc ut amet summatn essenliam. Necesse simus Denique nultatenusverum videri polest, pl justis-
et potentissimus nihil relribuai amanli se per-
cst tg.ltir eamesse factam aut ad h.oc, utsine fioe cui uon amahti tribuit essenliara" 3, ul
vel severanter;
amel; aut ad hoc, ut aliquando sponte , velvio- amans esse posset. Si enim nihil relribuit amanli»
tenier liunc amorem amitlat. Sednefas esl «stimai e non discernit justissimus inter amantera, et con*
stimuatnsapientiaraadboccamfecisse.titaliqtiaitdo lemncntein id quod summe amari debet'u, nec
lanturo bpn.um, aut contemnat, aut volens tenefe
aroat amantem se, aut non prodest ab illo amari:
al qjtia violenlia perdal. Hestat igitur eam esse ad
~i amet summam essentiam. quae omnia ab illo dissonant: retribuit igilur omni
tiocjfaclam, siste fine se amare perseveranti. Quid autem relribnii? Si
Al hoc. facere^» non potest nisi sempw vival. Sic
nihilo dedit ralionalera "<" essentiam lil amans es-
igitur est facla qt semper vival, si seroper velil fa- set^ quid dabil amanti, si amare non cesset? Si
ce»e-a4quod faoia est. Deinde ineonveniens nimis tam.grande esiquod amori famutalur, quam grande
est summe bono, summeque sapienli, et om- est
esse ad se aman- Q quod-amori recompensaUir?Et si lale estamoris
nipoleuti Cfeatori- ut quod fecit
et fulciroentum, quale esl amoris emoIumenturo?Nam,
iliun, id faciat npn esse, quandiuyereamaverit; si rationatis crealura, quae sibi inutilis est stne boc
quod sponi« ftedit non amanti, ut semper amaret, si emiiiel in omnibus crealuris : utique ni-
id mferat vel auferri perrailtat amanti, ut ex ne- aroore, hil potest esse praemium hujus amoris, nis'rquod
cessiiate non amet; praeserlim cum dtibilari nulla- in omnibus naturis. Etenim ipsum idem
naluram se vere supereminet
lenus debeal quod ipse omnem
bonum, quod sic se amari exigit, nou niinus se ab
amaiUem amel, Quare manifesttiiii est humanae amanie desiderari Nam quis sic amet ju-
stu- cpgit'1'.
animaenunquam aufetri suam vilani, si semper stiliam, veritalem, bealiludinem, incarfuplibilitar
deat amare summam vitam. Quahier ergo vivel? lem ut bis frui non
nisi sit a mole-. appeiat ? Quid ergo summa "bo-
Quid enira magnum est longa vila, nitas relribuet aroanliel dcsideranti se nisi seipsam?-
stiarura inoursione vere secura ? Quisqiiis enim dum
Nam quidquid aliud tribuat, noo relribuit; quia itec
vivit, aut timendo, aut paiiendo motesliis suttjacct,
compensalur amori, nec consolalur amantem, nee
aut falsa securitate fallitur, quid nisi misere vivit? saiiat desiderantem. Aut si se vutt amari el deside-.
Si quis aulem ab his liber"» vivit, beate vivil. Sed
rari, ul atiud relribuat, non se. vult' 11amari et
absurdissimum est ut aliqua natUra semper amando D desiderari
bonus et sem- propter se, sed propter aiiud; et sic non
itlum, qui esl summe omnipolens, vult se amari, sed aliud : qued cogitare nefas esl'1*.
per misere vivat. Liquet igilnr humanam animam
Niliil ergo verius quam quod omnis aniraa fatiotia-
hujusrapdi esse, ut si servet id a-tqupdfesi.^ii-
alia mo- lis, si, quemadmodum debet, sludeal amando de-
quandp vere secura ab ipsa mprle el omni
siderare summam. beatitudinem, aliquando illam ai
lestia beale vival.
fruendum percipiat, ut quod nunc vidcl'"quasi per
sngeulum. et in ce-igmate tunc videat facie ad [a-

YAR14! LECTIOJSES,

. ***--it%hoc focere mtt. At hoe facere "»Ab hts tiberc mts. sVict. Sug. Gem, Ckter: ab bis Itbefr
"« C«p. 68 etl ittmst. caput 70 '**.TribufU«iss. relribuat. . "* Tribnit essenliam mst. Viet. Sdg. tri^
Iniat essienliam '-* Summe amaredebet mss. summe amari debet "* Rationabilem mss. ratioiialem
"« Cogitur tnss. cogit "' Nec se vull inss. Fici. Sag. Thu. nori se vult "«Cogitari nelas tnss. Viet. Sag.,
T/i«. S, H'(h, Cister. cogitare nefas <" Nunc videat mss. Vict. Saq, S. Mtch. Thu, nunc vidijl
417 MONOLOGIUM. 218
ciem (75)'". Ulrum aulera ea sine fine frtiatur, du- A CAPUT LXXII (76).
bilare stullissimura est; quoniam illa fruens ilec Quod omnts.anima humana sit immortalis. Et quotf
timore torqueri poterit, ncc fallaci secttrilale de- aut semper misera, aut aUquando verebeala.ttl.
cipi, nec cjus indigentiam'" jam experla; illam CoptspECTcsCAPITIS.—Verum nec aeierne beata, nec
seterne misera esset anima, si esset mortalis. Ergo
polerit non amare; nec illa deseret amantem se, immortalisest.Omnes atitem .inimaesunl ejusdeni
nec aliquideril poleutius, quod eas separet invitas. natuiae : ergo oinnes suni immortales, cum saltem
Quare quaccunque anima summa beatitudine semel aliquie immorlales sini. Porro omne quod vivit, aut
fruicojperit, alerne beala erit. nuiiquam,aut aliquandoerit veresecurum abomnt
molestia : ergo oranis aniina liiimana aul semper
CAPUT LXX1(74). misera erit, aut erit aliquando vere beata.
Quod illam contemnens, mterne misera sit. Sednec amanlem"' animani necesse est aeterne
CONSPECTUS CAPITIS. — Econtrario qui summi boni beatam nec contemnenlem, miseram, si sit
aniorem contemnet, aeterne miser erit: nara vet mortalis.esse;
ijesinetesse, vel in aelerna eril miseria. Non suf- Sive igitur amei, sive conlemnal id ad
ficii aulero ad poenam, quod non sil; esset eniro quod amandum creata est, necesseest eam ironior-
posl culpam id quod anle culpam fuit; elsicju- talem esse. Si auteih aliquae sunt animae rationales,
siitia non discernerel inter id quodnullum bonum
polest, elnullum malum vult, et id quod maxi- B sicut quaenec amantcs, nec conlemnenles judicandcesim,
inum bonuro polest, et maximtim mafum vult. Iu esse videnlur animae iufantum, quid de his
aeterna ergo eritmiseria, si suromam essetiliain senliendum est? Stint mortales, an immortales "*?
amare contemnat. Sed procnl dubio omnes liumanae animae ejusdem
Hinc otique consequenler'" colligilur, quod illa, naturae sunt. Quare, quoiiiam constat quasdaro csse
qua*summi boni ainorero contemnit, aelernain mi- iinmorliiles , necesse est omnem liumanaro animaro
seriam incurret'". Nam si dicitur quod pfo lali con- esse immortalem. Verum, cumomne' 8" vivit
quod
temptu sic justius puniatur, ut ipsum esse, vel vitata aut nunquam, aut aliquando sil vere securum ab
perdat; quia se non utitur ad id ad quod est facta; omni molestia; nihilominus est necesse omnem bu-
iiullalenus lioc admittit ratio, ut, post lantam cut- roanam animam' 3' aut semper miseram esse, aiit
paro, pro poena recipial esse quodm erat ante om- aliquando vere beatam.
nem culpani. Quippe antequam esset, nec culpam
CAPUT LXXtll [al. LXXl]'".
habere, nqc pcenam senlire polerat. Si ergo anima
nulla anima tnjuste privetur summq oono, et
cpnlcmnens id ad quod fecta est, sic morilur, ul Quod quod omninoad ipsum sit nilendum.
niliil sentiat, aut ut omnhio'" nib«I sil; similiter CONSPECTUS — Quae autem sint anjmae sic
CAPITIS.
se habebit, et in maxima culpa, el sine'" oroni amanles, uialiqttando beatae; aut sic contemiien-
culpa; nec.discernet'?' summe sapiens juslilia"» C les, ul aliquando miscrae futurae sint, compre-
iiiler id quod nullum bonum polest, et nullum ina- hendi non potest a,bhomine. Sufficiat quod surome
jtistus neminem injuste privet summo bono. Ad
liiro vult; et id quod maximuro bonum polest, et illud itaque omni homini totp Corde , lota anima,
inaximuiu malum vult. Al boc salis palel quam in- tota mente amando et desiderando nitendum est.
conveniens sil'". (75) Nibit igilurvideripotestcon- Quae vero animac incunctanler judicandae sint"*,
sequenlius, et nihil credi debet certius, quaro lio- sic amanles id'", ad quod amandum facloesunl, ut
iiiinis animam sic esse factam, ul si coniemnat illo.quandoque frui; quae autein sic contemneiites,
amare summam essentiam, apternam paliatur' 3' ut illo semper indigere mercantur, aut qualiler,
miseriam : ut sicut ainans aeterno gaudebit praeinio, quove merilo illae, quae nec amantes nec coniem-
ita conteronens aelerna pcena doleat : el sicul illa nenles dici posse videnlur, ad beatiludinem aelernaiii
seitliet iroroutabilem sumcientiam, ila isla sential" 1 miseriainve dislribuanlur, aliquem morlalium dis-
iiiconsolabilem' 1" indigeiiliam. putando posse comprebcndere, procul dubio vel
VAIUJE LECTIONES. ,
***Inmss.cortinuaturcaputprmcedens "'Indulgentiammss.indigentiam '" Hinc uliqtie consequenter, etc.
inmss.hicincipitcapuilX subhoc '"tittdo : Quod illam contemnens aeterne misera sit ms.Thu. 30. Quod illa
couteronens, aierne misera sit Incurril. inss. Vict. 3. Sag. Thu. 30. Cister. incurrat ms. Vict. 13
incurrel. '" Recipiat esse quod mss. Cister. recipiat non esse quod "'• E. Ant omnino mss*.Vicl. Sag.
Thu. aul ut oinnino "«Culpa sine mss. culpa et sine '"' Nec discernit »nss. nec disceruet "* Sapiens
iustitiam mss, sapieusjustitia ""**/>»mss. continuatur caput prmceitens. "« Contemnat amare summam
juslitiaiu, aeternam paliatur "' Ita isla sentiat mss.
justiliam, aelernam palieiur ms. Cisler. contemnal
Gem. S. Mich. Cister. iu isla sentiet *" Inconsolabilcm ms. Thu. 90 incomprehensibilem "' Sed neo
amantem, etc. in tnss. hic incipit
"** caput 72. sub hoc titulo : Quod omnis"*aninia humana sit immortalis ut in
tituto eapitis 79in edit. Sive immorlales mts. ai^imniorlales Verura cuin onine, etc. in mss. hie
ineipit capul73"•sub hoc tilulo : Quod atit semper misera aut aliquando vere beata sit: ut ih'" titulo captu
lOtneditis. Oronera animanl wss. Thu. Yict. Sag. Cister. onroem liumaiiain aniniain Cap. est i»
tnss. capulli subhoc titulo: Quod nulla aniina itijuste privelur summo bono, et quod ad ipsuin niteiidtiin
bil, ut tn tilulo capitis 71 m editis mss. Thuau. 60 et"*Cister.. Quod nulla aniroa injuste priveiur suromp
sono; et quod omiiino ad ipsum iiilendendum sil Judicandaesunl mss. Vict. Sag. Thu. judieandae sini
"' Ainantes illud mss. Thu. Cister. aroantes id
JNOTiE.
(73) Alias bic incipit cap. b9. (75) Alias hic incipit cap. 70.
l'i) Alias est pars, cap. Oij. (70) Alias esl pars cap. 70,
219 S. ANSELMI GANTUAR. AWMra». iSR». PARS I. — DGGMATICA. 22«
difflcilllmum vel 'z-r-m-JT^^T^^frr* -Q?** SSHWBB A esse in fllam, quam si dicitur ad illam. Hac itaque
***»tuaune Josh» -s*M«meqt»e l»iw toeatore rerum fatione pnlo congnieninjs pdsse dici crederidum essa
nuflaeoioho, afl™ quod facia est, injuste privetur, iu illam quam ad itjam. '"*'"'.'..
cenissiime est'*" lenendum; et ad i#em ipsum bo- CAPUT LXXVI[<rf.JLXXIV]»•*..-..'.'.
nun»«sl «aani homiiii loto corde, lola anima, lota Quod in Patrem, et Filium.et eorum Spiritum partler
roemeamaiido e| desidefando nitendtim. . el in singulos, et simul in tres credenium sil.
IJAPCT LXXIV [ttt.' UHLtiy**. ./'' CONSPECTUS CAPITIS.— Sic credendum Cst, qoiSi
ipsi tres et singutus eorum est una suroraa essen-
Quod summa essentia sit speranda. tia; in quam solam oinnis homo debet credere.
CoysvBCTusCAP1.TIS.---'Adilludyero tenderenemo sicut haec sola est unicus finis quera iii omni
polest, si ad illud se possepervenire desperel. Ergo cogitatu, aCtuqiie suo homo per amorem debet
praeter amorem hecessaria esl spes iniendere. Qitemadmodum autem in iHam len-
Sed in hac intentione humana anima nullaieiius dere, nisi credat illani, nullus potCst, ita illam
se poterlt exercere, si desperet quo intendit se poSse credefe, nisi tendat in itlam, nulli prodest.
pervenire. Quapropter quantum illi esl utile studium CrCdendumigitur est pariler in Pairem, et Filiiim,
adnilendi 'H, taritum necessaria est spes pertiii- et eorum Spiritum, et in singulos, et siroul in tres;
geudi. „,quja ei singulits Pater, et sitigul»is :Mttus,! et rfn-
' •S gulus eorum Spiritus e<ilsumroa essenlia : et simul
27CAPUTLXXV (77). ;
Quod credendum sil in illam, hoc est, "credendo Pater, et Filius, curo suo Spiritu sunt una eademqiie
. lendendum in itlam. -" summa essentia, in quam solam orariis homo debel
CONSPECTUS CAPITIS.'—Arhare autem aiit sperare non credere; quia est solus finis, quem in omni cogitatu
potest, quod non credlt. Ergo et fides necessaria actuqtie so!6 per amprein debet intcndere. Unde
est.qua non modo summam essenttam et ea sine roanifestum estquia sicut in illam tendere, nisi
amari npn potest, eredat; sed qua cre-
3iiitius
ehdo tendat in illani. Iii illam enira credere est credat illam, mdtus potest; ita illam credere, nisi
credendo tendere iri illam. Ergo non cfedit in tendat inillam, nulli prodest. ;
illam qui, per hoc quod. credit, non ad tllam lendit. GAEUT LXXVH [ai: LXXV] "*.
Qui vero credeiido in illam tendii, ad illam sic
perveniet ut inlra illain perinansurus sit. Umfe Qum sit viva, qu~ mortua fides..
ipiitis dicifur ciedendum et lendenduin esse in CoitspEcftjs CAPITIS.— Ergo fldes sine dileclione
illam, quam credenduro aut ieiidendum esse ad inutilis est, et quasi»orluum aliquid. FidCs vero
, illaro. cum dilectione nonest otiosa: nam quod summam
Amare autem "*, aul sperare n« non potest quod justitiam diligit, nihil justtim conteroiiere, nihil
non credit. Expedit itaque eidem lromanae animae Valet injusttim admillere. Ergo et operPsa fides
snmmam essehiiam, et ea sine quibus illa amari non G _ vivit, quia habet vitam dileeiionis sine qua hPn
pperaretur; el olio-ja lides non vivil, quia caret
polest, credere, lit illam crederido"", tendat in vita dilectionis, curii qua non otiarelur. Ideo
illam. Qiiod idem apte breviusque signiflcari posse autera fldes morliia dicitur quia non habef vllam,
"*puto, si pro eo qubd esVcfedendo tehdere in semper habere debeti Porfd -vWfldes ea
icitur qua) credil in id, in quod credi debet;
3uam
summam essenliam, dlcatur credere in summairi morlua vero fides, ea quae credit lanturo id, quod
essenfiam. Nam, si quis dicat se creilere in illam, credidebet ,
satis Videtur ostendere, et per fldem quam proftte*- Quapropter • quanlacunque certiliidine credatur
tur, ad sumniam se lendere esseiiliani, et illa se tarita resj, iriulilis erit lides, et quasi mortuum alt-
credere, quae ad hanc peftiheht ihtentiortem : nam, qufd, nisi ditectione valeat et vivat. Etcnim nulla-
non videtur credere '*» in illam, sive qui credit tenuS (iilemillam, quam coropelens comitatur dile-
"
quod ad tendendutn in illam non perlinet, give qui ctio, si seopporturiilasbfferat "* operandi, otiOsam
per hoc quod credit, non ad iltam tehdit'T**i (78) Et esse, sed inagis se quadam ™* operum exefcere
forlasse indifferenter dici potest, credere in illahi, frequentia, quod sine dileclione facefe non posset,
et ad illam : sicut pfo eodem accipi potest credendo '" vel hoc solo probari polesl; quia quod summaro
lendere in illam et ad itlam, nisi quia quisquis ten- jusiiiiara diligit, nibil justum contemnere,nihil valet
dendo ad illam pervenerit, non extra illam remane- D injuslum admitlere. Ergo, quoniam quod aliquid
bil, sed intra illam permanebit. Quod expressius operatur, inesse sibi vttam, sine qua operari non
et lamiliarius significalur, si dicilur tendendum vaterel, ostendit : hon absurde dicilur et ope-

.-,.":.-.. . ...'?'.- VARIJ" LECTIQNES. ..., \:_ . . \\


"-•Quodtam aniss quod tamena '" Exbono ad mss. eobonoad. ™.Certissimee8liBss.
"**
Tltua. 30
cerlissimum est ***Cap.73 ett inmss. 75 m Adhfhendum tnss; adnitendi Amare autera, etc. tn
mss. Me incipit eaputlHtub hoc tituto ;Quod credendomsit, elc. ut.in titulo capitis 73m editis. '** Et
sperare mss, Ficlor. Sagiens Cisterciens. 7«Ul itla credendomss. utillamcredendo '*» Si-
aulsperare
gnari posse mss. signiDcari posse "" '*'
Non videttir credere ms. T/iuan. 50 non videntur credere
'***
"'tii
mst continuatur capul prmcedent.
'** Of^rat m*s. Thu. conferat '" Gap.ti eslinmss. caputTJ Gap. 75 est inmss. '"cdput 78
Magis esse quadara msi. Thu. Gem. magi||se quadam Facere
non possit mss. facere non Dosset *..•'-
NOTiE,
(77) Alias est pars cap. 7i. . " (78) Atias hic tncipit cap. 73.
«I MOTIOLOGICM. «9.3
rosa"* fldes vivere, quia habet vitam -iMeciwnissme j Lila -nec pfaires persome. Si quis itaque inde velit
qua non operareln r; et otiosa&dtsm nmvvivere*1*,qm aRcui loqni qmd tres, &-m. esse Patran, et Fdiam,
carel vita dileclionis, cum qua non otiarelur. Quare, et ntrinsqaeSpiritm,nisifomini1tgentianomints
si csecus dicitur, non tanlum qui perdidit visum ; proprie conveuientis coactus elegerit, aliquod ex
s;il qui cum debet habere '", non habet : cur non illism nominibus, quaepluraliter in summa essentia
similiter potest diei fides sine dileclione, mortua; non dici non possunt "* ad significandum "• id quod
quia Vitamsuam, id est, dilectionem perdidert; sed congruo nomine dici non potest : ut si dicat illam
quia non habetqnam semper habefe debet? Queni- admirabilem Trinitatem esse unam essentiam, vet
admodum igitur illa fides, qurn per dilectionem naturam; et tres personas, sive substanlias. Nam
operaiur, viva esse cognoscitur; ita illa, qnae per hsec duo nomina aptius eligunlur ad significandara
conlemptum otiatur, morttia esse convincitur. Satis '" pluralitalem in summa essenlia, quia persona non
ilaque convenienler dici potest viva fides credere in dicitur, nisi de individua rationali natura; et sub-
id, in quod credi ™ debet; mortua vero fides cre- slantia principaliter dicitur de individuis, quae
(!e;e tantum id, quodcredi debet. maxime in pluralitale subsistunt "*. Individua
CAPCT LXXVIII[al. LXXVI]'". namque maxime snbslant, id est, subjacent acci-
°
Qttod tres summa essentia quodammodo dici possit. • dentibus : et ideo magis proprie nomen subslantiae
COISPECTUS CAPITIS.— Omni homini expedit ut stiscipiunt. Unde jam supra manifesluro est summam
credat in trinam unitaiem, et unam Triiiitatem;
unam propter essentiam; trinam, propier tres essentiam, quae nullis sabjacet accidentibus, proprie
nesch» quid. Dici enim non potest quid sinl tres non posse dici substantiam; nisi substantia ponatur
personae,qno.ipsaeplurcs fiant. Nec enim sunt lot pro essenlia. Potest ergo hac necessilalis ratione
substantiae, quot personne, ut in bominibus, qui irreprehensibiliter illa summa et una Trinilas, sive
quot personae, tot individuaesunt substantiae. lta-
que in summa essentia siCut non sunt plnres trina uniias, dici una essentia, el tres persona", sive
substaniiae, ita nec plures personse. Sola ergo tres substanliae.
indigeniia nominis, quo pluraiilas in essenlia una
slgnificelur, dieitur esse tres personas sive sub- 28 CAPUT LXXIX (79),
s'amias in una suroma; essenlia seu nalura. Indi-
vidua maxime substant accidentibus : unde magis Quodipsa sit Deus, qui solus omnibusdominalur et
proprie nomen subslantiae suscipiunt : et ita omniairegil.
sninma essentia, quae nullis suhest accidentibus, CO.NSPECTUS CAPITIS. — Huic soli summae esseniiae,
non polest proprie dici snbstanlia, nisi subslanlia quae omnibus dominatur eiomnia. regil, proprie
ponaiufpro essenlia. Hac ratione irreprehensi- nomen Pei assignatur. Dei eniro nomine non intel-
biliterilla suromaet una Tririitas dici potest una ligiiur nisi substantia qiiae est supra oronem na-
esseutia, et tres personae, sive tres subslanliae. C lurara ab hominibus veneranda propter dignila-
Ecce patet omni homini expedire ut credat in tem, et exoranda propter imminentem quamlibet
unam necessitalem. Sicut autem a summe hono.summe-
quamdam ineffabilem trinam unitatem, et
que sapienle Spirilu facla sunt omnia; ita ipse
Trinilatem : unam quidem et unitalem, propter omnibus dominatur, et omnia regit. Ergo non ab
uitam essentiam; trinam vero et tsinitatera, propler alio, neccasu cuncla reguntur. Isergo solus esi
tres, nescio quid. Licet enim possim dicere Trini- quem omnis alia na.tura debet diligendo venerari,
de quo solo prospera sunt speranda, ad quem
talem, propter Patrem, et Filium, et ulriiisque solum ab adversis esl fugiendum, cui soli pro
Spiritum, qui sunt tres; non tamen possum '" quavis re supplicandum. Hic ergo solus vere est
et dicilur Deus, ineffabiliter Irinus et unus.
proferre uno nomine, propler quid tres; vetut si
dicerero propter tres personas; sicut dicerem '" Videtnr ergo "', imo incunclanler asseritur quia
unitatem, propler unam subslanliam. Non enim nec nihil "• est id quod dicitur Deus; et huic soti
pulandae sunt ires personae; quia omnes plures per- summae essenliae proprie nomen Dei assignatur.
sonae sic subsistunt separatim ab invicem, ut tot Quippe omnis qui Deum esse dicit, sive unuiri sive
necesse sit esse substantias , quot sunt personae : plures, honinlelligit nisialiquamsubstanliam.quam
quod in pluribus bominibus, qui quot personae, lot censet snpra omnem natiiram, quae Deus rion est, ab
individuae sunl substantiae, cognoscitur. Quare in ® hominibus et venerandam, propter ejus eminentem
summa essentia, sicul non snnt plures substantiae; dignilalem, et exorandam sibi propter quamlibet'"
VARLE LECTIONES.
""• Dicitur operosa mts. dicilur et operosa '" Otiosa fides mst. et otiosa fidere '" Non Viveret mtt.
Inu. 30 non iu jusle mss. Fict. Sag. Citter. non vivere '»• Qui cnm debet habere mtt. Thu. '"qnicUnque
"» In quo credi iitst. in quod credi '" Cap. 76 est in mss. caput.79 non la-
quod debet habere "* m de illis ms. Thu.
men possum mss. Thtt. omitt. possum Sicut si dicerem mss. omitt. si Aliquid
30 aliquot de illis mt. S. Mich. aliquod ex iis.'•' '«* Dici non possintmss. Thu. S, Mich. dicimnon possuut
'*« Ad designandum m*t. ad Signilicandam Ad designandam mss, ad signiltcandam Pluralitale
subsistunt mss. pluralitate cOnstunt "» Videtur ergo, etc. in mti. hic incipitcaput W) tub hoc"*tilulo:
"• Qnia vero nihil msi. quia necnihil
Quod ipsa dominetur, etc. ulin titulo capitis Tl.ineditis, Pro-,
pterquamUbet mst. Vict. Sag. conlra quaralibet
A . NOTJE. . •
(79) Alias est pars cap. 76.
S. ANSELMI CANTUAR. ARCHPP. BPP. PARS I. — DOGMATICA. 224
2|S
el exauo, et perquem, et in auo sunt
imnijnenlem neccssiiat-sm'", (?0) Qjjiid fiujen}.{$$, AJteae, fisl, botitts
pfo sua dignitate yeiieTaodum et pro qualibet fe omnia. Cum igrtur solus sit ipse, non solum
deprecanduro, "qnarasumme bottus etr sunime poiens Creaior, sed et potentissirous Dominus et sapienlis-
Spiritiis; ;q»i dmninatur oroai&is ef regii opinia ? simus reclor omuium : tiquidissimum est himc
Sicut enlra COnstat quia omnia per surame bonam, solum esse, quem omnis atfa natura, secundum
et
summeque sapientem omiiipolentiarti ejus facta SUnt Iptitm suum posse, debet diligendo venerari,
et vtgerit, ila nimis ihcenventeqse^l '7', s)«stimeiur verterandodiligere; Jp qiip solp prqspera siint spe-
sive ad stmim ab adversisi m fHgiendum,
qubd rebus a se factis ip.se"npii d^miuelur; randa, qseih
Veffeigitur hie
quod factaeab ilio, abatio niinuspotenle, minusve cui soli pro quavisipe supplicandum.
; sed solus Beiis, 1-Jfeffabitiler
lipiio, vel sapienie; atfl iiella, \pehi«(S falione, sed est nonsolum Deus, '-"'••
ci^siunii?Inpt^i^i|«,?roiu,^.^'fe fegn*antur; cum trinus etfunus "*,
&t'»lav
ille solus sit; pef «tuethcuilibet, et sine que nulti
.''">' . . ____:
_. ; •'

/' ;
y':M:::SANCTI:M0mmm:'' ;;::

::-:vPROSLOGr» :.:>'.
' ' '' -
"\'",':;: \ __ SE0 :;-:,

29 "«PROOEMIUM. B raentis aciem otnnnio fugeret, landem 'desperans


Vno argumenlo in lioc opuscuto inlendit ptobare quia voliii cessare, velut ab inquisilibne rei, quaminve-
Deus est, et qumcunqiie de Deo credimus. Difficul- niri esset impossibile.Sed cum illam cogitalionem,
tas opem, Auclor scribit sub.persona comtemplantis ne menteiri meam ff®tra
Deum et quterentis intetligere quod credit. Euie oecupande, ab aliis, ia
opusculo hunc titulum dederat : Fides qtiaerens in- qtiibus .proficere possem "°, impediret, penitus a
letlBcmm. Deinde Prptldgioii, id esf Attpquium hoc me velleni excludere ; tunc magis ac magis, nolenli
opustiuncupavit. 781et defendenti se coepit cum imporiunitate qua-
Postquam opusculum quoddam (Monologion),vel- d.arti ingerere. Quadaro igiturdie, curti venementer
ut exemplum meditandi de ralione fldei, cogentibus Cjtis importuniiati resisten.do fatigarer, iri ipso cp-
me pfecibiis quorumdam fratrpm, in persona ali- gitationum conflictu sic se oblulit quod desperave-
cuj,tisfacite secum raliocinando quae nesciat invesii- ram, ut studiose cogilalionem amplectefer, quain
ganiis'" edidi : eonsiderans illud esse multorum sollicitus repellebam. ^Esiiraans igitur quod me