Vous êtes sur la page 1sur 627

Hugues de Saint-Victor (1096?-1141). Hugonis de S. Victore,... Opera omnia... Editio nova... accurante J.-P. Migne,...

[Cum praefationibus abbatis Fl. Hugonin : "Essai sur la


fondation de l'école de Saint-Victor" et "Étude critique des oeuvres de Hugues de Sa.... 1854.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


SJECULUM XII

HUGONIS

DE S. VICTORE

CANONICI REGULARIS S. VICTORIS PARISIENSIS

TUM PIETATE, TUM DOCTRINAINSICNIS

OPERAOMNIA
' TBIBUSTOMISDIGESTA

EX MANDSCRIPTIS EJUSDEM OPERIBDS QVJE IN BIBLIOTHECA VICTORINA


SERVANTDR ACCDRATE CASTIGATA ET EMENDATA, CDM VITA 1PSIUS ANTE-
HAC NDSQUAM EDITA
ET INDDSTRl.V
STCDIO

CANONICORUM REGULARIUM
REGALIS ABBATIiE S.VICTORIS PARISIENSIS

(Rolhomagi1648, fol.)

EDITIO NOVA

t?l'flIIS BT ALIEEUSllf APPENDICEM


AMANDATIS
, ORDISE POTIORIDONATA,PR.CFATION1BU4
AHFLISSIMIS OPUSCULI
VARUSQUE AUCTAET ILLUSTRATA

ACCURANTE J.-P. MIGNE


BIBLIOTBECIE
CLEBI UNIVEBSJB
SIVE
CURSUUM IN SINGULOS
COMPLKTORUM 8CIENTI£ ECCLBSIASTICiB
RAMOSBDITORK

PATROLOGIAE LATINAE TOMUS 176

TURNHOLTI (BELGIUM)
TYPOGRAPHI BREPOLS EDITORES PONTIFICII
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CLXXVI COXTTNENTUR

HDGO DE S. VICTORE.

OPERUMPARSII. — DOGMATICA. [ Col. 9


Institutiones in Decalogum legis Dominicae. 9
De sacramentis legis naluralis et scriplee. 17
Summa sentenliarum. ki
De sacramentis Chrislianee fldei 173
De arca Noe morali. 618
De arca Noe mystica. 681
De vanitate mundi. 701
Eruditionis didascalicae libri VII. 7&1
De potestate et voluntate Dei. 839
De IV voluntatibus in Cbristo. 8U
De stpientia animae Chrisli. 84.5
De B. Marise virginitate. 857
De modo dicendi et meditandi. 875
OPERUMPARSIII.— OPUSCULA MTSTICA. 881
Expositio in Regulam S. Augustini 881
De institutione novitiorum, 925
De arrha animse. 951
De laude charitatis. 969
De modo orandi. 977
De amore Sponsi ad Sponsam. 987
De meditando. 993
De fructibus carnis et spirilus. 997
OPERUMPARSIV. — EPISTOL£ 1011
Appendix ad Hugonis Opera dogmatica. *0*7

Original edition published by J.P. Migne, Paris 1854


Repiint by Brepols, Turnhout (Belgium) 1976
HUGONIS DE S. VICTORE

CANONICIREGULARISS. VICTORISPARISIENSIS

OPERUM PARS SECUNDA.-DOGMATICA

INSTITUTIONES

IN DECALOGUM LEGIS DOMIMCiE

Quarum hreo sunt capita :

CAP.I. De tribuspr&ceptisprioris tabnlte. — CAP.II. De septem-praeeplis posterioris labulm.—


CAP.111.De ordine praiceplorumDei. — Ckf. IV. De substaraia dileciionis,et de charitate ordinata.

CAP.I. — De tribus prctceptisprioris tabulw. A angelosadorasse, sed etiam bomiineslegimus, nee


Audi, Israel : Deus luus, Deus unus est, ipsum lamen propterea alicubi reprebensos invcniinus?Et
adorabis, el ei soliservies(Deui. vi). NonIioclolum in Novo Apostolusquidem etiam fidelcsad servien-
ile praeceptoeslquod dicilur, quia ante prxceplum dum superioribus el prxlalis, summopere exhorta-
peradinonilionemadobedienliam audiloris animiis tur. Sciendum ergo est quod alio niodo homines
prxparalur. Audi, lsrael. Hic nota obedientiam. adorantur, el alio inodo Deus adorari prxcipitur :
Deustuus, hic ncla graliam. Deusunus est, liic do- usu nanique veleri superioresquivisab inferioiibu»
clrinam; quasi dicerelur: Oljedientiamexhibe, gra- adorari dicebanlur, quando eis sive in curvatione
tiam intellige, verilalem agnosce. Quod audis, boc genuum, sive capitis inclinaiioneab his rcverentia
est obediemia, quamexigeris. Quod Deusluus, est exbibebatur. Dcum autem adorare est ei lotam
graiia prxveniciiiis. Quod Deus unus, verilas qua mentem per humililatemac devolionemsubslernere,
illuniinaris ei perficeris. Deum tuiim audi, qui libi et ipsumprincipium ac linem omnis boni cie;lerc.
misericordiamjam exliibuil, cl necdmn lamen a le Qnod ei soli nos debere nemo esl sansc meiitis qui
servilium accepit, ut scias ab ipso esse utnimque, ambigal. Unde ipse quoque per prophetain de se
scilicet, ct quod a te exigit opus vinutis, el quod tcslatur, dicens : Gloriammeam alteri non dabo :
tibi promillit prxmium retribulionis. Audi, Jsrael, B et laudemmeam sculptilibus(ha. XLII).De servi-
id est, ausculta, acquicsce. Omnis enim virlus ab lule vero idipsum compclenlerintelligi potest, quia
obedienliaincipit, quemadmodumomne vitium ab niinirumomnis ille reclissimcsoli Deoservire dici»
inobedienlia procedil. Fruslra namque vel inobe- lur, qui el secundumDcumhomini superiori humi-
dienti gratia, vel conluinaci docirina, vcl non in- litcrse siilijicit.et ubi causaDei inipugn.ttiirfidentcr
telligentiprxccpium darelur. Idcirco primum audi, conlradicii, qui cavet sollicilene in sua servitute,
Israel, ut sis obediens, Deus luus, ut dcvotusexi- vel pro limore bominis contra Deum quid faciat,
stas, Deusunus est, ul veritatem agnoscas. Deinde vel terrenx relribulionis lucrum in. inlentione cce-
sequilur prxceptum : Ipsuin adorabis, boc pertinet lesti prxmio anteponal. Sed in Grxco manifestior
ad fideni.Et ei soli senies, lioc perlinel ad opera- ' senleiitia expressa est. Grxca nauiqne locutio divi-
tionem. Fides enim opcrans ex dilectione perlectiim nam scrvitutein ab liumaiiaproprio vocabulodistin-
facit, quia nec opus sine Ode, nec fides cui lemptis guil quod Laliuiias non babet: ibienim Deiservitus
suppetil, accepta est siue opere. Propterea adora (u/ria,el bumanadulia vocatur. Elob boc idololalrx
recle credendo, servi bene operando. Quxri autem appellati sunl, qui eam servilutem quam Deo de-
potesl, si id quod dixit, ei soli, ad uirnmque refe- „ buerunt, idolisexbibebanl.ScdLatinalingua utrain-
reudumest, ut dicalur, Ipsum solum adorabis"et ei J que sub eodeai nomiue serviiutem comprebendit,et
soli servies? Sed boc quomodostare polerit, quia propterea ohscurior significatio facta est, cuin dr-
sxpe in YeteriTestamenlo sanctos viros non soluni citur : Ki soli servies,qttodin Grxcoambiguumnoo
PATROLCLXXVI. 1
11 HUGONISDE S. YICTOnE OPI». PARS II. — DOGMATICA. I)
est. Sed cum boc prxeeplum ad Patrem perline.it, A Sabbatum pro Sabbato suis Deusdilecloribus polli-
quare dictum est: Ei soli servies, quasi etSainFilio cetur. Duo igitur sunl Sabbata exterius, unum Dci
et Spiritui sarwctoservieudum non sil? Yerum, quod el unum hominis : etduointerius, unum Deielunum
dictum esl, soli, non ex-cludil comraunionem Filii hominis. Sabbatum Dei illu.l,quo exterius aboperc
et Spirilus sancti; sed quidquid Deus non esi. Pa- cessasse dicilur, sacramentuin est illius inierioris
ler aulem, et Filins, ct Spjritus sanctus unus Deus sabbali ejus in quo ipsius xterna immorlalitas, iin-
est, et ipse solus adorandus cst, eique soli, et non morlalisque xternilas perpetua et inconcussabea
nlteri serviendum est, «a videlicel servitute, quseei litudine perfruens nullo unquam labore faligalur.
soli debila cst. Nara et in Evangelio cum dicilur : Sabbatum hominis, quod ei exturius visibiliterser-
Ntmo novit Pairem, nisi Filius (Matth. xv), elc, vandum prxcipilur, sacramentum est interioris
non utique Spirilus sanctus a Patris cognitione ex- Sabbati, ubi inens sancta per bonam conscienliam
cluditur, cinn ipse eliain prcfunda Dei, leste Apn- a servitute pcccati quiescens in gaudio Spirilus
stolo (/ Cur. n), scruletur. Sed esl ejusmodi lo- sancli jucundatur. Iloc Sabbalum quisquis in prae-
qucndi genus, ut dicatur, nenio nisi ille videlicel senti vita ila servaverit, ut nullisconsential malis,
qui non, hoc.esl quod ille. perveniet in futura vita ad illud internum el xter-
llis pro brevitalc iranscursis, ad sequens maml.i- B num Dci Sabbalum, ubi nulla teniiel mal.i, sicul
lum disculiendum transcamus, quod lale esl: N* diclum csl : Et eril Sabbatum pro Sabbalo, mensis
assumas nomen Dei tui in vanum(Exod. xx). lloc ad pro mense. Istud itaque praeeeplum specialiler ad
siinplicem lillerx sensum laliter intelligi debel, ut Spiritussancli persouamreferri videlur, cum dici-
nomcn Dei hoino in vanum non assumal, id est, lnr : Observa Sabbatum, ul vidciicet in prxsenli
vcl ad mendacium conOnnandum,vel ad idolum ve- suscipiamuseum et custodiamus intra nos in gau-
nerandum, scilicel, ut ncque idola nominediviuo dium bonx conscientix, quatenus cum in fuluro
honorel, neqtie falsilali nomen Deiassociet. My- suscipere el possiderc mereaniur in gauJiinn vit.ia
slice autem noineu Dei in vantiin assumere, est Fi- xlcrnx. Hxc igitur svnt tria prxccpta primx labu-
lium Deivisibilemper humanitatcmfaclmn crcalu- Ide,in quibusprxcipue Dei dilectio commcndatur,
ramexislimare. ln vanumquippenomciiDciassymit, cl tota Trinilas unus Dcus xqualiter adorauda et
qui Filium Dci xlerntim ex tempore coepissecredit. colenda prxcipilur.
Nomcn siquidem Patris Filius dicitur, quia iu Filio, CAP.II. — De seplemmandatistecttndwtabulm.
et per Fiiium Pater invisibilis manifestalur, non Seplem alia secunda labula continebat, qux ho-
golum quandopcr ipsum imiiulus-facrusesl, verum niinein ad dilectioncm proximi instruuiit. Et pro-
etiam quandopcr ipsiiih hoino est- rcdcrnptus. Sane L pterea septenario distiiigunnlur : quia in praeseiui
qui Filium Dci bominemfacluin conlhenlur, nequa- vita lanlum quaeseptemdiebus volvimr, nostra cba-
quam ln vanum nonien Dei assumunl, quia quem rilas pietaiis operibus exercetur erga proxinunn;
eredunt homiucm pcr id quod assumpsit ex tem- postca, consummatisoperibus cl finitis bboribus,
pore, Deumvcrumagnoscuni per id quod fuil ex per coniemptationempariter cum proximo beaiili-
iPiernitale. Polcsl adhtic aliter inlelligi, quod" di- canda est in Deum.Amor ergo proximi et lenipo-
clum esl: Ne assumat nomenDeitui in xanum. In ralis est, quaiiluni perlinet ad exhibilionemoperis;
vanum naniqne nomcn Dci assumtiiit, qui Filium ctxlernus, quantum pertinetadcUecluin liileciions.
Deiad se missum, el.pro sua saluie incarnalum Primum prxceptum secuudx tabulaead palrein per-
contciniiuirt. Quid est ergo diccre : Ne assumasno- tinet bouiinem, sicut primum primx ad Paircm
men Dei tui in vamtm, nisi, Sicut vencraris, et ad- Deum, ulrobique paieiniias praeponitur, utro!i |ue
oras euiu propler hoc, quod&beofacluscs;sic&dora principii dignitate honeratiir, quia scctiiuUimquem-
eum. et vcnerare propier boc, quod ab eo es re- darn modum sic liabemus principium nascendi per
demptus, qui non minus tibi conluiil cum redemil, generalioncm a patre bominc, sicutpriucipiumexi-
quam cum creavil ? Ad eumdem speclat scnsum, Q stendi per conditioncmaccepimus a Deo Patre. Et
quod ipsc Filius in Evangelio discipulis, el per di- paternitas hominis sacramenlum est ct imago divi-
scipulosomnibus in se credentibus dicit: Crediiis nx paternilalis. Ut discat cor humanuin in eo prin-
m Deum, el in me credite (Joan. xiv) : modesta cipio quod videt, quid debeat illi principio a quo
quidein (ut decuil pium) insinu&tionenos admo- esl et quod non videl. Sic ergo dictumest: Bonora
nens, ul intelligamus eum IHIIIsolnm adorandum a patrem tuum et matrem tuam, ut bentsit tibi, tt sit
nobis in sua divinilate qua condidil, sed in huma- lengwvussuper terram (Deut. v). Sicut superius di-
nitate eliamqua redeinit. ctum esl in primoprxceplo primx tabulx, ila ei liic
Tertium prxcepuun csl : Obterva diem Sabbali uon lolum ad prxceptiouem perlinet quod posituiu
(Dent. v). Qualnor Sabbata comniemorare videtur csl. Sed ibi quod prxter prxceptum erat, prxims-
Scriptura. Piimum illud, in quo Deus porfeciisope- sum esl, hic subjunctum est: Audi, Jsrie', Deut
ribus suis rcquievissedicilur. Secundum illud quod tuus, Deus unus, hoc totuin anle prxcepliim pras-
frliislsrael carnalitcr cuslodiendummandatur. Ter- miltiiur, ipsum prxceptum posiea subii.fertir :
tiuin illud, quod populo Dei spiritualiter servandum Iptum adorabis, et ti toli tervies. Ilic prxce^luiii
prxcipitur. 'Quarluni illud, quod in repromissione prxcedii, honorj patrem luum t: matrcm tuam,
15 INSTITUT. 1N DECALOGUM. 44
deinde suLjungitur. ut bene tit tibi, ci tis longvvus A , betur cum dicitur : Non falsum letiimonium dices
tuptr terram. Quid esl ergo quod ibi anle prxce- (ibid.). Et quia ab opere ixsionis diu se cobiberu
plum causa prxccpli subinfeitur, nisi quia Deus non potest, qui menlem suam ab inlcntione et vo-
diligendusest propter scipsum, et bomo propter lunlate lxdendi non cohibet, sequitur et dicit: Non
Dcuin?Nam et amor parenlum si ad solam carnem concupiscesuxoremproximitni; nec concupiscesrem
respicil, spiriluale prxmium non acquirit. Ex Deo proximi lui (ibid.). Ut non moeclieris, non concu-
igitur prius in nobis est propler quod pcslca dili- piscas uxorem proximi ttii; ut fiirlum non facias ,
gendus est a nobis, qi./a ejus gratia nostra dilectio non concupiscas rcm proximi tui. Haccsunt decem
prxvenilur, et uoslra dileclio per ejus gratiam ex- prxcepta , qux primrc pcrfeclionis viam et semitam
eitala subsequilur. In palribus aulein carnis noslrx, pandunt direciionis. Prima enim perfectio per bo-
si ad id soluiiibeneficiumnostra dileclio lcndilnr, nam operationem hominem in semetipso dirigit.
quo carnaliter ab illis nostrum meritum prxvenitur, Secunda per cbaritalem proximi in latum expandit.
quia ultra camis affeclumcl supra carnis intuilum Tertia per charitatem Dei in altum exlollit. Quia
non proficit,ad perfeclioncinprxmii spiritualis non dennritis primx perfectionis lineam porrigit, cenle-
pertingit.Ergoproplcrvitanixlerniiatisdiligendusest B narius secundx expandit latiludinein : milleiiarius
auclor vilx iemporalis,utscilicelnonobhocdiligalur in allum summam lollil perfectioncm.
quia hancab illo.imoper illum vitain acccpimus,sed CAP.111.— De ordinepmceptorum Dei.
qitiapcr illum vitam intraturi surous. Hene ergo Ordinem aulem ipsorum prxceptorum Dei siue
cura dicluin esset: Uonora patrem tuum, subjuncta consideralione transire non oportet. Nam si ord»
est causa, ul benetit tibi, el tis longaivus super ler- vivendi esl, utique el ordo prxcipiendi. Primiim
ram, scilicel viventium, quia boc diligere debemus ergo atlende quod dicatur tibi, ut adores Deumtuum.
in auclore vitoebujus, quod ab illo per hanc vilam tt serviat illi, hoc est primum preceplum. ln ad-
ad vitam fuluram initiati sumus. Et pulcbre hono- oratione agnosce fiuem, in servilute inlellige bonani
ranli principium suum longxvilas promillilur, quia operalionem. Post hxc secundum prxceptum se-
Deo per dileciiouem adbxrere, Klernilalem prome- quiltir: Ut nomemDeitui in vanum non assumas ,
retur. Sane qiianlum speclat ad sensum litterx, quatenus verbum verilalis in ore tuo sil propler ve-
duobusmodis parentes nostros honorare debemus, ritalem , ut post fidem cordis sequatur confessio
el obedieudoeis videlicel in omnibus, his exceptis! oris. Primum devotioad bonam conscicnliam, posl-
in qnibus Dei Palris-dileclio non offenditur, el eos( ea cxemplumoperis ad bonam famam, novissime
(quauluin nostra faculias suppetil) adjuvando. Sed _ verbum prxdicalionis ad doclrinam. Deinde scqui-
et de palribus spiritualibus, id esl prxlalis noslris, tur tertium prxccplum, el dicilur tibi, ut Sabbatum
ldipsuminlelligere nihil impedit, quibus obedien- observcs, hoc esl mcntis quielem custodlas, ul 11011
tiam debemus quanlum noslra habet possibililas, perturberis ex adversis foris occurrcnlibus pro veri-
et auxilimn , imo servitium quantum suppetit tate. Scd discas esse pacificusetiarn inler illos qui
facultas. pacem oderunt, prxdices verilatem , cl non omittas
Secundum prxccptum est: Non occides(Deut.v). charilutem. Hxc sunl tria prxcepla primx tabnlx,
Convenientersane cui in prxcedenli mandalo vilx de iis qux perlinent ad Deum. Poslquam sequitur
longxvilas proinittitur, liic ne alienam vitam exstin- secunda labula de iis qux spectaut ad proximum.
gual probibetnr, ut hoc ex cbarilate Dei sit, quod| Primum eigo prxceptum secundx labulx esl, iu
prineipiam suuni honorans ad vitain qux finemi quo tibi prxcipilur, ul honoreiprincipiumtuum , ut
nescit inbial: boc vero ex charitate proximi, quod| viiam tongxvamhaberepossis,quoniamqui non hono-
ad vilx alienx finem nullo crudclitatis odio se rateum aquoest, dignuseslulreliiicrenon possit id
relaxal. qtiod est. Secundum : Non occides, debito subse-
Deindesequitur terlium prxceplum: Non mceclia- quilur ordiue, quia si obscrvandoprimum hnjtis ta-
beris(ibid.) : et quartum: Non furtum facies (ibid.). D bulx prxceptura, vis esse longccvnssuper terram ,
Konmeechabtris,lioc perlinct ad vilam propriam : rationi el diciamini nalurx consonumest ut occiJas
JVonfurtum facies , hoc pertinelad vitam alienam. neminem, nec videlicel alii cuipiam quod tibi f.i-
Supra enim jussus est el suam et alterius vitam cluin nolis, facias. Cui etiam teilium , quartuin ci.
conservare; bic juhelur el suam et alterius vilami quintiim concordant, nam sicul libi non soluin vi-
non lxdcre. Justum est euim ut in via vilx cor- lam vis esse salvitni, sed el conjugem, et reni , u
ruptionem caveat, qui in palriavitam incorruptami famara, vis habere inviolatam, ita dccel ut non mie-
exspeclal, et qui Vitaih' proximi per apertam vio- cherit, non furtum fac-ias, non falsum tistitnouuim
lentiam non oppriinit, etiam pcr fraudem occul- dicas, quo postreinoproxiuioin tribus nocere possis,
tam in ui qux ad iisum vivendi data stini ei noni in vita, re ci fama. Porro quia ad jiistificationcni
noceal. Et non solum ipse per se non noceat, sedI non satis esl forinidiiic pcenx cohibere ab illicitis
ueque nocentibus et nocere volenlibus sua auclori- nianum, sed neccsseesl ut Dei el virliitis amore co-
tatc vel attestatione liduciamaut firmamentuin prx-• hibeamus et mente, bene stibduntur duo retiqua ,
slare prxsumal. Hoceuim scquenli mandalo prohi- ul neque uxorem neque reui concupiscasproxiuii.
15 IIUGOMSDE S. YICTORF.OPP. PARS H.— DOGMATICA. ia
(1) CAP.IY. — Dttubtlaniia diltctionittt chari.ale A per desiderium currens, requiesccnspec gaudiiun.
ordinata. Ilic bonum est, et bic malum est tutim , corhuma-
Quolidianumde dilectionesermonemserimus, ne num, quia nec aliuude boniun es si bonumes , nec
foite non animadverlenlibusnobis scinlillel in cor- aliundemalum es si maluin es : nisi quod, vel malr,
dibus nostris et exardescat ignis flammain faciens, vel bene anaas, quod bonum est. Nam omne quod
aut tolum consumens aut purgans tolum. Ex eo est, honum est; sedcum id, quod bonuin cst, niale
namqiic tolum est quod bonumest, et tolum quod amatur, illud bonum est, et hoc maliim est. Igitur
miilumesl cx eo est. Unus fons dilectionis inlus nec qui amat malum esl: nec quod amat malmn
saliens duosrivos eifundit.Aller est amor mundi , est: nec amor quo aiuai malum esl, sed quod male
cupiditas : altur csl araor Dei, cbaritas. Medium amat, el hoc omne malum est. Ordinaie ergo cha-
qutppe est cor liominis unde fons amoris erumpit, ritatem , et jam maluin nullumest. Hagnam rem
et cum per appelitum ad exleriora ducitur , cupi- commendarevolumus, si tamen valemus, quod vo-
ditas dicilur: cum vero desiderium suum ad in- luinus. Omnipotens Deus , qui nullo indiget, quia
leriora dirigit, charilas nominaltir.Ergo duo sunt ipse siimmum el verumbonumest, qui nec de alie-
rivi qui de fonle dileclionis emauant, cupidilas et no accipere polest quo crescat, quoniam ex ipso
charitas. El omnium malorum radix cupiditas, et **sunt omnia, nec desuo amiiterc,qiio decidat, quo-
omniuhi bonorum radix charilas. Ex eo igitur to- niam in ipso imniuiabililer eonsistunt universa :
lutn esl quod bonum est, el lolum quod mnlum, ex ipse rationalemspiritum creavit solacharilale, nul.'a
eo est. Quidquid ergo illud est, niagimin cst quod necessitate, ut eum sux bealiludinis participem fa-
in nobis est, el ex eo lotuin est, quod incsl nobis, cerel. Porro ul ideinessel aptus lania beatiludine
ex hoc aiilemamor esl. Quidesl amor, el quanlum? perfrui, fecit in eo dileclionem,spiriluale palatum ,
quitl esl amor , aut unde est amor? El sermo Dei quoddam significansad gustumdulcedinisinternx :
de amore loquilur. Nunquid boc negoliumnon po- quatenus per ipsam videlicet dilectioneinsux feli-
lius illoruin est qui amorem , qui pudiciliampro- citatis jucunditatemsaperel, eique infatigabili dc-
stiiucre consiieverunt?Ecce quain mulli qui ejus siderio cobxreret. Per dilectionem ergo copulavit
niysleria volcntes suscipiunt, quam pauci qui ejus sibi Dcuscrealuram rationalem, ut ei semper inlix-
verba in mediumproferre nonerubescunl. Quidigi- rendo, ipsum qno beatificanda eral bonuni, et cx
tnr nos farimus? Forsilan multa improbilate fron- ipso quodammodciper affectumsugeret, et de ipso
lem Iraclam habemus, qui nonverecundemur amo- per desideriumbiberet, el in ipso per gaudiumpos-
rem diclalum formare, quem et impudicialiquando - sideret. Suge , o apicula , suge. Sugeel bilic dul-
non possimt sine vcrecundia in vcrhis expriinere. coris tui inenarrabilem suavitalem. Immergere, el
Sed aliud esl investigarevitium ut eradicelur, aliud replere, quia ille deficerenescil, si lu non incipias
exbortari ad vilium, ul viitus el verilas nonamelur. faslidire, adhxre ergo et inlixre , sume e.l fruere.
Nos igilur investigamusct qiixrimus ut sciamus, et Si sempiternus gustus fuerit, sempiterna quoque
scieutes caveamus: quod i'.!iinvcsligantut sciant, bealitudo erit. Non jam pudeal nos uequepcenieat
sed sciant ul facianl, quid illud iu nobis sit quod de amore fecisseverbum. Non pcenileat ubi lanu
desidcria noslra sic imiltifariain dividit , et cor utilitas : non pudeal ubi lalis bonestas. Igilur per
uoslrum in divcrsa deducil. Invenimusaulem hoc amoreir. socialaesi Faclori suo creatura rationalis:
aliud non esse prxler amorein, qui, cura sit motus solumque esl dileclionisvinculumquod iigat uiros-
cordis, secundumnaluram singularis et uniciis, se- que in idipsum, el tanto felicius quanto fortius.
ciindumaclionem.autem divisuscum ee inordinate Propter quod etiara, ul indivisasocictas, el concor-
movet, id est, ad ea qux non dcbet, cupidilas dici- dia perfecta utrobique habereiur , germinatus est
tur.cumvero ordinatus est, charitas appellalur. nexus in charitaiem Dei, el proximi, ut per chari-
Ipsum ergo bunc cordis motum quem ainorera tiitem Deiomnes uni cohxrcrent , per cliariiatein
appellamus,qua deliuitionesignarepoterimus? Ex- D proximiomnes ad invicemunum fierenl, ut quod de
pedil nobis propius intueri eum , ne laleal aliqua- illo uno cui omnes inbxrcbanl, quisque in seinet-
tenus , el non sciatur, proptereaquenec caveatur ipso non caperet, plenius,atque perfectiusper cba-
cum inalus cst, nec appelaiur aut invcniatur cum ritatem proximiin aliero possideret, et bonumom-
boniis, de quo et cuinmalusesl tanta mala veiiiunt, nium fierel totum singujormn.Ordinate ergo chari-
-et cum bonus est tanla bona procedunt. fpsum igi- tatem. Quid eslordinale cliaritatem?Si desiderimn
tur qnoniodo diffinimus, invesligcmns, considere- est amor, bcne currat: si gaudiumesi, bene quie-
mus, quia oeculium est quod quxritur , qiianloque scat. Esl enim amor (sicut dictum esl) dilecliocor-
inlerius collocalum est, tanto magis in utraque dis alicujus ad aliquid propler aliquid : desiderium
parte cordi dominatur. lgitur videturamor, et amor in appetendo,el inperfruendogaudium: per dtside-
est dilecliocordisalicujusadaliquidpropleraliquid : rium currens, et requiesceusper gaudium: currcns
desideriumin appetendo,et in perfruendogaudiura: ad illud, requiescensin illo.Ad quid, aut in quo ?

(1)Capilulumhoc, sub (iluloDe tubttantia dilec- bent. Exstat etiam irtler opora S. Augustiui, loin.
iiunis, mss.codiccs iil opnsculiimdisiiiiclumexhi- Yl, col. 843, edit. Higne.
il DE SACRAM.LEGIS NATURALISET SCRlPT.dE. 13
Audite, si forte explicarc possimus, quo curreie A Ciim proximo, ut eum in via Dei et comitemitine-
debeat amor noster : aut in quo requiescere. Tria ris. et sociiim pervenlionis babere concupiscat. Ped
quxdamsunl, qux ainari hene aut male possuiil, in proximum non potest, ul in hoinine spem et
id est Deus , proximus , el muiidus. Deussupra nos liiliieiamsuam consliliiat. Haec siiul duo, qux flil
esl: proximus juxta nos esl: niundiisstibtus nos proximum perliuenl, id est, de ipso, ctiin ipso,
esl. Ordinate ergo chnrilaiem. Si curril, bene cur- iion in ipsuni.Uiiiimest mundi,ilc ipso currere : uoit
ral: si requiescit, bcne requiescai. Desideriumcur- cum ipso, aul in ipsum. De mundo desidcrium cur-
rit: guudiumrequiescit. Propter quodgaudium uni- rit.quandoinspecto foris Deiopereper admiralionem
forme est, quia semper in uno esl: nec vicissitu- et laudeti), ardentius intus ad ipstim se convertit.
dinevariari potesl. Desiderium aulemniutabililatera Cum mundo curreret, si sc pro miitabililate lem-
suscipit, et idcirco non se continet in uno, sed poralium, sive dejicicndoin adversis, sive elevando
varias species reprxsenlat. Onmis nainque cursus in prosperis, huic sxculo seconfdrmarel.ln inundnm
aiit de illo esl, aut cum illo, aut in illo ad quod est. curreret, si in ejus delectalionihusseiuper requio-
Quomodoergo currere debcl desiderium nostrum ? scere vellet. Ordinate ergo charilatem : tit deside-
Tria sunt : Deus, proximus, et rnundus. Tria Deus, rium currat de Deo, cum Deo , in Denm ; de pro-
duo proximus , et unum mundus habeat in cursu B ximo, cum proximo, non in proximnm; de mundo,
desiderii noslri. El est in desiderio ordinata chari- nec cum mundo , nec in munduin. El in solo Duo
Us. Amor namque per desiderium , el de Deo , et requiescat per gaudium, quia, si gaudiumest, amor.
cum Deo, et in Deum ordinale currere potest. De bene quiescat; si desiderium est, amor bene currat..
Deo currit quando de ipso accipit unde eum diligit. Est enim amor, sicul diclum est, dilectio cordis a\\-
Cum Deo currit, quando ejus voluntati in nullo cujus ad aliquid propter aliquid : desiderium in
conlradicil. ln Deumcurrit, quando in ipso requies. appetendo , et in perfruendogauilium , currens ad
cere appetit. Hxc sunt tria, qux ad Deum pertinenl. aliud, requiescens inillo. Hxc esl ordinata charitas,
Duosuut proximi. Polest enim desiderium dc pro- et prxler ipsam omne qnodagilur non ordinala ch»-
ximo currere , sed in proximum non polest. De ritas esl, sed inordinala cupiditas.
proximo, ul de ejus salute, el profectu gaudeat.

DE SACRAMENTIS IEGIS NATURAHS ET SGRIPTl

DIALOGUS

MAGISTRISIGNANDIPERM.ET DISCIPULI5IGNANDIPE« n

Loquitur prior discipuius.

D. Quidfuit priusquam (mundusfierct? M. Solus iC creare rudem maleriam : qtiasi non potuerit simul
Deus. D..Qiianditiprius fuit? M.Ab xterno. D. Ubi cum forma creasse eam? M. Voluil prius osletulere
fuit cum nibil csset prxter ipsum ? M. Ubi modo quid esset crealura ex se, et quid ex beneficioCrea-
est, ibi fuit et tunc. D. Ubi est modo? M.In se- toris deinde accepisset; ideoque prius creavit cs-
uietipso est, et omnia in ipso stint, et ipse e.u in senliain, postmodum forniam indidit. D. Cui osteu-
oinnibiis. D. Quando fecil Deus iniindum? M.In debal hoc, quando adhttc neino erat qui hoc videre
principio(Gen. i). D. Ubi faclus est niundus? M.Iu poleral? M.Erant jam tunc angcli qtiibus hoc osten-
Deo. D. Unde faclus esl munilus? M. Denihilo. deretur, ul foris in rebus conditis videreul, quod
1). Quomodofaclus est muudus. M. Prius in inaleria in seipsis iuttis ngnoscerenl; ne et ipsi gloriam
simul facta sunl oninia : posiea vero iu bac qua quam acceperant silii, sed conditori suo inbiiendam
iiuncmundns cernilur forma, per sex dies composita puiarent. Nobis quoqtie hoc oslcmliiur; qui eisi
sunt et ordinaia universa. D. Quomodopoterat ina- illud quando factuin esfnon vidiinus, quod ta.nen
leria prius esse quamforma? M. Materia rlla non facliim sit (sacro eloqnio rcferente ) nmliviiiius.
oinnino sine forma fuil; sed tainen informis prius n D. Ubi vel qualis fiiilprima illa iualeria priusqiiaiu
fuisse dicitur, quia in prima sui conditione lam formaretur? M. Ibiilein coufttsa jactiil, uiii nunc
decenlein et tam aplam (sicut nunc habet) adliuc ordinala subsistil. Nam teria in coilem in quo iiuulo
foriuam non habuii. D. Quare voluil Deus prius e^t, hoc est: inedio loco constituia, tribus reliquis
10 IIUGONISDE S. VICTOREOfP. PAHSII. — DOCMATICA. *>
«lement.s, id cst aqua, ci aerc, ct igne, In una ad- A nium : Aqumqux tuper ccelottunl taudent nomen
huc caligine conftisisiimliquc involvcbattir,qux vi- Domini(Psal. CxLviu).
delicelconfusio circumquaquclerram anibiens tan- D. Quomodo possunt aqox supcr coetumconsi-
tumdem spatii siirsiim occupabat, quanliiiu nuuc stcrc? M.Gbcialiler vel (quod magis credibile esi)
nniversitas creaturarum complcciilur. Formam jain ad siir.ilitudincmillitis primi chaos lirniiler ibi sus-
ttinc lcrra qii.ilemcuiiqiiccxtcris potiorcm habuit, penduntnr pcndulacad modumnebulx levis, qualis
sed involutaaiquc obducta uecdnmapparerc poluit in principio ualiira omnitim aqiiannn fuissc pula-
quod fuil. Rcliqua Iria, ut dictum cst, omniinndo lur.
confusaerant ct indigesla, in modmn cujiisdam ne- D. Qux fuit formatio dici tcrlix? M. Aqux iHre
btilsc in hoc quod nunc acr ct ccelumtencl spatio qux sub firinamenlo pendcnles rcmaiiscranl com-
suspcns.i. Qunm caliginera tcncbrosam lcnebras p.ictx sunt ad inviccm; ct pondcrc laiidcmdeorsum
Sciiptura nominavil; quac in principiosuper faciem (rossx congreg.it*sunt in locum unum (Gen.i), id
abyssi (qux adhuc nondumimpletaera!) colleclionc e,t in magiiamillaiu ahyssumquam prius dcsupcr
aqiiarum desupcr oppansx pcndebant. oblexeranl: unde et nunc ad omncs terrariim par-
D. Qucoformatiofacta est prima dic ? M. Lux fa- tes per thraconcs et alvcos stiosdcrivanlor. Con-
cta est prima dic (Gen.i): quxquidem jam prius in- " gregalisauleni aquis, coepitapparere arida (ibid.),
ter cxtcra matcrialiter crenia fucral; sed nuoc hoc esl tcrra, qux prius caligiue illa cl confusione
priimnn ul luccrc posset ct illuniinnre, ab aliis sc- involuta latuil; qiiam apparentem Detis germinibus
gregata cst atque dislincia. D. Qualis existiruanda suis veslivil: el sic couipleltimesl opus i
diei lcr-
cst fuissc lux illa ? M. Sunt qui asserunt niibem tix.
lnciiUm fuisse, qux (sicut sol modo) circomfer?ba- D. Qux formatio fac.lacsl dic quarta? M. Ltimi-
tur ambicns tcrram; qux dum superiores niundi naria conditasunl in coelo,id cst sol el luna el stcl-
p.irtcs oriens lustrabal dicm, occastiautem suo ad Ix; ut luccrent super tcrram, ct ilfiimiiiareutillam,
infcra desccndensabsentata Iuee fecit nocter.i. lnde et tempora cursu suo disl'mgucreut(ibitl.).
dislinctos elappcllatos volunt tres illos primst dies . D. Qux fornialio facla esl die qiiinta ? M. Avcs
in exordjo creaturarum priusquamsol et artera lti- et pisces facli sunl de aquis. Avcs dcinde in aere
iiiinnria conderentur. D. Ubi dicendum esl modo collocartxsunt; pisccs in originali sede permanse-
Rsse lucem ilhni ? M. Dicunt modo in superioribiis runt (ibid.).
•Ttherispartibtis circumquaquedispersam essc, et D. Qux formatio facta est die scxta ? M. Bcsliae
ndhticvideri posse f>inon major illam solis claritas f. el cxtera animantia qux vivunl supcr terrain de
absconderet; nncte vero ex illa adhuc luce diligen- terra crcata sunt. Consummatis autem el prxpara-
ter considerdntibus demonstrari qmsi quasdam te- tis omnibus, postrcmo (eadem tamen sexla die) f^-
nuissimx nebulx lucidas contra firuiamenttimrcli- ctiis esl homo, qui universx dominarcltircreaturae.
quias dispersas, quas omnino major dici cjarilas ab D. Quare avcs, qtix in aerc collocalx suitt, nonsunt
oculis intucntiiimcelal. factx dc ipso acrc, sicut pisces dc aqua, el bcstix
D. Qux formaliofacla esl secundadic? M.Firma- pnriter et homo de lcrra? M. Quin acr talem non
menlum factumcst recunda dic (ibid.), quodquidcm babet corpulenliamut dc eo aniiiml fiori possitsicut
el prius ipsum matcrialitcr creatum fuerat; scd huc ct du lcrra. D. Quare novissimcfacltis est bnmo?
usquc indiscretum ct in illa universnli confusionc M. Quia Iiouiounivcrsx crcalurx prxfieieiulusfuit,
pcrmisltim mancbat. Ntinc atitem, id est secunda congruum cral ut prius mansio cjus pracparnreltir,
die, erulum n pcrmistione el in formam redactunV pastmodum ipsc ordinnlis omnibus qunsi posscssor
pnsittim cst, ul inter aquas supcriores ct aquas in- el reclor inlrodticercliirin orbem tcrraruui. llaec
fcriores dividcrel; sic scilicet ut illi confusioni in igitur sunt opcra condilioiiisqnx scx diebus fccit
niodum nebulx circa tcrram pendenti medium ve- Deus atque complcvit, anle omncm dicm ercans,
niens quodainmoiloillnm inlcrsecaret, et ambitu D trihus primis diebus disponensct ordinans, tiibus
sno circiimqnaqiiccnmpleclenspartcin infra se clau- sequentibiisccordiunns : primndiscerneus, sccunda
ilcrel, partem cxlrinsecus separaret, id est ut ab dislingucns, 1'rlia disponens, qunrta exornans
ipsis aquis qux in divisionecxlriusccus sive stipc- ccelos, quinla nerem el aqiiam, sexta lcrrnin. D.
rins rcmanserutit, firmamentiim medium intcr Quar* sex diebus fecil Dcus opera sua, et scplima
aqu:i8 el aqtias lotum rircumqtiaque amliireiiir, requievil? M.Senaritisquia ex pnrtibussuis constat,
nqux auleni, qtix inlrinsccus sive inferiusrelictx signum peiTcciioniscst; el idcirco voluit Dcttsscx
sttnl, totx ab ipso firmameiitoex omni parle clau- dicbus complcre opcra sua, ut ostcndcret se in iis
derentur. Pars crgn aquarum in divisionesuper fir- , qux fecerat, ncc siiperfliitimaliquid posuisse nec
mamenlum remansil; pars ali.i infra ambilttmfir- '"reliquisscimperfeclum.Completisnulcmscx diebus
inamenli conelusa, tolum circumquaqiieacris spa- scptima deniuni die rcqtiievit (Gen. u), id esl ab
tium implcns occupavit. D. Estne crcdcndumadhuc opere cessnvii; non qttod ipse quasi fatigalusrequic
csse aqtias super (irmamenttim?M. Sic piilatur; indigerct, sed ut nobis si secundummodumel meii-
quia et Scriplura sacra divcrsis in locis hoc mani- siirain nostram opera bona ct perfecla facere stu-
fcsle confirmal, sicul cst illud Psalinistx lesiimo- ducrimus, requiem fuluram promitierei. D. Qnoino-
M DE SACRAM.LEGIS NATURALISET SCRIPT.* 82
do seplima die Deus requievisse dicilur, cura Ipse .A aelernn ct Incommtitabiits eral, non posset iiiinui,
iu Evangelio dicat: Pater. meus usque modo opera- et quia plena et perfecla fuerat, non posset augeri.
tur et ego operort (Joan. v.) M. Deus mullis modis Nullo igitur indigens, sed bonum quod ipse erat el.
operari dicitur. Est namque opus creationis, est et quo bcalus erat, cmn aliis participare et alios in -
opus dispositionis, est opus propagatiouis, et esl illo et per illud beatificare volcns, nulla necessit.ntet
opus gubernationis; Opus crealionis anle omnem sed sola charitate creavit ralionalem creatiirnm, id
diem fecil; opus dispositionis sex diebus comple- est spirilus rationales, jossilqtie ul ipsi partim ia
vil; opus propagationis usqne in linem sxculi non sua puritale persisterent, parlkn ut carne vesliti
deserit; ab opere gubernationis usque in xternum corptis humanumad vitam ct ad sensum animarent.
non cessabit. D. Si scplima dic primum requicvit Illis ergo spirilibus qui corporibus sociandi erant,
Deus, quid ergo egit ah initio primae diei postquam locuin et habitalionem in lerra constiluit; illis yera
lucem fecerat usqtte ad exorlum sequentisquando qui in sua purilate pcrmansuri fuerant, mansionem
firraamentum faciebal? M. Sr propius rem intueri in ccelocollocavit. lllos quidem per dignalionem irt
velis, iuvenies nequaquam Deum prima die post summo constiluens; istos per dispensationem in ,
exordiumlucis ab omni penitus opere quievisse; imo disponens, ut et istos quandoque per obedicn-
quia non solum hoc quod lux facta est ad opus ejus B tiam ab imo ad summa proveheret, et illos per ob.e-
pertiiHiit; sed eliam quod directa est, donec peraclo dientiamin summoconfirmaret. D. Quare voluit Deug
circuitionis sux ambilu cursum consummavit.Pri- spirilus sociare corporibus, cum majoris excellenlix
nium igitur ut opus suum a perfeeto inciperet, lu- fuissent in sua puritale persistentcs? M. Yoluil iu
cem orientem fecit; et inde eam dirigens, priraum illis ex crealione oslendere quod postmodum faclu-
vespere, deinde mane, id est primam diem comple- rus ipse in illis fuerat ex dignatioue. Quia enim in
rit. D. Nnnquid ita de operibus reliquorum dierum rebus creatis nihil excellentius est spiritu, nibit
inlelligendum?M. In his ego nihil temere afltrmare terra infimius atque corruptibilius, duni corpori de
velim; quia, etsi similiter de opere diei secundx terra faclo et corruptibilein maleriam babenli, ra-
dici possit, quod primum firmamentuminler aquas lionalem spiritum, id est, animam ralionalem tri-
et aquas fecerit; deinde cursum ejus usque ad buit, in unum quodammodo consorlium et societa-
exortum diei tertix direxerit lamen quia de molu tem summis ima conjunxit; oslendcns quia, quo.l
firmameuti necdum ccrtum experimentura iiiveni- erat corpus spirilui, boc quodammodo spiritus ernt
mus: hnjiis qnxstionis nodum alio si placet inodo sibi. Et sicut excellentiam spirilus infirmitati corpo-
dissolvamus.Potesl namque non inconvenienter di- ralis naturx conjunxerat una crcationis condilio,
ci nou ila in illis sex dicbus Dominumsui operis se- ita bumililalem crealurx spirilualis, excellenliae
riem continuasse,quasi nulloiuterim intervallolem- Creatorissociare debueral una pietatis dignalio. Fe-
porisopus intermiserit; scd quia nullum in operando cit ergo, ut diclum est, corptts bominis de limo tcr-
diem intermisit, septima autem die sic demuin ab rx et inspiravit ei animam rationalem qunm creavit
omni opercquievisse, ul nec alia prxter ea qux jam de nihilo (Gen. n), ut in corpore obedieutcr vivcn-
facta fuerant deincepscrearct, nec aliter quam dis- tem ad consorliura illorum spirittium qtii sine cor-
posila jam erant (quantum ad ordinem perlinet pore vivebant, id est angelorum, quandoquc simiil
universilatis) disponeret. Neque enim aliquid posl- ctim corpore elcvaret; el pariter utrosqtie ad patti-
luodumnumero universiialis addidit, nequeordinem cipalionem glorix sux allollercl, quateuus el in su
unirersitalis in aliquo commuiavit. D. El quid quod spirilum el in spirilu corpus glorificarel;e.lquantum
adhuc quotidie novx creanlur anirax. M. Nihil la- prius suinmaperdispensalionem inclinavil lUimcon-
men novum addici dicitur; quia ipsx animx, iicet deret, tantum nuiic ima pcr dignalionem exaliarcu
de nihilo creatx nunc primum esse incipiant, lamen D. Quare non creavit Deusbomiiies simul, sicul an-
quodammodoeliam tunc in simililudine sua crentx gctos creaverat? M. Quia voluit ut tinum esset hii-
fuerunt. Et ut breviter id quod milii diceodum inde Q mani generis principium.D. Qnare hoc voluii? M.Ail
videlur tibi absolvam, universa tunc facta sunt ut Tetundcndamsuperbiam diaboli. Quia enim diabolus
nihil poslmodum fieret quod prius vel in malcria superbealiud a Deoprincipiumesse appetiil.iiLuiagis
vel in simililudinecrealum non fuisset. confundereiurejuselatio, bocbomo accepit,quateuus
D. Ultra adhuc in bis operibus digna inquisitione etiam in co dignitatem similitudinisDei baberet, quod
video, qux quidcm nolens prxterire coinpellor; siciuillerebusomnibiiscreationisprincipiumexsiitii,
ne forte in hujusmodi si tc plusjusto detiueam, ad ila isteesset omnibus hominibus.priiicipiumgenera-
alia qux reslant magis necessaria non. pertingam. lionis;etoinnes liominesdttmseab unoel unuraesse
Nunc ergo si placet ad hommem revertamur, ut cngnoscereul, omnes so quasi unum amarenl. D.
causam creationis ejus mihi admodum desideranti Quare facla est mtilier? M. In adjutorium geucra-
aperias. Quia profecto dignum est.ul qui omnia pro- lionis. D. Quare de viro facta est? M. Qnia si alitin-
pler ipsum facta jam cre.imus, cliam cur ipse fa- de fierel, unum principium non essct. D. Quare d»
clus sit non ignoremus. M. Deus qui sunimum ct latere facla esl? M. Ut oslenderctnr qnia in con-
. verum perfixuunque bonumesl ila ab xlerno in sc sortium creahalnr dilectionis; ne si dc capilc lactn
cl pcr se bealus fuit, ul ejus gtoria.ct be.itiludn,quia fitissol, pracfercndaviderelurviro ad domiiiaiioiienii
•5 HUGONISDE S. VICTOREOfP. PAUS 11.— DOGMATICA. U
autsi de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia A . noxia vcl salubria appetcret, sive ad ulruinlibel
igitur viro nec domina nec ancilla parabaltir, sed mediis utcretur; qtioniam in bis onmibus nnn lain
soiia; nec de capite, necde pedibus, sed de laterc prxcipienlis affecuimquam commodum obedientis
fuerat prodncenda, ul juxta se ponendamagnosce- attenderet. Itaque ul homoaliquidpromereripossct,
rel, quam de juxta se suniplam didicisscl: Jftiit igi- neccssaiiiiinfuil ul prxccptiim disciplinx addercltir,
tur Deussoportmin Adam,el tulit unamde costiscjus sed hoc ncquede prxcepiionenequcde prohibilione
(Gen. n), cl exindemulieremfabricavit. D. Quarc sumi polerat, nc si vcl cadein Deus prxciperet aut
dortnienti potius quam vigilanti voluil costam suh- prohiberet, nieritum, ut dictum cst, obcdienti 110.11
trahcre ? M. Ne putaretur ilii eain pccnaliter abs- esset; aut si mularet iuandatum, ipse sibi conlra-
traxissc. D. Quomodode sola cosla (icri potuit mu- rius fiercl. Oportuilergo ut de concessionesumere-
lier? Nunquidaliquid aliud Deus illi costx ad au- lur, sic lamcu ut per ipsum prxceplum concessio
gmentum extrinsecus addiilit, aut novtim aliquid non mutaretur, id est m 11011 prxcepium natiiram
concreavit, atit ipsa in seinetipsacosta mulliplicari corrumperct, sed inobedieniia prxvaricatori DOD
ccepil? M. Si ad mulieris corpus perficiendumilli natura noceret. Cum autem dc concessionenalurali
costx Deus extrinsecus augmentum addidit (cum , prxcepluin disciplinx forniandumfuisset, congriium
illud quod addebalur multo majus fuil quam ipsa fuil magis ut secundumprohibitionemboc fieret, lie
cosia cui addebniur), inde potius mulierem faciam diabolus possel obedientiam calumniari; et in uno
Scriptura dixisse debuit unde plurcs subslantia tantiim non in pluribus, ne inobedientia vnleret ab
sux partes accepit. Similitcr si id quod coslx in bomine excusari. Si igitur homo in hac obedientia
augmenlumvenit, de nihilo faetum credilur; cur persiitissel, post tempusdefinitiuna Deoad illudsum-
eam de viro factam dicimuset non potitisde riihilo, mum bonura quod in ccelis ei prxparalum fucrat,
cum illud ejus quod de nibilo factnm esse mullo sine mortis dolore transferri debueral cum omni
inajiis sit quam id quod de viri substanlia in cor- prole sua in consortio heatorum angelorumxlema-
pus illius trnnsivit?Rcstat ergo ut credamuscoslam liter viclurus. D. Quare Deus indigentiamin lionii-
illam in semetipsam nmltiplicalam nulliim extrin- ne esse voltiit?M. Ut inde occasionem exercilatio-
secus augmentum susccpisse. D. Quomodopolest nis sumeret; el ipsa exterior indigenlia inleriorein
fieri ut aliqua res crescat cui nihil aliunde apponi- ei iiuligentiam demonslraret. D. Ante peccalum
lur? M. Plns est de nihilo aliquid fncere, quam fuit inorlalis an inimorlalis homo? M. Uiruraquo
parvam subsiantiam in seipsummultiplicare. potcstale, iieiilrum neccssilale; ulrumque poslea
D. Cerlum est: quapropter ea qux reslanl prose- C ( futurus necessilate, neutrum potestate; alterum
qnerc. M. Factos igilur exlra paradisuai in paradiso prius per culpnm, 'allerum deiude per gratiam.
posuit, infonnans prxcepiis vitx el disciplinx. D. D. Ubi cst paradisus?M.Cur quxris quod vides?
Quare homo, qui in paradiso mansionemhabilurus Ad orienlera ingressustuus, liocest lignuinvitxquod
fuerat, exlra paradisum factus est? M. Ne benefi- conspicis. D. Quare vocatum est lignum vitx? M.
cinm Dei imputaret nalurx, sed gratix. D. Quibus Quia lalis in eo virtus est 111ejus fructus possil vi-
prxceptis informavitDeus bomincm, cum eum col- tam hominisa niortis el oinnis iniirmilalismolcslia
locnrct in pnradisum? M. Duobus, id cst praecepio defendere.D. Quodcsl ligntimscientix boni et mali?
naiiirro, et prreccpto disciplinx. Duo namque bona M. In quo prxvaricalus est Adam. D. Quare sic
prxparat Deus homini : aliud temporale et alittd vocatumest? M.Adam aniequam peccarct bonum
.•eiernum,ulrumque plenttm el perfectum. Alterum, et maliimscivil: bonum quidcra et pcr scienliameJ
id est lemporale bonum, plentim in eo posuit; et per expcrientiam,malum vero per solam scientiam.
nlterum, id est xterntim, plemim ei proposuit. llli Postquam vero lignumvctilum tetigit, mauim tuni
qnod dederat, custodiamnpposuit prxccplnm nalu- ctiam per experienliamcognoscere cocpit; non la-
rx; ad illud quod proposuerat, viam aperuit prx- . men nalura ligni, scd inobedientia hominis scien-
eepliim disciplinx. Prxccptnm nalurat continet tiara contulit, dum per experienliam maii etiam bo-
prxccptionem, prohibilionem, concessionem; prx- num quam slricte fuerat tenendumagnovit. Itaque
i;epiionaturalis fiiildiscretioperquara ei inspiratiim nomenhocnon ex nalura quam habuit, sed exocca-
est qux csscnt naturx sux necessaria ; prohibilio sione quam pisfstitit, ligno indilum esse creden-
nnltiralis fuil discrelio per quam naluraliter ei in- dum est. D. Quninodo prxvaricatus est bomo? M.
sinuatuin est qnx essenl noxia ; concessio discrctio Yidensdiabolus quod homo per obedientiam illnc
fuil eorumqux erant media, id est quibus]utiet non ascenderet unde ipse per superbiam ccciderat,
uti sine iiicommodopoiuisset. Si igitur liomopcr invidit ei, el quia per violentiamei nocere non po-
naturale prxeeptum iiiibulus ncgligentiamcavisset, terat, ad fraudera se converlil. Ne autemfraus illius
diviiiapioviileulianiillaeumvioletiliaopprimiperinit- si niniisoccullareturcaveri oroninonon posset, non
tcret. Potcrai uainiiue liomoper praeceptumnaturx permissusest per aliud animallentare nisi per ser-
conservare bonum quod habuil; sed per illudnon pentera, ut naluralis aslutia serpentismalitiain pro-
poluil boiiuui quoJ iiecdum habuit ndipisci.Neque deret tenlaloris; ul per induinenlumauodforis erat
enim meriiuni esse polerat lioiniui si vcl vitarct houto cognoscerctquantumejus qui fntus tcgebalur
25 DE SACRAM.LEGIS NATURALISET SCRIPT.E. 26
verstuiam cavere debuisset. P. Quomodo lentatus A nequeat) cohibere.D. Ulrum volens an nolens dese-
eslhonio? M.Extcriori tentatione tantum. D. Qure ruil hoiuoappelilumjuslilix? M. Si nolens deseruit,
estexterior tenlatio? M. Suasio alicujus facla vel violenliapotiusappellandaesl quam culpa; si autem
signo vel verbo ut il!e cui fil ad consensumpeccaii voluntas prxcessisse in eo dicitur,jam ipsa desertio
inclinetur. D. Qux est interior ientatio?M. Motus justitix primuin peccatum fuisse negatur; nec po-
primx dclectationisper quem animus ad peccaudiim lerit inveniri unde talis volunlasei adveuerit nt vel-
impellitur. Hrcc atilein difficiliusvincilur, quia in- letbonum deserere; quia nec a semetipsovclle ali-
teritis oppuguansde noslro contra ncs roboratur. quid potuii, nec a Deoquidquainprxter commoduin
Propterea diabolusvctiiamnon meruit, quia nulla ct jusiiim velle potestaiem accepit. D. Tamen cum
teiitationepeccavit; homo vero qui cxleriori lenta- deseruit voluissecrcdendusest quod fecit. M. Rccte
tioi:e pulsatuscecidit, lanto gravius plectenduscrat, hoc diceres si dcsinere aliquid esset facerr. Quia
quanio leviori impuliii fueral prostratus. Et tamen aulcm ille non velle ccepit quod prius noluit, sed
quia aliquam in cadcndo, ut ita dicam, violenliam tanttimmodo quod prius voluit, velledesiit, non ne-
seusil, idcirco hunc lundcm Dei gralia ad veniam cesseesl ulhoc aut volensaut nolensfecisse dicnlur.
ercxil. Nos vero qunnlo graviorcin in peccando Voluil tamen aliquid quod volendo quia ciim isto
lenlaliouisviolcnliampatimur, tanlo leviori piaculo B velle non poluit, desiit islud velle quod voluil; nec
ad gratiam amissam renovamur. D. Quo ordine ideo illud voluit quia velle desiii; sed polius Ueo
tentalus est honio? M. Diabolus, quia vidit mulie- islud velle desiil quia illud voluil. D. Qtiare ergo
rein utpote infirmioremel ininus ralione vigentein, magis dicitur peccassc in eo quod istud velle desiit
faciliusfrande circuinveniriposse, primum eam ag- quain in eo quod illudvelle incoepit?M. Quia si hoc
gressus est interrogatione, volensanimuin ejus eli- velle non dcsinerel, sive illud sive aliud volendo,
cere ut ex responsioneejus colligerel qualiter eara nunquampeccare potuisset.D.Qtiidest ergo jaslilia?
de cxlero alloqui debuisset. D. Quare non horruit M. Mensurain appetilu coinmodi.D. Qnid est appe-
mulier serpentemloquentemsihi? M. Quia eum no- tilus juslitix? M.Amor inensurx. D. Quid ergo vo-
viter creatumofliciumloquendia Deo accepissecre- luil ut hoc velle desineret? M. Voluit aliquid exlra
debal. D. Quomodoallocutusest eam ? M. Comedite: mensuram. D. Nunquid et hoc velle peccatuin non
tl triiis ticut dii tcitntet bonumet malura (Gen. 111). fuit? M. Non quod hoc voluit peccalum fuit, seil
Per tria tentavit, per gulam, per vanam gloriam, qtiod lioc volendomensurx volendi, id justitix appo-
per avaritiam. Esl autem gula immodcralusappeti- titum amisit. D. Quid voluit extra meusiiram?M.
lus edendi; vana gloria, amor proprix laudis; ava- SiinilitndinemDei appeliit. Peceavitituque homo in
tilia hnmoderatus appelitus habeudi. Per gulam C ' hoc quod deseruil appelitumjusti, et punitus esl in
tentavit, cum dixit: Comedite.Per. vanam gloriam, retenlo appetitu coromodi.D. Quomodo?M. Dupli-
cum dixil: Eritis siculdii. Per avaritiam, cumdixit: citer punitus est in appetilu commodi; sive cum ab
scientesbonumet malum. D. Yelleniut ipsam radi- liis qux ordinare appetit restringilur, sive quia ad
cem istius peccati explicares: et sictit demonstrasti inordinata commodaappelenda relaxatur. ln altcro
roihi quo ordine patratum sil, ita etiam quid sit e»t pcena, in altero est poenael culpa. D.Undevenit
ostenderes. M.In primo homine Dettsduo posuerat, liomini ut appetatinordinata?M.A pcenapeccati. D.
videlicet appctituin jusli et appelitum commodi; Modtim requiro. M. Deus fccerat primum corpus
nnum, id est appetilumjusli, secundumvoluntatein; hominis saiiumet integrum. Iiilegrutnquidem, quia
alterum, id est appelitum commodi, secundumne- niiiil ei deerat ad perfectionein; sanum, quia nibil
cessitatem.Illum autem ideo voluntariumesse con- inerat ad corrupiioncm.Sed in utroque tnlem con-
slituit, ut in eo homo promereretur, sive bene eum dilionein posueral ut nec integriias nec sanitas sina
reiincndo cum posset deserere, sive maledeserendo adininiculoposset conservari. Itaque in rebus crea-
cum possei relinere. Hunc aulem necessarium pro-> tis forinsecus qmcdamordiiiavit qux ad conservan-
plerea esse voluit; quatenus in eo remunerareltir . dam atque tuendam incolumilatemsive inlegritalem
homo, sive ad pcenamsi illuin desereret, sive ad ejus valere poluissent; horum aulem providendo-
gloriamsi illum reliueret. El idcircoilli efleclum rum curam, et ofliciuinspirilui qui corpori prxside-
suum, id esl juslitiam inseparabiliter adjunxit, isti bat injunxil. Ne vero in illo exsequendo, si ex sola
vero efleclumsuum, id esl commodum separabilem hoc prxceptione non etiain ex amore implerct, ser-
proposuit,quatenus homo vel illosolo amisso hujus vili conditionepremerelur, dedil ei Deus affectum
et illinsafleclus perderet; vel illosolorelento htijus quo corpus suum aranret, ut sicut ejus intcgritatem
et illius effectum relinerel. Sed horao hoc soluin el sanitatem diligeret,sic etiam omnia qux ad illam
quodpotuit fecit; et quia appetitumjusti sponte de- conservandatnvalerent libenler provideret. Riirsmn
reliquit, idcirco juste et justitiam el commodum ne vel in illis quxrendis labor esset, vel in sumendis
perdidit; solum appetitumcommodi ad augraenliira periculum, indigentiamsimul et appelituincarnalem
iiifelicitatisretinendo; quia sicut augmenturaglorix certa mensura lemperavil; quaienus ei ad fomen-
fuissel in justiria perseveranli non posse ab amore tum et pauca sufficere possent, et ad satielatem
liabiloboni lepescere, ita modocumulusmiserix est modica. Itaque prudentia carnis lam labor quam
ub appelituboninon possc se (quumvisilludadipisci oblcciamentumct cxercitatiofulura foret si homu
27 IIUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. «8
justitiam ttnuisset. Sedquia spiritus supra elalns X , tcnlix quem Deusconcessil homini?M.Mnndusisto.
appetitum sutnn intra mensuram cohibere noluit, D. Et quod est spalium pccnitentix? M. Yila prre-
idcirco meruil ut jam siibtns per inGnitos labores sens, id est ab inilio mundi usque in finein sxculi.
dissipatus in appetitu carnis sux mensuram lenere D. Satis magnx sunt inducix istx: sed velim ut di-
non possit.Fregitenim Deusmortalitate integritaiem cas adhuc quare mundum istum voceslocum pceni-
curporis humani, el *b hoc pluribus jain fomentis teiuix? M. Qualuor sunt loquar: unus in quo est
indiget quam prius, lam ad reparandam incolumi- solum honum ct summuin bonum, et unus in quo
iat-:mquanium periit quani ad conservaridamquan- esl soluininalura et sumnium malum; unus in quo
lum renans t. Ilinc illa dura necessitas gigatiturut est solum honum non tamen sununum bonum; et
extra onlinem natura appetilura extendat; ul non unus in quo est honum et malum, nec summura
solum naturam custodial, sed etiam vitium naturx bontim nec siiminummalmn. D. Vellem ut exempla
expellat. Spiritus enim sieul ei naturalitcr datum singularura proponeres. M. In cielo esl solum bo-
est comtnodtuncarnis sux diligere; sic naturaliier nuin et summum bonum; in infernoest sotummalum
etiam hafcglut ejiisincommodumnon possit amare. et summum maluin; in paradiso esl solum bonum
Briendum famen est quod baec necessitas concupi- non lamen summum bonum; in mundo est bonuiH
scendi non ideo culpa non est quia necessitas est; g; et maluin, nec summuin bonum nec summum ma-
quia ut esset hruc necessitas, non necessilas causa lum. D. Quare distinxisli loca isla ? M. Paradisus
fuit, sed voluntas. Hoc tamen de oronibusveraciler esl locus inchoanliumel in melius proficientium,et
dici polest, quod nibil anima appelil quanlumlibet ideo ibi solurabonum esse debuil; quia creatura a
inordinatum vii'eaiur nisipropleraliquodcommodum malo inilianda non fuit; non tamen summtim, ut
vel conservandiboni vel mali removendi; sicut verbi esset in qunilli qui initiabanlur prolicerc potuissent.
gratia dum coittim appclil, exsiinguera cupit carnis Ccelum est locus confirmatorum bonorum el pcr
pruriginem, dum cibum appetit vel poliim, gulas disciplinam ad summum profectum pertingeniium.
ardorem. D. Si omnis appetiius coramodumappetat, Unde solum summumque bonum in eo collocatum
commodumautem suum appelere tara in bonocon- cst. Infernus est locus coiifirmaioriim raalorum et
servandoquam in removendo malo naturx datum disciplinam irrecuperabiliter desercniium; et ideo
sit, ntquid hxc concupiscentia homini in culpam ibi solum et summuiii malum positum est. Mundus
repulatur? M. Non ideo peccat quod commodum esl locus erraiuitim et rcparandorum; ct ideo simul
Miumappetit; sed quod inordinate appetit-D. Non bonum et roalumin eo ordinalum est, ut per bonum
pctesl inordinare non appetere? M. Non polest. D. quidem consolationem accipiant, per malum vero
Quare non potest ? M. Propler infirmitatem suam.' C correclionem.Nontamen suminumbomim aut sum-
I). Quareiniirmaius est?M. Qnia Deus integritatem roum malum ibi esl, ul sit quo ct persislentes iu
naturx passibililate mortalitatis cpnfregit. D. Quare malo deGcere, et recedentesa malo proficere pos-
hoc fecil? M. Videoquo tendas. D. Qux lamen cau- sent. Coelumigilur est in summo; iuferuiis est ia
ti fuit? M. Culpa hominis. D. Ergo per culpamsuam imo; in medio paradisus; inter iinuin el medium
ad hanc necessilatem vcnit. M. Ita est. mundus. Homo igitur qui a niedio ccciderat (quia
D. Non igilur eum excusal istn necessitas.M. Non ad reparationem exspeclabautr) inler iinum et me-
potest excusare. D. Sed quid faciet? M. Quxral ad- dium collocanduserat. D. Ecce diu exspeclatur lio-
julorium gralix «t dicat: De neces&itatibusmeis roo : et quid faciel? M. Non poteril invcnire consi-
erueme, Domine(Psal. xxtv); sicut dicit Aposlolus: lium evadeudi. D. Quid ergo prodest judicium dif-
Infelix ego homo, quis meliberabil d* corpore mortis ferri si honto non polesl liberari ? M. Per se nou
hujus <"Gratia Dei per Jesum CliristumDominum potest. D. Per qiicm igitur? M. llle qui per graliam
nostrum (Rom.vn). D. Ergo homo nisi pcr gratiam suam diflcrl judicium, oportet inlerim ut per eam-
Dei liberari non polest? M. Non potcst. Dicimus dem graliam oslendal evadendi consilium.
enim quod homo in appetitii justi derelicto spont" n D. Ergo jtidex reo consilium dnbil? M. Deponet
peccaveril; in appetitu commodirelenlo diipliciler intcrim personnm judicis, el assumel pcrsonam
punitus sit; sive qtiia ab ordinatis commodis re- consiliatoris. D. Qunndoveniel ? M. In tcmporibus
stringitur, sive quia ad inordinaln commoda relaxa- novissimis.D. Qunre tandiu differladventiimsuum?
tur. ln altero pcena, in altero pcena ct culpa. Quia M. Ul permiltal prius homini experiri defeclum
igitur liomo tali pcenamullattis est per quam cutpa suum. Venient prius patriarchx et prophelx et
non purgaretur sed cresccret, nisi fuisset liberatus lcgislalores, venient justi etsapienles, quxrent ct
pergratiam, perhanc poenaraadpcenasdamnationis non invenient; laborabunl et deficient, promiltcnt
aeternx merito descendissel. Itaque dilatumest judi- inulli et nulli ostendent. Cura autem omnes defece-
cium ejus ne damnar hs invenirelur. El quia eum rint et mtillis promissionibus, multis etiam vcrbis
Deus ad saluwm pravordinaverat, locum et spatiuiu prolalis siluerint, lunc ipse profcret unum verbum
correclionis et pcenitentix concessit, qunteiiuseura et dabil consilium. D. Quod consilitim dabit?
inlerim per gratiam SUJOItalem efticeret, queui M. Nunquid ego conscius siun secreloruiii Dei?
landem non solunimisericurditer s*d etiam juste a.i Secretumestetabscondilum hoc coiisiliuma sxculis.
saliilcin judirare poluissel. D. Qui* est loctis pccui- D. Tninen temporibus novissimis niaiiifcstimv.
*0 DE SACRAM.LEGIS NATURALISET SCRIPTiE. SC
l'ia terea si nos aa redemptionis soriem perlincre A parle justa ficret, hoc est, sicul Dcus Justitiam h.i-
volunms, jusium esl nc decens ut,ejus redemptionis buit hominem rcquircndi, itaet homo juslitiam ha-
noslrx modum non ignorerous. M. Consilium hoc bcrcl evadendi. Sed honio hnnc jtislilinm nunqunm
in co fuit qualiter homojuslc vcl a potesiatc diaboli habere potuisset, nisi Deus ei per miscricordiaiii
eripi, vel Dco posset reconciliari. D. Desidero ad- eam tribuisscl. Ul ergo Deus ab hoiniiie plncaii
moditmscire qualiicr hoc lieri poluerit. M. Causam posscl, dcdil Dcus grnlis homiiii quod huino cx de-
bominisprius considcra; et tunc facilepoteris videre bilo Dco rcdderet. Dedit ergo hoiniui liomiiieiii,
qua justilia sit liberalus. D. Et ipsam mihi demon- qucm bomo pro homine Deorcdderel; qui (ut digna
slrari cupio. M. Causa hoininis advcrsus duos con- rccompensatio fierei) priori non soluin xqualis sed
sistit, id e.il adversus Dcumcl advcrsus diabolum; et majoressel. Ulcrgopro honiiiicrcdderulur lionio
quapropter non le pigcat si hanc ipsam caitsmn ninjor homine, faclus est Dcus homo pro liomine,
quasi suli trimn pcrsotiarmn conformaiioue cxpla- et dedit sc honio Iiominiul se accipcret ab honiinc.
irem. D. Totiim mc in cxspectaiione posuisli. Incarnalus csl DcusDei Filius, el dalus esl houiini-
M. Trcs in causain vcninnl, homo, Dcus, e.l diabo- bus Deus homo Clnistus, sicullsaias ail: Puer na-
Ius. DiabolusDeo injiirinm fecisse convincitur; quia tus est nobis (Isa. u), ctc. Quod ergo homini dattis
servum ejus, id cst bnmincm, et fraudiileiiter ab- **cst Christus, Dcifuit misericordia; quod ab liomine
duxit, et violenler leniiit. Homo iujiiriam fecisse reddiltis est Cbrislns, houiiiiis fuil justitin. In nnii-
convincilurDeo; quia ct prxceptuni cjiisconlcmpsit, vitnte euim Christi juslc placnlus est Deus homini;
et se stib inanum alienain poncns stire scrvitiuis quia talis homo iiivenlusest pro bomine, qui non
dainiium illi intulit. llem diabolus boinini injuri.im suliim, itl dictum est, par, scd ct major esscl ho-
fecisse convinciliir; qnia illum ct prius boua pro- miiie.Ideo in nalivitnlc Chrisli angeli paccm munde
niiltendo decepil, et post inala inferendo hesil. In- niintiriiU,diccntes : Gloria in ultissimis Deo, el in
jtiste ergo diabolus lcncl liomincni, sed Iiomo justc lerra pax hoininibusbonai voluntatis (Luc. n). Sed
teneliir; quia diabofus nunqiiaiu mcriiitut lioinliicm adhuc stipercral liominiut sicul reslnuraudo dani-
sibi subjectum pretncrel; sed bomo ineruit pcr nmn placavcrat iratn; ita qtioquepro contemplu
tulpain suain ul ab co premi pcriiiitlerciur. Licct saiisfaciendo dignus licret evadere pcenam. Scd hoc
eniin iguoraret falsuni cssc ([tioddiabolits promisil, convenientiusficri non potcrat, nisi ut posnamquain
IIOIIlamcn igiioruvit qtiod illud (eti.mi si veiuin iioii debcbat sponle ct obedicntcr susciperel, ul de
esset) conira Creatoris voluntritcmconcupisccrenoit pcenaquamper inobcdjcntiamincniCrai eripi digmis
debuil. Jusie ergo homo sulijccius cst dial.olo Hercl. llanc aiilcm pcenani bomo pcccator solvere
quantum pertinct ad culpam siiani; injiiste aiilem **non poterat; qui qniiincunqiic posiiam susciperet,
quanttim periiuel ab diaboli frnuduleiitinni.Si ergo non nisi dignc ct jtiste (proplcr primi conteniptus
homo laleta pritVonumhabercl cujns dinbolus in realum) siislinerct. Ut ergo homo juste pcenam de-
causam adduci posset, jusle domiuio ejus horno bitam evadcrei, necesse fuil ut talis honio pro ho-
conlradiceret; qtiia ntiliamdiabolus cnusam jiislani mine pccnamsusciperct, qtii nihil pcenx debnisset.
haliuit qtiare sibi jtis in,Iiomiii: venJicare ('ebucril. Scd talis nullus iuvcniri poleral nisi Chrislus. Chri-
Patronus autcni nullus lalis invcniri poteral ni>i slus igilnrel iiascciidodebitumhominis Palrisolvit,
Deus. Sed Dciis-causam liomiuis suscipcre noluit; ct moriendo reatum bomiiiisexpinvil; ut cum ipsc
qilia lioiuini adhuc pro culpa sua iratus fuil. morleni pro hominc (quam non dcbebrtl)suslineret,
'Oporluil <rgo ul prius liomoDeiim placaret, el sic juslc homo pro ipso mortem qtinm debebat evmle-
dciude fiducialiter Deo palrocinanle cuin diabolo ret, etjam locum caliinlniaiididiabolusuon iuveni-
causam fiiire!. Sejl Detiiiiraiionabililer placarc non ret;quiaet ipse homiiii dominari non debuii,el
polerat, uisi damnum qirod intiili'rat restituerct, ct bomoliberari dignus fuit. Idem itaque cl jiidicium
-.dc conlcrrptu satisfai-erel. Homovcro tiihil babtiil noslrum et caiisamnostram f-cil. Unde Psalmista :
qnoJ digue Deo pro ablaio damno recompcnsarct, Quoniam fecisli judicium meum et causam meam
q'rtia si quiJ de irrationabili crcalura rcdderel, pro (Psal. ix). Cniignmnostram feeit; quia debituni Pa-
ratioiiubili sublala roinus esset. Scd nec homincm Iri pro nobis solvit, et moricudo reatuin expiavil.
pro liominc reddcre potuit; quia jnslum el inno- Jtidiciumvero ; quia descendensad iufcros ct porlas
cohtem abstulerat, et ueminem nisi psccalorem niorlis frungcns captiviiatem qux ibidem tcnebaiur
inveiiit. Nihil crgo hdmo inveiiil unde Deum sibi liheravil. Judicium ergo diaboli adversus Deiiin
plaearft possel; quia sive sua sive scipsum daret, factum esl stalim in principio sreculi; jiidicium
digna r.compeiisi>tiononcsset.Videns ergoDeus ho- hominis advcrsus diabolum, in passione Chrisii.
iuinem sun virtute jtignm -damnalionisjustxevadere Judicium hominis adversusDeum diflerlur usquein
iion posse, miscrliis est ejus; et primo grnluilo finem sxculi. Et ideo hoino, si prius per ChrUluin
sine
prrcvcnit eum per solam inisericorJiam , ut deinde Deo reconciliari voluerit,potesljudicium suum
liberarel pcr juslitiani: hoc csl, quia bomo ex se limore damnalionis prxslolari. D. Hic congrtic de-
ea
jusliliam evadendi non habuit, Deus hoinini pcr bueras modos judicandi dislinguere, qnatcnus
roisericordiam juslitiam dedil. Neque enim ereplio qux hic de judicio dicla sunl ex aliorum collaliniic
bcni'i)is prrrecle rationabilis csset, nisi ex ulraqus valeam et manifestius disccrnere ct verius appro-
Jl HUG0NI3 DE S. YICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 12
fcare. M. Quatuor snnt jtidicin, videlicet secundum A . ipsum regem suum prxcedentem unaniiniter attpie
rtrrr.scieniiam,secundum causam, sccundumopera- alacriter sequenles*habentescl ipsi noviarma nova,
tionem, secundum retributionem. Secundum prx- lamen ab eodem armali, et contra diaooium piigua-
teieniiam jiidicnti fuimus antequam essemus; se- luri. Sunt igitur sive prxcedentes sive snbsequenles,
f unduni causam jtnlicaniur ex quo esse incipimus, unius regis sacramenla porlantes, uni regi mili-
rjuaiuloboni et mnlisumns ; secundumoperationem tantes, et unuin tyrauntim superanles; illi venlii-
•nri-amur, quando operibus foris ostendimus qunles rum prxcedentes, isti prxcedenlem siibsequentes.
ii.tus apud nos suinus; secundtimreiribulionem ju- Videsergo quomodo oimiesab initio usque ad lineni
dicamur, quando in percipienda mercede operttm boni sunt Chrisli? Neijueulli dialjolumvincunt, nisi
cognoscemus, quales ab xlerno apud Deum prxvisi hi soii qui sunt Cbristi. D. Ergo nb inilio Cbrisliani
fuimus. Ex his quntuor judiciis duo sunt occulta, fuerunt? M.Nihil verius. D. Sed mulli aliter existi-
judicium secundum prxscientiam el jiulicimn secun- mant. M. Vis idem libi evidenliusostendi? D. Voln.
dum causam, et ideo in eis bumanum judicium non M.Tria sunt lempora per qnx prresemis sxculi spa-
recipitur : duo manifesta, id est judicium secundum tium decurrit. Primiun esl (empiis naturnlis legis;
opcraiionem, et judicium secundiim retribulionem, sccundum tempus scriplrc Icgis; teriium est te:u-
in quorum allero, hoc est judicio secundtim opera- B pns gratix. Pritnum esl ab Adnmusque nd Moysen;
tioneiii, bominibus a Deoin prxsenli judicandi po- sectindum a Moyse usque ad Christiini; terlium a
testas datur; alterum vero hoc esl judicium secun- Chrislo usque ad finem sxculi. Similiter tria situl
duiu relributionein, non ab hominibus, sed a Deo genera homiuum; id est homines nnturnlis legis,
coram hominibusjudicabitur. Sed jiidicium secun- homines legis scriptx, homines graiire. Hoiiiint-s
duin prxscienliam occullum est et immulabile; ju- naturalis legis dici possunt qtii sola nnlurali ralioue
dicium secundumcausam occultum et mulabile; vilnm sunm dirigunt; vel potius homines naturalis
judicium secuntlum operationem manifestum et legis dicmitur qui secundumconciipiscentinmin qua
inntabile. Judicium serunduin relribtiiionem ma- nati suul ambulant, Homines scriplx legis suiit ii
nifesiuin et immutabile. Judicium secundum ope- qui exterioribus praeceptisatl bene vivendiimiufor-
ratinnem unago quodammodo cst sacramentuoi nianliir. liomines gralix stint ii qui per aspiraiio-
jiidirii seciimlum retribulionem; quia illud ma- nem Spirilus sancli afHalict illiiininanlur ut boiium
nifesiat causum et prxscientintn innuil : hoc quod faciendiimest agnoscanl, el inflaiiinianliirut
•veromrtnif^slnlil causaui et confirmabil prxscien- diligant, et corrolioranliir ut perficiant. Et ut idein
liam. ' manifestiori distinctionc significeinus,homines ua-
D. Quid ad nos perlinuit quod Christus diabolum turalis legis sunt aperie mali; boiiiines scriplx Icgis,
yicit? M.Christus propterea Filius hominis dicitur, fiele boni: Iiomines gratine,vere boni. In primo ge-
quia humana natura IJUXin piimo parenle per pec- nere continenliir pugani; iu secundo Judxi; iit ler-
ratum ser.uerat.in Chrislo rennvala quasi ad juven- tio Christinni. Ista Iria genera homiiium ab initio.
ttitis robur rellcruit; el jusLumfuit etiam secunduni iiiiiujiinmuilo tempore defuerunt, lamen lempus na-
lcgein.ul pro patredecrcpilo elquasi per defectum luralis legis ad aperlc malos perlinel; qni ilii lunc
xtalis debili, Fiiius vaVidiorrobore contra lyraiinum et uuinero plures et statu excellenliores fuernnl.
congresstimfaceret, et ut ejus victoria non ipsi sed Teiripus icgis scriptx ad ficte bonos; quia liinc lio-
illi prxcipue pro quo pugnaverat ad liberlulem va- iniiies in limore servienles opus mundabaiu, non
leret. Nam et idcirco Filius Dei Filius hominis ficii nnimum. Tcmpus gralire ad vere bonos pertinet;
voluit, ut illud de homincsumeret in quo homo pro qui modo etinmsi numero pltires nou sinl, lamen
honiiue diabolum superaret. D. Nunquid non etiam slatu sunt exccllenliores, et Dci gratia publice an-
anle passionem Cbristi fuerat diabolus a quibusdam leferuiitur eliam ab iis qui ei inoribus conlrndicunt.
hominibus ejeclus? M. Fue.rat, non tamcn nisi per Scias ergo quociiiiqiiulempore ab initio inundi us-
pnssionem. D. Quomodopoiest hoc fieri? M. Sicut D que nd fiiiem nulluni fuisse vcl esse vcre bonuui
passio Christi nunc prxterila credentes sanclificat, nisi jiisiificalum per gratiam; graliam auiem iiun-
ita iiiinc ftitura credenles sanctificabat. D. Qua ra- quam adipisci potuisse nisi pcr Christum, ita tit
tione poteris hoc eonlirmtire?M.Quid Verbtiui in- oiiines sive prxccilentes sive seqnenies uno juslifi-
cnriialum dixerim, nisi regem qui bunc mundnm caliouis remedio salvatos agnoscas. Aspicc ergo
inlravit per assumplain humniiitaiem cuir. diabolo castra regis noslri et acies exercilus ejus in armis
bellaturus, el eura exinde, quasi tyrannum et vio- spiritualibtis fulgentes, el qiianta prxcedeniitiin
lonter in alieno dominantem, expulstirus. Et quid sequeniiumque populorum niulliludine slipatus
omnes priores sanctos qui anle incarnationem ab incedal.
initio fuerunt clecti appellaverim,nisi milites quos- D. Vellemut nunc lanti regis exercitum mihi si-
dam optimos regeni venlurum in acie prxcedentes, gillalim describeres; qui et quales niililes ejus
ipsis qtiibus lunc sanclilicabanlur sacramentis quasi ab initio fueriul; qux arma, quos hostes babuerint,
quibus armis inuniti atque prxcincti. Qnid iteni cos ubi et quando, ei qualia bella gesserint: quomodu
qui post incarnationem usque ad finem elecli sub- vicerint, qux poslremo prxmia (vicloria cutisuiu-
s^qimiiiur, nisi mililes alios non lair.cn aliiiiu, scd mata) pcrcepcrinl. M. Poslquain priuuis parcns ge-
35 DE SACRAM.LEGIS NATURALISET SCRIPT^G. SA
neris bumani propter inobedienlireculpam a para- ATribus;
l id esl rcbus, verbis, faclis. Rchus, ut i»
diso exsulans in hunc niundiim venil, diaboltisjus aqua, in pane, in vino, in sale, in cinere, in oleo, in
lyrannicuroin illo excrcens, sicut prius fraudulen- igne et in cxleris bujusmodi; verbis, ut est Trinita-
ler seduxerat, ita poslmodumviolcnter possidebat. tis invocatio el alia qux in benedictionibussive con-
Scd Dei providentia qux hunc ad snlutem dispone- secrationibus vel conjurationibus virlulem divinain
bat, sic justitix rigorem per misericordiam lempe- babenlia verba profeiunlur; factis. ut est crucis si-
ravit, ut eum ad leinpusquidem ab illo premi per- guaculum, incurvatio genuum, expnnsiomaiinum,
mitteret, et lamenne ab illo in xlernum premerelur, et cxtern qtixcunque talia sunl. D. Quare dicilur
ex ipsa ei poena reniedium prxpararct. Itaque jam sacrnmentum sacrx rei sigmim? M. Quia per id
iunc ex ipso mundi exordio sacramenta salutis sux quod foris visibile cerniCur,ntiud inlcrius invisibile
homini proposuitquibus euin sub exspectatione fu- sigiiificalur. Verbi gratia : Ul per anuam , remissio
lurre sanclificationisconsignarel: quatenus ea quis- peccaloruin; per igiiein,anlor cliaritaiis; peroleuin,
quis fide recta elspe firma prooler obedienliam in- miscricordia; persalem, sapiemin, elc.-D. I11lalilws
stitutionis divinx perciperet, eliam subjugo positus ergo saluteni quxret homo cum ipse raiiorialis sil,
ad consorliumlibertalis pertineret. Proposuilitaque et diguior in conditione sua rcbus insensatis?Q110-
ediclum informanset hominem erudiens, ul qui- H ' modo ista salutem dare possunl el languoribusaiii-
cunque eum salvalorem alque liberatorem exspe- iriaruirimederi; cum ipsa sinl corpcralia, niliil prx-
clare eligeret, ejusdera sux eleclinnis voliimin per- ter spccicmvisibilemhabentia ? M. Esl prorsus alitid
ceplione sacramentorumejus approbare debuisset: ibi prxter id quod ociilis corporeis cernitur; et ip-
< Proposuit et diabolus sacramenia sua quihus suos sum est quod invisibililerpeccalqruih liiaculnsmtiii-
sibi alligaret, qnalenus ab 1II13qui ejus imperium dal, el languorihus animaruin medelur. D. Illa ergo
detreclabant quanto eos manifeslius discernerel virlus unde venil? M. None*xillius naluirj quod ibi
tanto securius delineret. Ccepit ergo genus huina- vislbileccrnilur; sed ex opcrationfcSpirjlus sm.cii
num mox iu partes contrarias dividi aliis diabolisa- qui ih illo visibiliinvisibililer operatur. D. Noiuic
cramenla suscipientibus, aliis vero suscipienlibus hanc earodem vinulem ad reparalioncm hoiiiinis
sacramenta Cbristi: el faclxsunt dux familix: uua sine exhibilione vel adminiculorerum corporuliiim
Christi, allera diaboli. > Diabolusergo videns quod Spiritus saiiclus prxslare poluissel? M. Possel
generis humanipropago quain in radice sua vitiave- utique si vellet. D. Qux eigo causa fuil 111isla in-
rat, quamvis tola cum corruptione nascendo pro- sliluerentur, ul homo quasi in istis qux inferiora
diret, non tamentola in eadem renascendo innovata ._ suiit et iudigniorajuberetur salutein quxrere, ciim
persisteret, statuit per eos quos possidebat, illos solus Deussit a quo liomosalulem et debeat qux-
quos amiltebat persequendo premere; taulo tuuc rere el possit sperare? M. In lslis, non ab istis jube-
ampiius ad infereodain violenliam prxsumens, tur homo salutem quxrere; sic ut eam ciun aJcplus
quanto se prius meminerat frauduleniia prxvaluisse. fuerit, sciat se ab illo qui eain in istis quxrere jus-
Verumbxc inaligni versutia machinatio, divinxmi- sit accepisse. D. Dicergo cur prxcepit Dctis bomini
sericordix dispensaiiofuit, ul videlicet bomocon- in ejusmodircbus saluiem quxrere? M. Ul bumilia-
firmatus per graliam contra eum justitiain suam relur homo cl erudiretur. Huiuiliaretur quidem
defenderel, quam per eum prius seductus deseruit. dum cogitur nunc jacens in inferiori bonum suiim
In quo nimirum convenientereliam superbia lyranni quxrere; quod prius cum slarel, a suo superiori
confunditur, quod modo hoininemmorlalem et in- conlempsil accipere. COngruumergo prxcedentis
finnum per lorinenta superare non prxvslel quepi superbix morbo, subsequenlis biimililalis medica-
anlea nulla infirmitaie circumdatuni sola persua- menlum apponitur, ut videlicelhonio qui prius Demn
sione seduxil. Tam diversa igilur intenlionc opus (pernicioseelnliisinsenieiipso)despexeraiposlmodum
unuin perficitur, cum diabolus suos milites ad per- salubriier htimiliaius sponle se eliam in sensibilibus
seculionem et violenliam, Chrislus vero suos ad D ] rebus prxter Deumsubsternat. Ad doctrinnmetiam
paticntiamexhortatur. Quia autem diabolus ab ini- sacramenfa proposila sunt homini, ul per ea qux
tio sive per se sive per suos non ob aliudbonos im- exlerus aguntur, quid sibi inlerius exhrbeatiir pos-
pugnat nisi uieis jusliiiam lollat, et boni non aliud sit agnoscere. D. Ergo in ommni sacramenlo plus
per banc puguam exigunt, nisi ul suam jusliliam - esse credenduin est, quara id quod solum videri el
non amiiiani, patet profecto quod ipse cum non corporali sensu percipi potesl? H. D110ibi sunt:
valet quod vult ad effeclum perducere, semper a unura quod exierius sensu corporali percipimus,
bonis vincilur, etiam si foris prxvaluisse videatur. quod proprie sacramenlum, id esl sacrx rei signuni
Ergo cum milites diaboliexterius violenliam iufe- dicilur; alterum quod non videmus sed credimus,
runt, mililes Cbristi inlerius per paticnliam vincunt. quod reclcres sive virtus sacramenti nominaiur. D.
D. Ergo sacramenta Christi arma sunt? M. Non so- Quid iiiteresl inter signum et sacramentum? H. Si-
him arma. sed et medicamenta. D. Qqomodo?M. gnum solumex insiituiionesignificat; sacramentum
Medicamentasunt, quia sanant infirmos; arma, quia eliam ex simililudine rrprxsenlat. Item signum retis
proleguiilsanos. D. Quid eslsacramentum? M. Sa- significarepolcst, non conferre. In sacramenlo au-
crx rei signum.D. Quot inodisfiuntsacramenla ? M. lem non sola gignificiilioest, scd etiam eflkacia; ut
55 IICGOMSDE S. VICTGREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 3«
videlicet simul el ex instituiinne significal, et ex si- A deutur : quod fides de prxsentibus prxleiTIISfinu.I
mililudine reprxscntct, cl confcral ex sanclilica- et fuluris essepolesl: spcsde solisfuluris; fides de
lione. D. Utrum potest aliquando sacramentiim pro nostris etalienis; spes solummodode noslris. Fides
signo accipi? M. Improprie pro sola significatione dehonis et malis; spes de solis bonis.
sacramenlum vocatur. D. Quid si dixcrimus illas D. Quid est sacramentum fidei?M. Duobusmodis
Veteris Legisfigurassigna tantuin fuisse futurorum, inlelligi potesl sacramenlumfidei: sive ipsum sacra-
non sacramenla, et spirittinlcmgratinm (qux in il- nientum quod est fides; sive sacramenlum fidei, id
lis dabalur) medianiibiisiis qux futura erant sacra- esl fidelium, quo fideles ulunlur et sanclificanlur.
nienlisfuissecollalnm? M.Si quis sacramenia prioiii D. Qua ralione fides sacrameniumdicitur? M. Sicut
effectum sanclificalionis habuisse ncgnverit, non sacrumtntura baplismi cum dicilur, non aliud sa-
niihi reclc senlire videtur, iu hoc lamcn digniintem cramenium qnam ipsum quod est baplismus signi-
seqiicntium iudubilanler prrcferimus, quod illa el ficatur, ila et sacramentum fidei ipsam fidem qure
visibilia ct signa visibilium fucrunt; ista vero ciim sicrameiituin esl, nonuunqtiam accipcre soleinus.
sint visibilia , ipsa quidcm lantiiinmoilo invisibills Porro cxlcra onuiia idco sacrameuta fidei dicunlur,
gralix sacramcnla sunt. ldcirco sacranieiila graiire quod ad eos trintum qui fidcmliabent sanclificandos
primum per invocaiioncm Triuitalis sanclifJcalio- R inslituta sinl. Ipsi vero (ides, ut dictum est, sacru-
iiem in se siiKcipiiinl,ac deindc sanclificntioncm nieiuum est, proplerca quoJ sicut in baplismo el in
conferunt, ut siuiex sanclificalione snticlificnnlia, aliis sacramentis aliud est quod foris ostenditur,
atque hoc cx sua sibique ccelitus indita sanclifica- atquc aliud spiritualis virtus qux inlus exhibetur;
tione confcraiit quod illa per lirtc confcrre consue- sic aliud esl fides qua nunc, sicut dicit Aposlolus,
verant cx sola borum sigiiificalione. Deum quati per speculumin anigmalt cernimus(l
D. Qux sunl illa sine quibus salus ab iuitio baberi Cor. xin); aique aliud visio manileslaquaeumpost-
noii poluil? M. Tria sunt, id esl, lides, et sacrn- ea facie ad (aciem (ibid.) contemplantesvisuri su-
nienta fidei, el opera bona : qux a principio ad ob- mus. Fides igitur sacrameutum estvisionis futurx;
tincndam salulem bomini proposila videnlur. His et ipsa visio virtus est ejus sacramepli quod est
mililes Christi semper usi sunt: in fide robur in fides. D. Doceri nunc velim qux res ad fidem perti-
sacranienlis fidci arma, in operibus bouis tcla acci- neanl? M. Duo sunt: Crealor et crealura. Haecsana
pienles, qttibiis contrn diabolumpugnaveriinl. Sana fides.ita discernere dcbet, ut nec creaturx divitiilu-
quemadmodiimneque robur inermi, neijiiear.ua sine tein Creatoris allribuat, nec Creatori infirmilaiein
viribus, aul lela, contra fortem aruiatum prodcsse creaturx ascribat; id est, nec Deumconcludattem
C
possunt dimicanli; ita quidem fides sine operibus et pore, nec crealuram lendat xtemitate. Nam quod-
«acrainenlorum sanctificatione, el rursus sine fide libel horura fiat: Odesnecesseesl detrimettium pa-
sacramenta, aut opera salulis effeclumnon habenl. tiatur. Sequilur aulem ul fides cum recle inter
D. Quid cslfides? M.Paulus dicit /idem essesub- Creatorem ct crealuram diviserit, recte eliam ol-
slamiam urum sperandarum,argumtntum non ap;ia- ferre studeat Crealoris honoremstiuin tribuendo, ut
'
renlium (Ilebr. xi). D. Qualiler hoc accipiemlumpu- videlicel confitealur omnia ab ipso et per ipsuin
tas? Quxcuuque vel futtira, nec dum siint; vcl facta esse, ipsum vero non aliunde sed a semelipso
prxterila jnm esse desierunt; vel prxsentia verila- sine priucipio et fine subsistere. Deinde sequilur
tera sui a sensibus noslris sive cognitioneabscon- lertiiim, ul videliceleum quein Crealoremconliteiiir
dunt: hxc omnia quaniuin allinel ud uos quodaiu- oiuiiiiiui, credat eliam et cxspectet hominum salva-
modo iion sunt; scd quia per fidemde bis omuibus torem. Et ul breviler perstringamus, hxc sunt qni-
quasi existenlibus prxsentibus quxdnm in nobis bus nihil unquam minus recla fides habere poluit,
certitudo nascitur, non iinmcrilo ipsa fides et non ut unus Deus credatur, faclor omniumel liominiiin
cxistcntium substantia, et non apparentium argu- salvalor. Nara illi qui crcaturam pro Deo colenles
mentum appcllatur. Porro illud considcrandiimesl 0 geininoerrore decepli, vel creaturara xternam, vel
quod solalide nemo patest placcre Dconisi charius Deum teroporalem esse credebanl: quid isti aliud
ilii sociala ftierit, ut sit videlicellides opcrnns ex fecissediceudi sunlquamexcellenliani factoris operi
dilectione.Attamen fidesfundamentumqusdammodo ct infirmilalemfacturx tribuisse Crealoris? Rursus
cst et principium boni in hoinine, de qtia cliaritas philosophigenlilium; quia fidem de Salvatore non
iiascilur,[decbaritaleauleinspcsgeiicralur;quia fidcs habebanl, quamvis inler Crealorem el opus suum
ad cogilationempertincl, chaiitas vcro anior, spcs discernendumminime fallerentur, nequaquamlamen
fiduciacst. lideles appellandi sunt, quia fidem Salvatoris non
D. Brevitervelim ut horum diffinitioncproposita, babuerunt. D. Qualem fidein babuerunl antiqui de
ipsa mihi inanifeslius distinguantur. M. Fides csl Salvalore vcnluro, inaxime ii qui circa primerdia
voiuntaria abscnlium certitudo supra opinionem<t -sxculi existentes nondum adhuc Scripturas in qui-
infra sciemiara constiluta. Charitas esl amor Dei busadvenlus ejusproniittebatur acceperaut? M.Non
propter ipsum, et amor proximi propler Deuin.Spcs uecesse est ul dicamus omnibus qui tune fidelos
esl fiduciafuturorum bonorum ex graliaDeiet bona erant advenlum ejus in carnem, crucera el resui-
conscientia. in hoc etiam (idcs d spcs diffeni vi- rcclioncm nianifesie revclarum fuisse; cura eliam
CT »E SACRAM.LEGIS NATUIIALISET SCRIPT^. 58
i<l
apostoli qui eum prassenlcm in carne vidcrunl, A lege qiiemadmoduin circumcisio sub scripta
(quorum Cdesel justilia ab ipso Salvatore prxdica- baptisnius sub gratia ad necessitatem srilulis, scd
lur) hoc ignorasse legatittir. Credebanl tainen se ad culliini devotionis flebnnl, snla liuic lide justifi-
salvari per euin qnomodo et qnando ei placnisset; cante el purificanle credemes. Et riirsiiiii boc cliam
sed quod morle illins redimendi cssent (exceptis in circumcisione excnplo quod illi priores palres
paucis quibus hoc a Deorevelatnm fuerai) eos igno- qitnmlibet jusii elDeo plnccntes anlo dalnm bos-
rasse ex hoc palentcr oslendilur, quod el Petrus tiam regni cceleslis januuni iutrarc non polcranl;
Bomiuo mortem suam prxdicenti conlraire nititur scd lantum in sinu Abralirc, id cst in requie tran-
(Matth. xvi); et cxlcri npostoli omiies in morle quilla scrvnbnlilur, quousqiicille veniret qui pro
ipsius desperasse polius legunliir, adco ul ip»i nobis moricus ct resurgens pcr rissiuiiptnm cnrnem
propler cruccin jam desperantes diccrent: A*oi«u- ccelos ascciiderct, el oinnibus in se credentibus ac
tem tperabamus quod ipst tsset redemplurus lsrael se sequeiiiibus viain aperircl.
(Luc. xxiv). Qui.enim ipso vivente redeniplionem D. Si eadem virlus in illis sncramentis ftiit qux
speraverani, poslea autem ipso morientc desperanl; in istis csl.quiil causxcrat ul illncessarenl el istn
palenter osienduiil, quia quod per mortem ejus re- succedereiit? M. Maiiifestiorveritas in islis declara-
dimendi fuerant nescierunl. B tur; et juslum erat ut sicut paulaiim proccdeuie
D. An bocillis prioribus sufficere poterat ad sa- teinpore crevilagnitio lidei, ita ctiam alia sairanien-
luicm, ul crederent eum crealorem omniuin, et ia institucrenlur, qux etsi aham saiictiUcniioiicin
salvalorem exspeclarent venturum? M. Poteral hoc gratix spiriliialis non conferrenl, eriindem lamen
eis lunc sufficere cnm crcleris sine qiiibus, ut di- maiiifestius pandcrcnt. Eral quippe idem Salvator,
ctuu) esl, fides placeie non poterat, in iis diuitax.it eadem (idcs, erulcingralia : iliic vcnturi, hic exhi-
qui tcmpus bene operandi habebanl, id est, cum hiti. Sed, quia ipse per quem s.-ilusilabalur r.dliuc
snsceplione sacraiiientorum el cxercitatione bono- longe erat, ejusdcm salutis sieiia obscnra csse de-
rnm opemm per charitatcm el spem flJe roboratam. huerunl, ul paulaliin cjuS advcnlii appropiiiquanle
D. Ergo postea crevit fides? M. Dtiobusmodiscre- et fides ampliiis crescerct, et gratia cvidentius se
6cit fides: per consuntiam et cognitionem. Alii inanifeslarcl. Ideo primuin pcr obLilioncmel postea
fidem babent coghitione mngnnm, et parvam con- per circuincisionein, ad uilimiim pcr baptismum,
stnntia; alii cognitione parvam et conslanlia ma- expiutionis el jiislificalionis sncrrimciitiiin forinari
gnnin. Apud Dciim.autem pretiosior est magna ktstitulum est; quia ejusdcm liiundatiunisfornia el
fidei eoiistantiaqii.inicognilio magna. Anliquiigiiur skiuliliido in oblatione qiiidem occulle innuitiir,
snncli fidembabehanl plurcs cognitione parvam el C eircumcisione vero evidenlius exprimilur, pcr ba-
inagnam constantia; sicuiecontrai-ionuncmiillifidem ptismuni aulcra man<festadcclaratur. Primanrnam-
Iiabent cognitioncmngiiamelconstanlia parvnm. que justificaiioiieiii acce|iit lioino, ut pro rcmediis
D. Qux sacramenta cranl sub Iege naturnli? salulis, exterioris stibslaniix partem offerrel Deo,
M. Oblalionescl sacrificia el dccimx. D. Qua ralio- partcm ad usum proprium retineret, qtiateuus in
ite hxc sacramenln vocanlur? M. Quia sacrx rei hoc facto discerel ea qux intrinscciis bona er.uit
eigna suut. D. Cujns? M. Remissionis peccalortini. Deo tribuere, qux vero mala, sibi inipiilare. Sed
D. Qnomodo? M. Substantia boiniiiis duplex esl : hocbiguum de louge sumptum magis docuil bomi-
alia intcrior qux ipsc csl; alia exlcrior in rebus iiem quid esset quum quid ficrct. Igitur ciim lcinpus
quaspossldei. Voluitergo Deusul homode exteriori acrvenissel qtio veritas declnrari debuerai, datmn
substanlia sua sibi «blalioneni facerel, ul jusia esl ci remcdium circumcisionis sncranicnluni, uhi
i ecoinpeiisationedura id quod exierius a Deo acce- duin ab interiori subsianiia hoininis pars non qui-
perat devole redderel, id quod inlerius dS seinelipso dem naturalitcr superflua, sed ejus quod supeifluuin
lierdideral Deo tribuente recuperarel. Per fiilem est figura, prxciditur ; jnm inanifeslius illa peccali
ergo el oblationessive sacrificia lunc remissiouem 0 circumcisio quam in interiori hoinine gralia perli-
pcccalomm acceperunl quicunqde veterem hoini^ cil demonslratur. Quin autem circumcisio exierio-
»ein deponentes, boc est Adam, membra novi, id res sordes el enormitates qux foris sunt resecat,
est Cbrisli facli sunl. Idem nainque in illis oblatio- ablulio autera inaculas etiam inleriores emundat;
nes el sacrificia fide inediante operabantur, quod jam manifesla vcrilate adveniente Cliristo circum-
postea sub lege scripta circmncisio aut sub gratia cisio cessare debuit, ul illud sacramentum succede-
baplismus; videlicet ul el ipsi ab omni peccato sive ret, quod perfectam hominis emuiidalionetnet inle-
originali sive actuali justificali, inler niembra illius riorem animx candorem (qnem in ipso ot per ipsum
compularentur, cujus lide et sacramentis sanclifi- sacranienlum adipiscitur) possel dcclarare. Viden-
cabanlur. Eamdem quij.pepassio Salvaloris, prxce- . tur ergo illa priina sacramenla quasi quxdam uin-
denlibus sacramenlis, id est sive oblalioni subnatu- bra gratix spirilualis; iila vero qux postea sccuta
rali, sive cireuincisioni sub lege scripta, virtutem el sunt quasi qttxdain imago, el (si ita diceiidumest)
"IhYacinmsanctificaiioniscontulil, quam subsequen- lirieainenu veritalis habenlia. Ista vero non jam
tibus el succcdentibus confert : hoc solo excepto umbra vel imago, sed corpus verilalis; in quibus
quod sacriiicia et oblaliones non ila sub ualurali (quia plcuarie salutis effectus dalur, ct evideuter
39 IIUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 40
ostendititr) qunsi spiriius in corpore vivenli exte- A . psit, nunc propler Deum liomini superiori obedien-
risri raotione se prodit; sic in eis vila gratix invisi- liam atquc honorem cxhibere non deJignetur.
bilis clarissimc demonstratur. D. Ecce demonslrasti tria, id esl fidem, et sacra-
D. De operibus restat nuuc ut qux dicenda sunt menla lideiet opera. Nunc superest ul in liis qui hrcc
nperias. 31. Tria gencra factorum sunt : quxdam habebant, qualis aut quanla effecta sit reparalio
sunl omnino bona qux nunquam licite prxleriri ostendas. M. Si sumraum boiiumhomiuis contem-
possunt; qiiredamomnino mala sunl qux nunquain platioprxsentis Deiesset, maxime quia ad perfruen-
licite committi pnssuiii; qiiacdam sunl media qux ilum hoc homo primus conditus creditur, nierito
sive fiant sivc non fiant nec culpa est nec merilmn. fides, per quam absentem qiiodammodovidere inci-
Qux sic ergo se habent ut nunquam licite fieri pos- pil, iniiiiim boni et principium restauralionis ejus
sinl, illa tanlummodo lcx naluralis prohibuit; illa memoralur. Nam quouiamhomo, qui peccando co-
vero qux nunquam licite possunl prreteriri sola guilionem Dei perdidit, per fidem iterum illumina-
prxcepit, raedia omnia ad ulruinlibet relinquens. lur, ut eum videre atque cognoscere possil; patet
De illis autem qux vel prxcipienda vel relinqucnda quia id per quod ei primum bonum quod perdiderat
erant, unum lantum prxceplum in corde hominis reddilur, jure exurdium restaurationis ejus vocatur.
posuil: Quod tibi viti, id aliit feceris; quod tibi non B Qux restauratio scilicet secundumincrementa fidei
vit, aliis ne feceris (Mattli.vn; Tobia;iv), ul ex sui crescit, dum homo peragnitionem amplius illumina-
vidclicet consideratione homo disceret qualem SR lur tt inflammatur perdilccliouem. Fides igilur
ergn proximum exhibere deberct. Sed postea, cum ipsa est per quam reparalur homo et in qua ei bo-
lex subiulrasset, et disciplinam vivendi arctiorem uuin amissum reJditur, utper eara paulatim cogni-
proponerel ccepit ex iis qux media erant quxdam tione pariler et amore crescens ad plenam illain vi-

excipere, et ex eis alia pcr prxcepiionem, alia pcr sionisfelicitatemperveuire mereatur. Sic eniin ju-
prohibitioncm in alleram partem tanlum Incarc, ut stus quandiu in boc corpore existens peregiinaiur
qucmadiiiodiimprimo liomini in paradiso Deus de a Dominovivere babet ex fide, qiieiuadmodumbeu-
rcncessione naluruli unam pro prxeeplo disciplinx tus cuiu eductus de boc ergastulo fueril el inlrodu-
exhihitinnem excepcrat, ita modo filiis ejus non cx ctus in gaudium Dom.iiiisui, vivere habebit ex con-
una veritate slantibtis, sed per varios errores dissi- templatione. Sed mira Dei dispeusatione agitur
paiis, iion iuiuin de concessionennturali prxceptuni quod nunc inlerim malilia hostis antiqui ad impu-
disciplinrs quasi probandis, sed qunsi corrigendis gnandos el persequendos fideles relaxalur, quate-
et reparandis niulta formaret, ut quanto mngis se IIIISviUelicet hoc homiiii repulelur pro merilo, si
iu n-ediis teinperare discerenl, tanto levius incon- niiiic per fidem arobulans viam verilatis eliam vel
:essa cnvere valerent. impuguatus uon deserat, qui prius visiosc prxsentis
D. Qux liinrunt illa qux lex 'naluralis facienda Dui robornttis sola persuasioue prostratus erat. Ut
aut vitanda proposuerat ? M.Illa septem qux postea autem in lioc praulioinvictusslare possil el bonum
lex scripla in secunda tnbula de dilectione proximi suum illxsiun custodire, danlur ei, ul dictum est
mnndabal. Priinum eral : Ilonora pntrem tuum et jam, in sacramenlis arma quibus se iruniat, el in
matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longwvussttiier operibus bonis tcla quibus hosteni prostemat, ut
terrain; scciinduiii: Non occiiles; tertium : Non scilicel fuleicharitate el spc adjimcta interius pari-
maechaberis; qiiarlum : Non fiiitum fucics; quin- ter roboreltir et vir.cat. Jum (ut existimo) satis de-
tum : JVOH fulsumtestimoniumdices; scviuni : Non nionslraium esl libi qualis lides et qux sacrameuta
concupiscesuxorem proximi tni; scpiinium : Non aut quie opera illis sanclis primis ad-obliiiendam
concupitcet rcm proximi lui (Dcttt. v). Primum se- salulem fuerunt uecessaria.
cuiulum prxccpiioncm factum esl; sex alia secun- D. Qiiruidiuduravit slatus iste priorum? M. Us-
dum prohibitionem. D. Qiinre de non facicmlisunum que ad Abraham. Tunc eteniin voleus Deus popu-
tanlum prreceptiini dalitm esl, etde fncicndisplura? hiiii sumn in uuum congregare el ab inGdeliumcol-
M. Primum pcccntiim bominis fuil inobedienlia; et iegio sequestrare, ul non solum in una fide, sed
idcircovitn isln qure homini ad prcniteniiam cpncc- ctiam in una essenl societatu, vocavit Abraham, ut
dilur, tola obedienlix deputatur. Quia igilur homo eum de lerra sua educeret, ul per illum unum et
in inalis ngendis ex propria conciipisccnliain divcr- in illo uno omnes qui ab illo.lasciluri aul illumse-
sa distrahittir, in bonis vero agendis solaobedienlix cuturi erant a pristina couvcrsaiior.e educcns in
regula gubcrnalur; ideo in malis cnvendis, qurc ha- unam socielalem novx vitx congregaret. Cui eliara
bet ex semelipso et per semetipsum facere potest, prxcepil ut circurociderel pellemprxpulii sui in si-
singulatim instruendus erat, ad bona vero agenda gnum sibi, posteris in exemplum; lanlum ad prio-
ad obedienliamsolummodorevocandus, ut ibi per rem slatuin superaddensquatenus per hoc siguacu-
sententiam allerius salubrius disceret quid ipse lum populus Dei ub infidelibus discerneretur,
agere dcbuisset. Cum enim jubetur homo patri et qucusque ille viveret qui non solumde filiisAbrabx,
niatri honorem deferre, non hoc ad carnales paren- scd de universis etiain gentibus fideies colligeret,
tcs solum referendum est; sed hoc polius ei prxci- ac per hocnon jam per siguaculumcarnis in geuere,
pilur, ut quod in mandatis sui» aliquando contem- sed per signnculumbnptismalissecernerel in cmun-
11 SUMMASENTENTIARUM. — TRACT. I. 42
dalione. D. Nunquid non eiinm olim anle diltiviumA pcr emundalioiieminiqiiilatis, et iu lcinpoic rcsur-
fidelesab infidelibusdiscreti erant? M. Eranl; sed reclionis corpora per depositionem corniptionis.
post diluviumrursus humanum geuus ad unuiii po- Propterea autem solis masculisdnta csl circumcisio
pulum redactum in Abrahanisecundo discerni coi- carnis, quia sacra Scriplura per inasculiiiiinisexitm
pit. D. Qualiter fiebat circumcisio? M. Prxcepium aninnWi, per muliebrem vero camem signilicure
fuit utpuer masculusoctavodie naliviiaiis suxcir- solel; ul vidcliret ostenderclur quod illa extcrior
cumciderelurii?carne prxputii sui cultello de pelra circumcisio animabus jiislificalionem conlulil, scd
faclo. D. Qux fuit ratio ut sic iieri prxciperetur? carni non abstulil corruptioncin. Cultellus dc pclra
M. Tres sunl circumcisiones: una in carne lantum factus Cbrisium significat, de quo ilicit Aposlolus:
exlerius, qux sacrameotuin esl; dux alix qux Petraautem erat Christus (I Cor. x),qui tollit pec-
sunl res et virtus sacrameuli. Allera qux fit in prx- cata mundi (Joan. i). In carne prxputii idcirio jus-
senli,quando per deposilioneminiquilatis mens cir- sa est fieri quoniamad remedium dala est comr:i
cumcidilur.Altera qux in fuluro (iet, quando per originalepeceatuin,qiiod a parentibus contrnbiiniis
deposilionemcorruptionis corpus circumcidelur. per illud mcinbruni propagali. D. Quod crgo nuilie-
Prima igitur est in carne; secundain mente; tertia rcs remeiliuin babebant qtix non circumcidebnnlur?
in corpore. Octonariusvcro in sacra Scriptura ali- M. Fidera ct ublnlionessive sacrificia : ipsim quo-
quando lempus resurreclionis significalquod post que circumcisionem; non lamen suscipiendo sed
prxsentein (qux septem diebus curril) viiam sequi- credendo. D. Quid dicendum esl de pueris nnte
lur: aliquando tempus gratix in quo reterna bona octavamdiem niorientihus, quoniam ad illud rcme-
servienlibus Deo promiituntttr. Merito igitur illa diuin pervenire non poteraut, salvinc fucranl an
prima circuracisio qux sacramentum erat alia- dainnati ? M. Hoc Dei judicio rclinqiienduiii mihi
rura duaruro,jussaest fieridie octavo, ul ostcnderet videtur.
quod in tempore gratirc corda circunicidenda eranl

SUMMA SENTENTIARUM

SEPTEM TRACTATIBUSDISTINCTA.

TRACT.I. Detribut virlulibut theotogalibut; fide, tpe et charttate. De tacraliisima Trinitate, et ae fiitt
Incarnationit Vtrbi.— TRACT.11.De crealione et slatu angelicivncilura.'.—TRACT. III. De creatione et
ttalu humanaenalurce.— TBACT.IV. 'Dt tacramtntit in generati el prwcepiit divinis. — TRACT.V. De
tacramentobaptitmi. — TRACT.VI. De tacramenlo confirmaiionis,eucltaristiw, poeitilenliw,el extretnat
unctionit— TUACT.VII.Detacramenlo conjugii.

PIMEFATIO.
Defidett tpe qucsin nobit tst, omni poscentirationemreddere, ul ail Petrus in Epislolasua, parati esse
debtmtueummodtstia et timore (I Petr. m). Ilaque, ut paiiter servelur mo lestia in sermone, timor iu
asserlione, profanas verborumnovitales,ut Aposloltisprxcipii, vitemtts(I Tim. vi); ct in uuliam parlem
prxcipili asserlione declinemus.Meliusest eiiim IIOIIeloqui (ubi sine periculo non erratur) magna, qiiam
definireconlraria. Sed ubicunqtie possumusauctoritatuin vestigia sequaniiir, ubi vero certu decst aucto-
ritas, bis potissimumassentire studeamus, qui mnxiuieaticloribusaccedunt; et non de sensu suo prxsu-
nieiiles, scripluras ex pictale interpretaniur. Scriplura cnim sancta, ut ait beatus Augiisliniis,aliiiudiue
siiperbosirridel, profundiiaiealteiilos lenei; magnos veritate, parvulos niitrit affabililale. Si qua igiltir
obscura nobis occurrerint, sit nostri proposili primum ad aucloritates coufiigere; deinde quid nostii
temporis sapienles de illis sentiant in medium couferre; et cur potius hos quaui illos imiiari placeat (et
ralione et auclorilale siraul concurrenlibus) pro facultateuoslra in lucem ponerc.

TRACTATUS PRIMUS.

CAPITULA.
CAP.I. Dt fide. — CiP. II. De tpe tl charilate. — CAP.III. De fide antiquorum.— CAP.IV. De qttibut
tontlet fidet. — CAP.V. De tpiritu creato utrum tit localit. — CAP.VI. De ditlinctione Trinitalit. —
PATBOL.CLXXVI. 2
43 HUCOMSDE S. YICTOREOPP. PARS II, — DOGMATICA. u
CAP.VII.De nominibu*personasTrinilatis disiiuqitentibits.—C„\v. VIII. Dc (rqualitaie Patris, et Filii,
el Spiriltts sancti. — CAP.IX. Quod de sancta Triniiatenihil dicaiur seciindnmaccidens.— CAP.X. Dt
diversa nominum acceptione.— CAP.XI. l)e personarumappropriatis. — CAP.XII. De pratscienliaet
prxdesiinatione. — CAP.XIII. DevolnntaieDei. — CAP.XIV. I)e omnipoientia-Dei.— CAP.XV. De ftde
incarnalionis.— CAP.XVI. Quod Christttt simnl anirnam el carnem assumpsit.— CAP.XVII. Quod
Chrislttsomnia infirma nostra pra-terpecciilnmsusceperit.— CAP.XVIII. An Christui ti> creatura.—
CAP.XIX. An in morteClirjsti separala fuerit divinitasab httmanitale.
CAP.I. De Fide. A mcriium : videtur quihusdamquod ex fidc et cba-
Et quoniamlide (tanqunm menSurnreclilndinis)) ritate sit spes. Ut enim dicit Augusiinusin lih. De
omnin modcrnndnsunt, ne quid ul siiperfliiiiiiidif- fide et operibus : Fides qux per,dilcctioneraopera-
fluat, dicenle Aposlolo: Unicuiqut Dettsdirisil nien- tur, fundamentiim esl: non fidcs dxmonum qua
suramfidei(Rom.xu); de ea in priinis est videndum i ipsi credunl el cohtremiscunt. Et si spes est ex fiila
quid sil, el quas partcs halicnt. Fides, ut nit Apn- opemnte per dilectionem; tunc ex.fideet cbaritale.
slolus, «I subslaniiarerttm spernudartim, urgnmen- SeJ quod auctores frequenier hunc ordinem po-
tum non apparentium (Ilebr. xi). Suhsiniiiiiin-rinni niiiit: fides, spes, charilns ; boc ideo fit, ul dicunl,
sperandarum quin per fidem iu nobis snhsistuntt quia cliarilas major est. Illa lamen opinio(ut mibi
speranda. Speranda vocat bona illa xterna qux> videlur) sic potesl solvi. Spes esl certiludo ex prx-
desideranuis, ul snr.t immorlalitris,el creternqux> ccdentibus meritis : non debel intelligi cx ineritis
in nohis per fidem jam subsistunt, in futiiro perr prrvccdenlibusipsam spem, quia uulhim ni-jiiliini
cxperientiam. Argumenlnm non apparentium, id| prrcccditspcm; seJ prxcedenlibiis illud qitod spe-
est probnlio ; quin si quis dnbitat imle, non possuntt rntur. Hoc distat inler fulemel spero, quod fidcs
aliqiiando prohnri linmnnaratione. Ut si qtiisqux- est de prxleritis, ul sunl nnlivitnscl passio Christi;
rcret undc scis partum virginis, futurum etiam sta-. B ct de prxsunlibus, ul quod in nl:ari est verntnror-
tum electortim : non habeo aliud argumcntnni, nisii pusClirisli; et dcfultiris, ut est imiiiorialitas. Spcs
qiiod credo inilnbitnnter qtiod prophelx el alii quii autcin de futuris l.uiiuni cst; iicm fnles csl de
per Spirilum sniiclum loculi stinl, stiper illis dixc- bonis el malis; spes de bonis lantum ntiipiscenilis.
riiut, q-ios Dcns IUII'Qmndo fallercl, cum in eis; Spes iinmqiie alicnjiis incominoJi mngis ilchet
loijuei-elurel iiiiracula faccret. El cum cx iiiagnai dcspnrntiou Ixr.toquam spes appcllnri.Illud quoque
parte videam coinpleta qux dixerunt, cxlera noni scicnduiii cst quod liJes csl soliiinuiodode iis qure
(liihiio complemln (|iia> reslnnt. Est ilaque fidesi non virienltir.Giegnrius Homiliatcrlia : Apparenti.i
substantia rerttm tperandarum, quantuni ad nos ; non hahent liJem, scd agiiiiioiicm.Item in Dinlogo:
r.rgitmentumnon upparentittm, quantuin ad alios. Ciim Puulus dicat : Fides esl snbsttmliarernm spe-
S^-clliac .lillinilioue magis ostendilur cffcclus fnleii randarttm, arytimentiimnon appareiuium(Hebr. u);
quam qi:id ipsa sit; ncc eliam omnes pnrtes fideii hoc vernciter dicitur crcdit, qnod non valet videri.
comprcheiidil,cuni spernnda non prxterita, sed fu- Nam credi jam non pmest,quod videri potest. Thn«
tiirn tanium conlinent: Quare sic difliniri potesl. nms nliud vidit, nliud credidil; hominem vidil, el
Fidcs est volunlaria cerlitttdoabsenlium supra opi- Dcumcoufessus cst dicens : Deus meut et Domiitut
niouem ct infra tcieniiam constituta.Volitntnrin;; *-•meut (Joan. xx). Credimus ut cognoscamus; nou
quia iion cogilur, abseiitimn, id esl sensibus corpo- cogiioscimus, IIt crcdnmus. Quid esl enim fides,
iis noii siihjaceiuiuni; supra opinionem, quin plusj nisi credere quod non vides ? Fidcs ergo est quod
est crederu quam opinari; infra scienliam, qniai noii viiles crederc ; veritas quod crcdidisti videre.
miiius est credere qtiam scire. Ideo enim credimus,p Videnliirlameiiqiiredamauctoritalesvellequod fides
ul aliquando sciamus. eliam de iis qux videntur sit, ut in Joannc: Nunc
CAP.II. De spe el charitale. autemdicovobispriusquamfiat, ul cum faclumfueril
De fiile oritur spes, qitac sic difliniri potest: ercdalis (Joan. xm). Unde Augiisliniis: Quid sihi
Spesest ftduciafuluromm bonorttm,ex gralia Dei el vult, ul cum [actum fuerit credatis? Nam c.t ilie cui
exbona conscientiaveniens.Defide tanquam funda- dictum cst: Quia vidislicredidisli(Joan. xx); nnn
mento omnitimhonoritmspes cl charilas oriunlur ; boc credidil quod vidit. Cernehatcuruem ; rrcdebal
quia nihil polesl sperari vei speralum amari nisi Deiiin in carne lalentem. Sed si dicimuscredi qnre
prius credatur; credi aiitein polcst quod nori spera- videiilur(siculdicil aliquis se oculissuis credidisse)
iur vcl amniur. Licet simtil sinl lempore et non non tnnieii ipsa esl qux xdificaiur in nobis lidcs;
prius fides (qure ineriium habel) qiiam spes et cha-" "rjsedex rebus quas videmtts agilur in nobis, ut en
rilas, tamen in cnnsa (idesprrcccdilspem ct chari- credanliir qure non videnlur. ldcin Augiisliiuisiu
tatcm, qnin inde spernmuset diligimusquod credi- lilno QuxstiuiiiimEvangeliorum: Esl etiam fules
rnus; similiter ex spe charitas, quia idco diligimus, rernin, quniulonon verbis, sed robus ipsis prxsen-
futura bonn, quia speranins. Quodcniin spcramus libus creditur; cuni jam per specicmmanifestnmse
nos adepturos, hoc diligimus.Sed quia, ut auctori- contemplandamprxbebil sanctis ipsa Dui sapicntia.
tas dicit, spes et ccriiludo veniensex prxcedenti- De qua fidereruin lucisque ipsiusprxsentia forsiun
bus meritis ; et ilcm: Sine merilis sperare non spcs, Paulusdicit; Justitia enim Dei revelatur in eo es
scd prxsumptio dcbct dici; et siue charilale nullum fide in ftdem(Rom. }). Sed nolest dici ouod Au-u-
« SUMMASENTENTIARUM. — TRACT. I. 46
stinus hoc dical, non de sacramenlo fidei, scd de ree A, quod ralio liumanaper se insufliciensesset nisi re-
fldei. Est enim ipsa fides qua nunc Deum cernimut • vclatio divina illi in adjiitoritim adessct. ltcvelntio
ptr tpeculumin cenigmalt (1 Cor. xm), saeramen- divinaauleni fit dtiobusmodisrinterna inspiratione
tum illius ftiturrevisionisqua DcumVidebimusfacit• et disciplinxerudilione, qux foris fit per facta vel
ad faciem (ibid.) siculi esl. Potesl quxri an Pelrusj pcr dicla. Humana etiam ratione poteranl Deuiii
babuit lidem passionis Ghristi quam oculis vidit,, scire; quia, cumhumananiens se non possil igno-
cum fidesnbnsit apparenlium. Ad quod dici potestt rare, scit se aliqiiando ccepissej nec hoc ighorare
quod non fidem,sed agnitionem inde habuit, nisi[ potest, quoniam; cum non semperfuit, sibi nt esset
ut solet abusive dici: credo oculis meis. Sed in, subsislentiamdare non poluit, ul ergo essel hoc ub
lioc quodvidil, nnllum meritum fuit si credidil; sedI nliose coepissecognoscit.Qiiemidcirco non coepissc
in hocquod illumcredebat Deumesse, quem videbnt, constat; quia si ub alio coepissel, priinus oninihiis
in lignopendere. Fides itaque quaeest ad xdifica-. existendiauctor esse non posset. In adminisirationc
lionem, de non appareniibus est. eliamvisibiliumelgiibernnlione.divinamsapieiilinm
Solet quxri de fide utrum sit virlus. Prosper ex et bonilatem poterant deprehendere.ApparutitaquO
tlictisAugustini:Tres sUnt^inquit-,summ.fivirtutes, quod eliam ante legem per ea qux facla sunt invi-
"
lides, spcs, charilas. El Aposloltis: CrediditAbra-. sibilia Dei a crealura mundi cOnspicipotucrunt.
itam Deo,tl reputatumestei ad justitiani (Galal.iil). Per legem scriptam ccrpit crescere cognitio (idei.
ltem fideshabet meritnm; sed nibil habet meriiumi Tune enim ille ccepil promilti per quem ficret liba—
nisi virtus. QuiJam Iamen dicunt qnod non sit vir- ratio.scilicel Messias;nondumlamen modus reJem-
lus, propterilludAposloli: Si habueroomnemfidem, ptionis plene cognoscebalur.Semper tamen et ante
eharilattm atttem non habeam , niliil tum (I Cor. legem et in lempore legis fuerunt aiiqui quibus
XIII), ubi inniiil qnod fides sine charilale possit fidcsincarnalionis revclala fuit, qui velul columnai
baberi; sednulla virtus sih« charilate polesl esse^ Ecclesix essent. Qitreritur de illis simpliiihus qui-
Sane tamen potcsl dici quod (ides per dilectionem bus non erat facla revclntio(credcbanl tamen Deum
operans sit virlus , sine dilectione non est virtus. csse et remuneraloremsperantiumin se) utruin saU
Si opponaiur, tonc sunt dux fides : non sunt dux, vali sint ? Quidam dicunt eos non esse salvato«
Sedeademaucta, unde illud: Adauge in nobit fidem propler isias auctoritates.Aiigustinus ad Optalum :
{Luc.xvii), rit enim dicit Hieronymus: Quantum llla, inqiiil, lantum lides salvat, qua credimus nul<
trrediinus,lanlum diligimus; ct e diverso. lum bominem liberari a contagioue mortis, qtiam
CAP.III. De fidt anliquorum. r„ priina nntivitnteconlraxit, nisi per uniim mediato.
Nuncde cognitioneGdeiquam antiqui habtierunt, rem, cujus mediatorisfideetiam illi sulvi facti sunt
et quomodoaucta silperlegera MoysietEvangelium, qui priusquauiin carne veniretcrediderunl in carnk
dicendumvidetur. Est enim fides aliquando pnrva vcntui-um.Eadem namqiiefidesesl et nostra el illo«
cognitione,et magna constantiavel dcvotione.Ma- riini; quoniam quod illi crejiderunl futurum, nof
gna devnlionefuit in muliere illa cui dicliim csl: 0 crediinus faclum. Idem in libro De correclione ei
mulier, tnagnaesi fidettua! (Malth. xv.) Aliqiiando grnlin : Nemo liberatura damnationequx facla est
magnacognitione,el parva coiistantiuVeldevotione, pei- Adam nisi per fuinmJesu Chrislf. Gregorius
lit in Petro quandoncgavit, et in nobisetiaiu t qux super Ezechielcin: £l qttipr&ibant, inquit) et qui
non adeoDeoplacet. Et quia non potest esse penitns tequebantur,cliintabanldicenles: llosannaftlio David
sine cognitionefides,licelnon perfecla; Deus lamen (Matlh. xxi), el caelera.Quiaomiieselecli, qui iu Ju-
sic ab inilio temperavit noliiiam sui, ut sictil nun- dxu esse poluerunt, sive qui nuuc in Ecclusiasunt,
quam totus poluit comprehendi,sic nunqiiampror- in n.eJiatorem Deiel bominumcrcdiderunt et cre-
sus, poluitignorari. Ideoauiem loius noluil mani- dunt. Augustinus De mipliis ei cnncupiscentia.
feslari. ut fidcshaberet meritum ; nec tolus occul- Eadem, inquit, lidesmediatorissalvosfaciebatanti-
tari ut inGdelilasde ignorantia non excusaretur. Et 0D quosjustos, pusillos cmn magnis; quin, sicul credi-
est qnredamfides vel cogniliofidei, sine qua nullo mus nos Christum in carue venisse, iia illi venlii-
temporcpotuit salus esse; scilicet cognoscereDeum rum;sicutnos morluum, ita illi hioriturum ; sicut
esse, et remuneraioremesse sperantium in se; juxla nos rcsurrexisse, ita illi resiirrectiirum; et nos et
illud Apostoli: Oportetaccedentemad Deumcredere illi ad judiciumvivorumet moriuoruinvenliirum.Et
quia ett, tt quod rtmunerator est sperantium in se ideo dicunt isli quod niillns de nnliqiiis poluit snl-
(HeUr.xi). Sedcum Deusinvisibilissit, juxla illud: vari, nisi ista quatuor ad niininuincredercl; scili—
Deum neMovidit unquam (Joan. i); quoino.lo inJi- cct venturum, moriltirum,resurrecturnmet nd judi-
cari poluit? Partim humana ralione partim divina ciuravenlurum. Sed qnibus non eral rcvelaliofacta
revelatione. Quodutrumqueapostolisostendil cuni boc penilus ignorabnnl. Quomodoergo boc crede-
dicit: Quodnotumest Dei, manifestum esl in iltit banl? Alii, quibus magis nssentimus, dicunt eos
(Bom.i). Et non dicil manifestuin illi. In boc pro- fidemCbrislivelatam in mysteriohabuisse ; et quod
Tectoquod ait manifestumttt in illis, plnneostendit alii quibus revelaiio facta crat scidlmutet crede-
quod inilliscrat, uude Deumnosccre polerant. Cum bant, hoc isti (etsi nescirenl) cre lebanl: coininis*-
Vero subjungit : Dtut illit rtvelavit (ibid.), oslcndit rant enim illis fidcm suam. Unde in Job: Bovd
47 HUGONIS1)E S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA.. 4S
eriibnn! ft n:.iiw pnscebanlurjuxta eos (Job i). Isli A gamtis, inquit, Deum quantum possnmtissin« quali-
erant asirsx pasccntes juxta boves. Sicut hodie in latebonum, sinc quanlilalc magnum, sinc indigentia
Erclrsia mnlti simplices, elsi ila dislinctn!iicsriant crentorcm, sine silu prxscntem, sine loco ubiquo
Triiiilaicni assignnru, credunl taiiu-n quia in fide lolum, sine lerapore sempiternuin, sine comniuta-
et lniiuilitaloadhaircnt illis qui elhoc scitintet cre- (ionemntabilia facientem nihilque palienlem. Quod
diiiil. si quis Deumita cogitat et nondum potest inveuirc
Opponilur : Cimi hnc csset hahere fidem Christi omnino quid sit, pie tamen caveal quanlum potesi
vel.itnm in mysterio, credcrc scilicel Deuin esse et aliquiJ de illo sentirequod non sit. Ilaecdivina sub-
rcmiineralorcm speranlium in se, ct pbilosophilioc stantia ubique tota esi, et in ipsa sunt omnia. Quod
creJerent : luiic habehant fiJcm Chrisii velniam in omnia iu Deo sinl, Joannes lcstatur, dicens : Omnia
tiiysterio. Sed auctorilas dicil eos non posse hiimana in ipso vita erat (Joan. i), id est immutabiliter, qtiia
rniione fidomincarnationis Iiabuisse : ipsi vero ni- eoruin dispositioel ordo in ipso fuit ab xteruo. Non
hil credebant ni.siquod hiimnnarationepoicrat com- enim in Deo cueperuntessc, qux in actn etortum
probnri. Sed, ut diximus, bohns arautibiis per (I!em hnbenl el rautabililaiem. Quod Deus ubique el in
cl htimilitaiem ndhxrcre: hoc crnt hahere fiJem omni creatura sit, ipse ait per propheiani: Catlum
Christi occnltnmin mysterio, qualesfuisse piitnmus B et terram ego impleo(Jtr. xxm). Et alibi : Si ascen-
qnosJ.tmgentilcs, ut vidtiam Sarepteuam cl Job. Et dero in emlumttt iltic es; si descenderoad inftrnum
ita dicimus simplices illius temporis credidisse om- ades (Psat. cxxxvm). llem Sapieniia : Qux attingit a
nia quia nos credimus, qua credebanl credentibiis. fine usque ad finemfortiter (Sap. VIII),id est a iui-
Sed in tempore gratix jnm non suflicit Detimesse ninia creatura usque ad inaximam, vel ab una ex-
crederc, sicut tiine; quia mnnifeslatio veritatis jam treinitale tisque ad allcram ; et disponitomnia sua-
facta est. Etenim sccundum tempora profcclus cst viter (ibid.). Serl aliter oinnia in Deo ; aliter Deus in
et incnsiira fldei, CorneliusIiabebnt fidem, seJ quru omnibus. Omiiia in Deo non per esseuliam; quia, ut
non suflicerei nJ snluSem,unde Augustinus : Acce- dicit Augusliniis: Quidquid in Deoest Deus est; sed
placsuiit, inquil, elecmosyux Cornelii antequam cre- ul dixiintis, per dispositionem.Quia, ul idem ail :
dcrel in Chrislum, neclaiiieiisine aliqiiafiJeJonab.it Sicut arca anlequam fiat est in mente artificis, ita
ct orabat.Nam quomodoinvocabaliu quem noncredi- omniain Deo ab xlerno. Nec lamen sequitur : ergo
deral?Sed si possetsine fideChrisliessc salus,nccad ab aeierno fuerunl, scd in Deo ab seierno ; quia si
cnromitiereturPeirus.Exquo apparet quod licelcre- in Deo ccepissent, jam in eo esset mutatio. Solet
dercthoc idem quod rtnliquisiinplices;tainen prnpter opponi sic. Si creaturx in Deo, quia sciuntur ab eo
lemporis qunliiatemjam non sufJGciebat.Posl stipra antequam (iant; ergo mala in Deo, quia sciuniur uh
dicla parles fideiprosequamur. co anieqiiam fiant. Sed, ut dixi, crealurx sunt in
CAP.IV. De quibus constetfides. Deo, quia eorum dispositioetcattsa ineo est; iunlo-
Duosunt inquibus maximc fidesconsistit: myste- rum vero non est auctor Deus. Ut onim osieiulimus,
riittn diviniialis et sncraineiitum iiicarnalionis. Ae crealurx non suiit in Deoper essentiam ; Duus vero
primum de illa partc fidei qux peninet ad tinitaiem in omni creniura est per essenliam. (Juidam tumcii
divinx subslnntix videamus.Sicnt enim rnlio nppro- calumnialoresveritatis dicunl eum per poieiiliam
bavil Deumesse, ita el uniiin esse affirmat, ul prin- el IIOIIper essentiam ubique esse ; quia euin cou-
cipium omniiim unuiii sit et linis. Si enim duo liugere posseniinquinaiionessordium si ubique esset
CiSenl, vel titrumque insufliciens cssct, vel alterum esseiilialiler. Quod ila frivolum esl, ut nec respon-
superfluom;quia.si aliquiddeessel uni quod huheret sione digiutm sit, cuni etiam spiritus creatus sordi-
nlierum, non summe perfecliim esset. Si vero nihil bus corporis (ctsi leprosi vel qiiaiiiumeunquepolluti)
uni dcesset quod haberct allerum, cum in uno omnia inquinari non possil. Poslremo quxratur ab eis quid
essent, allcruin superflucret. Est ergo uiiuin princi- poiissiintini de eo concedendumsit, vel quod nus-
pium, unus auclor omniuin ; quoJ (utjuvclur rutio) Q quam per essenliara sit, vel quod ul.ique, vel quod
initltx auctorilnles probant. Ut in propbela Moyse: alicuhi, ita qttod non ubique. Sed quis audeal dicere
Audi, ltrael: DominusDeustntts,Deus unusest (Deut. quod nusquam divina essentia sit ? Quis etiain quod
vi). Et idco vere unus esl; quin incotnmutabilis,in- aKcubict non ubique? Si enim ila nlicubi estdivina
variabilis. Apud cum iiainqiie non est ulla permula- essenliavel subslanlia quoJ non ttbique,urgo localis
tio, nec vicissittidinisobumbratio (Jaccb. i) ; quia esl. Concedant ergo quod ubique csl cssciilialiter.
non est ei illud essu qtiam sapienlem «sse, iinmeii- Nam auctorilas Auguslini qtiam solenl iiiiliiccre.illo-
sum esse, xlerntim, bonum, jusliim. Cum autein riim errorcm polius quara juvet destruil: Ila-c sci-
dicilur justus, sapiens, elcxtcra ; non diversitatem licei qua dicil Deumubique esse non locis.sed actio-
proprielatum ostendimus quae in Deo nullu cst, sud nibusut errorem fovcant, fures veritatis eflkiuiiiur.
divcrscs effeclus quos Dcus operatur in creaturis. Sic namquc est in auctoritale illa. Deus ubiquc esi,
Cum enim dicilur juslus, inteliigimusquod juste cui non lucis, sed actionibus appropinquamus. Fa-
judicat; cum sapiens, quod sapienter omnia fncitet leudum est ilaque Deumin omni loco vcraciter et
gubernnt; cum misericors quod raisericorditer pec- essenlialiler esse, nec tamenloco comprehendi ullo,
caloribtis parcil. Augustinus contra Arium : Iulelli- quoniamincircurascriplibilisesl. Quodipse Augusli-
« SUMMASENTENTIARUM. — TRACT. 1 50
IIIISalibi ad Dardaiuimtestntur diccns : Non qunsi A tamen in aliis intcnsius, in aliis rcmissius cffectua
spaliosa niagiiiluditic opinemur Deum per cuncta suos excrccl, cum in singulis parliculis corporie
diffundi, sicul humus aut lux ista diffundilur; sed essentialiter sil. In malis non esl Deus pcr inliabi»
ila polius siculi esl sapicntia in duobus quorum tantcm graliam; qui non illiiiiiinaiitui-ab eo. Unde :
iicuter supreutior, scd altcr corpore graudior. Una Lux in tenebris lucet, el lenebrai eam non
compre-
iu
sapieniia ulroquc non csl in raajore major, nec henderunt (Joan. i). Sicut lux solis perfundit octtlos
in niiiiore uiiiior ; aut miiior in uno quam iu duo- cxci, sed non ccpilur eo. Bonos vero illiirainal lux
tius; ita ct Deussiue labore regens, sine onere con- ista, sed non xqualiter. Augusliniisad Dnrdaiiuiii:
tiiiens uiunduiii, iu eoeloiolus, in lerra lolus, et in Cum Deus qui ubique esl non in omnibus habitct,
utroque totus; el nullo conicniiis loco, sed in seipso eliam in quibus babital non rcqualilcr habitat. Nam
ubique loius. ideo itbique esse dicitur, quia nulli inde esl illud quod Eliseus poposcit, ul dupliciter iu
parli rcrum absens ; ideo tolus, quia non parti re- eo slaret spirittis Dei qui eral in Eliu (IV Heg. u).
rum partem sui prxsenlem exhibet, et alteri parii Et unde ab omnibussanctis alii sanctiores smil, ni-
altcram partem in seipso; quia non conlinelur in si abimdantius habeanl Deumhahilatoreni? Hi quo-
eis quibus prxsens est tanquam siue illis esse non que ab co longe essc dicuntur qui peccamlo dissi-
possil. Nuni spatia locorum lolle corporibus, et B roiles facti sunt; el bi ei appropinquarc dicuntur
corpora non erunt; lolle ipsa corpora qualilali- qui simililudinem ejus bene vivendo recipiunl. Est
bus, non eril ubi sint, et ideo necesse est ut non ergo Deus ubique per prxsentiam sive per essur.-
sint. liaiu; et xqualiler in oiiini loco; sed non esl in
Opponitur : Hndie fil nova aliqua creatura, sicut loco, i I esl, non est localis.
aniina. Prius nibil eralipsa, quia de nihilo facta, CAP.V. Oe tpiritu creato, utrum sit localis.
non erat Dcusin eo cum nibil erat; modo est iu ca : Quxriturdc spirilu crealo, ulrum in loco vcl
ergo esl uhi non erat prius. Mutabilis est igiltir. localis sit. Quidaiii voluul cl dicunl quod non sit
Sed, qiiemaJmodumsi nubes opponilur radio solis, localis IK-Cin loco : nimis inlucrciitesisti seiiluiiliau
non csl lamen radius alibi quaiu prius; nubes Augiislinisuper Gencsim. Corporalis cre iliira mo-
vcro csl ubi non erai, sed radius nou ; quia nubcs vetur per teiupora et loca; spirilualis vuro inntiiiu
ubi radius erat ibi coepil esse. Ila Deuscum anle- per lempora. Moveii per lempiis, cst movur'.pcr
quam creatura illa esset ubique foret, ibidera eral affecliones, ul de trisiilia in gaudium, tlisccndo
ubi illa facla est: non ergo raodo alibi quam prius. ctiam quai uescit, ul in angclis, in lioc cnim prius
Ita etiam dicimus de muudo et de omnibuscrea- ' et poslerius consideralur. Deus nec per lemporn,
turis : qux, licel non semper fiierunl(cum auclo- nec per lora. Sed ubi Auguslinus dicil: Spiritualis
rilas dicat Demn in singulis esse), non tamen creatura non movetur per loca; hoc inlellexit, iion
esl ubi non erat; quia ubique sine loco veraciter habel localem circumscriplionem.Eacniin qure lia-
est, sicul sempilcrnus sine tempore, ut Augttstinus bonl dimensionem loco circumscribunlur, qtioiiium
dicit. Quamvisigilur ad plenum discutere uon sulD- eis secundum Iocum principiuin et medium et finis
ciimis, indubilanler lamen crediinus Deiiin ubique assignntur. Spiritus vero crcatus non habet dimen-
essenlialiier esse; nec sine eo potest aliquid sub- sionem; et quia tamcn lermiiium babet, quia ila
sisiere eiiam per momentuin ex omuibus qux fecit; est hic quod non alibi, localis esl, licet non facinl
quia oir.niacontinet et penetrat cl a nullo conti- dislanliaiii in loco; qtiia, elsi mtilii spiritus essent
uetur; qui non polest comprehendipro sui iiniueii- hic, non coanguslareiit locum ul minus du corpo-
sitale, nec pro sui puritale niacttlaii, nec pro sui ribus continerel. Soltis igilur Deus, quia inlra se
simplicilaie dividi. Augustinus ad Dardaiiuni : Non omnia conlinel, juxla iilud : In quo vivimut, move-
solum universilati creaturx ? veruui ctiain cuiiibet tnur, et tumut (Act. xvn): nec habet lerniiiium, nec
parti ejus tolus pariter adest. lu eodem : Faleiidum loco conlinelur. Sed quidquid habel terininum se-
est uhique esse Deum per Divinitalis prxsenliam; r. cundiim aliquid localu est. Ambrosius in libro De
sed non ubique per inhabilantis graliain. Propter fide : Sic eniiu Isai.ts dixil: Quia missus esl ad me
hanc enim inhabilationem, uhi procul dubio gratia unus de Seraphim(Isai. vi). El Spirilusquidem sau-
dileciionis ejus agnosciliir, non dicimus : Pater ctus missusdicilur; scd seraphiii ad iinuni, Spiri-
noster qui cst ub!(|ue (eliam cum huc verum lus sanclus ad oinnes. Seraphin utillilur in miiii-
sil); sed qui ett in catlis(Matth. vi). Dicamus igilur sterium, SpiritUssancltis opcraiiir mysterium. Sera-
Deum iir omnibus creaturis esse et xqualiter esse phin de loco ad locum transit, non eiiim complet
per prxsenliam deilatis sive per essenliam; per iu- oronia, sed ipsum replelur a Spirilu. Hic plana
habitantem vero graliam non in omnibus, scd in dicil Ambrosius quod angcli locales sunl.
honis lantum; nec xqualiler, quia quaiito meliores, CAP.VI. De dutinclione Trinitalit
tunlo abiindantius in eis habitai, id esl perfeclius Ilis consideralis restat de iis videre qux perti-
ab eo cognoscilur el diligitur : Sicul aniina, ul Au- nenl ad distinctionem persoiiarum Trinitalis; et
guslinus dicil ad llieronymiim de origine auimx, prius lcstiinoiiia auctorilaiis inducatnus. In Genesi
per onmes parliculas corporis tota siinul adesl, nt-c dicitur : Faciamut hominemad imaginem tl timi-
ininor in miuoribus ucc in ranjoribus major; scd litudinemnostram (Gett.n). Pcr iiumerumpltiralcm.
31 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. S£
1 rinitatem oslendit. Et Psalmisla : Dominut dixit A et dari a Patre et Filio non aliud ilHcst quam esse
qd me : Filius meusts tu (Ptal. u). El Joannes : In a Patre ct Filio; quod reternum illi esl et non teiu-
principio erat Verbum,'et Verbumerat apud Deum, porale qui daiur ex lemporc. Sic quod spiriltis est
et Deuserat Verbum (Joan. i). lliijus quoqtie in- Palris el Filii, xlernum illi esl qtii ex lempore in-
vestigalioniset considcralionis habet ralio quxdain spiratur a Patre et Filio. Rcda in Ilomilia prima
exemplaria in iis qux facta sunt. Deuseniiu qui in post ascensionem : Cum spirilus grnlia dalur homi-
se videri non potcsl, in opere suo manifestaius nibus, profeclo Spiritus iniltitur a Pnlrc, miltilur a
est. Nam sicut supientia hominis non videlur ab Filio, procedil a Patre, procedil et a Filio; qnia et
homine ipso nisi quando manifestatur per verbitm, ojus missio ipsa processio est qua ex Pulre el Filio
ila sapienlia Dei non poluit ngnosci donec mani- procedit. Aiigiistinus in libro quinto De Trinilate
festaretur per opus suum, quod esl quasi extrinse- ait: Procedit non quomodo uaius sed quomodo
cum verbiim, snpientinmDei quodnmmodoruvelans, datus : quod enim datum est, et ad eum refertur
sicut per verbuin oris inanifeslatiir verbum cordis. qni dedit, el ad cos quibus dedit. ldem : Si non pro-
id est cogilatio nicnlis. Et quia inlcr oinnes creu- cedil nisi cum dalur, nec proccderol ulique nisi
turas magis acceditad similitudinem Dei ralionalis priusesset cui daretur. Nam donum potcst cssean-
"
crealura (eaenim sola adimaginemel simililudinem lequam detur, donaliim auleni uisi dalum fuerit
Dei facta est) in seipsa poluil humana mens vesti- uiillo mododici potest.
gium Trinitalis invenirc evidentius qnam in cxleris. llic niagna oritur qnxstio qtiare illa tria qtix in
Vidit enim quoniani ex seipsa nascitur sapienlia, nnima sunt non dicnulur tres pcrsonx, sicut illa
quxeslin ipsa, et quoniam ipsa diligit sapjentiam qux lioriim siinilitudinein Deilaie rcperla sunt, tres
suam; cl .ila procedil sapietitia de incnle, el de persona; dicuntur et suiit. Ad quod potesl dici quod
inenlc el sapienlia proccdil air.or, quo ipsa mens iJeo non sunt personx, quin siinl nffeciieues inu-
diligit sapicnliam gcnilam a se. Et sunt siiiiul hxc tabiles circn animam. Aliqunndo enira anima esl
tria et tamen una est snbsianlisrin qua sunt hacc sinu notitia c| ainore. Nec potcsl dici, notitia homi-
Iria, scilicet mens, sapicniia et amor. El sunt harc nis est homo, vcl amor hominis esl homo; sed sa-
iria inler se distincla; quoniain mens non est sa- pienlin Dei Deus cst nmor Dei Dcus cst; quia nou
picntin vcl amor, nec sapienlia mens vel amor, et est in Deoalimlab ipso. Tres igitur personx, unus
lamen unilas substanlix non recedit. Et conscendit Detis, una substaiitia, una naturn; tres personx;
mens ab istis ad Creatorem suum, et considerat Pater, Filius, Spiiitus snnctus. Scd Pater a nulk»,
cum sapicntiam habere. Etquoninm nunqiinm sine r cst, imde Augusiinus : Pnter est principium Trini-
sapienlia fuit, considerat etiam quod sapientiam tatis, boc est, in Trinitaie; quia non est priocipiuni
suam sempcr dilexit, el quod amorem ad eam sem- sui ipsius; sed nbeoFiliusel Spiritus sanclus, et
per habuit. Eslenim amor coxiernus aetcrno; qitia ip&en nullo. Quod a Filio procedat Spirittis sanclus
coxternx sapientire ejus. Rursus. considerat quod auclorilales niutlas bnbeinns. Aposlolus : Dominut
non potest in Doo aliquid diversuia essc ab eo. Et misil tpirtium Filii clamantemin cordavettra : Abba
ila sapicntia Dei, Deusesl; et amor ejus Deus est. pater (Gal. iv). Et iu Evangelio: Virlus Dei de illo
Et idco unilas manet in Trinilate. El bxc T-rinitas exibat (Luc. vi). Gra-cilamen dicunl Spiiitum san-
est Paler qui a niillo esl, et sapientia Patris qux a ctum proccdcre tanluin a Palre et iion a Filio. Hoc
Patre genila est, ct Spiritus sanctus qni ab iiiroque niitein ideo dieunl, quia in Symbolo aposlolonuii
procedit, qui sxpissiuie in Sci ipturis amor Palris nullu fil inJe inentio, hoc est in Credo minori, nec
et Filii appeUalur.Et sunt islx trcs personx di- in Symboloquod ftiit datum in Nicxna synodo : in
stinctx; sed tamen una substuntin, unus Deus.Au- fine cujtis habctur, qui aliler dixerit anathema sit,
giistiiius in libro De Trinitate : Tres personas ejus- quod nos ila exponimus : qui aliter, id esl conlra-
dcm essenlix vel tres personas unam essentiam di- rium. Sed cum istud non sit ibi affirmalum vel ne-
c.imus, tres autem personas ex eadem essenlia non [) galuin, non dicimus illi Symbolo conlrariuni.
dicimus, quasi aliud quod essenlia, aliud quod per- CAP.VII. De notftinibuspersonas Trinilalit distin-
sona. Hic viJendum est quare in snncla Trinilale guentibus.
illa persona qtix a nullo est appellnlur Paler. Ideo His prxmissis videnduin est quod in sancta Tri-
scilicet quia de siibstantia sua genuit Filium. Sa- nitate stiiit quxdam iiornina distingueiitiapersonas,
pieniia Pntrisseu Verbumdicitur Filius, quia genila sunt ct ulia (initaiero naturse vcl substantix signi-
ab ipsoPatre. Undc Psalmista : Eruclavil cor meum Gcnntia,ulhxc nominn,Deus,omnipotens,xlernus,
verbum bonum (Psal. xi.iv). Qui a Palre ct Filio immensus; et hxc dicuntur secundumsubslantiam.
procedil, diclus est Spiri.lussanclus; quia inspira- Nonenim aliudest illi naiura esse quam Beum esse,
tur a Patre et Filio ad sanclificandum; et tamen omnipntenlemesse, xlernuin, immensum, juslum,
non venit sine Patre et Filio; quia Trinitns indivisa sapientem et similia, et ideo sicul una essentia et
est. Scd inspirari a Patre ct Filio, hoc cst illi esse non tres; ita unus Deusel non tres, unus omnipo-
a Patre et Filio; quod xternum illi esl qui datur ex lens, unus xternus, unus immensus, et cxtera. Au-
Vemporeet accipitur. Sicut Spiritus sanctus donura gustinus in libro septimo DeTrinitale : Quia hoc est
ost Patriset Filii; elcum datur, cx lempore dalur; ilii esse Deum, auod este : lcm tres essentiasquerr-
5» SUMMASENTENTIAKUM.- TRACT. I. E4
tret deot d.ci fat non ett. Siinl ct alia nomina qui- A angclos, super clicruhim, super seraphiin, super
bus dislinguitur Trinilas. Pater, ingenitus, geui- omnt-m scnsum cst. Credere jubemur, disculera
tor: el hxc conveniunlPalri lanliim. Filio soli con- non permittimur. Aufer arguracnlriubi fides qux-
vcniunl bxc alia; Filius genilus, nntus, Verbum, ritur. Idcm: Licct scire quod naliis sit, uon anlei.r
etalia similia. Spirilui sancto brec, Spiritus sancltis, licet disrulerc queiiiadmodumuatiis sit. Qtiidam ta-
donum, procedensa Palre el Filio; cl hxc nomin.i nieu de ingcuio sno prxsumcnies dicuut sc nou
significantproprietates qtiibuspersonx disiinguiin- ncscire ejiismoJi; ndbxrcnies illi auclorilaii llicn-
tur. Solius nuinqiic Patris esl prnpritim esse Pa- nyini super Ecclcsiastcm.QuisinsricrisScripliiriss.r-
trein, esse iiigenilum, quia' a iiullo est. Proprium pissime iion pro impossibili,sed pro difliciliponi-
Filii genilum esse a Pntrc. Piopriuin Spiriius snn- lni, iit ihi : Generalionemejut quit enarrabit? Sed
cti, a Patre et Filio procedere. Scd iu hoc quod hoc iiiicllcxit llicrotiyimis de genemtione qwn fuit
Puler esl DcuS,omnipolcns,sapiens, el cxteru: IIOII secunduin carnem, qux aliquo uiodo enaiiari po-
distinguitur a Filio et Spiritu sanclo, quia el Filius test.
Deus, oiiinipolens,et similia; et Spirilus sanclus Quxri solel, cum generntio Filii a Patre nec prin-
simililer. cipium babet nec liiiem (quia xtcrna est) uiruia
Quxrilur cum Spirilui saucto non convenial R debcal dici, Filius sumpcr gignilur, an scinper ge-
genilum esse, si esse ingeniuis dici possit. Ati- nitus est? Gregorius super Job : Doiiiiiius Jcsus
giistinus ad Orosium : Spirilum sanctiim nec Cbristus in eo quod virlus et sapienlia Dei.csl, da
geniluin nec ingenituin fides certa declaral; qtiia Patrc aiitc leinpora natus esl; vcl politts quia nec
si dixerimus ingenilum, duos patres aflirmare vi- csepil nasci, uec dcsiil, dicannisverius semper na-
(lcbimiir; si autem genitum, duos filios crederc tus. Nnu possumus auteni seniper dicere nascilur,
ciilpabimur. Ilcm Orosius ad Augiisliniim: Volun- e iniperfectus csse videilur. At vero ul .xternu»
tate geiiuit Pnler Filium an necessitate ? Augusti- designari valeal el perfeclus, el semper dicainus,
nus, nec voluntate, ncc uecessitate; quia neccssi- elnatiis; quntenus el naius ad perfectionemperii-
tas in Deonon est, prxire voluulas sapientinm non , neat, el semper ad xlerniiatein. Qiianqiianilioc ipso
potest. Naraquidam noslruro, cuineum interrognsset quod perfectum dicimus, multuiuab illins vcritatis
hxrelicus, ulrum nolens an volens gemieril Pa- expressioue dcviamus; quia quod laclum 110:1 est,
ter Filium, laudabrliier respondisse fertur. Dic, non potesl dici perfecluin. Et lanien infirmiluiis
inquit, ct ln, hxretice, Deus Pater necessi- noslrx verbisDomiuuscondescendens,inquit: Etlole
tale esl Deus, an voluuiale? Si dixisset necessi- f, perfecli ticut et Paler vesler coelestisperfeclus est
lale, grandis absurditas seqiiebnlur; si volunlate, Malth. v). Et in Psalmo •lirilur : Ego hodit genui tt
responilebatur illi, ergo volnntaie Deus est non (Psal. u); hodiedixil quia non prxlerit illa generalio:
nalura. ltaque sicut Paler naliira est Dcus, ita gi-nui,quia inilio caiel.
natura genuit Filium. Et hxc genitura xlcrua, in- CAP.VliL De
wqttalilate Palrit tl Fiiii tt Spirilut
effabilisest. Unde prophela : Generationemejtti qttit sancti.
enarrabit1 (Ita. Lin.) Solent quidain sic opponerc. Siiprndietisadjiciendiim, quod licet Filius de Pa-
Non esl aliud Filium gigni a Patre qunin csse a tre, 11011 lamen poslerior Patrc, vel inferior putan-
Patre. Ad quod dicimus quod cura Filius et Spiiitus dus est, seil coxternus, coomnipotens, consubsian-
sauctus a Palre sinl, aliter lainen Filius est a Patre, tialis, coxqualis Patri Filius Putri el Filio Spiritus
aliler Spiritus sanclus. Augustinus : Spiritus qtio- sanctus. Aiignsiiniisin libro De Trinitale : Sic co-
que aPatre esi, sed non quomodo nalus, imo quo- xternus esl Patri Filius, sicut splendor coxvtis est
modo datus. Filius etiani a Pntre procedil, ut ipse igni, el esset xlernus si ignis essel xtcrnus. El est
oslendtt in Jounne, dicens : Ego ex Deo procetti tt notandum quod Filitis xqualis cst Patri secunduni
veni in mundum(Joan. vin). Et ita Filius a Patre siilistantiam. non sccuiuluin proprielaicm qua dis-
esl procedendoet nascendo; Spiritus vero a Patre 0 tingnitiir a Patre. In eo enitn quod Filius esl unus
noii nascendo, sed procedendo. Ulerque enim pro- Deus ciiin Patre, una nalitra, iina substantia, xqua-
cedil a Palre, sed ineffabiliel dissiinili modo. Non lis esl Palri; sed serunduin quod de Patre csl ge-
esl ilaque Spiritus sanclus genitus; quia «um sil a nitus, 11011 est rsqualis ei. Ergo inxqualis? non est
Palreet Filio,si genitusesset jam haberel duospatres, verum; quia secundiim hoc qnod Pater est ingcni-
et sic in irinilate essel confusioin qua et duo patres tus, Filius genitus; ncc xqunlitns nec inxqunlilas
et duo filiiessent. Quid auiem sil gigni, quid sit pro- cousideralur. Idem el deSpiritu sanclo. Angtisiiniis
cedere, in hac vila sciri non potest. Augustiuus in in quinlo libro De Triiiilale : Quia vero Filius rela-
libro seciindo De Trinitale de hac genilura dicil: live ad Palrem dicilur, 11011 secundum quod ad Pa-
Nonest aliud illi esse de Patre, id esl nasci de Pa- trem dicitur xqualis esl Patri Filius, sed secundura
Ire, quam videre Palrem; aut aliud videre Palrem quod ad se dicilur, xqualis esl Pntri Filius. Quid-
vperantem quam pariler operari. Sed quis Iiociu- quid nuteni ad se dicitur, scc.undumsubstanliam
siibstanliani
iclligil? Ambrosius de Trinitate : QuoinodoFilius dicitur : restat orgo ul seciindum
srt genilus, impossibileesl scire; meiis deficil, vox xqualis sit Pntri. Eadem ergo iilriusqitc substanlin.
silet, non hominis tantuni sed augeloruin; super Ilujtis snnclx Trinitatis 11011 dcbel dici pars, iiua
»5 IIUGOMS DE S. VICTOREOPP. PARSII. — DOGMATICA. 56
di: tribus pcrsonis. Tola cteniui Triuitas est una A quulis Paler lalis Filius) sed distinctio. Nec singuln-
snbstanlia, simplux ul iudividna.Nec sunt aliquid ris diccndus eslDuus; quia jain esset innium una
mnjus dux personrc qiiam iinu, vel trcs quam dux. persona. Aiiguslinus in libro quxstionuin Veteris
Cum eiiini unaqurcqueillarum sit divina substantia el Novx Legis : Uims quidem esl, seJ non singu-
ct illx tres eaJem subslanlia ; non tres sunt nmjus laris: hubel el exlerius in niysierio alterum qui
nliquid quain unn. Augustinus: I» Tiinit.ite, qux sit cuni altero. Ambrosiusde Fide ad Gratianum
DCIIScst: Paier esl Deus, Filius Deus, Spirilus imperatorcm. Quod uniiis est substanlix separari
snnctiis Deus; et bi tres unus Deus. Ncc hujus Tri- non potesl, ul non sit singularitatis, sed unitatis.
uitalis lcrlin pars unus Deus est; nec major pars Singulnritas ad personam pertinel; unilas ad na-
est dtio quam unus, nec raajus aliquid suul om- turam.
nes qiiam singulx personx; quia spirilualis non Hinc non par"a oritur quxstio. Cum hoc nomen
tniporalis est magnitudo. Idem : Non quoniam persona leste Augustino secundumsubslnnliamdi-
DeusTrinilas est, idt-o triplcx putandus esl Deus: cntur, et cum bxc sit diffiniliopersonx; persona
ulioquin minor esset in singulis quam in tribus est rationalis subslantix individnanatura, quomodo
parilcr. sit intelligenduin,Filius est alia persona a Patre,
CAP.IX. Quod de sancla Trinitate niltildicalur B hoc enim sane potest dici, Pater est persona, id
setundum accidetts. est rationalis suhstaiitia; Filius esl persona, id
Hoc eliam considerandum est quod de sancta est ralionalis substantia. Iteni cuin dicimus Pater
Trinitate nihil dicilur secundum accidens. Quod ct Filiits et Spirilus sanctus siinl tres personae,nou
cniiii secundura accidens dicitur, mutabile est; sed possumus dicere tres rationales substantix. Ad
in Deonihil mutabiie. Non tamen omne quod dici- quod potesl dici: quando per se dicilur, Pater est
tur de Deo secundum subsianiiam dicitur; quia persona, Filius est persona, sane ita exponitur;
{iircdumsecundum relationem vel proprietaiem di- Puter est persoua, id est ralionalis siibstantia; sed
cuiitur, iit Puler, Filius. Augustinusin libro quinlo per additionem restringilur significalio, ul Filius
Du Trinitate. Accidens dici non solet nisi aliqua *st alia persona, id est discretus per aliam pro-
iiiiiiaiione rei cui accidit amitti potest. In Deoau- prietalem; Paler et Filius et Spirilus sanctus sitnt
tcm secundum accidens nihil dicitur, quia ei niliil tres personx, id est Jiscreli per tres proprietates.
accidit. Nec lamen omne quod dicitur, secundum Sicut enim cum dicitur Fitius est Deus, non dislin-
subsluntiam(licittir.Secundumsubstanliamdicuntur guitur a Palre ; sed cum additur Filius esl Deus de
qurc sine aliquo respectu relationis dicuntur, vel Deo, jam fit distinclio. Ita cum dicitur Paler esl
qux uuitatem diviuru substantix exprimunt : ul C persona, Filius est persona, nondumfit distinctio;
Oeus, Omuipotens,ct similia. Et bxc oinnia, ut ait sed ciiin addilur alia persona vel per pturalem tres
riiiguslirius, de singulis dicunlur personis, et non personx, jam distinclio notatur. Si quis hanc qux-
plurnlitcr sed singiilariler de tribus simul dicunlur. stionem conveuientius polest solvere; ergo nullt
Sicut cniin Paler Deus, oiniiipolens, sapiens, xler- prxjudico. Prxterca est unuin nomen, sc.ilicetTri-
nus et cxtera ; ita Filius Deus, omnipoiens, et cre- nilas, quod de nulln personasingulnlimdicilur, sed
tera; el Spirilus sanclus simililer. Et isti tres unus oninibiis simul; nec est substnntiale, sed phiraliln-
Deus, unus otnnipotens; et sic de omuibiis qux lem designat personarum. El ila quxdam suut no-
sccundum substanliain dicuulur : excepto boc uo- iniua in sancta Trinitate qux dicuutiu- singulatim,
mine persona. Cuni enim hoc nonien persona, se- el non conjunciim, ut Paler, Filius et Spiriius san-
cundura substantiara dicatur; de singulis enim po- clus, qux ad proprielatera referunltir : quxdam.
test cnuntiuri personis, Paler esl persona, Filius conjuncliin,et non singulatim, ut Trinitas; quxdam
persona, Spiritus sanclus persoiia; non lamen po- siiiguiatira et conjunctira, ut Deus, omnipoteiis,el
test dici isti tres una persona. Auguslinus: Per- siinilia.
sona ad sc dicittir sicut Deus, et similia. Hoc au- n CAP.X. De diversa nontinum acceplione.
tein solura nomeiiest quod cum dicatur de singulis, Modo considerandum est quod illa nomiiinquae
ad se, pluralitcr non singulariter accipilur ia ad unitatera divinx substantix pertineut, per deter-
suninia. Et csl invenluni hnc noinen persona, ut minationes quandoque etiam sine delcriiiimilioiie
Augiistinusait, ut, cuiuquiereretiirqiiid tresvelqitid accipiuntur in personariimdistinctione, ul sapientia
tria, iino iiomiiie respoiiderelur, scilicel tres per- bonitas, ad substantinm enim refeninlur ; quia tres
sonac.Aiigustinus: Ideo tres dicimus personas, non personx sunt una suhstantia, una sapienlia, una
ut nliqiiu inlellignlur essenlix diversilas, sed ut vel bouitas. Sed tameu cum dicitur sapicntia Patris,
IIIIOvocnbulo respouderi possit cum dicitur quid ad Filiura tanlum; bonitas Patris et Filii, ad Spiri-
tres vel quid tria. Idem: Cum quxritur: qui Ires lum sanctum. Simili.lcrspiritus, charitas; lota enini
vel qux tria diccntur Pater et Filius et Spiritus Trinitas unus spiritus, una charilas. Sed cura addi-
sanclus dicluin est tres personx, quo nomine non lur sanctus, cura eiiara dicilur charitas Patris ct
diversilateminlelligi voluit, sed singularitatein no- Filii, solumraodoad Spiritura sanclum referuntur.
iuit, ut non solura ibi unitas intelligalur, sed Tri- Paler enim est spiritus, Paler etiam sanclus, sed
lutrvs.In Triuitale namque non est diversilas (quia iion Spiritus sanctus Solent eliam sine apposilis
57 SUMMASENTENTIARUM. - TRACT.I. 53
determiuatiouibuspersonnssignilicare haccnoniina, A ctor, inielligens, loluin hoc sapienlix esl. Si pius,
ut per sapienliam inlelligalur Filius, ut in Prover- muiisuctus, misericors, tolum hoc bonitalisest. Et
biis Salomonis sxpissime, pcr boniiaieui Spirilus in his tribus siiinnia peifectio est. Ubi eniro concur-
sancttis. Hoc etiain noniiiiespiritus usus esl Hiuro- riiiit isla tria, posse, scire, velle (quod benignitatis
• iiymiis in signifiealioiicpersonarttm, sic dicens in esl) nihil deest. Si aliquod horum lollas, non est
psalnio confcssionis.Trcs spirilus pnsttilat David, siiinina purfeclio. Est ergo Trinilas perfecta, qux
dicens : Spirilu principali confirma me; spiritum iion potcst niinui, nec polest augeri. In crealuris
rectuminnova in visceriius meis; Spiriiumsanctum hujussuuctxei individux Trinitatis signa apparenl.
tuum ne auferat a me (Isal. L). Qui siinl isli Ires Signum polentix esl rerum immensilas; sapienlire
spirilus? Prineipalis sprrilus Pnter est; rectus Spi- piilchritudo; bonilalis utililas. El ita per hxc quas
rilus, Filius, Spiritus sanclus, Spiritus sanctus. foris sunt, invisibilia Dei cognoscuntur a crenlura
Ecce quod Hieronyiniis dicit tres spirittis, id esl ralionuli. Sictil nomina substantia, de quibus prius
tres personas. Auguslinusquoque in lihro De do- dixirous, dicuntur de singulis personis; similiter
ctrinu Christianatres res dixil ad plitrnlitatein per- illu nomina qux respeclu creaturx conipeliinl Duo
sonarum rcspicientes; nit qtiippe sic : Res ulix sunt teinporaliter, velut hxc nomina, Dotninuscrealor,
quibus fruendum cst, alix quibus utcndiini. Illre B iniserator. l't eiiim Augustiuus ait in libro De Tri-
quibus fruenduinest nos bealos laciiint. Illis qui- niiaie : Non ante fuil Dominus, qtiam ejus esset
bus utendum est, tendentes ad bcutituiliiiem ailju- servus. Iuique temporuliter ccepil essc Doiniiius;
vainur. Si reilire in palriani volumus, iileiiduiuesl quoniamcreulura in tempore fucta coepilei subser-
muiidoIIOIIfruendum.Res igitur quibus friieiiduiii vire. Simililer coipil Dcusesse crealor in lempore
est, Pater el Filiusel Spirilus saiiclus. Eadeinque ex quo fecit crenturam. Non enim ereavil eam ab
Triniias uua qtixdam res est, commtinisqiieoiniii- xterno, nec creatori esl coxierna. Et ctimPater sit
bus fruunlibusea. Frui autem esl amorc inhxrere Dwiiinus el crealor", el Filius simililer, ct Spiritus
ulicui rei propler seipsam. Patul itaque quod ea- sanclus : uon tanien tres Dominised unus Doiuinus,
deui nomina modo ad unitatem substrtiilix, modo IIOIItres creatores sed unus. Quod aliqua dicanlur
ad piuralilalempersonaruir. significandamponun- de Deo tcmporaliteret sine ejus mututione, Augusti-
tur. Similiter bxc nomina potenlia, sapientia, niis ostcndit per simililudincm rei qux incipil esse
bouilas, iiominasubstantix sunt, el singulisperso- pretitun sine sui inulalione, in libro quarlo DeTri-
uis xqualiier conveniunt; et tanien sxpissiine in nilale. Nuinmuscum dicilur prelium, relulivedici-
sacru Scriplura per potenliamPaler, per sapienliam „, lur, nec lamcn niulaius est cum essecoepitpreliuin,
Filius, per bonitatein Spiritus sanctus inlelligitur. iteque cum dicilur pignus, et si qua suiu siiiiilin.Si
Et quare hoc fiat, bonum esl qiixrenii satisfacere. ergo numinus nulla sui inulaiioiie polest relaiiva
Cum bxc noiuina, Paler, Filius, Spirilus sanctus, dici, quanlo magis de iromutubilisubslanlia Deiuc-
Iranslata sinl a creaturis ad ipsum Creatorem, ne cipiendumest, ut, quainvislemporaliierincipiatdici,
videautur quod iu nobis signilicant in Deo signili- non tamen subslautiaeDei aliquid accidisse dicutur,
care, atlribuitur Palri poieulia, Filio sapientia. lu sed illi crealurx ad qiiam dicitur. Quodergn iucipit
hominibus enim pater est prior filio, filius patre (umporaliler dici quod anle nou dicebaiur, inani-
poslcrior; et ex aiitiquiiate in palre defeclus; ex feslum est relative dici; non secuiiduiu acciJens
posteritate in filio imperfecliosensus solet notari. quod ei acciderit, sed secundumacciduiisejus ad
Attribuilur ergo Patri poleniia, ne videalur prior quod dicilur : Patcl ilaque quod Deus ex temporz
Filio, el iude impoienlior; Filio sapienlia, ne videa- esl Dominuset creator; et tameii verum est, Domi-
tur posterior, et iude ininus sapiens Palre vul infe- nus omniiimest ab xlerno, et creatorab xlerno;
rior. Nec dicilur Filius sapicnlia, ideo quod ipse sed non ab xterno Dohiinus, nec ab xterno est
solus sit sapicns, ciim lola Trinitas una sit sapien- crenlor. Nec mirum videri debei quod aliquid dici-
lia ; nec Pater potenlia quod ipse solus sil polens D j tur ei ex lemporecompeiere.Nain assunipsissecar-
cum lota Triniias sil una omnipotenlia; sed ibi nemex lempore convenit ei; et hoc iiomeiiCbristiis
niagis diccndumfuil ubi pltis dubilari poiuil. Unde ex icinpore convenit Filio Dei, Christuslaiuen ab
liicilur : Credoin Dtum Patrem omnipotentem.Spi- xterno est.
rittis etiain solel poni ad rigoreni siguificanduro,el CAP.XI. De personarumappropriatis.
crudelerasolel denotare; et ideo bonitasvel beni- Quxreiidura esl utruin proprietnles illx quibus
gtiitas frequentius appellalur. Hic oritur quxstio distinguuntur personx, sint ipsx personx. Quod
diflicilis,si in Dco tres personx dicunlur esse quir» personx distingunnlur per proprieiates, babelur in
poiens, sapiens el benignus esl, quare non potius illa auctorilute, in essenlia unitas; el in personis
quatuor vcl quinque, vel initltoplures, cuin sit for- proprielas; et in alias niultisaucioriiaiibiis. Quidaiu
tis, juslus, misericors,pius el cxtera ?Ad quod dici lauien voluerunt dicere quod proprietates illaenoii
poiesl quod quxcunque dicunlur de Deo, et credun- essent ipsx personx, oppoiieniesillud : si per eas
lur veraciter in Deo, ad haec iria referiintur. Si discernunlur personx, quomodosunl ipsx personn' ?
eniin fortis dicilur incorruplus, iiicomuiutabilis,ct Quos auctoritas el ralio confutat. Dicilenim Atigu-
similia, totum hoc potcntix cst. Si orovidus, inspc- slinus, Quidquid in Deo est, Dcuscst. Ergo proprie-
t9 HUCONISDES. VICTOREOPP. PARS II.—DOCMATICA. 60
ias Patris Deusest; quia proprietas Pntris esl ipse A et sicut Pater ad Filitim, sic genitor ad gcniliim.lu
Pntcr. Non tamen dicetur ila siinpliciter,propriclas hoc loconotandumest qnod cum Filius sil sapientin
est Deus vcl Pater; sed proprietas Patris; sicut non a Patre geuila, el Pnter sil snpieus snpienlia sua;
dicitur volunlasest Deus ila absolute ; sed volunlas ulrum Patcr sit sapiens sapientia u sc gcnita. Augu-
Dei est Deus. Quid est enim proprielas Patris, pro- slinus dicit hoc non csse concedendiiin.Si enim
piielas Filii, proprielas Spirilus sancli, nisi istx csset sapiunssapiuuliagenila cx se (cum ei sil esso
personx iuler se discrelx el distinclx ? Ilieronyiiius qrrodsapiciilcinesse) jnm Patern Filiohaberet esse,
ad Damasumpapara deexplunatione fidei: Coiifim- non Filius u Palrc. Non esl ergo Paler sapiens sa-
denlcs Ariumunam eaindemque suhslaiiiiuniTriui- pienlin gcnila ex se; scdsapienlia ingenila.qux ipse
tntis dicimus: Impieialem Sabellii declinaiites, tret esl. Pnierenim esl snpiculiaingi-nitn.Si opponilur:
personas cxpressas sub proprietale disliiigiiiiiius. CIIIIIPater sit sapicns, vel sapientiagenita ex se vul
Ituin : Non eniin iioroinn lanlumniodo, sud eliam alia. Non est verum. Quia una sapientia (otnest
iiomiiiumproprietales, id esl personas vcl, ul Grxci Trinitas; sed in Patre ingcnitn, in Filio genitu.
cxprimiini, Iiypostases, id esl subsistentias confito- Sicut dicilur Filius esl Deusde Deo, lumende lumi-
mur. Ecce quod llicronyraiis dicit proprielales, iJ ne, principium de principio; Puter non est Dcusde
est personas. Ideo Deus simplcx dicilur sive non R Den, principiura de principio : ergo nlius el aliud.
amittcndo quod liabel; seu quia aliiul nonest ipse, Non est verum; quia unus Detis curo Filio, et ununi
et aliud quod in ipso est. Ralione eliam potesleis principium oranium crealurarum. Puler enim prin-
obviari hoc roodo. Si ires proprielates vel relatio- cipiuinFilii, quia de co Filius; Paler et Filius prin-
ucs in Dcosunl qux iion tunt ipsa divinasubslan- cipiurn Spiiilus sancli; lola Trinilns unum princi-
liu, uppuret iion fuisse solum ab xterno diviiinm piiiui oniniiimcreaturnrum. Siiuililer, licet Pater
Mihstaiilium, i|ux Triniias est. Sed sola Trinilas noi)sit snpienssupienlia genila ex se; non tamen
eslubxlenio qux iimis Deus esl; fuleamur igitur esl alia snpientiasapiens. AugtistinusDe Trinitate :
Ires personas, vel tres iliarum proprietaics uiium Si solusFilius inlelligilPntri etsibi el Spiritui san-
Diuiin, unam essenliuinet unain divinamsubslan- cto, illud consuqiiilur ul Pater non sil sapiens de
liam : illas ires personas esse vel illas proprietales. seipso, sed de Filio ; nec sapientia sapientiamde se
QuoJ quamvis longe sit a sensibus noslris et ab genuil, si ea sapienlia Pater dicalur esse sapiens
liuinana ralione, indubitanter tamcn credi oportet, qiiam genuit; ubi enim non esl intelligenlia, ncc
ul eniin ailGregorius : Fides non habet meritum sapientia esse potesl. Acper hoc patet si Pater sibi
cui bumaiia ratio prxbet experimentuni; id est in non inlelligil, et Filius intelligit Palri, profeclo
eu parle in quu liumanaratio prxbet experinientiim. Filius Palrein sapientem facit. Et si hocest Deoesse
Non enim fidesest contra rationeni, sed supra ra- quod sapere, et illi essenliu quod sapientia, non
lionem. Et ideo qui nrlcredere vullnisi quod ratione Filius a Palre (quod verum esl), sed a Filio poiius
conipreliendit, ul philosophi, non habel merilum Pater babel essentiam, quod falsum est. Est ergo.
fides ejus; sed qui illud quoJ rationi non est con- Deus Paler sapiens ea qux ipsa est sapienlia, et
trririum, et lamen est supra rationem credit. Unds Filius sapientia Palris.
Apostolus: Prope est verbumin ore tuo, et in corde Solet a quibusdam talis fleri quxstio. DeusPater
luo verbutnfidei (Rom. x), prope quia non est con- genuit DeumFilium, et ita Deusgenuit Deum,quod
Irarium rationi, sed supra ratiouem. Quid sit pro- • sane polesl concedi. Legilur enim de Filio : Deusdt
piiiim Palris, supra assignatum est; scilicel esse Deo, lumtn dt lumine. Si vero quxratur, quia Deus
ingcnitum ; quod esl esse Palrera. Nec turbet quodi genuil Deum, an se an alium ? Neulrum esl conce-
Aiigustiiuis dicil: Non est idcm ingenilum dicere, dendum. Quod non genuit alium Deum,manifesium
quod Patrem dicere ; quia Paler dicitur ad Filium, est, quia non est Deus, nisi unus. Quodnon sit con-
sed ingcniius nullam relalioneui nolat. Et ideo non cedenduin, Dcus genuit se, Augustinusostendit in
cst idem dicerc Patrem esse iugeuituin el esse Pa- Q libro De Trinitale, dicens: Qui putal Imjuspotentire
irem; sed idt-min sancla Trinitate est esse ingc- Deumesse, ut seipsumgeuueril; eo plus errat, qtiod
iiitiim ol cssePalrem; sicuti idem est csse sapien- noti soluin Deus ita uon esl, sed nec spiritualis
liriiii Pntris, ct esse Filium cjus, et esse verbuin crcutura nec coiporalis. Nullaenim res est oniuiao
Pntris. Sed taincn illud iioinen Filius nolut relalio- qux seipsam gignat; et ideo non debet dici, Deus
iiem, el iion illud, sciliccl verbum vcl sapientiu. genuitse. Noneniin divina subslanlia genuitseipsaiii
Aiigusiiiius in libro Dc Trinitale. Non est idem in- nec etiaro aliara diviuam subslanliaui; sed persona
geuilura dicere quod est Patrem dicere; quia, etsi Palris gcnuit personam Filii. Prxlerea sciendiunest
Filium IIOIIgcnuisset, nihil prohiberet euin ingeni- quod sicut Tiinilus iuseparabiiise&t,ila inseparabi-
tiiiu dicere; quia nec ideo quisque Paler, quia ingc- lileroperatur.
nitus, nec iiigenilus ideo, quia Puler. Ideo nou rid Quidquid enim operatur Paler, boc idemFilius et
aliquid, sed ad se ingeuitus dicilur. Genitusvero> Spirilus sanclus opcrantur. Opponilur : Soli filio
dici non polest nisi ad aliquid. Ideo quippeFilius, convcnil assumpsissc cnrnem, sed hoc csl qurcdam
quia geniltis; et quia Filius utique genilus. SiculL operalio : igiitir aiiqtiid operalur Filius quod non
miiem Filius r,d Pnlrcin, sic gcnilus ad genitorem; Putcr, quod non Spiriltis sanclus. Ad qtiod dicitur
C1 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT.I. 6*
quod licet inseparabiliter operentur Paler, etFilitis, jA Dec Apnd eum namque nihil fultirum, nibil prxler-
et Spiritus sanclus, tamen aliquid convenit uni ilum; in eo nec prius est nee poslerins. Sed quan-
qnod non aliis. Quod per simililitJinem osiendiint tum ad res quru noliis fulurae snnt, dicimus eum
sancli. In radio namquc solis sicut insepnrnbiliier ftttura prxscirc; quod quautuin ad eiim est, est oa
adjtingiiiilursplendor et cnlor; tamen splendor illu- luiupinm prxseutia scire. Dicit rinc.lonlasquod ejus
minal, calorexsiccat, ncc calor illuminut, nccspleu- scicutin IIOIIpotcst augeri ucc miiiui. Nonenim plus
dor cxsiccat. Similiter in snncta Trinitate, tota Tri- potcsl seire qui oiiuiiu scit; neu niiniis, qui non
nitas operata est incarnalionem Filii. Tola enini polesl oblivisci. Opponilurde hoc quod llieronyiniis
Trinitas operata cst, ut horao illc csset cl ul vcrbo dicil super Ilubnctic : Abstirdum est, inquit, rulhoc
uniretur; sed non nl toli Triuilnli uuiretiir. Ergo illa Dci deducere majeslaleni, ut scial pcr niomeiita
opcratio uon raagisFilii quain Putris; seJ ur.io Filii singula, quol culices nascniilur quotvc rooriniiiur;
et non Palris, siculsolius Patris vox de nube audita qux pullicum et niuscariiiii ;it niiiliitiulo, qiiolvu
est : IIic etl Filiut meut dilectut in quo milti compla- pisces natenl in nquis, ct siniilin. Nou simus lam
cui (Matth. m), et cxlera. Si enim esset vox Filii falui adulalores Dei, ul dum polenliuiii rjus etiain
vel Spiritus sancti, falsum essel : Hic est Filius ad ima detrudimus, in nosipsosiujuriosi simus cam-
"
meus. Non est enim Filius, sui ipsius vel Spirilus dem irratiouabilium el ralionnbiliiim providenliuiii
sancli Filius. El tamen tola Trinilas operata est esse dicentes. Quod quidaro ila cxponiinl: Absur-
vocem illam, sed soli Palri convenit, quin solus duni est ad hoc Dei detlucere niujesinleni, ut scial
Pater per eam significalus est. Sicut eliam solus per momcnla singula quol tuliccs, ctc. Scit qiiideui
Spiritus sanclus in colnraba apparuit, cura lota quia euin nihil lalerc polesl; sed non per nioinenlu,
Trinilas eam operata sit. Sed solus Spirilus sanctus ut nos qui simul orania scire non possumus. Alii sic
in ea apparuit, quia ipse soltis pcr eam significatus exponuni: Absurdumeslad hocDei majestalcm,eic.
est. Quxrilur an aliter Spiritus sanctus fueril in ut scial quot culicus, ila ul habeat inde curum. Non
columba illa quam in aliis creaturis. Respondetur : enim Deo cura est de bobus (/ Cor. ix), sed do
non aliter quantum ad prxsenliam vel essenliam hominibus est cura; quia ad eoriim ciislodiaui
divinitalis, sicul jam diximus, qux esl in omnibus angelos delegal. Unde : Angeli eorum semper vident
creaturis etxqualiter; sed quantum ad significatio- faciem Patris (Matth. xvin).
nem aliler. Potesl el alia diflicilisopposilio bic fiuri. Esl ali-
CAP.XII. Dt pratcitntia tl prwdestinalwne. qtiis qui nunquam lcclurus est, possel tamcn cpso
Cum omniuin qux operatur Trinilas prxscienlia r ul ipse Iegeret; quxritur utrum Deushunc Icclurti.n
ejus, disposilioel voluntas, actum prxcedat, obori- sciat, an non. Non possumus dicete quod scil etim
lur investigaliode prxscienlia Dciet dc providenlia, leclurura; quia boc falsumest quod ipsc sil leclu-
de prxdestinalione et volunlate et potestaie. El est rus. Augustinus iu lib. ad Renatum : Quid qttod
sciendumquod sapientia Dei proptcr diversos sf- ipsa exinaniliir prxscicnlia si quod prxscilur non
fectus pluribus appellalur nomiuibus, ut sunl: scien- erit? Quoinodoenim recte dicilur prxsciri futurum,
tia, providentia, scientia, prxdestinaiio, dispositio. quod futurum non esl? Si dixerimus : Nonscit cum
Scientia est exisieiiiiuni, prxscientia futurorum, Ibclurum; opponitur : Potcst esse ul iste legat,
providentiagubernandorum, dispositiofaciendorum, quod si csset utique scirctur a Deo, el hoc potust
prxdeslinatio salvandoruui. De prxscienliti solet esse; ergo polesl esse, ut sciatur a Deo; ergo plus
quaeriulrum ipsa sit causa rerum, vel ipsx res cau*a potest scire quam Sciat, quod penilus fnlstun cst.
praescienlix. Sed ul Boetius in Kbro De cons. Hiijtisqurcslionis solulionem aliorum judicio relin-
philos. ostendit, neutrum est coiicedeiiduin.Si eniiu quo. Milii tanien videtur quod neutra illarum sit
quia prxsciantur a Deo, ideo essent (cum et mala concedenda. Si quis enim qiixril, scil hiinc Ieclu-
prxsciantur) jain esset prxscientia causa niakmiin, rmn? non dicam -.Sciteumleclurum, vel nescit eum
quod penilus caret ratione. Ilem si res quia fulurse Dleciurum; sed scil eum non esse lecturum. Nun-.
suut, ideo prxscitinlur a Deo; tunc quod lemporalo quam enim Deus nescit hoc, vel non scit boc (cttm-
est, causa est ejus quod xternum est. Origenesta- eum hil lateal) diceiidum esl. Hoc distat inter prx-
inen super Epislolam ad Romanos dicil: Noti pro- scicniiam el prxdestinationem; quod prxscientia
pterea aliquid eril, quia id Deusscil futurum; scd de snlvandis ct daninnndis, prxdcsiinatio de salvan-
quia futurum est, scitur a Deo antequain fiat. Quod dis laniuiii. De prxdcstiuaiis nulliis damnari; de- •
sic potesl exponi quia fulurum est, id esl quod futu- reprobis nullus polest salvuri. Reprobi sunt prxscili
rum est, ut ibi non nolelur causa. Sicut enim Isaius> ad mortein; prxdestinali prxvisi nd vilam. Augusli-
prxdixit cxcitatem Judxorum fuluraro, dicens : De- uus De corieclione el gralia. In Apocalypsidieilur :
idit eit oeulot, ut non videant (Isa. vi); nec tameu Tene quod haber, ne alius accipiat coronam tuam
ideo facta est quia ille prxdixtt; sed quod futurumi (Apoc.III). Si cnim nlius non est acccplurus nisi ista
eral ille prxdixit. Ila Deus ab xterno prxscivit; perdiderit; certus csl clecloriim numerus. Idem :
cxcitatem iUaro,sed uon ideo facla esl quia prx- Prxdcsiinaius clectorum iiumerus nec potest augeri
scivit; sed quia fulura erat eain prxscivit; queiui nec miiKii.Opponilur quod possil ininui; quia omnes
nihil polcsl lalcre. Prxscienlia impropiie dieiiur ini datnnari posstml. r>»i'-i"-"in>.enini salvatur, ex
C5 HUCONiSDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 64
gratia salvatur; et qund gratis dalur, possel non A } tinclassc. Quidnminiiieii hanc auctoritatcm sic «x-
dnri. Simililer probnlur quod posset augcri; quia poncrc coiianliir; venil de occultissimis,id esl ut
oranes possunt sulvari; nisi cnim possent salvaii, rocrita coriun occiiltissimaliant. Gilleberius sic :
IIOIIimpiilandumusset eis quod damnanlur. Solutio: Nisi honiopeccassct, niillusdninnutidoriimnuscere-
Verum est, non polcst augeri numcrus prxdestina- lur; sed quia pcccavit, siinul dnmnandi cuin sal-
loriini, quia boc non polest esse, ut aliquis salvelur vamlis nuscunliir. Sulvandiloco coruin qui liinc
ita quod non sil prxdestinatus. Non polesv minui; naseerentiir;. (lamnaiulis nulloruiii loco, sed ad
quia hoc non potesl esse, ul aliquis prxdeslinatus exerciliuui et coronnmbonoruui. Item qurerilur an
sit et daninctnr. Per sc cnim verum esl, isle potcsl ab xlcrno prxdcstiunlos dilexcril. lla cst. Ergo ct
dnmnari; quod idco rerum eslquia posset unn essa Pauluin. Sic est. El rcqualitcr; ipiia 11011 dilexiieiim
prxdesiinattis, sed 1:011 est vurum, istc pracdcstinn- plus ab xlerno quam quando perscqiiehaturEccle-
liispotesl damnari; qiiia non poiest utrumquc csse siam Dei; quia quod eral futuruni de eo ei ernl
11Iprrudeslinaliis sit et daiiinelur. Similiter veruin prxseus; el hoc noii secundum merila, scd secuu-
cst, istc potesl salvari; scd 11011 est verum, iste dum prxmia qux ei ab xterno paravit; et laiiien
leprobus polest salvari, qnia non potcst hoc esse ut malum ejus odio habebal. El nota quod omiies tain
ieprobus silet salveiur. Deprxscienlinsolcl opponi: "' bonos quam malos secunduin naturam xqualiter
Detis prxscivit hiinc lecturuni, vcl aliud liujusmodi; diligit, quin nihil odit eorumquw fecit (Sap. xi); non
tcd potest esse ul ipse non lcgnt: ergo polesl non tamcii xqualiter diligil bonossccundiimprxmiorum
esse quod Deus prxscivit; igilur potest falli prx- prxparatiouem, nec nialosxqualiler odil secundum
scientiu Dei. Sed sicul dixiratisde nliqiiarefuliiru si poenaruinprxvisioncro. Sed quxritur ulruin Judain
lioc fiitiiriiroest, scilicet quod iste legal, 11011potesl diL-xeril?Resp. Ita ab xlcrno IniUuinquaiilum iuodo
rsse quin illud sit; non euiin polest csse 111futurum sccundumnatiiram ; habuit tamen odio, quia lalem
quid sit et 11011 cveniat, el tamen boc quod fuiuriim vidcbat euni fiitiiruin. Et nota quod Judas poluit
rst potesl 11011 cvenire; quia ila fiitiirumest ut pnssit salvari, nec tamen reprobatus poluit salvari. Dispo-
non cssc vel fiiiurum esse. Similiter si prxscilum nil Deuslam bona quam mala. Unde quxriliir un
cst, non potesl non evenire; quia non potest csse111 omnia tain bona quam mala sint iu ejus disposi-
prxsciiiiin sit et non eveuiat; et tamen hoc quod tione?lla esl, dicunl qiiidam; et habent auctorita-
prxsciiuin cst, polest iion evenire. Quod ideoverum lem ab Augtistino dicente : Nulla reliquil Deus
<st quia possnt 11011 csse prxscilum. Nec inde sequi- inordinula. Et alibi : Malaruiiivoluuiaium Dcusest
tur, crgo potest falli prxscienlia Dei; qui lunc falle- P ( oril'naior. El iterum : In potcstate iiialoriim est
reiur si iitrumqiie csset, scilicct et quod prxsciliira iualum velle; sed ulrum hoc vel illud maiilia per-
esrgelevenire, et quod non eveniret. Cuin prxdesti- ficiant in potestate Dei esl, dividenlis tenebras et
nalio divina sil electio juxla illuj Apostoli: Quoi ordinautis. Sed alii oppouuui. Si Deusmala disponii,
tlegitanlemundiconslitulioneiii(Eplies.i);solelquxii tunc mala placenl ei; sed boc esl falsura, quia non
qurire liiinc elcgcrit Deus nirigis quuin illum? ut de placent ei mala; sed mala lieri placet ei propler
Jacob el de Esau. Quidamdieuiit r Ilunc elcgit quia universitalero. Propler hanc opposilionerodicunt
lalem fiituiuni cum esse prxscivil, qui in eum cre- quidnniquod non dispouit inalu; sed disponil de
dercl el scrvirct ei. Sed hoc Augusiinus relructat inalis eliciendo inde aliquid quod prosil bonis : ut
in Iibro Retr.ict.iiiomim, planu ostendens quoJ si de Neroncquod Pelro profuil, de Decio quod Lau-
proptcr opcra futtira electtis essel, jani 11011ex gratia rentio; quia 11011 vult aliquem itu slure otiosum in
tleclio csset. Si enimex opetibus, ut ait Apostolus, republicn sua quin sibi serviat. Quod tanien servi-
jant non est grutia (Rom.xt). ldem iii libro De prse- tium quiu mala iuleiuione Cl; eis sic servienlibus
dcstinatione: Nnn quia futuros tales 11011 esse prx- maluni esl.
seivil ideo elegit, sed ut esscraus tales per ipsam CAP.XIII. De voluntoteDci
eleclioncmgralix sux qua gratificavitnos in dileclo D Nuncdc volunlateDei restal videre. VolunlasDei
Filio stio. Cum ergo prxdestinnvit opus suuin jirae- priina esl causa omnium, et ideo immotabilis.Alise
scivit. Idem Augiistiuus super locum illum in Ma- cniin cuusx inutabiles sunt, quia nou sunl primx;
lacbia propheta : Jacob dilexi, Esuu odio Itubuii cl ideo sxpe fallunt. Sed hrec quia non habel aliam
(Mulac. 1), dicil : Cui vttll miseretur, et qttem vitlt> uute se, falli non polest vel mulari. Et quia voluiilas
indurat (Rom. ix). Sed bxc volunlas Dei 11011 potesl; Dci priina causa est omuiiiin; cuiii dicilur hoc ideo
cssc iiijnsta. Venit enim de occullissimis meriiis;; cst quia Dcus voluil, nnn esl quxreudura quare
i;uia ct ipsi peccntorcs cuni propler originale pecca- voluit. Priiux cnim causx nulla est causa. Cuiu
I11111
unain niassain fecerint; lainen inler illos non- igitur voluntas Dci una sil (qua?esl ipse Deus,qui
ntilla cst diversilas. Prxcedil ergo aliquid in pecca- IIIIUSest) propter effectus lamen diversos dicuutur
lorihus quo quamvis nonduin siut juslificati, dignii plures voluntates Dei. UndeProphela : Magnaopera
ciBciuntur justificatione; cl ilem prxcedil in aliis-, Domimtxquisita in omnetvolunlatettjut (Ptal. cx).
pcccaloribus quo digni sunt obslinalione.Sud quid1 Sit-tit idem Prophcla propter diversos effeclusroi-
inleiiigcrc volucrit iicscimns, nisi forte dixcriiuus 5 sericorJix ct juslitix Dci dicit pluraliter : Miteri-
tum boc inlellexissc quod supra diximus, tuiu rc- tordiat Dominiin aternum canlebo (Ptal. LXXXVIII).
65 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. I. 66
Et alibi : Jutlilia: Domiiti tarlificautet corda (Ptal. A omne bonum, id est approbat; sed non vult •»
ZVIII).CIIIIItnrocn (qiiaiitiiinad ipsum Deuro) una esse, id est non npprobat ca csse; quia non suni
sit misericordia, una sil jusliiia, qux esl hoc quod bona ad aliud. Qux sunt mala in se et ad aliud
ipse. Sic el de volunlate. Nam voluiilasDei in sacra bona, sicut mala qux fiiinl, ea non vult Deus, iJ cst
Scripiura aliquandoaccipiiuripsa qux idemest cuni non approbat; et tamen vult ea esse, quia hoiium
Dco, el ipsi coxtcrna esl; el hxc volunlas semper esl ea esse. Nisi enim vellcl quod roalnesscui, niillo
implelur. De hac dicil Apostolus: Votttuluiiejttt modo esse possenl. Sicul enim ea velletnon esse, 11
quit retittit ? (Rom. ix.) Et alibi: Ul probelitquas non posset hoc eflicere, impolens essel; sicul ct
tit tolunlas Dei bonael beneptacensel perfccta(Rom. nossumiis, qui quod volumus quandoque 110:1pos-
xn). El polest bxc voluntus bcneplacilum Dei vcl suinus, itaque 11011 possenl esse male nisi vcllet en
disposilio appellari. Unde Propheta : Qumcunque esse. Eo nanique invilo quoiiiodoaliquid fieret, ciim
voluitfecit (Psal. cxm); id esl, qnrccunquedisposuit dical Scriplura : Voluntatiejus quis resitlil? (Ront.
sc faciuriim. Aliquandoprxcepiio vel prohibitio Dei IX.) Cuni igilur Deus ab xlerno in prrcscieulia et
volimlasDei dicilur; quiasigna sunt divinx volun- sapienlia sua oiiinia lam bona qunm maln viderit,
taiis. L't signa irx appellaniur ira; ita signa di- inter omnia iila vidit ipse quxdam qux si esseul
lcctionis, dileelio.Et dicilur iralusDeuset ira in eo B bona in se, essent et ad aliud; et ea non solum vo-
non cst; sed signum tantum quoJ foris fil quo Deus luit, sed el esscvoluit. Vidilet alia qux si essent,
iralus (istendiiur, ira apptilalur, ul in jEgypiiis licet in se bona esseni, non tamen ad uliud; et ideo
submcrsis.Iln prxceptio vcl prohihitio(quia indicant etsi approbel, qui sine cuusa nihil vult esse, noluit
nobis quid Deus velit ul fiat vel nou fiat) volunlas ea esse. Item cum viderit alia qux in se inala ct
lioniiiianiur. De qua Dominus in Evangelio: Fiat ad aliud bonu, voluit ea esse. Quid enim nuiius cst
voluntasttta sictttin cmloet in terra (Malih. vi). Et esse, an ea qux siinl bona in se laiituni, an eu rjuas
alibi : Qui facit tolunlatem Palris mei qui in cmlis etsi non siint bona in se, tanien nd uliudsunt boiin'.'
est, ipse fruter meuset soror esl (Matllt. \u). Conlra Ea ulique qux ad aliud suiil bona. Nou tumun
hanc voluniatemmulla fiuul. Aiigustinusin iibro De conccdiniussi vult ea esse quoil et vull ea ; ntc
spirilu et littera : Infidelesquidem conlra volunta- illud, si sunt bonn atl aliud, <|tiod tunc siinl boua.
lem Dei faciunt, cum ejus Evangelio non credunt. Cum itaque aliqtiis peccat, conira voluntalein Dci
Sicut praeceptioel prohibitiosigna sunl volunialis facit; quia contra prxccptum ejus, ct quia 110:1 vult
divinx, ila et operatio et permissio, ct ideo in Scri- Deusquod facil;[et tamen facil quod vultcsse. Verbi
ptura sacrasacpeappellaiiiurvoliiiitasDei.Undeillud f. gratia : Judxi Chrisium crucifixcruut, occidemio
ApostoliiVullomnes salvosfieri(lTim. n). Quodita conlra voluiiiaieroDei feccruni; ct tanieu volcbai
cxponitAugustinusin libro De correclioneet gratia. Deusillud inaluui esse, quia ad aliuJ bouutii.
Vult omnestaleot fieri; id cst nos facit vellc. Ecce Solenl quidutn sic opponere. Voluil Deus Pater
quod illa qux operatur in nobisvoluntasDeinoniina- Clirislum pnti el n:ori; ergo voluii ul Judaeiflagel-
tttr.. Similiter el permissio. Unde illud Aposlo- larenl el occiderent eum . et ita feccruutquod vo-
H : Quem vull indurat (Rom. ix). Et Augustinusiu lebal Deus. Quod non est ila coiicedeiidtini;quia
Enchiridio: Non fit aliquid nisi omnipoiens velit cum actus esset malus illorum, non placebal Deo
fieri; vel sinendout fiat, vel ipse faciendo.Nec du- qui nullum niilum vuli, etsi placerel Deo ut esset
bitandumesl Deura benefacere; etiara sinendofieri actus ille. ita enim solent accipi bxc verba : Iste
quxcunqiie fiiinl mala. Non euira hxc nisi juslo facit quod vult Deus; id est quod facil remunerat,
judicio sinit; et profeclo bonum est omne quod gralum habet. Patet igitur quod Deus vull malum
juslum est. Habemusilaque quatuor signa divinx esse, et lamen non vull nialum ; uec vult 111aliquis
volunlatis.Hxc suntprxcepiio, probibilio, operaiio, faciat malum, quia inde non reinuncrat, imo pimit;
permissio; cura lamen Dei voluntas una el iiniuu- sed bonum vull esse, el ut homines illud fatiniit,
labilis perraaneat. Quare diligenler esl inluendum Q qtiia gralum babel el remunerat. Et hoc esl quod
ubi loquaturScriplura de ipso Dei beucplacilo, uhi Augustinusdicil in Enchiridio: Volunlas Dei seni-
cl de signobeneplacili. Ciim eniin invenitiir : vult per iiupletur, utde nobis aul a nobis. De noliisim-
Deus bonum, non vult malum; de beneplacitoDci pletur, sed 11011 lamen implerouseam quando pccia~
inielligitur. Vult bonuro, id est approbul, judicat IIIUS.Anobis impletur quando bonuni farimus. ldeo
sibi concordare; non vull mala, id est non appro- euim facimus quod Deoscimitsplacere. Augu tiu;s.
bat, non judicat sui similia. Et quamvis non vult Hxc sunl magna opera Dotnini exquitila in omnet
inala; larnen vult mala esse. Ad quod videiulum voluntatetejtts (Psal. cx); et tam sapienter exquisiu
quod qua-damsunt bona in se el ad aliud; el quae- ut cum angelica et huniana creaiura pcccasset, id
dambonaad aliud el non in se; cl quxdam bona in est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset;
se et non ad aliud. Ea qux sunl boua in se el ad cliam per eamdem creaturx voluntaletn qtirc fn-
alittd, vult Deus, id est approbal; et vttll ea essc, clum est quod Creator noluil iinplerelur illud quoJ
quia ad aliud bona suut, siculi omnia bona qux voluil, bene ulens etiam malis lanquam summe
liimt. Bonain se et non ad aliud, ul bona qux pos- bonus ad eorum damnationera quos jusie prxdcsti-
i>entfieri et non Gunt, ea vull Deus; quia vult navit ad pccnam, et ad salulcin eoruin quos beui-
«7 HUG0NI5 DE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA 68
gnc prxdestinavil ad graliam. Quanltimenim ad ip- }A CAP.XIV. Dt ontnipoteniiaDei.
sos nliiuct, quod Deus noliiil fcccrunt; qiianlmn Nuncde poleslalt Dei dicriiJiiiu est. Quod Deus
vero ad omiiipoienlium Dci, nullomodo id efiicere orania possil, mtilireauctoriiatrs iliciiiu. Auguslinus
valuertint. tloc enim ipso quod contra Dei volunta- in libro QiixstiomiroVeleris eijNovaeLegis : Omnia
tem fecerunt, de ipsis facla est vslunias cjus. Pro- quidcm potest Dcus; sed non facil nisi quod conve-
ptercn namque opera Dominiexqttisita in omnesvo- iiialveriiuti ejus et jusiiiiai. In eodcm : Potuit Deu»
titnlalet ejtts; ut miro et incfftbili moJo ilon fial siiniil cuncia facerc; sed ratio prohibuil. Diceiidiiin
prxter ejus voliitilalem, ct quod eiiaiu conlra ejus esl ergo Deuni oinnia possc. Opponilur quod dicit
voliinlaicin fil (quia no.i fiui-etsi non sineret), el in libro De spiritu el littera Augustinus : Oninipo-
hoc utique non nolens siuit sed volens; uec siucret tens non dicilnr Deus quod omnia possil facere;
houus (ieri nialuni, nisi omnipolens el de malo pos- sed quia polest perficere quidquid vult, ita ut nibil
sct facere boiiiiin. Gregorius: Multi volunlatemDei valeul resislere ejus volunlati quin compleatur, aut
peragunt unde mutare conlemltinl; el consilio cjus aliquo modoimpedire eam. Ad quodpotesl dici quod
resistentes obsequunlur; quin hoc ejus disposilioni Augits inus ubi dicil : Omnipolensnon dicilur quod
niilital, quod pcr hiimnnumsludium rcsullal. omuia possit, tam large accipit ibi omnia, ut com-
Potcsl opponi hoc nioilo. Boniimest iiiahiroesse; B ' prehenderei etinm mala, qute non vult Deus nec
sed oiiinis honi Duus est auctor; crgn fatit inaliiin polcsl. ldcm in libro De Symbolo : Dcusomnipotens
csse. Quod iion cst ila concedeiidiini; quin lnnc non potest inori, non potest fulli, non potest miscr
ficrcul iiinlrteo aticlore. SuJ poicsl dici quud facilut (ieri, i<enpolest vinci. Uaec ilaque et hujusmodi
iiialnm csse sit bonuro; ipse eiiim operutur nialuin ahsil iil possit oniriipolens ! Ac per hoc non solum
in bonum. oslendil veritas omnipotentem esse qui isla non
nou cssd
Do prruceplioncet prohibitione solet ita opponi. pnssil; scd el c.ogit vcrilas omnipotenlcm
quihaec possit. Patel itaqtie quod Deusesl oninipo-
Pra-cepit Deus qnod uon vult essc; quia iiiiihis
tens, qiiin potesl oinnia qux vult. Absoluie etiam
pnecipiiintiir bona qux ipsi non faciuiu, til Judxis
non poiest diti qtiod possit omnia, nec tamen potesl
sxpissime prxcepil qnse fecerunt; scd nec erat
boc nonest aiiqtiid de omnibiis. Sed
in beucplncito Dci t.t illa facerem, vel quod illa es- peccaru ; quia
Duus si opponitiir de actionibus uoslris, ut ambulare, et
senl; quia, sicut jam diximus, quidquid vult
dici quod ad ejus omnipotenliaiiiper-
esse (cum omnia possit) illud tolnni est; alioquin cxtera, potest
esse et non esset. lineant, licet in se non babere possit; non enim
iropolcns esset, si vellel aliquid el taroen potesl facere ut anibule-
Siniiiiler prohibet nialum fnccrc alicui (ul eisdem C , potest ambularc,
tur. Consideranduni nrbilror uirum Deuspliira pos-
Jutlatis sxpissime) el lamen facil illud nialum. Vole-
velil facere vel facial. Augustinus
bal enim Dcusillud malum esse; quia nibil potesl sil facere qtiam
in Enchiridio : Oniiiipolcns voluiilas raulta polesl
esse nisi Deusvelil illud esse. Umle apparel quod
faccre qure nec vult nee latit. Potuil eniin efficere
prxcipit aliqunudo quod non vullesse; quin nihil ut duodecim leginncs angelorum pugnarent coiilra
pntest esse nisi Dcus velii illuJ esse; ct quod vnlt illos euni ceperuut. Iu EvangelioMalthxus : An
essc prohibet. Sed si vuk qui
csse, quure prohihel? si
non vult, quare prxcipit? Ad quod potest dici quod putas quia non pussumrogare Patrem meurnel erhi-
beiiilmihi plus quam duodecim legiones angelorum?
IJCO prrccipit illuJ qtiia boiiiimesl illi; et Domini
esl prxcipere servo quod bonum esl in se, et quod (Malth. xxvi.) Untleet idem Augusiii-.us: Tunc in
clarissima luce sapiuulix videbilur quod ntinc pio-
bonumesl illi cui prrccipit. Et si placet Dominoju-
runi lides habel; qiiam inunutabilis et efiicacissiina
vare servtimul illud fncint misciicorJia cst; si non
sil voliinlas Dei, quam mtilta possil el non velil,
plncet juvarc, jiistitin est. Simililcr prohibcl servo niliil tamcn vclil cl non possit. liis aucioritatibus
iiiitlum,qtiia iu sc mnliimet illi mniuiiicni prohihet; multa possit Detis qux non vult; ralione
ct Douiiiii csl servo prohiberc innliim ut non lia- patetquod
idem potcsl prohari. Nonvull Deusomnesjustifica-
beat cxciisalioncm. Esl etiam hic videndum quod p.
et lamen quis diibiteleum posse? Aiiguslinus iu
licdl boniim sit isliqnoj praecipitur, ei non lamen ri;
libro De naltira el gratiu : DoiniiuisLazurum susci-
Iioiium universiiali; cl quod prohibetur licct ei
dicendum csl non poluit
nialum sit, boiuimesl uuivciViUii. Et quia majus lavit in corporc ; nuuquid
in niciiie? Poluitquidem scd noluit.
bonum csl quod totius quam quod partis esl; et JuJain suscitare
iiiiuus maliim quod unius partis et majusquod to- Ad illud quod dicimus Deuin posse faccre quxdum
ideo bouuin esl uni ut non qux non vull faccre, opponitur illud quod Augusli-
tius; quod universilali, in libro De Symbolo : Iloc solum non po-
lion vull esse; cl quod nialiinicsl uui et bonum nus dicit
test Deus qtiod non vult; ctiam ita videtur qttod non
iiuiversiiati, vtiltesse, ne boniim uiiiversilalis impe-
facere aliquid quod iion vult. Sed ira expo-
diutur. Nihil enim fit quod universilniiboiiiun non possit
nunduinesl illud : lloc solumnon potest Deus quoi
sit, quamvisjuJicia l)ei nobis occullu sinl. Sed ul
nonvult. ld esl uihil potest facere noleus; non eniin
dicitur iu Job : Niliilin terra sine causa fit (Job v);
et ita uec foliumsinc causa dc arboru cndit. potcst esse ut nolens facial aliquid, qui cogi non
polcsl. liem opponilur : Quidquid potest Deus fa-
ccre, polest velle ; sed quiddam potest lacere quotl
69 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. I. 70
noii vull; poiest igitur vellc quod non vult; et sii A 1,,je "°" de snbsianlia sua fcrit, roeliora potuii
potesl velle quod non vull, niutabilis cst voliintas s facere. Augustinus stiper Genesim: Tulem potuit
ejus, nec est rcleinn; sed incipit aliquid vellc quod d Deus lioninem fccisse, qui peccarc non possel uec
prius non volcbat. Attgiistintisin libro Confessioniiinii vellet, et si talem fccissct quis Jubiiet etim inelio-
Inquens ad Dcuiii nil: Ncc cngeris invilus aliquitl,, rem fecisse? Qiixrcnt.liimesl qualiier intellignnt
qtlia volunlaslna iionest major qiiampolcnlin. Ma- rem noii possc csse ineliorcni. Sive ideo IIOIIpotext
jor autem esset si tcipso innjnr esses. Uiulc viJehi- osse welior quin siunme bona esl; quod si esset,
uir quod non possit Deus facere aliquid quod noui ireaturn suo Crentoii xqunrclur, sivc ideo non
vult fauere; el nihil potcsl vullc nisi quod vult. AdI potcst cssc melior, quia mnjus bonnm quod ei deest
quod dici polest quod voluntas Dei nccipitur niulliss rpsa cupcrc non potesl; qtioii si ita est polest esse
uiodis IIl supra assignatum esi. Aliquandopro cf-- iucliorsi linl cnpax majeris boni, qttod ipse qui fecit
fertu divinae voluntalis; aliquando pro ea qux iui poiest. Illn inmeii locutioest ambigua : Dcus potest
Deoest, qux est ipse Deus. Cum Augustinus dicit,, iiH'lins*iocre.Si enim ita opponnlui-,potesl mdius,
inulta poiest facere Deus qiix non vull, ad cflecliim l iJ csl majori sapientia aliquid facere, falsa esl, quia
respexit; qux non vult, id esl qux non operalitr,, iKin potesl augcri snpicnliaejus ; scd hoc modo vera
polest operari, non eniin ex irapotentia dimittii, ett B 1 est, potest melius, id est rem meliorem facere.
setumltim hoc polesl dici : Polest Deiis vclle quodI CAP.XV. De fide incarnalionis.
non vuli. Sed si de ipsa Dei volunlale loqiiimiir Ntinc de illa parie fidei est agendum, qtix ad
qute est hoc quoJ ipse, nihil poiesl fncere nisi quotl1 sacranientum incnrnationis pertinet, ut nit Apesto-
vult et iiiliil polest velle nisi quod vult. Iileni euim lus : Misit DeusFilium tuum in timilitudinemcarni»
esl vellequotl essc; iJein eliain velle qtiod possc. peccaii, ut damnaret peccatumde peccato(Rom.vul).
El ideo Augiisliniisdicil : Non cst iunjor voluutus i Quibus verbis ex parte apcrit niysterium incarna-
qiiain poteiiiin. Vel hoc vcl ulio compeicuii nioJoi tionis. Ad hoc enim venit in mundum ut damnaret
potest prxdictn conlrnriclns solvi. Non esl prxiuit- diabolum, et hominera liberaret. Sed cnm in
tendiiui liic quosdam scienlin inllnios dicere Deunii muntlo essel Filius Dei, qui ubique est, quomodo
iion posse fnceroalitid quniii facil, vel dimiltere det venit in mundum? Yenit, quia visibilis apparuit.
liis qnx farit nliquid. Quod ita volunt assignnre.. Solet quxri quare non Pater nec Spirilus sanctus
QuidquidDeusfacil bouiim est fieri el jtislum (noni carnem assnmpsit, sed solus Filius?Ad quod potest
euim polest fncere nisi quotl esl justum), et quod1 dici, quod Palrein non decuit; quia ei non convenil
boiiiimest fieri, non debetnon fieri; igilur non dc- mitti ab aliquo cum non sil ab alio. Neque Spirilus
bct Deusdimiltere qux facit, et quod non debet noni (C sanclus carnem assumpsit; ne alius esset filius in
potest; ergo non polest nou facere qux facil. Simi- humanitate, et alius in divinitate; et ila esseniduo
liter probant quod non poicst aliud facere quami filii in Trinilate. Est igitur persona Filii incarnata,
facit, hoc modo. Quod non fncil non debet fieri, ut idem qui erat filius in divinitate, esset filius in
quia si deberei firri illud laceret; et quod non debet; humanitnte. Erat el decens ut siculi per sapienliam
(ieii a Deonou |ioiesl lieri ab eo : ergo non potest stiara Paler mundum fecil itn per eamdem redi-
facere ea qurc diinitlil facere. Sed ut niihi videtur, meret. Et quia in homine iilraque eorrupia erat
sub boc vcrbo latel vencnum. Si enim dicimus non nalura, scilicet anima etcorpus; ulramque suscepit
debelDeus illa facerc; inferunl ergo non polest fa- ut iilrumqne liberaret. Ncc tamen personam homi-
cere. Si dicirausdebet illa facere; ergo non potest nis suscepit; naturam suscepit et non personam.
(lluiillere quin faciat, scd neutrum de Deo conce- Auguslinus in libro De fide ad Pelrum : Deus enim
deiidum est. Ul enim ail Augustinus : Fuil alius Verbnmpersonambominisnon accepil, sed naturam.
nioJiis possibilis Deo; sed nullus nostrae miserix ln Christo enim dux suntnaturx.divina el humana;
sanandx convenientior. Nec tainen diccmus, debuit ct tres subslantix : caro, anima et verbtim; sed
alio modoruderoisse mundum vel non debuil; quin _ non dux personx. Alia enim natura Dens, alia
nihil ipse ex debilo sed sola bonilate facit. llomines iiomo; sed non alia persona Deus, et alia ille honio.
ex debilo faciunl; qnia meliores inde fiuiil vel de- Ut enim Augiislinusdicit ad Felicianum : Aliudest
teriores si non faciunt. Dei Filius, aliutl lilius bominis; sed non alius. Idem:
Solenl dicere quidamquod ea qnx facit Deus non Filius Dei de Palru aliud, aliud de matre; sed non
polcst meliora facerc; qnia si posset facere ct non aiius. Ad illud quod dicitur, non assumpsisse per-
fnceret, invidus esset. Augusiiniis in lib. Quxst: sonam, oppouilur sic : Animamet corpus suscepit,
Deus quem genuit, quoniam meliorem sc generare sed hxc suiit una persona : igilur suscepil iinnm
non poluil (nibil enim Deo melius) debuil xqualem, personnm, quodita solvunt quiJain. Ista dtio siniul
si cnim potuiiel noluit, invidus est. Et ex hoc vo- jiincla stint una persona; sed aiitequam assumeren-
liint dicere quod si possel Deus res raeliores facere lur a verbo, quia non erant simul juncla, necerant
et non faceret, invidus esset. Sed non valet siriiile; una persona. Hla enim assumendo univit; et
quia Filiuin gcnttit cv stibstanlia sua. ldeo cuin ex uniendo assuropsil. Sed tamen polest opponi quod
substantia sua Filiiun geniiil, si posset xqiialcm aniina est rationalis subsiantia et indiviJux naturx
generare el non fncerct, invidus essel. Alia veio (qure diffinilioest personxV Igilur si assttmpsit ani-
71 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 78
uiam, etiam pcrsonam. Quod uliquc sequcretur si. A dit de coelo(Joan. in). Ul eniin Grcgonus dicit:
prius esset anima qtiam assumeretur. Est namque Ipse leroporalis ex malre, xlernus ex Patre; ipsc
nniroa persona, sicul angelus. Quid enim esl honio qui fucit, ipse qui faclus est. Dc hoc solct quxri,
nisi anima habens corpus? Sed ideo non assumpsit homo nsstiropliiscst Deus, uirnin sil coiiccJendurc.
personam; quia non crat pcrsona quod assumpsit. Scd ciim Augustinus dicat, homo asstimptus cst
Aniiiiani namqiie creando assumpsit; et assiniienJo iinigeiiitns Dci Filius; non video qua fronte negari
creavit. EuJem oppositio fieret sic. Filius Dei hoiui- posset. Quidamtainen ejus negntivnm conccdtint,
nem assumpsit, sed nullus homo esl qui non sit hoiiio assumpliis non est Deus; id est humaiia na-
pcrsoun. Quod salis conceiliimis; sed , ut dixiimis, lura non esl divina. El quod hunc sensuiu babent
noii erat ille hoino priusquara assumerelur. Licet probaul aucloritate Ilieronymiqui ail: Verbumest
eiiini corpus esset prius, non tainen aniroa. Itaque Deus, non caro assuinpta. Qux auctorilas nihil con-
iion assumpsit honiiiiem qui prius esset, sed assu- tra nos facil. Nullusenimconcedit hxc verba, caro
iucndo crcavit. Taincn non videtur concedcndmn, assumpla esl Deus, vel huraana nalura est Deus.
assuiiipsit aliqucm hominem; sed simpliciter hoini- Licel enim idem sit homo assumpltis vel huinaua
iiem,qiiod tameiisic probaripossevidelur.Assuinpsit naiura, differentiam lamenfuciunlin niodn dicendi,
homiiieinqui in crute pependit, qui de Spiritu sancto B siculi Dcus non osl aliud quatn diviuitns; cl ctiin
concepius esl : ergo aliquem. Iloc vitlulursophisli- diculur homo esl Deus : uon tamen dicetur liouio
cum cssu ui istudaliud. ln prxterilo anno vidi illum cst divinitas.Hoc enim esset dicere, homoest divina
qui csl episcopus : ergoaliquem vidi cpiscopum.Srd naliira. Ut enim dicilAmhrosins : i Non vcrsibilitnle
.piiili|tiid in liiijusiiiodi verborum controversia con- naturae,sed unione personx et homo Deus, el Deus
r.cdatiir, hoc indiibitanler leneamiis quod non boino. i
nssiimpsil peisonani. Ul euiin dicil Augusiintis: CAP,XVI. Quod Christussimul animam et carneut
CIIIIIde rebus consinl, in verbis non est habenda assumpsit.
controversia. PrxJictx lamen quxsiioui rursus Prxierea boc indiibilanterest credendum, quod
potesi istud adjungi. Si ideo non est persona as- non prius carnem (ul quitlam dixertinl) et deinde
stinipta,quia non fuit bomo ille antequam assume- animara assumpsit, sed simul univit sibi verbtimDei
retur a Verbo; tuuc ille homo ex quo fuit assumptus carnein et aniroam. In hoc vero differre non inve-
persona fuil. Et si bomo a Verbo assumptuspersona niuniur sapientes. Quidain dicunt quod caro illa
csi,cuinillesiluuiiusVerbo,personaest unila Verbo quam de Maria suscepil, quadragiuta diebus for-
ct sic persoua est unita personre, quod non est ita mata sil; et ea jam formata scilicet lineamenta
concedenduni.Noneuiincslulia persona homoassum- hominis habenle, verbum Dei siniul uuivii sibi et
ptus a Verbo; sed uua persona cum Verbo. Legitur carnem ipsaro el ipsam nnimnm. El hoc volunt ha-
namque : Homoassnmptus est in unionem personx bereex aucioritate Auguslini super Jonunem, ubi
non naturx; quia non est una nntura cuin Verbo, dicilur : Solvitt ttmplum hoc, et in tribus diebus
sed una persona. Sicul eniin anima et caro est unus exciiaboillud. Dixerunlergo Judcei : Quadraginta et
horao : ila Dettsct homo unus est Chiislus, quamvis sex annis (Joan. n), etc. Super quem locuin dicit
mullo mnjor unio sit inter Deuniel hominem, qiiam Auguslinus: Uic numcrus convenit perfectioni Do-
inler aniniam el carnem. Major namque unio cst ininici corpoiis; qttia, ut diciint pbysici, tol diebus
inter spiriuialem et spirilualein naturaro, quam forma huinani corporis perficitur. Alii volunt dicere
inter spirilualem et corporalein potest cssu. Deus quod ul primuin supnrata esl caro illa per Spiritum
vero est spirilualis nalura, el homo spiriiunlis na- sanclum, hubuil uliquuinniembrorumdislinclionem,
lura. Undc lanla esl unio intnr Deiim el lioiiiinelii, sed adeoparvum, ut oculis non sulijaceret; sed per
ul Deus dicalur homo, cl honio Deus, sed nec aniiiia illos quadragiula dies , de quibus loquiltir Augusti-
dicitur caro, nec caro anima. Iiem : Illa persona iius, pei fccta ct luilabilis fuil facla , et in ipso mo-
Christus est vertis Deus el verus homo; scd iion p. iiicnlo sepnratiouis carnem et aiiimnm suscepit. Et
polesl dici, honio est caro, liomo csl niiiiua. is.is ningis nsseiilimit auctores. Gregorius : Angelo
Homoest Deus sic exponimr, id est, ui.itus Duo; iiiiiiiiuiile el adveiiienle Spiritu, niox verhuin in
Detis est homo, id csl, iininis honiini. Quam cxpn- ulero ; mux intia uteriim Verbiimcaro. Augustinus
siiioiiein ego non improbo ; sed lamen niilii videtur in libro De Trinitaic : Non esset liomiiium el Dei
quod plus in istis vcrbis coiilitiealiir. Si enim medialor, nisi idem DeusiJeni horoo in ulroque et
uibil uliud dieitur his verbis, homo estDcus, uisi verus ei untis esset. Quam scrvilem forniain a solo
bomo unilus est Dcn; quare nou polest dici caro est Filio susceptamtola Triuilas (cujus una est voluntas
anima, cuin sit iinilu auitir.c? vel anima cst Deus, el operatio)fecit. Non autein in utero Virginis prius
cuiti sil unita Deo? llaquc itleo dicittir, homo caro concepta esl, et postmodumdivinilas veuit in
esl Dcus, Deus esl hoino; quia ille idem qui caruem; sed mox ul vcrbum venil, in utero (servala
esl homo, esl Deus; et ille idem qui esl Deus verilate proprix nalurx) factum esl caro et perfe-
est bomo. Uiule Pmphela : Ilomo natus est in clus hoino; id est, in veiitale caruis et aninue
ta, et ipse fundavit eam Altissimus(Psat. LXXXVI). El natus est.
in Joaiine : JVemoascendit in ccelmnnisi qui descen- De carne illa cui uniium esi Vctbum quxrilur
„ SLMMASENTENTIARUM.- TRAGT. I. 71
iiirumprius in Maria fuit caro Hla obligatapeccato A in ipso, ut Apcstolus ait, habital omnis plenitiido
(i*). Quodila fuisseAuguslinusdicit; sed in ipsa se- divinitatiscorporaliler(Cotoss.u).
paratione per Spiritumtsanclum mundata fuit, et a Solel a quibusdam quxri ulrum anima Cbristi
peccato et a fomite peccati. Mariam vero lotam snpientiam omnium rertim habuerit. Dicunt qui-
prorsusapeccato,sed non a fomitepeccaii mundavit; dam quod non habuit omnemscietuiam nec oronia
qucm tamen sic debiliiavit, ul poslea non peccasse scivil quxDeus scit; quoditavoIunlprobare:Aniinn
credalur. AugusiinusDe nalura et gralia : Excepta illa creatura cst, sed in nulloxquatur crealuraCrea-
sancla virgine Maria, de qna propter honorem Dei tori; non ergo scit quidquid Dcusscil. Ilemsianima
millamprorsus cum de peccatis agitur, babcre volo illa cum Deo xqualem habet sapicntiam, falsumerit
quxstionem, indeenim scimusquod ei plusgrati* sit Deumin omni bono majorem habere sufficientiuin
collatum ad vincendumex omni parte peccntum, quam ejus crealuram. llem dicil Aposlolus: Solus
quod concipere ac parere meruit quem constat Spiritus Deiscrutatur omnia, etiam profunda Dei (I
nullumhabuissepeccatum.Hac ergo virgineexcepla, Cor. n); igilur illa anima non potest scire omnia.
si omnes sancli et sanctx congregari possent; quid Ad quod potest dici quod, licet anima illa unita
responderent nisi quod Joannes ait : Si dixerimus Verbo Dei, sciat quidquidVerbum,non tamen xqua-
R
quia peccalum non habemut, nosmelipsosseducimus lur ei in scicntia, quia illi inest per naturara illn
tt veritasin nobisnon est (I Joan. i). Scd si igitur scienlia, animx per gratiam. ltem quod opponitur :
caro Christi in Mariael in aliis de quibus descendil, Deus in omni bono babet majorem suftjcientiam
fuit obnoxiapeccato; quomodo solveturislud : Levi qnam creatura ejus : hoc ibi diclumesse scianl, ul i
decimatutestinAbraham(Hebr. vn), et Chrislus non aliud crcaturx bonum a bono Crealoris invcnilui,
est decimatus in Abraham? Quodita soivit Augnsti- sed cum sapienlia illiusanimx non sit alia quam
nus: Lsvi decimatusest in Abraham, quia inde per divinasapienlia, quomodo potest fieri comparatio?
coneupiscentiamdeseendit, Chrislus non est deci- Indubilanler namquedicendumest quod alia sapien-
niams in eO, quia caro Christi non descendit inde tia quain divinanon fuilin Christo. Si enim sapien-
per concupiscenliara.Sed nonne in David el in Ma- lia animaeChristi aliaesset a divina sapientia, minor
riam per concupiscentiameadem caro descendit? essel. Si minoresset sapientiailliusanimxasapientia
Nontamen caro Christi; quia hocesset dicere quod Dei, quomodoillud lolum comprehenderet? Minus
iu Cbristuindescendissetper concupisccnliam,qtiod crgoscivithomoillequamDeus.Ideoutillamveritatem
falsum est penitus. Quidamvoiunt dicere quod sicul firmiterteneamusquodillaanima nihil ignoravil, sed
ante peccatum in Adam fuit illa parlicula mundaet, Q ( omnir)scivil;dicendumestquodnonaIiasapientiuernt
sancta; ita et post peccamm in ipso et in omnibusi animaillasapiens;sedinDeopernalur>am,inilla aui-
successoribusrecta linea usque ad Mariainconser- mapcrgratiain.QuodautemdicunttSolusSpiritiisDei
vata sit. Et hoc dicunt se a Gregorio haberc. scrutalur omnia, mngis faeii contra eos; statim
Quod homoille ab ipsa conceptioueplenusgratix> enim supponit Aposlolns: Not aulem Spirilum Dei
et verilalis fuerit, et quod lantam habuerit sapien- habemus(ibid.). Sed illa aniina prx omnihus Spiri-
tiam quod angeri non poterat: multx auctoritalesj tum Dei habuit. Conlra pravitalem illorum dicit
lestanlur. Jeremias : Novum faciet Dominus super- Jonnnesevangelista : Spirilusaliis ad mensuramda-
terram;femina'fiircumdabitvirum \Jerem. xxxi)gremin) fnr; sedChristo non est ad mensuram datut (Joan.
uteri sui. Quid est hoc femina circumdabitvirum; 111).Scd cum in Christo sinl duaenaturre, videamus
nisi quia ab ipsa conceplioneperfcctus homo se- nlri sit spirilus datus, an divinx an humanx. Di
crindumsapientiam, licet non secundum quamita-- vinx non convenit dari, sed dare : est ergo huroanre
tem corporis (ut voluerunt quidam) scilicet quodI naturx datus spirilus sine mensura, sed ubi non cst
lanliis in utero quanlus in cruce? Ab ipsa enimi mensura non cst terminus; igilur illa aniroa scivit
conoeplioneunxit eum Deusoleo tmtitim prceparti-. omuia. Si eniin quxdara scivit, quxdam non ; cum
cipibut suis (Hebr. i). Sed ad boc videtur oppositum i D raensura scivil; quia lerroinumhabuit scienliaejus.
illud quod dicitur in Evangelio : Jesus proficiebat t Fulgenliiisniulta opponit conlra illum errorem, as-
cetaleettapitntiaapud Deum,el apudhomines(Luc.ti). serens quod omniumrerum scienliam habuil anima
Sed potesl dici quod si non in se prolicicbat sa- illa aiiclorilate Apostoli,ubi ait: In quo tunt omnes
pienlia, proficiebaitnmen in hominibus, qui scilicctt thesouritdpientimel tcienlim Vei absconditi(Coloss.
de sapienlia ejns proficiebant et meliores fiebant. n). Raiione quoque polcsl idcm probari boc modo.
Sicut solet dici: proficit isle in episcqpatusuo; non1 Nihil scit aliqnisqiiodejus anima nesciat; sed hoc
quodaliqiinndosnpicntiorfint, sedquia bene instriiitt omnesconcedunt quod Christus omnin scit: igitnr
aiios apud Deumel npud homines, id esl, ad hono- anima ejus scit omnia. Sed quamvis supradiclis rc-
retn Dei et ad profeclum homiuum. Beda stiperr spondere nesciant, adhuc tarnen nobis opponunt.
Lucam : Reclc dicilur plenus sapientia, non perr Sianima illascit omnia quia unila est scienti om-
intervalla temporum proficiendo in sapientia quaa nin , ergo debet dici omnipotcns, quia unita est
semperplenus fuit ab bora conceptionis: Quoniam t omnipotenli. Ad hoc dici potest quod naluraliter
(!') Hic Ioquitursecundumcommunemsui lemporisopinionem,quo nondumEcclesiaaliter definieralscn-
ticiidtim.
PATKOL.CLXXVI. , 3
73 UUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 76
anima est capax scientix;et illtid ei collatum est A quod in Christo fuerunt dux voluntates. Dicitnam-
sine mensura cujus ipsa naturaliter capax est, sed que Augustinus : Non est alia voluntasPatris quam
cbm idem sit essc Deumquodomnipotentem essc, Filii; et secundumillara voluntatem voluit Cbristus
tion poluit illud conferri crealurx. pati etraori, sicut et Patcr volebat. Sedet alia vo-
CAP.XVII. Quod Christusomniainfirmanoslraprm- lunlas qux naturalis appetitus polesl dici, cnjus est
ter peccatum susceperit. nolle mori. Et juxla voluntatem hanc dictum est:
Post supradicta videndumesl quoddicitLeo papa: Nonmea voluntas, sed tua fiat (LUC.XXH).Alibi:
Dominusnostcr suscepit oronia infirroitatis nostrx Non veni facere volunlatemmeam, sed ejus qui mi-
prxter peccatum. Ut enim probaretur verumcorpus sit me Patris (Joan. vi). Sed in eo semperprxvaluit
bnbere, susccpil defeclus corporis, famera, sititn, voluntnsrationis qtia idemvolcbat cumPatre. Qtiod
etc, ut probarelur veram animam habere, suscepit dux voluntatesfuerunt in Christo, habemus a rae-
defeclus animx, scilicet tristitiam, timorcm, et cx- tropolitana synodo, in qua fuit Macharius archiepi-
tcrn hujusmodi. scopus damnatus; qui asserebat in Chrislonon fuisse
Ilic polesi opponiquod ignoranliamnon habuerit, duas voluntates. Solel eliam quxri ulrum aliquid
el lamen ignoranlia non est peccatum; non ergo oraverit vel desideraveril quod non impelraverit.
oninia noslrx iiifirniilaiissuscepit. Ad quod potesl B Quidamvolunt dicere quod non sit exaudita illa
dici, quod sicuti concupiscentinpeccalum est, etta- oratio qua ipse orabat: Paier si fieri polest transent
nicn post remediumsacramenti non imputalur nisi a me calix iste; quia ex humana infirmilale illutl
co isentialur illi rnottii, ita ignorantia esl peccatum; orabat. Simililer volunt dicere quod ipse secundum
ct tnmcn iion imptitntur nisi negligentia sit, de qua humanum affeclum voluerit salutemomiiium.Unde
dkilur in Apostolo: Qui ignoralignorabilur (I Cor. illud : In siti mea potaveruntmeacelo (Ptal. LXVIII) ;
xiv). Sed invincibilisignorantia non imputalur : est )dest cum desiderarera fidemillorum. Sed cum ipse
tamen, ut assignavimus,peccatum.Omneeniraquod dicat in Joanne : Non pro hit rogo qui de mundo
separat inter nos et Deum peccatura dicitur; sed tunl (Joan. xvn); non videtur quod unquam orave-
per ista Deo dissimilessiimns et ab eo recedimtis: rit nisipro salvandis.Non enira videtur conveniens
et iilco diciintur pcccala. Si opponitur quod ncn quod ejus oratio non fuerit exaudila; vel quod ipse
bnbuit pcenitentiam,hoc non est aliquid inter om- aliquid oraverit quod Palri sciret non placere, cum
i>ianostrx infirroirntis. Quod tristiliam habuil et ipse oroniasciret.
tiroorem, in Evangeliohabemus : Tristis est anima CAP.XVIII.AnChrittut tit ereatura.
mea usque ad mortem(Malth. xxvi; Marc. xiv). Et A quibusdam solet quaeriutrura sit concedendum:
alibi: CmpilJesus pavereel tmdere(Mallh. xiv). Au- " Chrisius est crealura. Non viJetur per se conce-
gustinus : Trislitiam sic assumpsit quomodo car- dendum. Nam si creatura est, inilium habet. Si ha-
nein. Si enim non fuit tristis ctimEvangeliumdical: bet initium, non fuit semper. Sed cum determina-
Trisiis est anima mea ttsque ad niortem, ergo et lione potest concedi: Cbristusestcreatura secunduin
quando dicit Evangelimn : Dormivit, non dormivit. quodborao; quia secundum quod homo habet ini-
Jesus ergo fuit trislis; sed voluutale suscepit trisli- liara. Nec tamen per se concedendumest, Christus
liain veram. Ambrosius : Suscepit ergo trisiitiam babet initium. Ambrosiusquoque raullis arguraen-
uieam, suscepilvoluntatcm meam. Confidenter tri- lisprobat adversus Arium quod non sit creatura
sliliam nomino qui crucem prxdico. Inveniunlur Chrislus, vel adoptivus filius. Quamvis enim non
tamen alix auctoritates qux videnlur a Salvatore Filius Dei per naluram secundum quod homo, quia
trislitiam et timorcm rcraovere. Hieronymus: Ne non est ejusdem subslanlix cum Patre secundum
passio in illius animo doininarclur par passioncm, quod hoiiio; non tamen adoplivus. Adoptivusenim
ccepit conlristari. Aliudenimcst conlristari; el aliud est qui cumprius essetnon filius, adoplatur postea
incipere contrisiari. Item : Erubescanl qui pulanl in filium. Sed non prius horao ille quam Fiiius Dei
Salvatorem inorlem timuisse, et passionis pavore ry fuit. Si ergo quxratur a me : est Christus Filius
dixisse : Pater si potest fieri transeata me calix iste Dei?concedam, sed cum delerminatione. Chrislus
(Mdtlh. xxvi). Augtislirnis : Inflrmos in se prxsi- secundumquod homo, est Filius Dei. Si dicalur :
gnans ait: Transcat a me calix iste. Nonenim vere per naturam an per adoptionem? neulrum couce-
Dominuspati timebal tertia dic resnrreclnrus cum dam, sed per unionem. Unde Apostolus:Qui prm-
nveret Paultisdissolviet essecumChristo(Pltilip. i). dettinatut ett Filiut Deiin virtute (Rom. i). Prxdo-
Ad quod dicendumest quod esl quxdara tristitia et stinatio enimnonsecundumquodDeus,sed secundum
quidara liirior, qux in lantum dominantiir animo et quod homoei convenit. De hoc dicil Ambrosius:
submergunt ralionem, ut hominera, Dei contempto Quidquidhabel Filius Dei per naturam, habel Filius
prxcepto, dttcantin peccatum; siculi Pelrus timore horainis per gratiam. Solet opponi: Deusest aeler-
negavit. Et dehujusmodi loquuntur auctores qnando nus, immensus, iinmortalis:ergo homoille xiernus,
diciintCtirislumnon timuisse. Scd est quidara limor iromensuset immortalis. Sed homoille ex tcmpore
rooderatnsqui naitiraliter inestomui homini, etsine est inortalis et passibilis. Ad quod polest dici quod
peccntocst, sicut farnes et sitis; et ille fuit inChri- sicuti dicitur Deuspassus,morluus, crucifixus,nnde
fcio,lioiiiiit quippc rnortem. Esl ctiam nolanduin Aposlolus : Dominumglorim crucifixerunt (l Cor
77 SUMMASENTENTIARUM. — TRACT.I. 73
u); et lamen Dcusin nniura sua non potcst mori, A bujus personx dici potesl : alioquin Filius Dei ntite-
non polestpali, sed per nnionemhominisdicunlur; quam forraamsusciperet non cratiotus; ct crevit
de Deobxc omuia,ita et qux Deisiml dicunlur de cum homo divinitati ejus accessit.
bomineillo per unionem Verbi. Unde Propheta. Solet quxri ulrum Christus peccare potuerii.
Homonatttsestin ea, et ipse fundavit eam (Psal. Quod quidnm volunl probare auctorilate illa. Potttit
LXXXVI). liiJoanne: Nemoascenditin cmlumnisi Fi- transgrediet nonesl transgressus: malum facere, tt
tius hominisqui de cmlodescendit (Joan. m). Sed non fecit (Eccli. xxxi). Sed hoc non putamus di-
opponitur: Si homo ille xlemus est, ergo caret ini- cltimde Christo; sed de sanctis hominibiis.Ilem
tio; quod falsuroest, habut enim initium cx tcm- opponunt: Cbristushabuit liberuin arbilrium : ergo
pore. Sed non seqnitur de homine si est xternus in ulramquepartem polcrat flecti. Sed hoc non vn-
quod carel iuitio; quia prima esl figurativa. Sicut let ctini etiani angeli habeant liberumarbilriiim ;
non sequeretur, Deus crucifigilur, moiilur : ergo ct lamen ita sunt confirmati per gratiam quod
desinit essevel vivcrc. Ut enim dicit Aiigusliniis, peccnre non possunt. Sed niulto raagis credimus
videndumest quid de quo secuiiiiu.niquid dicatur. illum hominein Deo unitum per gratiam, confirma-
Quxri clium solel ulrum Christus habneiil fidem, tuni csse ab ipsa conceptione. Item opponunt. Ille
spem et charilaiem. De cbaritatc curiiun csl; ipse B homopoierainon esseVerbo unitus; ct si non esset
enim ex cbaritate posuil animnm pro frairibus. unitiis Verbo, peccarel sicut alii hoinines; ergo po-
Quodspcm habuerit habemus in Psalmo : Conserva tuit peccnre ille homo. Sed hoc non negamusquin
ui«, Domine,quoniamsperaviin te (Psal. xv); ct in pcccnre posset liomoillesi nou esset unitus Verbo;
alio : In te, Domine,speravi(Psal. xxx), quos psal- sed postquanifuit unilus Verbo, peccare non pottiit.
iuos exponitiiluuctores dc Christo. Scd Apostolus Si enim potuit peccnre, et dnmnnri potuil, quia
dicil: Spesqumvidelur non est spes,qtiodtnim videt peccalum sequilur damnalio. Sed quid absurdius
quis, quid sperat? (Rom. vm.) Chiisliisaulemomnia quam quod Filius Dei (qui erat homo ille) damnari
videbat. Sed illuildicit Aposlolusdc spe secundum possetI Hic notandum est tres stalus essc hominis;
quod iu nohisest. Quod fideinhabuerit non est con- ct videndnmest quid de unoquoquesusccperil Dei
cedendum.Quxrilur auleman aliquid sibi meruit: Filius.Primus status ante peccatumin quo fuil ho-
certuin est enim quod membris meruil. Quod sibi ino conditus. Secundus status ad quem per pecca-
eliam meruil Apostolusdicil, ubi ait : Propler quod luni csl lapsus. Terlius stattis ad quera post resur-
et Deusexaltavitillum (Philip. n), etc. El in Pro- rectioncmesl iuferendiis.Primus status possibilila-
pheta : Detorrente in iiia bibet: propicrea exallavit lem habuit moriendi,non necessitaiem. Secundus
caput(Psal. cix). Meruit corpori suo et imtnortali- slalus necessitatemmoricndihahet; necessario enim
tatem et impassibilitatem. Sed cum ipse innocens nioritur. Tertius status necessitatem raoriendi non
essct, hoc totum debebatur ei; et ila non ex merito babct ul secundus , nec possibilitatemmoriendi vel
hoc habuil. Potest lamen aliquis raereri quod sibi peccandi ul priinus. De primo slatu babuit mori
debereiur, ut filiuscui deberetur bxreditas Patris, Christus posse, vel posse non mori; sola namquo
promerelur eam Palri servienilo. Quod animx nihil volunlatemortuusest. Undeet dicitur a quibusdam:
promeruerit Chrislus multi dicunt; et quod auimre Voluntalemortuus, volunlatemortalis erat, naliira
ejus nihil accreveril; perfecte enim uldicunl, buata immorlalis; quia cum essel sine peccalo(quod est
erat; quia, ul Joannes dicit, Hmcest vita mterna, causa morlis) nunquam moreretur si vellet. De se-
tognosctreleel quemmisistiJesum Christum (Joan. cundoslatu habiiil defectusislos, famem,silini, etc.
xvu). Gregoriusquoqiie ita dicit: Nonhabuilanima Detertio statu habuit non possepeccare.
Cbrisliin quo proficereposset. Probari tumen hoc Polest qiixri, ctim posset Christus inori lnorte
potest, quod etiam animx promeruerit, et quod non illala ab aliis ct in ca redimere humanuin ge-
animx accreverit aliquid post passionera. Prius ntis; quaie voluit mori lali morle in qua facta esf
euim habuit timoremet tristiliam; sed post passio- pj mullorum damnatio, sicul Judx et aliorum? Ul nns
nem nec tristari poluit, nec turbari. Accrcvit ergo traheret ad dileclionemsui. Quantoeniin graviorem
animx illi impassibilitas ul jam pali non possit; morlem pro nobis stislinuil; lanlo magis ettm dili-
quare non solum corpori, sed et animre promeruit gere debemus.
glorificalioneraet impassibilitatem. Scd quod dicit CAP,XIX. An in morteChristi separata fueril
Gregorius: Non habuit anima Christi in quo profi- divinitas ab humanitaie.
cere posset: intelligendumest de scicnliaet de di- Prxterea solet quxri, utrum in ntorte separatn
lectione.Nonenim poleral auceri ejus scienlia vel sit diviniias ab huinaniiaie. Quiduinvolunl dicere
dilectio. quoda carne separata sil divinilas, non ab anima,
Illud quoqne sciendumcst quod illius personx quibus non est credendumcum dicat Leo papa': Ex
qux esl Cbrislus, non est una pars Deus, et alia quo hominemassumpsit non deposnit. Et hoc om-
homu. Si enim partes intcgrales essel illius per- ncs religiosi tenent, quod nec a carne nec ab anima
sOnx, lunc essel augmeniaia illa persona propler separata est illa divinitnspnst illaniineffabilemunio-
assumpturahominera.Augustinus : Christusesl u.na nem. Nonenim est divinitas bis incarnata ; nccbi»
persona gcrainxsubstanlix, nec tamen Deus pars asstnipsit cnrncm. lndubilanler ergo ex quo D«l
79 1IUG0NIS DE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 80
Fiiius faclus est homo, semper Deus homo, el homo A bomo, vel morlalis vel immortalis, sed mortalis non,
Deus. Aniina enim separatn estacarne; sed divini- quia mortuus; immorlaiis nondum, quia posl rusur-
tas a neulro. Unde el ita exponit Auguslinus verba rectionem tanlum. Ad quod nos salis concedimus
i1Ia: i Potestatem habeo ponendi animam meara et quod nunc nec morlalis, nec immortalis. Objiciunl
ilerum sumendi eara. >Non divinilasanimam dupo- lamen aucloritalem Anastasii, hanc scilicet: Male-
suil; sed caro animara posuit in morte, et eam ns- dictus qui hunc tolum homincm, id est animam et
sumpsit in resurreclione.ltem in libro ad Felicianum corpusquod assumpsit denuo assumpiumvel libera-
dicit Augustinus : Sicut in sepulcro carnem suara tum post lerlium diem a morluis resurrexisse non
non deseruil sic in utero virginis eam conascendo confitetur:Fiat fiat. Ad quod dicimus Anastasiumlo-
formavit, sic ergo non discedentevita morluus est, qui contra illos qui ncgabant ejus resurrectionem :
sic passus est non pereunle vitx potentia. Erat enim et putabant quod in morle detineretur ille, qui solus
uno atque eodem tempore lotus in inferno, tolus inler mortuos liber. Et ideo dixit hominem denuo
in ceelo. Erat apud inferos resurreclio mortuorum ; assumplura, id est liberatum a raorle. Item Ambro-
erat super coelosvila viventium. Vere mortuus, ve- sius super illud : Clamavitvocemagna dicens: Deut
re vivus, in quo et mortem susceptio mortalilatis Deus meus, quare me dereliquisti? (Mallh. xxvil.)
excepit; et vitam divinitas servala non pcrdidit. B Clamat homo separationem divinitatis morilurus.
Opponilur : Si Dei Filius non csl separalus ab Nam cum divinilas mortis libera sit, utique mors
homine in ipsa raorte, ergo nunc non desiil bomo esse non polerat nisi vita discederet; quia vila est
esse; scd liomomortuus non eslhoroo; nec igitur divinitas. Sed Ambrosius intellexil divinitalem se-
tunc erat homo, quod quam frivolumsit manifestum parari ab homine illo per bocquod morti exposuit
est. Ila eniin posset dici : modonon est bomo; quia hominem [illum, sicu" in psalmo : Quare me dereli-
non est aniraal rationale et moriale, quod penitus quisti (Ptal. xxi), id est morti exposuisti; non quod
falsum est. Cum enim dicebanl hoc eiiam pliiloso- dereliclus sit, vel ab eo divinilas separata sit. Yide-
phi: bomo inorluus non est horao, vel non esl ani- batur enim derelinqui a Deovel divinitas discedere;
mal ralionale morlale : loquebantur de homine se- cura non ostenderet euin defendendo suam polen-
ctindum liiinc staium. Ilem opponilur : Si tunc erat liam.

TRACTATUS SEGUNDUS.

DE CREATIONEET STATU ANGELICJSNATUR.E.

CAPITULA.

CAP.I. De crealionererum ct prmcipueangelorum. — CAP.II. Destatu angeli in principio creationis ejus.


CAP.III. De stalu angelorum statitn post creationem eorum. ——
CAP.IV. De excellenlia luciferi ante
lapsum et pcenapost.lapsum.— CAP.V. De ordinutn distinciione. CAP. VI. De missioneangelorum.

CAP.I. — De crealtonererum et prmcipueange-, C mie perronnsissel. Ad quod potest dici quod licet
lorum. anima dignior esset sine corpore; tamen corpori
Pertraclaiis partibus fidei adjiciendtim vidctur voluit Deuseam sociari, ut in humana condilione
de prima rerum crealione. Cura Pluto dixerit tria ostenderet novum exeraplumxternx unionis, qux
csse principia; materiam, formam, opilicem: fides est inler spiritum et Deum. Videbatur enim crealu-
Calholica unum principium credit esse omnium rx quod non posset uniri suo Creatori. Sed cum
rerum, Deum scilicet cujus bonitas oranium rerum spirilus (qui excellentior crealura est) lam infunx
causa fttit. Ctim enira suinrne bonus et perfecte bea- creaturx sicul est corpus in tanta dileclione unia-
tus xternaliter esset, voluil aliquos esse participes lur, ut non possit coarctari ad hoc ut velit eam re-
sux beatitudinis. Et quia non potest ejus beatitudo linquere; palet spirilum creatum eodemraodo luiii
participari nisi per intelleclum, et quanto magis in- summo bono unirl posse. Ideo eliam animx sunt
telligitur tanto magis habelur; fecit rationalem associalx corporibus; ut in eis Doininofaraulcntur,
crcaluram ut intelligerel, intelligendo aniaret, et verum ct suroroura bonum promereantur.
amando possideret, possidendo frueretur; et eam Cum ilaque in angelos et homines distincla sit ra-
hoc modo distinxit, ut pars in sui purilate perma- tionaliscrealura; primumde angelisagendumvidetur.
neret sciliccl angeli; pars corpori jungeretur ut " De quibus consideraiulumest quando crealiftierinl;
aiiimx. Qnxrilur cur ita faclura sit; cum majoris ibi factifuerint; quales etiatn facti fuerint. Quxdam
dignitalis essel anima si in sua piiritate et simplici- aucloritalcs videnlur veile quo.l anie omnem aliam
81 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. II. 81
crealuram facti sunt angeli. Unde illttd : Prior om- A 4 debel, id est sine vitio. Non enim creator optimus
nitim creata ttl tapientia (Eccti. i); quod de angelis auctor raali poteral esse. Sed nec justi nec injusti
dictum est. Cui videtur contrarium quod dicitur in tuuc fuerunt, nec aliquam virtutem tunc babuerunt.
Genesi: /n principiocreavit Deus cmlum tt terram Esl enim omnis virlus meritum, et omne meritum
(Gtn. i). Si enim hxc in principio creata sunt, nihil ex liberoarbitrio; sed liberumarbitrium semper est
anle coelumet terram faclum est. Et in propheta: ad fulurum et non est ad prxseris et prxlerilum.
Inilio tu, Dotnint, terram fundasli (Psat. ct). Quare Quod euim est non potest tunc non esse; el quod
dicendumvidelur quod simul creata sit et angelica non est non potest lunc esse : et ideo in potestale
creatura et corporalis. Undeillud Salomonis : Qui liberiarbitrii non est. Non igilur erat iiberi arbitrii
vivitin eeteraumcreavit omniasimul (Eccli. xvm); ut lunc essent boni, quod tunc erant ex creatione ;
id est spiritualemet corporalemnaturam. Et ita non vel mali, quod non erant, sed in postertim lantum.
prius temporecreati sunl angeliquam illa corporalis Sicut aliquis sedensin potestale habet ut slet; sed
materia qualuorelementorum.Tamen prima omnium non tunc, non enim potest ut lunc stet; sed in fu-
creata est sapienlia; quia si non tempore prxcedil, turum. Et ideo dicimuseos in principio creatio-
tamen dignitale.Hieronymuslamen in epislolam ad nis non habuisse aliquam virtulem vel justiliam,
Titum aliudvidetur senlire dicens; sex millia nec- B nisi acciperemus virtutem naturalem, ut ralio ,
dum nostri lemporis implentur anni : et quantas ingenium et hujusraodi. Nec possumus dicere
prius xlernitates, quanta tempora, quantas sxculo- quod injusti essent; quia sine vitio erant. Et cum
rum origines fuissearbitrandum est; in quibus an- essent sine vitio, eranl non miseri; cum pcena
geli, throni, dominationesservierunt Deo,et absque non prxcedat culpam, nec lamen beati; quia non
temporum vicibus atque mensurisDeojubente sub- sunt creati in beatitudine, sed ad bealitudinem.
stiterunt? Cui aucloritali quidara adbxrentes dicunt Si tamen aliqua auctoritas dicat eos In ipsa crea-
cura mundotempus coepisse;quoniam non fuit rau- tione juslos vei injustos vel beatos fuisse, beatiiu-
labilitas ante mundum; et lamen fuisse angelos dinem vel jusliliara vocat illum slalum sine mise-
astruunt immulabilileret intemporaliler. Noslamen ria et sine vitio. Opponitura quibusdam hoc modo:
quod dictumest prius, magis approbamus; ct quod Si in principio creationis non habuerunt virtutes
Hieronymusdicit, ex dictis. Origenisfuit, nec asse- el bealitudinem, tunc fecit Deus eos imperfectos;
rendodictumestseddubitandodixit, inquirendoquan- sed non decuit eura qui summe polens esl et per-
tas xternitates, elc., arbiirandumest prius fuisse,etc. fectebeatus aliquid facere imperfecluin. Sed potest
Ubi facti fuerunl quxritur. Et videntur auctores « dici quod erant perfecti; quoniam habebant quid-
velleeos fuissefactos in ccelo. Unde in Evangeiio: quid habere debebant. Dicitur nainque perfectum
VidebamSatan sicut fulgur de cmlo cadentem(Luc. tribus modis : secundum lempus, secundumnalu-
x). Nec appellamus hic coslurofirmamentum quod ram et universaliter perfectum. Secundum tempus
secunda die factum est, sed coelumempyreum; id perfectum quod habet quidquid lempus requirit et
est, splendidumquod statim replelum est angelis, convenit secundum lempus haberi; et boc modo
illam scilicet superiorem partem usque ad quam angeli eranl perfecli; secundum naturam quod
machina illa elementorumadbuc indistincta porri- babet quidquid debilum est vel expedit nalurx sux
gebatur. Simul enim, ut diximus, creati sunt angeli ad glorilicationem; et hoc modo perfecti post
et illa corporeamaleria. UndeAugustinusexponit ita confirmationein fuerunt angeli, quomodo et erunt
locuinillum: iIiiprincipiocreavilDeus ccelumet ler- sancti post resurrectionem. Universalileret sum-
ram;>ccelura,idestangelos;terraro, ideslcorpoream mum perfeclum est cui nibil deest; quod esl solius
niacbinam,in cujus superiori parle facti sunl cceli, Dei
id est angeli. Sed si in cceloeranl; quomedo, ut le-
gilur in Isaia, diceret Lucifer : Ascendamin cmlum, CAP.111.Deslatu angelorum stalim post crealionem
ponam sedem meam ad aquiloncm: et ero similis n torum
Altissimo?(Isa. xiv). Sed ibi vocat ccelumsublimi- Quales fuerint angeli in crealione jam diximus.
tatem Divinitatis.i Ascendamin coelura,> id est Statim autem post crealionein quidara sunt con-
ad xqualilatem Deitatis. vcrsi ad creatorem suura ; quidam aversi. Converti
CAP.II. — Dt ttatu angeli in principio creationis ad Deum, fuil diligere; averti, odio hnbere. In
ejus. conversis quasi in speculolucere coepit Dei sapien-
Deinderestat videre qualesfacti fuerinl. In prima tia, qua ipsi illuminali sunt. Aversiexcxcali sunt,
conditionetriavidenturessealtribula; essentia indi- nec reluxit in illis divina sapienlia; quia aversi
visibiliset immalerialis.etideo indeflciensper ratio- sunt a ltimine, lanquam speculuma facie videnlis.
nem naturaliter insitam; inlelligentiaspirilualis; li- Sed illis stautibus et istis ruenlibus discrevit Deus
berum quoquearbitrium, quo poterat sine violenlia lucem a lenebris, luccre fecit et discrevit; quia
ad utrumlibetpropria voluntaledeflecti. quod boni erant donum fuil. Tenebras non fecit,
Solet a quibusdam quxri utrum boni an roali, sed discrevit ab eis lucem. Et ita angeli prius
jusli an injusti, beali an miseri creati sunl. Eos creali; unde diclum est: In principio creavil Deut.
fuisse bonos in prirao exordiocrealionis conslare cmlum (Gen. i), id esl angelos. Deinde forinati»
83 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 84
qiiando scilicetad Creatorem sunl conversi. Umie A denlur auclorcs velle. QueroaJmodumJob dixil:
diclum est: Fiat lux (ibid.). Ipse est principium viarum Dei (Job XL). El in
Sed quxrendum est utrum aliquid collalum sit Ezechiele : Tu signaculumsimiliiudinisplenus seien-
istis post creationem per quod diligerent? Quod ila tia el perfectionedecorit in deliciisparadisi (Ezech.
est, scilicet cooperans gratia; sine qua non potest XXVIII).Quod sic exponit Gregorius: Quanto in eo
proficere ralionalis creatura. Eadem enira caderc subtilior est nalura; tanto in illo imngo Dei sinii-
per se potest; sed proficere non potest nisi gratia lius insinuatur expressa. Itera in Ezechiele: Omnii
cooperanlc. Unde videri polest qund non sit irapu- lapis pretiosusoperimentumejus (ibid.), id est omnis
landum. illis quod ceciderunt, sine gralia enira co- angclusoperimenlumejus; quia, ut dicit Gregoriu.s,
operante prolicere non poterant ; sed illa non est in nliorum comparatione cxteris clarior fuit. Unde
data, nec culpa eorum fuit quod non est data; quia appellatusest Lucifer; quia non unus ordo sed unus
in eis nulln culpa adhuc prxcessernt. Ad quod po- spiritus putandus est. Quia, ut dicit Isidorus, posl-
test dici quod quibus dala est grntia illu, non fuit qnam crealus est absque aliqno inlervallo profundi-
data ex merito, quia adbuc nullum erat meritum ; talem sux scienlix perpendens in suum Crealorem
sed qtiod aliis non est data, eorum culpa fuit; uon superbivil, et ut dicitur iu Isaia Deoxquari voluit,
qux praxessit tempore, sed in causa ; quia sicut B dicens : In cmlum conseendam, sttper aslra cmtt
gratia in illis esl causa roerili, et tamen tempore txaltabo solium meum, et ero similisAltissimo(Isa
non prxcessit merituro ipsura: ita in islis culpa xiv). Similis csse voluit; non per imilaiioncm, sed
fuit causa quare ex judicio Dei justo gratia non per aqualitalem : et nou solum xqualis, sed eliam
darelur, ct taracn hoc non tempore praecessililltid ; quodsuperior esse voluitvideluraucloritasilla velle:
quia ciira Dco omnia sinl prxsentiu, non eget ali- Extollilur supra omnequod dicilur aut auod colitur
cujus testiinonio. Ut primum aliqttis peccat jusle Deus (II Thes. n).
potcst eum judicare, non posl scd siniul; quod si Et quia conlra Creatorem suum in tantum su-
placct differre, miscricordia est. lllorum culpa in perbivit, dejecttts esl in istum caliginosumaerem
hoc potest considerari; quia licet sine gralia co- cum omnibus illis qni ei consenserunl; et boc aJ
operanle (quara nondum acceperal) non possent nostri probationemut sinl nobis udininiciilumexe--
pvoficere, tamen per id quos eis collalum eral es cilutionis. Non est eis concessumbabitare in coclo,
grntia creatrice, poterant non cadere. Nibil enirain qux est clarapalria; necin terra, ne liominesni-
c:iserat quod ad boc cos rompellcret. Et si non de- mis infestareirt; sed in aere caliginosoqui est car-
clinassent propria volunlale; quod aliis datura cst, (_ cer eis usque in diem judicii. Tunc enim tlelruden-
daretur. et istis. lur in haruthrum inferni secundum illud : Ile,
Quxrilur ulrum aliqua roora fueril inter creatio- maltdicti, in ignem mternum qui prmparalnt est
neraeorum et casum? Ad quodpotesl dici quod non diaboloet angelisejus (Matth. xxv). Et sicul niajo-
fuit mora; ct tamcn illud prius, istud posterius, ris scicntix sunt vel minoris, iin habeiit roajores
sed sine intcrvallo. Non enim semper fuerunt mali, vel miiiorusprxlationes; quia quidani uni provin-
ut quida.nidicere volunt pro illa auctcritale. Ab cix, qttidam uni bomini, qiiidnm uni vitio prxsunl.
initio homicida fuil; et in veritatenon ttetit (Joan. Unde dicitur spiritus superbix, spiritus iuxurix.
vm). Sed non dicitur in inilio boc fecit, sed ab De hoc atilera dubitntio est utrtim modooinnes in
initio, id est statini post initium; et in verilate ncn isto aere sint iisquc in diem juJicii; an aliqtii eo-
stelit; id est non permansit si in ea fuerit. Homi- ruin in inferno itifcriori sini, quoJ de auctorilate
cida polest dici sui ipsius, quia ct ipse appellatur non multiim cei-luinbabemus. Quidam tamcn vo-
linmo, ut : Inimicus homohoc fecit (Mallh. xm). luiil dicere quod Lucifer qui plus cxteris peccavit,
Vel ttt Augustinus exponit, ab inilio, id est ex quo statim illuc demersus sil; et etiam quidain ex aiiis.
homo fuil, homicidafitit; quia eum per invidiamin Oiigenes etiam dit-it quod illi qui a sanctis juste et
iriortein prxcipilavit. Item dicil Augustinus supcr Q pudice vivcntibus vincuntur, non babcnt poiestateni
Genesimi Non frustra piilari polesl ab initiotenr- amplius tenlandi alios, sed stntim illic demergun-
poris diabblum superbia cucidisse, nec fuisseantea tur : quod satis vcrisimilcest. Origencs: Ptiloeliani
iiilum tempus quo cum angclis sanctis pacatus vi- sane quod sancti repugnaiues adversus illos tenla-
xeril et beatus; sed ab ipso primordio creaturx tores et vincenies niinuant exercilum dxniouiim
apostatasse. Quia ut ait Dominus, non slelit ab velut qtiam plurimos corura inlerimanl; nec ultra
initio, ex quo ipse crealus est, qui slaret si slare fas sit ullum spirilum qui ab ulio sanclo casle et
voluisset. Quae auctorilas supradiclo modo polest pudice vivendo viclus est, iterum iinpugnare aliiini
exponi. homincm.
Scienduin quoque est quod boni angeli ita sunt
CAP.IV. De excellentiaLuciferiante lavsum, et pmna -onfirmali
per gratiam qnod peccare non possunt;
post Iapsum. mali auicm ita obslinati pcr malilinmquod bonum
Inler eos qui ceciderunt unus fuit excellenlior faccre non
possunt.
iimnibus aliis, et non solum illis qui cecitlerunt, Ad hoc opponilttr quod liberttm arbitriuin hn-
ned el aliis oronibus cuni fuissc exccllcnlioreinvi- bcnt :
ergo in utramquc parlein possunt fletli Sed
?5 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. I!. 83
nute non dicitur libcrum aruilriuin, ut in loco suo oAjectis dum qux sunt ageuda disponunt: ets ad
ostendcmus, sed libernm, id est volunlarium ; ctit explcnda divina mysteria principantur. Polcslntcs
boni non necessitate cogenle, sed libera volun- qui hoc potentius cxteris iii suo ordine acceperunt,
tate a malo abstinent; similiter et mali a bono.i. ul virtutes adversx eisque subjectx earum refre-
Item opponitur de boc quod Hieronymus dicit:: neninr potestate ne homines tcntare valeant qtian-
Solus Deusest in quem peccaliim cadere non potest;; tum desiderant. Virtules dicunlur per quos signa
cxtera cum Hberi arbitrii sinl in utramquc partemo et mirncula frequcntius fiunt; archangeli qui nia-
fleclere voluntatcm suam possunt. Sed qualiter hocc jora nuntiant; angeli qui minora nunliant. El quia
inlelligendum sit, ex bis verbis lsidori conjicere e inajus donum esl charilas quam scicnlia ; ideo su-
possumus. Angeli mulabiles natura; immutabiles s perior cxteris ordo a digniori nomnn accepit. liem
gratia. Unde videtur concedendum : Boni angeli li raajus est scire quam judicare. Scientia naoique
possunt peccare ex sua nalura, id est, eorum na- informat judicium. Sic cl de aliis colligi potest per
tura non ad boc repugnat, nec tamen concedendum a singula; et ita secundum excellenliam donorura,
esl, boni angeli possunt peccare, sed polius nonj assignatur exccllenliaordinum. El tamen sicul Gre-
possunl peccare, id est gratia per quam sunt con- gorius ait: llla dona omnibus sunl communia. Om-
lirmati ad boc repugnat. Et quanquam mali sintt "nes enim ardenl cbaritate, el scientia pleni sunt;
per malitiam obstinati, tamen vivacem sensum nona sed quanto superiores, lauto excelienlius prx aliis
amiserunt: Quia, ut dicit Isidorus, triplici acumine» ea possident. Gregorius : < In illa summa civilale
scientix vigent ;• sublilitate naturx , experientiat quisque ordo ejus rei nomine censetur, quam in mu-
teniporum, revelatione superiorum polestatum. Au-. nere plenius accepit. >
guslinus : Spiritihus malis quidam vera de tempo- Hic oritur quxstio hujtismoJi. Si quisque ordo
ralibus rebus nosse permiltunlurj, partim sensuss plenius possidet donum illud a quo noininainr,
subliliiate, partim experienlia lemporum callidiore» tunc chcrubin in scientia prxetninet omnibus ; sej
propter tam magnam longitudinemvitx; partim a, qui magis diligit plus cognoscit (innlum enim co-
sanctis angelis quod ipsi ab omnipolente Deodi- guoscitur quanlum diligitur Deus); igitur serapbin
scunt ct jussu ejus sibi revelantibus. Aliquando au-. non solum in charitate, sed etiam in scientia prx-
tem ideinnefandi spiritus etiain qiix ipsius auclorisi eminet. Unde quidam sic expbnuut auctoritatem
wmt velut divinando prxdicunt. Qitxritur ulrumi illnm. Ejus rei nomine ordo quisque censetur, quam
prxscii fuerint sui casus. Sed si suum casum prx- in munerc plenius accepit. Plenius non ad omnes,
t.cierunt; aut vitare noluerunt, cl ita slulti el raa-- .p' sed ad inferiores inlelligitur. Vol nos possumus
ligni erant anle casum ; aul vilare voltierunt,, dicere quod illa comparatio fiat non ad angelos, ssd
sed non potuerunt, ct ila crant miseri antcquami ad alia dona. Sicul enira in hominibus cum idem
caderent. Propter hxc inconvenienlia dicil Augu- babeat plures virlules; lamen unain plenius aliis :
ctinus super Gencsim, cos sui casus non fuisse prx- ul Job patientiuin, David humilitatero : ita et in an-
scios. gelis. Unde sic exponi polest illa aucloritas: Ejns
CAP.V. De ordinum distinclione. rci nomine censelitr quam in niunere plenius acce-
pit. Non plcnius aliis angelis oinnibus, sed aliis
Post supradicla videndum est quod Scripturai douis.
novem ordines angeloruro testatur esse in pluribusi Hic resiat inquirere utrum ordines isti a crea-
locis. Ei inveniuntur in istis ordinibns tria icrnai tione sui fucrint. Quod ita fuisse constat, cum au-
esse; et in unoquoque tres ordines, ut Trinitatis; ctoriias dicat de singulis ordinibus aliquos cecidisse.
siuiililudoin eis prx nliis creaturis impressa videa- Scd ex alia parle non polcst dici quod lunc charilate
iur. Sunt enim Ires ordines superiores, trcs infe- arderent. Non ergo videtur quod tunc essel seraphin.
riores, tres medii. Snperiores : serapbin, cberubin, Ad hoc polcst dici quod, quamvis in principio crea-
tbroni; medii: dominaiiones, polestates, principa- \0 lionis non arderenl cbaritate, lamcn in hoc crat
itis; iuferiores: virtutes, arcbangeli, angeli. Hic illc ordo discretus ab aliis, quia ad diligendum
igitur videndum cst quid appellemus ordinem, el habilior cxlcris erat. Sicut eniin videraus in corpo-
utrum ab ipsa creatione fucrit illa dislinclio ordi- ribus quod in nalura sua quxdam sunt aliis inagis
num. Ordo angclorum dicilur inulliludo cceleslium solida et firma, magis etiani aliis munda et claru;
spiritualium qui intra se prx aliis in aliquo dono sic et inillisspirilualibiisnaiuriscouvenieiiteseorum
assiniilantur : ut serapbin qui prx aliis ardent cha- puritati et exccllenlix el iu esseniia el in formn
ritate; seraphin enim interpretatur ardens. Cheru- differenlix gradus ii) ipso condilionis exordio po-
bim, qui prx aliis in scientia eminent, cberubin tnerunt esse, quibus alii superiores, alii inferiores.
namque interpretatur pleniludo tcientim. Throniis Superiores qui.nalura magis subtiles, inferiores qui
interprelatur teitt. Tlironi ergo vocantur, ut Gre- nntura minus subliles, ct sapicntia minus perspicn-
gorius ait, qui lanta divinitatis gratia replenlur , ces conditi sunl. Scd islas discreliones invisibiles
ut in eissedeat Deus, et per eos judicia sua dc- nvisibiliumsoltis pondcrure potuit : Qui omnia ij
cera.il. Dominationes qui potestalem principaluum nnmero et pondere el mentura fccil (Sap. xi).
iranscer.dunt. Piiiicipntus vocantur qui sibi sub- Quajrilur au omncs cjusdein ordiuis pnrcs sunt ei
S7 IIUGOXISDE S. VICTORECPP. PARS II. — DOGMATiCA. 88
xqualcs. Quod quibusdam visum est. Sed illud non A , ergo noii omnes appellantur angcli; sed duo taiitum
potest s'are cum Scriptura dicat Lticiferumcunctis inferioresordines ? Quia stepius t-t quasi ex ofiicio
atiis excellentiorem; quem constat fuisse de ordine injunclo boc babent illi duo ordiues. Nec debet indi-
s.ipreuio, ei tamen in ordine illo cxteris fuit excel- gnum videri si etiam superiores miltuntur; cum et
.ciitior. Sicut enim omnes virginesunius ordinis illequiCrealorest omniumad bxc inferiora descen-
stint, et tamen alius excellit alium in virginitale; derit. Undc videtur quod Michael,Gabriel, Raphael
sic ei in angclis potest esse. Lugimusquod decimus de superiort ordine sint. Nec sttnt nomina ordinum
ordo de hominibus impleri debeat. Malienim angeli sed spirituura. Michael inlerprctatur qttis ut Deus;
cum de singulis ordinibtis cat'erent, fecerunt unum Gabriel, fortitudo Dei; Raphael, medicinaDei. Dicit
ordinem; quia in maiitia siniiles, licet improprie in Scripluru quod angeli sunt deputaii ad custoJiam
eis dicatur ordo. Et ille decimus ordo, nl Scriplura" bominum, ut in Evangelio : Augeli eorum semper
dicit, de homiuibus reslauratur. Sed cum Gregorius vident faciem Patris (Matth. xviu). Gregorius etiam
dicat assumendosesse homines in ordines angelo- dicit qttod quisque habet unum bonum angelum sibi
rum; quidam in orditiem superiorum qui scilicet ad custoJiam depulatuiti; et unum roaluin ad exer-
liingis ardent charitale; quidam in ordinem infeiio- citandum. Cum enim otnnes boni angeli desiderent
rum qui scilicet inintis perfecti sunt; non videtur » bonum nostrum et coramunitersaluti omniumslu-
quod decinius ordo de hominibtts fiat, sed novem deanl; ille tanien qui deputnlus est alictii ad cttsto-
tantum remaneant. Ad quod potest dici quod secun- dinm, eura potius nd lionumbortatur, sicut legimus
dum convenientiam donortim quam habent cura de angelo Tobix, de angelo Petri in Actibus aposto-
angelis dicunlur assumendi in ordines rtngelorum; lorum. Simililer et niali angeli cum desiderenl ma-
sed secundtimnulurani qtiam habent difierenlemab lum omnium, tamen magis incitat eum malus ange-
illis. aliuni ordinem dicuntur facturi. lns qtii permissus est ei ad teirlandum
Et qiinmvisdeiiominibusrestaiiretur quod Inpsum Sed dubiumestnecdeScripliira habemus determi-
est in angelis (propler quod ail Apostolus : Propo- naium uirum pluiibusunussit dalus ndcustodiam, an
tuit Deus instaurure omnia in Christo qum sunt in singulisingulis. Sed cum electi tot sint quol ei boni
cxlo et qum in lerris (Ephes. i) non tamen intelli- angelisunt; plures constat esse inler bonoset malos
gendum est quoJ solummodopropter illos qui ceci- homines qnam boni angeli sunt. Quomodo ergo
derunt faclus sil homo. Licet enini nngelus nou singuli et boni el mali horaineshabent singulos sihi
cecidisset; homo non minus faclus esset. Unde nd ctisiodiam legalos ?
Gregerius dicit quod 'non sttnt homines electi juxta ,Q Prceterea sciendum est quod cognitio angelorum
iiumemm eorum qui ceciderunl; sed juvla eorum usque ad ju Jicium augeri potest. Undeillud quod iu
liiimeium qui pennanseruiit. Grcgorius : Quia su- Isaia Dominoascendente angeli quxrunt: Qnii est
pernu civilns ex angelis et hominibus constat, aJ iste qui venitde Edom linctis testibusde Bosra f (Isa.
quam tantos humnni generis credimus conscendere, LXIII.)Et in psalmo : Quis est isie rex glorim? (Psal.
iiuaiitos illic contigit angelos renian isse, sicut scri- xxni.) Itaque dici potesl quod eorum cognitio non
ptum cst: Slatuit leriiiinos gentiumjuxla nnmerum decrescit, quia nihil obliviscuntttr cum sint confir-
angelorum Dei. maii per graliam; sed potesl crescere usque riJ
CAP.VI. De missioneangelorttm. fuiuram consummalionem,qunndo fixi el iromobiles
Videntnr qiixJam anetoritates velle quoJ non erunt in eo quod scient, ul nec plus nec minus scire
oinnes angeli mittaulur. Ut in Daniele: JIi7/ia »it7- possint.
lium ministrabant ei; et deciesmilliet cenlena millia Ad hoc quod diximus angelorum cognilionem
atsistebant ei (Dan. vn). Dionysius: Superiora illa augeri posse,videqjr oppositumquod dicit Isidorus:
agmina ab intimis nunquam recedunt, quoniam ca Angeli in Verbo Dei sciunt omnia antequam fiant.
qux prxemiiieut usum uxterioris oflicii nunqunm Gregorius in libro Dialogorum: Quid est ibi quod
habent. istis auU-iritalibus dicunt quidam quod non D 1 nesciant ubi scientemomniasciunt ? Sed potest dici
mitluntur uisi inforiores. Sed eis opponitur illud quod, etsi videant (itno babent eum in quo cmnes
quod isaias dicit: Volavit ad me unus de seraphim thesauri sapientimsunt (Coloss. u) non tameu ibi
(Isa. vi). Quod ila solvit Dionysins: Hi spirilus qui cognoscunt nisi quantum ipse vult eis aperire; et
mittuntur sortiuntur eorum vocabuiumquorum ge- tamen dicuntur omnia scire, id est nibil ignorare.
runl officium.Uude dicunt illum angclum qtii missus Nihil enira ignorat qui scitquidquid scire dubel, cl
est ad isaiam ul mundaret labia prophetre, de or- quidquid Deusvult eura scire. Per omnia enim vo-
ditiu inferiorum fuissc; sed nppellatum serapbin, lunlas eorura divinx concordat voluntati; nec.aliud
qtiia venicbat ineendere et consumere delicta pro- volunt scire nisi quod cos scire cognoscunl Deiun
phctx. Item dicit Apostolus: Omnes sunt admini- velle. Meritum angelorum dicilur esse in hoc qucd
tlratorii spiritus in ministeriummisst(Hebr. i). Unde desiderant bonuro nostriira et nostro profectui
videlur quibusdamqiud omnes niittaniiir; ct quod student. Unde Apostolus : Et angeli nosiri sunt
illc qui missus esl ad anniintiaiidum snnctumsan- (Hebr. i).
ctoium fticrit desupremoordinc. Sicpponllur.Qiiare
89 SUMMASENTENTIARUM.- TRACT. III.

TiUCTATUS TERTIUS.

DE CREATIONEET STATU IIUMAN^ENATUR.E

CAPITULA.
Zkv. I. De operibttssex dierum. — CAP.II. De creationehominis. — CAP.III. De formattoncmulteris. —
CAP.IV. De statu lioininisante peccalnm. —CAP.V. Quare non liorruit mnlicr serpentcnt.— CAI>.VI.
De peccatoprimi hotninis.— CAP.VII. De graiia habita ante peccatmn.— CAP. VIII. De libero hoininis
arbilrio. —CAP.IX. Qttodliberum arbitriuinad futuriim lanlum sa habcat: cl dc ipsitts slatn quadrtiplici.—
CAP.X. Qttarepeccattimprimi hominisposteris iinputetur. — C.vr. XI. Quid sit pcccatttm originale. -—
CAP.XII. Deratione originalis peccati. — CAP.XIII. De peccatoactuali. — CAP.XIV. De pcccato in ge-
tterati. — CAP.XV. /11qua nalnra sil peccatttm.— CAP.XVI. Qni siitl modi peccandi. — CAr.XVII. Qitai
sit difftrenlia inter dona el virltties, et qum sint septemdona Soirittts sancli.

CAP.I. De operibttsitnque scx dierttm. A dus ernt. Sicut proccssiraiis, viJelur istn scries cl
Sicut dixiraus : In principio creaturaruui creavit plures expositores velle ut scilicet ante oninein diem
Detts cmlum,id est angelos; et terram (Gen.1), sci- illa inforrois ronteiia facta fucrit, sicul diximtis,
licet illam materiam qualuor elementortim adbue simtil cum angelis; postmodtiinper sex dies u\ illa
confusam, qux dicla est chaos : et hoc fuit ante materia gencra reruin sint distincla. Qiiiliustlnm
omnera diero. Reslat igiiur videre qitomodoper sex tamt-ii videtur quod non per inlurvalla temportim
dies illam maleriam distinxit. Sicut in Gcncsi dici- factre sunl illaedisiincliones rcrutn, sed simul. Se.I
tur: Prima die facta est tttx (ibid.). QuiJ.im expo- cum Moysesloqticrctur rtuii poptiloet carnali, opor-
sitores dicunt quod lux illn fuil quoddam splcndi- lebat ctitn loqni de Dco sicitt de hominc aliqno qui
dura corpus quasi lucida niibes'qtiredain, qure sicut opcra sua per tnoras temporiim format ct peiircil.
sol circumferebatur ortu ct ociasu sno dictn et 110- UndeAugtistimis : Quod n Deopoluit simul liori, iib
ctem faciens. Alii dicunt, quod !ux illa qux facta liominesimul non pottiit dici. Necnus iiegnmusquin
est prima die, fuit angelica crealtira ad Crcalorem Deus illud potuisset fucissc si ei plactiissct. Nuc
couversa, sicut jara diximus; secunJn die firmamen- Augustiuus illud assctil, sed dicit: Potuii sitntil fieri.
tum faclura est, ut dividercl nqtins ab aquis. Beda Itctn Augiisiiiiiis: Quia illud unde fit aliquid, eisi
dicil quod iirmamenluni sit de aquis cousolitiatis non lempore, lanien origine prius esl quani illud
quasi crystallinus lapis; quod satis verisimile csl quod inde fit; poluit Scriplura dividerc loqucndi
cnm et color ejus indicet hoc. Quidnra tamen expo- lemporibus, quod Detts fucicndi non divisit lempo-
sttRi-esvidenlnr velle, quod ignerennturx sit. Quod ribus. Qui istis auctoritalilius adhxreiit, illos sex
aur* super firniamentnni sint; et in Genesi (cap, i) dies appellant scx operum dislinctiones : qtiic sc-
habetur, et eliam in Propheta : Aqttm qum sttper ciindumcos simul facla sunt, sed ordine dici opor-
cmlostunt benediciteDomino(Psal. CXLVIH). Quales tuit. Prima tamen sentenlia esl probabilior.
sinlaqux illx nobis non est certum. Sed ut dicunl Septima die requievit Dettsab omni operc qitodpa-
expositores,vel glacialiter solidalx sunt; aut vapo- trarat (ibid.); quia non fecit postea nova genera re-
raiiter suspensx ad similitudinem vaporis, id est rum. Sed oppouitur illud quod dicilur in Evangelio:
furai, quod verisiraileest. Terlia die congregatmtunt Pater meus usque modo operalur el ego operor
aqum in locttm ttnum et apparuit arida (Gen. i). (Joan. v). Operalur enim quotidic novas animas
Quarladie facta tunt luminaria (ibid.), ut essenl in crcaiulo; propagando ctiam tinum de alio. Sed hoc
signa el tempora; id est ut per ea distiuctio leropo- lion est fncere nova gencra reruin. Licet eniin inodo
rum fieret. Ex quo enini creatura fuil cl tentpus _ creatur anima nova, nihil tamen novum addilur,
fuil; quia non potuit creatura esse sine mulabilitnte, cuni et prius anima fuerit. Alin liltera in Gencsi
el ubicunqueraotus est, ibi prius ct posterius. Nec dicil: Requievit Deus die sexta. Sed uirtiinque ve-
aliudesl lempus nisi mora de illo quod prius est, in rum esl; et quod ille die sexta requievit; quia iu
id quodposterius. Sed anle luminaria non erat illa sex diebus omnia complcvit; et quod dic scplima
distinclio lemporis; qux modo est per solemet lu- reqtiievit, quia sexla die coiisuniinata el scpiima
nam el stcllas. Quinta diu produxit aqua pisces el inchoata a generibus rerum dislinguendis ces-
volalilia. Undeillud : Partim remittis gttrgiti,parlim savit.
levasin aera. Sexla die produxit lerra animalin di- Hic polest qureri, cum in sex diebus omnia com-
versi generis; et in eadero die post omninfnctus est pluverit opera, el post illos sex dics nihil novi ad-
homo ad imaginem ct similitudineroDei. Et mcrito diderit; quare procedimusnumerando dies usquc ad
f.iciusesl homo posl omnia; qui oiuiiibus prxferen- septimain. Si dicitur qnia seplima esl alia ab illis;
81 HUGONISDE S. VICTORE OPP. PARS. II. — DOGMATICA. 92
sic el octava alia ab illis, et nona, et sic de aliis. A boc modo esse ad iraaginem Dei; non coropetit nisi
Sud non sunt alix in dislinctione rerum; siraililcr primo bomini. In lioc etiam potest dici anima ad
rt septima alia non fuit in dislinctione rerum; quia similitudinem Dei, quia immorlalis, indissolubilis.
uon fuit in ea alicujus operis distinctio facla; sicut Augustinus in libro De quantilate anirax : Anima
in illis sex; facere enim septimain diem,non fuit est facta similis Deo; quia immortalem, id est in-
facerc aliud genus rerum, quia jam prxcesserat dissolubilemfecit eam Deus, sed ex nihilo. Augusli-
dies. Ad quod polesl dici quod licet in septima die nus : Quod de Deo est, necesse est ut ejusdem sit
non fuerit aliquod opus fnctum , tamen fuit ibi ali- naturae cujus et ipse est, ac per hoc etiam quod
quis slatus rerum scilicet consuroraalioomnium, et immutabile sit. Anima vero mutabilis est; non crgo
ideo usque ad eam procedimus , et post eam slatim est de ipso; si autem de nulla alia re facta cst,
reincipimus. procul dubio de nibilo facta est, sed ab ipso Dco-
CAP.II. De creatione hominis. Corpus vero forraavit de limo lerrre, cui animam
His excussis, restat agere de creatione bominis, inspiravit. Unde in Genesi : Insufflavit in faciem
de lapsu ejus, et de reparalione. ln Genesidicilur : ejus spiraculum vilm; id est ei animam inspiravit.
Faciamus hominemad imaginemet simililudinemno- Sedutrum in corpore an extra corpus creata sit,
stram (Gen. i). Ad imaginero Dei faclus est bomo B non multum ex aucloritate habemus certum. Augu-
secundumaniroam. Sic ut enim imago rei cernilur stinus tamen super Genesimde anima primi horai-
in speculo, ita anima in sui ratione Deum cogno- nis videtur dicere quod extra corpus facla fuerit,
sccre polest. Unde illud : Signatum est super not et propria voluntate illud subintravit. Sed, sicut
lumenvultus lui, Domine(Psal. iv).Ut cnim in facie ipsemet dixit, magis quxrendo super Genesim
cognoscitur hoino,ila in ipsa ratione tanquara in sua quam asserendo Ioculus fuit. Sed quidquid deanima
imugine cognoscitur Deus, homo itaque imago primi hominis dicatur, de aliis verisimilius est ut in
Dei cst per rationem.Undc Aposlolus: Virest imago corpore creentur. Si
quxratur in qua xtate factus
Dei etgloria (I Cor. xi), id est ad imaginem ejus; sit homo, Augustinus dieit : Adam continuo faclus
quia iioii csl ei usqucquaque similis. Filius autem est sine ullo progressu membrorum in xtate virili,
imago est Patris ct non ad imaginem; quia quid- ut virga de manu Moysi conlinuo convcrsa est ii
quid habet Paler, tolum babel Filius per naturam. draconem.
Homovero est ita imago Dei quod ad imaginem; CAP.III. -Deformationt mulieris.
quia non per naturain sed participatione vel imita- Sicul lcgitur in Genesi : Misit Deus soporem in
tioue bahcl ea qux Deilatis sunt. Deus namque est Adamet lulil unam de costis, el ex ea mulieremfor-
ipsa sapientia, justitia, bonitas ; scd homo non est " mavil (Gen. n).
fpsa sapientia, justitia, bonilns; sed- potest esse llic quxri polest qtiare non crcavil Deus hominei
sapiens, justus, bonus, et similia. Auguslinus in sitnul sicut angclos. Qtiia voluit ut ununiessel prin-
lihro DeTrinitate: Horaoesl imago Deiad imaginem; cipium gencris liiinianind relundendain superbiam
quia i:oncsl xquulis Pulri, scd quadam simililudine diuboli. Ut eiiim ejus elntio confunderelur : boc
accedit. Filius imngo el non ad imnginem; quia boroo accepit quod diabolus pcr superbiam appe-
xqunlis usl Ptttri. liit, scilicct principiuraesse. Ul, sicul Deusomnibtts
El est notandum quod non soliim ad imaginem rebus exislit prineipium crcatiouis, ita omnibus
Patris, sed eliam tolius Triuitatis faclus est homo, hominibus csset principium gcnerationis. Est ct
ciiin scriptum sil: Facinmusbominemad iniaginum alia cuusa quare ex uno voluit csse omnes, ut dum
'
et simililudincmnostram. Nostram dixil, id esl to- cognosccrenl cssc ab uno, se quasi unum dilige-
lius Tr.nilutis. Et est notandum quod imago appel- renl. ln quo faclo myslerium Cbristi et Ecclesix
laiur ipsa imngo imprcssa in re aliqua, et rcs in figuratum csl. Sicut enim miilicr de latere viri dor-
qua impiimiiur. Unde et ipsa ralio imago dicitur, mientis facta esl, sic Ecclesia de sacrarnentis qux
qux animx esl laiiquamsigillumimpressa; el bomo _ de lalere Christi dormientis in cruce proflnxerunt,
iinigo dicitur. Augusiinus in libro De Triuitate : scilicet sanguis el aqua. Sanguinc eniin redemit li-
Aliud est Trinitns res ipsa , aliud imngo Triniiatis deies; aqua abluil peccata in baptisrao.
in re aliqua , proptcr quam iniagiiiem similitcr et Solet quxri utruin cum addilione rei extrinsecus
illud in quo impressa esl imagodicilur. Sicut imago sumptx de costa illa facta sit mulier? Quodqtiidam
Dei diciliir simui cl tnbula et qtlod in ea pictuni solent dicere. Sed si ad perficiendum corpus niu-
esl; sed propler picluram qux in ca est. Ad simili- lieris de cosla illa Deus extrinsecus augmentum
tudinem Dci faclns csl homo, quia innocens et sine addidit (cum islud quod addebatur inajus fuerit
vitio faclus esi. quam costa ipsa) polius de illo mulierein factnm
De angclis solel quxri utrtim ad imaginem Dei Scriptura dicere debuit, unde scilicet plures sub-
(cum nusquam legatur) sint facli. Scd licet non sit stanlix sux partes acceperit. Restat ergo ut dica-
scriptum non est intle dubilandura. Quod enira de mus costam illnm in semelipsaminultiplicatam; el
homiue dicil, hoc el de angelis inlelligi voluit. ex ea mulieremformatam nullo additamentoextrin-
Dicitur et aliter-honio ail iinaginemDei; quiasic- sccus sumplo. Majusenimfuit de nihilo aliquid fn-
ut cx Dco omiiia, ila cx Adamomncs honiines. Sod ccre, quam illam parvam substanliam in seipsam
93 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT.111. 94
multipKcare.Idem dicimus de illis quinque panibus Aeisetiam bxc fieri possent, non ut haberent in
evangelicis(Maith. xiv). naturali motu. Habet ergo Deus in semetipso abs-
Quxritur ulrum in natura illius costx esset ut conditas quoruradam factorum causas, qnas rebus
inde fieret mulier. Ad hoc videndum esl quod om- conditis non inseruit, easque implel non illo opere
niura rerum qux fiunl, causx in Deo ab xterno Providentix quo naturas substiluit ut sint; sed ilio
fuerunl. Ut enim homo sic fieret, el equus, et si- quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit
inilia, in Dei disposilione ab xterno fuit. Et istx condidit. Quorum si hoc unum erat quod ita facta
dicuniur in Scripiura primordiales causx; quia est muiier de latere viri dormientis, non habuil hoc
istas alix non prxcedunt. Et quamvis una sit causa rerum prima condilio ut femina omnino sic fieret;
oronium, divina scilicet dispositio, qux non est sed tamen hoc habuit quod sic (ieri posset.
aliud quain ipse Deus, tamen propler effectus pltires Sicut corpus roulieris de corpore viri traductnm
pluraliter dicit Augustiuus primordiales causas om- fuit, iia voluerunt quidam quod anima ipsitis
niura rerum in Deo esse. Unde eliam inducil simi- JEVX de anima viri propagaia esset, et omnes
litudinemartificis in cujus disposiiione est qualis anirox prxter priraam de traduce essent sicut et cor-
futura sit arca vel quadrata vel oblonga. Ita eliam pora. Sed Uieronymushoc sub anathemate prohibet,
in Deo uniuscujusquerei anleqiiara fierel causa et B inducens hanc auctoritatem Prophelre : Q«t finxil
dispositio xterualiler prxcessit. In naturis vero singillatimcordaeorum(Psal.xxxn). Ubi satis innuit
quarumdam rerum non omnes causae prxcedunl. quod non de anima aniinam creat Deus; sed sin-
lnservil namque Deus, ut Augusliniisait, quasdam gillatim de nihilo cas fecit. Augustinus lamen nihil
causnsrebussecundumquns aliqunex eis proveniunt, indeasserit, sedquxrendo referl deaniraadiversorum
ut de boc semine lale grattura, de hac arbore lalis fru- sententins. Quorum quidam voluerunt quod simul
ctus, et ulquijuvenis modo est, tali temporesenescat, omnes creatre essenl; quidam qtiod non simul, sed
et similia. El hx quoque appellnntur primordiales detraduce. Alii quod nec si.mul, ncc ex traduce,
causx, licel non multum proprie dicantur. Hnbent quam senlenliam Hieronymus asserit.
enim causasante se qux in Deoxlernaliier fuerunt; CAP.IV. Destalu hominisante peccatum.
qux et increatxsunt, et universaliter primx sunt. Tulit Deus Itominem, tt posttit in paradisum vo-
Illx autem qux increaluris sunt, universaliler prinine tttptatis (Gen. n). Qtiibus verbis plane oslendit
non sunt, sed tamen in SUGgenere primx sunt, ad Moyses quod extra paradisum creatus sit, et
posteriora enim priinx stinl. Scd ideo islx etiam postinodumin paradisum positus. Quod ideo facium
priraordiales dicuntur; quia in prima conJitione dicilur quia non erat in eo permansurus, vel ne
rerum qux facta est in sex diebus eas Deus inseruit C beneficium Dei impularel nalurx, sed graiire. Pa-
rehusel sicut creaturx*rautabiles sunl; ila et hx radisus in parte orieiilulia sanclis ferlur esse locus
causx muUibilessunt. Cum enim sit in juvenis na- eminentissimus,ut nec aqux diluvii illuc perlingere
tura ul aliquando senescat, mutari tamen potest. possent, in.quo erant ligna diversi gcneris, lignum
Sed illre qux in Deo sunt, et increatx, et iminuta- vilx, lignum scientix boni etmali.et alin plura.
biles sunt. Disposilio enim Dei mulari non potest, Lignumvilx appellntumest quod tnlis naturx erant
quia Deus immutabilis est. Apparel itaque ex his fructus ejus, ut defenderent a morlis accessu, et
quod omniura rerum causx in Deo sunt. Quxdam omnis infirmitatis molestia. Aliud erat, ligniim
vero in naluris rerum sicul ostendimus de semine, scientix boni et mali; quod non a nalura nomen
de arbore; et bxc dicuntur lieri secunduin nalu- habuit, sed ex occasioneqnam prxstilit. Non enim
ram, id est secundum usitatum cursum rerum. hoc in nalura sua habuit, ut conferret scientiam ;
Aliorumvero in solo Deo et non in naturis rerum sed hoc ex prohibitione inde secuturum fuerat; ut
causx consislunt, ut iliud quod virga arida floruit quam cilo homo comederet de fructu ejus, tam
(Num. xvn); quod asina locuta fuit (Num. xxn), cito sciret per experientiam mali, quod distnret
et similia. Et bxc dicuntur iieri per miraculum; inter bonum quod reliquerat et maluin qtiod inve-
quia contra naluram fiunt ipsarum rerum, id est non nerat. Habuit namqtte prius scientiam boni et mali:
secundumcausasiilis rebus a Deo insertas.Inlcrhxc boni perscienliaraetexperieiuiam-mali perscientiatn
ponitAugustinus.quoddecosta facla est mulier. Non tanlutn et non per experienliani.
enim erat in costa causaliter ut de ea fieret mulier, Hic videndum est de statu hominis ante pecca-
sed in Dei polentia qui non alligavit naturis rerutn tum. Sicut dicit Apostolus : Primus Adam facius
potentiamsuam. Augustinussuper Genesim: Aliusest est in animamvivenlem(I Cor. xv); id est, corpus
ergo modiisquo illa herba sic gerroinat; illa non sic sensificantem quod erat adhuc animale. Egcbnt
germinat; sic illa xlas parit, et illa vero non ; homo enira alimoniaciborum. Mortale etiam habebat cor-
loquitur, pecus loqui non polest: horum et talium pus. Poterat enitn mori, poterat et non mori; po-
modorumrationes non tantura sunt in Deo, sed ab terat peccare, poteral non peccare; sed coniplcio
illo etiam in rcbus creatis. Ut autem Iignum ariduin obedieiuiae numcro, transferretur ad illuni stnium
floreat fructum gignat; ut femina in juvenlute sle- In quo nec mori possel nec peccare. Erat igiltir
rilis in senectule pariat; ut asina loquatur, et sim!r- ante peccntutnimmorlalis, scilicet potens non mori,
lia , dedit quidem Deus naturis qttas creavit, ut cx non immoitalis quod non possul inori. Et si non
95 HUGONISDE 8. VIGTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 66
peccasset, ut Auguslintis dicit, essel in paradiso A . bolus quod honio per obedientiamilluc ascenderet
lorus immaculatus, conceptus sine tibidine, parlus unde iste per superbiam ceciderat, invidil ei. El qui
sine dolore. prius per superbiam factus fuerat diabolus, id esl
Quales vero si non peccassent nascerentur eorum deortum fluent; per invidiam factus esl Salan, id
filii utrum mox ambulare et loqui, et cxtera facere est adversarius. Unde et mulierem lentavit in qua
possent: nobis de auctoritate certum non est. Au- roinus quam in viro rationem vigere sciebat. El ne
gustinus tamen videlur velle quod ul primum nati illa tentatio nimis oeculla foret et ideo caveri non
«•ssent, hxc prxdicla facere possent, sic dicens: posset; non nisi per serpentem tentari fuit perrais-
Movet si prinii horaines non peccassent ulrum filios sus, ul per indumentum quod foris erat versuiiain
tules habituri essent qui nec lingua nec nianibus teiilantis advertere posset. Auguslinus super Gene-
uterentur. Nam propter uleri necessitalein fonasse sim : Cura accedere ad tentandum diabolusuon pos-
necesse fuerat parvulosnasci; quamvisenira exigua set nisi perraissus; non per aliud poluit, nisi per
pars sit corporis costa, non taroen propler hoc par- quod permiliebalur.
vulain viro conjugem DeuSfecit. Unde el ejus filios CAP.V. Quart non horruit mulier terpentem.
poterat omnipoteutiaCreatorismox editos grandes Quxrilur quare non horruit mulier serpentem.
fucere. Sed ut hoc omittam, poteral certe, quia hoc B - Quia cum noviter creatus esset, officiumloquendi a
muliis auimalibus prxslilit ut eorum pulii quamvis Deo accepisse putavit. Hoc modo tenlatio facta est.
siut parvuli, tamen mox ul nascuntur currant et ma- Priraum inlerrogationeaggressus esl, ut ex respon-
tres sequantur. Conlra homininalo nec ad incessum sione ejus colligeretqualiter eara de cxtero alloqui
pedes idonei, nec manus sallem ad scalpendum ha- debuissel. Cur non comeditisde ligno scienlimboniet
biles; et juxta se jacenlibus mammis magis possunt mali? (Gen. ui.) Ad quem mulier : Ne forte moria-
esurientes flere quam sugere. Proinde iniirmitati mur (ibid.). In quo verbo dedit locum tentanli ciiin
rnenlis congruit hxc infirinilas camis. Sed cura Au- dixil: Ne forle. Unde diabolusraox inquit: Comedite
gustinus in hoc nibil asserendo dical, non absurde et erilis sicut dii (ibid.). Per tria lentavit: per gulam
videtur quibusdam quod ttuic exspectarelur xtas in cura dixil: Comedite; per vanam gloriara, cuin di-
purvulis ad illa faciendaet similia.Nonquod ex vitio xit : Erilis sicut dii; per avaritiam, cum dixit:
lunc non possent, sed ex conditione nalurx, sicut a Scientesbonumei matum (ibid.). Gulaest iinmodera-
cibo noa penitus abslinere poleranl;nec laraen tus appetitus edendi; vana gloria amor proprix lau-
illud ex vitio, sed ex nalura condilionis. Hic polest dis; avarilia iramoderalus appetitus hatendi. Cum
sic opponi: Si non peccarent nunquam morerenlur, tenlatio aiia sil interior, alia exterior; exlrriori ten-
et si non coraedercnt non peccarenl: igitur si non " lalione homo esl tenlatus. Teutalio exterior foris fit
comederent nunquam morcrenlur: poteranl itaque signo vel verbo, ut ille cui fil ad consensuwipeccati
sine aliinonia vivere. Ad quod dicimus quod non inclinetur. Tentatio inlerior esl molus pravx dele-
solum peccarent si de ligno vetilo comederent, sed t-lalionis per quam animusad peccalum impellitur;
ctiam si concessis non uterenlur cura naturaliter elmulto difliciliusvincilur. Ilomo igilur qui exleriori
nppelerenl. In hoc enim fncerent contra naturx ra- teutatione pulsalus cecidil, lanlo gravius puniendus,
tionem, qux ad hoc dala erat ut licilis uterentur. quanlo leviori impulsu fueratprostralus.
liem opponilur: Cum fames sil poena peccati, nisi CAP.VI. De peccalo primi homints.
peccassent famem non paterentur; sed sine fame In hoc loco videtur inquirendumqux luit origo et
supei fluunividelur coraedere.Ad quod dicitur quod radix illius peccati. Auguslinussuper Genesim: Non
licet non peccassenl, appelilum comedendihaberent, esset hominem dejeclurus tetitalor, nisi in animo
quo habilo, ut famem prxvenirenl concessicuteren- ejus elatio prxcessisset comprimenda.Undequidam
lur. Et ille appetilus naturalis est et moderalus: fa- voluiilquod antequam cederet tenlationi, habuit il-
ines vero immoderalus appetitus edendi esl. lam elationem. Sed cum elatio vitium sit, inde se-
De boc stalu quem ostendimus erat transfe- r, qtiimr qaod ante peccaveritquam tentationicederel.
rendus homo curo oroni prole sua aine mortis Non igitur suggestioneprius peccasset, cumauctori-
dolore ad illud summum bonum quod in coeliseis tas dical quod ideo peccaturo diaboli sit incurabile-
paratum erat. Sicut enim duaenaturxsunt in homine, quia non suggestionesed propria cecidil superbia.
corporalis el spirilualis; ita duo bona homini prae- Horaovero quia per se non cecidil sed per alium,
paraveral Deus, temporaleel xlernum. Et quia prius surgere potuil per medialorem. Et ideoilla auctori-
quod animale, deinde quod spiriluale; temporale tas sic potest exponi: Non erat tentalor hominera
prius datum fuit. Alterum, id est xlernum, oon tunc dejecturus scilicel in has miserias, nisi elatio in
datnm, sed proposilum fuit. Ad illius quod dederat animo ejus prxcessisset. Nondico pnecessisset sug-
custodiam prxceptum naturae apposuit Deus. Prx- gestionem, sed postsuggestionemprxcessit inanimo
ceplio naluralis fuil discretio perquam ei inspira- ejus finemet completionempeccali ipsius. Alioquin,
tum est qux naturx sux essent necessaria, el qux etsi diabolus suggessissut, ad suggestionis lamen
noxia. Ad illud quodproposuerat promerendumprx- effectum non pervenissel. Si eniin diceremus : non
ceptum dedit obedienlix, dicens : De tigno scientim erat hominem dejeclurus in>peccalum ubi elalio
boni el mali ne comedat (Gtn. u). Videns ergo dia prxcessisset tunc antequara peccassetelationemha-
67 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT.III. 98
buisset. Polest etiam dici quod non eral bominemi A dicitur seducta, quod audilis verbis illis: Eritis si<ut
dejecturus in aclum illius peccali, ut scilicet pomumi dii, adeo intumuit ul crederel verum esse, quod iit-
vetitum comederet,- nisi elalio prxcessisset. Est; cebatur. Adamvero non esl seductus; quia no.i, ut
enim superbia radix omnis peccati. Audiens enim ait Auguslinus, crediditilludverum esse, scd putavit
mulier: Eritis sicut dii, elata est in superbiam; qusei utrunique fieri posse ut et uxori iuoreni gercret, et
superbia erat comprimendaper poenas illud pecca- per poenitentiam Dco salisfacerel. Miimsergo | e->
tum seculuras. Sed cum nalura hominis sine vitio> cavit qui de venia cogilavit. Ex quibtis apparel quod
esset, solet quxri unde ille consensusmali processe- major fueril in muliere superbia qiiam in viro : igi-
rit? Ad quod videndumest quod Deusin primo ho- tur el inajus peccalum. Mulier quoque peccavit in
mine dnos posuit appelitus; videlicet appeliium jtisiii Deum et proxiinum; vir in Deuin tantum. Iiem mu-
et appelilum commodi. Appetilum justi secundumi lier magis punita fuit, cui dictum est : In dolore
voluntalem; ut in eo homo promereri posset, sive> paries filios (ibid.), etc, unde apparel quod plus
bene relinendo cum posset deserere, sive male dese-. peccavil.
rendo com posset relinere. Appelilum commodi se- Opponitur dc boc quod dicil Isidorus: Tribus
cundum necessilatem; non enim polest homo noni modis peccatmngcrilur : ignorantia, infirrailate, in-
appetere commodumsuum, et ideo istum cum ne- B duslria. Ignorantia peccavil Evn; quia, ul ait Apo-
cessitate posuil Deus in homine ut in co remunera- Stolus,seducta fuit (I Tim. n). Adaraindustria pcc-
retur homo. Undein inferno hxc maximaerat poena cavit; quia non seductus(ibid.), scd scieus et priuieus
iropiorum; quod semper appetent commodum et peccavit. Petrus infirmitate deliquit. Gravius cst
nunquam assequi poterunt, sicut augraenlum glorire infirmilale quam ignoranliapeccnre; grnvius quoque
bonis quod ab amore habiti commodi lepescere non induslria quam infirmitate. Industiia peccal qui
poterunl. Et in hoc appetitu cotnmodimensurain studio et deliberationemaliim perpeirat; infirraitaie
posuil Deus, ul qux appetenda essenl, et quando, qui casu vel perturbaiione delinquit. Ex his vt-rbis
et quomodohomo appeteret. Sed quia uilra modum videtur asseri quod plus peccavil vir quam feiniun.
commodumappeiiil, scilicet esse sicut dii, justi pro- Ad quod polest dici qtiod secundum aliquid plus
tinus appetitum deseruit. El in boc peccavit quiaju- peccaverit; in hoc scilicet quod major delibcratio
stitiam deseruit; non enim ideo peccavit quia com- videtur fuisse in viro quam in muliere el quod ma-
modum suum appetiil; sed quia illud appetendo joris scientixerat; el cui plus commillitur, plus abeo
justitiam deseruit, quod fuil appelere commodum exigitur. Nec lamen dicemus absolute qnod plus pcc-
nitra mensuram. Jnstitia namque est mensura in cayerit; sicuti de aliquo presbylcro cl de aliqtio
^
appelitu coraraodi. Fuit igilur peccatum primi ho- laico diceremus, si cominiitanl homicidium, laicus
minis desertio justilix, quod Apostoius vocat ino- ex longo odio, presbyter ex subila ira : non posset
bedientiam. absolute dici quod ille ordinatus plus peccaverit, ct
Quxrilur ulrum volunlas peccatum illud prxces- lameo sermidum aliquid plus peccavit, in hoc scil.ivt
sit? Sed non videtur quod voluisset aut deliberasset quod fecil conlrn ordinem suura. Solel quacri, ci.r
juslitiam deserere; voluit tamen illud appetere, pro- Deushominemlentaii pcnnisit queni tentanti cessu-
pter quod justitiam deseruil. Poteslilaque dici quod liim esse sciebat? Augusiiuus sic solvit istam qux-
volens deseruit juslitiam, quia voluit illud propter stionem : Non mihi vidclur magnae laudis fulurum
quoddeseruit; nec tamen volebat utjusliiiam dese- fuisse hominem, si propterea possutbene vivere quia
reret, sed voluit illud propier quod juslitiam desere- nemomale vivere suaderet: cum et in natura posse,
bat. Voluntateilaque justitiam deseruit, non quod et in potestnte haberet vellenon consentire suadenti
volunlasillud in tempore prxcedereC; non enim ve- Deo adjuvante. Illud quoque solet quxri : quare
rura est quod omne peccatum voluntas tempore creavit Deushominem quem sciebat esse casurum,
prxcedat, cum et ipsa voluntas peccatum sit, sedde cum sit summe pius. Eadem quxstio de angelis qui
actu illud dicilur quod omne malum ex volunlale j) ceciderunl. Augustinus super Genesira : Cum per
procedit; sicut ille actus scilicet comeslio porai, injuslosjusli, per impios pii proficiant; fruslra di-
quod a quibusdamdicitur priraura peccatum in ho- citur ut non crearet Deus quos prxsciebat malos fu-
mine, quod salis potest concedi. In uno enim peccato turos. Cur enim non crearet bonis profuturos? Quia
el realos est et actus; nec dicunlur duo peccala sed sicut prxvidit quod raali essent fuluri; sic etiam
unura. Ut qui habet voluntatem homicidii perpe- prxvidit de malefaclis eorum quid boni esset ipse
trandi, et posteaperpetrat; non tunc aliud peccatum facturus.
facit, sed quod habebat prius in voluntale, luncfacit CAP. VII. De gratia Itabiia antt peccatum.
in opere. Nunc restat inquirere quam gratiain horooante
Quxritur uler eorum plus peccaveril, an mulier peccatum habuit, et utrtim per eam poluil stare an
an Adam. Sed sicut Apostolusdicil: Adam non ett non. Ad quod videndum est quod sine apposila gra-
teductus, img mulier (1 Tim. u). Mulier interrogala lia proficere non poteral, sicut et de angelis dixi-
inquit: Serpens seduxitme, ul in Genesi (cap. m). mus; sed non declinare ab eo quod acceperat per
Vir autem interrogatus non ait: Mulier seduxit me, graliam sibi in crealione collalam polerat. Aliud
scd dtdit mihi et manducavi (ibid.). Mulier in hoc enim esl facere bonum, aliud decliuare a malo. Per
59 HUGOMSDE S. VICTORE01'P. PARS II. — DOGMATICA. 100
illud adjutoriuingratix quod acceperat iu creatione A iilud homo aliquid faciat, quod non per se incldit,
poterat declinarc a malo; sed sine super apposita scd ducente manu artificis. Ita voluntas prius cri-
gratia non poterat ipse facere bouuin. Augusiinusin gitur operante gratia, qux erecta ad bonumoperau -
libro De correptione et gralia : Si boc adjulorium dum juvatur et ducitur per cooperantem gratiani.
vel angelo, vel liomini cura primuin facli sunt de- Unde Aposlolus : Velle adjacet mihi , perficere
fuissel (qnoiiiam non lalis nalura facla erut ut sine autem bonum non invenio ( Rom. vn ). Sed gratia
divino adjuiorio posset rnanere si vellet) non ulique optratur velleet perficere (Philip. n). Operatur velle
sua culpa cecidissel. AJjutoriuui quippe defuisset, hoc spectut ad operantem; perficere ad cooperan-
sine qtio manere non possel. Ii> eodem : Dederat tcin. Solct quxri utrum homoante lapsumhabuerit
Deusliomini bonam volunlatcm; in illa quippe eum virtutes. Qnidam dicunt quod non babuit, quod sic
fecerat rectum : dudit adjutorium sine quo in ca voluniostendere. Fortitudinemnon habuit, quia ces-
uonpossel permancresi vellcl, et per quodposset;ul sit pravx siiggestioni; nec justiiiam, quia contem-
aulem vellet reliquit in cjus arbilrio. In eodem : psit pra-cepttimDei; prudentiam non habuit, quia
Accepernlsi vellet posse; scd non habiiil vclle quod sibi IIOIIcavit; leiupernnliam non .habnit, qnin
posset. Numsi hnbuissct, utique petsevernsset. Istis aliena appctiit. Sed illud satis concedimus quod
auctorilniibus patet quod homo polerat per id quod B non tunc habuit quando peccavil; sed quod prius
accepcrat in crentione non ccdere teiitalioni. Nisi non habuerit non est concedendum,cum Augustiims
enira tnlis fuisset factus quod posset non cadcre et dicnl in quadam hoinilia: Adam, perdita charitatc,
leiitanti resistere, sicut dicil Aujruslinus, non sua roalus invcnliis esl. liem : Princeps viiiorum duin
rceidisset culpa. vidil Adnnide liniolerrx ad imagitiem Dei faciiiin,
Opponiturquod homo sine gratia cooperanlepo- pudicilia ariiialum, leniperantia coinpositum, cha-
terat proficcre, hoc niodo. Potcral hoino per illud ritute splcndidum, primos parentes illis donis ac
ndjuloriiim crcalricis gratirc non conseniire sua- tanlis bonis spoliavit, parilerque peremil. Arobro-
denti, sed boc meriiuui esscl, etorane roeritum pro- sius ad Sabinum : QuandoAdam solus erat uon est
fcelus cst : igitur pcr eum proficerc poterul. Ad prxvaiicatiis ; quia rounsejus adhxrebat Deo. Qui-
quod dicimus quod ipsum non consenlire nialo non darovero asserentes dicunt quod ex quo aliquis ha-
cst meritura, scd hoc quod malo non consenliendo bet charitatem non polesl cam amiltere. Opponilur
diligitttr bonum. Nonenira est merilum in hoc quod sic ad illud quod dixiraus. Augusiinus ad Julianum
dcclinalur a malo; sed in hoc quod declinando a comilem : Cbaritas qux deseri potesl non vera
malo fit bonum. Nec tainen unum sine allero esse fuit. Ad quod dicimus quod vera dicitur duobtis
*-*
potest. Ila dicimus quod si Iioiuovel angelus decli- modis, el quantum ad permunentiam et quanluiu
nasset a mnlo, haberet uiique merilum ctproficerct; ad substantinm. Nonfuit vern, id est perraanens et
sed non in boc quod a nialo declinasset, sed in hoc constans.Iteiii sk libi fons proprius cui non commti-
quod a malo declinando bonum diligerel, ad quod nicet alienus.Sednondicitur qui fulurus est alienus,
egebal gratia cooperante. Ad illud vero primiiii) id est malus; sed qui tunc est alienus. Dumenini
sufliciebal adjutoriura ciealricis graliae. ilabebat malus est non potest babere charilalem; taraen qui
enim bomo anle peccalum ex libcro arbilrio et ex fulurus esl alienus potest modo babere, vel qui mo-
illo adjutorio gralix, posse non peccare, id esl vi- do est malus potest alio tempore habere. Stultum
lare maluin; sed, ut dixiraus, egebat gralia coope- namqitevidelur dicere quod in bac vila aliquis ita
ranle ad bonura perficiendum.Posl lapsum vero non confirmalussittpiod non possit malus fieri; quod in
solura cooperanie, sed eliain gratia operanle eget. alia vila tanlum promiltitur. Fatemur ilaque eiim
Operansgralia facit a peccalis surgere; faciteliam cbaritalem babuisse, et postea perdidisse. Nec ta-
velle bonum. Coopcrans gratia volenti cooperatur men aliquis putel nos dicere quod in ipso exordio
ut bonuin faciat. Sed ante lapsum non egebal nisi creationis habuit, sicut supra de angelis diximus;
cooperanle; nondum enim ceciderat, et ideo non •x sed post crealioncm. Non eniin slalini cecidit sicut
egebat gratin per quam surgeret, sed ea sola per Angelus; sed per aliquam moram in paradiso fuit,
quam proliceret. Post lapsum vero operans prxce- cum Scriptura dical soporalum eum fuisse, anima-
dilqux movet et excitat cor. De qua dicil Propbe- lia etiam ante eum ducla quibus nomina imposuii.
ta : El gralia ejus prmvenietme (Psat. LVIII).HXCin- Qureriiurulrum prxscius fuerit sui casus. Ad quod
spirando prxvenil, hxc adjuvandoprosequilur. Pri- dicimusquodsui casusprxsciusnon fuit.sicut,etde
ino cnim gratia operatur sine nobis : ei ibi niln' angelo dixiraus. El boc illa eademralione probutur
inereiur liomo quia liinc accepit bonum velle; sed quam ibi dixiraus. Augusiiiius quoque super Geue-
post ulilur accepta volunlale el cooperatur gralia, sim ideradicit : lu pcenambujns peccati ejectus esl
in quo meriluro hominisest. Nou enitii est nieriiura hoinode paradiso in locum islum raiseriarum. Sic-
hominis in boc quod accipit bonam volunlalem, ul dicilur ibi: Ejecit eum Deus de paradiso ne forte
quia ibi nihil facit; sed in boc qiiod accepla utilur. comederetde ligno vitmel vivatin miernum(Gen.m).
Unde Apostolus : Gratia Dei sum id quod sum; et Hxc verba videntur velle quod si postea comedissct
gratia ejus in mevacua non fuit (I Cor. xv). Et hoc nunquam raorerelur; sed cx alia parte factus cst
Liisimili potest videri. Piius fit fcnaiuenluiii ul per utoiialis proplerpcccalum. Quomodoigiiur ^etcr.i»
401 SUMMASENTENTLARUM—TRACT.III. 102
remanente non morereiur? Ad quod diciiur si non A cernit, penes quod omne merilum consistit. Cum
punirelur isla posna, scilicet morte, pnniretur gra- enim nulla vi, nulla necessilate cogatur; non imme •
viori; quia nunquam finirentur miseriae, qux modo rito beatiludinem seu miseriam promerelur. Sensus
fiuiuntur morte, sicut et diaboli miserix nunquam et appetitus nec beatum nec miserum faciunl; alio-
finiiinlnr. Sed quia hoc certum de auctorilale non quin bruta animalia beatitudinis vel miserix pos-
habuiraus, volunt quidam dicere quod si comedis- sent fieri participantia. Ingenium quoque et memo-
set, postea ncn conferret ei immorlalitalem; el sub ria et cxtera similia, nec justura nec injusium con-
tali sensuexponunt verba illa : Ne comedat de ligno stituunt. Siquidem neclardum ingeniuin nec labilis
vitae, id est indignus est illo ligno vesci quod prius memoria imputatur. Sola itaque voluntas qux sem-
conferret immortalitalem. Et ideo ne posscl ad il- per libera est, et nunqunm cogi potest; merito apud
lud accedere, posila est anle paradisum quxdam Deum judicatur. Ea semper a necessitate libera est.
ignea custodia scilicet flammeus gladius atque ver- Ubi enim necessilas, ibi non est libertas; ubi non
satilis qni ministeriocherubin ante paradisum vol- est libertas, nec voluntas: et ideo nec meritum.
vebaiur. Gladius iste signat passiones hujus vitx CAP.IX. Quod liberumarbitrittm ad
futurum tantum
praesentis, qux urunt ad tempus, sed transitorix te habeat : et de ipsius statu quadruptici.
sunt. Cherubiu plenitudosapienliminterpretalur, et " Prxterea sciendum est quod Hberum arbilrium
significat cbaritatem. Ad esnm ilaque ligni viixper solummodo ad fulura se habet. Quod in prxsenli
tribuiationcs multas, et per charitatem quaeesl ple- est non est in potestate 'nostra, ut tunc sit vel nou
nitudo scientix post peccatum redire fuit neresse. sit; sed utrum in futuro ita se hnbeat vel non, in
Cum enim cherubin cum fiammeo gladio sit ad polestale liberi arbilrii est. Nec ad omnia fulura S6
ostiom paradisi, non polesl homo ad illum ingredi habet; sed adea tanlum quxpossunifierictnonficri.
nisi transieril per flammeumgladium. Solet quaeri Nunc videndum est quale fuit nnle peccatum. Et
utrumpriusde lignovilx comedissent. Augnstinus possunt notari in horaine qualuor stalus liberi a.-bi-
De baplismo parvulorum : Recle profeclo inlelli- trii. Ante peccatum nihi, impediebat ad bonuin; ad
iruntur anlc malignam diaboli persuasionera absti- malum nihil compellebat: tunc sine errore iat;o ju-
tuisse a cibovelito atque tisi fuisseconcessis etprx- dicabal; sine difliculiate voluntas bonum appetebat.
tipue ligno vitx. Sed hoc non videlur sub asser- Post peccatum vero (antequam pcr gratiara sii re-
licne dictum. paralum) premilur a concupiscentia et vincitur,
CAP.VIII.De libero arbitrio. Post reparalionem (ante confirmationemqurs erit in
Prxter alias poenalitalespro peccalo illo incurrit fuluro) premilur sed non vincitur. Posl confirma-
Q
homo pcenam de passione liberi arbitrii. Ut enim lionem nec vinci poterit nec premi. Est naniqua
Augustinus dicit in Enchiridio : Homo male utcns triplex libertas : a necessilale, a peccnto, a mise-
libero arbilrio, et se perdidit et ipsum. Videndum ria. A necessilate et ante peccntum et post rcqnali-
esl itaque quid sil iiberum arbilrium, et quale ante terliberum est. Sic enim lunc cngi non poterat, ita
peccalum, et qualiter depressum sit per peccatum. nec modo; hwcliberlas xqualiterest in oninibns ;
Sic potest diffiiiiri: Liberum arbilrium est hahiliias r.onroinor in malis quam in honis, tani plena post
ralionalis volunlalis qua bonum eligitur gralia co- peccatum sicul et ante peccaltim. Esl alin liherias a
operante, vel malum ea deserente. Et consistit in peccato, sciliret de qua dic.it Aposiolus : Ubi spiri-
duobus : in volunlate el ratione. Liberum naraque tus Domini, ibi libertas (II Cor. m). Et alibi : Cum
dicitur quantum ad volunlatem; arbilrium quanttim tervi essetispeccali,liberi fuistisjustiiim : nuneautem
ad rationem. Ralionis est videre quid sit eligenduin tiberati a peccato, servi autem facti Deo Itabttit frtt-
vel non ; voluntatis est appetere. Et ila ratio tan- ctum in tanctificaiionem(Rom. \i). Islam libertatem
quam pedissequa monstrat viam consulendo illud homo peccando amisit: el hoc cst quod Aiigiislinus
quod videt faciendum, dissuadendo contrarium; vo- ait: Homo mule ulens Iibero arbilrio se perdidii et
luntas lanquam domina ducit secura rationem ad D ipsum. Non est amissa libertas a necessiintc; sed
quodcuoque fuerit inclinatur. Non enim trahitur libertas a peccalo. Qui enim facit peccatttm servus
voluntas a ratione, sed soluramodo monstral rntio est peccati (Joan. vm). Hanc liberlatem quidein a
quod appetere debeat voluntas. Ralio vero irahitur peccalo illi soli habent qui per gratiam reparaiuur;
a voluntaie, eliam in iis quse siint conlra rationem. non quod penilus sine peccato sinl, sed quia non
Naturaliter namqnc ratio conlradicit, hoc est non domiiiatur eis peccatum : el hxc proprie appellatnr
illud esse faciendum indicai; et lamen vincitnr et liberias. In malo autem faciendonon liberum proprie
consentit. Et, quoniam iu his duobus consislit libe- dicitur arbilrium; quia ratio discordat a voluntate.
rum arbitriuni, soli rationali crealura daium est. Judicat namque ratio faciendum non esse quod
Illa enim soia inter creaturas voiunlatem habel et voluntas appelit. Inbono concordat ralio voiuniati,
ralionem. Bruta animalia habent sensum et appeti- eique non contradicens servit. Unrfe Aiiguslinus in
tum videiicel sensnalitalis; sed voluntale el ratione Enchiridio : Ipsa autem est vcra [libenas propler
carent, et ideoliberum arbitrium non habent. Cum recte fuciendi licentiam; et pia servilus propter
itnq-.iehabeamuscum pccoribus, communem sen- obedientiara.£t ila apparet quod in bonis et in nia-
sura el appstitum, iibcrum arbilrium nos abeisdis- lis volunias libera est a necessilate: sed in soiis
103 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 101
bonis lihera est a peccato. Unde Augustiniisin libro jVmenta ex gratia. UndeAugustinusm libro Retra-
Degratia et libero arbiirio : Seroper in nobis volun- ctationum : Quxdam stinl magna bona, quxdnm
tas lilicra; scd non seinper esl bona. Atit enim inedia, quxdam rainima.Virlules quibus recle vivi-
nistitia libern est qunndo servit peccalo, et lunc tur, sunt roagna bona. Speciesquorumlibet corpo-
nialaest; aut peccato libera est quando servil ju- rum sine quibtis recle vivitur, minima stint bona.
stiiirc, et tunc est bona. Est iterum liberlas a mise- Potentirn aniroi sine quibus recle vivi non potest,
ria, de qna ait aposlolus Patilus ad Romanos. Et media bona sunt. Virtulibus nemo ntale utilur. Cx-
ipsa creatura liberabilnr a servitute corruptionisin teris autera bonis et mediiset minirois non solnm
libertalemglorimFilii Dei (Rom. vui). Hanc liber- bene, sed etmale uli quisqucpotesl. El ideovirtute
taletn in prxscnli nullus habet. Polesl enim in prx- nemo male ulitur; quia opus virlulis est bor.us
senti bomo liber esse a peccato; quia, ut supra di- usus istorum quibus el non bene uli possumus. In
ximus, quamvis sine pcccalo nullus sit, tamen ex mediis bonis reperilur libernm arbitrium ; quia et
quo non rcgnat peccatum in homine, liber est a raale illo uli possumtis, sed tamen tale est ut sine
peccalo; sed a poena peccati nullus libcratur in illo recte vivcre nequeamus. Bonusaitlem ttsus ejus
prxsenti. Ex prxdictis constat in quo per peccatum jam virtus est, qux in magnisreperilur bonis qui-
sit diminiitiim liberum arbitrium; quia tunc nulla B bus nemo male uli polest.
(lifficultasad reile volendum, nullumimpedimenlum Ex hac atictorilate palet qtiod voluntasinier bona
de lege niemirorum ad bonura perficiendum; sed medin sil; bona voluntas inler magna bona qurs
modo anlequani per graliam liberatum sit a peccato, non per naturam, sed per graliam iirestnobis. Et
nec velle nec perficere bonum potest. Sicut dicere- tamen potesl dici quod etiam malinaturalitervolunt
mus de aliquo compedito : non polest hic ambu- benc; et ita videtur quod ante susceptaingraiiara
lare, id est in potestate sua non habet lamen con- aliquis babeat velle bonum; sed nihil aliud est na-
cctlercnuis, possibileesl hunc ambulare, quiapolest turaliler velle bonum quani ralionem judicare illud
evcnire ut solvatur et ambulel. Hunc noslrum de- esse bontiro.Siculi aliqnis lyrannus dicit: Ego vel-
fectuin Aposlolus commemoral, inqtiiens : Velle lem esse bonus monachus,exire de sxculo, et simi-
cdjacet mihi, perficere aulem bonum non invenio lia. Iste naturaliler appetil bonum; sed eum non
(Itom. vn). Nisi cnim liberelur per graliam intus delectat bonum. Unde nec proprie dici potesl velle
operanlcmet excitantem cor non potestipsum arbi- bonum, nec habet meritum illudlale velle; sed illud
irinin erigi ad bonum, unde : Si Filiut vos libera- quod est cum delectatione boni, quando scilicet
verit, vereliberi eritit (Joan. VIII). Et postquam li- placet ei bonutn et in proposilo habet. Unde Apo-
bcralus fueril nisi juvelur per gratiam cooperanlem stolus : Deus qui operalur in nobisvelle et perficere
non potest perficere bonum. Et ita indiget modo pro voluntatebona {.Philip.n). Prius est volunlas
operante gratia pcr quam liberetur; et cooperanle bona per naturam, qux uon habet meritum ; sed
per quam ad promerendum juvelur : cum ante pec- posteafit bona per gratiam, et tunc habet meriium.
catum, sicut supra diximus, sola gratia cooperante Prxterea sciendum est quod non ideo dicilur li-
indigerel. Prius enim quam caderet non indigebat berum arbitrium quod xqualiler se habeat ud
liberatore, sed cooperatore. Hocraodo bic solet op- ulrumquc, scilicet ad bonum et ad malum: cun:
poni.Antequamaliquisreparalum habeal liberumar- per se possitquis cadere, sed pcr se non potest
titrium, donec sciiicel in peccatis est, habet ipse resurgere nisi juvetur a gratia Chrisli.Per se enim
liburum arbir-ium : igitur potesl in ulramque par- suflicilad malumliberum arbitrium,sed non suflicit
lcm flecli. Itaque vel liberumnon est arbilrium, vel ad bonum per se. Boni etiam angeli non carent li-
si est libcrum cum in peccatis adhuc est, potest ipse bero arbitrio; et lamen ita sunl confirmaiiut non
tioniimvclle; et ita videtur quod antequara detur possint esse mali. Simiiiter mali angeli non carent
gralia possil bonum velle. Sed ita cst hic sicut in libero arbitrio; cum lamen ita sint obstinali ul non
compeditoillo qui scilicet non potest arabulare an- ]) possint esse boni. Liberum itaque arbilrium ex eo
lequam solvatur; et tamen per se verura est, possi- dicitur, quia est voluntaritim.Quod enim boni an-
bile est hunc ambulare, vel hic potcst ambulare.In geli non possunt raali esse, non facil necessitas, sed
codera scnsu simililer non negamus de illo pecca- confirniata per gratiam voluntas. Quod mali non
tore vel pngnno vel quolibet alioquin possibile sit possunt boniesse , non facit ulla coactio, sed volun-
eumbonurovelle, vel quin possit boimm velle; sed tas obslinala in malo. Et tamen isli natura et illi
non nisi hoc roodo scilicet si delur gratia per quam mutabilessunt.
liberctur et qu* ei cooperetur. Aliud est vellesim- Unde Hieronymus: SoltisDeusest in quem pcc-
plicitcr, aliud esl velle bonum. Sicul aliud est li- catiim cadere non potest; cxteri cum«int liberi ar-
mere simpliciter, aliud est timere Deum. Aliud est bitrii in ulramque parlera possunt flecti. De Deo
amnre, aliud est amare Deum. Et timere et amare eiiam legitnr quod liberum arbitrium habel. Am-
simpliciter prolala, affectionessttnt: ctun addita- brosius ad Gralianum : Spiritus ubi vult spirat
menio, vii-iulcs. Vclle cst nobis per naturam; velle (Joan. m). Aposlolusquoquedicit, quia omnia o\:e-
boiuim per gratiam. Simpiices namqtte affccliones rotur unus spiriltts, dkidens
singnlit proul rult
insunt nobis nnturnlitcr tanqtiam ex nobis ndtlita- (I Cor. >:ti).Prout vull, iuquit. id esl pro liberovo-
fftg SUMMASENTENTIARUM.— TftACT. IM. 106
lunlatis nrbitrio, nnn pro neccssiialisohseqiiio. Ncc A I fuit propngnin non tot nlomi fiicrunt quot liomincs
est aliinl libcriiin rtrbilriiimin Duonisi divina volun- ab co (lcsct-iulciiiiit;iitulu iinn viJt-tur vcriiin qnotl
tas. ipirc non iicccssiiriic, sed sola bonilritcoiiuiia siihslnnlia uitiii&cujiisquefucril in primo pnrcnlc.
facil. Ejiis eniin nalura bouilas est. Ad qnnil polcsl dici quoJ qunmvis iUn pirlicula
CAP. X. Quart veccatum primi kominit posttris primiim fuerit vnlJe p.irvn, taiiicn uiilla tiilislnnliu
impiilttur. exleriori iu cruu irunsuiiiile niigmciitrilaest.nt facla
Post peccatiii» prinii liomiiiis et poennm quam cst inngiin; laiiin scilicct qiianla in rrsurrcciionc
assigiinviimis, qiinin indc incnrril, videiiiluin est cril. Fomciitnm ciiim hnbet a cibis; sed nou trans-
qtinre inipnlcliir posteriinti cjus. Oimics cnini qui ctiul cibi iu ipsam buinniinm sulisluiiiinni; quoil ita
ah copcr t-onctipiscnUiumdusceiidiinl,obuoxii siint prohnri pntcst: I'ticr qiii ca inoiilur iliequn nasciliir,
illi peccato, ct pro illo ici stuil origiunlis pccrati. in illn iialuia rcsiirgel qiiam bnhiluriis cralsi vivc-
Ad qiiwl polpsldici quoil idco impiilatiir oin.-iibus, ret usque nd pluiiam xiaiem nulb regiiiudinc vel
quia iimncs illml romiiiiseniiii, u( Aposiolus dit-it: viiio corporis impcdicniu.Uude nppnrct qtiod etintn
In qno omntt peccaveruiu(Rom. v), qtiorl ita potest .- si viverel iion nliiuulc stiracreiilur pnrlcs illius sub-
exponi : In eo omiies pi-crnvuriinl, id est pcccnto slaiiliic; sud in se aiigiuuiiinrcntiii-sicul costa tle
rei trneniiir. Ul ciiim dicit Apostolus : Per tinius " qtia fucia esl miilicr, ct sicut qiiiiiqm; crnngelici
tiiibedieiiiininpeccatort*constilitli sunt inulti (ibid.). p.ines. Ncc Iniiicn neganiiisquin tibi et in liiiiuoics
Qnoilimle esl i|iii»pcr legem pcccati nb co dcsccn- et in cniiicm trnnsennt : iiudc (iiiidaiii hoioincs
jitiil. Nmiideo iinptitaliir eis quia iu co luncliit-riint grossioics suul quani debcaul; sed illn supei flnitas
jrigiunlilci', ciim'et Chrisins scciiniliim cariieiii in IIOIIcrit iu resurreclioiic, quia uon csl de vciitnio
eo innc fiterii; sed quia per coiicupisceiiiiam qux hiimaiirc nntiirri!.Vcritus hiim.iii.-estilistanlix- dici-
venit de peccaio illoindc dcscciidcrutil.El ita pntest Ittr quod iu piimis pnreulibus fuil; ct illud soliim
dici quoil iJeo inipiitnliir loti poslcrilati; quin in in rcsurreclione crit. Scd ill.c pnrtes qurc dc cibis
jffctlu linjiis piTtnii, id csi in legc peci-nii dc hoc fiiinl, cl iu quas iranscunl, lanquaiu superflua dc-
veiiiciile, coiicipiiiiiMir,viilelicet In coiitiipiscentia. ponciilur.
r'inliim, hoiiiiciiliiimcl ca-tcra non iiiiputiiiitiir po- CAP.XI. Qtttd tit peccatttmoriginale.
•tcris; qiiin iuin fit ipsa gniicratio spciiiidunicffectus Dcinceps iiiquircmliiin rsl quid dicaiur originnle
illoriim, id esl scciiiuliiiiimoliini dc illis veiiienlem. pccciUum, cl qttare originalc dicalur. Qiiid.un di-
Solel a qiiibiisduinpr.filicla quxstio sic solvi : Itlco cunt quod originale pcccatnm sit dubilum quo te-
illml pt-ccntiunoiiinilms inipuiatiir posteris el non P ( ncntur omncs pro pcccato primi lioniinis; quin pto
alia, quin ilhul pcci-aliini in paradiso coinmissiim illo omiiibus dcbcliirpoena xternn nisi pergratiatn
gravissiiniiiiifnit; quiu igiioranlin iioa indiixil eum liberciiiur. Isli dicnnl qnoil originalc pcccniiim non
id peccniiiliiiii,IICI-fragilitas rarnis; quia ante pec- sil peccniuiii; scd si Scripturn qiinndoqiic vocat
caliiui nciiinmi f.iil in co. Undc ndco iiinxiniiim . illiul peccnimn, asiriiuut quod ibi peccnium pro
fiiil illml pcccnliimqnod cliam nnliirrim miitnvil. poeniipeccnti accipitur; cl sicul pro percnlo pnren-
Tola ciiitn naiiirn hniniiiis per peccnluni illmlcor- lis qiianiloqiie cxstilnnt lilii seciintlumjiistitiaiii sx-
mpla fnil. AiigiistinusDe civitalu Dei : Trinlo ma- culi, ila cx juslitin Dci omnes lcnenlur rci pro pec-
jore injiisiitin vinlatiiniesl illud mnnilaliiin, quniilo calo illu; cl ita seciiiiJuni istos in aiiiina pueri nul-
faciliorc potiiit obst-rvantia ciislodiri. Noinliimvo- lum peccaiiiin csi. Qui.-idiciiui ipsi : Siniiinia pueri
luttiaii tupi litns rcsistcbnt, quoil de pcenn trans- niiiiqiininpeccavii, non cst in ea peccntum; el ta-
gressiouis seciiliim cst poslen. Scd non vidciur roen coiict-diinl quod in ea cst originnlu peccntiim,
abstilnlecoiicudendiiiiiquud illud peccatum gravius. quia lcncliir dcbilo peccnli. Sed planc contrn Apo-
omnibus aliis fueiit; ciiin legntur : Qui ptccat i*, stoliim loquiiiitur isti, ciim Apostolus dicnl: l'er
.
Spiriltim sancltiin, non remitlelur ei ntque in Itoc. inobedientiam unittt, peccaloresconslitulititut multi
SWCHIO ueque in fitturo (Maltlt. xn; Lttc. xu; . D (Rom. x). Ecce quod Apostolusvot-nt cos peccaio-
Uarc. III]. Scd illud peccaiuin primis parenlilius. rcs anicqiinin rugciiercnlrir; scd si lanliiin essct
postca fuissecoiidouuliiiii diciinl auctores. Aiigusli- pcena ct IIOIIciilpn in istis, ul ipsi niiini, IIOIIpecca-
nus iu libro De hnplismo pnrvuloruni : Sicnt illi: lores csscnl. Item dit-il Aposlolns: Per tiintin lioini-
primi lioiiiiues,|M)sli-ajtisie vivenJo, iimle nietiiot nem ytccatum intrtivil in muiiditin, et per peccaium
crcihiiilurpur Doiniui suiiguiiieni nb exlrenio libe- mort (Ibid.). Aliud peccnliiin quoil iutiavil; aliuj
rali stipplitio , iion tamt-ii illn vila iiieriierunt adI ipsa poennquic iuiiiiitiir in vi-i-hisAposioli.Alii di-
pnr.ulisi>iiircvocnri; sic el caro peccali clsi remis- ciint quod origintile peccaiuiii sil iuobediciiiin; et
sis peecalis lioimiin cn jusie vixcril, non conlitiiio , hxc iiiobcdicutia in omuihus csl niilcqnaiii renn-
int-reiur cani moilein non perpeii qiiam Iraxit a, scHiitur.Sud noii videtur qttoJ put-r iiiobcdicnssil;
propngine peci-ali. Ad hoc quoil dixiiuus in Adnm ! qiiia nihil iiiiqunmfnii ei iinpcrutiim.El qui iionJnivi
fuissuiniiiies, solei sic oppoui : Sic oinnes qui de- potcsl ralione uii, qiinmoJo niit oboiliens uiit in-
scuinleruiil a Cuiu iu Ailam liieruiil, pcr illnm sub-. obediens potesl dici? Inobedientiannmqiievoliiulntis
siaiiliaiu quniu acccpil Cain in priinis pareiUihus,, esl ul obedientia; sed pcccnliim originale IIOIInst
ibi exstiterunt; sed in illa parlicula quae in Caini voluntarium. His itaque omissis, dici polcst quod
PATROL.CLXXVI. *'
107 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 108
originale peccatum est concupisccntiamali et igno- A sunt ex traduce; eliam in ipsa propagntionecarnis
ranlia boni.Unde Augiislintisin libro De correptione nondtiminfiindiiur aninm, nl iihilosophiilicmit, sed
ct gmlia : Sunt onini iiomini isln duo poetinlia: jam effigialocorpore. Id quod Moyscsin F.xmlnmn-
ignorantiu ct diflictiltns. Ex iguorantia error, ut nifestissime oslendit, dicens: Si quis percusserit
probet falsa pro veris ; ex diflicullate cruciatus, ut mulieremprmgniintemel aborlivumfeceril, si adhue
resistente ct torquenle dolore carnalis vinculi non informatumfuerit, multabilur pecuuia ; quod si for-
possil a libidine letnperare. Sed potcst opponi : matumfuerit, reddel animam pro anima (Exod. xxi):
cum anima pueri nondura aliquid velit vel nolit, fornialuiii intelligitjam animalum. Qnodsi in ipsa
quomodo concupisceniiam mnli habet? Viliumest propagnlionetransinittitur a parenlibus peccalum
in ca non actus, quod prohalur : cum venerit ad originale, videlur quod in eo sit peccalum originale
annos discrclionis, tunc concupiscil maluin et di- quod propagalum cst. Sed iliud adhuc iiianimalum
iiiitlil bonum. esl, et onme peccnium animx est; quoinodo ergo
Similiter opponilur : Cum nondum aliqnid debeat in illo semine peccalurn polerit cssc? sicutenim
scire, quomodo ignoranliam habct? Sed sicut in virtus in anima, ita el omne peccalum. Ad qttod po-
oculo cacciin nocle vitiuni cxcitatis cst, scd non ap- tcsl dici quod non solumaniraa obnoxiaesl vinciilo
parcl, ncc discernilur inler videnlcm ct cxcitm nisi '* originalispeccati, sed clin.ii caro; non quod sit in
lucc venicnlc; sic ct in ptiero vitium esl, sed non- carne illuj pcccilum, sed ex corruplione cnrnis
tlum appnrcl, sed vcnienlc lempore in quo deberet illtid contrnhil nnima : nisi enim caro in concupi-
boiium concupisccrc, maliim ignornre, iguoral bo- scentinimduccretur, illopeccatoanimanontenerc.ur.
num cl coticupiscil mnluin. ltem opponitur: In ba- Unde invcnilur qtiod Chrislus non habuil carnem
ptismo reniiliilur pcccaiinn originnle, sed post ba- peccatricem, scd siiiiilcmcarni percali (Rom. vin);
ptismum remanct conciipisceniiauiali, cl cxtera; et qnin iiln caro non cx concupisccnlia viri de matre
ita non videtur quod in bnniisnio remiltitur peccn- fuit propngnln,sed operaiionc Spiritus sancti. Cx-
tum oiigiuale. SeJ, ul dicit Augiisiinus: Licel reina- lcri babcnl caruem peccnlricem; uon quod in cnrne
neat conciipisccntiapost buplisiniim, uon lainen ad sit peccalum, sed causa peccati. AugiistimisDe fide
rc.tltim ; quia bis qui renati suiil non imputnltir, scd ad Pelrum: Di-nisibi inviccm vir el miilier miscen-
hoc est rerailli peccntum originatc, non imputnri. lur ut lilios geuur-eiii,sinc libidinenon est parentum
Licel cnim concupiscenlia cnruis sit in baplizato, concubilus: ct ob boc (iliorunieorum ex carne na-
tamen non impulatur ci nisi cai posl concupiscenlias. scentium non potesl sin* peccato esse conccptus,
Quod si lial, non jamoriginalc, scd acluale est. Au- ubi peccattunin parvulosnon Iransmitlit propagalio,
" sed libido.
guslinus De nupliis el conctipiscenlia : Ex bac cnrnis Apparet itaque quod in ipsa conceplione
conciipisccnlia (qux licel iu rcgencrntis jnm non transmittalur peccalum origiualc; quia nisi concep-
repuiatur in peccaium) qii:cciinqucuascitur prolcs lio sic fieret in carne, anima ex camis unionecon-
obligala est originatipcccato. El paulo post: Dimil- ciipisceiuiainnon contraheret.
titur conciipiscentiacaruis in baplismo, non ut non Si quxratur quid sit illa corruptio quam in carne
sit, sed ul pcccntitm non impiitelur : hoc esl cnim diximus csse, ulrum peccalum sit an non? polest
non habere peceaium, non essc reiiin pcccali. Ilum : dici peccnlum, id est pcenapeccati, scilicet sicut
Quo modoulia pcccnlnpireleretinl nclnel reinanent solenius accipere peccaiuinculpam; sed ipsa pecca-
rentu, ul bomitidium cl similin; iln et ccontrnrio tum non dicctur. Sed quod in carne corruptio pec-
fieri potcsl ut coiiciipiscentinprxlereul rcutu el re- cati sit, pureffectum potest sciri, ul in vase scitur
niancntnclu. Ecce cx his auetorilatibus pntet con- esse vitiuin per hoc quod reddil vinum acidura.
cupisceiitiammali esse peccatum oiiginulc, sub qua Iteu) solel quxri: Cum parentes alicujus per ba-
continctur iguorantia boni, qiioiiiam ex ea esl. Nisi plismum mundati sunta peccalooriginali, quoraodo
eiiim prxcessisscl conciipiscenlinmali, non esset sc- potcsl liliusconlrahere pecculuinilltid? QuodAugu-
cutn ignormuin boni. El inde est quod qiinudoqtiep. siiiius in libro De baptismoparvulorum his simiiilu-
rcperimns in sncra Scripttira pluialilcr pcccala diuibus oslendil: Quomodo prxputium percircum-
originaliu, quia diversa sunt ignoraiitia boni cl con- cisionein aufertur, manet tamen in eo quem genue-
ciipiscenlia ittali: quaiuloqiiesingiilariterreperimus runt circunicisi; qtio inodo el palea qux humano
peccaiumoriginule; quia, sicul diximus, unuin isto- opere tania diligcntia separalur, inaiiel tamen in
rum cx altero esl. Unde el sub eo vel in co conli- fructti qui de purguto tritico nascilur: ita peccalum
netur. quod miindniur per baplismuro, manel in eis quos
CAP.XII. De ratione originalit peccati. genuerunt baptizati. Item in eodem: Ex hoc euim
Post boc videndtimest quare dicatur illud pecca- gignil quod adhuc vetuslum traliil, iion ex hoc qnod
tum originale. ldeoscilicel quin ab origine Irnhittir; in novilnte promovileutn intcr filiosDui. Nouenim
idestaparentibus,qunnilogeiicrntur, nliquistraducit generanl pnrentes filiossuosseciindiimgencralioiicm
ipsum peccatura. Unilc DaviJ: ln peccalis concepit illain qun dt-nuo sunt nati; sed potius sei-umluin
viemater mea (Psal. i.). Hic potesloppnni hoc modo: cnm qtin carnaliter et ipsi primum sunt geuc-
Cuni aliquis gtiiieralur, soln cnro u parcurihus pro- rnii.
pagalur; quoniam,ui supctius diximus, aiiinac uon Prxlerca solel quxri qua juslilia leneatur peccalo
109 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. III. 110
illa anima innocens a Deo creata, cum non sit in A nos jam diximus in Traclatu liberi arbitrii, ca qna-.
potestale ejus iilud vitarc. Noncnim est in potestnle suni ex ipsa creatione, ut ingenium, memorin, ncc
liberi arbitrii illud vilare vul non, ciun nondum plus nec minus beatum constilut.nt, vel pcenadigiium
uialur libcro arbitrio, et cum uon sit prius in cor- faciunt.
jiore illo qiiam sil obnoxia illi peccalo. Quodila sol- CAP.XIII. De peccatoactuali.
vunl qiiidaiii: Ideo anima ilia, quamvis cx Irnduce Postquam de oiiginali peccato diximus, adjicien-
noii sit, sed noviter a Deo crcata et munda, rea est dnm vidciurdenclunlibus, duquihiis primum vidcu-
illius peccali, quia cum infunditur corpori, invcnit (liiinest quod non impulnntiir postciis, juxtn illad
illud corpus apluni et idoiieiimad peccanJuin, cl in Ezecbitiis: iVontillra eril istttd proierbiumiitlsrael:
boc delectalur, ct cx hnc lali dcleclalione contmhit Patres noslrimanditcaventnlxtvamacerbam, et dentei
pcccatura illud. Sed si hoc esset, non originale, scd ftliorum obstupuerunt(Jerem. xxxi; Ezech. xvni).
actuale diti deberct. Si enim ex delectatione esl hoc Anima qttaspeccaveritipsa morietttr.Filitts nonpor-
pcccatiim, nun est alienum sed proprix voluntalis : tabil iniquiiatem patris (Ezecli. xvm). Ad hoc vide-
cuin Aiigiisiinuset alii vocent illud alieuuim. Augu- tur contrarium quod dicilur in Exodo: Ego reddo
slinus iu libro De linptismopurvuloruin: Manifeslum iniquilatempalriain ftlios usqttein terliam et quartam
esi alia esse unicuique propria peccala in quibus B * generationemiis qtti oderunlme (Exod. xx; Dettt. v).
ii tantum peccaverunt qtiorum sunt peccata; aliud Scd, sicut Hieronymus dicit, boc dicliim cst de filiis
illud unum in quo omnes peccaverunt. Itaque dicen- imitantibits pnlrum mala, quod innuitur per finem
dum putamus occultam esse Dei justitiam qua illius illius aucloritatis, i:is qui oderunl me. Si cnim
peccati anima lenetur rea, quod non esl in potestale filius non imitatur peccala patris, non inde pu-
sua vitnre, et quodipsa propria volunlate non cem- nietur.
misil. Ul enim Aposlolus dicil: Incomprehensibilia Opponitur: Si dc imitanlibus illud intclligendum
tunt judicia Dei, et iiivestigabilesvimilliut (Rom. x). cst, quare solummodo usqtte in terliam cl qiiartam
Solet ciiam quxri utrum volunlarium sit an ne- dixil, cum onines qui iinilantiir puccata parentiiin,
cessarium illud peccalum. Sed quod non sit volun- in qualibct gencralione sint, iliis lcneaniiir? Quod
tariura constat per supradicta. Iterum si dicattir ita snncii solvunl: Ideo dictuni est, iu terliam et
necessarium, non dcbet impulari. El ideo voluit di- quarlam, qtiia usque ad quarlam magis sokl eve-
cere quidamquod nec necessariuni nec voluntariu». nire ul fifii imiieniur facta parentum, cum adbuc
Propbela tamen dicil : De necessitatibttt meis ertte eis nola ut velut prxsenliu sint. Augusiiiuisde icm-
me, Domine(Psal. xxiv). Undenon videlurabsurdum » porali pesna illud exponil; quia in ullione parcn-
C tum puniuiitur sxpe filii teinporaliter
quod dicatur necessarium. pro peccaiis
Si qtiis ilcruin quxrit: Cum Deus qui facit ani- parenlum, ul creci nascantur, vel clnudi post orltim
mam ipsam immaculaiani, sciat cam cx corpore iiaiil, vel qunvis alia poena uflieiantur. Sed in fu-
maculam conlraherc peccati, et qtianiloque ante turo, sicul Apostolus ait, unusquisqiteonus sttttm
haplismum separaluin iri morte ab ipso corpore, et portabit (Galat. vi). Hicronymus super Ezt-chielem
sic damnari; qttare eam corpori conjungil? Respon- dicit in nobisessequasi patrem suggcstionemcnrnis,
demus hoc idem quod supcrius: scilicel occullam filitimpriinum impulsumcogilationisnd pcccandum;
Deijustiliam csse. et hxc est prima proles. Nepos, si decreverit facere
Solcnl quidara sic opponere : Cum anima in cor- vcl opere compleveril.Proncpos, si non solumfece-
pore creelur, nec prius sil in corpore quara in ilio rit quod malum est; sed cliain in stto scelcre glorie-
peccalo lenerilur: igilur cum primum est, maculum tur, et bxccst quaiia gencralio: non quod tres prx-
peccati habet. llaque nunquam talis est qualis crca- cedant generaliones; sed dicitur qtiarta n primo
tur a Deo. Creatur namque a Deo innocens; sed molu (qui cst quasi pater) posila. Deus ergo priiiiiim
nunquam innoccns est cum sit maculala cuin pri- et secundum slimulum, scilicet cogiiationcs (sinc
mum est creata. Sed dicendumquod Deuscreateam D ] quibus nullus csse potesl), non punit ad dnmiiutio-
mundam. id csl ex crealione nullara inaculamhabel: nem; sed lertiam ct quartain geuerationcm, qux
ct ila lalis esl quanium ad creationem, qtialcmcrcat siml peccala ad morlem.Ad probaiionem cujus rei,
eam Deus. Semper est enim bona el munda quan- quod scilicel primiis iiiotusnon puuitur , Chnm pec-
tum ad creationcm. criiitedum irriderct nudilalcm pntiis, non ipse qui
Propterea solel quxri an sint omnes animx ex risit, sed filius sentenliain suscepil : Maledictus,ait,
creatione xquales; an sint alix aliis excelleutiores, Chanaan, servttseril frairmn sttortim (Gett,ix). Qtire
sicul et in angelis fuil? El videtur pluribus quod cx enim jusiiiia est ut pnter peccnveril ct in fiiitiniscn-
ipsa crealione una sil habilior ad intelligendum ct tentia profuraiur, nisi lieret propter liiijusceiiioii
memorilcr retinendum quam alia : quod salis pro- signilicationcm?
babile est. CAP.XIV. De peccatoin gentrali.
Opponilur: Quod si decedant a corpore ante bap- Assignavimus differentiam inter originale et ac-
lisraom, xqualem habent pcenam; si slatim post tualia pcccata, nunc indifferenier ile peccato dicen-
baptisraum,xquaiem habent coroiiam, el ita videlur dum est. De quo hxc qualuor inquirciiJa sttnt: qur»
quod in ipsa crealione indifferentes sint. Sed, sicut sit causa peccati, quid dicalur peccattimcssc, et
Mi HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 112
qunre, ct in nuihiismnJis dicnlur fieri. Cniisacniin A lllius naiiupic boui quo I in nniinn csl, corruptio cl
oinnis pccrati cst voliintnsn Rc<>ileficiens. Augus- pi-rintiiiiiest ei cnlpa. Bonisi ;tiidnmliiijiisinoiliin-
tinus : OinuiiimI.oiinrtiiurciiiin causa cst Dci ho- C.irrtipiionuvivimus Dro, toiiiipiimic i loiigiuiiiira
nitns' ni iloriiin vcro causa esl ili-ficiciisn Di-ocl Dco.Siinl dixiinns, in duobus praeiipie boniiiiiai.i-
niiitiilJlis voluiilas, pr us nngeli, iluiiuluhomiiiis.Si nix consislil: qtix siint cognitio veril iiis et ainnr
qiixrnlur qnitl sil pi-i-caliimvii ninliim, polesi rc- virluiis (.ogniiioniscorrup io igioianlit po esl dici.
spuideii : Nihil, juxla ilhul: Omninper iptum ficta Duqiia Aposlulis: Qui tgnonl igitorabitur(I '.or.
sunl, el sinetpso faeitimeU niliil(Jotn. .), Ul enin xiv) Aiiions coirnpl o, cupiditat, ipix estradixOIII-
dici Augilsliiiiis. Mnliimnihi nliiulcsl qiiani privn- niiim nitilorum(I Tim. vi).' Lt qui-.iiloiuagis tiestit
lio lioni. Ilnque mulumnnnesl aln|iiiil, si-d iiliiiijus haecignoiiiutiaet cnpiditas, Inntomngis bimtiiuani-
privutio. Qiiiilquid cniin cst vel opus Dci cst, vt-l liic toiriiinpilui, cl srcmiduui boc nninia ilicitcr
opus liouiiiiis iiiiilanlis Duiim.Qiiod pccrnliiin nnn coiiiiiupi. Cmn aiiima enini sil sulislniilinincoipo-
Sil opus Dciiiiniiifc-liiincsl; ncc opus honiiiiisimi- rcn, SCCIIIIIIIIIII siib.-tnnliaiiisui non poiest toiruiu-
tnnlis Dt-iim,quin pcr pecrnliimrccudil n Deo.Illud pi, scd scciindiiinlioi.uin i|tiod purlicip.it.
ciiim potusldiciopus iiiiilnutisDeiim,quoJ opei intlo Ilic polesl qiiiiM-ii,i quo an.pliiis o : inupipotest
non rcredita Deo, ul iliiiuiim,ct siiniin. Qunsisub- B niiimn, posiqiiuiucnrel illis diioinis, coguiiioiiesci-
tiliter voliiniiisII.TU pensnru,potest dici quod quid- licel vcruatis, ul nmore virlu.is. Cuiii eiiim non sit
quid esl, opus Dei c>i. OpurnluriiitmquuDt-tisduo- ibi uisi siibblnnliaipsa cl vitiiiiu, sicnl in dremoni-
bus iuodis: qiixdampt-rsc, siciil iinttiulin jqnieilam bus vel iu malis lioniinibiis; ciim iit-riim peccunt
per scrvos MIOS, situl arlilitiuli«. Ciiui t-rgo pur scr- cnjiis lioiiitliceliir corrupiioipsuiiipeccniiini?Aliud
vos suos illn Inrini, constal cuiii cl ipsn laccrc. bontimibi non csl nisi ipsn initiiru qux deformata
Unde polusl dit-iqnod qiii.lquiJ csl, opus Dri est; c t; st-dipsa iion potesl cnrriimpi scciiiiduniessen-
seJ inaltimDci opus iioit esl, ncc igiitir nli piid est. tiam, quiu siniplex el incorpoieucst, iu-cviiius m
Scd muluinciiin uihil sil, quonioJo potesi boiiiiin eu cst qiue possil rorruiiipi. Umleergo privaripo-
corruiiipcrc?Aiigiisiiiius: Abstinerc n ciho non cst lcst? Ouul.isiiiimipieposlqnniii seinti privnlur vi-
aliqua substaniiu: cl t.itneii substnntia corporis, si sionc, iion poicsl ainpliiis privari. Ad qno.l potcst
ornuiiionbslincnliira cibo, langiiescil ct fr.tngitur. dit-i quod qiinnto magis diligil iiijiistiliam, tuulo
Siu iionest sulistn..lia peccutum; seJ Dcussiib.ilau- inngis privalur jiistilia, non ainiueiiJo jiislitiam
lin cst, ui vcrus cibus rniionuliscrcaiur.T. SeJ cmn qiiam noii hubel, sed linbililulcmrecupcidiiJi cnin,
nialiiin dicaliir privnrio boui, videiiditmest cujns qux iilique i.niiumcst. Qiiunloeniiu injiistior, lunio
boni. Ad quod viduiulumcsl quod bomimdifforenter magis a jtislilia reieilit, ilu el in aliis. Sicul aliquis
dicittir. Dcuscst stiinmiun boiiuni, cujus essenlia inlirmus qitanlo mugisiiifiriuulur,Innio mngissaui-
bonilas rst. Itleinest ei bonum csse quod esse. Ita- tule piivutur; i on rmiiilcnJo sunitaieiii qiiam non
qiie sicul non polest non cssc, tuin ipse carcal bnbcl, scd quia ab eu ainplius cloiigntur: illa etinm
principio ct liue; sic non pntesl non csse bouus, Lon.i, aiuralia <|iixadliuc h..bct anima ut rilio, in-
Ctiin cssenlia cjus bonitas sil, cl ideo btijiis boni geiiiuin, memoria, etcxicrn, tanto umplitisdeicrio-
nulln potesl csse privntio. Crealtirx dicuntur bonx raiilur ct obleuebrautur, quaiuo magis auiuiapecca-
pnrlicipationc; cl ideo possnnt privari a bouo suo. lis dtfoiinaiiir.
Et sicut siintdiix creatttrru,spiiitualisct corporalis, CAP.XV. 7/i qtta natttra sil peccalum.
ita duplev boiiuiu crcaturx. AliuJ nnniquc bonuin NIIIICdicendiim viJetur m qna nuinra peccalum
cst spirilttulis crenturx, uliud corpornlis. Boinnn dicaiur cssc. verimi in spiiiluali, an in coiporali,
spiriiuulis crenlurx inaxime consistit in duobus: an iu ulraqiie. Sed, ul jum diximus, uon quxlrbct
in cogniiione vcriiaiis el in amorc virtutis. Bonum corrupiioboiiipeccaliimcst, sed illius boui iniituin
cnrpoivx crealurx cst vul in ipsn vel exlm ipsain. quotl csi in spiriliiuli natiira. Appuretil.iquequod
Boniimin ipsn,iiilcgritnsesl sciisuiimelaffeilioiiiiin r. in sola spirlttiuli nntura culpn vcl pct-catiimpotesl
sccuiidiimquinqiiescnstis; boiiuincxtrn ipsnm, or- essc; ncc iiuguir.iisquin eiiniii in corporeuuatura
dinata dislribulio iu crcalitris. Quodeuini htcccor- nialmiisit. Uiiiicin propholn: Non ett maliimiu ci-
riinipiintiir vcl cmcuilnnliir, pro lioniitic est; ct vilutcquod Doniinusnon \acial (Ainot,III). SeJ ma-
qiiidqniJ bonuiiiest vcl maluin, honiiiii bonuiiicst liim vot.il pccnain, iion culpum, ul iuliiiiiitnleset
vcl iiiiiliim. hiijiisinoji. El ciiinnatnra oiiiuisbena MI sivc cor-
Triplcx itnqnccst bnnutnhominis: nliudcxtm ip- pornlis sivuspii-iliialis,cmi.-lalnoii t-s.u inuliiinnisi
suin, quod st-ilicctcsl in crenliiris; alinJ in ipso. Et in bono. Uudu Atigusiiins: Niilluiucst quod dicilur
qiiod iii ipso, iiliudin nnima.ulitid in corporc. El iia llialiiinsi iiulliiiiisil qimJ (lit-iiurboniun,nec inalum
tripliciiisiinl mnln.Univcrsaliiei-cnira ciijuslihetbo- putusl csscuisl nbi t'sliilii|'iod bontiiii.Item Augu»li-
ni privalio iiiuliitndicitnr; sive illiusboiii quo.l esl llus: QiiiJeslioalos hoiuoiiisiiii..lai:u;iiin?qniahoiiio
in anima, sivc illius quod cst in coipoie, sivc illius liniuracsl; tisi liomouliquinlhoiiiiiucsl quia iinlura
quoil csl in i-rcniiiris: scd ciim iinumquodipieisto- cst,quidu^liiiuli:shuiiioiiisinialiiiiibmiiiiii?scilboiiuiii
toiiini lualuni sil, iiliudcsl tulpa, aliud esl puuiinel quia lionio, maliiiHquia iiiiquus.Qui ergo dicilquod
non culpa, aliud uec culpauec pceua,sed ad pcenaro. maluinesl hoiuinem csse, aul quod bouumesl iui-
1« SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. III. 114
quum esse, ineidit in illud : Vx iis qui dicuiit boiium A nia nlia. Nulliim cnim cst quod ab nliqno horum
esse nialiimct maliim cssc bonum (Ita. v). Ilic vi- jion exorlum. Siiperhia esl amor propriaj exccllen-
deiidiimesl iiirum uinli acius debeant dici pcccnta lix. Ncc viiium csl quod cxcellunlcr ainamus, sed
an noii. Quid.iui ditiinl quod oiniies acttis indiffe- quia illud quod boniiin esl, st-ilicctexcellentia, par-
rentcs siui, ut nec boui nec mali dicanlur quanlum
licipntione iisut-pttrunohis coiilcndimus, quasi sin-
ad sc; sctl diciiur buuiis nclus, quia fit honn inlen- gulari posscssione.El siint
qiintiior species super-
tione, mafiis quin mnlu inlciiiioiie. Ul occitlerc ho- hiae, ut Gregoritisdicil: Prima est cuiii hoino ho-
minem zulo justitix bontiin csi, ex otlio iiiulumesl: nuiii qtiod babel sibi allruibuil; secunda, ciitn cre-.
per se nec boiiuiu nec malum. Uude Ambrosius: dit a Deot-ssc dntiim, sed Innien pro suis nicrilis;
Affeciustui opcri luo nomcii impoiimit, Cui seuten- lerlja cuni sc juclal babcrc cn
qusc non habcl;
tire sii- opponiiiir: Si omnis nctus inJifferens esi, quarla Ctimcxluris despcclis singiilurilcr vull vide-
tuiic adiillernriet pejerare nctus indifferciitessunt; , ri. llxc ultinia species vicinius proximal diabolo,
scd isii nciin non pnssiint nisi muli essc : igittir non qui prx cxicris oninibus angelis voluil esse. Ex
oninis actiis esl iiidifferens?Quod ita ipsi solvtiut: supcrbia primo loco nascilur iuvidia; quxestodium
Aduliernri ei pejerare, nec lanien ncliiinnolant sed alienx felitilatis. Cum cniui snperbus vidc-ntproxi-
el vitium; el ideo quamvis hxc non sim iiulifferen-.B mum incodeiii loco xqnalitervRl prx se exaltalum,
tia, uon tamen miniis aclus ille, scilicet ngere cum incipil iuviderc illi. Et inde ex levi iiijiniu incita-
muliere t-ijurare, iiulifferentesstuil. Ilaque secun- lur ad iram ergn proxiinum. Ira cst inlerni doloris
dum actns islos non sunt pcccata. Nec iilco dicilttr impaticnriu. Isin tria oinni inteiiori bono homiiiein
occidere liomiiicm malus aclus qttia peccnlnni esl; spolianl. Tria enim sutit diligcndu: Deus, proxi-
sed qiiiumala iiiteiilioiicprocedit: sicetinaliis. Sanc iniis, nosipsi. Supcrbia tollit Deum; invidia proxi-
tamen potesl dici qnod raaliis ncttis peccalum sil : mum; iru scipsum.' Dcindo scquilur acidia, id cst
sttb hoc sensii occidcre Iiominempeccalum csl, id menlis coufusiosive inierna iristiiia. Et, quia mens
cst actns peecnii. Duot-iiim, ut Augusliiiiis dicil, biimniiasinc alii|iio gaudio vivere non polest, aniis-
COiisiJerunlurin pcccnlo: actus ei rcaltis. Aclns in so inluriori evngntiir ud cxtcriora; quod facit avn-
opere, reatus in volimiate. Ut iu hoc pcci-atoquod ritia, qtix esl ininiodcrnlus ninor babcndi. El cuin
lioiiiicidiiiniesl ruatus est ipsa voluntns, vel viiiuiu j-jm delectuliir uxturioribiis, prius dcleclalur vitio
voluiilnlis: qun mniienlc liomo rcus csl sivc sit quod est proxinitiiiinalurx, scilict-tgula. lmle luxti-
aclus sive iioiidiim fuerli, sive jnm prxtcrilus fuc- rin, qux cst libiiliuosicvoluplaiis nppetiius. Super-
ril; et ulriiinqiic uppcllatiir homicidiuni consticlii- bi.u siippoiiiinliir cxlt-rn non quotl de illis praedirc-
dine loqiieudicl usn Si-ripliirx; nec duo siinl pcc- lur; sud posl enm poiiuutiii-ut iiiaircui alloitiin. Etl
cata, vel duo homicidia, sed iiniim et irlcin, lieet eiiim nipeibia iuitium cl radix omnittiit tiiulorum
dtvcrsis modis, scilicel voluntnte cl aciu. Duoliiis (Eccti.x). Scd iiuruui legitiir: Cupid'.tasradix om-
namqiieinodis inaltim dicitur, stibslanlive,cl ndji-c- nittm malorttm (I Tim. vi;; IIOIIiiuquu siip.-rhin ra-
tive. Ipsa corriipiio vel privnliu boui qtias fil iu dix oiiiiiiuui iiruloruiii. Ai quod ponst dici, ipio.l in
animu iionsol.iiu mnlu csl. sed eiiniri ipstini mn- supurbia usl uviiiilia, cuin suptibia sil au.or pro-
IIIIII esl, id c l iualiii», ut injiislitin ct simiiia. prix exctileulix. Utciiim Aiigusliiitisa l: Quiil nva-
Aclio dicitur mula non quod sit ipsum maluiii, scd rius illu tni Dctts iion sulliti.? Vti potest dici su-
mali exhihiiio. perbia radix oiiiiiiuni tiiriloiiiin, id cst inalarum
CAP.XVI. Qui tint modi peccandi. afleclioniiiii; ciipitlitas vuio oiiuiium iiiuloiuin r«-
D-.iohiiSnuleiii iiiodis peccaliiin cumuiilliliir, ul dix, id esl utiioniiiii n.itliiiuin.
dicit hidor s, cxpidiiaie el liuiore : diini quisqiic CAP.XVII. Qmv tit differeiuiainler donaei vtrlulet,
vel vult aJipisci quod concupiscit, vul limet ne in- ei qniusiut >.e,.umiluiinSpinlns suncii.
currat qiiod meiuit. Iiem boino pcccnt in se, in Conlru illj suptum vilin siiul viiinlus quns pti-
Deiiiu, iu pmxiiiium. Hhiilquo.l fil iu Deiimdiciiur ]p. litint sepleni duiiu Spiritiis srincli. Imur dona ritt-
deliittiur: ut peijiiriuin, inJigitn pnrticipuiio sncrt- tuin cl virtmcs lixc csl dilltiuulin quod dniiu stint
nienioiiiiu; qu;u pet-catn diuniitiir iu Deiim fit-ri, priiui moiiis in corde, quusi qiiiudumsuniitiuviitu-
quiu in isiis iuajni-t-oiiteiiiptusDei esi. Ali.i qmu tiiiu jncluia supcr ti-naiii cordis noslri; virtules
sunl in nosct in proximiiin, non dtlcia.s ilpercnta qunsi scges qux cx ipsis toiisiirgunl. Siinl euim
diciiiilur. Deliciuuiquoquenppellnlur, ipiando relin- cffi-ctus(loiioiiim buhitus qiiidnm coiifiniiali jaiu
quiiniis facere quoJ jul>eniur; pe ciiliiin quando f.t- boni. El. (licunliir scplcm ilonn Spi-iius. Umle iu
ciimis quod probibctur, el tameii iiinifferenlural- Apocalypsi : Vidit Joanues scpieui .spiiiius ds-
leruni pro altero pouilur. Ilem, nt, dicii Grcgurius, curriiilcs anle Ihroniim Dui (Apuc. i). Spiritits di-
septeiu sunt viiia capiiuliu; luec scilicet: snperbin, cuiiitir, id csi aspirantes vel nspiratioues qu:upriB-
invidia, ira, ncldia vcl trislitin, nvariiia, gula, lu- ce.liint viriutes; ct suiil dona soltiiiunodoel non
xuria. Deistis quasi scptein fonlibus oiniies auima- merita. Yirlutes sunl et dcna el uieiiia. In illis opc-
rum corruptioncsemaiiaut. Nec diciinlur hxc capi- i-ntur Deus sine uobis; in istis operuliir nobiscum.
talia quod majora sint uliis, cum alia xque magna Ex litnore, qui esl initium sapientix (Psal. cx), na-
sint vel majora, sed capitalia a quibus oriiinturom- scitnr humililas; cx spirilu pietalis mansuetudoua-
HK HUGONISDE S. YICTORE OPP. PARS II. — DOGMATICA 116
scitur; et ita per singula qux numerantur ibi: A rentin, ex pietate dileclio. Itaque mnjeslalem lime-
Beati puiiperetsptrilu(Matlh. v), etc. bunt, id esi ci ctim revcrcntia subditi t-runl. Snlel
Scd hic viJendiim est quotl qualuor sunl timores, qtixri titrIIin in Christo ulcrque linifr fueiii. Qtiod
ul Augustiniisinquii: serviiis, mundanus, iiiil"ilis, filralis timor in eo fuerii constat. Revcreuiiamenim
filialis. Scrvilis cst cessnre a malo pro peena ab bo- Deo exhihebat secundiimbiininniinlcm. lniiiniis, nt
minc iiist.itili, retenta lamen voluntalu mnli. Mun- qnidani dicunl, non fuil in eo. De illo quippc dicit
daniis est cessare a bono propter poenam qux Joanncs in Epislola : Perfecla charitas joras tniliit
timelur ab bomine, ut in Petro fuit. Et est prx- limorem. Sed quis dubilut Cbrisluni siinnne perfe-
terea limor divinus, timere Deum propier pa-nam ctani habuisse chariiatem? Itcm limor initialis li-
vel prresenlem vel gebcnnalem. Si tantum timel mor est gehennx, sed Cbristus non timuit gehen-
Deum propler poenamsine dileclione boni, languor nam cum essct immunis ab omni pcccato. Unde
cst ct pcenae toimentum babet; quod scilicel malo- cerlus erat quod illae poenx nullomodo comprchen-
rum esi, et servilis esl limor isle. Si autem limet derent eum. Sed opponilur qtiod Isaias enumerat
adjuncla jucunditale boni, inilialis est; el hic timor sepletn dona ftisse in Christo diccns : Reqttiesctl
estinitium sapienlix; qiioniam homo incipit sapere tuper enm tpirilut sapientim et intetleclus, tpirilut
et gustare Deum ubi timor ct spes se invicem co- " contiliiet fortitudinit, tpirilut scientim tl pittalit, tt
miliintur. Unde legitur: Timor non sine spe est; et tpiritut limoris Domini (Isa. xi). Sed, ut dicunt,
quantoplusbona voliintascrescit.idestcharilas, lanto quod cst membrorttm afiribuilur Cbrislo. Nonenim
mngis limor poenx decrescit. Si vcrosola sit dileclio, habtiii Cbrislus illud donum in se; sed in corpore
filialis fit et castus; qui permanel in sxculum sxcu- suo. Item opponilur eis quod in Chrislo plcnitudo
li. Itaque conslat quod tiinor inilialis non esl sine omnittmdonorum fuit; igitur el in Cbristo illud do-
charitate : non dico perfecta, sed inchoativa. Unde num fuit. Quod ipsi ila solvunt: Non babiiil Chrisius
Joannes in Epistola sua dicit : Perfecta charitat fo- iu se singula dona cum non babueril poenilenliam
rat millit timorem (I Joan. IV), scilicct initialcra. pro peccatis, qnx quoddam Dei donum est; elple-
Ubi innuit quod licet nondum pcrfectn, tamen est niludinem donorum omnium habuit, quia ei nihil
charitns in limore initiali. Servilein et mtindanum ad pcrfeclicnenr;defuit. Sed si timoreminilialem vcl
timorcm prohibel Christus, dicens : Nolile limere poenilenliainseu alia i-onsimilia(qitreelsi dona siint,
eos qtti occiclnntcorptts lanlttm, animm veronon lia- impeifectorum tameii snnt) habiiisset. sine dubio
benl qttid(aciaiil (Matlh. x). Post de initiali limore nou perfectioneindnrent, sed vitrcperfcclx inilium
Sitbjiingit,dicens : Sed eumtimelequi polesl animam Q tanttini facerent. Aliisvidetur quod in Clirislofuerit
et corpns in gehennam miltere (tbid.). Qiiem non iilud donum quod est timor initialis; nec Inmen
prxcipcret, nisi in co chnritns (tnmclsi nonduiiiper- conceJenJum est 'n Cbri to fuit limor initinlis,
fecta) essct. Et csl nolnnduni quod aliquando in di- Timor namqiie Domini uniim doniiii, est de illis
vinn Scripiurn iste limor appcllalur servilis quod sepicm, non duo; sed duos effectus habet. Secun-
servili sit nffinis; quin iilrobiqite limore pcenx ccs- dttm unum effeclumdicitur initialis, secundumalle-
salur a malo opcre; scd hic timor cessnre facit a rum castus et filialis; elsecundum hunc effectumfuil
mnlo opere ct non a voluntate; isle vero et opere et inChristo. Fuiligitiirin Christo illud doiiumqtiodest
voliinlalc. Bcila super Parabolas dicil quod uierqtte in aliis timor initialis, et non tamen fuil in Christo
timor ressahit in ftituro. Ctii videtnr contmrium limor inilialis, quia non secunduJii effcctum illum
quoJ dicil Psalmista : Tirnor Dominisancttts perma- habuit Chrislus limorem. Sictil 'sunl dub quorum
nct in sireulum smcttti(Psal. xvm). Sed potest sic uiius iidem imperfcctam habct, alius perfeclam e>
exponi quoil dicil Beda : Ulerquc tinior cessabil, constantem : unam tanluin dicimus eos habere
id cst uierque cffccius timoris. Effeclus initialis ti- fidem, unam virtulem; nec tamen inde sequitur]:
inoris est limere puniii. Effectusfilialis esl limere si habent eamdein, ct isle imperfeclam, igilur el ille
scpnrari. Unde Augusliiius: Timor castus gralis, D imperfuctam. Et istud probabilius videtur quaro
amal, non limens puniri sed separari. Non enim qtioilprius diximus. Quidamconcedunt II.TCverba :
limcul perfecli ptiuiri giJiennali poerin, sed separuri Clirislnshnbuil liniorem inilinlem el gt-hennani ti-
in prrrseuli pc.rnliqiinmt-ulpain. In fuluro vcro nec niuit, et lamen ceiius eral quod non posset eum
puniri nec separnri liinubunt; cl tamen eril ibi li- coraprt-hendere. Ut si aliquis in magna lurri posi-
nior, scilicet revereutia. Duoenim in ipso Deo atten- t-.islimerel prxclpitium ex quodam horrore, quamvii
dent, majeslalem et pietatem; ex majeslate rcve- certus esset quod uon rueret.
M7 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. IV. 113

TRACTATUS QUARTUS.
DE SACRAMENTISIN GENERALlET DE PR.ECEPTIS DIVINIS.

CAPITDLA.
CAP.I. De sacramentisin generali.—CAP. II. De sacramentit legatibut. — CAP. III. De prmceptit pri-
tnm tabulm."— CAP.IV. De quatuor primis prmeepiissecundmtabitlm.— CAP.V.De qninlo prmcepiose-
cunduetabulm.— GAP.VI. De sextoet stptimo prmctvAotecundas tabutie. —CAP. VII. De diiectiong
proximi. — CAP.VIII. De dileclioneDei.

CAP.I. De tacramenlit in generali. A tantx dignilatis esset ut non ipsa sibi boniim esset,
Conlrapeccala tam originalia quam actualia.de sed id soliiinquod esl suiiimum bonuin (cuin aliis
quibns jam diximus, inventa sunt sncramenlorum rebiishoc quodstinl sitboiium suiini, ut lapidi lignn),
remedia,de quibus hxc tria considerauda sunt : ul illudobliiicret aiile peccatum non aliutl oportebnt
quid sit sacramentum, quare iiistiiuium, el in qui- nisi tildesidernrei; quia si dcsiilemret, cognosceiet
bus consistat. Auguslinus : Sacramentnm est sacr* honuni siiiiin esse; si auicm scirel sutim essu bo-
rci signiiin.ldein : Sacramenltim cst invisibilisgra- nttm, sciret iilud melius se esse; quia quidqtiid est
lix visibilisformi.utinsacramento baptisinaiisfigii- bontiui aliciijus extra ipsiim ineiius est eo; quoJ si
ralurahliiiioiiiteiiorperillumcxlerioieinetvisibilem. scirct meliiissc csse , sithjicerutse ci et boc dcside-
Uniiiiiqiiodqiieenim sacramenttiiu ejus rei similitu- rio haberet illud. Quin lanix liberlatis esl rationalis
diiiemdelietbnbere ciijiisesi.sacraineiiltim.U.rideAu- nalura, ul nuiiqiiam possit boiiuni illud habere nisi
guslimis:Si enitusncramentaquamdamsiinilitudinem volens, unde ipsn sola in judicium venit. Scii quia
earumrerum quarum sacrainentnsunt non haherent, per sitpcrbiam illud bonuin amisil, per humiliratem
omninosacrnmenlanon essent. Opponilurquod prre- rectiperare opoiiet. Sud non sufficit in hoc solo liu-
dicta diffiniiionon solis competal sacrameiuis, cum " miliari Iil suhjieiniiir Deo; quia et hoc anle pecca-
el ante saiiclilicalionemboc congrual aqua; ut sit lum debehal, pnst quod plus facere oporlet. Et itleo
visibilisforma invisibilis gralix; quin, sicttl aqua suiil institiiia sacrnincnla ut non solmii Deo subji-
auferunlnr sordes corporis, ita pcr gralintn sordes . ciainur, sed ciiam iuferiori nnlitrx,iit in istis qux-
aninix. Sed ul solis jsacranienlis compciat, sic in- - ral homo suluicm sed non ab islis. Magnneniui hu-
lelligenduinest: Sncramenltim est visibilis forina nlililalis exhibitio, in islis visihtlihus et lioniino
iuvisibilisgratiauin eo collntx, qunm scilicet cou- imiltiiminfeiioi ibitssnlutem quxrere. Propter ever-
fert ipsiini sacrniiienluni. Nuncniin est sohiminodo cilalioi ein siint instilutn, quin cum liomo iion possil
sacrx rei signum, seJ eliam cfljrncin. Et lioc csl cssu sine cxercitnlioiiu,iiiremorercliir a ronlnexer-
qnod distal iuter signiim cl sacran euliiin ; quln ad ciinlioiie ct superflun,cl exerceret se in bonn, in-
boc ii1 sii sigmiui11011 aliud uxigii itisi tililluJ sigui- stitiiii Detts sncri.Miiciitnet coi-iuncerta lorn, ul in
ficel cnjnsperhibcttir sigiittm, non ut confurnl. Sn- ccclesia.niiditttur missa el ibiilctn sacenloli confis-
craiiienliini vero non soliiin signifu-nl, sed cliam sio fial, el similiu.Trin siinigeiiern exeicilalioniiin:
confcii ilhnl itijusesl sigiiiiinvolsig.ifii-niiii.Jiurum i in ad njiiilicatioiienianimx petiinel, secundiim
lioc iiitcrust; quin «igiiiini polesl csse pro st.la si- ad corpns foveniliini,leiiiiiin ad niiimx suliversio-
gnilicaiioneqtiainvis tareat; simililii line, ul uirculus .^. nem. Piiiiuim indtxii, meJiiim concessit, iillimuin
viui; sed tucrumeiiiiini11011 sohtiii ex insiiiiitione prohibiiit. In tribus consisiil sncraraeiUtim: rehus,
significut, sed ciiam cx siinilitiidiui: rcpriuseiuui. factis, tlic.is. Rebus, ut siint aqun, oleuni et similin.
Siinl eniui jani diximiis.sncrniiieuiiundt-bet huhcre Fnclis, tit snni submersio, insiiAlntio.Dictis. ttl est
nliqiiainsim.f iiidincui t-jus rei cnjus diciiur sucra- invocatioTiiiiiniiis. Ilii: potesl qneri : Cnnl in islis
iiicnliiiii.Scieiiiliiniqiioqiu!esl quoj sacraniuntiim sncrnmenlispi-iecipiiolioininissnlus cousisial. qiiarc
npp llntiir quniiJoqtiu iu sncrn Scripiurn. ivs sacra nh iniiin noii fiu-iiiiU cnnslitntn ut ab iuitio esset
ct mysiicn, sicut sacraiiitiitiiiii iucnirintioiiis Dcin- snt-ramenliiiii bnptismi, sacraiiieiitiiin conflrmmio-
de videndi-mesl (pinre sucrumeiila iiistilutu suut. nis, clc. Ad quod polesl dici qtiod sicut pniil.nim
Tria siinl propter qurc insliliila sunt : proptcr erti- crevit per inlervclla lemporuin ngniiio fitlei, itn
ditioneiii, liiiniiliationeni,exercijalioneiii. Propter congruebal ul luiic ohsciirn essent surranienlu;
cruililioneiir; quia ciini hoino ante pcccatum habe- motlo qnia verilns iu IIICIMII vencrnt niniiifesta.Ciiin
rel cogniiioiieiiiverituiis cl-tiiuc sinu incdio possej, eiiiin circiuiK-isiocl hnpiHiiiussign» sint cjusdcm
Deuui viJcre, pcr siipcrliiamexciccnliisesl; cj u: nd . gi-nii;f intus n pcce.ito liljcrantis , iiinnifesliiisboc
cogniiioiicmredent nect-ssniiasiini II;PCvisil.ilia pcr " in hnpiisiiio signilic.iiiir <pioJnblail loiiim corpns,
qux eruditiir mcns ad intelligendainvisibilin:Pro- ipiain iii circmncisioiiequx unius purtis tnnlunipel-
nter iiumilialionem- uuia cum ralionalis creatura liculam auferebat. Ilaque ab iiiiiiomundi,eiin lem-
119 IIUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 120
pore nnturalis legis ct in tempore scriplrr. legis con- A post mnrlem benta requie cnnsolati superns pacii
tra pcccnia ct originalin el nctualia fucrunt sncra- iiigressum spe felici exspeciabani.
mentorum reinedia. Prius sncrificin; ul boslin Aht-I, CAP.II. De sacritmentistegalibus.
Noe, et alioiiiin fideliiim.Pcstca non soltun snciifi- Diclo qure fiiisseul rcmedin anle legem contra
cia, scd etinm circumt-isio, qu:e fuil lenipore Ahn- peccaia, rcslnl vidt-re quru siiut supcraildita per
hrv impernta. Gregorius in Moralibus: Qiiml apud ipsnm legem. De qua coiisideruiida isla suiit : qunre
nos valet aqua hnpiismi, hoc cgil apud velcrcs vcl siint dnta, cl qiiibus, el qiinndo, et ubi. Lcx scripia
pro pnrvulissnln fi.lcs, vel pro mnjoiilms virtus sa- ideo dulncsl ut rcpararel lcgem naliiinlem, cl revi-
crificii, vel prn iis qtii de slirpe Abrnhrc prodicruiit viscero fnccrel qux per pct-cntiimaholita cranl, et
niystcrium circiimcisinnis.Sud ciini pro pnrvulis s i- ut popiiliiin rudum lugalihusfignris nd futiirnm vcri-
crificiu oflcri-uliir, qiionuulnveruin erit quod «licit tateui pripparnret. Primuiii cfficil per naluralia
Grrgoriits: soln pro pnrvulis fules?Atl qut>J potcst (lccem prxcpptn. Scciindum per lignrniiva, ut de
dici quod per solu noii cxcluduiiitir sacrilicin; sed agun puscbali, et similihus. Quiliusdnln csl: semiui
diciliir sola fides, id est, niulnet iu mvsleiio velala Ahruhx, id est duodeiim Iribiihus qtia; a duoilecim
liinc fuisse in pnrvulis, id csl in iis qiiihus non erat " filiisI^rael processerunl. Ilic polesl qnxri: Qunre
levelnlio factn lunirre incanialionis. Pro mnjorihiis is.is solis ? Ad quod potcsl dici qiind idt-ouui itoputo
virtii3 sarrificii; quia pcrfetii, qiiilius revelaluiu sit diiliiet 11011 omiiibiis, quin in figiiram fmt pro-
fuernl inyslrriiim incnriinlionis, virtutem sacrilicio- positn. Uiule Aposiolus: Omnia in figttra contiuge-
rum iiiltiligchaiil, quid scilicel sisnifieareiil i.ia sa- bant illit (I Cor. x). El suflhiehul in 11110 oslcmlere
crificia. CirciimeisioAlirnhx iinperatu fitil, qiire oc- quod caiisn Ugurx et exempli propoiielinim-.Sed a
lava dic ficbat el lupideis ciiltris. In came prrrpulii Deo nova lex inipernliir oniiiibus, qux 11011 esi lignra
ideo jusln rsl ficri; quin in rcmcdinm inslituia cst sed rcs ipsius liguru'. El ciim essent in populo illo
conira originalc peceaium c,iioil a pareniibus con- pcrfet-linliqui, uiciliocrcs, pessimi, pcrfuciis iu si-
traxiuiiis propngnli in coneupiscenlia, quie in parle giiiim luil dutii, sicul circuiiicisioAbruhrc; medio-
illa magis doiiiinatur. Et signifit-abnl (ircinncisio criluis iu pxdngogum, 111fuciundndoccrel, vitunda
cnruis tiicunirisionem mcnlis; quia miindnlurani- probihcrut, crraln piiiiicndocorrigerci ; pessimis ub
ma n vitiis. Octava die ideo fiebm quod per oclavam irulo judicc in vinditiniii dala esl, ut qtti in tord.bxt
sigiiilit-alur rcsurrectio, qure crii post baiic vilnm csl sordescnl udlnic(Apoc.xxu). Econlrari» bonis a
qurc volviiur scpiem dichus; cl ibi cril perfccla pntrc pio provisn esl : ul i/ui ;'«s/its est jnttificelitr
circuiiicisio qiiHiitlolihcrnbiliir cnro n servittite cor- ,„ ampliiis (ibid.). Qiinnilo dnia est lex ? Quiuqiiage-
ruptionis. Duplcx itmpie crnl rcs iliiiis sacrumeiiti: simo die nb cxitit de jEgypto ct iiniiiolaiioiiepascha-
tiiciinicisio n pccraiis qii;c csiin aiiima, ei i-ircum- lis ngni. Sic el nova lux dnln esl nposlolis, id est,
cisioa pecciloel nhoinni poena peccnli qui ciilin Spirilus siiiicius scribeus iu tonle, ipiiiupi.igesiiiio
resiirreciione, el in nnimri ct iu corpore. Consint die post iiiimolnlioiiemvuri Agni Jesn Cluisii. Ubi ?
itaqnc ires cssc t-iri-uincisioucs.Prima csl sarra- 111moiilc Siuui, sicul sermo perfuciioiiemcoiitiiiutis
meiittiii; ut durt-stiiil rcs illius sacramcif.i. Cil.ri notat, qtiem Christiis f.icil in iiionte. In Veteri sicut
Novo Tuslameiilo trin contiiieiitiir: proinissn,
lnpiJei Chrisliim sigiiilicnhaul. Uiidc Apnstolus: iu
Pelra anlem eral Christus(Joiiii. i); qui stiliccl toltit saciruiiciita, prrut-epla.Promissu Veteris, bona li>m-
peccala ntttndi(I C.or.x). Du iiiulirribus aiilcm qux- poralin, nnde cl Velus dicilur; iu qiii.ius Innien,
rittir quod rcmudiiim contrn oiiginale pt-ccutiim licel ohscuie, figurnbanlur rcierna. Proiuissa Novi,
hnhprent. Respoudeiiir : Fidem, oblulioncs, cl sa- Lcaiiiudo xierna. Sacrnmeuia illius, circunicisio,
crifii-in.Solet qurvri ciinm dc p.irvulis qurc niorie- qnic ct niiie legem , el ohservanlia S.tbhali. Sacri-
Lantiirnntu ociavaiu dicm.quoJ rcmcdiiimhnburciil, fitiu ciiuin iiiulln, ul ngni puschalis, et similin, qux
vel titruiii damtiarciiliir. Bcda vidcinr diccrc quod cuin 11011 cssciil prius supcrndditasuiil in lege; per
dnniiinrcnliir. dicens : Qui niiiic per Evangeliiiniter- D qmc eiiam fiilura vuritas inaiiifestiiis qiiam prius
libiliter ac snliibriicr clamul: Nisi quis remiliis fue- moiislrnbutiirctsi ndhuc occultu. S.tt-i-uiiientnNuvi:
rit cx aqim ei Spiritti saticto, non potetl imroire in baplisniiis,elc. Idt-oniileui Deushrutn aiiiiiinliasibi
regntim Dei (Joan. 111),el ip-e diuliimtiumalinl per im.:iolnri voluii, til popiiliiin iu suo cullti exerccret,
legeni siinm : Muscitltiscujits prwpttiiicaro uon fite- ct eos ah idololnlriareniovt-rei, ne scilicct ea dxmo>
ril circuuicisa peribit anima illa de poy.ulo, qttia niis immoliireiit.
pactum meitmiriitttm ftcit. (Gen. xvu.) Scd mtiiiis CAP.III. De prwceplitprimmlabttlm.
vitluiur hnc Dui ruliiii|iieiuhimjudicio qiinm lcincre Ntinc dc prrpccptis restul diccrc. Iu prxceptis
aliquid ilefiniru. Qiixriiur quid Jislnl inter hnplis- coiiiprchundiiiitur iialtirnlinel figiirntivn. Naturulia
liniin cl circiimiisioiiciii qiinnliini atl cfiicaciani. dit-tiiiiurilla duccmqux a nnturnli mniiniulegc; nec
Beda: lilemsalutif i-iecurrtiiotiis uiixiliiimcirciiinci- in sctipla siinl lugu inclioalusud renovala, quia pcr
sio in Icgc toiilrn oiiginalis peccnli vuluus ngi-bnt, petcaliiui erniil deh-tn. Iliuc siinl illa deceui iuan-
quoJ IIIIIIChnplismttsagerc rcvclnlrcgrnlireleuipore dulu qux cl iiinrnliadicuiilur ; uec stinl lerminala
coiisuevil, cxccplo quod regni coeiestis jaiiuum iu nova lege, iino pcrfeclius adimplela. Figuraiiva
iicrdumiiilrare polerant; taincn in sinu Ahrahrc ad tempus dnta sunt, ad futuratu veritatem prasi-
1« SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. IY. «2
gnandnma Deosunt pnrmissn, et veiilale adiinpleta A CAP. IV. Dt auatttor primit prtreeptit tecunda
finem nrceperiinl. In illis (lucuin prrcccplis JiU-ciio labutte.
Dei ei proxitniiinperaitir. Tria quacin primn Inbula, In serunda labiila prinium pr.-prepiiiinnd rnrna-
9d dileclioncni Dci; srptem nlin qurc in si-i-iiiulii lein pnlreni referitir ; siiiit priiiiiiiu priiinp.IJIIIIISO
tabula, ad ilileclionemproximi rufuiiiiilii'-.Primuni ad Patrcm I-OB esleni; quoJ lulc usl: llonora patretn
pr.Tcepliiiuprim.e inhiil.u Inle csl : DomimttDeut liiiiinet niairem titam, ut tis longmvtistnper terram
IUNIDtut unut ett; iptmn adorabit cl ipti toli terviet (Exotl. xx). Iii liis honorn qux conira Deum siiin-
(Denl.xt; Matlh. iv). Iudc viileiiiluui csl quod alia Rimiihon sunl: ohedieiiiloct in nei-essiialihussnis
est siTvinisqnrc suli Deooxhibenda esl, qmc G';i'ce qiinntiiiiipnles siihvi-nieinlo. Ut sis lnugrrvussnper
dicitur Inliia; ct ulin qiin: etiniu hoiiiiuibiis polc.rl lerrniu, stilicct vivouiani. Setniiiluni prierfplam
exhiberi, qu:c Gixcc d.riltir duliu. Diiemiis cliam est: Nanocridet (i/i/.). Ilomiii.lininlit islis modis:
boiiiiubus ruvi-riMitiniii cxhibcre, sicul pm-cipit inaiui, liugiin.consensi. J nla-ie iiu, quanvis inniiu
Aposinlus,sed iiiin sicut Duo. Uiuluillud : Honorem Chrisiiiiu IIOIIoriiJeniiil , liiigtiissuis (IIIIICII occi-
HUHIII nnlli d„bo (Itn. XLII).Ilonor isle esl illn ruvc- dcruul. Consensu qiioquc voluninlisiiiulii liomiciJx
rcnlia qiiam soli Dco csh huinils; quo.l esl tolani Sniil; midc: Qtii odil fatrem ttiuin Itomicitla«J
meniein |ier huiiiililnlemcl ilevotioiicuici subster- B (/ Joan. III). Ju ii<i liccl occiJere, ct si zulojusliliae
ncre, ei ipsinn priucipiiimet fineiii onuiis honi cre- hoc fniil iinn c.oiiiiiiinilhoniiciJiuni. Tcrlitiiu prrurc-
dt-ru.Et bociiuulo SolnsDeusesl nilornnlus. El isla pliiin: Non machabtrit (Exod. \x). Dnoli-x est
scrvitus, sicnl ilixiiiitis, lalria ilit-ilui-npud Grrccos. ftiruicnlio: spirilnrilis, de qna dicitur: Perdiditti
UnJe iiliilol.iirrediciiiilur qui liunc culiimi rrealurx omnesqtti fornicanttir abt le (Psat. l.xxn); ct cor-
Iribiiuiil,servicuies crealura; polius qiiam Creatori; porulis de qun ngilur liic. Ei in Kvnugclioprohihct
scilici-lquad Duiest idolo allribiieuies, de quo dicit Chrislttsoiiincuiillicitnm coiicupiscenliam,dicens :
Aposiolusquod uiliil est idolmn: Idolum niltilttl in Qui rider.l mulierem ad concupitcenaumlam, jam
mttudo (I Cor. vui). Quoil nec de itiateriu dit-tum mcecliaiutett eum in cordetno (Maith. v): in lege
csi, siciil de lapide vel ligno, qiiouiaui rreutitr.fiDci enim iiichoalnsunl hxc niniidutu, cl iu Evnngelio
lum ; sed de foriua vidcturessc dicliim. Idco iinm- consiiminaia.Qunrtum pi-u-cuptuiucst: Non fttrtum
que diciiur forma , et illud proprie iJoliim dicilur, fncies(Exod. xx). Sub furto (•onipreht-iidiiiirsacri-
cui impriniiiur forina aliqun ut colulur laiiqiinm legiuni; quod cst auferrc vel sni-rumde sacro, vel
Deus; qux forina nuu esl opus Dei sed opus hoini- noii sacriini de sncro, vel sacriiin de non snt-ro.
nis iinilauiisDeum: qun re nihil est. Quidquitlunm- Sacruiu nppellalur quidquid inaucipatutn PSIculliii
que esl, velesl opus Deivel opus lioiuiiiisimitniitis divino, sive sii lenipliiin sive res lempli. Rnpina
Deum. haque idoltiui nihil esl; id esl illutl propier clinm sub furio coinpieheiiilitiir. Qui cnim furlum
quod iduliuna; pellntur. Vel iia dictiim esl ac si di- prohibuil, rapinnm non permisit. I)e qua inquit
cerelur : corporeus nngelus uibil esl. Non negatur Augiisiitiiis: Qiiniidiu res propier qiinm pcccnlnm
esi IIOIIredditnr, iioiingiiur poRiiiteiitinsed fingiiiir.
aiigelum csse, neque corpus; sctl cx illis duobus
uiiiini esse negnlur. Iinquc qui dii it, idoliim iiibil Sub rnpinn usurn conipn hemlitur. Ilieronyiniis:
esl, iieg.ilessc nliqnid illml ipiod ipsi piiinhnnt esse Usnras quxrcrc ntil frainlnre nut rapere uiliil inle-
iJoliim, scilii-etmiaiiipersoiiaiu ux siimilacroilloct rest: Comiuoduiratri tno tl at-cipcqiind dcdisri, et
nihil supvtiliiiiiiiqurcnis.Atiguslintis: Usuracst plus
spirilu prsesideulccoiistniilem, sit-utex corpore ct
animnconslnliitmslioiuo.Pulnbaiit eniiu quod vive- acciperc quain dnrc. Qnoil filii Isrnel jEgyptiis
rel iJolniii eiloqui pnssct iniiqiiniiipersonaronsiniis feccriinl noii fuil fiirluin, quiu ex fainilinri ninn-
ex siiiiulncniclcx spirilu illi siiiiulicroprrrsidciile; dnto hoc fecerunl. Si cniiu ille qui lcgeni cdit
el illud tale niliil est. Secitiiiliini pra?i-rpiiiiiiesl: nlitrr prxcipil, non transgrediliir legem qui ci
Non attumet nomtn Dei lui in raiiuni (Fxod. xx). obeJit.
El sicut pirpfupliinipritiiiiiiip-ttiuel nd Pnirem, ila fj J CAP.V. Dt qninto prmceptosectindmtabitla.
istuil ad Filiiim. In vniium nomcn Dci nssumil, qui tf Quiiiliiiiipirfceptiiin esl: jVo»faltum lesliinoninin
credil Filimn Dei taiitum esse liomiiiein.Iu vnniiin dicet \Exod. xx). Ilic |iroliibuliu- perjiiriiiin; scd
assiiiuil, qui eum nnn ntlumt, el qnia ab eo factus, qtiiaoniiie perjiirium est iiu-iiilafiiim,diten lum cst
ei quia nh co roilpmntiis.Unde ct ipse dixil: Crt- quid sit iiiciidnt-iiini,et quod ineiidnciiiiiisil peiju-
ditisin Deum? tl in mtcreditt (Joan. xiv). Ul inlel- liiiin. Aiignsliiiiis: Menliri esl coiilru hoc <|iio'l
nniino senliliir loqiii. Opponiliir de Jacob ipii
lijtaiimspmn non solumndoiniiJttmn nohis iu Di-vi- patri
nitnle qua mnJidii, sed eiiani in lnimniiitnle qua dixit: F.gotnm EMH (Gen.xxtii), iiinlru consiilt-iitc,
redemil. Unde Ptopheln : Adoratt tcabellnin pediim qiiod ipse conlra consiieiiliani diccbnl: veie eiiim
ejtis, qnouiamtanctum ett (Psal. xcvui). Qtii caim scii-bnlse uon csse ES.III.Aiigiisliniisinmen inqtiii:
sicnilor.it hiiiiiniiilnieniChristi Jesti, id esl eiim qui Jatoh quod nmtrc fucil nucloruul patrem f.illui-uvi-
in hiiiiianiialereJrinil, noit crcatiirain sed Creato- derelnr,si diligeiiturnituiiilnltir,noncsi meiiilnciiim,
rein adornl. Terlium ad Spiriliiiu snncliiinpertinct. sed inysieriuni. liem oppoiviur de Joseph qui frnlri-
Obttna diemSabbati (Exod. xx), id esl exspecta bus snis dixil: Per taluiem P'taraonii erploratores
reqiiiemperboniUtemjDei,id esl Spiritmn sancitim. tttit (Gtn. XLU); eulixil se augurari in scyplio,quod
123 HUGONiSDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 124
tamen verum non fuit. Dicunl quidain quod mcnda-.A bet autera pcenitcre quia lcmere juravit. Jsidorus:
cium fuit, sed non lale mendaciumquod pect-nlum Non cst conservanditin sacrainenltiin quo mnlum
sil. Dicunleniin quod non omne mcndaciumpecca- incnulc promiliitur. Ycliilsi qnispiainadullerx per-
liim sil, scd illud solura quod dicilur iiiteiiiione fnl- peluiim cttiii ea permanendi fiJem pollicentur : lo-
lcuJi. InleiilioauleiiiJacob erat malri obedirc.Simi- Icrabiliusust cniin non implcre saciaiiieiiium quain
liter Joseph non intendebat falleru ; .scd non tam permaiiere in slupro. Beda: Deniquejuravit pcr
cito velebat se mnnifcslare. Sed boc non videlur DoininumDavid inlcrficercNabal virum stulliim ;
velle Atigustinusdicens quod nec pro vila alicujus sed ad primam iniercessionem ' Abignilfeminx pru-
menliendum sil. Melius itaquc videtur esse ut cos dcntis minns remisit, ensetnih vaginam revocavit
non esse menlitos dicamus, sed fumiliari maiulnio neque uliquid culpx pcrjurio lali se contrnxisse
hoc dixisse, sicut cl Ilubrxi exciisanlur a furto, doluil, (1 Reg. xxv). Item dicit lsMortts: Qui arle
fumiliari matidalo. Cum eniin mater Jncob pcr Spi- yerborumjural, Deus qui inspeclator esl cogilaiio-
ritum sanclum hoc ei prrcciperet, malri obediendo niiin sic aspicil ul cui juralur inlelligit. Quod sic
Spiiiiui sancto obtcmperabnt. Ilem opponitur: Si exponendum est : Arte verbonun, id est qui ad
quidquid dicilur contra lioc qtiod a Spiritu sanclo fraudandtimalium jnral: Deustiinc vere sic nspicit.
est cst mendacitim, lunc illud, Chiisltis esl verus " ut illc qui injtisle decipitur inielligit. Si autem
Dcusel verus homo, cum boc dicafrJudaetiscontra aliquid pro vitaudo periculo non ul proximiimIretlnl,
conscieiitiam: sed nullus auderet diccre hoc essc sed ul sc vcl aliitni a necessitale liberet, vpnialem
mendacium. Adquod potesl diciqttod illudest verura dixerit, el laincn pcr hanc veritalem alitul occul-
quod dicit, non mendacium; et tamen ipse inenli- luverit quod revclalum peiiculo foret, non peccal:
tttr, sicut juslus pulans se vcrum dicerc fulsum sictit Abraham de Sara, Soror mea eti (Gcn.xx), non
diccns non mcntitur. Auguslinus in EncliiriJio : est menlitus ; ciira illa esset soror, id esl cognala;
Neinosanc mentiri judicandus est qui dicit falsura et si illud jurasset non peccnssel.
quod pulat esse verum; quia quanltim est in ipso CAP.VI.Desextoet septimopraceplistecundmtabulrn,
non fallit, sed ipse fallitur. Ille polius econlrario Sexlum pr-xccpium : Non concupisces uxortm
menlilur qui dicit vertiin quod putnt falsum. llem proximittti (Exod. xx). Seplimiim: Non concupiscet
Augiislinns: Mendaciumest fnlsa slgnificaliovocis rem proximi liii (ibid.). Ilic opponitiir dc hoc qtiod
cum inlcntionc fallendi; quod sic debet intelligi, Dominiis in Evnngelio,cum supplcct illud prxcc-
cuni intentione fallendiqux lunc inest vel poslea plum : Non mmchaberit (ibid.), dieit: Dicttimett
advenit. Qiinndoque enim cum aliquid promittit, £| antiqurs: Non mmchaberis.Ego aiuem dico vobis:
non lunc habel voluntntemfallendi. Item Augusti- Qui viderit muiierem ad concupiscendnmeam, jatn
nus : Cura causa Iiumililalismenliris , si anlequam mmchatusest eam (Matth. y). Sed hoc non fuit su-
menlireris peccalor non eras, inentlacio reus eflice- peraddere, cum in lege idem prohibeatttr, ut in lioc
ris. Si enim te peccalorem dicis et ita non credis, prxceplo : Non concupisces lixorem proximi tui.
vcritasiu te non cst. Itera dicit Augustinusquod pro Hic cnira concupiscenlia prohiberi videtur sicut ibi.
salute alterius non sit mentiendtim.Celare nainque Ad quod potest dici quod vere hoc prrrccptum bcue
licet verilaiem ut non prodat eum qui quxritur ad intellectum el actum prohibel et volunlateui; el qui
occidenJum ; sed negnre non debet verilatem. Op- boc prxcepto sic intellecloct opere et velunlate a
ponitur conlra illud : Si bona est intenlio, bona est malo cessnbant, non homines Vetcris Tcsiamenti
operatio; sed qtii negat se vidisse illum, cura tamcn sed Novi dicendi sunl; et lex eis sic intellecta non
viderit, bona inlenlione facit ulliberet eum a morte. vettissed nova eral. Elsecuiidtim hoc in Evaiigtiio
Ad quod polest dici quod non debct dici bona in- niilln superadditiofacta esl; sed explanatur quod ibi
lcntio illa qux nnn cst secundum scientiam, licet,. occullum fuerat. Sed cum utrumque probiberct lex
sit pia. Hpc enira debet habcre bona inlcnlio et bene inlellccta, secundmn qtiod non littera sed spi-
ut sit pia cl ut sit recla ; quia non est virlus inise- D riltis dicenda eral; carnnles auteni alterum tanltim
ricordia sine juslilia. Qtiidam lamen dicunt illud intelligebantscilicet aclum prohiberi, et boc scctin-
non esse peccaltim, et hoc dixisse Auguslinum ad duin Hlteram legis. Unde illnd : Littera occtdit, tpi-
terrorem, ul lioinines a menilaciodelerreret. Oppo- ritus aulem viviftcal(II Cor. ui). El secundum hoc
niliir de obsletricibus et de Raab quod pro tali facla est superaddilio. Ut in hoc prxceplo : Non
mendacioremuneratx sunt. Sed, sicul dicit Augusti- concupisces res proximi tui; utrttmque prohibclur
ntis : Non pro mendaciosunt remuneratre, sed pro et volunlas et aclus. Actus secundum quod littera
pietate. Duo enim in hujusmodimendaciis attendun- sonat; scilicct non agas foris per quod conru-
tur: affectus pietatis quo hxc dicuntur, et ipsum piscere videaris. Voluntas prohibetur in hoc prx-
mendacium: affeclusremuneratur non roendacium. ceplo spirtlualiler intellecto. Unde et Augusiinus
Jocosa mendacia et ironix, mendacia non sunt. dicit: Hoc inter Velusel Novum Testameniuni di-
Nunc videndumest quid sit perjurium : Perjurium stare videtur, quod ibi acltis prohibelur, in Novo
est mendaciumjuramento confirmaluin. Si aliquem voluntas et aclus. Velus Tcslnmenlum accipit Au-
alteri facturum se aliquid mali jurare contingit, gustinus litlerara non spiritura, sicul et Apostolus
melius est frangere juramenlum quam implers. D<j- ublque fncit.
125 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. IV. 128
CAP.VII. Dedileclioneproxinii. A pei feciionem faccrem, si etiam esscm adeo perfe-
ctus siciu Puuliis fuil. Et in hoc eliam potest ordo
In istis scplem prxccptis dileclio proximi conti- chniilnlis considernri; quin Deum pi-x oini.iliiis di-
netur. Umle in Levilico : Dtliges proinnum tttttm ligerc debemus, scilicet lolo corde, loia anima, tola
ticut teipsum (Levil. xix) id csl in his in quibus mene (Mutih. xxn); post ipsiini nos ipsos; icnio
diligis lcipsum, sciltcet in habendis bonis xlcrnis. loco nlios. Undcillud : Diligesproximum iiiuni, tuc.
Yel ita: sicut leipsum, id esl m quibus vis le diligi, Nisi cniin prius diligat se, qtiontodo alius
poterit
scilicet in necessariis subininistranilis. Nec est in- sicut sediligetc?
telligendunisicut leipsum, id csl quanlum lcipsum, CAP.YIII. De ditectioneDei.
sicut quidam exponunt. Quxritur utrum dobeamus Charilas est amor honcstus qui ad eum finera
omnes xqualiler diligere, an unum plus alio. Qui- dirigiliir nd quem oportct. Amor est hoia ergn nl-
dam dicunt quod par effeclus charitatis omnibus terum ptopler ipsum voluntas. Uude Tulhus • Ami-
impendi dcbeat; sed in operihus cbarilalis ordo ser- citia cst volunlas erga aliquein bonarum reruin,
vandus est. Unde Paulus . Opertmur bonum ad om- illius cniisa qtiem diligil. De dileclionc Dei quam
ntt • maxtmt aultm ad dometti>-otfidei (Galal. vi). nd nos babet quxrilur ulrum xqnahler omncs di-
El hoc videltir Augustinus velle ita dicens : Oinnes ligal. Ad qnod videndum esl quid sit dicere, Deus
xque diligendisunl; sed cum omnibus prodcssc non diligil isttiin, quod cst, Deus approbal opern ejus; et
possis, iis polissiinumconsulenduinesl, qui pro lo- sub boc sensu potcst dici quod magis nnitra quam
corum et temporum vel qtiarumlibct rerum oppor- alium diligit. De eodem etiam potest dici quod
tunitate nobis magis corijiinctisunt. QtiedAugusti- inodo magis diligit euin quam prius, id est magis
nus dicit, omnes xque diligendistiiil, ila polcst ex- approbat ejus opera quam prius. Yel magis diligil,
poni : Omncs, id est, natura in omnibus xqttnliter id csl ci grnliam snam amplius infundit quam pritis.
est diligcn la, vel salulcm omuium deberaiis xqua- Eumenim dicitur diligere quem facit diligere se et
liler diligcre. Si enim aliquis plus diligil salulein cogioscerc, infiimlendoei gratiam suam. Appellalur
patris vcl amici quam aliorum, non est hoc ex cha- eliam dileclio Dei ipsa diviua elcclio, odium Dei
ritale sed ex affectu carna!<qui naturalis est; ncc ipsi reprobnlio : Dilexi Jacob, Etau odio Itabui
est culpabilis, ser) hic non est perfeclionis. Oppo- (Malach.i). Et nlibi: Qttt elegit not anle mundi con-
nunl qutdain : Quem Deus magisdiligit et nos magis slilutionem in charitate (Ephes.i). Et in alio loco:
dehemtis diligerc. Ilaqite bonum et jiistum magis Propler nimiam charilatem sttam qua dilexit not
debemusdiligerequam alium.ltaeliam probalurquod _ Deus; et cum essemusmorttti peecatis noslrit convi-
magis alios qunm nosmelipsos debeamus diligcre; vificavitnot in Christo (Ephet.it). Et sccumliim hoc
quandoqiiiilem scimus eos mehores nobis el a Deo potest dici quod magisdiligit untim alio, id esl ma-
inagis diligi- Ad quod dicitur quod in homine duo jorcm coronam prrcparavit ei. Sed non potest dici
snnl diligenda : nalura et virtus. Natiua xqua- in ista acceptione quod ciimdcm modo plus modo
liter diligenda; virltis autcm mngis vel miniis dili- minus diligat. Ab rrlcrno enim lanltim dilexit untim-
geuda, sccundum quod mnjor vti minor fuerit. Et qtiemqiie quantum modo diligit. El Pattlum lantum
ita magis debemus diligere bonum islius quam il- diligebat cliam cum malus eral, qiiantum raodo di-
lius, quia magis esl; non tamen naluram rongisvel ligit; non tamen malum ejus diligebat. Ei enim
niinus, vel inngis salutcm unius quam allerius cu- omnia siint prxsenlia; et quod de Pntilo in tempore
pere debemus. fulurum erat npud Deum prxseus eral, ct talem
Scd opponitur quod eadem ratione magis debeo eum diligebat qualis ftCiirus erat (quod apud ettm
diligere bonum ailerius quam meum, quia majtis futiiiiim non erat) et qt.alem in prxsenlia eum ab
esl. Salis potcst concedi, sed non in eo mngis dihgo xlerno elegerat. Auguslimis in libro De Trinilalc :
qiiam in me.Ut si bona veslis alicujus magis mihi Absit aittem ut Deus lemporaliler aliquem diligat
placet quam mea minus bona, non lamen magis D quasi nova dilcclione quaj in illo arile uon erat;
cttperem illi esse suum quam mibi meara. Et si al- apud quem nec prxlerila Dansierunt, et ftilura jam
leruiii necesse esset, mallem illum carerc sua facta sunl; qui omnes sanctos ante mundi consli-
qitam ego carerem mea. Ita bic dicitur quod licet lulionem dilexil sicut prxdeslinavit. Sed dum con-
boiiumillius majtts sit qiiam meum, si alterum islo- verlunlur et veniunt ad eiim, tunc incipcre ab eo
rum necesse esset, mallem illum carere suo bono, diligi dicunlttr. Et cum raalis iralus, bonis placatus
quam quodego privarer meo; nec in aliquo contra dicilur: mulanlur illi, non lpse.

Explicitui ett tractatut quarlut De tacramentis in generaliet prmceptisdivinit.


Yn HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 128

TRACTATUS QUINTUS.
DE SACRAMENTO
BAPTISMI.

CAPITULA.
Cip. I. De bapti'tr.o.— CAP.II. Qnm— sunt coisitUrnnduin tutptttmo.— CAP.III. De fnrma bapiitmi.—
C.AP\\. Qtid tii sacriinienttini1'iiiititmi. CAP.V. I>e tittceptioiie bapiitmi —CAP.VI Utritm parvitlt tin*
bapihnm mlrenlur.— CAP.VII. De jtisiificititoneudiitloritiitmile tntceptionem buplumi.— ( AP.VIII. Qui
postini bni.i iure.—TAP. IX. Uirinn tit bitptiimtisctim rrrbtt cnrrupleproferuutur.— CAP.X De nuitrria
bm./„„... — CAP.XI. De ret onsiune p.-.irinorum.— CAP.XII. Utrttm quis in ulero nialiis baplituri possit.
— CAP.XI.I. De cutechisntoet exorcismo.

CAP.I. De baplismo. A Palcr in vore. Dc his qtii a Joanne hnptizaii emnt,


Posl legeni Moysi successit lux Evangeiii, de iteritm quidam sunl baptizaiibapiismo Chrisii. Alii
cujus sacramentis deiuceps dicuiidiimcsl : et pri- IIOIIsmil posiprihnptiznti: sed iiiantiuiniiiiposiliono
IIIIIIIIde bnplisniuti;, quod iu snc.i-ameiilisNuvi facla super fos acceperiiul Spirilum saiicliim. Sed
Tesinmeiiii piimum est. Baptisminii Clnisii prre- solel qureii qunre isti ilerum bnptizaii, et non illi.
Iitintiavil Jontines suo hnptismale qund sola aqua Diciinl qiliilain quod di; haplisino Joaiiuis prxsn-
et uoii spirilu fiebal. Unde ipsemet dicil: Ego bu- mehiiiit, quotl illi noti facichaut. Iliernnymiis ii
olitn in ttqtia in preniienliain(Matlh. m). S»ln cuiin Epislolnduiiniiisiixniisvirodicil :QiiinSpiriluin san-
^orpora nlduehat, peccala vero IIOIIlollebat. Ad cliim iiesfiehnutiiui Joaiiiiishaptisiniiiuupfcperant ,
rpiiJ cigo utile? Ut prxparet ad bnplisma Cbrisli, iterum haptiz..'i siinl. nc quis pularct et geniibu;
licttli catciiiismiis liupiismiimprtrcedit. Quod au- ac Judxis uquas sinc Spiritu sniiclo posse suflicere.
tciti sc (liiil baplizure in pu>niien'.ium,sic polcst CAP.II. Qum tiuil contiderandain baptismo.
expoui, id est doccus pccniientiam. Poeuitentes In snrraoiftilo liaplismnlisIIIPC coiisitlerandasunt:
eiiim baptizabat. Et itu licet bapiisums ille niill.iin insliliiiio, causa iiisiiiuiioiiis, forma bnpiismi, quod
couferrel i-emissioueineis, laineii pcr poeuiienliam sacrnmcnliim,quiJ res satrnmciiti. Inslitulio, sicul
et circiimcisiniicmquaehabebanl, adhtic stnlint po- diximtis, fncta fuit qiiaiuloClirislus ad bapiismuin
leraut salvuri. Vul iin polest exponi : Baplizahut in vcnii. Causa iiisiiiuiionis, ul in bnptismo himioa
pcfiuileniaiii, itl esl in sigiium pOCiiilcntirr.Signa- pcccniis iTsiirgfiei. Est ciiim conlrn peccata, lam
CIIIIIIIIeniin erat pceniientix haplismiis Joauuis; originnliuquaiii arlunlia, remcdiiim. Sed cnm pei
jjiiiasicut uqtiu iihluit torpara. ila pomileulia iiinii- ciiiiiiiiiisioiifin rt nlin sacramcuta legalia idetn lic-
ilantiir animx. Ilaqtic baplismo JouiinisNovi Te- rei apiul aiiliqiiosquoilpcr hiiptismiiiiicl cxtcri sa-
•laiuriili sucruiiieiitiimccepil insiiiuari. Uudeillud : cramcnlu npiidnos. pote>tquu:riqimre illacessnntel
Lrx el proplttlmusqut ud Joiinnem(M.ltli. \i). Non illa siicced.iiil.UmleAposiolusi-oiiiinuueiiipanil solu.
quod in Jouniicturmiiinlasit lex, ciim adhiic lugalia lioneni, ciimd'cit: Ila-c omniain figttracontingebunl
babertnl siuliiiu, scd quia ejus aholitio ihi tu-pii illit. (I Cor.x). Iraqiie,poslqiiniiiiff.tssil veritns,
OSlendi.Si eiiim nnlo pnss.ont-mIcgulia fnu-iiiha- figiurccessiiveiiiut. Ideo etium cessare dehucrunt,
bnissent, IIIIIItimc pasclialeu ugiitimfilin discipulis iil tliio pnpuli in iimim jiiiigerenliir. Ahliorrebnut
Lluislus cclehrasset. Si quri-riliir i|iiibus vurbis enim Gcniiles Juilivoriinncu-remoiiins;et i.leo, ut
iouniies iradurul biipiisiiuiin, iion habcuius dc au- JuJxi et Gfiitcs IIIIIISpopiilus liciiiit, necesse ernt
ctoriliile vciluiii. Quidum tniueii diuuiit quotl in Q renioverecuusumiiiiinicitiic.QuoJ Aposlnlusmnni-
iioiiiiiie venturi. Ilum si qtueriiur, qunre nun con- feslat, dicciis: El mcdium purietetntotventbtimici-
fereb.il reniissioiieinpecculoruui? quia ad lioc 11011 tiat, legemmandatornmdecrtlit evacttant(Ephet. n).
erui iiisiiiiiiiitn, sc.l til liam pra-pjrurel hupiismi Cirfiiincisionis ctiam sufiniiieiiiiiin iui|ierf'fcliiiii
Christi. llubeiil ruim satraineiiiu vim ct cllic.tiain eral, ipiia solis viris congrnelial; sctl qui lcgem
ex insliliilioiii'. Jouime baplix.mte venit ad ctini venil adiiiipluro,perfucltimvoluil sarraiiienliim: ct
Chrisiusitt bnplizuretiirnbco iu Jjrdaiie; nonquod qui doloresnostros poriuvit, ub hiijiismoili dolore
tpse cgercl qui sinu peccalo erat, sed ul iiqttns nos voluit liberurc, ut sti.ivissiiiiumtonferre sacra-
fanc ifirnrci. Ibi e.iim collalnesl nqus»illa cflicacia iiiiiitiim bapiismiquod iiullus abhorreret.
111qiiicuiii|iie posiea niergeretiir in eam itivocnlo Solel qtixri nn t-irciinicisioamisit slntiim snum
rumissionum: et ex quo haplisiiia fuil iiislitiiiiiliiin. AJ quod polest
iiomiiiuTriiiitutis, t-oiisi.-quuruliir
IIIIICitisliliiluui est bapiisnia Cluisti, iu quo lota dit-iqnotl in illis dimiscrntstatiiinquihus ista novitas
Trinitas operattir reiiiissioneui, cu us prrcsenlinibi «acrumtiUoiiimiiiinliata crut, et ab cis credilu ct
apparuit: Spiiitus iu ruluniba, Filius in liomiue, rccepla; in aliisadhuc hubebal slaliini, et corifcre-
«29 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. V. 130
liat ris remissionem itsqne nd ilhul toniptisqno ipsn A cniinne celchraiur. Recfe cnim lerlio mersi e<tis
vpt-ilasprr npnslnfos uhiqiic pr.iilicari cl manife- qtii urcfpistis br>plUmnin iininine Tiiiiiinii-'. Rci-ie
slari rn-pii, qiinmlo siilircl diiiiim psl fis : Prw- cnini terlio incrsi cslis qui ncccpislis hnpiis-na in
diattt Evangelinmomni cre.atitr(V(Murc. xvi); quod iinminuJcsn Clirisli, qui luiiia dic lesnrrrxil a mnr-
fuii pnsi rcsiirrcitiiiiitiii. Sic opponiiur q-imlilla dito ttiis. Illi ciii-n irina imiiiursin ivpiiin Doiiiiniru'cx-
snrramriiln, scilicct cii-fiiincisio ct baptismu, cum primit si-piillnrre, prr qiinm ChrisM roiisrpulii estis
ithiii coiiferrenl, noti ilubuuruiil siiiiul hahere sin- in bnpiisuio. Ilfiii Gifgoriiis Lcnudro cpisfopo De
titin. Poicsl dici qiind non hnbueruiil simul sta- trina mersioiie huplismi: Niliil vcrius rospoiuleri
slum qiiuiiiumad fosdein. polrst qiinm tpiotl ipsi sonsislis, quod iu iniii fltle
CAP.III. De forma baptitmi. niiil oflicit Kciirsix consuciiido divcrsn, quia ciitn
Formatii Iiujiis sncrniiiiiiii timli.lit Chrislus cum Irilms sulisistcniiis iinn sn'islaiiii i esl, reprehensi-
dixil: Ite, doeelr, bnpixtiiUe*cox in nomine Patris, liiiu iiiillnleuiispotesl csso iiif.inleniin h.iptisuialu,
tt Fi ii, et Spirittts tnucli (Maith. xxvm). El in ista vel lcr vcl semel liugci-e; quoiiiaiiict in tribus iner-
fornia dcbci Inuli sacrniiu-iilum.Lrgitur liimrn i-i siniiibus persoiiniiini Ti inilns, ct iu uni potusl divi-
Ac 'biis npnsioloriiinbnpiizassc aposlolos ut uomiiie nitatis singiilnrilus ilfsigiiaii. Ei-cc quoJ cx isia
Christi (Act. xix); in quo, sicut dicit Anihrosins, " nnctoiiinti-lict-lscmel ineigere laniiim , tiohislaiiien
lola Tiinilas iulcliigilur. In lioc cniui iiomiiiuinltl- videtiir quod mngis sil usns Ecc esi:c scqnenJus.
ligilnrqiii iiiiclus esl,scilicel Filius, ptn quo uiifliis llnimo supcr Epislolnuiuil Romniios: Iu stto sensu
esl, scilicel Puler, cl per qnein, scilicel Spiritus abiiiiduhnt Cypriamis, qiioniam seniel mergebni in
snnctiis.Ainhrusiiisiu liln-oDe Spirilu sntnio : Cmn hnplismopnrvulos; quin quod iiiiclligeb-ilsluiliose
eiiim tliiiltir in iiomiue Domiiii nostri J -su Christi, iiiiplt-bnt bonis npcrihus nbiiiulanJo, licet bnc ue-
per iiniinlemiiomiiiis iinpleliiiii est iiiyslcrium; nec scius dtiimpierct. Sed quin bonis opcrihiis nbuiula-
a Chrisli bapiisiunie Spirilus si-pnruliir. Si cnim bni, posiea eorreptus n Deoubundavit altiori sensu,
Chrisluin dic.is, ct Dcuin Pnlrcm a quo iinit is csl ler illos niorgeiulo.
Filins, et ipsum qni iinrtiis esl Filiuin.ci Spiriium CAP.V. De tuicepiione bapiimi.
quo iiutitis esl tlesigiiasli.Stripiiiui est ciiini: Hunc Dcinde restrii vidcre ipiod quiitam sacrnmeiitum
Jetum a Nautreth qttetn mtxit Spirittt tancto Dettt Cl rem SIISIipiiinl: nlii sucraiiiciiiiiiiit-l uon rom;
(ibid.). Iliuc voluiil bnbcrc qiiidainqtind si nliipiis nlii li-iiiet IIOIIsncrnnuniiuii. Snir.iiiioniiiin et lent
buplizclur in iiomine Pnlris tauluiii, vti in noiiiiue saiiiunciiti siiscipiiinlparvuli lihiciiiupioeln quihtis-
Filii lanlum (si non inleiliiiit cri-nrem imlurcre) r>fiuiipie huptizaiitiir iu noniine saiitiu" Triiiitutis, in
baplizaliissil, ucc debeai ichapliznii. Quod noliis ipiihus iion rrqiiirilrr proprin fidi-s.Adtilli quoque,
de ancloriuie non cst ccrliim, sc.l ex illa aiiclori- si proprin fidc accedimi, cl sncr.iiiienliiiii et rem
tate Auiirosii pcr simile vrihuii cl hoc dicere. sncrniiiciililinbenl. In istis propiin fi !es rrqtiiiitui',
CAP.IV. Qititt tit tncrantetiliimbnpthmi. siue qua iuill.im reniissioiitiii coiiscqiiiiiuiir. Sacru.
Nmic viilenilumcsl quid sil snci-ami-uliiincl quid iiifiiluni cl non rem illi qui liclu ncicdtini, vel siue
res sncraiiifnti in sacraiiiciiio buptismi. In omiii liilu et conle inipreniteiiii. Aiigusliiius-. On nis qui
cnim snci.uiifiiio isla duo tniisiiltTiiiida,siinl. IIic jam suacvolimlalis arbiier est consiitiiiiis, ciun nc-
polesl nppillnri snrraii.eiiltiniipsn uqun sniniiliialn. crdil iid s.iciniiifiiiiimfiilfliiiiii,nisi pomileal veicrs
Aiigiisliius l'u cnlt-chisiim: D.-helisscire ciirviiius vilir, novaiii iiicbnnre iion pnlcst. Ablui- pcunlciiiiii
ill.usaqiiiceiaiiinur prosii clcnrpoii.Nnii eniinoniiiis funi h.iptizi-iilurpnrvuli soli iiumrnifssuiit; iioiuliiui
aqua iiiiinilal; snnclilifaliir hrfu pcr co secinlinneui ciiuiii uii possuiu lihrro nrlJnio. Priius ipinque in
verhi Tolle(iiiiu vcilnini, el qiiidcsi nquunisinqiiii? Atlihus npostidoiiinisic loqiiitiira I JuJ:rns, iliceus :
Actcdit verhiiinail cleincnliiiii, el lit sncrniiienlinii. Agiiepotiuieniiiim,et bnpiimtur iiintttiuitqitevestrtm
Rcs liiijiissncrniueiili csl iulerioi- abluiio. F.i ipsa (Acl. II). Sfd snpiailitiis opponiliir illml qitod >.it-il
triiia iiiinicrsii)sncrumeiiliiiii ilicitiir vel Triuitnii.s, j^ Ambrosiiissupur liicuiu illum : Siat paziiitenia ttmt
vel Sfpiilliirrt!Itidiiniix. Ei nlin iiiulin sacruiurnla in dona tl voctttioPei (Ruin. xi). Gi-utinlloi in hnpti-
lioc sncrnineiito nrcfiirriinl, nl instifflalio,invocn- sino IIOIIrequiiil geiuituiii vcl planr.liim: i-l niiiiiin
tio Triiiitaiis. qu:c smil parles Iiiijus sacrnineiili; grnlis comloiiat.Sud hoc cst diclmii i'e gemilu ex<
qiiortim siiigulu uon nppelluiiiur sncrnmeiiiiim bn- leiiori; quin, elsi dcsil poiiilenlin txicrior, IIOII
tlicil
plismi, sed in cn cnnliiieiiitir. Ruptismiisesl immcr- iiiiiiusi-oiiiliiiiiiiiiuromiiiu.Sed ipiod Girgoriiis
eio facu fnm invocnlioneTriniinlis. Alinriiim qux paiiiiteiiliam qiindragiiitn dicrtim iin.iiuiulnin, ad
prxceihiiii atl ilecoicm siinl et nd reveiciiti.ini; sed expi-iieiitiain (il, til si-inliir ipio nniiuo qiixriiut ba-
IIOIIusl in cis vis ipsius sarraiiienli. Bupiismiiseiiiui ptiz ii, qu. mloqiieeuitiisiiiiiilrrlirrietpiifiuiil hnpli-
lih v Dc.
inlerprclaliir ttuclio. Potesl eiiim haptisnius appcl- znri. Iiem opponiliir illtul Aiiguslini, t-x
iari ipsiiin eleiiientiiiii sniiflificntiiiii; scd non ila tiiiico buptismo : Non in puditur buptismi grulia
iiinusi oiliuin
proprie. In hnt-Inco dircnditm csl quoil lerlio dehet qiioiiiiuus pt-ccnta iiiuiiilnt nmniu,
fieri iiiimersio.Auguslimis: Poslqtiamvos ciedere fraiernuiii in ejns cui dimiiumlur aiiimo perseverat.
coiiiinissim
promisislis, tetiio capila vcslra in sacro fonte de- Solvilur liPslernadie el quidquid snpra
mersimus,qui ordo bapiisuii duplicimystcrii signift- est, solvitur etiam quod cominissum ipsa hora mo-
131 HUGONISDE S.YICTORE OPP. PARS II. — DOGMATICA. 132
inenlane.i qiix est nnte baptismum cl in ipso bnpti- A niysierium baptismi, cum non contemplus religionis
smo. Deincepsaiitem conlimioessc reus incipil non scd arlictiliis neccssiialis cxcludit. Scd dicunt qui-
solum consequeiitiiim,sed et prxierilormn tlicrum, dam hoc rclractasse Aiigiislinum: quod falsum est.
hoiainm, inomc-niorum,redeuiuibtis omnibus qux >'on enim senleiitinm relmctnvit, sed excmplum
dimissn sunt. Scd hoc iion secundiim se dixil, cum qttod iie Inlronc induxerat. Augustiniis in libro Re-
Dominus in Evangelio dicat: Si non remiseritisho- tracinliomim : Cum dicercm viccm baplismi pns-
minibus ex corde peccala eorttm, ncc paler vester sioncmposse babcre, non satis iJoneum posttiexcm-
remitlel vobis peccala vestra (Marc. n).) Id qiinqne plum illius latronis; qitin ulrum non fuerit«bapliza-
Aiigusiiniisalilti dicit : Tuiic valere incipil nd snlu- lns incertum est, magisqtic bnplizntiim fuisse cre-
tcm liaplismus, ctim illa ficlio vcrnci confessione dendmn est. Ambrosius de Vnlenlitiinno : Vcn-
recesseril. Opponiiur illml Apostoli : Quicunque in trcm mcum doleo, ct prophelico ulnr excmplo,quia
Cluisto baptizati estis Clirisliini indttislis (Gal. 111). quem regenerultirus erain amisi, ille tamctt gratiam
ScJ ditimiis in Chrislo bnplizari eos qui in cnnfor- qunm poposcit non aiuisil. Istis auctoriialibus patet
milnte Christi bnptizntUur, ut moriantur vetuslnli qttod stifficil lides sine sncramenlo non bnbcntibus
pcccati, sicut in Christo per nioiietn veltistns pec- tenipus, quoJ ct raiio probat. Sicut enim baplismtis
cuti ciiicilixn fuit. Auguslintis nliler solvil hoc, di- B sine propriu fidevalet parvulis non valcntibus habere
cens : InJuunt atitcm liomines Chrisiuin aliqiiando (idem, ita fides non valenlibus habere sacramenlum
usquc ad sncrnmenli perceplionem; nliquandousque debet valere. Item nullus ncgabit ante baplismum
ad vil.c stinclificnlioiiem, alqtie illntl primum et fidem et charilalsm posse haberi; mnlti cnim cum
bouis el iiinlis polesl esse communu.Rem cl uon fide el charila/e nd bnplismum accedtint. Nullus
sncrumfiUiimbnbcnt, sicnt marlyres, et appellalur cliam negabit eos tunc posse mori; et si tunc mori-
ipsiiii! marlyriiiiu baptismus, quia viccm baplismi renlur cuin fidcm cl chnrilatcm hnbennt, ccrtiim
complct. Opponiiur tle hoc qnod in Evangeliolegi- est eos non dnmnari. In charitatc enim nullus dam-
liir : tVisiqnis renaltts fuerit ex aqtta et Spiritu san- nalur. Sed dicunl non posse csse ut aliquis habeat
clo, non potest intrare in regitttmDei (Joan. 111).Sed fidumel chariiatem el moriatur sine buptismo. Non
coiisucitidocsl Scriplurae determinnre prxccdeniia eniin, ul dicuni, permitlercl eos mori siue baptismo.
[icr scquunlia. Dicil enim rtlibi : QHI" perdideril ani- Scd, ul niilii videtur, cum ipsi non sinl consilinrii
mam sttttmproplcrme invcnitt eam (Malllt.x). llem: Dei, slultum cst el temcrarium eos boc aflirmare.
Qni me confesstisfuerii coram Itoininibus,cl ego con- Ilcm qui hoc dicunt, scilicct nullum salvnri sine
fitebor eum coram Paire meo (ibid.). De illis qui _ baptisnto vcl marlyrio, auctoritates nohis oppouunt:
lideni Chiisti habcnl, sed arliculo nccessilalis uoti Auguslinus De fide ad Pelrum : Ex ii!o leinpore
possuiit sriciuiiit-nln stiscip«re, qtixrilur tilrum sal- quo Salvator dixil: Nisi quis renatu.s fuerit ex aqua
venltir un nou. Quotl ipsi snlvnnliir nutlorilas et et Spirilu sanclo, uon polest inlroiie in regnura Dei;
ratio viili.iitin-npprolinrc. Iu Evangciio tlicil Doini- absque sacramenlo bnplistni prxter eos qui in Ec-
niis Qui cretlideiit in me, etimnsi mortutts fuerit, clesia calholicasiuc bnplisniaie snnguinemfundunt,
vivel (Jotin. 11). El nlilir : Sic enim dilexil mundttm, nec regnuin ccelorumpotcst quisquam accipere, nec
tit Fitittm suum iiiiigeiiiiuindaret, ttl oinnis qtti credit vilnm reternam. Item ex dictis Anselmi cpiscopi:
in ipsum non pereal, sed liabcat vitam (cternam(Joan. Calechumiiiiiin quamvis in bonis operibus dufcn-
iti). Setl nppouiltir illuJ : Nisi qui.sreunlus fuciil ex clum vitam habere uon credimus, excepto dunlaxat
nqua ct Spiritu sancto, non polesl introirc in rcgnuin nisi saci-ineiUum marlyrio compleat. Sed bxc etsi-
Dei. Nisi eiiiiu per «eqiicuiin deteriniiiaretur, ilitid milin de coiiieinnentibus dicta sunt. Si quis enim
lalsiiniessci quod inarlyres sine haplismo sulvuren- conlemnil sacramentum baolismatis, crctera non
(ur. Augusliniis Du uuicn baplismo, lihro qitarto, sufliciunt.
dicit bnpiisiui vicem aliqnniuloconiplercpnssioncin, CAP. VI. Ulrum parvttli sine baplismo salvenlur.
ul in lalronc illo cui non baptizalo dictuiu cst : |f) Qtrxrittir de parvulis qtii sine baptismate moriun-
llodie mecttiHeiis in paradiso (Luc. xxm). ticalus tur, non cx conleniptu religionis, scd quia non
Cyprinnus IIOIIlcve doctimeiiiiim nssiinipsit: Quod polesl sticctirri eis necessitalc aliqua : ulrura sulven-
clium nlqiie e.iinin coiisidernns, invenio non solum lur ? Ad quod dicilur quod non salvantnr, quia non
passioncs pro iioiuiiieChrisli id quoJ decrnt ex ba- habenl fidem, qtirc in adultis, sicul diximus, cum
piisnio posse supplere, sed eiiain fidem couversio- non sit conlemptusreligiouisvitem bnptismisupplet.
nuiiiquecordis, si forle tul cclebrniidum myslcrium El qtiod iion sulveniui-in inuliis ostcndil locis Augu-
baplismutis in ungusliis tcmporiiiii surcurri non stitius. Tumen, ul ipsc rtit in Enchiridio , mitis-
polesl. Ncquo enim lutro ille pro iioiiiine Chrisii simn oniiiium poeiia erit illis, qui pra-ler peccntum
criicilixus est, scd pro f.icinoiiiius suis. Ncque quia originaie iiullum insuper uddiderunt. llic quxri
crctlitlit passus usl, sctl diim patilur crudil. Quaiiliim solet si cupla civiiuie aliqua a paganis inlctilecren-
igilur vulelctiaiii sine visibilisncrumentobuptisiiius, (ur pueri ulrum salvarenlur, an non, cum pro Chri-
qtiod aik Aposloltis: Cordecreditur ad justiiiam ; ore slo cujus putrcs eoriiin sunt ctiltoresoccidcrenlur ? '
aulem confessiofil ad saiuiem (Rom. x), in illo la- De quo niliil dcfi.iilum babemus. Videlur lameu
trone declaralum est. Sed lunc implelur invisibililer quodejus misericordia quas parvulos ab Herode oc-
»33 SUMMA SENTENTIARUM.— TRACT. V. 154
cisos liberavit, ct islos non despicerel, si ideo occi- A liccl pngauiis sit qui bnpiizat. De his qiti a mtilieri-
ilcrciilur; quin in Cbrisliim crediimi ab illis cretle- liitsbaptizniiiiirqiixritur utruiu rehnpiizari debeam?
ri-iiinr. Sed quin non hahemiis indc aiicloritnte.m, Qtiidnm dicunt qnoil nJjaplizanili sint, pro istn nu-
divino jmlit-ioreliiiqiinmus. ctorilatnte cx concilioCiirlhaginensi quaiio: Mtilier
noii prxsumnt. SeJ non csl prxstimpiio
CAP.VII. Dejttstificniioneadullorumanle susceplio- bapliznrc
itftn bnptismi. qtiod necessitas togii. lsidortis quoque dicit: Qui
De aiinltis qui ciiin fidc ei ditcctione corde cou- a niiilieiibtis bnptiznuliir, rcbnplizandi non sunt.
Irito nd liaptisinum nccedunl, qtixriltir ulrimi anle Dc illis quoque qtii nb bxrcticis bnptizuntur quxri-
baplisintiinjustilicati sinl ? Quod videtnr illa nuclo- ttiriiirum rebnptizari debeant. Ucda: Sive hacreicus,
riias vt-lle: Peccator quacttttqueliora ingemucrilvila sive scliismalicns, sive facinorosns qtiisqtiam in
vivei(Ezecli.xw). ltcm : Cordecredilur ait jtisiitiam coiifessione sanclx Trinilaiis bnptizet, IIOIIvalet
(Rom.x). El alibi: Jtttius ex fide vivit (Rom. i). qui hapiizatus est a bonis Catholicis rehaptiznri, ne
Ex quo cttm habct fidcm el dileclioncm, spirilum coufessiovcl invocnlio laiili nomiiiisvideulur aniuil-
liabel iiihabilantem. Sed scripltun esl in lihro Sn- lari. Augiisiimis atl qiixsiionem Orosii : Qiinmvis
pientix: Spiritus sanclus disciplinmeffugietficlttm; uiiiim hnpiisina sil et lircrulicoriiin, eorum scilicet,
tt non Imbitiibitin corporesubdilo peccalis (Sap. I). R qni in iiomitiePntris cl Filii el Spiriliis sancti ba-
Unde, videtur quod jani sil miiiidatus a peecaiis. ptiznnt iu Ecclcsia , tatholica, tamcn qui extra Ec-
Sed si per fidemel cordis veram contriiioiiem jnm clesiam hnpiiznutiir non suiimnt ad saliilem baptis-
solutus esl a peccalis, quid in bapiismo ei posiea re- nitiin, sed ntl pcrnifiem, habentes formain saera-
mittilur? Videtur enimquod in baptismo niliil rcmit- inenli, viiiuicm ejtts abnegnnies. ldco eos Ecclesia
lilur ci, CIIIIIpritis sint ei remissa peccnln. Adhoc iion rebaptiznl, quin in nominc sanctx Triiiilulis
potesl dici quod quamvis istc de quo loquimurjum baptiznli sunl, ipsu prcfecto sacramenli forma.
jusltis sit, quia non babet voluntaiem peccandi cl de Augusiinus in libro De^fidead Pulrum: Si in bx-
prrcteritisdolet, lainennondumjustificniiisest, cum resi quncunqtie vcl sclilsinaie quisquam in nomine
adlinc debito peccati tcnealiir. Cum enim vulmis Patris, et Filii, el Spiritus sancti haptismi sacra-
per confessionemconlis jati ostenstim sit medico, menliim acccpii, integrum sacramentum accepit;
restat ejtts reciperc medicinnni. Sed quis ncsciat sed saluieni qux virtus est sacranieuii non hnbebit,
sncraiiienla esse medicamenta? Unde: Qtti sanat si extra Ecclesinm cnlholicam ipsum sacrameiiiiim
coniriiot corde el alligat contriiioneseorum (Psal. hnbuit. liem Attgustinus super Jonnuem : Baptis-
CXLVI).Necsufficii medicovulnus confiteri, si con- mus talis e.stqualis esl ille in cujus polestate datur;
temnitur ejus mcdicnmentum. Ilaqite constal quod iion qiialis esl per cujtts ministerium dalur. Idem :
pro pcccalis snis adhuc debel medicinamsacranicnti Potcslasbaplismi in iiullumtrrtnsit; scd mitusterium
suscipere. Nondumigitur est a dcbilo peccati soltt- transit in honos cl malos. Non exhorreat columba
tus, quare nec a peccato plene justilicnliis ciijus miiiisleritiminaloiuni; sed respiciat Domini voiuu-
debito adbuc (enclur. Scd post susceplinnem sa- laicm. Qiiid libi fncil ninlus iuinister, ubi est bo-
crainenli plcne mundalus csl; et si inorerciiir tuuc IIIISDomiiius? Neqite qui pluttlal, neque qui rigat
sine dilntioiic iret in glorinm. Si opponilur quotl tst aliquid; sed i,tii inciemenlumdtit Deus (1Cor.iu).
nullttm peccntum iiiipiiniliim, dicimtts quod ipsn Si siiperhtis fiiuril tuinisicr, cuni diabolo computa-
contiitio cordis, niors quoipieipsn ftiani ciiihcsccri- tur; scd noii conliimiiialiirdonum Chrisli. Quod
lia quam patitur dum nudus baptizutur, non relin- pt-r illiim fltiil ptiriiin est, quod per rlium transit
quunt pcccatuin impuniltim. Sed si aliquis lidem liqiiiduin est. Iiem : Pcr lapideum canalem transit
linbenscum dilectioncvclil baptizari et non potcst, aqua atl areolns. Iu cannli litpideo nibil generat ;
artictilo necessitalis iiiicrveiiiente,crediinusCUIII
per sed bortus pliirimosfructus nfferl. Iiemnos diciimis:
ineffnbilemDeimisericordiaraa prxdictosolvi debito. Justos essc oporlet lanti Judicis minislros. Sint
Quandiueninipoteslsolvcre, lenclur nisi soivnt; setl •f. ministri justi si voliiciinl; si auiem noluerint esse
cuinjnm IIOIIpotest, et lamen vtill, non imputnt ei justi qui in cathcdra scdenl Moysi, securum me
Deus. Nonetiim alligavit Deiissacranieiitispolculiam fecit magister ineus de quo ditit ejus Spiritus : Hic
suam; et qiiamvis per sncramenia saluleindare ttl qui bapiizat(Joan. i). Juxin auctoritates prxdi-
decreverit, poiest tanien ct dnt sine eis salulem. clas indiibitantcr diciiuus quod per qitemcunqiie
CAP.VIII. Qui possunt baptizare. detur baplisinus si ibi servata forma fueiit i-acia-
Niinc dicendiiiuesl quibus sil concessumvel lici- menti, id cst in noniine sanclre Tiinilaiis tradilur;
tutti baplizare. Constal bnptisma solis sacerdolibus non sunl rebnptizandi, quia sacranieiilum bapiis-
esse iraditum, ejusque miiiislerium nec ab ipsis matis habenl, rcm vero sacrainenti non habcnl si
dinconihtis expleri esl licitum ahsque presbytero errori corum conseiuitint. Et ideo cum ad Eccle-
vel cpiscopo, uisi his procul abseutibus lungtioris siam veniiini inslruuntiir de fide, el per mnnus im-
cogal ultiina necessitas, qtiotl laicis fitlelibus ple- positionem accipiuiii Spiiiliim sanctum. Manusim-
rumqiie permiltilur cx dictis Isidari episcopi. Ro- posilio nliquando uuclionechi-ismnlis(il, nliquumlo
mantis poulifex: NonIiomineii)judical qui haptizal, sine clirisiiinte ornliouc dictn siiper hontinem. De
sed Spirilus Dei subminislrat gratiam baptismi, illis qni ah hxretitis baptizanlur nescientes eos
155 IIUGOMSDE S. YICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 156
Iia-retiros essr, et in nullo corum crrori conseu- A ./ non iir.eniliut nnii csl bnplisimis. In omni ciiim
liiiiies, polfsl.ilifi quoJ sucrniiiciiliiiiicl rcm sucra- sntrnmcnln istn due iucessniin siuu, ut foruia sa-
mciili sii>cpimit ; ct laiiitii tiini nd Errlesiuin crnnicnti scrvetur cl iiiluniio illml cclcbruudiba-
Vfiiiiiul. inaiius siipoiiinpoiiiliir fis, ut oslciiilnlur bcutttr.
ciior ilelcsinii. Illi wro qui ah Ixruiicis bnpiiznn- CAP.X. Dt maitria baptisnti.
lur cl iinii iu iiiimiiieTiinilali-, cniii nd Ecdu^inm Qunrc iu nqun laiiluin Iiapiisiiius fint, Ilaiino
vniiiiiil rtbnplizari ilchciil; i:cc dicilur itcralio, super L| istolnmnd Roiunnns: Qu.nil nliquis quare
quin prius hapi smnCbiisli unii susci-pornnl.Cyprin- in iiijiinsoliiininoili)cl niiii aliqiinuJo in viuo hnplis-
lius luiiuii cl qiiiilnmnlii dioiinl hrtifliios non pnssc mus tonsci reinr. Cui lrspniidil hcalus Auihrosiiis
biiplisiiiiiiuChrisli trnilcie ; el cos qni apnd biPie- iiltiico iitiiformitcr il furi itt aq m, ut iiittiliguiir
licos hiiplir.nuiiir rebnpiizniKloscssu. Cypt-iniius: quod sitiil aqun sordes corporis ntil veslis aliluit,
Oipoilii .sniiiiilifuri aqiiniu piius n satcrtlotc, ut iln bnplisiinis nmciilns nniiiiic soidosquc vitiorum
possinl hapiisnio suo pecrnla nblucrc. Quomodo eiiitiiidandoabsleigil. Aiigiisliiius icddil. Iiatic cau-
r.iileni nqunm snnciifirnrc polrsl, qui ipse iiiinuin- snm ul iiiillumiunpin cxcusnrr.l, quoJ possel si vino
dus rsl, cl npuJ qiieni Spiriitis snncliis non cst, vrl olcn fiurut; ul ut coiiiiiiiinisordo liaplizamliiua-
cuni Doiiiiiiusdicai in libro Niuncri: Qiixciinqiiegj lcrin rssut npud oiuncs. Vul iduo in aqua; quin de
tetigeril iiiimiiiiiliis immiinilu criiiil (Nnm. xix). Chrisli Inlcru nqua innnavil. Si de nliquo ihibitalur
Quis niiliiii pi icst dnre qnod ipse non hairel? nut iitrum bnptiznlts sil, bnpiiznri dehct. Non enim,
qiinmndo polcsl spiritualia ngrru , qni ipse ainiserit IIl ditiiiU suiicli, jiidicnlur ilcrntiim qnod nesiitur
Spiriiuni sniioluni?Et iiliirro baplizniiiluscst ct in- fntliiin. Sud qtiu-ritiir aii scctuulo conftiat ei ba-
novniulus.Sed Cyprinnusrl nlii hor.(lixeriinldc lire- ptsuiiis li-iiiissioiiein?QiioJ 1:011csl i onct-iltinliiiii;
ri.-liois txlrn foiiiiain Ecclcsirc bnplizniilibus, qui qtiia si illud liurui, sirpc bnptizniultiiii essel. Si a
Tcrc nnn liailiinl hapiisiiiiiiiiCliristi ; vcl rx igno- ihairc ransn nercssiimis l>:iptizniurlilius, iitrnm a
rauiiu iior ilixurur.l, quoil vidctur vi l!e Augitsliniis viro duhcl sepurari, Deitsdcdii Rnniariiis pontifex
Df iiiiirn hnpiisiiio ilu ilitcns : Murtyrcnigloriosissi- dicil separaniinin csse. Alioriim dccrcln iicgnnl :
niuni Cypiiniiiim, (|iii aptid hxriiicos vii srhisma- qiiihus mngis ciediiniis. Ul eiiim Clirislits in Evan-
ticos ilal: iii Christi bnpiistiiiimnnti.iiai lognosrere. gelio dicil, soln cuusa fornicalionis nxor diinitti dc-
(IIIIIIcos iiiniiuiiiileteslnriiur, innln cjus iut-iiin tis- bet (Matih. xtx).
qti>:nil triiiiiipliiim iuai-iyrii '(in.si-tula sutil, itl et CAP.XI. Dt retponsiont palrinornm.
chuiiiuiis ipin exiollebal lnce oliniiilirrilioilln fugu- De rcspniisioiic pnlriiiuruni quxriiitr in cujus
reiur; Ct til si ipiiil lialifbnl piiignniloui pnssiouis'C personn linl. Cum ciiim qiiirrnl saceidos : Vit ba-
fuicc iiliiinniollrrrtur. Nic nos (quia baplisnii vc- ptizari, ct pnirimis ruspondtiui: Voto; crrUim cst
lilMcni iu la-iciitoiIIIII iniqiiiuie ..giiostitiiiis)idco quoil IIOIIin sun peisona ruspomlel. Ilitincuiii qiias-
Cypiiano meliorrs siniius; sittit nec Peiro, i|iiia ril : Credit iu Dritm, cl pnliiiiiis rospimileal:Crtdo;
gtnlcs jiidnizaie non cngimus. si iil pt-rsoui puuri irspniulcrrt non vi c ur vcniin
CAP.IX. Ulrunt sit lit\intntis etim rcrba eorrupte liiiii pucr IIOIIIIIIIII (ifdnl. Si iiiilumilituliir sublali
) rojeiitnliir. sciisn : C.rcdo, iJ tsi crtililoiiis csl; teiiierniin vi-
Qiiifiitni-, si quis c niiiple profcrl vcr!;n illn, ili-lnr icspoiisiociim 'lon sil iiiiluocnns. Augistiiius
r.tiiiiu hiiplismiissil nii nou? Zaeliaiias papa Boni- dicil i|iiod snti-niiifiil!im fidti appell.iliii' liiius:et
faiio: Hoiiileiiuil niihi iiiiulii lui <>uoJfneril snct-r- sub inli si-iisn vtriiui csl quoJ piier ciedil. id cst
dos in i nicin proviiicin qui lalinani liugnain pthilus sacrniiifiiiiiiiiliili-i suscipii. Aiigusti->iisnJ Bonifa-
ignoialial, rt iliim l.nplizurrl ntsci.iis Laliiio loqui, ciiim cpiscopuni : hnque puiviiliim, cisi iioinluin
iiiliiiigtiis li. giiniu diccict: Baptiz» le in iiouiine fnlts iJn qure iu tredenliiim voliiuiali- consislil,
Piil ia, cl Fiiiu, ul Spirilus saucia ; cl qnoJ propltr jain ininen (i.lei sncrameiitum lijelcru fnt.il. Nain
lim: fiui.siiltiii li reliupiiziiiu. Scd si ille ipii bapli- sic.il crc.lcrc respon.leliir, iiu elinni jidules vnenn-
,.
zuvil, noi' firoriiii ii.lioiluitns niil hn:rcsiui, sud lur, IIOIIrcin ipsaiu ineiUcniiiiaendo, scd ipsius rci
pio .-ola igiioraiilin Laliiiii- lofiilionis iiifiiiigcntlo Siiornmciitiimpoicipiendo.
liiigiiaii qiinil Mipra f.ili siiiiius hapliznlis ilixisstt, Ctimlioino in haplisino liherettirnh omni poccnln,
noii j)o>siiiinis(iiiisfinire ut ilcinio hn|iii/.t>uliir. solet qir.tii tur uon cl n por-iiapercnli. IsiJorus i!e
Sidfl (pirni ilt illo qtii prn linlovti iniui co, r.oiiinie- siin.mo l.oiio;: Si n paiin pirfst-i.ti lioiiiincslihcru-
ipiiriiliiiiif tnn-.ruTiiuilnlis imiiitiiiiliir, si ichnpli- ivuliir pcr bipiisiiiiiin, ipsiim pouiKiit b.tplisini
y.iitiilnssil. Auguslii.iisindc uil.il ilolinil, sit lumuil pruiium, floiiillinlitieiiiiiin. Eigo soluio rcain pt-c-
loijiicns: Si liiiniii liiilicrf, iiiimirr, jocul.iioiiu ngj- tali, iiiiiiul i|ui(laiii itinpoiiihs ['Griin,ul illi vita
lnr. iiiiiiui ii|)pinh:iiiiliiscssut Inpii-niiis qui sic frcqiiciiiiusquxrulur qux cril u pceuis oiniiibus
d.neiiir, diviiiiim orai iiliun iiiiplinundiiiocssc ccn- alitiiu.
surcm. Sud noii vidulnr sapionlilius ipintl dfbent CAP.XII. Uirum qttis in uiero malrit baptizari
baplisniiisdici iihi uoii cst intcmio liaplizandi; sic- poss.t.
itl ct iiiulici-csqiinndo in balueiimimmcrginil pue- Qnxri solei utrum aliquis haptizari possit cum
ros, invocanl uomcn Trinitatis ; sed quia baptizare adliuc iti utero malris sit. ludorus: Qui in matcrnis
137 SUMMASENTEXTIARUM. - TRACT.VI. 18
ulerls sunl, ideo baplizari cum malre non possunt; A dubitnnicr loquilurinde; elnihil inde asscrit. Potuit
quia qui natiis adhuc seccndum Adam non est, se- enini esse ut ab ulero a peccato originali muiida-
cundumChrislumnasci non poiest. Nequedici eiiim renlur; seJ nou est de hoc in aliis regula. trahenda
rcgeneratio in euin polesl, in qnein generatio non quod in istrs per niiraculiira est facium. Et boc vu-
prrpcrssii.Augustinusad Dardanum. : Nec rcnnsci 1lisiniiliuscst. Vellicet non sint mundali ab uter •
ijiiisquampotcslanlequam natus sit. Sed opponitur a pcccatooriginali: tamen saiictifieali, quia judi-
i'e Jonnncet de Jereinia, qui ab utero srtnciilicati ciiim snnclilicationis scilicet quod prxdustinati
srint. Legitur enini de Joaune in EvangelioLucx. ersent in tis ub ulero apparuit. Dicit unim Augtisii-
Et Spiritu tanclo replebituradltuc ex utcro mtilris nus in eodora libro : Non esl dictum : Credidit iu-
si <JC(LUC.:). Item: Extultavit infans in.'ulero (ibid.). , fans in uioro, seJ exsultavit. Ncc ipsa Elizabetli
Scd qnomodoplenus Spiritu sanclo nisi a peccalo dixit: Exsullavit in fidc; sed exsultavil in genera-
iiiundalusesset? Ei ila videlur quod prius renatus tione. Et potuit ista signilicatio esse rei lantx a
qiiamnalus; et prius secunduin Cbrisliim nalus majoribus cognoscendx non a parvulo cognitx.
qttam secundnm Adam nascerelur. Augustiuus in CAP.XIII. De catechitmoet exorcitmo.
Libroad Dardauuin: Si usque adeo inillopuero ac- De illisquxprxceduntbaplismura Videnduraquid
teleralus est iisus voluntatis el rationis uj intra vi- JJ conferant ut exorcismuset catechisriius.Exorcizare
scera maierna^jam posset agnoscere et credere, est adjurare, nl exi ab eo, spiritusimmunde; et ca-
quod in uliis parvulis ut ppssint xlas exspeclatur ; lecbizare esl inslniere, ut de symboloel aliis rudi-
in miraculisest habendumdivinx polenlire, nonad uientis fidei. Syiiibolumdicitur sigiuiin vclcollalio:
faumunxtruhcndiimexcmplumnalurx. Nam quando signum, quia eo fideles ab infidelibusdiscernunlur;
voluilDeusetiam junienliim loeutum est. In eodcm collatio, quia m eo apostoli oninemfideiiniegritaieui
dicitur de Jercinia : Priusquam exires de vulva, tan- contulerunt. Disccssurienim ab invicem synibolum,
ctificavite (Jer. i). Tameii illa sancliGcalioqua efli- id esl loiius fidei collationem ediderunl. Isla qux
cimur leinplumDei, non esl nisi renalorum. Nisi prxccduut baptisraum non confcruiit remissionem.
quit rtnatut fuerit denuo,non potett inlroire in re- Ad quid ergo valent? Minuuntdiaboli poteslatem,nt
gnum ecelortim(Joan. m). Non enim reuascilur de aliquo etiain videinus quod signo crucis minus
homo nisi prius nuscatur. U:ideilla sanctificatio Je- potest in eum diabolus. Quidamlamen volunt ut ex-
remix potest secundum prxdestinaliouein nou in- tunc incipiat remissio, quod non videlur esse ve-
conveiiientcrintelligi, sicut filios appellat Evange- rum.
liuui nondura regeneratos. Eccequod Auguslinus

TRAGTATUS SEXTUS.

DE SACRAMENTIS EUCIIARISTIXET EXTREHASUNCTIONIS.


CONFIRMATIONIS,

CAPITULA.
CAP.I. De tdcramento conftrmalionis.— CAP.II. De tacramenlo allarit. — CAP.III. Quod tria tunt in
tattamenlo altaris. —CAP.IV. De formahujut tacrimenit. — CAP.V. De errore quorumdamcirca .ta-
cramentumEucharistia: — CAP.VI. Quarein duabut fiat tpeciebut..—CAP.VU.De duptici tumptione.—
CAP.VIII.De appareniifraclione.— CAP.IX. Qttid pariet tignificent.— CAP.X. De pmniientia.~%tv.
XI. Quando salvatur homo a peccato.— CAP.Xll.Quid sit posniteniia,— CAP.XIII. Utrum peccata re-
deanl. — CAP.XIV. De duabut clavibut. —CAP.XV. Detacramentooleiteu unclionitextrcmm.

CAP.I. De tacramentoconfirmutionit. C ab aliis qtiam qui eorum locumlenent, unquam per-


Nuncde sacraincn|o confirmationisvldendumest. fici potest aul fieri dehei.' Num> si aliler prxsum-
Dicunl auclores quod hoc sacramenlum a summis plum fuerit, irrilutn et vacuumhabebilur; nec iritra
sacerdotibustautuni dari dcbet. Sicul in lempore ccclesiaslicarepuiabitur sacraineiila.'
aposldlorumab eis soluinmododatuni fuit; el si ab Quxritur qux siteflicacia hujns sacramenli, sci-
alio traderetur, irrituin haberetur. Ex qtio enim licel cttiii in baplismo'plene sit aliquis raundaliis;
sacramentum? Ad qnod dici-
qttodlibel satramcntum conlra instilutionem cele- quid couferai ei iilud
braltir, irrilum depulaltir. Eusebius papa: Maiius ' lur quod in bapiisiiiodaturSpirilus ad remissionem;
a
impositionis sacramentiim miigna vciierali6ne le- bic dalur ad robtir. Rabanus : Novissiroe suiuma
lieiiduinest : quod ab aliis perfici non potest nisi a sacerdote per impositionemmanus Paraclelus tradi-
stimmis sucerdolibus.Nec tempore apostolorum ab tur baptizato, utroboretur per Spirilum sanclumad
aliis quam ab ipsis apostolislegituresse faclum, nec prxdicandum aliis quod ipse in baptismo est conse-
PATUOL.CLXXVI. -
ill HUGOMSDE S. VICTORE01'P. PARS II. — DOGMATICA. UO
rntuS. Hoc sacramentum, dicit Mclciadcspnpn, ma- A ibi visihilitcr; in altari invisibililer latens sub
jorivencrnlione tcuendiimeslqttam ipsiim baplisinn, fbrmaalienn.
quin mnjoribiis, id est summisponlificibuscslcom- CAP.III. Quodtria sint in tacramentoaltaris.
missum. Non cnim mnjus dicilur quod innjorum Nutic videndumest in hoc sacramento , quid sa-
cflicacinmhabcat, cum parvuli possinl salvari sine crnmenlum,quid rcs sacramcnti. Trin bic conside-
i-to. De ndullisdicunt snncli, (piodnec sine isto pos- mre oportct: unum qnod esl sacramentuintanlum,
sunlsalvari,siex conlempluvclncgligcnliadiuiillilur. altcruin quod est sncrnmentum et res sacramenli ,
CAP.II. De sacrumenloaltaris. tcrlium quod cst res tanlum. Sacramenlum et non
rcs, siint speties visibiles, id est panis el vini; ct
Postsacramcntunibaplismi feqiiilursacramenlum en
allaris. Per baplismum abliiiu.iiira vitiis; per sa- qurcibi visibiliicr (-.ticbrnntur,ul fraclio, depo-
silio , clevatio. Sacraineiitiiin cnim esl sacrx rei
cramenlum altaris rcficimur. El baccsuiUduo piin-
signum. Signum atitem esl quod prxter spetieni
cipalia sncrninctiln quibus et u mnlis homo lihern-
lur, et bonis iinpltiin. Et qr.in non possunl refici qitam ingeril facit aliquid in menlem venire. H;tc
nuicm visibilia faciunt in menteni vcnireniorlcm ,
cordn nisi prius miiiidafiicrinl, praccedilbnplismiis,
vcl scpulturani vti ad ccelosascensioncm; et lolum
seqtiilur coinmiiiiiculioallaris, qu;c cst sacramen- | ordiuem rei cujtis sacramcnta suut. In boc eliain
tum sacramenlorum.Uudu pcr cxccllenlianidicilur
ct vini dictinlur sacrameiita corporis
ciichnrislia, id csl bona gratia. In boc cnim sncra- spccies panis
iiicnlonon soluni grnlia, scd illu a quo esl oiiinis cl sangtiinisDominici; quia sicut pnne ct viuo prrc
omnibus aliis cihis sive polibus corpus reficilur,
gralia sumilur. Hujus sncraineiili figura in Ycleri
Teslamentoprxcessit, sciliccl nianiia, quod populo iln illo vero cibo vcroquc potu aiiiuia ad vcram vi-
Judxorum in dcserto fuil datuin. Et sictit manna lam ntttriitir. Cum Ecclcsia quoque sa-pissiinein
non fuil daluin nisi posl tr.tnsilum maris Riibri, sncra Scriptum dicntur corpus Cbristi, el liujus cor-
ubi /Egyptiis stibmersi.s libcrabnntur Ilehrai, iia poris pnnis et vinuin sacramenta esse leguntur;
sicut panis cx multis granis elDcitur unus,
etbapiizalis taiiiumtradi dubctboc spirilualumnnna quia
Douiinicicorporis. Et sicut illi pnnc illo corpornli viiuiincx inuliis racemis in vinum confluil; ita ex
uiemhiis Lcclcsia, qux estcorpus Chrisli,
pervencrunl ad tcrrnni pruiiiissionis, ita ct nos per plurimis
deserliim bujus sxculi pcrngranlcs ad fcrram vi- ' adunulur. Sacrnmnnlumet rcs, ipsum t-orpusCbri-
veutium hnc cceleslipane pcrducimur. Unde ct vin- sii cl snnguis : rcs qiianluiii ad illas speciesquibus
liciim nppellatur. Deboc panc dicil propbetn: Pa- signifiuatur. Ilaecrcs iterum sacraineiitunicst alte-
rasli in conspcclumeo mensamadversut eos qui tri- Q ( rius , scilicct iinilalis capilis ul niembrorumquam
bulantme(Psul.\xn), lliijus cliam figura sacramcnli tflicil fides corporis el saiiguinis Doinini; et ista
prrccessit in panc cl vino n Meltbisudcclioblatis. rcs sacramcnli virlus nppcllulur. Diciiureiinm spi-
Unde Anibrositis: iuttiiigc anteriota esse myslciia rilunlis caro Ciirisli. Ilitroinuitis in Epislolam ad
Chrisliaiioriiiittpiam Judauoriini.Iloc sacrameiilum Eplicsios : Dupliciier iiitclligitttrcaro Christi, vel
Doiniiiiisnoster Jestts Cbristtis in cccna discipulis; spiritualis illa arquc diviua, dequa ipsc dicit : Ca-
tradidit, ubi inslitulio liujus sncramenti primumi ro mcaverectt cibus(Joun.vi), vcl caro quascruci-
factu fuit. C;ius:i instittitionis, ul essct rcmcdiiimt ftxa cst cl sepulin. De bnc spirittiali rarne dicit
coulra rudiviva pcccata. Si ciiini nobis ncccs- Jcsns : Qui maiidttcutcarnetuineam, in meinanelct
saria fuii illa nintiifcsln prrcseniia Jcsu Christi qtin cgoin eo (ibid.).Islnm cnrnem raaiidutnl , qui per
ciim homiiiihuseonvcrsalus fuit, ul in ua possct (idcmCbrislo coiiiiuiiilur ut coiiformatur.Augusli-
flngellari, mori pro nnstra rcdcmpiione; ila nc- niis : Nulli aliqiialcnusainbigendum,unumqiiemque
' ccssaria cst in totn istu
prrrscnti vila ejus prx- (idclium corporis et sangtiinisDoniiuicilunc essc
sentia, co modoquo possctpunis vivusqui de ccelo, pnrlicipem,qunudoin baplismaieCbrisii membrum
descendil mniuhuari. UnJu ipse dicit : Nisi man- eflicittir; nec alienari ab illitis panis cnlirisque
iucaveritiscartiemmeameibiberitismeumsangttinem, , consortio, ct si anleqiiam illuui panem comcdul de
•10»lutbebiiisvitamin vobis(Joan. vi). Ilaque qui ex hoc sxculo iiiigravcril, in uniinte corporis Cbristi
niniia dileclionese exhibuit qui posset lancea vul- conslilttius esl, sacramenli quoque illius participa-
ncrari, ul nos suo sanguinc mundarel : et mndo, lionenon privalur, quandoin se hoc quod illudsa-
usquu nd finem sxculi talein sc cxhihet qui pos- crnmenlunisignat invenitur. itaque tria in lioc sa-
sit in sacramenlo manducari, ul ejus participa- cramento consideraudi sunl: speciesvisibiles, quae
lione iiieiiibra sua uniantur capiti, el a peccatis. sacranicnlum siinl el non rcs , el veruui corpus
libcrentur quotidianis. Quod auiem diciinus talemi Cbrisli quod sub specie esl pauis et vini , tertiuni
ac lalem, humanura diciinus propler inlirniitatem. ipsa ellicaciasacramenti, qux spiritualis caro Cbri-
Curaenim idem corpus quod in cruce pepcndit, ini sti el viiius sacramenli appcllantur, ut diximus.
sepulcro jacuit, indubilanter fatcaniur csse in al- CAP.IV. De forma sacramenlititchariilim.
tari; el lantum hic qunnlumei ibi fuil, el modo i Forinn hujus sacramenti esl commemoralioillo-
esi ad dexleram Patris,.non esl (hibiiim ipsum cor- rum verborum qux in ccenaChrislus dixit, qiiamlo
pus Chrisli in altari sua non carere fonna, sedI discipuliscorpus et sangiiiiiuiudedil, dicens: <«•
lil SUMMASENTENTIARUM. —TRACT. Yl. ,11-2
cipiie, lioc est corpus mettm(Matih. xxvi), ctc. El A sangtiincmquem fusttri sunt qui me crucifigent;ttd
sicut tunc pniicm illum cl calicem in veriim corpus sacramenium aliquod vobit commendavi; quidam
et in vcniin snnguincm vcrbo suo commtttnvil, ila ausi sunt dicere in allari non esse"veriialem cor-
indtibitaniercredimus verba illn a snccrdotceo or- ppris Chrisli, scd1 solum sacr.tmentum el non rem
dine ct en intcntionedicla panein el vimimin verum ipsnm. Et ul dicuiit, appelhittircorpus Ghrislisicul
corpus Christiel in verum sanguinem commtttare. i.diciugiest in Aposlolo : Petra auiem erat Chrittttt
Hxcautemiriaad istudsacramcntumnecessariasunt. (I Cor. x), non re, sed significalione.Sed ipsa Yeri-
Ordo, aclio, intentio. Ordo, ut sil sacurdos; nclio, tas-snlis ostendit quid a nobis credendumsit, di-
ut verba illa proferat; inlenlio, ul profural ad istud. 'ceus : Accipile,hoc ett corpus meum (Malth.xxw).
Quandoqiiecnim aliqnis snccrdosproferl verba illa Ilftn Ambrosiusin Iihro Desacraraenlis : Anleqiiain
ut alium doceal quomodoboc faclurus sil; scd non consccrelur pnniscsl; ubi aulamvcrba Christi acc.es-
habenl tunc illam eflicaciam, quia non ad hoc di- serinl corpus Chrrsti csl, ct ante verba Chrisli calix
cunltir. Qunmvisaulem substantia panis in corpns est vini ct aqtix;.ubi autem verba Clirisli operata
Christi convcrtatur, non tamen corpus Chrisli ang- fiiciinl.sangiiis eflicitor.Idem; SermoChristiqui po-
mentatur inde. Si quis quxral quomodofieri possit . luit cx nihilo faccre quod jion erat, non polest ea
utsubslanlia panis in alinm subslantiam tmnscat, H qux siint, mutare in id quod non erant? Item Euse-
vidclicctin corpus qund in>sepulcro jncuil, quod bius Emisfnus : InvisibiHssacerdos visibilcscreatu-
in coelumad dextcram Putris asccndit; et quomodo ras in subslanliam corporis et sanguinis sui verbo
non augmentetur illud in quod transit, ejiis voliminii stiosccrctn potcstatecommuial.Grcgoriusin Dialogi
ct potenlix ascribatur qui idcm corpits de virginc libro qttnrto : Esl quidein etiam in pcccatoribuscl
ct sine viri semine prodircfecit. Ambrosius: Prx-' • indigne sumenlibusveraChristi caro, vcrusque san-
icr naturx ordiitemvirgo generavil; et hoc qnod ' guis Ctiristi; sed essenlia non saiubri efficientia. Si
conficimuscorpus ex virgine csl. IJeni: Quid hic etiam non esset alia aucloritas, sufficeretquod tini-
quxris nalurx ordiuem in Cbristi corpore,' cum vcrsalis hoc lenel Ecclesia , cui semper adest Chri-
prxter naturam sit ipre Dominiparlus ex 'vi_rgine ? slus ut ail: Vobiscttmsttm utque ad contummatio-
Et, quamvis non sil post consccralionem panis , ncmsmcttli(Matth. xxvm). In Yitaeliam sanctiBa-
neque vinum quod pritis erat panis et vinum; spe- siliriegititr quod eo agente divina mysteria He-
cies lamen rcronnct, sapor eliam remanet. Videtur ,' brxus quidam se Christianis commiscuit, muneris
naraquepanis, videtur viniim. Habeteliam eumdem mysterium explorare volens, viditque infantemin
snporem quctn prius, ciim lamen non sit panis m.t- p raanus Bnsilii; et coramuiiicanlimisriHis,venil ipse,
terialis neque vinum matcriale; sed vera caro Chri- dataque est illi hostia vere caro facta. Unde cre-
sli, verns sanguis Christi. Quod fit tribus de cau- dens ad mirabile Chrislianorum myslerium in cra-
sis nt scilicet fidcs coraprobelur, quia de his qux siino baptizatus esl n Basilio.Illud quod cosin illttm
nonvidenlurestfides; necliam sumere ahhorreamtis, errorem inducit, in pluribus locis saucli exponunt
et ne ab infidelibus irrideremur si nos sanguincm quomodoinlclligendum sit: Non boc corpus qttod
sumere viderent. Quxritur in quo sit illa species ct videtis manducaluri estis; id est non in ha.cspecie
sapor ille. Non eniiu possuraus dicere quod sint in cerncnles sicut pntatis ,Ased in sacramento. Alii
substuntia panis et vini cum non, sil ibi subslanlia volunt dicere quod verum corpus Chrisli sit in al-
panis et vini, scd verum corpus Cbristi, necaude- tari; sed neganlpanem in ipsum commutari. Dicunt
mus dicere quod insint corpori Cbristi. Non enim namquc panis stibstanliam adnihilari et non in
habet corpus Cbristi rotundam (iguram-in se , sed aliud transire; et ea substanlia adnihilata sub illa
qunlem in judicio visuri suraus. Sed cui creare de specie rcmanente, corpus Cbrisli essc. Quos supra-
nibilo et formatum et formam fuit facilc , n.utare diclx auctorilntes/ionfutant.
formalumct conservare formamnon eril difficile; CAP.VI. Quare in duabussumaturspeciebus.
el ut prxter subslanliam subsistat eflicere. Ilaque [D Nunc dicendutn videtur quod licct in duabussu-
ad mysterii rilum, ad guslus suffragium, remanent inatur speciebus; tamen in utraque integer Chrislus
ista subsistcutia ad corpus Domini quoJammodo sumiiur.Noiicnim corpus sine sanguinevel sanguis
obtegeudum,quod in forma et in nalura sua-sub sine corpore esse potesl; sed ideo in duabus spe
illisvcre pcrsislit. ciebus surailur iil significelur hujus sacramcnli
CAP.Y. De errore quorumdamcirca sat ramenlum effectus duplcx. Valet enim, ul ail Ambrosius, ad
Eucharistim. liiifionem corporis et anirax; et quod sumitur iu
Conlra prxfalam veritatem cl olim etminc qui- pane vnletad utrumque , et similiter quod in vino
dam dicere prxsumpserunl. Et qiiia<,clariuslil lu- siimilur, quia el in pnne tolum et integrum , et in
nien comparationetenchrarum,illorumerrorem non vino simililer lotumel inlegruimsumilur. Sed si in
silentio prxterire nobis visum est. Occasioneillo- pane lauinm sumcretur , alterum tantum signilica-
rtini verborumqux Cbrislus dixil: Non hoc corpns rctur , scilicel quod ad luitionemcorporis valet; ct
(i)quod videtismanducalnri etlis,cl bibituri illum itcrumsi in vino lantura sumcrclur (licet hoc sufli-
(2) Dc cousec.dLsl.2, c. iVonlioccorpus.
U5 IllGONIS DE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. U4
cerct aJ torporis ct animre tuitiotiem) tnmen boc A inunis esi ct houis et malis) sine spiritttnli rion pro
tnltim signiiitarctiir quorl pro salute animx stime- dest. Spiritualis qurc fide percipilur el sine sncra
rcliir. In sangiiine eniin nnimn significatur. Ilaqiie meiitali (ubi non esl conteniptiisreligionis) suflicit.
in duabus suinitur spccichiis, quia redcmplio est De hoc sncrnmentoila loqiiitur Augiistinusin libro
cnrporiset animx. Auiinam enim a peccnlisliburat, Seiuentinrum Prosperi: Hoc csl qitod omiiibtismo-
et corpus resuiretiioni fuiiine prrrparat. Unde dis approbaru cunlciidimtis sncrificiiim Ecclesix
elini)) in Vetori Tcstatnento legitur quotl[loslcm duobus consiare, duohus confici: visibili elcracnto-
ntrumqiie sanguine agui livierinl Hebrxi , quin in riiin specieet invisihiliDomini noslri Jesu Christi
jilgypio liberati sunl nbuiigclocxierminatore(Exod. carne ct saiiguiiie; sacraiiieutoel re saciainenli, iJ
xn). Per ulrumqiie postem animn et corpus signili- est corporeChristi, sicut Cbristi persona consmt cl
canini'. Grcgorius : Quid iiaiiiquesangnis agni sil conficitur Deo el homine, cum ipse Chrisliis verus
jniu non audiendo, scd bihendo ditlicistis; qui snn- sil Deuset verus homo; quia oninis res illartun re-
guis super titrtimque poslcm poiiiltir (|uando non rum natiiram etveritntem in.se cnntinet cx quibus
soluin ore corporis, scd ciiam cre cordis hatiriliir. conficitur.Est igitur sucrnmeiiitimct res sacramenti
luieger Chrislus suiuiiiir in utraque spccie; scilicet idcm corpus Chrisli. Item caro ujns quam forma
iila persoua in qua siinl illrcnntiirx, diviniins,caro *»panis opertum in sncrnmcnto nccipimus, el sanguis
cl anima ; ct tameii in soltiin corpus Chrisli transit ejus quem sub vini spo.cieac sapore polamus; caro
ille panis mnletialis, sicut integer Christtis in cruce videlicetcarnis cl sangiiis sacrameiuum sanguinis,
ct lamen sola cnro vulncruin fuit. Ileni nolmulum carne et sanguine iilroque invisibili, inlelligibili
csl qitorl non duplex sniiiptio debct dici qunmvisin spiriliiali inlelligitur; sigiiificalurcorpus Christsvi-
dual-us sumntur speciehus; qtioniaip unum sacra- sibilc el palpnbile, plenum gratia et divina maje-
iientiiiii csl el una honedictioncconsccrnlum.Unde state.
non bis sed semel laiituin communioneiiidicilur Quomodo sit intelligeiuliimquod dicit Augnsti-
nccipere qui in illis duahtis stimit spe. iebus , nec nus, caro sacrameiitum carnis; vidcndum est et
ttbel diti iierntio hujtis sacramemi nisi setunduni sciendtim quod illa visihilis species appellalurcnro
f.uiiileiiispetiem. ca consueuuline Scripturx qua soleut sacramenta
CAP.VII. De duplici sttmptione: boiiorttm et malo- earuni rerum nnmina sorliri quarum sunt sacrn-
rum. mcnta. Invisibilisel intelligibilis dicilur caro; quia
Post supraJicin vidcndumcst quod et bonietmali serundum illam speciera non vidclur caro, sed in-
sacrnineiiliiincorporis el sanguiiiisDomiiiisumiiiu ; lelligilur; etcsl sacrainenlum camis visibilis, pal-
rem vero sacraineiiti boni innlum uccipiuiu. Sucrn- pabilis, qux ad dexlcmm Pntris est; etest senstis :
iiieiitiiin in boc luco ipsuni corpus cl ipsum sangui- Caro Cbrisli secuiidiim illani specicm in quu non
iicm Dominiiippellamtts;rcm verosacramcntiipsam videtur caro, sed panis, est sncramentum sui ipstus,
rflicncium sacraraenti; quam, tit superius diximtis, secunduni visibilem spcciem qux in dexlcra Patris
liitronynuis vocal spiritualem carnem Christi. Idein potest conspici.
iiamque Judas accepit cuiii Pctro. Idem dico quan- CAP.VIII.De fractione apparenli.
tuin ad esscniiam, scilicet vernm corpus Chri- Quxrilur de fractione illaquxihi videtur, cnjits
ti; sed iioti idem qiianttim ad effiuieiuirtm.Petrus sil, vul in qua re sit. Cum euiin non sil ibi aliud
enim ad vilam , Judas ad dumnationem. Augu- quain corpus Cbristi quaiiluraad suhslnntiam, si in
siiiitis : SacramenluM aliquibus ad vitum, nli- aliqua re eslilla fractio in corpore illo erit; setl cx
(ruibusad exitium; res vero sacraraenti omni bo- alia parte non audemus diccre quod corruptibile
inini atl vitam, nulli ml exitium. Ilcm : Ad quid sit corpus Cbristi quia immortnle, iinpassihile. In
paras denlem et venlrem? crcde et mnndticnsti. boc etiam reprehendil Cbrislus cnmnlem discipti-
lltique virltilem sricramenli babent qui cordc cre- lorum sensum qui pntnbnnt sictit aiiam carnein in
(luni sive sacramenlutn suscipiant, sivc non. Sed ^Q pnries dividendam. Qtiidam dieunt : Non est il.i
qui sine fule operante pcr diluciioucinaccediinl, ut fractio, sed videtui-luriium et non esl. Quihus op-
si in sacramcnto vcrum corptis Chrislt atcipiunt, ponitur quod si illud est, fallittir sensus noster cuiii
rcm tamen sacramenli 11011 babciit. Qui uisi pollu- dicat Ambrositis: Niliil fulsum piitaiiJumcsse in
tum dncerent taiiguinem tesliinicnti, considerarent saciilicio veritatis, vel sictil in nirtgornmprxstigiis,
horrendwnesse incidercin manttt Dei vivetuii(Hebr. ubi dclusione quiidnm fnllunttir oculi ut videntur
x). Qui enim indigne manducalel bibil,judiciitmsibi cssc qtiod non estomnino. Scd diciint: non fallit
manducutet bibit (1 Cor. xi). lndignuscsl ille qni in nos visus ncc fulliiur. Quod esset si credcrclnr sic
criuiine est. ludignus etinm est qut irreverenter frangi ut vidrtur. Nrc illusioust qtiod uJ ittilitalein
tractul. Eutleiiitainen pntieniia et istos lolerntDciis, et IIOIIud deccpiionemfit, sicut uec illudquoJ Cbri-
qua ipse loleravit JuJxos irridentes, eiconsptieiues, sttis osiundilsu duol.iis discipulisin forma peregri-
el crucifigenlcs. Itnque sicut duplicitcr inielligitur ni. Atii dicuni quod sicnt species, pnnis cst ibi el
curo Cbristi, sicitl tlixiuius, ila et suniptiocorporis noii cst ulicujus rei qiiat ibi sil, sed pnuis qui fuu,
cl sangiiinisDominiduplexesse dicittir, scilicet sn- ct noii esl; ita fractio est ihi, scd non est alicujns roi
tianrentalis el spirittialis. Saeraincnlalis (qux com- qux ibi sil, Sil fraclio prtnij critii aiiicu ibi nonsil
•US SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. VI. U*
panis. El hoc videlttr velleAposlolusdicens : Panis A Cbristum vcl ad corpus ipsum. Ideo dixiinus.,uhique
quem frangimus nonne pjtrticipatiocorporis Domini celebratur, quia non est dicendum ubiqtte esse
esl?(ICor. x.) Quin est indiihilnnler creJenduin corpus Chrisli : qttod est solitts divinitalis. Au-
ipiod in uuaqiiaqiie illaruui partium, lotum et inle- gustiiius : Uua persona Deus et homo; ubique
grtiin corpus ChrUlicst. Aiiguslinus: QuandoClui- pcr id quod Deus est, in ccelo pcr id quod Deus et
stus manilucalur, ita manducatur ne orriJutur nt bomocst.
inanducetur; nec quando manducalur de iilo pnrles Eodcm modoet illutlexponilur : Pauperestemper
fatimus. Et qtiidein in sacrameuto sic lit. Ucm: Itabebilisvobiscunt; me autem non temper habebitit
Norunt fidelesquemadnioduin mnnducent carnem (Maillt. xxvi). Quod exponunt sancli secundumcam
Chrisii, unusquisque partem suam accipil; per prxscnlinm qux convcrsatus fueral prius cum illis
partes manducatur et manet integer; tolus in cnelo, mandiicans, bibenset cxtera facicns. Item Augtisli-
totus iu corde luo. Ecce juxta sucrx Scriplurx au- IIIISIoqucns alibi dc corpore Domini ponit hrec
cloritates integrum el iiicorrupiinn manens in se verba : ipsum el non ipsuro. QuoJ sic intelligeiuhim
corpus Chrisliinanducaluret corpus Christi dividi- est : ipsum essentia non ipsum visibili forma. Hir-
tur iu sacramento. Magnumesl et iiiscrulabile istud ronymus in Isaiam : Cometluni cihos impictatis
inyslerium : crederc jubemur, sed discuterc pro- **dttm non suntsancti corpore ct spiritu; nec comc-
hibemur. Augusiinus in libro Sententiarum Pro- dunt carnem Jesti, nec bibiinl sangitineni ejns. Au-
speri. Cum igitur frangitur bostia, dum sauguis de gnsliniis De clvilate Dei : Nonsunt dieendimaiidu-
culice in ora fideliuin funditur, qtii aliud qunm Do- care corptts Christi, qui non in 'membris compu-
miiii corporis in cruce iinmolulioejusque saiiguinis laniur Christi. Dcnique ipse dicit : Qtti mandueat
de latere effusiodusignulur? carnemmeam,et bibitmettinsanguinem,in me manel
CAP.IX. Qttid significentpartes. et ego in eo(Joan.\\). Qttodintelligcndumesl de illa
Sergiuspnpa : Triforine est corpus Domini.Pars spirituali et divina, de qna supra locuti sumus. De
oblnta in calicem missn, corpus Chrisli quod jam iis qui sunt extra Ecclcsiam ut cxcommunicatiel
surrexit monslrat, pars eomesla ambulaulcmadbuc manifestibxrelici, quxritur utriimconliciant corpus
super terrara ; pars in allari usque ad finemraissx Cbristi. Quibusdamvidelur quod quamvis sit eis ad
remanens, corptts jacens in sepulcro; quia usque damnalionem lamen conficiant; quia orJinaiionetii
ad fincm sxculi corpora sanctorura-in sepulcris non amiserunl in qua datur poleslas ilhtd conficien-
crunt. Quia vero morle Doiniuiliberalt sumiis, hiijits di. Aliis videtur quod nec exeommunicniincc mani-
rei nos esse meuinres in edendo carncm el potando festj bxretici conficittnt.Nullttsenim in ipsa conse-
sangiiinem(qurcpro nobis oblata suiil) siguificatur. C cratione dicit offero, sed offerimusex pcrsona lotius
Pur aquam qux in calicem ponitur populus signifi- Ecclesiae. Cum aitlem alia sacramenla cxtra Ec-
culur; qux idcirco ctun vino oficrlur, ut populus clesiam possiut fieri, hcec nunquura cxtra, et islis
p lssioneCbristi redcmpttisinlclligatur. magis videtur assenliundum.
Solctquxri si oblivionevel negligentia aliqua non CAP.X. Depmnitentia.
apponereiur aqua, ulrtim irrituin licret sacrifitiuni. Sacramentum pcenitenlix redeuniibus ad Deum
Sed quia de auctoritate niliil inde bnbemus, de semper est nqcessarium, i Esl > euiin i pcenitentin
noslro sensu nihil nssurere dc his audenius. Hoc sccunda tabula posl naufragium; > quia posl baptis-
lamen dicere possumus quod hujusmodi gruviter nitiiii, si quis vcstera innocenlix peccnndo nmitlii,
puuiendusesset. per pccnilentiam recuperare polerit. A pceniicntiu
Quod inlincta non debeat dari eucbaristia, ex inccepit prxdicalio Joannis. Dicit namqtte : Agiin
decretis Julii papx habelur; quia, ul dicii, soli Ju- pmnitentiam,appropinquabilregnumcmlorum(Mattlt.
dx panein iiiiinctumChristus dcdit. Sed, ut Augu- III). Qttod dixerat prxco, illud docuil postea ips»
stinus super Joannem dicil, non ttinc Judus corptis Chrisltis in principio sttx prxdicatiotiis, dicens :
Christi accepit, setl solum panem; pritis vero acce- r. Agile poenileiuiam, appropinquabit rcgnum ceele-
perat cum distipttlis. rum. Et merito illud prxmisil ut istud scqnerettir;
Breviter de hoc sacruineiuo i[uxdam exsecuti su- quia ut ad regnum coaiorumpervenialur in aduhis,
mus; inde lamen auctoies miiltum obscttre et ut poenitentiani prxire oportet. Pceuitentia incipit u
videlur secundum verba contrarie loquunlur, quo- limore qui csl initium sapicnlirc (Ptal. cx). Timore
rum aliquas aucloritates ponamus. Augustinus : eniin geheiuialispcenx ad paenilentiumhomocom-
Donec sxculum linitur, sursum esl Doniiuus; sed pellilur.
lamen bic etiam iiobisciimcst verilas Domini.Cor- ln poeiiiteiiliaconsiderandasunt hccc tria : cotn-
pus eiiimDoininiin quo surrcxit uno lococsse opor- punclio, confessio, snlisfactio. Coiiipunciio est iu
let; vcritasautem ejus ubique diffiisaest. Quod ita contritione cordis : qux nascitiir ex recordationo
intelligendiiin esl. Corpus Domini uno loco esse prxterilorum malorum et ex tiinore judicii futuri.
oportet secundum visibiluin formam, id est in ea Coufussioest proprii actus cum sui accusatione
forma hi qua videri potest; veritas ubique diffnsa exsecralio. Undc illud : Justut in principiosermonis
csl, id est, divinilasvel ipstiincorpus ubique cele- accusator est sui (Prov. xvm). Salisfactio post con-
bratur. Potesl eniiu referri quod dicilur cjus, velad fessionemlit per jejunia, oraliones, et crelera bon:\
147 JUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOCMATICA. U8
opern. Compunclio praecipilurin propbela ubi ait: A ilaque quod el Deussotvil a peccato, et quod etiain
Scindilecordaveslrael nonveslimenlavestra(Joel.\\). bomo solvit, sed nliter bonio, aliier Dcus, elquod
Confessioin Epistola Jacobi prxcipitur cuni dicit: Deus diniiltil peccata, et quod honio (cui Deus po-
Cottfiieminiallerutrum peccala veslra(Jacob. vm). lestatem dedil) peccala dimitiii; seJ aliter Deus
Salisfaclio ubi uil Joannes : Facite fructus dignos ulitcr bomo, Dctisenim ex semetipso.El per semct-
pmnitcntix(Malth. m). In his qui habent tempus ipsum peccata dimillil quando vult, boniinesau-
hxc Iria sunt necessaria, ncc suflicilunum sine tcm non ex se, sed cx gratia iu eis et pcr eos ope-
aliis. Nonenim suflicii cordc confitcri nisiorecon- ranie, peccata dimittunl. Et ita veruin esl quod so-
fiteatur qui lerapusbnbet, nisi etiam fruclus pccni- lus Deuspeccala dimitlit. Sicut et illud : Tu et tolus
tcnlix fucint. qui facis mirabilia (Ptal. LXXI).Et tamen non ne-
Opponilur de hoc quod maximuscpiscopusdicit: gatur quin et homincsmiracula faciaiil, sed non cx
Invcnio, inquit, quod Pclrus fleverit, non invenio se, siculi Deusex se : Ilein : Nemo bonusnisi Deus
quiddixeril: Incryniasrjtts lego, salisfaclioneinuon (Marc. x), quia ex se bonus. Ncc taineii negamus
lego; lavat ciiim luciymudeliclum, quod vocepudor homines bonos esse, sed nou eodcinmodo quo Deus.
esl conlileii. Quod ilu expoui potest, quodvoce Sed ut aperlius videamusqualiter Deussine ho-
maiiiltista pudor est confitcri; occulte sacerdoti B mine solvat, el qualilcr per homiuein : prius inspi-
conliteri quandoque suflicit.Velpolest dici quod ista ciamus quomodo ipse peccator lig&lussit. Duobus
inslitulio in Novo Tcslatnenlo noiidumfacta crat, enini peccalorligatus esl: cxcilalc mentis, videlicet
quundo scilicct Petrus poenitentiam dc pcccalo et pro ea debilo fulurx daninalionis ; peccalo eniiu
fgil; ct idco siue confessioiie oris potuil veniain et poena peccati lenettir. Per veram cordis contri-
consequi. tionem solvitur a cxcitate mentis ; qui enim mor-
CAP.XI. Quandosolvatur homoa peccato. tuus fuerat jam vivit, et quia vivit inlerius illumi-
Solel qureii uiruiii solvattir honio a pcccato, ut nalus est; sed lamen adluic debilor est donec
piimum habet veram cordis conlritionem. Quodvi- salisfacial Ecclesiae.Ecce qttodjara de monumcnto
delur illn aucloritas vellc. Dixi : Confiteboradver- prodiit, sed adhuc ligatus esl; quia a debilo futurx
tumme injtitiiliam meam Dotnino; et tu remisisli poenx nondum solutus. Venit ad sacerdolemnoii
impietalempeccati mei (Psal. xxxi). ltem : I'eccaior ut se juslum ostendat, scd peccutorem. Confltetur
quacunquehoraingemuerit,talvuterit (Ezech. xvui). peccatum suum sacerdoli, qui ei juslam salisfa-
Stid sipercoiilriiionemcordissolulusest a pcccato, in ctionem injungit; non enim ad arbitriuin suuin,
confessioneoris non solvitur; ad quid ergo confes- scd juxta arbitrium sacerdotis satisfacere debct,
sio orisest utilis? Etsiantc confessioncmorissolu- et luuc solvit eum sacerdos a dcbilo damnationis
lus esl a pcccalo. Sed si per contritionem cordis fulurx, id esl Deus per sacerdotem.Sed si, ut ipsi
solulttsest a peccato: a quo solvit eum sacerdos? dicunt, anlequam ad sacerdolemveniat plene mun-
Dicunt quidam qtiod illud qtiod sacerdos dicilur datus est, nec jam lenelur illo peccato ; meulitur
solverc, noii est aliud quara solulum oslendere: si- si se injuslumet peccatoremconfitetur, quod dicere
mililcr dicilur ligare, id est ligatum oslendere. Et omnino deviat a fide Ecclesiae.Sed opponilur quod
hoc videtur probari istis aticloritalibus. Ait Domi- aprxdicto debitojam prius solulus eral per corJis
nus in prophulu : Ego tolut deleo iniquitatet et pec- conlrilionera : Quia cor contritum et humiliatum
cala populi(Isa. XLIII).llem Ambrosius: llle solus Deus non despicies(Psal. L). Uude in alio psalmo :
(limillit pcccata populiqui solus pro peccalis nostris Dixi : Coufitebor adversus me injustiliam meam
inorliitts esl. heni Hieronymus super Malihxum : Domino,et tu remisisti impietatempeccatimei. Juxta
Quodcnnqtteligaverissttper terram, erit ligatum el in quod alibi diclum : Quotiesingemuerit Iwmo, om-
cmlis(Malth. xvi), elc. Ilunc locumquidam non in- niuminiquilulumejus non recordabor(Ezech.xvm).
teiligcnlesaliqujd sibi siiinunl de supercilio Phari- Ex quibus inferri possc videtur debilum per cordis
srcorum, ut damnare innoxios vcl solvr.rese putenl n coiitriiioiieinjura esse soluluin; quod cliam ratione
noxios, cuin apud Deutunon sententia sacerdoluin, confirmalur; quia vere conirilus in via snlvntionis
sed reorum vita quxratur. Unde in Leviticoosten- consliluilur; si unira lunc raorereltir, sulvus essct.
dcre se s&cerdoiibusjubenlur leprosi (Lev. xiu); Ad quod dicimus, quod vere invisibilis sacerdos
quos illi non faciuul leprosos, sed discernunt qui eum qui vult conliteri et non potest ab hoc dehito
iimndi vel immundi sunt. Ita ct hic cura pro oflicio solvit; scd qunnditiillud polesl, nisi ore confitealur
suo sacurdospeccatorum atidicril varietates,scil qui non absolvitur. Cerlum nainque est quod ille qui
ligandus sit, et qui solvendus.Sed islas aucloritatcs babct cor conlriluin vult conlileri ; sed islain bo-
na iiitcrprctari debemus, ul non uufuramusquam nnin voltiiiinteradeserere potest. Nihil enini vult
Deus potestatem tribuit bomiiiibtis. Dicit iiamqtic bomoduin est in buc vita, quod non possit nolle ;
ipsn Verilas : Quorumrentiseritispeccata retnittenlur el si bac volunlalc amissa nollet confilcri et tunc
eis;et quorum retinueritii retenta erunt (Joan. xx). moreretur, nulli est dubium eum daumari pro illo
liutn postqunm Chrislus Lnzartim suscilavit, ait peccato quod confituri noluit. Nitlliim enim pec-
niscipiilis, Solviteeum (Joan. xi), lioc non fuii so- caium inipuiiiluiii, aut enim homo punit, aulDeus.
Itittiintantura oslendcre, seJ solvcrc. ViJunJumcst Liquct itaqtie cum a dcbilofuturx ocenx non fui&so
U9 SUMMASENTENTIARUM.—TRACT. VI. 150
solutum in contritione.Hoc idco dicimus, quia so- A t pocnitentia esl pcrpelrata maln plangere et plan-
lent quidntn dicere eum non pro pcccalo illo pu- genda non commillcrc) ct istecommiltit plangenda:
iiicndiim, sed pro coiucmptu. Apparet igitur quod igilur non fuit pcenilcns. Sed hoc scqucrctur : igi-
solns Deusdimittit pcccata vivificando inteiius pcr turnon csl pocnitcns, qiiod nos bcnc conccdiintts,
grnlinm ; et quod sacerdos dimitlit, non inlus vivi- sciliccl quod tiuic non cst vciu pccnitcns. Scdquod
iicando, sed a debito fiilurrc pcenx absolvendo per olini non Iticiit niillatcnus a Catholicis csl diccn-
cnm qnam iiijuiigii salisfuclioncm. Qnod vcro di- dum. Hludquod lsidorus dicit: Inanis esl pamileit-
finil : Peccntor quur.itnt|tichora ingcmuerit, snlvus tia quatn scqucns culpa coinqtiiuat: sic esl iulcl-
erit. De iis diclum piiiaiur qui inslanle articulo ligendum. Inanis scilicct carcns fructu. Esl cnim
nccessitatis tcnipits sntisfatiionis hnbere non pos- fructus pcciiileiuia; vitnrc pcenani gubcnnaluui ct
sunl; ac si diceret: Qiiacnnqiichora in hnc vita adipisci gloriam. Esl cnim illa pccnitentia mortun,
vere pceniliieril,in futura vitn 11011 perihit. Vcl de sicul ct alia bona proptcr superveniens malum ; ct
omnibus potesl dici : Quacunque bora peccalor quanqitam mortua sinl illa bona, non laiiien audct
ingemuerit saivus erit ; quia lunc pcccnmis snlus aliqnis diccre quod non fiicrinl bona. Ita ct dc
iucipil. Ilemqtte de psnlnioopponitur : Dixi : Con- poenilentia priore dicimus, quod vera pceniteiilia
lilebor, el tu rcmisisti impietatempeccnliinei. Im- B ' fuit, si liabuit cor contrilum ; ct licel modo morlua
pielaspeccatircclissimeipsa mentis excommtinicatio silsictit cl alia priora boua, tnmeti reviviscere po-
dicitur qux solvilur in compunctione : nondum tcst, si dc isto quod poslca commisil poeiiilensfuc-
tamen, ut diximus,plene solulus esl. Sicut enim de rit. Quod iterum dicil Ambrosius : Sicul uiiuni
vulnure prius ferrum exlrabitur ut post mcdicina bnplismn, ila cst iiua pceiiitcnlia.Dicium cst tlo
superponalur, ila el prius peccali impictas, scilicet solcmuipcenileiilin.In uoiiuntctiim capitulo Ambro-
illa iuterna cxcilas de corde lollitur, ut posl sacra- sius suppoiiil qux laiilum publicc agilur. Soluinnts
menii medicinaper sacerdoles superaddatur. Sunl pocnileiuia dicitur quac (U in mnnifcsto cxtra Ec-
eiiiin sacramenta quasi emplastru. clcsinm, scilicet qnre de grnvibus pccculis tnnliim
CAP.XII. Quid sil pmnilenlta. iiijungilur, cl dc iis qui munifcste Ecclcsiamlacse-
Posiquam de iis diximus quru in paeuitctttta con- ruiit. Elolim illa pcenilcnlianon ilernbnlur elndlftTc
sitleranda sunt, dicendirmcsl qtiid sit poeuilcntia. quidem in quibusdnm ecclesiis hoc servalur pro
Ul vero ait Gregorius : Pccnitentia est perpclrala revercnlia sacramcnli ; nec injiingiliir illa solcmnis
mala plangere et plangcnda non coinmiiierc. Nam poenitcnliaiterum ciiininaliler peccami, scd datiir
qui sicalia deploral ut alia lamen contmitlnl; ad- aliquod consilium. Itaque nos non litlcrre qurc occt-
huc pceniteiuiumagere aitl ignorat, aul dissimulnl.'" dit, scd spiritus qui vivificat scctntorcs ; iion itleo
Quid enim prodest si peccaia luxurire quis defleat, dicamus aliquera non pccuitercquiu ilcruni tlelielti-
et adhuc avaritix xslihus anhelet ? llrcc vcrba Grc- nis sit ; sed ideo vcracitcr pocniterc quia du prrr-
gorii magis quam sensum quidam nltendentes, di- terilis dolel, et ul alia coinmitlal lunc non hahci in
cunt non ampliusad inorlem peccare eum qui scuicl voluntate. De Davidnamque Icgilnr qttod post poe-
pcenitet, elsi amplius eum contingat ad inortem niicnliam pcraclmn cum jam ci csscl diclttm :
peccare, non fuil pceniteiiliaquam prius cgil. Alias Translulit Domiuus peccalum tumn a tc (II Reg.
quoqueinducunt aiictorilates ad idem oslendenduin. xn) ; commisit illud peccntum pro quo tot mil-
lsidorusde sumraobono.lrrisor cst enim pcenitens' lia horainumperierunt, scilicet qttinpopulum nuniu
qui adbuc agit quod pteniiet, nec vidctur Deumi ravit.
poscere subdilus, sed suhsanuare superbus. lsaias> CAP.XIII. Ulrum peccala redeant.
percautibus dicil : Lavamini, mundi eslole (Isa. i). Dicunl aliqui quoil ille qui habet cordis conlri-
Lavatur el mundusest qui et prxterila plangit, et lionem ct condignam facit sulisfuclioncm pro prae-
ilenda ileruin uon conimittit. Lavatur et non esl teritis peccatis vere consequitur remissionein, elsi
niundus qui plangil qux gessil, etpost lucrymas ea y. tunc moreretur non incurrcret daniiiaiiouem ; scd
qux fleveral repetit. ltein : Inanis est poenitenliai siposlea ad mortem peccnl redetiiit otnnia, e's: tui.e
quam culpa sequcns coinquiuat. Ambrosius, det moreretur dc omnibiis punirelur. Et boc voltmt
uuica poeiiitentia: Reperiuntur qui sxpius agcndnuii probare illa parabola. Serve nequam,omne debitum
poetiiienliamptiiant qui luxuriantur in Cbristo.Nami dimisi libi quoniamrogasli me : tioniic ergo oportuit
si vcre agerent iu Christo paeniteiiliam, iterandami et te misereri conscrvitui ? Et iratus Dominnsejtts
11011 piitnrent. Idem : S-icutiiniis baptismus, ila estt tradidil eum torloribus, quousquercdderet universum
iinu pcenitentia.Sed, quoniam tion litiera, sed spiri- debilum.Sic el Puler tneus cmleslis fuciet vobis,'si
tus tivificat (II Cor. m); sensum auctorum in su- non remiserilis unusquuque fralri suo de cordibus
prudictis iiispieiainus. 1'ceuilentia esi perpelralat veslris (Matth. xvtti). Itcm Ilicroiryinus : Si uon
mala plangere, et plangenda non comniitlere, id esll dimiserimus cx corde quod in nos delinquittir, et
de prxteritis dolere et non tunc ut iterum peccett hoc quod per pceiiiieiiiiam diniissum eral, a nobis
in voluntnte habere. Non enini judicat Deus homi- exigitur. Idnm dicit Gregorius : Sed istis opponilur
nem pro iis qux fulura sunt ct non prxsentia opere5 illud quod in prophala lcgitur : Non consurgetdu-
seu voluniate ; ncc uila probabililatc sequilur (sii plex Iribttlatio (Nuhum. i). Vcl iuxla aLta.ni(ransla-
151 IIUGO.MSDE S. VICTOREOPP. PARS II. - DOGMATICA. »52
tionem. Non jttdicabit Domintttbit in idipsum,quod A . CAP,XIY. De duabus claeibus.
•licltimesl de salvandis.Quidnm dicunt nrc hnbent In hoc loco diceudum videtur de clavibus qtias
pro iuconvenieiili, si duplcx iribuiulio supcr nlios babent sacerdoles. Dicliim est Petro et in Pctro
consurgnl ; vel, ut ilLelunicst, quod non hic ust aliis : Tibidabo claves regni cmlorum(Malih. xvi).
suiriciemerpuiiiiuin si poslca punitur non est du- ViJendumquid sinl et quando dentur, el qui ha-
plex, sed una trihiilatioct tina puniiio. beant. Istx cluves sunt discretio ct poteslas. Prius
Sed iterum opponitur cis quod salis polest esse, enim esl discernere qui sint ligaudi qui solveudi;
ut aliquis posl condignam poenilentiamtriminaliter et post utendum cst peiestate. In consecralione
peccct. Ncc polcst negari quin illa poenitcniiastifli- per minislerium episcopi, dantiir hx claves solis
cienter peracta fueril ; quia si puracta illa poeui- sacerdolibus. Sed non vidctur quod vel soli vel
tentia inortuus esset, millam poenamindc babuisset. omnes sacerdotcs habeant ens; quia multi ante
Ad quod ipsidicunl quod nisi sit cum perseverautia ordinationemhabent discretionem qui sinl
ligandi,
iion est sufliciens. Aliis (quibns magis videtitr as- qui eliam solver.di,plures post consecrationenica-
sentieiuluni)dicunt quodpro illis pcccatis pro qui- rent ill.i discrclione ; el ila non omnes saterdoles
busDeo per pcenitrntiam saiisfccil non sit amplius illas duas babcnt. Quod quidara satis concedunt.
ptiniendits; etiam si postca vcl siu.ilia vel gra- Sed melius videtur ul dicamuset solos, et eos om-
viora comniillat: Non enim judical Dominusbis in nes illas habere. Licet enim aliquis anle consccra-
idipsum, sed p:o ingiatitudi.ie, scilicct quin grn- lionem habcal illam discretionem, non tamen in eo
lix qtia ipsi condouala fuerant priora ingrntus clavis esl; quia non habel ex ofiiciohoc facere nec
fuerat, eum vere f lendumesl gravius esse punien- polcst claudere vel aperire. Quare non esl in eo
dura. clavis. Ilerum, indiscrelus sacerdos, etsi carenl illa
lnde esl etiam quod Ecclesia diflicilioremei in- discrelione, tninen habet ofliciumsic discernendi;
jtingit poeiiitentiamqttnm prirao fecisset. lllud vuro el ila si usuro ejus non habeal eam, tamen videtur
quod dicilur in pnrabola. Nonexiet inde donec red- habere. Etj'uxta hoc potest dici quod in consecra-
dnt univcrsum debilum ; sic exponendum viJetur. tione danturomnibus illaedux, id esl officiumexer-
Universum debilum vocalur non illud qttod jam cendi discrelionem et officiumexercendi potesta-
coiidoiir.tumerut ; scd potitis inisrricordiam quam tem. De hujusmodi lamen ubi contra fldem nibil
nliis iiiipcndcrc dchuitpro eoquod a Dominnroise- vel conlra auclorilatera dicilur, satis potcst concedi
licordiam acccperat, unde dicilur : Qua mensura utrum lihet. Gregoriustamen in Tracialu Evange-
mensi fueritis remetieittr vobis (Mallh. vn). Hxc Q liorum sic dicit : llli soli hnbeut in cnrne posili
eiiim parabola de misericordia est, ac si dicerctur ligandi ac solvendi polestatem,sicut sancli aposloli,
si aliis nou vullis misereri, sicut miserlus cst vobis, qui illorum exemplasimui cum doctrina tenent. Ite-
peccnla condonando, Paler ccelustis: hoc dcbitum runi ex diclis Origenis : Hxc potestas soli Pelro
exigelur a vobis. concessacst et imitatoribus Pelri. Nnm quicunque
lllud quod dicunt cxposilorcsquod dimissumerat vestigia Petri imilanlitr, recte habent ligandi et
per poenitenliamexigelur a vobis ; ad lcrrorem solvendi poleslalem. Sed aliud est non recte et di-
liictutn esse videtur. Nec lunien ucgamusquin Deus gnc illud posse, aliud est non posse absoltite. Quod
si dislricle vellel agcre, possel juste pro eisdem non possunt, non habelur illis aucloritalibus ; sed
piiuire qux ipse prius dimiserat; ex quo bomo quod recle non possinl. lllud quod Petro dictum
biiscepti bcneficii ingrntiis exislii Sicut cl qui de est: Quodcunqneligaverit tuper lerram eril ligatum
scrvo libcr fticlus cst, latn graviter potcst offen- et in cwlis; ei quodcunquesotverissuper lerram, erit
dere Dominum quod jure in servitiitem rediga- tolutumel tn cmlis (ibid.). Sic esl intelligendmn :
lur ; sed, quoniamin Deo non est juslilia sine mi- Quodcunquesolveris secundiimclaves libi comuiis-
scricordia, verisimilius est ut non ulteriiis pro di- sas vel quodcunque ligaveris secundutnillas claves,
iuissis puniat. D erit solulumut in coulis, vel ligatura in coelis; id
Solel quxri de iis qui sunl in duobuscriminibus est approbatur a Deo ligatum vel soluium. Si autem
tiirtini possinl de uno per poeniteiitiumsnlisfacere iujusie aliquem ligant vel solvunt, non est npud
diim remniicnt in altero. Quod videttir vcile Grc- Dcum ligalusvel solutus nisi ipsc conlemplorftieril.
gorius, supcr Ezecliielemdicens ; Pluil Dontiiiussu- Nec dicimus sacerdotem injiiste aiiquem ligare vel
pcr iiiiaii)de civitatihiis (Amos. iv), ct cxtera, cum solvcre ex quo adhibet tantum discrclionein quan-
illu qui pruximuinodit nb aliis viliis su torrigil, tina lam polest. Nam, elsi ille injusle ligetur quantiini
catlcmquc civitas ex partc comphiilur, el ex ad se ; Ecclcsia lamen illud juste facil, el ipse Ec-
parle arida reinnnet (ibid.). Quia siinl qui cuui clesix in boc debet obedire. Verbi gratia : Aliquis,
qu.vJain vitia rcsccanl, in aliis gruvilcr perdu- derelicta uxore sua, transit in aliam provinciam, et
ranl. Ad quod dicitnr quod elsi miiius inalus fial ibi aliam dux.it nxorem qtiam poslea vult dimillcre
(quud csl cx par.c complui)non lumcn dulci oin- recognoscens se aliam habere ; sed si forte datis
iiiiio illud delicium lalis paenilentia. Non eniin judiciis prorsus nou poterit leslibtis illud probarc,
potesl simul vivere et niorluiis csse. Et si noudum excommunicai enim Ecclesia, nisi ad secundam
vivit nec vere pcpnitcl; compluitur itaqitc, scd non rcdeat, ei jttsle hoc facit Ecelesiu ctti inbocdebet
trrigalur. obcdiro-
155 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. VII. 154
Si opponilur quod non potesl cum isia salvari A menlum prxlermitlilur vure periculosttra est et
cum aliain legitiraam bnbcnl uxorcm, dicimus ex- damnabile. Hoc sacrameiilum in quibusdam eccle-
cusuri per obedientiaraquam deferl Ecclesix ; sem- siis solel reiterari, cum dicat Augustiiiussacrauieu-
per tamen quasi invitus dcbilum reddat. Aliqui luin non esse ilerandum, el nulli sacrainento fa-
tamen dicunt Ecclesix in hoc non deberc obedire ciendam esse iujuriam.
cum sciat Ecclesiam fulli; non lamen contemnal, Sed contra illud polest opponi de sacramenlo
scd limeatelreverenlur excommunicalionem. altaris : sxpe eniin iteralur iu eodem. Dicunt qtii-
Si aulem oppouitur illud : Quodcunque ligrtveris dam iltud dictum esse de sacrainento bnptismi et
super lerram, erit ligalum el in coelis. Dicunt liga- de sacramento ordinalionis, qux nunqunm debent
tus esl iu coelo,id esl a Deo approbatur quod Efc- ilerari ; sed de aliis, ut dicunt, non esl illud inlel-
clesia fecit; non tamen ille reus est apud Deuro, ligcndum. Sed melius est ul de omnibus gcneralitcr
Yel sic : Quodcunqueligaveris, et cxlera. Eorura dicalur. Cum enim dicilur : Sacramenlum non
merilis exigentibus subaudiendum esse dicuni. De esse ilerandum ; non est inlelligcndum dc sncra-
iis vero qui indiscreie et non secundum claves mento secundum partem sui; sed secundum sc 10-
sibi commissas solvunl vel liganl, dicilur in pro- lum. Yerbi
gralia: Cum baptizalur aliqnis, beue-
pheta: Vm iis qui vivificant animas qum non vi- " dicitur aqua per invocationemTrinitaiis.si iu eadcm
vunt , el mortificant animas qum non moriuntur aqua ilerumbaptizatur aliuseadera benedictioaqttx
[Ezech. xin). scilicet invocalio Tiinitatis qua sanctificatiir aqua
CAP.XV. De sacramentoolei teu extremmunctionit. ileraiur, nec taraen dicitur iterari baptismus; quia
Prteter supradicta cst et aliud sacramenlum, sci- pro parle iterata non iteratur ipsum sacramcnium.
licet tinclio iiifirmorum, qux Gtoleo consecratoper Scd si Mlasanclificalio aqux ilerarctur et in eadem
episcopum. Hoc sacramenmm inslilulum fuit ab persona hoc fieret, lunc injuria fieret sacrametito.
ipsis apostolis, unde in Epislola Jacobi: Si quis Ita et de sacramento altaris vel unclionis, licet ite-
infirmatur in vobis,inducat presbyteros Ecclesimet ratio fiat quantum ad personam qux iieriun suscipit
orent tuper tum, ungentet eum oleoin nomineflo- sacramenlum ; lamen, quia non ilerum bencdicitur
mini(Jacob. v). Sicut in aliis sacramenlis ; ila et eadem hostia vcl idcm oleum, non iteralur sacra-
in isto aliud est sacrarocnlum, aliud res sacraraenli. menlttm. Si eiiim pro parle ilerata dicuntur hxc
Sacrameuium ipsa iuunctio, res sacraraenti rcmis- sacramenta iterari, eadem ralione et baptismus
sio qux ex interiori unctione conferlur. Est enim iteralur; ciiin ibi, ul diximus, parlis fiat iteralio,
in ^aderaEpistola canonica : Et ti in peccalisfuerit Q scilicet illius sanclificationis quam suscipil aqua
rcmitleniur ei (ibid.). El si ex contemptu hoc sacra- per invocationemTriiiilulis. -

TRACTATUS SEPTIMUS.

DE SACRAMENTOCONJUGH.

CAPITULA.

CAP.I. De exordio conjttgii. — CAP. II. Quod bona tit ret conjngium.— CAP.III. Quod tine peccalofiat
aliqttandocoitcubittttconjugatit. — CAP.IV. Qumtinl bona conjttgii. — CAP.V. De variit eontuetudinibus
conjugiorumjnxla diversilalemlemporum.— CAP.VI. Quodad conlrahendum conjugium lempuregralim
tufficiat.—CAP.VII.Quodjnrantettlum de fuluro non faciat in prwtenltconjugium.—CAP. VIII. Qtiodinter

fineletntt infidelem non conlrahaiur conjugium; ted inter utrumquefidelemvel infidelem. CAP.IX Qttod
fidelibutconjttgibusunoyivente nequeat alius alii copulari.—CAP.X. Quodpersonmdevotmvideanlur potse
facere conjttghtmel qum'non. — CAP.XI. Quod cognait non debent nisi post qradum septimumcopulari.
— CAP.XII.Quodinspiriiuati cognutionenonposstifieri conjngium.—CAP.XIII. Ulrum sibi conjngiivaleant
qui se prius adnlleriocognoverunt.— CAP.XIV. Utrum inter servilempersonamel liberampossitconlrahi
conjttgium.— CAP.XV. Qua atate possitfieri conjugium.— CAP.XVI.Quod a fnriosis non possitconlrahi
conjut.ium. — CAP.XVII. Qnodfrigidi non possinljacereconjugium.—CAP.XVIll. De stabilitate conjugii.
— CAP.XIX. De causis divortii coiijugalis.— CAP.XX. De spiriluali forntcatione.—CAP.XXI. De secun-
dis n.tpiiis.

CAP.I. De conjugii exordio. D hanc rettnquet homopatrem et matrem el adhmrebtt


Conjiigiiim quod et malriinonimn appellalur ab uxori sum (Gen.n). Jam nunc demoustrandumest,
insiitiitione Creatoris anlequam peccassent bomiiies arbitror, propter quascausas soleat fieri coiijugiiim.
stimpsil exnrdium. Legimus cuim in Genesi, fncla Est ergo conjugii causa principalis, spes prolis ;
prima mulicre, virum post cxlasim (pcr os ejus propter quaiii pritni boniines conjuncti sunl a Dn-
loquente Domino)prophelice pronunliasse. 1'roptcr mino dicente : Crescitc ei multiplicamini (Gen. i).
153 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 156
Sccunda est post peccalum Adx vilalio fomicatio- Ai CAP. III. Quod sine peccato fial aliquandoconcubi-
nis, juxta Apostolumdicenlem : Unusquisquehabeat tus conjugalis.
propriam propter fornicalionem (I Cor. vn). Prx- Jam ad prxscns vidctur inqiiirendiinian tolics
teroa siint alix bonesix causx de qtiibus nihil vel pcccent vir et mulier qttoties coinmiscentiir.Seien-
parum scriplum invenitur, velut inimicorumrecon- dum est igilur quod coitits cum exirancn mulierc
ciliatio et pacis redintegratio. Sunl elinm alix mi- peccatura cst. Oinnis autem illccoitus qui fil conira
nus boncstx, sicut viri vel inulicris pulchriludo ; naturam cum quncunquc fint muliere ciiniinosuset
quaeanimos amore inllammatos frequenler impcllit ahominabilisust. Coitus etinmciim propria coujuge,
ad ineiiiiduni conjugium ul suum valeant explere si fiat solummodopro explcndnvoluptale, culpahilis
desiderium. Quxstus quoque el nmor diviliarum esl; sed per conjugium veninlisel per levem snlis-
frequenter causa est ; et quxdam alia qux per se factionera excusabilis. Unde Auguslinus de bono
animadverlerc poiest quicunque diligentiam adhi- ntiptiartitn : Ilocquoconjugaii victi perconcupiscen-
bcrc voluerit. Nec credendum est quibusdamqui liam utuntur inviccm ullra nccessiluJincm libcros
dicunl nullalenus esse conjugiumquod coiiirabiliir procreandi, ponam in iis pro quihtis quotidie dici-
proptcr cuusas posleriores , id esl propler pulchri- lur : Ditnitte nobis dcbila nostra sicitl el nos dimit-
tu.liiiem vel alias. Constat enim conjuges fieri qui- B* timus debiloribus nottis (Matlh. vi). Non nultni vi-
cunqtie ex con.muni tonsensu se invicem recipiunl, detur illorum coitus culpabilisqui ciinisuis coiiju-
quumvisamore infinmmatiad cxplendumdesideriuui gibus causa prolis generundx et in cuilum Dei
conveniant. Eteuiin hoc manifestissime liquel per educandx commiscenlur; vel qtii suis conjugihtts
exenipliim patriarchx Jacob , qtti Rachel niagis exigenlibus reddunt carnis debitutn. Iloc enitn ex
quam Liarasibi copulare voluit causapulchriludiuis, auctoritate Domini videlur npprobari', quod posl di-
tlicentc Scriptitra : Lia lippis erat oculis, Racltelde- luviumcuin jam homines sine coiiciipiscentiacarnis
cora facie el venusta aspeclu, quam diligensJacob non possent coramisceri, lamrn virum et mulierem
uit : Serviamlibi pro Ruchelfilia lua seplem annis ad generanJum prxcepit copulari, dicens : Crcsciie
(Gcn xxix). Endem res in Deuteronomiodeclaralur et mutiplicamini(Gen. vm). Quod utique Doroinus
bis verbis : Si viderisin numero captivorum mulie- non jussisset si nullomodo sine peccalo fieri possel
rem pulchramel adamaveriseam, voluerisqnehabere coitus conjugalis. Doiiiiiiusenim peceala prohibet,
eum uxorem, inlroducesin domumtuam (Deut. xxi). nec propler bonum prxcipit facere liialnni. lllud
CAP.II. Quodbona res sit conjugtum. quoque Dominiprxceptuiu Augustinus considerans
Quia vero sunl quidam bxretici qui detestantur .P conjuges causa prolis coeunles non peccare aflir-
nuptias et judicant damnabilcm viri et mulieris mavit, sic dicens in libro De bono conjugalj: Conju-
copulam conjugalem; ad prxsens dicendum est galis concubilusgeiicrandi gralia non habet culpara ;
utrumrcs bona an mala conjugium.Afiirmamusigitur concupiscentix vero satiandae(sed tainen cum con-
conjugiuin rem esse bonam cl iiullo modo malain. juge) propter tori fidem vcninlemhabet culpam. Si
QuoJ npparet non solummodo ex boc quod conjti- autum opponit aliquis diccns omnem carnis dolu-
giuin Dominusprimus insiituisse legitur in Genesi, ctationem esse malam et peccalum sine qua non po-
diceus : Crescite et muliiplicamini (Gen. 1); sed tesl fieri coilus conjugalis, respondemus equidem
e iam per boc quod Cbrislus in CanaGalilxx, vino quod talis delectalio mala esl, quin peccali poena
in aqunm mutnlo nupiias miracuio commendavit est; sedlamen non omnis carnis deleclatio peccalum
(Joan. u) ; et postea inter virum et uxorein (nisi esl. Eteniin verisiinile est carnera Domini nostri
cnusa fornicalionis) dissidium(icri prohibuil. Apo- Jesu Chrisli qux seroper fuit immunis a peccalo de-
siolus quoque dicil: Virgonon peecat si nubat (I lcctatam esse requiescendo post fuiigatiouem, et
Cor. vn). Constnt itaque rem bonam esse r.onju- comedendo post esuriem. Delectatio naraque talis
giutn. Ctijusoptts, id est sexuum commislio inter orani homini naturalis csl post Iransgressionem
primos boinincs et eorum successoressine carnis D I priorum bominum ; el nisi sit immodcrata non est
incentivo et ardore libidinis omni tempore comple- peccalum. Simililer delectatioqux sentitur in coitu
letur, si homines in obcdientia sui Creatoris per- nattiraliter, nisi sit immodcrntn, non videlur esse
mansisscnt. Et sicul eleeroosynamdare bonum est puccnlum in conjugibusqui cuusa prolis coeunt vel
opusct rciuunerubile, ila coilus viri et mulieris bo- debilum reddunl. Extusatur enim penilus conju-
nus et remunerabilisesset qui tunc agerelur absquc gium, nec usquam Icgitur pro ea conjuges aliquam
oinni vilio ct sola iiilcnlione genurandi. Quia vero pcenara sustinere, quumvis nullum peccalum rema-
h iiuincs transgressione sua carnalem concupiscen- neat impunitum. Videlur ab hac sentcnlia bealus
tiam inr.tirrerunt, sine qua tiequciint vir el mulicr Gregorius disseiuirc et testnri quod conjuges sine
commisceri ; idcirco factus csl attus ille maius ct peccato nequeant commisceri, dicit enim : Roma-
reprehensibilis nisi excuselur pcr bona conjugii. norum ab antiquis lcmporihus semper usus fuit
Quod aulein pcr conjugiumcxcuselur leslalur Ati- posl adraislionemconjugis, et lavacri pm ificationem
gustinus super Genesimad lilleram de conjtigiolo- quxrere et ab ingressu Ecclcsix paululum se tem-
quens bis vcrbis : Quod sanis possel csse oflicium perare. Nec hoc dicentes culpam depulamus esse
Tgrolanlis cst ad rcinediuiu; conjugium; scd, quia ipsa licita admistio conjtigum
157 SUMMASENTENTIARUM. — TRACT. VII. 158
sint voltiptatecarnis iiurinon potcsl, a sacri loci in- A
. boc cgisse. Postea vero, inultiplicato hiiiiiano ge-
grcssu ahsiineiidum.est;quiaipsavoluptassine culpa nere, cum jam fere oiniics falsos dcos adoru-
nullatenusesse polest. Nosautem si priores auctori- rent, paucissimis in cultu unitts Dei permancn-
tates et rationes sequi volumus, determinemus libus permissum est, imo specialiler injuiiclum
healum Gregorium hoc dixisse de illa voluptate, id est cum duabus vel pluribus codem tcmpore mairi-
csl immoderata libidiue pro qua explendnconjuges moniumcontrahure. Quod idcircofacimn cst ne illis
frequeiuercoeiuii; non quin semper bocfuciunt, sed paucis el filiiscorinn deficienlihus notitia el cultus
quia nulli sunt conjuges qui vuleant illam semper Dei oblivione delerctur. Nec illud fuil instiltilioni
evitare. Quia igitur lalem voluplalemaliquandocon- Dominicxcontrarium. Quainviscnim Douijnusinter
juges incurrebanl, ab ingressu Ecclesix posl suain duos conjugium inchoaverit, non tamen si urgeret
commislionemtcmpernbnnl. uecessitasiuicr plures fieri prohibuit.Moyscsaulem
CAP.IV. Qumsint bona conjugii. a tempore iegis inierdixit fiuri conjugiucura niatrc
Nuncquaesunt bona conjugiibreviter inquiramus. propria, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum
Siinl igitur tria bona conjugii : fides, proles, sucra- amila,cum malertera, cum nuru,cum proprix uxoris
mentum; de quibus sic dicit Auguslinus : Bonum filia. Permisit aulem separationem lieri ex conjugi-
nupiiartimtriperiiuim cst: fides, proles. sacramen- !B bus legilime copulalis dato libello repudii. El arbi-
tum. In fideattenditurne post vinculumconjugalecum tror quod sufliciebatillo lempore ad contrahcndum
altero vel altera concumbaliir; in prole, ut amanter conjugium alterna viri et mulierisin necessariisre-
suscipiatur, religiosc doceatur ; in sacramento ut bus providenlia, et consensus de solvendo carnis
coiijtigiuinnon separetur, et dimissusaul dimissanec debito; ila tamcn qnod mulier promittebat se fidem
causa prolisalteri conjungulur. Et attende quod ler- lori viro servaturam.vir autempolerat aliam ducere,
tium bonumideo vocatursncramentura,quiasignum et dalo libello repudii uxorem dimittere. Supcrve-
esl sacrx rei, hocest inseparabilisconjunctionisqu% nienle autem teraporegralix, cumjampopulus fidelis
est inler Cbristum et Ecclesiam.Prxterea sunt alia ad copiosammullitudinem excrcvisset, redacta est
conjugii bona velul vitatio fornicationiset amicitia Iex matrimonii ad priorem et honestiorem institu-
viri ct niulieris ex socielale procedensconjugali; et tionem ut solus soli jungeretur, qua copulatione
aliquando pax inter homines sibi prius bosliliter unius Christi et unius Ecclesix conjunclio honestius
adversanles. Sciendumest auteminter quasdainper- designalur. Probibitutnest etiam ne intra seplimum
sonas aliquandocontrabi conjiigiuinin quo nullum cognationisgradum aliqui sibi matrimonio junge-
tamen de prxdictis bonis potest inveniri. Contingit rentur. Quod faclum est ut extraneos quis nullus
enim ut aliquiconjunganlur non causa prolis, nec jungebat cognatiouisaffectus, charitas ex secietate
pro vitandomalo fornicaiionis; ex quorum conjun- conjugali proveniens colligaret. Separalio quoqtte
ttioue nec inler ipsos nec inler alios amor aut con- per libellumrepudii est penilus inlerdicta.
cordia provenit. CAP.VI. Quod ad contrahendummatrimoniumtem-
CAP.V. De variit consuetudinibutconjugtorum. pore gralim sufficiat.
Quia homiues diversorum lemporum diversas Jam nunc videamus quid ad contrahendum conju-
lcges ct consuetudinesin conjugiis habuisse cogno- giuni tempore gratirc siifficial.Credirausigitur suf-
scimus, idcirco diversos stalus conjugiijuxta diver- ficere duarum idonearumpersonarura legitimum de
sitntes lemporumbreviter traiiscurramus. A prin- conjunclioneconsensum, juxla auctorilalem Nico-
cipio temporis inter duos, id est solum virum et lai papx, qui dicit: Sufliciat secundum leges solus
solam inuliercm inthoalum esl coujugium, per os eorum consensus dequorum conjunclionibusagitur.
Adx diccnte Domino: Erunt duo in carne una (Gea. Qui cousensus cum solus in nuptiis forte defuerit,
n). Et cst verisimilequoiliuter personus duas et non cxlera omnia etiam cum ipso coitu celebrata fru-
plures conlracluin fuisset per oranem successionem stranlur. Unde etiam Joannes Chrysostomusdicit:
temporis; si primi hoinines in obedienlia perman- Q Matrimoniumnon facit coitus, sed voluntas. Bealus
sisscut, lunc cnim homines absque carnis incenlivo quoque Ambrosiusde eadera re sic ait: Nondeflo-
coeuntesliliosDeosubJitosgencrassenl,el nunquam ralio virginilalis facit conjugium,sedpaclioconjuga-
opus fuisset aliquem viruin siiniil duabus uxoribus lis. Jam nunc restal ut verba in prxdicta difliuilione
copulari,propler cullum Duidilalandum.cum omnes conjugii posila breviter expliceraus. Ideo diximus
uuuin Deuin coguoscerentet amarent. Post conjun- duarum personarum; quia hoc lerapere cum una
ctionem primi viri cl primx mulieris filii et filiaa muliere non siraulcum pluribus inilur conjugium,
eoruni.malriiiioniosunt conjuncti;sed unus uni tan- dicenle Aposlolo: Propter (ornicationemunusquisque
tiim. Hoc autein qnod eo tempore fruter sorori suae uxoremtuam habeatet unaqumquevirumtuum (I Cor.
coiijuuclusesi, coustalobbanc causam evenissequod vn). Dicendo uxorem suuin et non suas indicavit
non inveniebantur alix mulieres et alii viri quibus quodCbrislianohoinini non liceat habere simul plu-
liliiel ulix Adamconjungercntur.Primus autemom- res. lileo aulem idonearum personarum diximus ;
niuin Lameth legitur simui duas sibi feminas copu- quia mullx sunt manerieshoniiiiiiinquibus non licet
lasse; et hoc factum repreheiulilur in Lainelh, quia inter se vel eliam cum aliquibusaliis personisfacerc
pro explcnda voltiptntecaruis compertum est eum corjugiura, de quibus latius postea disseremus. Idos
159 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 160
diximus legitimura de conjunclione consensiim; A CAP.VII. Quodjttramentumde futtiro non facial in
quin eos qui conjunguntur sicoportet consentire ut prarscmiconjiigitim.
inviccmspontanue,serecipiant,quodjudicatiirfierisi Quxri polcsl an siiflicint conjugio nd praisens
iiidusponsatioiierainiinecoiilradicanl.Conseniiter.im conlrahendojuramcntum du futuro, qiiando scilicet
qui miiiimecontraditii,juxta illud Pandeclarum:In- in superadulla xtale vir jural mulieri quod eara
iclligitur lilia sempcr palri consentire, nisi evidenler accipiet in fulttro, el mulier idem jurul viro : nec
dissunliat. Et alibi: Qux palris voiuntali non repu- ad prxsens se recipiunt ncc atlluicliJoni toii ser-
guat, consenlire inlelligittir. Quandoautem consen- vulurosse prouiiitiint. Est enim verisimilc quodju-
liendo se inviccmrecipiunt, in illo consensu conti- rumenlum perlincus ad futuruin non facit coujti-
netur quod dum uterqtie vixerit sibi in necessariis gium. Hocenim quodAuguslinusel Isidorusdicunt;
providebunt; ncc carnis debilumnisi ex communi ex prima dispensationis lide conjuges nppellari et
consensu sibi subslrahcnt, el quod fidera cttslo- quod leges dicttnt: illum csse legitiniain uxorem
dicut. Debentautem ad bos conseuiire ex voluntate, (qitamvisminime dolata sit) cui vir, tactis sacris
non ex couctione.Coaclusenira consensus (qui nec Scripltiris, veliu oraiorio jiiravcrit se illain uxorem
consensus appellari debel) ininime conjugiumfucil. habilurum; dc juramcnto et desponsaiioue illu in-
Sicut lestatur UrbanusSanclio rcgi Aragonumscri- B lelligendura est quando vir el imilicr se invicem
bens in hxc vcrba. De neplis lux conjtigioquam le rccipienlesjuranl sc fideinlori cl alia jura conjugii
cuidam inilili daturum necessitntis inslaute articulo ad prxsens et deinceps servuluros. Tale eiiimju-
sub fitlei pollicilationefirmasli, boc discernimus ut ramentum fncit conjugiuni, non illud quotlperlinet
si illu virumillum oiiinino (ul dicitur rcnuit) neqiia- simpliciler ad futurura. Cum enim non finiu conju-
quam eam invitamet rcnilenlem cjusdem viri cogas ges nisi illi qui se ex consensu ad pr^esensreci-
conjugio sociari. -Quorura eniin unum corptts est, piunt; quotnodoconjtigesappellaripossunlqui non-
umis ilebot csse et animus. Ex h.acauctoritate intel- dtimboc fecerunt, sed in futuro sc fucturosjurando
ligilur coiijiigiumfieri inter cousenlienteset spon- proinillunl? Iierum si ex juramento ad futurum
taneos, el non inler renucnles et invitos. Ycriimla- perlinenlo se invicem ad prxsens recipiunt el ef-
nieii si contigt-riteosqui inviti et coacli conjiincli ficiunlur conjuges, cur jurniit in futuro se facturos
sunt per aliquod (emporisspatium tobnblianics fa- quod ad prxsens efliciunl? Stuiliim vel eliam fal-
miliariter et amicabilitcr conversuri, el diu in suo sum est jurare aliquid in futuro esse faciendur.i
consorlio reuiaiiore cum habcant opportuiiilaiem quod in pracscntisil cffeclum.Iierum si ex qtto ju-
disccdetidi,profuctovideiur qtiodconsensus sequens „ raverunt lam cilo efliciuiiliirabsque dilutionecon-
stippleal illud quod prxccdens coactio minuerat. jugrs, lunc vcrum cst quod non possunljurure banc
Consetisumprxdicto modo difliniluinsuflicere cre- rein se facluros antequameamdemefliciant.Sed quse
diiiiusadconlrnhendumconjugiiim,licet dos dcftierit res est quam non possint bomines promiltere vel
et saccrdotalis Ucnedicliocl alia niiptiartim solem- jurare anlequam ipsam perficiaiit?
nia, veleiiam ipsa sexuum commisliosine qtta con- CAP.VIII. Quod inter fidelemet iiifidelcmnon cott-
jugcs vere nppcllaiipossunt, sictit ex conjngio vir- truliatur conjngitim.
ginis Mnrixet Joseph evidentercst declnratum. Illud Nuuc de pcrsonisqttx non siiui idonex conjugio
uuicmquod Evaristus papa dicil: Aiiler legitimum prosequamur. Chrisliunus ctim Judreo vel gentili
iion fit conjiigiumnisi dotetur uxor el a sncerdote iion ^potcsl fncere conjugium.Nnm ctiam in Veieri
bencdicatiiruc solcinniter accipiatur; nou idcodi- Testamcnloprohibitiimesl fidelesviros ducere uxo,-
ctiini csl quin solusconsensusfuciendo conjugiosa- res infideles,Dominodicente : Nec uxoremde filia-
tisfaciat; scd, quia non adeo honeste et legititne but eorum accipies filiis luis; ne fornicari facianl
conjiingiiiiturquando clam et furtive copulaiitiirillis fitios tnot in deos suos (Exod. xxxiv). Juxln quoil
prxlermissis, qux ad hoiiestatem sacrameiili leges Domini prxccptum Judxorum conjiigincum geuli-
lieri prxcipiunt. Leo quoque non negat fieriex con- 0 libus merito Esdras scparnvil. Sicul aulem cousli-
sensu solo conjugiumquamvissic dicat. Cumsocie- tuit Dominus in Vetcri Tesianienioitn observalur
las uiiptiartimila ah iniiio constiltila sit ut prxler in Novo.UndeAugiisliuusad Polleniiuiii: lllud dc
sexuiim conjiinclionemetiam haburct in sc Chrisii bis conjugibusagitur qui sihi primitus copulanliir
et Ecclesix sucrameiilum,diihiumnoit est eatn mu- ne nubat feminnnisi sux religionisviro, vel ne vir
litrcm non pcrlincre ad maltiiiionium in qua doce- laluin ducat uxorcm. Ideni cnim jubet Dominus,
lur ntipiiale 11011fuisse mysleiitim, clc. Nam hoc docel Aposlolus,ulruniqiie prrecipit Tesinmenliim.
dicit de coiiciihinis qux cum ad teinpus a viiis Quxii solet an hoc tcm[)ore Judxi inter se cl alii
ssstunptx sinl nbsqtie consensupermauentliet per- infidclesconlrabaul conjugium.Unde Auguslintisin
mssionc lide coujtigulis et cclebruiione mysturii libro piimo Deadulterinis conjugiis: Cum coepisset
nuptinlis noii siiul conjugesnppcllandae; non quin Evangtilium geiilibtis prxdicari, jum coiijunclos
CLicbriitionuptiarum defueril, sed quia consensus gentilesgeutilibuscoinperi conjuges.El pnulopost:
conjugalisnon adfuit. Non contra jussioncm Domini gcntiles ambo lue-
rant conjuncti. Idem in libro l)e hono conjiigali.
Bonumniipiiarum pcr oiniies gonles atqtic om.ues.
161 SU.V.MASENTENTIARUM.— TRACT. VII. 162
homines in causa gcneranJi est et in fitle castilnlis, A longinqiia rcgionc commoralus stta ailbiic"vivente
quod autem nd popuhiin Dei pcrlinct in fide sacm- ducil nltcrnm, qux igtioral eiini ultrram babero
menti. lunoceiuiiis de eodem: Soln pcccntn in ba- nxorcm. Eteniui non vidclur inlor eos esse conju-
ptisino dimittmitur nec uxorum niimerus nbolelttr. gium; sed culpn veninliscst qiiantisinnd igiioiantem,
Nam si a Deo prreparalur viro uxor, el quod Detts el criminalis qitnntum ad scicntein. Si eiiim intcr
eonjunxit homonon separet[(Matlh. xix), quomoilo eos essel coiijiintiio legilima, jnm essenl eodetn
inter peccata ista credamits posse dimitti? Ex bis lempore unius viri dux uxores legilimx; quod a
aucloriuuihus apparei inter ir.fiJeles esse conjngia, tempore grntic contingere non poluil.
quod etiam auctoritate Apostoli maximc conlirma- CAP.X. Qumpersonmdevoln:videantur posse facere
lur qtti permiltil hominem ad fidemvenicntem cum conjugittmel qum tton.
infideliconjitgeremanere (/ Cor. vn), quod utique Virgines dcvoix postquam ab e|)iscopo siml con-
non faceret nisi copulnmconjitgalcminter eos esse secratx, et vidux velatre, iuillo mqdo possunt fa-
fognosceiel. Noiandiimesl tninen quod quorumdnm cere conjugium. Hoc enim de velatis viduis insi-
verhn auclorum videnlur banc sententiam infir- nual veriiin essc Pnttlus nd Timnilnu n scrihens his
verbis : Adolescentioresvidnas detila. Cttm tnitn
mare, velut quxdam attctoritntes quibus diciltir
luxurialm fuerint, in Cltrislonttberevolunt; Itabenles
quod inler infideles non sit vera pudicitia. Sed nil B
obcst ciiin eiiam idem veraciler dici possit de Chri- damnationem qttia primantfitlemirritam fecerunt (I
stianis conjugibusqni perverse opcrantur; m qui- Tim. v). Juxta qiiam aitcloritnlcmbeatus Grcgorius
bus nulla virtus perfecta est. lllud eiiam quod dicil de eisdcm velaiis vidtiis nd Bonifacium scribcns
Ambrosius : Non debere mntrimoniiim impiiltiri nit : Viduas destendeules a prnposito viduitatif
le noscere a snncto Panlo, nisi convertantur;
qnod exlra Dei dccretum est quia Deo fit conjn- credo
et nos nuctoiiiate aposlo-
giuni; non idcireo dicluni esl quia non sil conju- olim cfsednnuialas, quns
lica dnmnandas el a cnmiminiotiefidelium atque n
gium, sed quia non esl lirmura, imo solubileesl ut
monstrat Apostoltis. liminibiis Ecclcsitcarccndns fore censeniiis, quous-
CAP.IX. Quod fidelibitt conjttgwits nno viventene- quead bnnum quod coeperunt inviiae ant volunla-
queat alter alii copulari. rix revertanltir. Et pnulo posl : Vidure qure se
Si vir fidelemhabet conjugein, neuter eorum al- velare promiscrunl et demiimapostatavcriinl atqttc
lero vivenle potesl alii se legitime copulare. Unde ad priorem vomitum sunl reversx, n limiuihiis Ec-
Clemcns ex dictis Pelri : Prima species adullcrii clesixct a coatu fidelium usque ad snlisfaclionem
est virum propria uxore solummodo non esse con- _ sunt eliminnndx ct carcerihus trndenrx. Bcntus
tenlum, et nuilierem non proprio lantum se servnre vero Innocentius de virginibus volalis sic dccrcvit:
viro. Cum auiem frequenlcr contingat qunsdam Qitx ergo spirittialiter mibiinl el a sacerdole velnn-
mulieres qunruin viri in bello vel in cnptiviinle vel tur, si posten vel publice nupserint vcl se clnnctilo
in longinqiia peregrinatione crcdtmiur esse moriui corruperint, non eas admiileiidns esse nd ngentlnin
viris aliis copulari; merilo quxri potesl an sccuntla poenitentiam,nisi is qui se jiuixcrnnt de mitiiJo re-
copulatio sil coiijugium adbuc vivenlibus viris prio- cesserit. Si enini de bominihiishrncrnlio ctisioditur
ribns, cum inde non habeaiur manilesta auctori- ul qiixcunqiie vivenle viro alteri nupsoril hnbentiu-
las. Hoc tamen certiim est quod retidi debent viris adiiltera; nec ci agcndx poeiiitenliiclicentia concu •
. prioribus si ipsi redierint et ipsas babere voluerint. dntur nisi iintis ex bis fucril dcfunclus, qiianio
Unde Leo Niceto episcopo : Si viri post longatn mngis de illa lenendn est, qux anle immorlali su
cnptivitatem reversi ita in diluctione suarum con- sponso conjtinxerni et postea ad lnin.nnas impijns
jiigum perseverant nt eas cupiunt redire in siitim transmigravit? Videlitrautem aliqiianliiluminsisten-
consortium, omiltendnm est el iro-ulpabilejutlican- dum esse his die.iislnnoceiUii: Non cnim videniui-
dum quod necessiias intulit, el restituendum quod soliimmorlo conjiigium negnre velntis virginibns;
fides poscil. Si autem aliqux mulieres ita poste- rj sed elinm loctiin pcenitentix qiiandiii corruptores
riorum virorum amore sint captx ut malinl eis earum vixerint. Sed potius iniclligendiim est non
cohrcrcre qtiam ad lcgitiinum rcdire consortium, eis interdictam esse pceniteniiam nisi quandiii ipsre
merilo sunt notandae, ita ul ecrlesiastica coniniu- el earum comiptores simul in suo consnrtio et in
nione priveuliir. Hxc aucloritas videtur illas mu- voluntate peccati vixerint. Hoc eniin declarat se-
lieres propter ignorantiam excusare, et tamen con- qtteiis siinilittidode muliere proprium habenie con-
junciionem prirnam solam appellure conjugalem et jugem ei cum alin fornicaiite; cui non polust ne-
legitiinam. ltaque verisimile est quod secunda con- gari prjeiiitentiaqunmvis corrnplor ejus vivnl si ab
junctio non sit legilima et conjugalis; sed prnpter ejus consortio et a crimine reresseril. Virginilms
ignnranliam venialis. Si enim cttm sccundis viris autem nou velatis, qunmvis voto se atl contiuen-
fierent tales conjunclioiies legilimx, jam una mu- tiam astrinxerint, videlur liiiiocentinscoticcdere in
lier duos viros legilimos haberel eodem lempore; conjugio post votttm iuilo remnnere. Qui de Irajus-
unum quem vivere sciret, alterum quem vivere roodi virginilnis sic ducrevit. Hxc qux nondnm sn-
ignoraret. Quiddam simile dici polesl de viro qui, cro velamiue sttnt tertrc tamen in proposilo virginnli
uxore sna relicta, pcrcgrinalus el aliquol aniiis in semper se liumiliiverunt permancre, licet velriUc
iC5 -HUGONiSDE S. VlCTOREOPP. PARS II.— DOCMATICA. 101
non fucrint si forlc nupscrint, his agenda nliquo A t- ct pro incestii pcenitentije supponi. Qui vero igno-
lcmporc pceiiiteniiacst; quia sponsio earum a Do- rnnlercopiilanlur de criminc pcr ignorantiainexcu-
inino icuchaiur. De viduis auiuin non velaiis non santur; ncc la.irienassereiitlumest- inler eos esse
Irahcronscuiiain auctoritalem qux illas in conjugio•« coiijugjumnisi ex permissione.Ecclesix proptcr uti-
post votiiininitio rcmancrc probibcal vel pcrmittat. Jilntcm ari'i|iiatndispensritivesirtcoii(irmaj4im,exein-
l)o viris aulem qui vovurimt contiiicntiaro, sic csl pio bcati Gregorii qui angelos post suscepliouein'
observandum, ul si effcclisint ercmilx sive nioiia- fitlo.iin quarlo giadu pcrmisil coptflari. Sicut au-
chi'sive clerici, iiullo moJo liccat cis post voltini tcm iion licel cis qui intcr se cognali stint conjungi
iniiti conjiigiiim. Dc Inicisaiitcm qui volum faciunt usquc in sl-plimumgradum; ita eliam si deduobus
nec nssiimiintrcligionis hahituin, dubilntiir an pos- legiiimecopulatisttniis moritur, nonlicct alleri con-
sint fncerc conjtigiiiin;ctiin tamun illis potius quam jugein accipcre de cognaiioneprioris conjiigisusque
oinnihiis nliis personis post voltim conliiienlix, po- in scptimnmgenerationem. Hocloconon est trans-
tentiani coiUrahcndi conjugium atiferre vidcatnr etindum quiddam quod GregoriusVenerio episcopo
bxc aiictoriins llieronyiui. Vovciilibus cnstilntera scribens videiur nflirmnrc. Dicil cnim de viro et
non solum nubcrc, sed cliam nttbere vclle damna- lnulioie cuin in commistioneunn caro sint effecli:
•hilc esl. Iloc loco prxiermiilcndum essc non ar- B cognntioncmunius ad alterum pertinere. Ideoquesi
bitror quod Rcdn in exposilione supcr Lucam vide- vir obierit et uxor ejus aliuin duxeril, lilios a se-
ttu-allirmnre: Bcniam Mnriain virginera nnlcquam cundo viro genilosprobibet uxores ducere de cogna-
inissel cnm Joscplitoiijtigiuiii.decrevisseqtiodvitam lioue prioris viri, aflirmans quod filii sua malre
ducerei virginalem. Qnod equidem a veritnte vidc- mcdinnic ad cognalioncm piioris viri perlineant,
lur discordarc : cura beala virgo esset prudenlis- cum qno mater eorum una caro exstiterat. Hoc
sima el novissct qiixcunqiie pie proniilliinlur Do- aiilcm dccrelum Gregorii non serval Ecclesia. Jam
mirio usse fidelilcr persolvenda.Verisimileesl igitur enim sequeretunquod nulli de duabus diversis co-
qtiod ah adolesceniia,se Deo lotam commisera^pa- gnationibusprxter duas perspnas solas possent co-
rnta sive ad niibcndurasive ad conlincnduln, qucm- pulari. Unde conlingeret quod fere nullus conjugem
admodiim Dcum velle cognosceret. Quod lestaiur sibi congruam inveniret.
Augiisliniisin libro De nnpliis et concupiscenliahis
verbis: Isiud credendum est quod bcata virgo menie CAP.XII. Quod in spirituali cognalionenon pottit
duiilaxai, id csl,"consensumeiitis fueril conjttx Jo- fieri conjugium.
scph; et quodproposuisset permanere in virginilate „ Sicut aulem non licct fieri conjugittmin carnali
si Deo placercl, et aliter agere si ipse vellet. Ex hac cognalionr, ita ncc in spiriluali. Est aulem spirilua-
auetoriialc et cx hoc quod ipsa renuit non despon- lis cognatio inier compatreni e( commatrem, el in-
sari, manifcste apparet eam (antequam desponsare- ter eos quorum unus alleriini de sacro fonle levavit;
tur) coniinciitiamnbn vovisse ; quod tamen certum vel in catechtzaiione attt in confirmatione tenuit. '
est cam ct viriiin ejus postea promisisse, ex qiio Est eliam spiritualis cognaiio inter filios ejusdem
utiique myslcrium Dominicx incariinlionis angclo bominis carn,ales cl spirituales. Spirituales autem
revelante innotiiit. filii sunt qui de sacro fonte levanlur, vcl in cate-
- CAP.XI. Quorfcognati non debent nisi poslgradum chizalione vel in confirmalione teneutur. Quod au-
septimumcopulwi. tem compaler et commater inter se j'unginequennt,
Cognati in scplimo grndu vol infra non possunt nec palcr spiritualis sure filiolx, nec mater spiritun
copulari. Unde Grcgorius progeniem suam unum- lis suo liliolo: monstratur ex concilioMaguritiensi
(luemquc ad septimam observure decrevimusgene- his verbis : Sl liliolaaut commairemsliam spiritua-
rationcni; el i]tiniu!iu sc agnosctint nflinilatcpro- - lem aliquis in tonjugio duxerit, scparandos esse
pinquos ad coiijugalcm copulam accedere denega- judicamus et gravi posnitenlia plectendos. Quod
nius ; quod si feccrint, separenlur. Ex consilio Lu- D aiitemfilius vel filia spiritualis nulli carnali filio vel
gdiinensi: Nulli cx propinquitaic sui sanguinis tts- (iliae ejusdem hominis copulari valeant - monstrat
quc ad sepliiiuiin graJnni uxores ducant. Sciendum Nicolauspapa ad Bulgarosscribens in hxc vcrba :
cst quod primtis cognntionis gradtts est fralcr et Est inter fratres et fiiiosspirituales, grata ct sancta
soror, quos eliam triinciim nppcllatIsidorus; secun- communio; qux non est dicenda consanguinitas,
dus autem grndus,„esincpos ct ncplis: teriius prn- sed potius habenda spiritualis proxiroilas. Unde
nepos el proneptis; qttarliis abncpos el abneplis; quidem inler eos arbiiramur fieri non posse conjn-
quinliis adneposct adrieplis; scxlus trincpos et tri- gale connubiura; quoniamquidem nec inter eos qtti
neplis; scplimus Irinepolis nepos et trinepnlis ne- natura ct eos qtii adoptione (ilii sunl, venerandx
ptis. Et est notaridum quod isidorus qui in cngnn- Rotnanx leges matrimonium contrabi permillunt.
lione non plures grndus quam sex enuineral prxtcr- Est etiam attendendum quod idem papa Salomoni
liiillit prinium gradum, id esl frnirein et sororemet cpiscopo scrihens afiirmat, cidem viro non licern
nepotein et neptcm primuni gradumappcllat. Prx- duas babere commatrcs, unam post alteram, quam
missis est adjungenduni quodcognali sibi scicnler institiiiioneninon raultura observal Ecclesia.
topulali non faciuut conjtigitim; scd dcbcnl scpnrari
*«5 SUMMASENTENTIARUM.— TRACT. VII. J6C
CAP.XIII. Utrum tibi conjungi va'eant qui te prius A ' cliam cnrum Domiui pcrmittant el ex voluntatc
adullerio cognoverunt. conscnliant. Nos autem imer s rvas personas saltem
Qui se prius adulterio maculaverunl prohibentur dominis consentienlibus crcdimus fieri conjugia :
a canonibus ne posiea sibi invicem conjugio copu- exemplo Hebrxorum qui, quamvis servi essent io
lenlur. Unde Leo : Non polcsl esse malrimonium jEgypto, tnmen nuptias Icgitime celebrabant. Hoc
cum qua fuil adullerium. De cadem rc cx concilio cliam confirmaturcx concilioMaguntiensiin qtio de
Tiburiensi: Relalum cst auribus snnrlorum saccr- conjugio scrvi et ancillx talilcr est decretum. Si
dotum quemdam alierius uxorem stupro violasse, ct servum el ancillam Dominusamborum in mntrimo-
insuper jurameiilum dedisse ul post legitimi mariti nium conjunxerit; etpostea lihcrato servo ancilla
morlcmsi snpervenircl, cam duccrct uxorcm ; quod non polesl rcdimi qure in servitio est, ideo matrimo-
el factumcsi. Talc igitur coniiiibiuinprohibcmus ct nia non salvanltir. De qua re eliam decrelum est in
anallieroaliznmus.His aiiclorilatihus vctnniur iuter concilioCabiloncnsi. Dictumcsl quod nobis quidam
se facere conjugiiimqui se prins adulicrio polluc- mnlrimonia lcgitima potestativa quatlam prasum-
ruiil. Sed Inincn iiitcr Inles possc conlrnbi mnlrimo- plionedirimant, non allendentes illud Evangelicum:
nium lestaltir Augiistinus itn diccns in lih. Dc Quod Dens eonjttnxithomonon teparel (Matth. xix).
nupttis ct cniiciipiscenlia: Deniquemorliio vtro cum B ' Undevisum est nobis ut conjtigiaservorum non di-
verum coiiniihiuinfuil, (ieri veruiu connubiuinpolesl rimaiiiur, ctinm si divcrsos dominos habeanl; scd
citm qno prius adiilierium fuit. Cum igilur brcc in iino corijiigiopermnnentcs dominis serviant suis.
posieriorauclorilns hoc pcrmiitat quotl priorcs pro- El boc in illis scrvandum csl ubi iegalis conjunclio
liihcnt, atlcndcre licet quod prxtcritis lcmporibus fuil cl pcr voluritaicmdomiuorutn. Et atiende-quod
tales personx poleranl licite copulmi, sicul de David in finc htijiis capimli vidcltir aflirmari quod inter
et Bethsabee legiiur. Sed postca ad lerrorein est servum el ancillam nbsquepermissione dominoriim
intcrdiclum. Unde si qui tales his lcmporibus con- ncqueat fiuri copula conjugalis, vidctur tamcn ralio-
jungunlur et in ecclesiis prxdicta instilulio suscepta nabiliter quod intor cos possil ficri tonjugiuin si ex
sit ct confirmala,non fit inler cos conjugium, nisi communi consensu copulentur, qiiamvis eorum do-
per dispensationemab Ecclesiasil permissum. mini ignoravcrint. Si enim contingerct juvencm el
CAP.XIY. Utruminter tervum et liberain potsit con- pucllam quorum ulerque Cluislianus csset et libcr
trahi matrimonium. a Saracenis caplivnri et in servitulem redigi, qua:
Inier servum et liberam, et liberum el nncillain. ratio vctarcl pro viianda fornicatione ex coramutii
juxla Romanas leges proliibetur fieri conjiigiinn. . consensti copuiari ?
Unde in conslilulionibusNovellarum: Si quis per CAP.XV Qua mlate postit fieri conjugium.
errorem muliercm ancillamduxerit liheram putans Juvcnes anlc qualuordccim annos, el puellx anle
cssc, vel cconlrario, si libem mulier scrvo pcr crro- duoderim juxla luges malrimonium inire nequeunt
rcm junttn sit: diceiulum est omiiino miptias non Quod si ante prxdicta tempora copulationem inie
consiituisse. Inter liberum ct ancillam, seivum ct runt; separari possuni, qtiamvis voluutarie et as
liberam nuptix conlrabi non possunt. Eadein rcs- sensu parenlum juncti sint. Qui vero in pueritia
allirmari videtur ex concilio apud Tcrlincrium ce- eopulali posl annos pubcrlatis se nolunt rclinquere,
lebrato.iii qtio fuctumesl decrclum liujusmotli : Si sed in conjunctione permanerc; jam ex hoc efliciun-
quis ingciiimsautillaiii allerius iixorcm acceperil et lur conjuges, ct dcinccps nequcunl separari.
cxistimal quodingenua sit, si ipsa femina postea CAP.XVI.
Quod a furibsis non possit contrahi con-
fueril in scrvitulcm ruducta, si enm a servitule rc- jugium.
diniere potesl, fatinl; si non potest, si volucrit Furiosi dmn sunt in furore non possunt facere
aliam accipiat. Si eam aiilein servam scicbat el col- conjtigiitm,jnxla hoc dccrelum canonicum: Neqtip
laudavcrat; poslea caui ut legilimam babcat. Simi- furiosus neque furiosa malrimoniumcontrahere pos-
'iter elinulier ingenua de scrvo allerius faccre debct. j)
] sunt; scd si contractiim sil non separentur.
.aque ex his auctorilalibus datur intelligi quod inler CAP.XVII. Quod frigidi non possunt fticere conju
servam personain el liberam nou liat conjugium, in giutn.
quibuscunqueEcclesiisillud est prohibitum et coin- Si vir frigidx naturx est vel si mulier nnluraliler
muniter confirinatum; sed in illis ecclesiis quae carens inslriimenlo ad coeunduin idnneo, ut nulla
nondum illain insiiiuiionein susccpcrunl, bene fit modo possint roiuraisceri, lales personx nec in>
inter tales personas conjugium, sicut in mullis ec- terse ncc cum aliis possunt facere conjugiuin.
clesiisGallicanisfit frequeiiter libero retinente liber- CAP.XVIII. De slabililate conjugii.
tatem et servo servitulem. Quod videtur aflirniare Postquam ostensum cst, a quibus personis inler
Augnslinussic diceus : Si femina ingenua acceperit se vel cum aliis non polest contrabi conjugium
servum, scicns quod servus esset, haheateum; quia deiiiceps de stahilitute conjugii est tractandum
omnes unum Patrem habemus in coelo, una lcx erit Dorainus insinuans non temerc ei passim dissol-
viro et feminx. Leges quoque videntur aflirmare vendum esse conjttgium Judxis quxrenlibus si li-
quoddam liiirahilc, hoc scilicet quod inter liberum ceret dare.libeltiimrcpndii sic ail: Quod Deut eon
et ancillam non possit fieri matriuionium, qiiamvis junxit Itomonon teparet (MaUh.xix). Quod Domin.
167 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 108
prxcppium sequens Paulus apostolus sic prnbihitit, A i ' CAP.XIX. De eattsis divortii conjugalis.
iiu uxor virum, aut vir iixoreinJimitteret. Postqunm De causis.illts ageudumest qux faciunt divortium
igilur legitime siiul copulnii vir ct inulier, semper- inler conjuges. Doniinus nosler insiniiavil posse
coujugnlemsocielatcni custodire debeiil dum vixe- dimilli uxorem n viro cnusa fornicalionis ubi ail:
rinl, ucx alter ulteri posccnli debiluin carnis dehet Quicunquedhniserit uxoretn,nisi cauijafornicalionis,
iiiblraherc, dicente Aposlolo : Mulier nonhabel po- et aliam duxerit, mmeltaiur; et gui dimissamduxerit
testalemsui corporis,sed vir; similiteref virnon habet mmchalur(Mafth. ix). Manifestumest aulem quod
poteslutemstticorporis^ed mutier (11 Cor. vu.) Atsi propter eamdera causam dimillere viriiin uxori
utriqiio placet ex comniuniconsensu, possiinlconii- permiiliiur. Namcum siut una caro et corpus uuius
nerc ad tempus; ct posieadehent remcare ad tormn. sitin polesia^ealleiius, eaiiulemlegemperinaneiidi
Unde Apostolus : Nolite fraudare invicem, nisi ex vej se diroiitenJi sorlifl sunt. Cum aiUero fornica-
eommuni consensu ad lempus ut vacelis oralioni lionis causa Tauiat divortiumyiionille «jfuidimittit,
(I Cor. vn). Manifesluraest igilur quod neiiler scd ille quj[pro culpa sua dimitiilur, sepami conju-
polest facere votum contineniix nisi idem placeat ginrn. Est aittcin forpi^atio duplex : corpornlis et
utrique, et ideni ulerque vdveat; ciimsint una caro, spiritualis. Fitaulemcorpornliter quitndovir, vivenle
el aller habeat corpus alterius in sua polestate. B uxore, aut mulier vivente viro, ex conscieniia se
Unde Gregorius Theotislx palriciae scribens ail : alteri conjungit attt chSmaul manifesie. ideo ex
Cum boni conjugesaut uieritum angere desidcrant conscienliaapposui: quiasicontingerelut mulierem
aut anteaclx vilx culpas delere, ul se ad contincn- alinm ignoraiite virq uxor in lecto collocaretet se
liam aslringant el meliorem vitain appclanl, licet. illi vir diceptug coinmisceretde fornicaiiorieviriim
Si vero conlinentiaroquaiii vir appelit niulicr ret-u- ignoraiitia excusnret. Cum niilem unus de conjiigi-
sal, dividi conjugiuin non licel. De eodcm Nicolaus bus foinicnlionem inciirril, non lict-t nlleri forni-
Carolo regi scribens, ait: Scripsit nObisTheoberta cantem dim'u,tere, nisi ipse expers fornicaiionis
rcgina se velle dignilate seu copula exui el sola vita exstilerit. UinifeAiigusiinus iraclans dc sermone
privala se csse contentatn desiderare; cui nos scri- in Monle, sic dicit r Nihil iuiquitis esl quani forni-
psimus non hoc aliler fieri.posse,nisi eamdem vitam cattonis causa diinittere uxorem suam, si ipse con-
conjux ejus Lotharius cligeret. Hiauctores aflirmarit vincilur fornicnri. Qiapropler quisquis fornicalionii
licere uirumque votumsimul facere; sed uni sine causa vult abjicere uxoremsuam, prior debet esse a
allero non licere. Uudemauifestuinesl quod si unus fornicatione purgalus. Augustinus: Ciiroaulcm pro
absque consensualterius se ad religioiiemconvertit tali fornicationeconjugiuroseparaiur, diniitteitiivel
el alter reclainaverit, conversum essc cogendumut dimisso li.onlicel dd aliain transire copuiam, Apo-
ad loruin ct ad sxrnliim redeat, quamvis lonsuram stolodicente : lisqui malrimoniojuncti tunl prmci-
monachi et veslem acceperil. Si vero ulerque.volum pio, non egoted Dominut,uxorema viro nqn disce-
facit, necesse est ut in continciitia permaneant. dere; quod si dtstesserit, manere tnnuptamaut viro
Uude scripluin est in Registro ad Adriaiium nola- reconeiliari(1 Cor. vn). • >.
riuin : Agolhosalalrix prxsentium lillerarum con- Ex qua aiictorilale intelligitur non solum hoc
ouesla esl marilum suum contra voluntaiem suain quod fucto pro fornicationedissidio tantuin intcr sc
in monasterio urbici esse ronversum.' Quod ail conjuges remaneant, cum iir aliam nequeanl ropti-
ejusdein abbalis culpam dubium non esl perlinere; larn transire; sed eiiaui istud quod possinl recoiiri-
unde peritix tuxprxcipimus ul diligenti inquisitionc liuri 'el cohahilare>lsicut prius, si dimissiimad se
disculiat si forte cum ejus voluiitale couversus, vel alterii revocarc placuerit. Cui lainen videtur couira-
si ipsa se mtitare promiseral, el si hoc repereril, dicere Salomon,dicens: Quitenet adulteram, stttlittt
ul illutn in monaslerio permanere providcat, et ett et intipient (Prov. xvm). Hiuronymusquoque
hanc, sicut proroisit, mutare compellat. Si vtro reconcilialionemtalimn vlttetur prohibere; qui de
nihil horiim esl nec quoddam fornicationis crimen r\ quadam muliere qure vivcnte viro nlii nnpsernt ad
(propter quod licct viro relinquerc uxorem) prxdi- Aiiiaiulum-scribens'piveshyieruiiisic ilicit : Ituin
clam mulierem commisisse cognoveris, volumus ut / novaiijrloquor, imo non novaiu scd vcterein,; qtue
marilum suiini illi eliam si tonsuratus est, reddnl Yeteris Tesiamenii auctoritate confirniatiir. Si mu-
ohini occnsionecessantu. Hic est atlendendum qtiod iier reliquuiil secundiimviruniel ruconciliarivoluc-
quando homines causa Dci se vo,to astringunt vel rit priori, non potesl. Nos auleiii inagis crtiliinns
coniinenl, non solvnnt conlra Domini prxcepluin Apostoloqui, sicut prxdrciuiu est, ponnittit viro
coiijugiuni. Sed cum Deus(pro ctijus amore conti- rcconeiliari iniriiereiiiqurc,dimisso vito fornicatore,
neni) eos separet ab amplexu; jani de carnali, sun- ' liqn .viitt iiiiiuptn permauere. ln quo Augiistniiis
cium el spiritiinle fit conjiigium.Et Iitet vireflitiutnr seqtiens Aposioluin sic ditil in secundo lihro De
abbascl nnilier abbaiiss.i.iamcii diiin vivunt senipur adiilterinis conjugiis : Nonerit uupis noque iliflitilis
iunl conjnges; ncc lamen iileo aliquis pulare dcbct etiuin posl perpelrata alque purgata atlulleria re-
inter iiioiinchiiiiicl inonatliaiii posse contrrihi con- concilialiocoiijugiiin, nhi per claves rcgni coeloiuin
jugiutn, cuin ipsi dc ruddendo carnis dcbilo non IIHIIdtihiluiur remissio pectulorum fieri. De eudum
valeant fucerc conscnsuii)lcgilimum. re dicilUuruicsin libio P.istorum Ego dixi paslori:
«fc» RIIMMASENTENTIARUM.—TRACT. VII. 110
Doiiiinc, si quis inuliercm Odelemhabuerit in domo A } ditcedere:giwd si dicenerit manereiiinuptam(ibid.)
et hanc invenerii in adulterio , nimquid pcccal Vir Hoc cnim dictuin esl de illis qtiorum utcrqiie fiJelis
si convivil cum illa? Et dixit -rnibt : Qunndiu est; quando autem alter infidelis est, licet fldeli
toescilpeccalum ejus, sine crimine vivit cum illa; si imldtiem relinere vel ahjicCre sicut per Euiilianiini
autem sciveritvir uxorem deliquisseel non egorii papnm moiistralur qui ait: Siquis gentilis gemilem
pcenilentiammulier, et pcrmaneat in fornicnlionc duxerit uxorem ,anle baptisma ; post hnptishiumin
sna et convivilvir cum illa, peccati reus erit, el sun potcslale eriteam baberevel dimiltere. Dignum
parliceps moecbationisejus. Qnid igilursi permanet videttir inqu<silionentrtim liceat vironxorem dimit-
in viliosuomulier? Etdixit: Dimiltai illam uxorem, tere pro qtialibet fornicalionc, id est pro avaritia vol
et vir perse maqeat. Quid si mulier dimissa poeni- aliis criminibus ad qux uxor scelernln credens
lentiam egeril et voluerit ad virum suum reverti, ntque confitcns fidcm catbolicam virum conatur
hum recipietur a viro suo? Et dixil: lmo, et si non applicarc. Iu quo animadveiieiidnm est quod si
receperit enm vir suus peccat, el magmimpccctttttm uxor ncli pntilur secum habilare virum nisi vir
admitlit sibi. Ergo debel rccipere -peccatricem qux sceleribus ejus commiinicel,prius debet vir ab ejui
pceniieiuiamcgit, sed non sxpe. Ex prxdictis iiaquc sepamri consortio quam ejus sccleribus inquinelur;
aucioritaiibus liquel quod mulierem a fornicatione •3 I juxla illud prrecfplum Domini: Si oculut tuut dexler
discedere volcnlem non debel virabjicere; sed de tcandatizaverit te, erue eum et projice eum absli
fornicntione poenitentem el reconcilinri volentem (Malth. v). Si vcro uxor confitensfidein catliolicain
debel el potest causa Dci suscipere. Non csl hoc loi o pnlitiir virum cohabitare, quaiiltimcunquesil scele-
prxtermiltendum quando aliquis cognntam uxoris rata non debet ub ea vir discedere. Si post legilimam
proprix incestii maculavit, si illud occullum est, nec viri et mulieris desponsaiionemallerum eorum con-
probari potcsl; judical Ecclesia illum peccatorein lingerel incidere in leprnin vel inaliam infirmi.fatem
suscepla poenilentiacum bxore sua rem,ancre nec ipiunluniciiiique gravissimaiu; non propter hoc
incestum facere cum uxore legilima. Si vero mani- sanus polcst infiiinum dimiltere, sed debet rum
festum est, judicare solel Ecclcsia ab uxoris consor- sustentarcet etianVcarnis debitum si infirmus po-
iio esse separanduni. Potesl tamen indulgenlia fieri poscerit exsolvere. Unde Augustinus in lib.-De ser-
si uxor ejus et illa qnam polluit in remotioribus -mone Dominiin Monle: Si uxorem quisquam babeat
gradibus cbgnatx sint. siVc slerilcm sive deformera corpore, sive dcbilein
CAP.XX.-fle spiriluali fornicatione. roembris, vel cxcam, vel claudam, vel surdanij ve!
Spiritualis autem fornicalio est vel generalis de ni quid aliud, sive morbisvel doloribttslaboribusque
qua dictumeso: Perdidisti omnesqui fornieanlur abt C *- confectam,etquidquid, excepta causa fornicaiionis.
te (Ptal. LXXH) ; vel est' spiritualis sicut idololatria excogilari potest, vehemenler horribilem eam pro
el alia infideliias Cbristianx fidei contraria , velut societale et iide sustineat.be iis qui, legitimejiincti,
judaismus. El hac spirituali fornicntionepermittitur postea nequeunt carnalilcr misceri, si aller eorum
bomini fidcli dimittere conjiigeminfideiem. Quod ex vel quod uterque reelamaverit, ideo qttod tiequeant
verbis Aposloli percipiuir, qui cum vetuisset ex sibi carnis debitum reddere : gallicanajudicat Ec-
auctoritate Dbminine lidelein conjugem fidelisamit- ciesia fjuxta tenorem legum el quorumdam decreto-
terei; postea de fldeliviro et lixore ittfideliIoquens, rum) ut inde suscepla fide et legitima probatione
Sic ail: Nam cwterit ego dico nonDominus.Si quit discedant, et aliis si velint se conjungant. Unde in
.frater uxoremhabet infidtltm et hmc cohsenlit habi- libro sexlo Codicis: Si maritus uxori tb initio ma-
tare cum illo, non 'dimittal iliam; et si qua mulier trimonii usque ad duos annos"cOniinuoscomputand»
tirum habet infideian, et hic conteiitit habitare cum misceri lniniilie propler "naturalem irabecillilalem
illa, non relinquet eum (I Cor. vn). Ex his verbis valeni, mulier potesl vel ejus parentes sine pericuto
apparet quod fideli liceal infidelem relinquerc, dotis amitleudx repudium marito dare. Si qua mu-
qUainvissil peffectum propter infidelem lucrandiim ." lier se proclamaveril quoifvir suusnunquam cdiisset
Deo, remanere cum infidelisi ipse consenserit. Nisi ciini ca, .exeant inde ad crticem, et si verum fuerit
cnim liceret infidelem dimitlere, iia ex anctorilnlc separentur, et illa quid vult facial. Beatus vero
Domini inler islorum utrumque vetarqt 'fieri divor- Gregoriuseos qui iiosCunlurcum aliis coisse petsonis
tium, sicul inter utrumque lidelem vetiieral. Vide- noti permitlit posiquam coiijuncti sunt a se disce-
lur eliam Aposlolus permiltere quod dimisso infi- dere, quamvis nequennt opus complere nupliarum.
deli alium sibi fiJelem possit copulare. Dicit enim. Si autem vir frigidre naturx ftterit, (uncfacla ejus
Si infidtlit ditcedit, ditcedat: noh enim ffater aut pfobatione illum et niuliereina se permittit disce-
toror tubjectaett tervituti in hujutmodf (ibid1.).IIxc dere, dicens ita : De his Peqiiisitus,qui ob Causam
equidem dicendo nec addendo ul infideli dimisso frigidx nalurx diciinttir non posse invicem opcra
fidelisinnupta pennaneai, sicut agendum de ulroque . cainis danf.es commisceri, dissidium'Concedimus.
fideli praeceperat; aperte dnt intelligere quod di- Isie verosi non potesl uti ea, pro uxore habeat quasi
misso infideli postea fldelis valeai alii tideli se con- sororem. Quod si mulier causalur Yolo maleresse,
jungere. Nec isiud (ontrarium est Apostolodicenti: uterqtie septima manu dicat ul nunquam per com*
Prwcipio non ego ted Daminut, uxorem a viro non mistioiieincarnisconiuncti una caroeffccti fuissenti
PATBOL.GLXXVI «
m IIUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 172
tuncvitlelurmtilierpossesccundascontrnbercnupliris.A vidcntur qui anlc compalros rt commalresfuuruiil
(jtrnJst et ille aliam copulamacceperil, luric peracta quam conjiigesessent, qttosjure probihueruiil ne su
ptrniteniia priora cogantttr rccipere connubia. Ilxc conjiigiorcciporent. Sicul siiperius dictum esl, for-
aucloritas MagniGregorii aperte prohibet separari nicationcm sive corporalem sive spiritualcm sufli-
coiijugeslegilime conjunclosqui possunt cum nliis ceread separalionein eonjugii, ila vertim estoranes
coire, quamvis ncqueanl inler se commisceri. Et in causas quas stiperius diximus impedire pcrsonas
hoc concordal Domino prohibenli ne vir diinitlat aliquns ne possinl faccre conjugium, procul dubio
uxorem nisi causa fornicalionis (Malth. xix). Si sufficeread earumdem personarum separaiionem si
vero post legitiraam conjiinclionemex aliqua causa fotie lalcs personx conjunclx sint. Cum enimvotiun
hoc inciirreril ul vir filiiiinuxoris sttx vet mtilier continentix ante conjunclionemconlraclum iiupc-
filiitm viri sui dc sacro fonlc Ievaverii, vel in caic- dial monacbumet monacham ne possinl facere inn-
(JiizMionesive in confirmalione leiuieiil; propter trinionium, propler idem sepnrari debent si fortc
Iianccausam non dehcnt soparnri. Unde Nicolans post illud coiijuncli sunl. Simililerde cognationeet
Salomoni episcopo scribens uil: Nosse desideras de atiis judicandum esl ul qua-cunqiiecattsx ob-
utrum mulier qux viri sui filiumde sacrn fonte le- sistttnt aliquibuspersottis ne eonjuges Ikri valeant
vavil possit cum eodeni viro copulari. Quos sic posse B exdem ad separalionera earuin si forte conjiinctx
coiijiingi tlecernimus; quin secundum sacros cnno- siiil valeant. De cognatione lamen esl boc attentien-
nes nisi ambortim consensu nullitis religionis ob- dum si inler virum et uxorem propriam reperilur iu
teiilu dcbel conjux dimiltere conjugem, cum prx- gradihus remolioribus, polest eis indulgentia ficri;
ripiat Aposlolus: Nolile, inquiens, [raudare invicem quod si non fiat debent separari. Scparaiio auiein
niti cx contentu ut vacelit orationi (I Cor. vu). Du rognaloi-umsic fieri debet, ut duo vel tres de paren-
cadem rc Joannes pnpa Anselrao Leguniginx epi- lela jurent cognalionein; aut si eorum paicnlela
scopo Ecclesix isto modo scribil : Ad liminn Apo- tola defecerit, lunc a vicinis antiquioribus clvcru-
aioloruni prxsens homo Stephnnus nomine vcniens cioribus fiat probationis juramentum.
ncstro pr.tlalui innotuit qtiod filium suum in cx- CAP.XXI. De stcundis nupliit.
tremo vilx posiluin nccdutn baplismi unda lotum Superioribus adjungendtim esl quod de viro et
necessitate cogcnlc bnptizasset, cumque propriis de muliere copulatis legilime, si aller moritur ct
manibus suscepisset; alque hujus rei negotio noii- aller supervivit, licel superstili sine offensione se-*
lix ture palefaclo reverentia tua zelo Dei flagrans cundas inire nuplias, juxla Aposlolum diceiilr.m :
prxfalum bominem a sua judicavcrit conjttge esse P Mttlier alligala ett viro quanto lempote vivilvir ejut;
separandum. Quod fieri nullaleniis debet Scriptura quod ti dormierit vir ejut liberata ett a legt viri, cui
ditente : Quod Deut conjunxit homo non teparet, vull nubat tantum in Domino(I Cor. vli). >'ec solre
(Matth. xix). Dc eodem in concilio Cabilonensi: primx vel secuntlx nuptix stint licitx; sed eliam
Diclumett quatdam feminat fraudulenler ut a virit tertix el qttarlx et alix, juxta Augusiiiium qui
tuit tepararentur propriot coram epitcopit filiot te- dicil: Dc lertiiset quarlis et ultra deplnrimis nu-
nuisse ad confirmandum.Unde nos dignum duximiis ptiis solent homines movere quxstionem. Undebre-
ut ti qua mulier filium tuum coram epitcopotennerit viler respondeo, ncc me ullas nuplias audcre dam-
ad confirmandumquandiu vival pmnilentiumagal : nare nec verecundiam numerositaiis auferre. Idem
a viro lamen mo non teparttttr. His aiiclorilatibiis lestalur Ilieronymusdicens : Ego iiuiic IJicrn vore
«*.onlinnalurquod conjngesseparari non debeanl si', cxclnmonon daranari in Ecclesia bigamiam, inio nec
poslqtiamlegiihne conjiinctisunt, alter levat filium Irigaminin; el ita licere quinto et sexto, quoniam ct
allerius de sacro fonte vel tenet ad conlirmandum. secundn murilo nubere. Itaque apparet ex supra-
Sed Dcusdedit papa videtur contrnrium aflirmare diclis aucloritatihus quod liceat post niorteni con-
sic dicens : Pervenit ad nos diaeonus sanclitatis jugum nuptias mulloties celehrare..Fotcsl lamen
vestrx epistolam deferens quod quidnm viri et mn- aliquibus videri quod peccaltim sit bigamia, cum
p
lieres prxterilo Sabbato pro mngno populoruin in- Apostolus describens honiinein hor.ore cp<sropalt
cursu iicscienles filios suos sumpsisse de lavacro dignum dicat eum ettt virum uniut uxoris (I Tim.
sancto; scd bcntx memorix sancti Patres Innocen- 111),ab honore bigamos excludens quasi trausgrcs-
tius et Ccclcsliniis coepiscoporumplurimorum con- sores. Sed sciendum esl illutl lieri non culpa bign-
sensu in apostolorum priucipis Ecclesia prohibentes mix, sed pro sacramenti lioneslatc. Ilonestiiis ciiim
talia scripserunt ct confirmaveruntnt nullomodose vicem Christi gerit episcopus qui juiictus esl solt
in conjugiorctipcrent mulieres et viri qui qitacun- nmlieri, sicut uui Ecrlesix junctiis esl Cbkistus.
que ralione susceperint natos; sed separarcnt se, Videlurlamen aflirmaie quotl hignnia sil peccntiini
ne suadunte diabolo, lale vjtium inolescat pcr iiinn- illud Cxsariensis decrelum concihi. Presbyterum
dum. Hxc pnpa Deusdedit : Sed non esl ei in hoc nupliis bigami prandere non convenit; quia euiii
accedendum, ctim prohibcaiDominusvirum dimille- poenileniia bigamus egeat, quis eril presbyler qui
rcuxorem nisi causa fornicalionis (ibitl.). El etiam talibus nnpliis possil prxbcre consensum? Scd non
lunocentiusct alii auclores quosipse iudiixit ad siiam dicimus bigaraum ideo egere pcciiilenlia qiiod sit
seuiciitiain corroborandam de illis tanluiii agere peccalum secuudus iiiiptias lacere; scd quia forsi-
175 DE SACRAMENTIS. 174
lun cum sit niniis inconlinens (ut contingere solel) co qiiod cas ficqiicntnndo bomiiics exborlelur ad
ultra modomin uxorein propriam exerccat libidi- nuptias frequenter iierundus.
nem. Nec presbyler talibus nuptiis debet consenlire,

DE S&GMHENTIS GHRISTIMI FIDEI.

PRiEFATIUNCULA.

Librum de sacramentis Chrislianre fidei sludio quorumdam scribcre coropulsussum; in qirononnulla


quaeantea sparsim diclavcram propterea quodMleraloeadein slylo expriroere raoleslum vel superfiuuiii
vldebaiur, inscrui. in quibus, si forle sernio simpliciorcoiorem diclaminis.servare non poluerit, non mul-
ttuu intcresse pulavi, eadem verilale constante. Hoc aulcm magis me movel qnoa cum haeceadem prjus
negligeniitisdiclassem (ulpole noiidilmadhuc futuri operis proposilum hribeiis',,jpnssimtranscribenda ex-
posui : sufilceretunc arbilratus ejusmodi minima vcl adnolata in nolitiam vetjire. Sed, quia postmodum
ctim cadem hujus operis lexlui inserereni, quxdam in ipsis inutare, quxdain vcro adjicere.vel delraliere
ratio postulabal. Leclorem admonilum esse volo, ut sicubi ca exlra operis bujti» seriem aliud aut aliler
aliquid babcntia inveneril, hanc diversilatis causnm esse sciat, 61 srquid forlc iu eis emeudandum fuerit,
ud hujtis operis formam componat. Sane bocopus iu duos librosdistinxi; quatcnus in tanta rerum mulli-
tudiue et prolixitate incisio uarraiionis legenltbiis,'lxdiuin tolleret, el simul ulrumque scribere non
viilenlibusaut divisimhabcrc volentibuscoinmodioreniformam exhiberet.

HOC OPERE COINTENTA.

Prologuset ttbri dito.


Primus tiber a principiomundi utque ad Inearndtivnem Verbi narrationit serietnaeducit.
Secundut tiber ab Incarnaliohe Verbi utque ad finem el consummationemomniumordineprocedit.
Iiem primus liher duodecimclausulas sive partet complectitur.
Prima part traclat de crealioneet conttilutionehujut tentibilit mundt.
Secunda de catta creationit humanmet de primordiatibut cautis rerum omnium.
Terlia de cognitione^Dei, qualiler ab inilio manifettalut ett el unut et triput.
Qttarta de voluntate Dei et de divertit modis, quibut sacra Scriptura de volunlateDei loqui contuevtt.
Qttinta de creaiwne angelorum, el confirmatione et lapsu, et de cmteris qum ad iptot pertinent.
Sexta de creationehoniinit, et de ttatu ejut ante peccalum.
Seplimade laptu.
Octavade reparatione.
Nona de intlitutionesacrameniorum,
Deeimade fide.
Undecimade saeramenitsnaluralit legit.
Duodecimade sacramentit tcriptm legit.
Uujus libri capilula per singulat partet tuoter o~dinavimutin huncmodum:

TARULAPROLOGI. , conditionisdescendat ad narrranda opera restari-


In dittinclione prologi capitula tunt hmc. ralionis.
CAP.I. Qnresinl discenda a principio. CAP.IV. Quodtripliciter tractat de materia suS
CAP.II. Qux sil materia divinarura Scriptura- eloquium sacrum.
rum. CAP.V. Quodin sacro eloquionon solx voces sed
CAP.III. Quoniam divina Scriplura per opera et res signiiicare habent.
475 IIUGONISDE S. YICTOUEOPP. PARS II. — DOGMATICA. itt
CAI'.VI. Qiioiuodoomncs nries subscrviuut divi- A CAP.XXIX. Quod in opcribus reslauriiiionis ma-
ure sapionlia'. xime versutur tractatio.
CAP.VII.Dciiumcrolibrorum sncri cloquii. CAP.XXX. Quatuor csse pcr qux scrnio subse-
TABULAPRIORIS LIRRI. quens decunil.
CAPITLLA rttlll.€ PARTIS. CAPITULA SECUND.t PARTIS.
CAP.I. Unumessc principium a quo facta sunt CAP.I. Dc causa crealionis bominis et de causis
ooitiia ile nihilo. primordiaiibusreruiu omnium.
CAP.II. Ulrum prius maleria facln esl quam CAP.H. Dc causis primordialibus et de cffectibus
foruia. carum.
CAP.III. Rnlio qnare voluil Deus pcr temporum CAP.III. De generationc cattsarum primordia-
iiiieivalla opcrn snn ad complclionempcrduccrc cl litun.
piius cssc fnccre qunin pulchruin essc. CAP.IV. Quae sil prima causa condilionis raiio-
CAP.IV. Iltrum poluil rdiquando csse maieria naliiim.
sine foiiim. CAP.V. Quoddivinx volunlatiet bonilas adfuil cl
CAP.V. Simtil creata fuisse onuiia, id est, visi- potcstns.
hiliu ct invisibilia. " CAP. VI. De Iribus
j>erfectis ct perficicntibus
CAP.VI.Dcprima inforraitalcrerum omniumqun- oimiia.
lis fuit: ct qiundiu mundns in itla permansit. CAP.VII. Quod bxc tria de Dco seciinJumsub-
C.VP.VII.Dc distinctionc forniationis. slaiuiam dicuntur.
CAP.VIII. De myslerio lucis quarc prima fncla CAP.VIII.Quare hrrc tria cum secunduin substan-
est. linm dicnnlur, quasi propria in quibusdam locis
CAP.IX. Quuliseadetrifacta est lux, et ubi. personis atiribula iiivciiiuntur.
CAP.X. Quod simul facla esl lux visibilis ct invi- CAP.IX. Quod sapientia Dei cum una sil in se,
sihilis cl pnriler divisa a leriebris. sccundumnos diversa nominasortilur.
CAP.XI.Quod lux trcs dies illuminavit; etquarc CAP.X. Quod voluntas Dei aelernafuil de opcie
aiilc solcm facta cst. lemporali.
CAP.XII. Sacramenluin divinorum operum. CAP.XI. Quod trin in Deo coxterna fiterimt.
CAP.XIII. Quare dixit Scriplura : Vidit Deut CAP.XII. Quod tria visibilia mundi, tria iuvisibi-
Iticem. lia Dei demonstraiu.
CAP.XIV. Qnx sit caulela boni operis hic signi- _ CAP.XIII. Quod simililudo Dei in rntionali crea-
ficntn. lura pcrfectior cst quam extra eam.
CAP.XV. Quid factum est de luce ilki primaria CAP.XIV.De scientiuel prxscieulia Dei, ct quod
post crcatum solem : et an de ipsa sol subslantialilcr ex ea in rebus neccssitas provenire videtur.
facttis est. CAP.XV. Quomodooinnia in Dcoab reiernoerant
CAP.XVI.Utrum Deus pcr sex dies sinc intervallo pritisquamin scmelipsissubsistereitl; ei eorum illic
operntus est, sive alio qiiolibel modo. uon prxscicnlia, scd scienlia eral.
CAP.XVII. De operc sccundx diei quando faclum CAP.XVI. Si res fulurx nou fuissenl, sapientia
csl firmamcnlum. Dci scicntia esset, sed prxscienlia non diceretur.
CAP.XVIII. De qua materia facluinsit firmamen- CAP.XVII.Quomodoutrumque xternuni esl prae-
tuiii; ci quale fnctum sit. scitum esse et fulurum esse. .
CAP.XIX. Sacramentum supradiclorum. CAP.XVHI.Quoniodosi reruro evenlus inutaren-
CAP.XX. Quare non dicilur Deusvidissc opus se- lur prxscientin tanien 11011 routarelur.
cuiulx dici quod bonum esset. CAP.XIX. De providcnlia Dei; et quodduplex est
CAP.XXI. QuomoJo congregatx sunl aqtiae in piovidcnlia Dei in suis el alienis.
uiniir. lociiin, ut arida nppnrerct. D CAP.XX. Dc dispositionedivina.
CAP.XXII. Quomodolerra germina produxit. CAP.XXI. De prxdeslinatione divina.
CAP.XXIII. Qtiare illae aqux qux super coelum CAP.XXII. Dc poteslale Dei, et qtiod duplititer
sunt non stint congregalcfin unum lnciim. consideraiur poleslns in Deo csse; el utroquc modo
CAP.XXIV.Quod bistribus diebusfacta est rerum Ifcniiioumipoienlem cssc.
disposilio. CAPITULA TEItTIfPARTIS.
CAP.XXV. Qnomodo tribtts diebus sequentibris CAP.1. Qualitcr abinitio Duusagnilus est, etquod
ornatus cst imindus. IIIIIIS
el quoJ triniis.
CAP.XXVI.An de ipsis elenientis facla sint qux CAP.II. Qtinrc Deus ncc totus sciri, nec tolus-
nd ornaiuni illorum facta sunt. ignoruri potcsl.
GAP.XXVII. Sacramenlum quare aves el pisces CAP.III. Quibus modis cognitio Dei ad bominem
iluuna matcria facli sunl; et in una sede dispositi vcuit.
noii sunt. CAP.IV. Quod Deus trinus ct uuus; et quid in
CAP.XXVIII.Qiiarc opera coiulitionis prius co.m- unilate cl quid iu Trinilate.
nremorantur; dcindc opera rcslauralioiii.s. CAP.V. Kxplicutioproposiiartimdiscretionum.
177 DE SACRAMENTIS. 178
CAP.VI. De illo cognilionis genere quo mcns ra- • CAP.VII. Quare opcratio el permissio Dci volun-
tionaiis in se Deumvidere polest. (as cjus dicunliir.
CAP.VII. Quod seipsam esse vidct mens ratio- CAP.VIII.Quodduplex sit discretiovoIiintalisDui;
nalis. in beneplacito ejus cl in signobeneplaciti ojtis.
CAP.YIII.El quod se cocpisseintelligit. CAP.IX. Quarln est in prxceplionc; qiiinla in
CAP.IX. Quod Deusest et eliam quod sine prin- probibiiione.
cipio est. CAP.X. Quod non sirailia signa stint xterni beiie-
CAP.X. Ejusdem rei argumentum foris in cren- placiii prrrccplio ct prohibilio, sicul operatio ct per-
luris. inissio.
CAP.XI. Quod Deus trinus et unus. CAP.XI. Quomodofallcrc vitlettirDetis prxcepiio-
CAP.XII. Quodvere et summe unus. ne vrl prohibitione, aliud innucns quani sil in banc-
CAP.XIII. Quod immulabilis cst Deus. placito stio.
CAP.XIY. Quod ralionem creatura recte considc- CAP.XII. Utrumque durum sonarc; vcl qttotl Deus
rata adjuvat ad cognoscendumDeum. prxcipialquod nolit, velquod nolil ficri peiniitl.il.
CAP.XV. Quibusroodis corpora mulanliir. CAP.XIII. Quod Dctisnon vull maln,quamvis vclil
CAP.XVI. Quibus modis spiritus mulanlur. B tu tnala sint, quia hoc bonum est.
CAP.XVII.Quod Deusessenlialiteresl et vere esl, CAP.XIY. Quodsemper implctur voluntas Dei.
cl in omni crealurasivenaluru, sive sui definitione; CAP.XV. Quomodo mali excusnbiles non sunt,
cl in omni loco sine circumscriptione, ct in omni quamvis per eos voluntas Dei impleatur.
tempore sine vicissiludinevel mulatione. CAP.XVI. Quare prxcepit Dcus omne quodpras-
CAP.XVIII.Quomodospiritus creali locales sunl, cipil.
et quoinodo corpora. CAP.XVII. Omne quod lionum dicitur, vel sccan-
CAP.XIX. Ralio qualiler Deus non solum unus, dtim se vel ad aliquid bonum dicitur.
sed trinus sit. CAP. XVIII. Quod sccundumsc boniim dicitur ct
CAP.XX. De verbo inlrinseco et exlrinseco. universaliter dicilur, vere et summc bonum esse.
CAP.XXI. Quod imago Dei iu rationali creatura CAP.XIX. De tribus gcneribus boni.
cxpressior est, et vesligium Trinitalis invenilur in CAP.XX. Majus bonum esse illud ex quo niajtis
ipsa. bonum est.
CAP.XXII.Quoraodotres personx sint in essenlia CAP.XXI. Quod Dens proptcr se, id cst pro tilili •
sive substanlia una. talesua vel commodonibil prxcipil.
CAP.XXIII.De discretione nominum in Triuitate G CAP.XXII. Quod Deus hoc unicuiqiie praecipe.x
una. babet quod bonum est ipsi cui prrtcipii, elinm si
CAP.XXIV.QttomodoSpiritus sanctus a Palre et bonum omnium non est.
Filio raillitur xterna processioneab illis, et tempo- CAP.XXIII.Quod bonum universilalis Duusimpe-
rali advenluad nos. dire noii habet, etiam si illud alicui bonum i:on
CAP,XXV. Quare tria illa ineffabilia in deitate est.
personx tres dicuntur : el tria in bumanilale non CAP.XXIV. Quodoperatio et permissio Dui sign i
diciiiiiir. sint quid esse bonum sit etiam si iliud bonuin uou
CAP.XXVI. Quare polenlia Palri tribuitur, sa- sit : prxceptio et probibilio signa sunl quid bouuin
plentia Filio, bonitas sive benignitas Spiritui sit, eliam si illud esse bonum non sit.
sancto. CAP.XXY. Bencplucitum Dei aliquando esse ud
CAP.XXVII.Alia ratio quare illa qux secundum rem ; aliquando ad actum rei.
substantiam dicuntur et communia sunl, personali- CAP.XXVI.Dcrerum ordinein primiscl secuudis
ler siinl discrela. et lenijs.
CAP.XXVlll.QuodvestigiumTrinitalis non solura |v CAPITULA QUINTJS PARTIS.
in ralionali creatura, sed etiain in corporea repe- CAP.I. De creatione angelorum, et cxteris dc iliis
ri ur. inquirendis.
CAP.XXIX.Quod in bis tribus omnia. CAP.II. Quod in principio creali sunl angeli.
CAP.XXX. Recapilulatiosupradiclorum. CAP.III. Quod ralionalis creatura prima omniuni
CAP.XXXI.Brevis sumirracorum qure supradicla facta est dignitate; quoniara ad ipsara referlur cou
smit ciun adjectionequorumdam. ditio reliquorum, sicut ipsius conditio ad Deum re-
CAPITULA QUART.E PARTIS. ferlur, auoniam ad simililudinem Dei facta est
CAP.I. Devoltinlale Dei. sola.
CAP.II. Quot modis Scriptura volunlatem Dei ac- CAP.IV. Quod in principio pr.imosimul fac.tasunt
c phl. et corporea omnia in materia, ct incorporeain ange-
CAP.III. Prima heneplacitumdicilur lica natura.
(.AP.IV. Secuuda operalio; terlia pcrmissio. CAP.V. Qnod ct corporeael incorporea nalura et
CAP.V. Quod Deus bona fecit, mala pcrinisil. seouii.iiiin aliquid informis fncla est, cl sccuiuluin
CAP,VI. Quare Peus mala permisit. aliquid fottiiala.
«8 IIUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS U. — DOGMATICA. 184
CAP.VI. Qualesfucruulangeli quando primo facti A CAP.II. Qualiter bomoad imaginemet simililtidi-
sunt. iicm Deifactussit.
CAP.VII. Quod non facli sunt de materia prxja- CAP.III. De crealioneet origine animx.
cenle, sicut corporea. CAP.IV. De libero arbitrio.
CAP.VIII.Deqnaliior proprielalibusnalurx ange- CAP.V. De duplici sensu animx.
licx. CAP.VI. De duobiisbonis ipsius hominis.
CAP.IX, De diffcrcnliasuhslanlix spirilualis. CAP.YH. De duobus prxceptis naltirx et disci-?
CAP.X. Dediffcrcntia cognitionis. plinre.
CAP.XI. De differenlialiberi arbilrii. CAP.VIII. De tribus generibus rerum.
CAP.XII. in quo sirailes condili sunt, et ia quo CAP.IX. De gemina custodia vitx inferioris.
dissimiles. CAP.X. De tribus stalibus hominis.
CAP.XIII. De triplici poteslate illorum. CAP.XI. De primo stalu ante pcccalum.
CAP.XIV. De triplici cognilione. CAP.XII. Descienlia hominis,antc peccalum.
CAP.XV. Utruin perlecti facii sunt angeli an im- CAP.XIII.De cognilionererum visibilium.
perfecli. CAP.XIV. De cognitioneCreatoris,
CAP.XVI. Quodtribus modis perfeclum dicitur, B CAP.XV. Decognilionesui.
secundum lempus, secundumnatttram et univcrsa- CAP.XVI. De qualilate liberi arbilrii per tres
liter. slatus.
CAP.XYII. Quod perfecli condili sunl secundura CAP.XVII. Dc virlute horoinisanle peccatum.
priraam perfectionem. CAP.XVIII. Qualis crealus sit priraus homo se-
CAP.XVIII. Ulrum prxscii tucriinl futuri evenlus cundumcorpus.
sui. CAP.XIX. Quandiu homosi non peccasset in hac
CAP.XIX. Qualescondili sunt, boni an raali; jusli vita iiiferiorimancre debuisset.
an injusli; beati an miseri. CAP.XX. De alimento ejus.
CAP.XX.De libero arbitrio illorum in primocon- CAP.XXI. De studio ejus.
ditionis principio, quaiulo subsistcre coeperunt. CAP.XXII. Si non pcccassel bomo, quales filios
CAP.XXI. Quid sil liberum arbitrium. genuissct.
CAP.XXII. Quodsemper liberumarbilrium non ad CAP.XXIII.Utrum justi an injusti nascerentur.
prxsens speclat sed ad fulurum, nec ad omnesed ad CAP.XXIV. Ulrum palernx justitix hxredes
coniingens lantura. cssent.
CAP.XXIII.De aversionect lnpsuraalorum, et de CAP.XXV. Ulrum simul transferendifuissenl an
conversioneet confirmationcbonorum. per successiones.
CAP.XXIV. Quomodoin labentibus cnlpagratiam CAP.XXVI.Ulrum perfecli nascerenlur stalura et
averlil, et in stanlibus gratia meritum adjuvat. scieulia.
CAP.XXV. Quodin solu voluntatc, et justitia est CAP.XXYII.Deinsliluiioneprimi hominis.
el injustilia. CAP.XXVIII.De institutione hominis secundum
CAP.XXVI.Quodpeccatumnec substantia csl ncc inferiorem viam.
de subslantia, sed privatio boni. CAP.XXIX. De inslilutione hominis secundum
CAP.XXVII. Quomodo Deusomuem voluutJtem supcrioremvilam.
el polcstalem angelorttm,ad sux voluntattsordinem CAP.XXX. De loco iu quo posilus esl primus
et dispositioneminlorquct. homo
CAP.XXVIII. Quod quatuor modis Deus cocrcel CAP.XXXI. De ligno vilx.
volunlatemel potestalem malorumangelorum. CAP.XXXII.De lignoscientix boni et mali.
CAP.XXIX.Deocculta disposilioneDci qua malns CAP.XXXIII.Quod homo in paradisoposilus est,
cliam voluntates ad suam volunlalem intorquol, ct D nqn crcatiis.
disponil secundum suam voluntalcm. CAP.XXXIV. Quare unus primumcreatus est.
CAP.XXX. De ordinibus angclorumquol iu prin- CAP.XXXV.Quare mulier de viro facta, el quare
cipio a Deoconditi sunt. de lutere.
CAP.XXXI. Utrum plures rcmanserunl qtiam ce- CAP. XXXVI. Quare dormienli costa abstracla
ciderunt. cst._
CAP.XXXII. De discreta cognominatione ange- CAP.XXXVII.De sex modis operandi.
lorum. CAPITULA SEPTIM.E PARTIS.
CAP.XXXIII.Utrum omnes spirilus coelcslcsmii- CAP.I. Delapsu primi hominis.
laniur. CAP.II. Quare diabolusiii formaaliena ad homi-
CAP.XXXIV. Deministeriis angelicis. ucni venit.
CAPITULA SEXT.E PARTlS. CAP.III. Quare prius ad feminamvenit.
CAP.I. De creatione hominis et stutu ejus ante CAP.IV. Quare ab inlerrogationeexorsus est.
peccalum, el quare Deus lioininein ex corporeel CAP,V. Quotlnon soliviro prxceptum dalum sJl.
fcniaia fecit. C.VP.VI, Dcmotlo lciilationis.
181 DE SACRAMENTIS. 48*
CAP.YU. QUX inala fuerunt in origiuali pcc- A CAP.V. De discrcrioncjiidicionini.
cato. CAP.VI. Cur Dens bomo.
CAP.Ylll. Quod mulier delectalione promissionis CAP.VII. Quid ad iio$pcrliiiuit passio Cliiisli.
persuasioniassensumdedit. CAP.VIII. De jitstilia poteslntis el xquilalis.
CAP.IX. Dc duobus gencribus lentaliontim. CAP.IX. Dc jtislitia puticnte et cogentc.
CAP.X. Utrum plus peccavit Adam an Eva. CAP.X. Quod alitcr Deusreiloniissc poluissct bo-
CAP.XI. De appetilu jusli et appelilti coraniodi. niiiiem si voluisscl.
CAP.XII. Utrum borao volcns an nolcns appcii- CAP.XI. Qua ratione iiistituta stmt sacramenla.
tuin justi pcrdidit. CAP.XII.Delempore inslilutionis sacraraenlorunu
CAP.XIII. Quodjusliiiae sit mrnsura. CAP.XIII. Dc insiilulionccoujiigii anlc pcccatum.
CAP.XIV. De mcnsura infcrioris boni. CAPITULA N0NJ5PARTIS.
CAP.XV. De mensura boni superioris. CAP.I. Qiiatttoresse considernnda in insliliitione
CAP.XVI. Quid malum fuit in homine. sacramentoruin.
CAP.XVII. Quod homo, quia in appetilu justi CAP.II. Quid sit sacrnmenlom.
peccavit, in appetitu commodi punilus est. CAP.III. Quarc institula sint sacramenla.
CAP.XVlll. Quare iuferior appetitus mensuram "* CAP.IV. De dislinctioiie trium oocrum et Iriutn
non tenet. operanlium.
CAP.XIX. Quodspiritui carnis cura injuncla est. CAP.V. Iiistitiilionem sacraineniorum qiianlnm
CAP.XX. Quod necessitas concupisceudi non ex- ad Deum dispcnsationis esse; quanlum ad hominem
cusat, quia voluntatevenit. necessilalis.'
CAP.XXI. Quod commodumel ordinatum appe- CAP.VI. De materia sacramentorum.
leiidumsil. CAP.VII. Quot sunt genera sacrainentorum.
CAP.XXII. Quod nihil appetitur nisi commodum. CAP.VIII. Dc tribtis qux neccssaria sunt ad sulu-
CAP.XXUI. Quomodo necessitas ex volutiiate tcm.
venit. CAPITUI.A DECIHjE PARTIS
CAP.XXIV.Quid generati trahiraus et quid rcgc- CAP.I. De fide scplem esse inqiiircnda.
nerali ainitlinuis. CAP.U. Quid sil fides.
CAP.XXV.De originali peccato. CAP.III. Qux sint in quibus fidcs constal.
CAP.XXVI. Quot modis dicatur originale pcc- CAP.lY.De incremcnlo fidei.
cntum. CAP.V. De bis qttx ad fidem pertinent.
CAP.XXVII.Qnod primo homini actuale - hoc CAP.VI. Utrum sccuiidum mutationcs teinporura
nobis originale. mtitata sil fides.
CAP.XXVIII.Quid sil originale peccattim. C.VP.VII. Quid sit quo nihil miniis uiiqttam fldeg
CAP.XXIX. Quomodooriginale peccalum n pa- habere poluit.
trihus in filiostranseat. CAP.VIII. Recapilulalio snpradictortim.
CAP.XXX. Quod anima non sil extrndtice. CAP.IX. Desacrnmenlo fi.lciet viriute.
CAP.XXXI.Quoniodopercarnera peccntunttransit CAPITULA UXDECIM.S PARTIS.
Bd animam. CAP.I. De sacrnmcntis naltiralis lfgis.
CAP.XXXII.Quomodoignorantia viliuin sit. CAP.II. DC prima differentia prxcedenlium et
CAP.XXXIII.Qnod angcii facti stint, ut ab intus sui seqiienlitimsncrnmciiloruin.
eriidircntur, bomines a foris. CAP.III. Alia differcnlia.
CAP.XXXIV. Unde conctipisccntia nnscilur, ct CAP.IV. Quod liomo a Deo instittilus cst ad de-
tinde ignoraulia. citnns offercndas.
CAP.XXXV. Quomodo anima peccali originalis CAP.V. Prima (li.Tcrcntia; secunda differenlia;
paiiiccps fial. Dtertia differentia.
CAP.XXXVI.Ralio qttorumdatn de animabus in- CAP.VI. Qunre piima mutnla sunl pcr secttnda.
ccrporandis. CAP.VII. Dc trihus generihus operum.
CAP.XXXVII.Quomodoa patribus justis, pecca- CAPITULA DUODRCIM^ PARTIS.
loirs Gliiuascuntur. CAP.I. De unionc populi fidelis.
CAP.XXXVIII.Utrum omnia peccata prxcedeu CAP.II. De circumcisione.
li-.impalrnm ad filios transcaiit. CAP.111.De prxparalione legis.
CAPITUI.A OCTAVJE PARTIS. (^AP.IV. Dc sacramentis scriplx legis.
CAP.I. De eo qitod tria sunt consideranda circa CAP.V. De immobilibtisprxceplis.
reparaiionetn bominis. CAP.VI. Dc iribtis prxceplis primx tabuh»
CAP.II. De quinque locis. CAP.VII. De aliis septem sccundx labulx.
CAP.III- Quomodo dispositus cst homo ad pceni- CAP.VIII. De ordine prxceplorum Dei.
tentiam. CAP.IX. De mobilibus et superadditis prxceptis.
CAP.IV. De causa bominis adversus Detimcl dia- CAP.X. Quod tria sunt genera sacramentorum in
Jjplum. logc.
Secundi libri partes, et yartium capita antc ii>atm ponentur.
183 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. —DOGMATICA. 184

LIBRI PRIORIS DE SACRAMELNTIS

PROIOGUS

Quare lcclionem mutaverit.

Cum igitttr dc primn erudiiione sncri cloquii qtix in Ilislorica conslnt leclione, compendiosuravo-
liunen prius diclasscm, hoc nunc ad secundamcrudilionem(qux in allcgoriaest) inlroducendis prxparavi;
in quo, si ftiiidameiuo quodam cognitionis fidei nnimum stabilianl, ut cxlera qux vel lcgendo vel
audiendo superxdificare potueriiit, inconcussn permancanl. Hanc enim quasi brevem quamdam summam
omniuni in tiiiam seriem compegi, tti aniiiins aliqtiid cerlum habercl, cui intenlioncra afJGgereetcon-
formarc valeret, ne per varia Scriplurarum volumina cl leclionum divorlia sine ordine ;et directione
raperetur.
CAP.I. Qum tint discendaa principio. A multo digniora stinl operibus condilionis; qtiia illa
Quisqttis ad divinaritni Scriptttrarum Icctinnem ad scrvilutem facla sunt, ut stanii bomini &ub-
erudicndus accedit, piimiim considerare debel qux cssent; bxc ad saluiem, ut lapsum erigcrcnt. Pro-
sit maleria, circa quam vcrsnlur enrum trnctnlio; pterea illa quasi modicum aliquid sex diebus pcr-
hxc vero non nisi rclatilms sex com-
quia, si rerum illnrum dc quihus sc.ripliira fnctaest fccta stint;
noiiliam bnbtterit, fncilitts posiinodum diclorum pleri possiinl. Tamen scx contra sex e divcrso
ejns veritalem sive profunditalcm perspiciet. ponunlur, ul idem rcparalor qtti creator demon-
CAP.II. Qttmsit materia divinarum Scriplnrarunt. stretur.
Materia divinarum Scripliirarum omiiittm, sunt CAP.III. Quontodo'dirina Scriplura per opera con-
ditionis descendit ad narranda opera restaura-
opera Testauraiioiiisliumanre.Duo cnim siint opera lionis.
in quibits universa continentur qtix facta sunt.
Primuiu csl opus condilionis. Secundum est opus Quamvis nutem principalis materia divinx Scri-
rcslanraiionis. Opus conditionisesl quo faclum est, pturx sint opcra reslauralionis; tamen, ttt compe->
IIt essenl qux non eranl. Opus restauralionis est tentius ad ea traclanda accedat, primum in ipsa
narralionis sure breviter secundum fidemre-
qtio faclum est ut melius essenl qux perierant. capite
B rum gestarum exordium et consiituiionem narrat
Ergo opus condilionis est crcalio mundi cum om-
itibtis elemenlis suis. Opttsreslauralionis est incar- operum conditiouis. Non enim convenienterosten-
natio Verbi cum omnibussacramentis suis; sive iis dere posset qunlilcr homo rcparatus sit, nisi priits
demonstraret qualitcr sit lapsus; neqtie vero la-
qux prrcccsserunlab inilio sxculi, sive iis qux sub-
convenicnler oslendere, nisi prius qua-
seqituntur /usque nd finem mundi. Yerbum enim pstim ejtis
incarnnlitm rcx nostcr est, qui in hunc mundum liler a Deo instilutus fucril explicarel. Ad oslenden-
venit cum diaholo piigiialurus; el omnes sancti qui dam aulem priinam inslilulionem bominis oportuit,
nnte ejus advcnlum fuerunt, qunsi militessunl anle ut lolius tnundi condilio ac creatio panderctur;
faticm regis prxcedenles; cl qui postca vcnerunt quia proptcr bomincm faclus esl mundus. Spiriltis
ct venicnt usqtie ad finem muntli milites sttnl re- quidem proptcr Deum, corpus proptcr spiritum;
gem stium stibsequentcs.Et ipse rex medius est iti mundus proplcr corpus bumaniim, ut spiritus Deo
exercitu suo; hinc indc vallaius incedeus et stipaltis subjicerclur, spiritui corpus et corpori mundus. Iloc
agminibus snis. El licct in bac tanta multitudine igitur ordinc Scriplura sacra primiim creationcm
divcrsic armorum species in sacramcnlis ct obscr- mundi describit, qui proptcr bomiuem factus est;
vationibus prxcedenlitim et subsequenlium populo- r deinde commcmornt qunlilcr bomo factus in via
rum apparcnnt, omncs lamen uni regi miliiarc et justilire ct disciplinx disposilus esl; posten, qua-
iiniim vexillum scqui prohanlur, el hoslcm umun liier bomo lapsus esl; novissime quemadmodum
persequi et una victoria coronari. In his omnibus csl reparalus. Primum ergo dcscribil muieriam in
opera restauralionis consideraulur; in quibus divi- co quod facttis csl ct dispositus; deindc niiseriain
narum Scripturarum tota verlalur iiilctilio. Mun- in cnlpa ct pcena; deinde rcpnrntionemet iniscii-
danx sive sxculares scripturrc inaterinm bahcnt cordiam in cognilionc veritntis el aiuoru viiinlis;
opera condilionis. DivinaScriplura materiam habct dcnium palrinm et gatidiumbenlitudiuis.
opera resiauralionis. Propterea lanlo excellettlior CAP.IV. Quod tripliciter tractat de maltria sua elo-
omnibus scripturis jure creditur, qitanlo dignior quium sacriim.
est ot sublimior maleria in qua cjus consideiniio De bac antem malerin tracial divinn Striplura
IvTiaiio. qux vcrsalur. Nam opera resUv.ratioiiis sociiiiiuin liipliti-in iiilclligriiliuin: hoc csl liisicr
186 DESACRAMENTIS—PROLOGUS. 186
riam, allrgoriam, iropologiam. Historia cst reruin A diviiiarum Scriplnrnrum corpus concludtint: Yeius
gcslarum narralio, qux in priina significalionclit- scilict-let Novum.Ulrumqtteiribusordinibus dislin-
icrx continelur; allcgoria est ciiui per id quod fa- giiiiur. VetusTeslnmentumconlinel legem, prophe-
ctum dicitur, aliquid uliudfuctumsive in prxlerilo tns, bngiogrnphos.qtiodintcrprctntum sonat sancio»
sive in prrrsenti, sive in fuluro signiiicntiir; tropo- scriptores vel sancta scribeutcs. In lege coiiliiicnlur
logiaest cum pcr id quod faclum dicitur, aliquid fa- quiiiqiic volumina; scilicel Gencsis, Exodus, Levi-
ciendutnesse significatur. licus, Numeri, Deulcronoinium. Gcncsis aulem a
CAP.V. Quodin sacro eloquionon solmvocessed et guncratione dicitur; Exodus ab cxilu; Lcvilicusa
res significarehabenl. levitis. Libcr ntimeri, quia in eo numeranttir lilii
Undenppnrelquaniiimdivina Scriplura cxlcrisom- Isracl. Deutcronomiiimsecunda Icx, Ilcbraice au -
nihiis scriptiuis non solumin maleria sua, scd clinm icni uvrm nbx.i.rrcn, topai, mn» rbm, mBfarn,
in modo (rnctandi, sublililatc el profiindilale prrc- bresith,hellesntolh, vagelra, vegedaber, adabarim :
ctllat; cum in cxleris rpriJem scripluris solx voces ln ordine propbctarum oclo sunl volumina. Priimis
significarc inveniantur; in bnc autcm non soluin libcr Josuc, qtii el Jcsu Nuvc, el Jostie Bcnnun, id
voccs, sed eliam res significnlivx sinl. Sicul igitur cst filius Nnn; sertindiis libcr Judicum, qui dicitur
in eo sensu qui inter voces ct rcs versamr ncces- " Soplhim; terlius liber Snmuelis, qui est priintis et
saria est cognitio vocum, sic in illo qui inlcr rcs sccundus Rcgiiin; qiiarlus Mnlacbimquod intcrprc-
et facla vel facienda mysticu constnt, nccessnria latur regum, qui esl lcrliits cl quartus Regum; quin-
est cogniliorerum. Coguitionuiem vociim in duohtis lus Isains; sexlus Jcremins; septimus Ezcchicl;
consideraliir; in pronunliulioiie vidt-licetet signi- octnvus libcr duodccim prophelaruin qui dicilur
ficationc.Ad solam pronitniiuiioncmperlinci grnin- "WyiTn, lltareasra. Ili propbelici dicuntur eo quod
mniica, ad solani signiiicatinnempciiincl dinleclicn; prophetnntm sunt, ctiamii non omncs propheliru
nd prominlintionem sininl cl siguifienlionemper- sint. Prophctn nutein tribus modis dicilur: oflicio,
linet rhelorira. Cognitio reriuti circa duo versatur, grutia, missionc. Vulgoautcm usilato vocabuloma-
id est formam ct natiiram. Forma est in cxtcriori gis prophelx vocantur, qui vel oflicio vcl apcrln
disposilione; nalura in inlcriori qiialitate. Forma missionepropbetx sunt; sictit inhoc loco. Secundittn
rcrutn aui in ntimcro considcraiur nd quem pertinet quam acceplioncm David el Danielet cxleri com-
arithmelica; aut in proportionc ad quam pcrlincl plures, proplielx non dicttnlur, sed bagiograpbi. Iu
musica; aul in dimensione aJ qiiatii perlinel geo- ordinehngiographorumnovemvoliiminncoiitinenlur.
nietria; nut in molu ad quem pcrtinct aslrono- (Q Primuui Job; secuiidiunliber Psalinorum; terlitim
mia. Ad inleriorem vero rerum naluram physica Proverbia Salomonisqttx Graoceparabolx, Hebraicc
speclat. 1TCQ,masloilt,dicunliir; qtiarlura Ecclesinstcs,qui.
CAP.VI. Quomodoontnet arles subserviunl divinm Hebraice nTDp, eoeleth, Laline concionatorinter-
sapientim. prelatur; quinlum D'Tttffi "W, *yra syrim, id est
Ex quo constal quod omnes artes nntttralesdivinx Canlica canlicorum; sexlum Danicl; seplimuin Pa-
scientix famulantur; et inferior snpienlia rccle or- ralipomenon, qitod Lntine sonnt verba dierum, lle-
dinala ad snperiorem cotulucii. Sub eo igitur sensu braice D'13'n'IXT, dubreniamin,dicilur ; oclnvum
qui est in significatione vocuni ad rcs, continelur Esdras; nonum Eslbcr. Qtii omnos, iJ cst quinqite
bistoria; cui famulantur tres scientix sicut dictum octo novem : similiter faciunt viginli duos quot lit-
esl, id est grammutica,dialecticn, rhelorica. Sub eo lerns eiiam alphabetura conlinct Hebraicura, ut
auiem sensuqui cst in sigiiiftcalionererum ad facla totidem libris crudialiir vita juslorum ad salutem,
myslica, continelur allegoria. El sub eo scnsti qui ipiot lilteris lingua disccntimn ad eloquenliam in-
esl in signiGcaiioncrermn ad faciendamyslica, con- slritiiur. Siinl prxlcrea in Veleri Tcslamento alii
linelur tropologia; et bis duobus fnratilanliirarilh- qiiidam libri qui legnntur quidem, sedin corpore
metica, musica, geomelria, astrouomia et physica. 1D texlus vel in cnnone aucloritalis non scribunlur. Ut
Super hxc anle omnia divinum illud est atl quod est liber Tobix ct Jiiditb, el Machabxorumet qui
ducit divina Scriptura sive in allegoria, sive in tro- inscribitur liber Sapicnlix Salotnoniset Ecclosiasti-
pologia: quorum alterum (quod in allcgnriaest) re- cus- NoviimTesliiinenltimcontinet Evangclia, apo-
ctam fidem, alterura (quod in tropologiaest) infor- stolos, Palrcs. Evangulia qiinluor sunl : Matllixi,
mut bonam operulionem: in quibtis conslal coguitio Marci, Lucx, Jonimis.Aposlolicavolumiua similitcr
veritatis et amor virlulistet hxc est vera rcparatio qualtior : Actus apostolorum; Epislolx Pauli; Cn-
hominis. nonicx Epistolx, Apocalypsis: qui juncli cum supe-
CAP.YU. De numero librorumsacri eloquii. rioribus viginti duobus Vcteris Teslamcnti, triginla
Poslquain demonslravimusqux sil inateria divi- complcnt, in quibus corpus diviux paginx consiini-
narum Scripturarum et qunliter de stibjecln sibi mntur. Scripttirn Pntrtim incorpore levltisnon cotn-
nialeria Iractcnt in triplici sensu, historio, nllego- piilnnltir; quin non atiud adjiciuiu, scd idipsitmquoJ
ri:r, tropologix, nunc oslendere convcnil in quibus in supraJiclis coutinetur cxplannndo rl laliiis tta-
libris ea qux jure divinitnlis iioinine ccnsclur, iiifesliiisi|iiclinctando exiciuhuiu
stripiura consistal. Duosunl Testameninqux oiimc
Ul HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 1M

INCIPIT LIBER PRIMUS.

PARS PRIMA.

OPERACONDITIONIS.
HEXAMERON1N

Arduumprofecloopus el laboriosumcrebra veslra A falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprc-
prxcalione flexus aggredior; universam divinarum hendendo elalionem. Nos ergo in neulram pnrlem
Scripturarum seriem non solum restringendo ad prxcipiti assertione declinantes, id cui noster sensus
compendiumredigere, sed cxponendo quoqtiepro- interim magis accedit (quanlum capere possumiis)
fundilatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus qui- aperimus. Qui Deum omnia simul in maleria el
dem operis incboationem protnpla devolione offero, forma fecisse contendunt, propterea fortassis suam
spe consummationempromillo. asserlionem justam esse arbilranliir, quod omnipo-
CAP.I. Unum esse principiuma quo facla tunt omnia tenlix Creatoris indignumvidenttir (ad bumanx im-
dt nihito. becillitalis similitudinem)suum opus pcr intervalla
In ptincipiocreavitDeut cmlumet lerram(Gen. 1). lemporura ad perfeclionem promovcre, quodque
Quod creatum est de nibilo factum est. Nam quod eliam qusedam Scripturarum loca, quoilaminodo
de aliquo faclum esl, faolum quidem esl sed crea- idem asserenlia inveniunlur. Ul est illud: Qui vhit
tum non est; quia de nibilo faclum non est. Fccit in mlernum, creavilomnia simul (Eccli. xvui). Ipsa
ergo Deus ccelumel terram; nec solum fecit sed quoque Geneseos scriptura (unde prima ad nos hu-
creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophigentilium ™jus rei rnanavil agnilio) sic ambigiie de operalione
tria quxdam rerum principia sine principio posue- sex dierum loquilur, ut sxpenumero omnia polius
runl; opificem, materiam el formam; profilentes ea simul factn fuisse probare videalitr. Propler bas
qnx facta stint omnia ex maleria quidem in formara igitur et liujusmodi rationes aiuiit credendum esse
per opificemesse producta. Sed isli faclorem solum myslicamillam in Genesisex dierum distribulionem,
non crealorem Deura professi sunt. Fides aulem rei autem veritate omncm creaturam ab ipso lem-
veraunum solummodumprimum principinmconfite- poris exordio quo csse ccepit, talem ccepisselalique
tur quod semper crat; cl per ipsum solum fucltim forma, qualem nunc videtur babere, quanlum id ad
est ul essel quod aliquando non erat. Cujus incffubi- universitalis dispositionerapertinet.
lis omnipolentiaevirms, sicut non poluit aliud prx- CAP.III. Ratio quart voluitDeusper temporuminter-
ter se babere coxlernum, quo iu faciunJojiivaretur; valla operasua ad completionemperducere;et priut
ita ipsi cum voluil suberat, ut quod volnil el quando esse facere quam pulchrumesse.
ct quantum voluit de nibilo crearelur. Omnia ergo Nobis autem videtur (exceploeo quod nihil in hao
qux facta sunt, Deus non soluraex materia fecit, re leraere diflinirevolumus)omnipolenlix Crealoris
scd maieriam oinnium ipsc de nihilo crcavit. in nullo derogari, si per intervalla lemporis opus
CAP.II. An priut facta est materia quam forma. C suum ad consumraalionempcrduxisse dicitur; ita ut
Sed non parva quxstio esl utrum ea qux facta tamen iudubilaiUer etiam aliter facere poiuisse (si
sur.t, simtil in malcria et forma adesse prodierint, ratio omnipotentisvoluntalis ejus expotulassel) cre-
an prius per materiam quideru essenlialilcr condita dalur. Omnipolensetcnim Deus (cujus voluntas sua
sinl, postmodumforraala. Scio quosdam snnctorum bonitale nunquam privari polest) sicut propter ra-
Putrum qui ante vos vcrbi Dei arcana cxcellenler lionalem crealurara cxtera orania fecit, ita eliam
scrutali sunt, quasi adversa quxdam super bac in- in eis omnibusfaciendisillum prxcipue modum ser-
quisilione scripla reliquisse. Aliis qttidem asserenli- vare debuil, qui ipsius ralionalis crealurx commo-
bus oinnia siimil in materia ct forma crcala fuisse; ditati ac causx magis congruus fuit. Hic autem ille
aliis aulem hoc magis probantibus, ut corporua erat in quo eidem crealurx ralionali, scilicet non
quidcm omnia qux facta sunt, prius simitl el semcl solum obsequiura, sed etiam exemplurapararetur,
iiialeriulitercondila: postmodumvcro per intervnlla id cst in quo illa acciperel non solum id quo ad
sex dicrum in forinam disposila fuisse credantur. ohsequiumiitdiguit, sed per illud eliam quod accipit
Ego pulo viros sapieulix in rebus tam obscuris ct agnoscerel id quod fttit. Propterea in cxteris rebus
dubiis atque a senstt noslro remotis, ncc lemere prius informis maleries facta est ac deinde formala,
asseruisse quod nescierint; neque in bis qux asse- ut eo ipso demonstraretur quod ab.illo prius non
ruerunt prxscrtim lanta diiigenlia prolatis, errare existenlia accepissent essentiam, sine quo modo
poluissc. Illud magis cretlidcrim, sub asserlionis formamct ordincm non polerant habere confusa.
forma inqtiisilionis studium aliquaudo fuisse. Qui Eodem modo ipsa rationalis crealura per id quod
gic dicta sniiilorum pie inlerprelari volucrint, nec foris fiebai, in se cognoscercl, cl ab illo esse quod
189 DE SACRAMENTIS. LIBRi 1 PARS I. m
eral, atqne ab illo cxpctendum esse quod futura A plura referl omnia simul crcata fuissestcnl supra
crat, qoalcnus ct pro eo quod acceperal in gralia- dixiintts : Qui vivit in mternumcreavitomniatimitl
ruin aciionem exsurgeret et in id quod acceptura (Eccle. XVIII),quia codemmomenlosimul el visibi-
cmt obtincndum in ipsum aflecluradilectionisdila- lium maleria cssenlialiter creala csl el invi»ihiliuin
lare.t. Nrunel ipsa rationalis crealura quodumsuo natura ; nibilque postea faclum ctijus in ipsopri-
modo prius informis factn esl, postmodumper con- mordioaut maleria ul in corporibus aut simililudo
versioncmad Crealorem suum formanda; el idcirco ul in spirilibus non prxcesscrit. Nam elsi novx
foris prius ei demonslrata est informis materia, adhuc quotidiecreantur animx, nova lamen creattira
postea formala, ut quania foret inler esse et pul- non fit; quia in angelicisspirilibus jam lunc quan-
chruin essc distanlia discernerct. Ac per hoc admo- do creabanlur ejus simililudoprxcessit. Duo autem
nila est ne contenta esset eo quod per conditionem nunc nobis disculienda occurrunt : primum, illa
a Creatore esse acceperat, douec el pulchrum esse primx conditionisforma informis qualis fueril; se-
atque bealum esse adipisceretur, quodper amoris ctindum, qualiter ex illa informitale ad hanc qtiam
convcrsioneraa Creatorc acceplura erat. Quod si nunc babel formam producta sit.
qttis quxrat qux rationaliscreatura jam tunc in ipso T CAP.VI. De prima informitate rerum omniumqttalis
muiiili primordio exstiteril cui hoc exemplum pro- " fuil, et quandiu mundus in illa permansit.
poni debuissel, faciie respondelurjam tunc crealos Quanlum conjicerepotui ex iis qure in Scripturis
fgisse angelosqui boc facto admonerenlur seipsos de hac rc sive manifesle sive obscure reperi secun-
agnoscere, et usquc in finemhomines futuros, quod dum rei gestxveritatemexpressa, prirna illa rcriiin
licel hoc quando factumest non viderint, tamen per omniummoles quando creala est, ibidem tunc ad-
Scripluras edocli, faclum esse omninojam nescire esse prodiil, ubi nunc formata subsislil. Eralque
non possinl. Si cui bxc quam proposuimus ratio tcrrenum hoc elementummedioeodemqueimo loco
minus sufficiensvidubilur ad comprobandam no- subsidens (cxleris in una confusionepermislis) for-
slrain exislimationemde rerum crcalione, concedi- ma meliore prxditum; sed iisdem circumquaque in
mos salva pace, ut vel aliam ad idem evideniius moduincitjusdam nebulx oppansis ila involttttimut
comprobandummeliorem alque sublilioretn exqui- apparere non possel quod fuit. llla vero tria in una,
rat; aut si hujus parlis asserlio illi non placet, sicut dicium est, adhuc confusione permista sive
alteram prout Iibel assumal. Nos autem secun- polius in una permislione confusa, circumquaque
dum proposilumcoeptinoslri rem ordine proseque- suspensa, eousquc iu altum porrigebantur quous-
mur. f. que nunc summum corporex crealurx perlingit.
CAP.IV. Utruin poluit aliquando este materia sine Tolumque hoc spalium quod a superlicie lerrx me-
forma. dio jaccnlis loco usque ad exlremum supremumque
Restatenim ut si prius matcriam rerum iufor- ambituscteli limitera palct, illa nebula et caiigine
mem crealam fuisse asssrimus, nlruni nc aliquid replebatur. El quod nunc sunt alvei sive tracbones
sine forraa exislere poluerit, qualemve essenliam aquarum, jam lunc in ipso nascenlis mundiexordio
anteformam indilambabuissecredendumsit, oslen- in (errx corpore fulura aqttis receplacula parnla
damus. El ul breviter quod super boc sentienduin erant. In quibus eliam magna illa abyssus (de qua
inihi videlur apcriam, cerle non pu'.oprimam illam omniumfluenta aquarumproduceudasive derivanda
rerum oinnium raaleriara laliter informem fuisse, fuerant) patulo adhuc liialu vacuoqtteborrendura in
ut nullam oranino forroam habueril; quia nec ali- prxceps inane prxfercbat. Cui qiiidcra desuper te-
quid lale exislere posse, omnino qtiod aliquid esse nebrosx illius caliginisqua tota lunc terrx superfi-
habcaletnon aliquam formam credidcrim. Ita la- cies obvolulaerai nebttla tendebatur; qtias, ut crgo
men non absurde informem eam appellari posse, arbitror, tenebras, Scriplura cum coelum el terra
quod in confusione el permislionequadam subsi- crearentur supcr faciem abyssifuisselestatur. Talis
stens, nondum banc in qua nunc cernilur, piilcbrain D mundi facies in principio priusquam formam reci-
aplainque dispositionem et formam coeperil. Ergo perel aut dispositionem, per Scripluram signiGca-
ante formam facla est materia, lamen in foima. In tnr cum dicilur : In principiocreavit Deuscmlumel
forma confusionis, anle formam dispositionis.ln terrain. Terra autemerat inanis et vacua (Gen. i);
priina forma confusionis prius mntcriuliier oiuniu sive, ul alia translalio habel, < incomposila,t et
corporalia simul et semel creata siini; in sccundn tenebrmeranl sttper faciemabyssi(ibid.). Per eoaluiu
forma dispositionisposlmodumper scx dicrum iu- naniqiie et lcrram, materiara illam omniuin ccele-
lervallaordinala. stium terrestriumque, hoc loco signilicari puto, de
CAP.Y. Simul creata fuisseomnia, id esl visibViaet qua postca succedenter in forma facta sunt qux in
invisibilia. ipsa prius pcr esseuliam simul crcata fuerunl. Ibi
Sed nec illud, quantum opinor, absurdum erii, si iiamquelcrra erat ipsum lerrx elemenlum, el cce-
credimusunum el iJem prorsus monieniumtcmpu- lum mobile erat illa et levis confusio rcliquorum
ris fuisse quo in principio simul creala sil et reruin triuin quxin circuilu mediojacenlis terrx suspensa
visibilium corporaliumquemaleria, et invisibilium fcrcbatur; cl bis duobus omnium corporum eo-lc-
in angelica nalura essentia; el boc essc quod Scri stiura sivc terrcslriutn formandorum inateria contj-
191 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 192
nebatur. Deindesequitur Scriplura et dicil: Et le- A . cocltim;ct illud coelumetaqux illx, nec supra cceltirr,
uebraeerant super faciem ahyssi. Duo superiuspro- cranl nec sub coelo; sed supra lcrram; nihilqiteernt
posueral; videlicetcoelumet terram. Modoquxdam interccelumel tcrram; quin iiiliilcralprxlercaehitn
alia duo subjungil scilicet tenebras et abyssum; al- etlcrram.El tamen aqiireurant.et tenebrx crant, ct
lerum, id csl abyssum in terra, altcrum, id esl le- abyssus erat. Ahyssus in terra; tenebrx el aqux in
nebras in eo quod-ccelumvocaverat, significans in- ccelo.El lencbrx ei-aiil super faciemahyssi, ct spi-
teliigendum. Proplcrea nainque super faciem abyssi rilus Dciferebatur super aquns. Ergo super omnia
tenebrx crant; quiaabyssus subtuseral, etdcsupnr eralspiritus Dci; quia omniain poleslate erant Dui,
caligo tenebrosa crat. Neque abyssus lenehrx elin omnibusnon arclnbnlur potestns Dci. Fortnssis
erat , quia lumcn futura non erat; scd desuper jam sntis esl (quantum ad propositumbrevitatis per-
faciem abyssi lcnebrarum locus fuit in eo scilicet tinel) de his haclenus dispulasse, si hoc soltimad-
elemenlo unde lumcn poslea venire debuil. Neque jecerimus quanlo lempore mundus in bac confu-
enim nisi in lucis loco, lenebrx csse potuerunl; sione priusquam ejns disposilio inchonretur pcrsti-
proplerea tcncbrx eranl sttper faciem abyssi. Et terit. Nam quod illa prima rerum omnium roatcrin,
spiritus Dominiferebalursttpcr aquas(Gen.i). Subito in principio lemporis, vel poiius cum ipso tempuro
aquas imminat, cura prius in rerura crealione de B exorla sit, constal ex eo quod diclum est: In prin-
soln lerra et coelomentionemfccissct. Sed non pro- cipio crenvilDeus coeluin ct lerram. Qitnmdiuntt-
pterea aquas increatas esse credcndum est, quia in tem in bac informitatr sive confusionepcriiiaiiserii,
crealione reruin aqttarum nomcn posilum non est; ScriDluramanifeste non oslendil. Mihiautem vide-
quia ipsum coelumipsx sunl tenebrx, ipsx ct aqux. lur (quanlum ego conjicere valeo)inter creationem
Coelum propler levilatem; tenebrx propter lticis el disposilionem reruni, ordinem quidem lemporis
privalionem; nquxpropter inotuuiet flucluationem. sed nullnm fuisse moram interjeclam; ita ul vere
Namsi abyssus in lerra eral et lenehraecrant super quidem dici possil, hoc post iilud fncliimfuisse; sed
fnciem jabyssi; ergo lcnebrx erant super lerram. inler hoc faclumet illud nullamoninino dilationeni
Sed qttid erat supcr lerrnm? Duoin principio po- inlervenisse. El ut breviter quidquidmilii inde seu-
sita sunt ccelumel terra. Quid horum putassublus, tiendum videtur absolvam, ego arbitror in prirao
aut quod snpra fuisse dicemus? Aul lerra supra ct principio temporis, vcl pntius ctim ipso principio
ccelumsubtns; aut lerra subtus el cceliiuisupra? tcmporis, boc est quando ipsuiii tcuipus cojpil, si-
Sed nunquid credemlum est prima illa condilione mul coepisseet reruni visibiliuraomnium malcriam,
rerum coslum snhter creatum fuisse; ct poslea in eodemqueprorsus momenloinvisibiliumin angtiicn
"
formatione supra disposiltim? Forlassis quia prius natura essentiam; utramque quodnramodoin for-
Scriptttra nominavil ccelnin qiiani lerram , pro- raa, el ulramqucquodainmodosineformn.Namqiiem-
pterea ccclum quasi fundamentum subtus crea- adraodum ilta formandorura corporum mnteria
tum fuisse quis dicat. Ego aut non ordiuis sed quando primtim creala est, et quamdam formam
dignitalis causn sic positura rcor; et quia etiam babuit in qua subsistcre ccepit, et tamen informis
scrmo sequens de elemcuto lerrx qtiusi de proxi- erat, quia necdum disposila el ordinala fuil; ita
1110( et ob hoc poslerius nominato) habendus prorsus illa ralionalis nalura quando primttm in
fuit, ideo et prius ccelumet postea lerra nominari spirilibus angelicis creata est, mox quidemper sn-
debuit. Sed neque ipsa conditorum naltira alium pienliaro et discrelionemformata esl; sed, quiu illi
positionis aut localionis ordinem paterelur, quam summoel vero bono (in quo bealificandacrat) non-
ut pondcrosa deorsuin, ct sursum Icvia dispone- dum se per conversionemamoris impressernt,quo-
renlur. Ergo terra deorstimcrat et ccelttm stirsum, dammodoadhtic informispermanebal. Utraquecrgo
el quod supra lerram erat ccelumeral. Ergo ccolum natura et corporea scilicet per materiam, ct incor-
supra terram erat. Et aqure ubi eranl? sub cceloan porea per essepliam siraul ad esse prodiit; quia et
supra coelum?Neque sub ccelo, neque supra ccelumryin illa undc facta est et in isla qtix facla est una
aqux erant; sed in ccelo nqur*erant, quia ipsum eodemque moinenlo temporis, in lcmpore pstriier,
coelumaqux crant. Totum aqux ct (olum ccclum; cl cum lcmpore esse ccepil. Nam spiritualis nntura
quia idem aqux et ccelum. SecunJa die faclum est (cum simplex sit eiqtte ideni sit onininocssc quod
lirmamenlumet vocaturaest ceeluin; et posilumcst cst) materialiter prius quam personaliter fit-ri non
ul dividerct intcr aquas cl aquas, cl qux prius nqrirc babct, sicut corporcanulura; ctpropterea illa diim
cranl factresunl aqux, aquasqux subccelo et aqux crcarctur prius quidem per malerinm cx qtta fatia
qux super ccelum. Et factum esl cneluin, ccelum csl ad cssc prodiil : hxc vero slatim in ipsa qun
et ccelum; ccelumsupra ccelumct sub cceloccclum. subsistil vita siinpliciet esscniia immortali imtisso-
Usque hodie eliam ccelumcst supra coelum el sub Iubiliqueprimum accepit. Utrnque tamen siinul fa-
coeloccelum,et tolum cx uuo cooloet untimcrelutn. cta esl; altcra, id cst corporea inco ex quo ipsa
Sed anlcquam fieret de illo ccclohoccoelumquodesl esl; altera vero, id estincorporca in co quod ipsa
voralum firmamenlum,non erat illud cceliiincoelum est. Utraquc formata, et ulrnque informis, sicul
clocelum, sedlantum ccelum. Ncc illx aqux aqux diclum csl.
gt :upix: scd tantiim aqux. Et nqirx cl crcliimtinum
193 DE SACRAMENTIS.LIBRI I PARS I. 194
CAP.VII. De dhlinciwne formationis. A an immobilis; qti.Miluiiicgo arbitror rcctissimc rcs-
El dc illo quidcmprimx conditionis statu pritis- pondcttir, corpornlibus rebus ct visibiiibus illumi-
quam in formam nalura disposilioncmqucvcniret,, nandis, non nisi liicem corporcara congruere po-
hacc dicla suflicerc volumus. Dcinde sequitur till luisse. Omnc autcm corpus qunnliimlibet subtile ct
disposilionemipsam qualiler perfecla sit ordine pro- spiriiuall nuturx approximans, loco circumscrihi
seqtiamiir. Sex diebus disposuit ct ordinavit alque; neCesseesl. Riirsumqiicnisi mobilis fuissct lux il!n,
in formam retlcgit Dcus cuneta qux fccemt: Per- ncquaquam alterna vicissiludine dicm ac noctetn
fecitque opus suum die sexta. Et sic deniuni die» (listingiiere, nec tcmporis spalium ullatenus sinc
sepinna rcqttievit(Gen. u), id csl cessnvit »b opere. molu peragere vnluisset. Sccundtim hanc itaqus
Priiiia dic facta est lux; secundadic, facluin est fir- consideralioncm, convcnicnlius pulo tit tredamu»
mamciuum; tenia dic, congregnlx sunt aqux;; lucem illam in principio factnni ad illiiiiiinaudii
quarta die, facta sunt luiiiinnria; quintn die, pisccs-, corporca sine duhio corpoream fuisse, quulu foit.isse
etvolucres; sexla dic, bcslix, jumcnta, repiilia; ; esse poluissel corpus aliquoJ Iucidum, cnjtis prse-
iiovissimc(cadcm tamen die) homn. Hoc primum ini sentia cuncta illuslrarenlur, qucmadmodiimnunc in
boc loco iccioreui admoncrc volumus, ul qtiolics ini sole videri polost, ipsamque vice et loco solis fa-
his operibus, videlicet sex tlierum aliquid.fieri au-. B clam, ut inlerim mottt suo circumagilarulur, ct no-
dierit, ulvcrbi gralia, cum dicitur, prima die faclai ctem diemque discerncret. Cuin qua (quia dies
est lux; secunda die, fuclum cst firmnmenlum; ter- prima exorta est) ego crcdiderim magis illam
lin die, cotigrcgalrc sitnt aqnrc; quartn die, facla qtiando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol
suut lumlnaria, non modo primuin cura facta di- quotidiano cursu circutuvectus oriens emergil, ut
cunlur, bxcdc nibilo creala fuisse cxistimet; sedI eodem Iramiie circumcurrens, ac primo ad occasum
potitis de ipsa (qux prius creala erat de nibilo) ma- descendens vesperam facerct, et deindc revocata
lcria formata inlelligat. Eliam si aliqnando verbiira ad orttim auroram, hoc est maue anie ortum se-
ciealionispositum reperit, ul cst ibi : CreavitDeus qucnlis diei illuslraret. Et proplerca quia primus
eeie grandia , tt omnem onifnam viventem atque, dies auroram prxcedenlem non bnhuit, quoniam
moiabilem(Gen. i); non ad malcriam qu:i esse cce- antequnm lux crcarelur plcnx tenebr;c fuertint,
perunt, sed ad formam qtta hoc qtiod sunt esse coe- niox aiitcm luce apparenlu stipcr tcrram plciius
peruiit, refereiidiimesse scial. dies, piopterea quod a pcrfecto optis Dei iiichoari
UAP.VIII. De mysteriohtcis; quarepritttitmfacta esi. dcbuisset, ideo dixisse Scriplitram : Factum est ve-
Incipiens ergo Deus opcra sua nt perficeret, spere et manedies unus (Gen.l). Nonenim dixit Fu-
piimuin fecil lucem, ut cactera omnia postmodum tj ctum esl mane et vespere; sed : Faclum esi, inquii,
faccrot in Itice.Signilicavitenitn nobis se non antare vespere el mane dies iinus. Quia, sicut diximus,
opera qtix in tenebris fiunt, quoninm maln siml. prinms dics mane prxcedcns non lialmii, qitotiiama
Quia omnis qui male agit odil Ittcem; el non vatil luce plcnn alque pcrfecta iuilium sunipsil; propter-
ad lucetn, ut non arguanlur opera ejtts, qttia mala ea omnis nurora prxcedenlis dici cst, et omnis
tunt. Qni aittem facit verilalem venil ad lucein, dies ab orttt solis iniliiim sitinit. Estque dies nalu-
ut manifestentur opera sua, quia in Deo facta sttiit ralis illud spatitim lomporis qitod ab ortu soiis us-
(Joan. m). Ipse ergo qui vcriiatcm faclurus fuil, in que ad oiiiim ponransiens noclcm in sc dicmque
lcncbris operari noluil; scd vcnit ad lucem, ct fcrit conoluJil; in qtia (qttoniam naluralilcr dies noclcm
Incem, ut se roanifeslarel per lucem. Non enim idco prrrcedit) cl lincni diei vesperam dicimus, fincm
fecil liiccm iit ipse viderel pcr luccm; sed ut opera noclis atiroram, constnl iudubilunter qnod aurora
sua nianifosiaret pcr lucem, qnia in Dcofncla sunt. semper ad prxccdentem dicra referenda sil. Ergo
Et ideo vidilDeus cuncta qum fecerat et erant valde illttd primttm momenltim lemporis qunndo crealat
bona (Cen. i). Hoc milii dicendum inlciim fuit pro est oinniitm visihilium invisibiiiiimquennliira, nec
rcddcndn ratione cur Dcus pritnum Iucem fccit. ]r>nox fnit nec dies ; et laiiien teniptis fuit, quia mti-
CAP.IX. Qualis eademfacla esl lux, et ubi. tabilitas fnit. Postea vcro conliimo luce fnctadivisae
Sed ntinc superest ut rui gestrc veritalcni diligen- snnt tcnehrx ct Itix; cl. tempus jn.ni pcr diem ct
tius proseqtiamur. Piincipiuin ergo diviiioruiiiope- nociem distingui ctrpit.
nini fuil Creatiolucis, quando ipsn lux non mnle- CAP.X. Qttud sinutt facln est Itixvhibilit et invisi-
rialiler de nibilo crenla est ; sed dc pracjaceiui illa bitis; ei puriier divisa a lenebris.
universilatis inateria formaliter facln esl iil lux Et nl itiihi vidcltir eodem prorsus lemporis mo-
essct, el vim ac proprictatem Iucendi habcrct. Hoc mcnlo qno visihititer et corporaliter divisn esl ltix
opus prima die factum est; sed bujus operis materia n .tenebris; invisibiliter quoque boni nngcli discreti
ante primam diem creala esl. Moxque cum ipsa siiut n malis iliis in tenebras peccati cadcntibus:
luce dics ccepil; quia anie Iucera ncc nox fuit et islis ad lticcm jtistilix convcrsis illuminalisquc
ucc dics, etinmsi tcmpus fuil. Si nuiera qiiacritur a luce, ut litx essent et nuit tenebrx. Sic enim
qualis bxc lux fuil, corporcn an incorporea, cl si consonnrc debueriiiit exemplnria opcrtmi Dci, ul
eorporea ciijusmoili corpus habiiil, el uirum tino qux visibilia cranl opera snpicntix, invisibilitim
toco eircuniscripla an ubiqiicdilTiisn,iilriiiuin motu provcnttis seqtiercnltir, secutuliim quod ipsa qna
m HUGONISDE S. YICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 496
uirobiquc opcrabaltir sapicnlin, ibi judicium exer- A Non euim digna cst conlcraplari lumen xternilalis,
cuit, bic formnvit exeiiiplum. Divisa est lux ergo donec munda et purificata ftierit; habens quodam-
a tencbris; el erat lux visibiliselvisibiles lenebrx modo et per niateriam speciem, et per justiliam
erant; siiniliter el lux invisibilis crat, et lenebrx disposilionem. Sic lex prxcessit gratiain, sermo
invisibiles ernnt; et ulrorumque divisio fncta esl: ' spirilum; sic prxcursor JoannesChrislum; lux lu-
cl siiiiul fncip esl divisio lenebrarum et lncis. El cein ; lucernu solcm; et ipse Christus bumauilaleni
vocata esl lux dies et tenebrx nox. Ulrumque qui- siiam prius demonslravil, ut post manifcslaret divi-
dcm Deus divislt, el ulrumque nominavil; sed et nitaleni, et ubique lux Ittcem prxcedil. Lux quae
utrumquc non fecit. Deus eniin auctor tencbrarum peccatores ad jusliiiam illuniinat, illam luceiii qure
i:on est scd lucis; quia peccnium est tcncbrx ct juslificatos ad bealitudineui illustrat. Ergo facta
peccatitm niliil esl: Et sine ipso nihil faclum est esl lux priusquara solis clariias manifesiaretiir; et
(Joan. m). Lux ab ipsn facla esl; quia jtislitia et dies erat: el tres dies erant quando lux erat et sol
verilas lux esl, el de luce audivimus quotl dixit non erat. Quarlu die illuxitsol, elilla diesclaraerat;
Detis : Firtl lux; et statim lux facta esl (Gen. i). quia lumeii veruin habuil, ct tenebrx non erant
Nusquamdixil Deus : Fiant tenebrx. Sed de luce ullx. Sic nulla anima meretur Iumen solis accipere
dixil: Fiat lux : et divhit lucema lenebris; et voca- B et summx verilalis clarilatem conlemplari, nisi tres-
vil Incemdiem, et lenebrasnoclem(ibid.). Ergo non {dies isli in ea prxccdanl. Priraa quidera die fit lux,
fecit iiUitmqtie; tniiien utrtimqite divisit, et ulruni- et dividuntur lux et tencbrx; vocalur fitque lux
quc nominavit. Divisit per judiciuin; el per mcri- dies, el lenebrx nox. Secunda die firmameiuum,
ium nominnvil, judicavil et dispostiil. Quia nec collocatufque inler aquas superiores et aquas infe-
Iioc aptid eum judicantcm inordinattim esse potuit, riores; et vocatur firmamentum ctehim. Tcrlia die
quod apud delinquentes inordinalum fuit, vocavit congreganlur aquae qux sub coelo sunt in locnni
luccm diem, et lenebras noctem. unum ; jubeturque manifestari arida et vestiri gra-
aulem bxc spirilualia prxfc-
CAP.XI. Quodtres dies lux illumitiavit,et quare ante roinibus suis. Oinnia
solem facla est. rUnl documenta. Priinum in corde peccatoris crea-
Ergo ncmo dicat quomodo ante facttim solem lur lux ; quando semetipsum agnoscere incipit, nt
dies csse pottiit; quia anieqnani sol fierel lux erat: dividat iiiter lucem et tenebras, et appellare inci-
Et viditDeus lucemqttod essel bonum et vocavitlu- piat lucem diera el tenebras noelera; et non sil jam
cem diem, et leriebrasnoclem (Gen.i). El ipsa lux de quibus dicilur : Vm qui ,dicunl bonum malum,
tres illos primos dies faciebat antcqunm sol fieret et matum bonum; ponentes lucem tenebras, et tene-
et illurainarel mundum. Scd quid significat quod bras Iticem(Isa. v). Posl;"bxc aulem cum coeperit
non statim faclus cst sol ex quo lticemlieri oporluit, inler lucem et fenehras dividere, et lucem diem.
sed ul quasi lux csset priiisqiiam claia lnx? Et for- leriebras quoque appellare'noclcm, id est cum mala
lassis confusio plena luce digria non eral; aliquam sua veraciter per judiciuiiTrationis improbare, et
lamcn luccm accepit, ut vidcrel exire ad ordinem quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere
ct disposiiioiiero. ' coeperit, rcstat ul fiat in eo firroamenlum, hoc est
CAP.XII. Sacramenlumdhinorum operum. in bonb • proposito corroborelur : dividere inler
Ego pulo magmim hic aliqnod sacramenlum com- aquas superiorcs et aquas inferiores, id esl desideria
meiulari; qnia omnis,anima quaiidiu in peccato est, carnis et sptritus, ut inedius et medialor duo sibi
quasi in tenebris cst quibusdam et confusionc. Sed adversanlia nec permisceri sinat nec transponi; nee
iion polest evadere confiisionem suam et ad ordi- simul sil quod dividi debeat, aut supra quod subler,
noin justitix formamque dispoiii, nisi illuminetur aut subter quod supra collocandumesl. Novissiine
prhnum videre malu stia, el discernere Iticema lc- sequitur iii dispositionis ordine opus lcrtix diei, ut
nebris, boc est virliiles a viliis, ut se disponat ad congregentur aqure qux sub coelo sunt in locum
ordinem el conformetvcrilali. IIoc igilur anima in n unuin, ne carriis desideria fluva sint, et ultra raelam
confusioncjnteus sine luce fnccrc ndn potesl; et se nccessitalis expundnnt, ul loius homo ad slalum
propterea ncccsse est primuin ut lux (ial, tit videat nalurx rsvocalus, el secundum ordinem rationis
seirelipsatn, el ngnoscnt Iiorrorem el lurpitudinem disposituiv in locum unum omne desideriuin colli-
confusionis smu, et cxplicet se alque coaptet ad gnt, quatenus et caro spii-itui,et spiritus subjeclus
illam ratioiiahilcm disposiiioncm el ordinem verita- sil Crealori. Quisquis sic ordinalus esl dignus est
tis. Poslqunm ntitcraordinnta fucrinl omnia ejus, lurnine solis, ul menle sursum crecla et desiderioin
et secunduin exemplar rationis formamque sapien- superna defixo,lumen summx veritalis conteraplami
tix disposila, lunc slatiin incipiet ei lucere sol ju- irradfel, et jam non per speculum in mnigmate(I
stitiru; qttia sic in reproriiissione dicliiin esl:Beali Cor. xitt), sed in seipsa ut est veritatem agnoscal et
mundo corde; quoniam ipsi Dcumvidebunl (Matth. sapinl. Sed et illud non negligenter transeundum
v). Pritts ergo in ralionali illo niiindocordis htimani cst, qtiod dicilur : Vidit Deut lucem quod etset bo-
crentur lux, el ilhiminntiir confusio ut in orttinem num, et divisit lucem a tenebris; et vocavil lucem
redignlur. Post hxc cum fuerinl purificnla interiora diem, ac tenebras noctem(Gen. 1). Fecit enim et vi-
ejus, vcuii liimrii solis clnrtim cl illusltat cam. dit; dcinde divisil el vocavit. Qunre vidil? Noluti
107 DE SACRAMNETiS.LtSlll I PARS I. 103
prius dividere quam vidisst-t, prius vidil an csscl A sive ex iis qux ipse bonn focii, s've e*. iis qtix nos
honum; et tunc demum divisit lucem a lcncbris; fccimus mnln, qurc oiiuiin ipso nun mnle scd bene
et vocavil lucem diem, et tenebras noclem. Adilu- vidit. El ibi vidit ubt niilliiramal im vidit: haecipsa
cct eniin omne opus suum in jiidicium; et non so- Iux esl qua el nns viJerc npnrtet omiium lucetn ari
lum opcra alia qux in luce fecil, vidil Deus quod hona esl; nec polcrimtis judicare vcro de luce an
esset bomim, sed ipsam quoque lucem vidit qiiotl bona esl, doncc isln liire illiiminniifueriraus, qux
esset boimmet divisit lucem et lenebras. Nam ipsc vcre bona esl: S;:iritualit enim dijudicat omnia, et
angelus malus transfigurat se aliquando in angelum ipte a nemfnejudicatur (I Cor. n). El si Spiritus Dei
Iticis, el ingerit se ad decipiendam mentem qnnsi vere in nobis habital, non nos potcrcnl detipere
lux vern. Sed hxc lux non est dividenda a lencbris, spiritus crroris, ciiamsi in luce veniant ad nos;
nec vocandaest dics sed nox; quia specicm quirtem qnia habcbimus luoem in uohis, in qua nobis ma-
lucis habet, scd lenebras veras. Proplerea prius nifcstum erit dc oimii luce utrum bona csi; et sic
vidit Deits lucem an essct bona ut nOnstatim cre- fiJucialiler diviJcinuslticeina tenebris, ct judicabi-
damut omni ipirilui; ted probemut tpirilustiex Deo mits iion solum inler tciichrus et iucem, sed etiam
sint(Joan. iv); et cum viderimus liicem quia boua inler lucem et Iuccmjiidicubimus; nou solum inler
est, tuuc dcmiim dividamus lucem a lenebris, et noclem etdiem, sed etiam intcr diem el diem jtidi-
vocemuslucem diem el lenebras noctem. Ergo non cabimus, et judicabimus oranem diem. Parum est
soluni studendum esl ullux praecedat in operibus eniin ad perfectum inler diem el noctem judicare,
nostris, et ut in iuce fiant opera noslra; sed ipsa parum csl lucem et lenebras dividere : hoc esl vir-
qiioque lux prius videnda est el consideranda dlli- lutes a viliis sequeslrare, nisi sciamusetiain inter
gentcr; et sio poslremo cum viderimtis lucem quia diemet dieinjudicare, el scianiusomnemdiem jedi-
bona esi, dividamus luceni a tenebris, et vocemus care, ut sapiamus qni sinl illi motus qui sub virtu-
luccm diem, et lenehras iioctem. tmn specie quasi luce alienaad nos veniunt, et qui
CAP. XIII. Quare dicil Scriptura: t Vidit Deut sttrsum illi sint, qui vcram virltilis claritatem pne-
lucem. > tendunl; et in ipsis quoque virtuiibus non solum
Sed occurril fortassis quomodo vidit Deut lucem qux bona sinl, sed etiam qux sint potioraprobemus.
quod ettet bona et divitit lucem a tenebriset vocavit Spiritualis enim dijudicabat omnia, et ipse a nemine
lucemdiem, et lenebrat noctem (Gen.i). Nam si cx- judicatur; quia Spiritut omnia tcrutaiur, etiampro-
tera opera sua in luce vidit quod essent bona, in funda Dei(ibid.); et unclio ejutdocel noi de omnibut
qua lucevidit lucemquod csselbona et divisit lutem •>(l Joan. u).
a tcnebris vocaviiqtielucem diem et lenebras no- CAP.XIY. Qumtit caulelaboni operit hic tignificata.
ctem? Nibil enim videri potest sine luce; sed nec Hic tibi attende quanla sit cauteia bonq operi
lenebrx sine luce videnlur, quanto magis lux non adhibenda. In principio omnium operum luorum
videlur sine luce? Qux fuit ergo illa lux per quam vide ul Incem babeas in le, ul omnia opera tua lu-
Deus vidit lucem quod essel bonn, el divisil lucem cis sint et non tenebrarum. Poslea considera dili-
a tenebris? An per ipsam eain vidii quod essct bo* gcntcr utrnmne lux tua pura sit et non fuscata; et
na, an per aliam lucem vidil quod essel bona ? Sed cum inveneris qnia bona est, lunc demum divido
quomodoper ipsnm videre potuisset qttod essel bo- eam a lencbris, et voca lucem diem, et tenebras
na, si aliam liiccmnon habuisset per qnam et in qua noctem. Deindereliqua Opera tua qux in lucefece-
ipsam lucem vidisset qood essel bona? Nam, si vidit ris, vide si eliam ipsa bona sunl; et nullum otnnino
quodesset bonalux ista et vcre vidit, in aliquo vidit opus sinc judiciopcrtranseat, donec agnoscas cuncia
de ctijusbonitaledubitari non potuit. Ergo, alia lux qux fecisli. Ila geminuin cst judicium : primum iu
inereata, in qua isla lux creata videbatur quod es- q<lolux jiidicatur ei videlur si Iiona est ul dividalur
set Lona; quia itlaro imitabalnr qiwe sempcr est a lenebris, secundum esl judicium quando opera
bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, ) ipsaqux Iu lurc facla sunt ad judicium vocantur, et
videntur et mali et bona; et non solum mala et videtur quia ipsa quoqtiebonn suiit, el sic demuni
bona in ea videnlur, sed mala eliam esse maln, requiescit Deus. Aliqux quxdam lucis lnysleria in-
bona esse bona in ea videntur : proptcrea quod ipsa lerim pro teinpore transcurrenlcs perstrinximiis,
vere el summeest bona.Quodenim ab ipsa discor- nunc iterum ad propositi nostri seriem lexendum
dare videtur, malumesse videlur; et quod ei siniile reverlamur.
esse videtur, bonumesse videtur, el ulrumqiie non
nisi in ipsa et per ipsam videlur. Per lucem ergo CAP.XV. Quid facium ett de luce ilta primaria
potl creatumtolem; et an de ttipta tol tubttantiati-
probavil luccm: qnia in lttce inrommutabili vidit tr factut ttt.
quod lux ista coiiimulabilis suo modo et ordine
bona esset, Et divisit lucem a tenebris, vocavilque Igilur Deus prius lucem facere volnit ad illumi-
nandum munduniantequam solem crearetope vicaria
luceni diem, el lenebras noctem; ct in ea luce in est.
etiam cxlera prxcurrentem, donec veuiret quod perfecium
qua vidil lucem quod cssel bona,
sua esl vidit quod essenl bona, El sunt qui quxrant quid de illa luce facliiin sil,
opcra qux opcratus
ei nibil sinc illa iuce virlil, vcl bonum vel raatum; propterea quod jam nulla ejus vestigia repcriri pos-
Ifio IIUGONISDE S. YICTOREOPP. PARS II. - DOGMATICA. 200
siint ex quo sofisclaritas illuxil.Alii dicunt dispersam A
I CAP.XVII. Dt opere secnndmdiei quando (actum ett
per ampla aeris spalia vira lucendi el illuminanJi firmamentum.
amisisse; siiperesse tamen adhuc quasdam tenues El vidit Dtut quod etset bonum; tt ait: Fiat firma-
reliqttias qux inambilu firmamenli inlrinsecii» huc menluminmedioaquarum(Gen.i). Noluit igilur Deus
illucque sparsim diligenlius iuluenlibus nocle de* .ad sequcns opus transire, donec dijudicasset pri-
nionstreniiir; die verocns majori ne vjderi vulcnnt mum. Cum ergo vidisset de lucc quod esse bonum,
solis clnritate abscondi. Sic quique suas opiniones lunc ail : Fiat firmamenlum.Quanlum ad lilleram
prout possibileest confingunt. Sud quis scit tilriim peiiinure videttir, facttim esffirmamenlum diese^
in illa universitutis maleria
ipsaeadem lux poslea in solis substantfam translnla ciinda; prius quidem
sit, et ampliata clarilate formam mcliorem accepe- dc nihilo creatiun, et nunc ex illa ipsa ad lalem
rit, quemadmoduin in nupliis Jesus de aquis vinuin foiinain Crtltumel factum firmamenlumul ambitu
fecit, ul reformaiionisstntum in melittset reslaura- suo medium quodam modo interveniens magnam
tionis sacramcntiimdemotistrarel? Nameral lux an- illam aquarum immensamquecongericm ab inviceni
tequam sol facluS est; hoc erat aqua priusquam in separaret aique dividerel, et dc aquis faoeret aqttas
vinum inutaia esl, ut ncn aliud fieret quod potius . el aquasj.hoc est aquas quas ambitu suo ihlripse-
exhihiitim est; sed de eo ipsoquod ante vilius habe- B ' cus complecteretur et subtus se continerel el aquas
balur. ila de rebus dubiis nemo esl qui pbssit cer- quas extrinsecus et supra gyrum liinilis sui relin-
lum aliquid definire. queret.
CAP.XVHI.De qua materia factum sit firmamentum,
CAP.XVI. Utrum Deut pertex dies tine ihtervdllo et quale factum siu
operatus est, sive alio quolibetmodo. '•'
Multa,quidem sunt qttx \le firraameiui natura
Solum adhuc illnd de opcrationeprimxdiei inqui- animum quxslione pulsare possent, si hxc humana
rendum restal : si Deus lucem in ptimo exorlu ' invesligatio relinquenda polius quam discutienda
ejusdem diei, id est primx creavit. Cum nihil , non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit,
eademdie aliud fecisse legalur quam lucem, utrum- sive ex aere; aut eliam ex aqua; vel postremo ex
ne usque ad ortum sequentis diei quando firmamen- duobus aut tribds horum commistis, el an suhstan-
tum fccit ab opere ressasse credendus sit, cum scri- liam solidam naturaque palpabilcmhabeat,quantave
ptura septima eum die dentum requievisse lestetur? cretlenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum
Cui qnxslioiii gemina responsioneobviabimus; aul an frigidum ; aut cujus alterius qualilalis, existat
cnhn dicemus Deumin illis sex diebus operationem ^ merito quxrcretur : si inde aliquitl, certum sciri
suam ita coritinua perseveranlia produxisse, ut poluissel. Nuncautem in qttxstionibusKarum rerum
nullo temporis iirtervalloab operando desierit. Aut non niilii mullum laborandum videlur, quas nec
iia setdiebtis operattim, ut nullum quidem diem in ratio ulla comprehendit nec aucloritas (cui Ddes
adhibenda sil) probat.Solum hoc quod legimus cre-
operar.do intefmiserit; non quod nullo lemporis
dere sine dubitalione debemus, quod factuin esi
tpalio operari oessaverit. Quia, siquidem illam as-
scrtionem probare vohimus, quod cohiinua fuerit fiiiiiainentiim ut divideret aquas ab aquis ; hoc est
ut partem aquarum inlra ambilum stium conciude-
ejus operalio dicere potcrimus, quod prima die lu-
cem in exorlu ipsiusdiei fecit; deindeut cursu suo rct, partemque exirinsecus segregaret.
diem noctenique distihgucrei; primum de oriente CAP.XIX. Sacramenlum supradictorum.
ad bccasum, et rursum de occidenle ad ortum di- Quare aulein facltim sit ut firmamentum aquas a
rexit. Nec solummodo opus ejtis fuisse qnod lux, se dividerel, partininue supra atque infra, partim
facta esl, sed quod direcia, ipsoguberiialite etdiri- earumdem aquarum nalura consislereij non quxraf
gente, cursum explevil. Eodemmodo desecqnda die cxtra se, qui hxc propter se facta credit. Namest
dicelur, quando firmamenluinfactum esl, et circuin- illo qui interius fabricatus esl mundo, quiddam hu-
actionis perpetux prxcepium simul et legem, ac- -j jus operis forinam et exemplar habens, ubi terra
cedit. Hocetiam de tertin, quartn, quinta, vel scxta quxdam deorsum posila consislit scnsualis naiura
die, prout ratio diclaveril exquiret, quisquis hujus bominis; ccelumaulem sursuui purilas intelligentix,
partis asserliohem clegcrit. Si ctii autem isla inler- et qtiasi quodam immortalis vitx motu vegetata
pretatio nimis obscura videbitur, mnxime quod de ralio. Duasvero islas lam dissimiles iii uno bomiue
motu firmamenti necdum raia sil assertio, ad iliam nuturns, magna quxdam dcsideriorum moles hinc
alteram quam proposiiimus recurrat cxpositionem, inde fluctuaiilium, et in conlraria sxpe molu al-
quse facilior est et se promptius ad inleliigendtim terno tendenlium oberrat; quia et aliud est qitod
commodat ralioni. Dicet igimr Deum sex, diebus stibtus caro ex infirmitate pressa appclit, ct aliud
operaium et septima deinde die requievisse ab quodspiritussursum per contemplationemveritatis
opere; quia' nullus de sex invenitur diehus in quo clevatus iulendit. Sed fit aliquoties ut conlrarii
opus iiou fecerit Deus, doncc septima dies veniret, motus confusionemgignant; nisi ratio media inlef-
quando deinde ab omni opere requievit. Et haec venicns dividat abinvicem, et discernat voluntates
quidem de operatione primx diei dicla sint. Ct appetitus, desideriaquedijudicet. Quid sil videli-
cet qnod ex earne deorsum trabil; quid quod ex
«01 DE SACRAMENTIS.LlBitl I PARS I. «02
spiriln in superna inhiat, siimmiimillud et immor- A fructumin generesuo, ctijus sentenin semetipsoesset
t»le bouiiin ambiens. Nam, cum ipsa rntio foiiiter sttper lerram : et factum est ita (Gen. i). Deindead
judicii censura quasi firmnmcntuinqiiodJnm in ine- irrignudnm universain tcrram nb illa magnn abysso
dio sese collocal, aique hinc superccelestesnquas, qunsi a fonte qitodnni nqux inleriiis qiiidem intra
illinc antem eas qutr sttb ccelnstini disponil sepnra- viscera tcllitris pcr trachones occiillosque iueattis,
lim, non potest ii.ferior corruplela inferiorem nni- desupcr vrtro in supcrficia pcr nlveossuos in omnes
mx pnritatcin inficere; neqiie ipsa qux siirsum est pnrtes deduciacsiutt, ilu ct rcililu mirabili el inde-
sinceritas, ad ea qux subter sunt aLjecla ct vilia fessn, Irge pcrpeiun, ml tmtim loctim.
sinitur scse inrliunre. CAP.XXIII.Qnaveaqttmillm qnm snpra tcelum sunt
CAP. XX. Quare nan dicitnr Dettt viditte oput non aicil Scripiura quod sinl congregaltvin unum
seeunda diei, quod bonttmessel. loctiin.
De illis nquis qnae stipra coelumsiinl non dixit
Sed iniruuiest quarc non ridil Dcusopns seciindrc
diri quoj cssrt hmmm, sicul in crult-risomnibiis Scriplurn qiindde corgtctrutx siinl in locura unum;
illis quae cranl suh ra.io. Magna
diehus vidisse legitttr et vidil Detisquod rsset ho- qiicmndmoiliim
siinl in bis omnihiis Siicrnmctiin,noc cxplicnhilia
niim. Anl ciiim opus ejus tion fuit cl boiiiim iion
niit si hoiiiim fuil. Si niilem U prtcsciui ahhrovialione, quoJ aqiix qtix sith coclo
fuil, opus cjiis fnil, siinl roiigrrgnnlur in iiiiuin lociim, qnod appnret
boniimfuil cl opus rjus fuii, vitlii iiiique qttod bo- nrida et
gei-niinnpro lucit, siiuuli|iie ipsa aor°s spa-
liiiiii fnil qni IKIIIpoluit ignornru quod fnil, sivc tin cnntrnrtn landeni
rnliginc seionantur, ct nqun-
boiitinisivu innliiiiiftiil. Qunru crgo hic nnn liiciiim ruiii trncltis al infmiili-iiilamtt-r-
irrigriiiilnm aiquc
csl : Vidil Dctis qund rs*cl lontini, situl nlibi rnm illius qiinciiiiquusprirgntiltir; el
per corptis
lihiquc dirtiim cst : Vidil Drtis qttod esset boniim nibil sinc cuiisn faiiuin ust. lioc niiiaiin viioinr,
(Grn. i). Natii si idt-o nlihi ilicliiiu rsl qnin faclitm qimd aqux qu;u sub ccelo stiut congn ganliir in
esl, ctir cliaiii bic dici nnn ilehnil si f.irlum fuit? lociiin iiiiiiin, el ill;t: qtiiu suiit suprn coeliimIIOII
Forlnssis qut'.i hinaiiiis sigmiin "livisinniscsi. qui
rotigregniiiiiriirqueris loousuiiiis tribuitiir, sed re-
priiiius nb iiniatu disce il : sarrnmeiiiiim nliipiod liiiqiiiintiirdiffnsic nlquc rxpnnsrr, qit.isinipnuronr-
hic ciiiiimeiidalur. El non siinl latiilnln npura sc- clnri iiolinl vcl
rolligi. Quiii pulns hoc sibi vull uisi
cuiidn, no i quin hmia non esseiit, scd quin malo- quotl Charilas Dei difjitsa esl in cordibitsnottrit
per
rnni sigiiiimesseul. Priina rniin npcrn futii Deus ct
Spiriittm tanctttm qui datut est nobit? (Rotn. v ) Et
illi Miiiii.ibona valde eranl (Ibid.); qiiihus iicque islic siinl
supcr roeleslcsnqtix; quin udliiicexcetlen-
inernl corrupiio, ncqiie drernl pcrfei tio. Scd vcuil
Q liorem, iiiquit Apnstolus, rioiu t-ofiis drnionitro
dciude dinhohisrt Iiomn,ot frcciiii.l ipsiopern sua;
(I Cor. xu). Si linguahomiiiiiinloqttar et angeloritm;
ei ha-ccrant oprrn sei-iindnposi priina, mnla post ti habutro omnein
propltetiiim; ti novero mysteria
bona; el cohiil Dens vidcre opern isla quin innln omnia, qiiid cst? nihil prodesl ti clttiritalentnon ha-
ernnt, scd qurc per supiciiliain vidil, per judiciuin beatn(ICor. xm). Pax,nit, Dci qtueexsnperatonineni
impriibaril. untttm cttilodial corda vestrael inleltigeniuit venlrat
Ctr. XXI. Quomoilorongreqntiestnit aqum in unum (Philipp. iv). Jam qiiodaniinndo vidi-miis qunro
locttm, ttl arida opparerel. aqux illrc qux suprn ccelimisiint uon dcL-ueruiilcol-
Et dixit Deus: Congreijeiiluraqttmqum sub cmto ligi et in iiiuun conrrtnri, qiioninincharilas ampli-
tttnl in toctint untim (Gen. i). Qiiaiijiiiuad litteram fitanda scmper csl ct dilatnnda; ct qiianio lutiiis
sperlai, lociis IIIIIIS,in quo cougrrgntx siinl nqux pnndiliir liiiilo cclsius siibliniaiiir. Qux aiitem sitb
qure sub toeloernnt ..nhyssus mngiin credittir, quae ccelosiiul aqnx, coiigregaiulrustiitl circoiisiringendre
ab ipio muniliexordio iu-ierrx corpore lanlre cnpa- in locitinununi, tiI indc pur certos trnmitos et exitus
citatis factn fuissepulatiir, ut omniiiin receptaciihim ordinutos, quaciinqiie deilucniitiir.Qiioniniuafleclits
aipivnimesse. pnluissel. Nain aquanim natiira in n.uiniaciuferior uisi t-erta legc conslringatur, non
principin teiiuiftailiiiodum levisque, el in moduiii D potest upparerc arida, nec ge,rmiiinproducere, sicut
nebu<xcujiisJaiudispersa; |iostqunin ilivinn virtule Apostohis.: Cnstignl corptlt siium et rfi tervi uiem
ei jtissione iu nnnm, ut ita dixerim, nmssamtom- roligil.ne forte cum aliit prxdicaveril, ipte repro-
pingi quodammoJo aique densari ccepif, ipso suo but liat (/ Cor. ix).
ponJrre (leorsmn vergeus in ima collapsa a lerra CAP.XXIV. Quod iit tribttt diebut facta ett rerum
exi-eptii esl, spntiumqiie illud quod desnper usque disposiiio.
ad ipsuiii fiiiuameiitiim octupaveral, sercnum pu- Ecce isla sunl triiim dicrum opcrn, anlcqunm sol
rumquc dertliquil. Ipsn quoque lettYxsuperlicies . vel cxtcra luniinnria faciu fuissonj. In liis priiuis
(aquis umnibus inler alreos suos conclusis) appn- tribus diubus disjinsiin csl iinivursilatis hujiis uia-
rere cuqiil. Priiuo qiiidem lutuleiitu el lubrica iiiida- cbiiin el purlihtissuis (fistrihulnliininiiienladcsupcr
qne, velul qtise gerniina tecdiim ulla prolitlissel, cxpanso. Deimle lcrra rcvolatn elqiie in imo rusi-
quibus vestiri et stiperducipotuisset. dentc el rsuo pondere librain, colluciisqtieaqiiaruui
CAP.XXH. Quomodolerra germinaproduxit. molihtis iulra rcceptnculusuu aerc serenato : qua-
Dixii ergo Deusul pioductret terra herbamviren- tuor munui eicmenta locis suis distincta el ordinata
temet fttcienlemsemen, ligitumquepomiferumfacient; sinil.
PATF.OI.CLXXVI 7
403 HUGONISDE S. VICTOREOt»P. PARS 11.—DOGMATICA. 501
CAP. XXV. Quomodo tribus diebus tequenlibutA sitnm habemus de sacramenio redemptionis Iiums-
ornalut ett mundus. nx (quod a principio in operibus restauralionis for-
Deinde sequebatur ornatus eorum, et lioc tribus matum esl) quantum Dominus dederit in hocopere
equenlibus ilem diebus factum esl. Quarlo (qui traclare. Sed quia opera condilionis tempore priora
fiiit primus in tribus) ornalum est firmamenlumsole fuerunt, ab his cxordium sermonis sumpsimus, ut
et luna et stellis. Quinto die (qui fuit secundus in inde ad reliqua qux sequunlur suo ordine viam fa-
tribus) aer in volalilibus, et aquaj in piscibus orna- ceremus. Dicimusnamque opera condilioniscrealio-
menta lacceperunt. Sexto die (qui fuit lerlius in nem universorum , quando faclasunt ut essent quae
lribus) accepil terra beslias et jumenta et reptilia non erant; opera vero restaurationis quibus imple-
«seteraque animanlia qux moventur in terra. llomo tumest vel figuralura est sacramentum redemptionis
autem novissimodie factus est de terra et in terra, quo reparata sunt qux perieranl. Ergo opera con-
i'cn lamen ad lerram, neque propter tcrram, sed ditionis sunt qux in principio mundi sex dicbus facta
ad ccelnm; et propter eum qui fecit lerrani et coe- sunt; opera vero restaurationis qux a principio
Jum (Gen. i). Ergo factus est homo non quasi orna- mundi propter reparalionem hominis sex xlalibus
lus terrx, sed dominuset possessor, ut non ad ler- fiunt; qux ut brevi definilione stringamus, opera
ram referatur conditio ejus propter quem facla est B reslauraiionis esse dicimusincarnationem Verbi, et
terra. qux in carneet percarnem gessitVerbum cura om-
CAP. XXVI.Utrum de ipsis elementisfaeta sunl qum nibus saeramentissuis ; sive iis qux ab inilio inundi
ad ornalum illorum facta sunt. ad ipsam incarnalionem figurandam prxcesserunt,
Be ornalibus elementorum si interroget quis, sive iis qux usque in finemsxculi ad ipsam annun-
titruranam credendum sit ex ipsis ea quxque ele- tiandam et prxdicandam subsequunlur. De liis lo-
mentis esse condita ad quorum decoremvel pulchri- quitur omnis divina Scriplura, et de his et pro his
tudinem facla probantur, ut verbi gralia : qux ad facta estomnis divina Scriptura ; quia, quemadmo-
ornalum terrx facla sunt, non nisi de terra sumi dum iibri gentiliumopera conditionis investigant, et
potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus,non traclanl, sic divina eloquia ad opera reslauralio-
lamen in elemenlo aeris ullo modo probare vale- nis traclanda et commendanda maxime operam
mus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et dant.
ab aquis originem et in aere mansionem. Quod CAP.XXIX. Quod in
aliorum operibut retlaurationit maxime
quaro faclum sit ut non (ad similitudinem vertatur traetatio.
qux ad ornatum elementorum mundi creala sunl) Ergo in operibus restaurationis a principio re»
ex ipso elemento materiara sumerent in quo locum demptionismysterium invesligandum est; etsi hoc
sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elcmenli ma- diligenter in his omnibus secundum seriem tempo-
teriam referat: quod quasi tantam aer corpulen- rum et successionesgeneralionum ac dispositionem
tiam non habucrit, ut animanlium corpora qux so- prxceptorum inquirimus, summamtolam divinarum
Sdam materiam rcquirunt ex eo conderenlur. Aqua- Scripturarum fidenler nos alligisse pronuntiamus.
rum autem naturam magis terrx aflinem plusque Hoc aulem incipiendum est a conditione primi pa-
corpulenlix habentem, ac per hoc formandis corpo- rentis; et cernendum paulatim progredientibus nobis
ribus aptiorem. Sed altior in his rebus sacramenti seroperad ea qux ordine subsequuntur. Sed brevi-
virtus objecta est. ter inclausula ipsa supradicta colligimus, ad in-
CAP.XXVII.Sacramenlumquarepisceset avet deuna telligentiam dicendorum comparandam. Opera ergo
materia facti tunt; et in una sede disposili non conditionis, id est mundus isle sensibilis cum omnir
sunt. bus elementis suis in materia quidem ante emnem
Duo sunt genera animatilium qux ex una origine diem in temporepariler et cura lemporefacla sunt;
jprodeunt; sed nou unam mansionem sorliuntur. poslea sex diebus in formam disposita : Iribus pri-
Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum inis diebus ordinata, et sequenlibus tribus ornata.
u
tolluntur, cl fiunt quasi supra id quod fat-ta suni. Novissimesexla die faclus esl homo Adam et Eva,
Sic de una massa corruplibilis nalurx, el sua muta- proplcr quem facla sunt cxlera omnia; et ipse :n
bilitate defluenlisuniversa generis bumani propago paradiso collocatusest : primo mansurus ibi el ope-
trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nali sunt con- raturus ut post opus consuromnlum et obcdientiam
ruplione juste derelictis; aliis sursum dono gratix impletam exinde illuc provebcrelur ubi erat semper
ad soriem coeleslis patriseelevatis, judicii servatur mansurus. Sed, quia sequentis operis seriem, a con-
xquitas. dilione primi hominis deduccre instiluimus, justum
CAP.XXVIH.Quare opera conditionisprius comme est ut in ipsius exordio libri, primum causam con-
morautur; deinde opera reslauralionis. dilionis humanx invesligemus, ut simul demonslre-
tur el primum rationabiliter a Deo condilus, et
Perquam multa sunt alia qux de bis diebus mysli- lbi quoque
ca dici poluerunt. Sed nos quasi extra materiam posimodum misericorditer repnrnius.
ct
nostram cursim isla perslrinximus, ut ad eamdcm diiin condcrelur graluilo faclum optis rationabile;
materiam tractandam quasi ex prxcedenti accessum nic dttm-rediniereiur ralionabililer impletum opus
tonvenientiorem haberemus. Nos siquidem propo gralirfi.
105 DE SACRAMENTIS. LIBRI I PARS II. JOG
CAP.XXX. Quatuoreste per qure termo subtequens*- lus sit hoino; dcinde qnalis crenlus sil; dcimle qua-
decurrit. liter lapsus -sit; postremo auiein qualiler sil repa-
Qnaiuor igilur sunt pcr qux sermb stibseqnsns' ralus.
ordiue decurrerc debet, id csl, primum qucre crea-

PARS SECUNDA.

DE CAUSACREATIONISHOMINIS,ET DE CAUSISPRIMORDIALIBUS
RERUMOMNIUM.

[CAP.I.] In principiooperis, quod vestra inslantia B ab bominesihi servirclnr; sic Innientit ea serviltite
mngis qiinmnlncrilnlepropria aggressussiini,iiimidi iioi) Duiissudliotno ipse scrviens jiivarrlur.et vo-
ImjiisseusihJis origiiicmct tlisposilioiicm,qiinnihre- luit titiniindiis scrviivt lioiitini, ct ex'uu|e siiiiiliter,
vissiinopolui sernioncet qui iiuxinic,iit proposiium jiivni-rlur hoiuo, cl lotiiin bo.iiiiiis csset hoiiiini,
noliis furral, iiitrodiicciidisroiiveriinl.cxplicui;niinc quiii propicr homiiicmloliini bnc fartiim cst. Ergo
vero tonseqiieiisesl ul crcalioncni horoinis(propter toiiiin lioiiiiiuhominis cral: viilr.liccleiqiioilfncium
qiiem iniiiidiisipsc fnctus esi) sermonc pioseqiia- cst prnpler ipstim, cl prnplcr quorl fnctus csl Ipse.
iniir co snneor.linu loqucudo inreilciitesqticui Crea- Scd nlimlhoiiiiiiideorsiiiiicral ct dc.suhliis sume-
lor ipsc rerintt deiiionslrnvil operando Prius siqui- butiirnd iiecrssilnlem,alinil boiiitmstirsum crnl, et
dcmopifcv Dcus iniiiiJuin fccil; ac deiiulehoniiticin desuper suiuchntiir nd fclicilaicm. Boiiiim quippe
possrssorcmct domiiiiiiiiiniindi, ul txlcris amiiibiis illud quoJ in crealurii posiimn crnt, bonuiri erat
jnre cotiilitionisiloiuinareliirhoino, ipsi a quo faclus iieressilalis; quotl vcro in Crcntnrc crat bonum,
fiiuralsoli voliinlarialihcrlalu siihjecliis. Uiule cnn- boiiiini erat fclicilatis. El iiliaiinqiie nd hoininem
slnt trcnlioiicm lioniiuis, reriiin oiiiuiutiivisihiliinn ferehiilur quia ulrumqiie honiini dcbebntur; quia
toii liliimu poslctioreiiiquiilciu tempore, sed cnusa ^ prnpler alleium fnctus cst honio, ut illti.l possitle-
'
prioiem ftiisse : quin qui furltis esl po l omiiia, pro- rul et frucrcltir; nltcrum proplcr homincni fncliim
plcr riiiii oiiinia fncta siinl. Causa ergo cmulitionis esl ui iliud iiccipcicl Cl juvnrclur. ln laniiim ergo
hmuunrunutc oiiinia.esi: el ipsam invciligarc opnr- ratiniialis crentiirac conJilio cuieiis omnihiis qux
lei supra oniiiia cl ante oinuia qutp lempore orta prnpter ipsam fncln stint exctilciilior esseprohaliir,
siiul, etantc lemporu orJiuuin siuil. Si t-riiinoinnia ijiiod oniiiium causa ipsn cst. Cniisn vuro ejns alia
Dcus focit propier hoiiiiiiem, causu ouiiiiiiin hoino iiulln e.il, nisi ipsc n quoipsn esl. Sictit rnim ahipso
esi; cl causaliter hoino prior otuiiihiis esl, ipsiun est, ut aliquiJ rssct; sic proptcr ipsum esi, ttt benie
vero |iroptcr.|tu)J homo f.iciusc*l piiushominc csl; rssct; nlteiuin siimrns ab i;is>. Iiooest quo I rssot;
el miillnaitle omiiin qilihus hoinocausuli.er priur aherum i:i ipso, hoo csl qnod bente essct. Sed dicet.
esl. Id aiilrui propicr qtiod fucliisosl lionio, quitl aliquis : Qiinre Duus cicaluirini fecil si juvuri ipse
al u.l eril uisi ipse a quo-lactus esl hoino? Si, crgo iion poiuir pcr crealiirani? qui alieii fecil quod sibi
causn iiiiinJiIIOIIKI cst.ipii.i prnpler hoiniiicmfat-ius noii fecil qiinntlo nltcr iiem i ernt nisi ipse qui fecil.
esl iiiuailnset causa homiiiisDeiis esl, quia propler Qussi euim pro uihilofacluniesse videttirct causan.
Deiimfaciuscsl liomo; ergo Dsus erat r.l iiiiinJus IIOIIliahnisse, ut lierel quod ilu facmni est; ut i:ide
nou erat, neqtie hoino erut; eifactus est propier r. uec jiivut-uliirilleqtti fucilquin peifeclus noneguil;
Demii hoino qui non cral el nitiuJus propter ho- iidc ulicr inde juvnrtiiir, quia prrr.lrr ipsutil qui
miiiem qui iiicJum crul; el quasi eariem causa juvuri possifl alter nou fuil. El hoc fortassis dili-
vidchaiiir quoJ factus est liomo propler Deiiniet jsiiiius considerutiimnliqiiem moveru possil; prop-
quo.l [iropler honiiiicin inuiidiis facttis est. Nauiel lerea causani couditouis r.ilionjliiiii)ipiam in solo
homo rnrltisesl ut Dco servirct propier qiri-m fa- rc-rtiiiiautiore consliiiiimiis,non solimi pi;ohomiui-
ctus cst; cl uiiimliisfaclus csl ui scrvirt-l boiiiini bus de (|tiihiis scrmo proposilus erat, veriim etiain
pTtp-.crqiiumfactus csl. Et quasi idoincrnl el idcm proaugolis; qtiotiiamct ipsi sicitt ujiisdem nalurac
iioncrnt; quia idcm uon ,craf prnplcr quos cral. pnrtitipes siini, iiat qttoqiicab coJum fonie originis
Dettspcrfcclus'eral et plenus bonb coiisiiuimato; cniisam ti-nhiinl: gcnerali quadnm consiilerulione
iiequeopus bnbiiil aliiiiidejnvari, qiioiiinm ncc mi- inrestignrc oporlcl; qiioninm in iipsa principium
iiui poluitrelcrnus, nec immcnsiisnngcri. Hotuovcro consistit iinivcrsoruniqtirefacta sttiil.
iiuturn t-gens eral alieni nuxilfi, quo vel conserva-
CAP.II. De causis primordiatibusel cffectibusearum.
rut quol iniilahileaccrperat,' vel angcret quod non
consiitiiKinliimhahehnl. Iln posilus csl iu incdio Rerttm omnitimordo dispnsiiioqticasiinuno usquo
liomo, iil cl ei scivircltir cl ipse .scrvirel, cl ncci- ]> ad iiiiiiin, in tiniversitalis htijus compage ili seso
pcrcl tiiriiiqiiei[ise, el lotum sihi viiidicnrct; et raiisisqiiihusdumrationumqticgcniiiiris prosequitur,
refliicrr.tlotitin ad hontini lioutinis, cl quoil accopit iitnimiiiim quxsiiiii, nihil iiicoiinexttmattt scpara-
obscquiumel qttod iinpeiidil. Voluit cnini Dcus ut hilciialiiratxlermuntrueinveiiiiilur.Qiixciinqnecniin
SOT HUGONTS DE S. VICTOREOPP. PARS II.— DOGMATICA. «8
suiit rcrum oranium, atit causx invcniiinliir subse- A CAP.IV. W«(Em prnta cauta condilionit
anl cfleiitts ratioiiiilium.
quentium effectuiim cssc, pr.-ecedrnlium Ilinc crgn piimnni cniisnmsumpsil crealnrrc ra-
caiisnrtim. El rcriimqiiulem alixcaiistr.laiilnniMint, tionnlis conditio, ipiod voluil Deus iClcrua hoitilalu
non cliatn efleclus; sicul prinin on.iiiiiiiicausii.Aliac suic henliliidiuispnrlicipes licri qna.n vidilel cnm-
tffeclus innltim, non ciinm cuusx; sicul ultiina ct municnri posso, e' miiiiii omiiiuo non poss*. Illtid
postrcma imiversoruiii.Alircniiicm rt tnusx siiut ilnriueboiiiuiiquotl ipse crul cl quoipsc Iciluserat,
ad postriiora qux geiierant; rt ntl priora n quilnis honiinlesoia non nect-ssilalcirahubaiur ml toiiiuiii-
generanliir cffecliis; rl «icnihis qnrc uliinin suiil cl nicaiiJiim. Qiioiiiain cl optimi eral prode.se velle,
effocttisuiiium prij.u.n uiiui pos.uiius cciuiliir ;sic ct poti-ntiasiniinoccri non posse.
quidcm iis qureprima sunt cl cnusx Iniiium subsc- CAP.V. Quod divinmvolunlatiet bonilatad'uit et j
qiieiitiuni, nihil pritis iiivenitiir. De inudiis uiilcm polettut.
qu.TCiiiiquepriora suiit, inugis causre i.omnnntur, Divinaenim volutuus SJIUbonitale perfccta non
cl niiiiust-ff.-clus.Qiiajtiinquevcro poslcriora siin:, fuUset, uisi parU'r a.lfuiss-l p.ileslas; qiioiiiamid
magis siint rffeclus; el ini.nis cntisrr, ut pruun cuu- quod bonilnie prxeiiiiK voluit, polestaio siihse-
salissima. Etqux prima sunt posl primn, primi sitnt queiile adimpluvil.Iu prx lusliiialiiiuu itaqne creau-
cflecius; etqtix nllima smii ante nllimn, cnusrc ul- doriim operata esl hoiiitns; in creaiione uiiiem prrc-
tim.-r,et uliiinn generatn, cl primn geiit-rnulin.Pri- desiiiinloriiinopeinta est puleslns, in hcaiificaii.me
ma>aulem causx alix i-rcalrestiiil el qure siiul in sito Vcrocrenloriiui, polestni siiimlcl bonilas.
gcnere primx, alix incrcairuct qun: uiiiversaliier CAP.VI. Detribitt perfeclit et perficieuiibtitomnia.
piimx siiul. Qua.'ciiimin suo genere priinre sunl, Ernul euim liin qnrcdnin,et btcc Iria cruul iiiitim;
ad aliquid primrcsimt, sed unircrsnlitrr primxiioii et xternn ernnl trin hrcc ; et nibil pciietiuin esse
siint; quoiiiam etsi praecedmilqu.Tsiihsequiinlur poterat sinc his Irihus, el ciiin his nihil ilimiuiiliim.
omnia, babcnl lumeiiel ipsx nliqiiidquoposturiorcs Constnbnlenini ul si adessenl trin hxc, nihil porfe-
iitvcniniiliir,qiioninm noii prrccetluiilomiiin. In hnc ctuin decsset; ct si tleessetdc bis Iribus uuiiiii, ali-
euim iiniveisiir.tercrum oiniiiiim,ilu cuntlis cuu- quiJ coiisiimiiiuiiiiiiesse IIOIIpiissct. Ei hxc tria
Saliler cobxrcnlibu.saliquid prinniin inveiiilur, ul crnnl poteulia, sapionlin, voluntns : el ad oinneiii
«x his omnihus iiihil prius esse possit, quouium eflcctiim conciirruiilIrin brcc, nec nliqui.l ahsolvi-
ipsiim ux omnibus priiniiiu est oiniiium; el lanien liir uisi istu riJfiierint. Volunlasmnvel, scieiiliadi-
Jpso aliquid prius esse neccsse csi, qiioiiiamexom- S|ionit, poteslas operatur. El si lioriimdiscrelionem
nihiis est quibus universnlitcr aliquid prius cst. Ilis Q piopouas IIOIIcst posseilhid quodscire, nrque stirc
-verocausis quic universalitcr piiniresiinl, nihilpriiis illud ipiol velle; cl luinen Dco iinuiii simt posse,
cst; qtioniam ipsx piiiiias sunt oniniiiiii, iiechahenl scire el velle. Et discernil illa ralin, el italiiru nnn
alias cuusasipsx priores; quottiam omnium cuusx dividil; et venil nobis Trinilas iudivistiqux loluin
ipsx suul. coniinci; cl sine ipsa loiuin esl nibil. QuidquiJ de
CAP.III. De generationecausarum primordialium. Deoverc dicilur, aut pie credi potest in Deo, Iwc
llaoniitem sinc molu cfbtiunt et generant sino tria coniiiienl • potestas, sapienlia el bouilus.Et
tradiicliotte; quoniam xlernitas nec in suo slalu plcuti siint hrec trin parilur.
descruit tempora ordinans nequeex suosubslnntinin Si immuiisiimiiomiiius,si incorrtiptuindicis, si
ministravil corruplibilia crcans; scd maiiens quod xternum, si iiicoiiiiiiiilnhilem,el ipiaciiiupie horuin
erat, fetit quod uun eral, in se contiiienspoleslalein siniilin : loitiin boc poteslulis esl. Si scieiiteinap-
faciendi, non sumcnsex sc niuteriuni fncti. Neque pellus, si piovidiiin, si iiispedoieiu, si stiiitai;t.m et
enim degcneravil infcriora cundeus, ut natura in considerniilem,el ilisternenioni: lotiiin hoc snpirn-
ipsa dcscenderet, iiuibus dedit iniliuin; qiioiiiumct lircesl. Si initiiii, si iiinnsueiiiin,.si i-ompaliuiiti-in
hoc ipsum omnipolenlix cjus nnluru continehat siuc ct benigiiiim,vcl i|ii:i:tiiiiqueiiiijusniodisiiuilu sunt
naturu naluram crearc, qua iuitiiim sumuruiii qux D votus : loluin hou lonilniis rsi. Ei uihil e&lIJUOJ
non eratit, quoniam opus cl fucioruritura idcmesse in islis IIOIIust; el quoJ in istis cst. pleiiiiuiu.stul
nou poterani. Sicut ergo iu fuciendisse non miuuit coiisuiniiialiiintotiiui. Priipicrru t.iu brut spetialiier
xlernilas; sic in faclis se non uuxil iinuiciisitns. discrcla suiit; el sustepit li.ie.stntbolicu Tiiii.t.itrni,
Sed ante facla sine dcfectu pluna cousistil; ct post quam ncc iiuineio uuguri voluii, nt- cxtrn liiu uli-
facta siue moiu ititlcficieiispermniisil. Niliilnovum quid conlilori vidurclur; not iialinn r.onfiiiiilere,no
assuniens, nibil aiitiqiiuni aiiiillens; loiiiin dans ct Irium aliquid ucgaru tonvincoieliir. Et iuvenil iu
nihil abjicieus. Hxc prima causa rcrum oiuiiiumse- Dco triu esse; el iu Duotri.i iiiiuiiie.-.se.Neuprop-
cundum se el propter se operata esl opus suum; se- lerca iria non essc, quia UIIIIIU rrnut. Ncquciiuiiin
cundum se, quoniamcxiriiisccus opcris sui forniam non essc, propiercu i|iuul Irin uruiit : ut irilnis a.l-
non accepit; proptcr se, quoiiiam aliunde cuusam inonila, dixil trcs poisonns tria; quin naluialiler
operamii non babuii. Fecit eiiim nd siiiiiliiiidiiieni Deus erunl, cl iiuu subsinuiiu, cl uluo iiiius Dcus;
suam, quod disponcbul ud pnrticipntinncmsui, ul et assignavit piiluslnlumPalri, snpiuiilinuitilio,
ex ipsa cumduiii formnrtiti-ahcrcl, qno-J tuiii ipsa hoiiitatcmSpiri.iiisnntlo; et con!es,sausl Tiiiiitulcin
idciu bonu.ii possidercdubtiissul. P.itiuiii et, Fiiiiiui el Spirituiii sancluin.
209 DE SACRAMENTIS.LIBRI 1 PARS II. 910
CAP.VII. Quodtria hirc dt Deo tecundum tubttan- Alitats; et subsecnta est Scriptnra, et temperavit
tinm dicuntur. dictum suum Spiritum benignum nominans, ne cru-
Et vi.Iehaiur F.iinsquasi non de suopotens. Quia delis pulareltir qui milis cral; et disiincla sunl per-
poleiui» Palris rrat, ue<piePater de suo sapiens, sonaliler qux subslaiitinliler communia crant, ut
quia sapieutia Filii erai; neque Palcrvel Filiiis htimnna inens divinorumveritalem non secundum
du stio liomis, quia Spiiiius sancli bonilas eral; et lriimaiiaxslimare disceret, cum conlra consuclu-
ti hoc dtceretur scandaluin pnliebntiir verilas, et dinem hiimanain qiixdam de Dcodici audirel. Deus
uniias srissionem; nrc potcrat in tribus perfeclus ergo Trinilas trina hac virtule omnia opera sua
dici unus, cui prnpriiim deessct alii|iiid, qtiod aller consuminavit, ul perfeclum perfecta sequcrcntur, et
singulare hnberet. Propterra poteiitia Palris erat, xmulareiitur auctorem suiim cuncla qux feccral.
elFilii cmt, et Spiritus snncli erat; cl siibstuutinli- Quidqiiid enim in lcmporc apparnil, ante tempora
ter eral.el xqiinlitcr erat. El snpientin Filii erat, et in xlernilaie disposilum fuil; el ipsa dispositio
Palris erai, et Spiritus saucti ernl; el subslaiiliuli- xlerna, coxternam babuil causam omiiitim rerum
U-r ernl, ci ;ri|ualitur. Ei bonitns Spirittis snncli volitnlatem Creatoris, qtta factumesl ul lierct quid-
erat. et Palris erni, ct Filii ernl; el subslanlialiler qtiid faouiin esl, cl ipsa fncta non cst.
eral, el xqualiler eral, el tamcn catisn eral, ul per- B CAP.IX. Quod sapienlia Dei cumetuna sit in tt,tt~
sonaliler distingueretur quod subsianlialiter idem cundum ttot diverta nomina sortilur.
erat. Divina aulem sapienlia cl scienlia vocatur, et
el et
CAP.VIII. Quare hmc tria cum teeundum tttbslan- prxscienlin, ct disposilio, prxdeslinatio, pro-
tiam dicitiuuTquaii propria in quibutdam locit videntin. Scientia existentium, prxscientia fiituro-
pertonit altribula inteniiinlur. rum, disposilio fuciendorum, prxdcstinalio salvan-
Neque his tribus seciindtim proprietatem fides dorum, providentia snbjecloriim. Et toiiiin boc un.i
persnnn.isignilioavit, qttia secuiidiiiii subslaiiliam erat sapienlia, et una dispnsilio, et ipsa ODlcrns;
emnl; sed hxc tria secuiiiliini necussarinm nolio- erat; ct cttm ipsn coxterna voluntns crat, cl secun-
nem p»rsonis assignavitul assereret qiiod seciindiim duni voliininteniipsa disposilio eral cl lainen VOIUIIT
coniiiuininiiemnalurae emnt. Nominantliis eral in tale poslcrior nou crat.
Triuilale Pnier ct Filius; el stimpta suiil vocabula CAP. X. Quod volunlat Deimlerna fuit de opert
Ipsn ah nsii humano, cui primo data smil. Et quotl tempoiiili.
seriindiim aliquid lanium sirailc eral, in lolo simi- Secundum voluiitatein quippe disposuit quod vo-
liler diceiidiiinernl. Et cnyil prudentia eloqtiiisncri liintale fncturus fuit; cl voluntas xlcrna fuii, et
ne plena simililiidocrederutiir imer ilispiiitt, si in opus voluntatis itieriiuiii non fuil. Semper cnim
deilnle Paier prior niit Filius poslerior diceretiir. voluil iil fncercl, el iion voluit ul scmpur fnceret;
Sic eniiu te in lioniiuibiis nniiira habei ut Paler sed iit iiliqnaiiJo fnceret, i|iiod sumper voluil ut ali-
esse iiiui possii, qui non Filio fueril prior; neque qnando fncerel. Sic voluulas xlcrtia fuil de opere
Filius qui Pnlre poslerior non sit; iJeo Palri po- leinporali; qutmiamcl ipsuiiiteiiipus in xtermi vo-
lentia assignala est, et snpientia Filio; noo quia Jtinlaie fuil, qtiando liercl quod fiiliiriimfuii. Duo
oiagis eral, sed quin miims csse credi poterat. ilnquc hxc III Creniore pnriler craul bonitas et sa-
Dixerai eniiu Scriptura sancta qtioj DetisPaieresl; pii-iilia, et bxc xterna ernnl; cl adcrut siimil pote-
ei audivil lioc homo, qui hoiiiineni Pnlrein Tidernl, stas corpiernn, el boiiilnlc voluil, sapicntia dispo-
DeiimPalruin IUUIvidcrai; «t rogilnru (cepit secim- suil, poluslnle fecil. El videtur qunsi qiixdam esse
diiui lioiiiinemqurm vidcrat arviiinquoddnm pro- disiitictio et surcussio tcmporalis; el demoisstrat se
lixiimet miiltiiiidiiiemaniioruin pru-ieiitornni el se- coiisiderulioui prima boniltis, quin per uum voluit
nrclulis dcfrcliim; et octiirril Striplurn el dixil Deirs, duinile snpiciiiia, i|uin per eitm disposuit, no-
Pnireiii pmc-iitemue credcres impoteiiiein aut mi- vissimn poicstas quin per eam fecit; qiioniuinordo
nus poliiitem; nec soliiui potenlem, srd ctinm OIP-D vidclur esse, rt fuisse vuhinlns prima, cl post eam
nipoleulem. Non ergo quia solus buc est Pntcr, dispositio, ct novissime opcratio subsccula. Nisi
solus hoc rsse ilitehaltir; sed qnin niiiius hoc esse cniin voluissel non disposuisset, ctsi non disposuis-
solus Pnler pulnhaltir. Rurstim cuni ditcrel Scri- set, noii fecissut. El occurril ningnn ralio, quia sem-
ptiirn Filiuni Deiim, ne piilnret bonio i|iii liuiiinna per in hoiniiiibusprxcedil vohintas consiliuiii, et
noverai, divina nou noverni, miiiorationem qunm- consiliiim opus stibseqiiitur. Sed quid facimnsT
daiii srnsiis el inirlligeiitirr. csse in Filio, quasi Nunquid amlebimus iudiicere tempora in xlernita-
aJhitc infia perfectioniiii rrlatis consiinimnlae, ad- tem ? Nnm si bxc in Dco suiilqucmadmodum in bo-
didit sapieniciii; non qnia singiilnriicr boc ipsecrat liiinihns, aliquid in eo prius luit, aliquid poslcrius;
quod csse comiuuiieoinnihiis crnt; scd quia singit- et non totus Deus Dcus seiernus est. Sed hoc nefat
lariler ipsc crnt de qun mngis nn boc essel dubilari esl coiifiteri.
in
poteral. Vooaluscsl elinm Spiriltis Dcus, el diclus li. CAP.XI. Quod tria Deocoalerna fuerunt.
est Spiriliim hnberu Deus; et vidubalur hoc quasi llaque xlerua bouitale semper voltiit, et aiterna
nonieu inflalionis cl lumoris; el conslernebatur sapienlia semper disposttit, quod coxierna poteslate
eousticoiia bumana ad Deum pro rigore et crude- aliquando facit. El eraiil simul sempcr lionilas, sa-
2H HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II.— DOGMATICA. 2«
pienlia, et poleslas; nec dividi vel separari ab in-.- A cujus csse videtur. Omnis quippe scientia sicut
vicem lempore poterant qux substanlialiter idem alicujus est quia inaliquoesl; ila alicujus est quia
erant, et ab his formam dedil operi suo artifex de aliquo est. Omnis enim qui scit, aliquid scit;
Deus, quibus consummata sunt omnia ab xvo in- et non qui scit aliquid, nihil scit. Scientia quippe
choationis, et xternitalis principio ordinata. de nulloest; et ipsa nulla est. Omnisergo scieulia
CAP. XII. Quod tria visibiiiamundi, tria invisibilia de aliquo est; quia si nihil esset de quo scientia
Dei demonslrant. esset, scientia nulla esset. Non ergo in Deo xterna
Et inventa est in tribus his Trinitas ineflabilis scientia vel prxscientia esset nisi futttrum esset ali-
qux in Creatore quidem unum sunt, sed per crea- quid de quo essel. Si ergo creatum nihil vel crean-
turx speciem divisimse ad cognitionem effundunt. dum fuisset, nihil in Creatore scilum vel prxscilum
Suscepit enim formam potestatis rerum immensi- fuissct. Ac per boc scienlia nulla vel prxscienlia
tas; sapientix pulchritudo, bonitatis ulilitas. Et vi- fuisset. Si autem scientia ntilla in Creatore fuisset,
debanlur hxc foris el concurrebant cum alio simu- manifesle consequiiur, quoniam nec ipse Creator
lacro quod intus perfectius eral. fuissel; qui utique sine scienlia esse non poluisset,
CAP.XIII. Quod similitudo Dei in rationali creatu- cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia vel
ra perfectiorest quam foris. 1 prxscientia in Crealore esse poluisset, necesse erat
B
Ralionalis enim creatura venit habens in se per- aliquid esse vel futurum esse de quo esse poluisset:
fectiorem liorum sirailitudinem in voluntate et con- cum sicut dictura est si de nihilo esset nulla esset.
silio et potenlia; et comparavil qux fbris invenit Oranis enim scienlia alicujus est scientia, et de
cum his qux babuit intus, et conjunxit duo-hxc, aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet prxscientia
iil per visibilia invisibilia videret. Et vidit Creato- Creaioris causaliter, prius esse videbilur quod crea-
ris potentiam et sapienliam et honitalem a semet- tum est, ipso qui creavit illud.
ipsn, per ea qux foris apparuerunt in agnitionem CAP.XV. Quomodoomnia in Deo ab alerno erant
excitata. Et bxc crant quasi admonitioet recorda- priusquam in semetipsissubsislerent; et eorumitlic
tio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecla non prmscienlia, sed scientia erat.
consummalio agnitionis, quoniam ad substanliam An dicemus quod omnia in Creatore ab xtenie
erant; nec poterant singtilariter dividi qux unum increata fuerunt quae ab ipso lemporaliter creata
crant. Non enim singulariter personre Patris po- sunt, et illic sciebanlur ubi habebantur; et eo modo
tentia erat qux Filii erat el Spiritus sancli erat; sciebanlur quomodo babebantur; et non cognovit
ncqtte singulariter sapientia personx Filii eral, qux aliquid extra se Deus qui omnia babebat in se?
Patris erat, et Spiritus sancli erat; neque singula- C ' Nec ideo ibi fuerunl, quia hic fulura fuerunt; nec
riter personreSpiritus sancti bonitas erat, qux Pa- causa illorum fuisse credatur cx istis, neque ideo
triserat, et Filii erat; sed prxdicabalur Trinitas huc venerunt quia ihi fuerunt, quasi esse non
ex islis, non significabatur in istis; ct lamen hxc potuissent illa sine islis. Nam et illa fuissent etiam
tria xterna erant, et causa omnium eranl et per bxc si ista ex illis fulura non fuissent; tantum islorum
facta sunt omnia, et ipsa non sunt facla ; et assi- causa non fuissent, si isla fulura non fuissent.
gnuvimus bonitali voluntatem, et sapienlix disposi- CAP.XVI. Si res fulurm non fuissenl sapientia Dei
tionera; et potestati operalionem. Et oboritur r.on- scientia esset, sed prmscientianon diceretur.
quisitio gravis et investigatio prolunda de voluntate Et fuisset quidem scienlia eorum qux essent;
Dei, et de prxscientia illitts, et providentia, et dis- prxscientia aulem non fuisset eorum qure futura
positione , et polestate. Hxc enim omnia in causis non essent. Nec idcirco minus aliquid in Creatore
- rerum consistunt, ct objiciunt quxslionera investi- fuisset si prxscientia eorum qux non essent fulura
galioni proposilx. non fuisset; quia ipsa qux prxscientia est scientia
CAP.XIV. De scientia et prmscientia}Dei; et qnod fuisset, etiam si prxscientia non fuisset, quoniam
et ea in rebus necessitasprovenire videtur. _ fulurum aliquid non fuisset.
Videlur enim in Deum necessitas cadere rerum
CAP. XYII. Quomodo utrumque mternum est, et
faciendarum, quasi Creator esse non posset nisi prwscitumesseet fuiurum esse.
crealura esset. Deinde ex ipsa prxscientia et pro- Nunc aulem quod ab xlerno prxscitum est ab
videntia Dei alia necessitas in rebus factis vel fa- xierno fulurum
est; et non est xlernum ipsum
ciendis provenire, quasi iieri non possit ul non eve-
quod futurum esl. Quia si xternura esset, futurum
niat quod prxvisum est vel prxscitum a Deo; quod non essel sed
prxsens. Et non prius prxscitum fuit
utrumqtte pari inconvenienlia animum pulsat et quam futurum fuit sed prius prxseitum fuil, et
consideralionem perturbat. Primum ergo conside-
prius fulurum fuit quam fuit. Et antequam fuit,
randum est qua ratione rerum faciendarum neces-
quando adhuc fulurum fuit, potuit esse secundura
sitas in Deum cadere videatur ex prxscientia et
contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse,
providenlia, ex disposilioneet prxdeslinaiione eo- qnandiii futurum fuit ut non fieret, sicut
rum qux facienda fuerant ab ipso. Omnis enini futurum fuit ut fieret. semper
Quod futurum fuit ad hoc
el
scientia, prsescientia,et providenlia, et disposilio speclabat quod futurum fuit; quod esse
vel prxdeslinatio ad aliquid esse videlur, et ali- lioc poluit, ad
speclabat quod esse poluit el futurum non fuit.
313 DE SACRAMENTIS.LIBRl 1 PARS II. 211
Et ctirrebant shnul ab aeiernoduo bxc quod fulttrum A crgo Dei in quo gratiam electis suis dare disposuit
fuii; et quod esse potuit quod futurum non fuit. ipsum est prxdeslinalio, qurs idcirco prxdeslinatio
faciendum fuit, dis-
CAP.XVIII. Quomodosi rerum eventusmularentur, vocatur; quoniam in ea quod
prmscientialamen non mutaretur. positum est priusquam fuit. Potest autem prxdes-
El si facium fuisset quod esse poluit, et lamen tinatio generaliter aliquando inleUigi.ipsa facien-
futurum non fuit, futurum fuisset et prxscilum dorum disposilio; ut dicalur Detis quidquid sic
qtiod futurum non fuit, nec prxscientia liujus futuri fttcturus fuit ab telerno prxdestinasse. Quod autem
mutala fuisset; sed nunquara habita, quia fulurum facturus non ftiit sed permissurus non prrcdesti-
non fuisset. Quod autem prxdestinavit Deus faclu- nasse, sed prsescissesolum.
rum se disposuit; nen prxdestinavit nisi quod fa- CAP.XXII. De potestate Dei et quod polettat dupli*
cturus fuit. Prxscivit aulem quxdam qui facturus citer contideratur in Deoesse: et utroque moda
Deum omnipotenlemette.
non fuit; quia prxscivit omnein quod fulurum fuit,
in quo quxdam fulura fuerunt qux faclurus fuit; Sicut de sapienlia Dei quxdam secundum lem-
quaedamqux permissurus, propter hoc aliquid ain- pus diximus, ita et de poleslale ejus aliqua ad
plius prxdeslinatio habere videtur quam prxscian- eruditionem legentium commemorare oportet. Po-
lia, quia prxscienlia eliani de alicno est; prxdesti- B leslas duplex est: altera ad aliquid faciendum,
natio autem nisi de proprio esse non potest. altera ad nihil patiendum. Secundum ulramqu«
Deus omnipotens verissime aflirmatur. Quia nea
CAP.XIX. De providenlia Dei, el quod duptex est
providenliaDei, in sttis et alienis. aliquid est quod ei ad paliendum corruplioneirt
Si autem quxras de providentia Dei, nos recte possit inferre, nec aliquid quod ad facienduin im-
dicimus quod providentia est cura eortun qux exbi- pedimunlum aiferre. Omnia quippe facere polest,
bemla sunt subjectis, et qux commissis conveuit prxler id solum quod sine ejus laesione fieri non
imperliri. Scriptum est, quoniam ipsi cura est de polest; in quo tamen non riiinus omnipolens est,
omnibut(Sap. xn). Hxc esl ergo provideutia illa qua quia, si id posset, omnipotens non esset. Dico ergo
Deuscurat de omnibus quae fecit; et nihil derelin- quod Deus orania potest; et tamen se ipsum de-
quit ex omnibus qux pertinent ad ipsum, et qux struere non polest. Hoc eriini posse posse non esset,
subjecla sunt ipsi, sed providet singulis ut babeat sed non posse. Itaque omnia pdtest Deus, qux possa
unumquodquequod sibi debetur et convenit. Secun- potentia est. Et ideo vere omnipolens est, quia im-
dum hanc itaque universalem providenliam cuneto- potens esse non potest. Eant ergo nunc et de stto
rum non solum suis qux bona fecit, sed alieuis sensu glorienlur qui opera divina ratione se putanC
mala non fecit sed C discutere, et ejus potentiam sub inensura coarclare.
quoque qux ipse permisit; quod
debitum est, dispensat, ut nibil in regno suo justam Cum enim dicunt: Hucusquepotest et non amplius;
ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquilas ex hac quid hoc est aliud quam ejus potentiam qux infinita
providentia stipem habet, el non poluit vel ipsa est concludere el reslringere ad mensuram? aiunt
roalitia in obiivionam venire apud provisorem om- enim : Non potest Deus aliud facere quam facit,
nium. Vis scire qux sunt iniquilatis et peccati sti- nec melius facere quam facit. Si enim aliud potest
pendia?Scriptum est: Stipendiaautem peccatimort; facere quam facit, potest facere quod non prxvidit;
gralia autem Dei vila mlerna (Rom. vi). Slipen- et si polest facere quod non prxvidit, potest sino
dia peccati mors; slipendia jostitix vita. Pec- providentia operari Deus; quia omne quod prxvidit
cato dalur mors, justitix vita; culpx poena, vir- se facturum, facit, nec facit aliquid quod non prx-
liiti gloria. Unumquodque quod suum est accipit. vidit. Si ergo non polest providentia ejus aut mutari
Hrec est providentia : ulrinque operatur in suo ut aliud fiat quam prxvisum esl; aut cassari, ut
et in aiieno. In suo quod fecit, in alieno quod non fiat quod provisum est, necesse est totum fieri
permisit. Cuncta Illi subjecta sunt, et providet quodprovisum est, et nibil fleri quod provisum non
omnibus, prxsidens omnibus: creaturae guberna- h est. Porro quidquid fit provisum esse constat; et
lionem, juslitix glorificationem, malitix damnalio- quiquid provisum est, fieri dubium non est. Qiiod
nera. . si prxter providentiam fieri aliquid impossibile est
CAP.XX. De dispositionedivina. (onine autem quod provisum est esse, fieri necesse
Simili modo disposilio divina dnpliciler conside- esi) aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est.
ralur. Bona quippe dispositionemdesuper habent; Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere
ct ut sint quia bona sunt, et ut sic sint quia ordi- quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime
nata sunt. Mala vero ex disposilione superna non quidem non facit quod facit. Meliusenim faceret si
habent qux sunl quia mala sunt; et tamen babeut quod facit melius facerel. Facere quippe et nolie
quod sic sunt, quia ordinata sunt. Deus enim ma- melius facere, etiam bonum facienlis male est face-
lum non facit; sed cum faclum est, inordinalura re. Sec hoc pia mens in Deumdici non sustinet; et
esse non permittit; quia malorum auctor non est, ob hoc proximum videtur et cousequens, quod me-
sed ordinator. lius facere non potest quam facit qui sic facit ut
CAP.XXI. De prmdeslinationedivina. non faciat male iin eo quod sic facit. Ejusmodi cau-
Prxtlestinatio esl gratix prxparatio. Propositum sis alque ralionibus quidam inducunlur ut dicant
il5 1IUG0NISDE S. VICTOREOPP. PARS 11.— DOGMATICA. 21«
ltetim suoruin operum mensura ac lege ita astrictura A a pcrfecto minus haberc. Universilatcm atilem re*
atqne alligalum, ut prxler quam facit, quidquam rum omniuin in lanla consiunmaiioneboui expres-
ncc aliud fucere possit nec melius.Ac pcr hoc plane snm, ul non possil esse melior quam csl. Uhi mihi
infimtain illam alqne immciisamdivinitatis poten- primiim responderi exposlulo, cuni dictmt uuivorsi-
tiam sub termino ac mensura alligarc convincunliir, tatem rermn non posse meliorem esse qnani est;
qui usque ad aliquid qiiod vere linem ipsum habet qualiter id accipiemliim sil qttod dicuut nieliorcm
eam cxicndiinl et ultra negnnt pruccdere. Cerltim eam essc non posse. Sive idconon potest melioresse
est enim quod omnc quod faclum est in numero, qtiia summe bona esl ila nl niilln oiiiiiiuohoni per-
pondere, et mentura (Sap. xi\ lcgiliiniim lerminuin fectio ci desit, sive idco non polest esse meliorquia
ct lincm suiim hnhel. El idcirco, si atl opcris men- majiisbonmn qnod ei deest cnperc ipsa non poiesl.
surniii modiimqiic Creuloris poienlia coinpoiiitiir, Sed, si ita summc bona dicitur ul niillnei honi per-
ipsa procul diibio ct fiuc el mensura terminari de- fectio desii, jain opns smmi plane Crcntori ri-qunre-
claraliir. Quapropier, ue vcl his qux vidcnltir ra- lur; cl vel extra nietani exlcnditur quod inirn cst,
liones sine causa assensitm negare viJeaniiir, vel vel infra immensitalcm coarclnlur quoii siiinmum
omniiiocreJitli sinc consideraiioue falsum pro vero esl, quod iiiruiiiqiiepari iiiconveiiientiaimpossibile
reciperc, oporlet pro compendio prxsemi brevitcr esi. Si vcro ideonon potest melioresse, qtiiu boiiiim
tid ea qnruditla siinl respondcre. Priimini conside- ainplius qtiod ei deest capcre ipsa non poiest, jara
riiiiduiu est iitriun Deus ulla rationc ncquc miitata boc ipsiim non possc defeclionisesl non consniiuiia-
ncque rassala sun providenlia nliud facere possit lionis; ol polt-st melior csse si fial cnpax mnjoris
qiiriin futii. Constat enini quod omiie quod lit nb boni, quia ct hoc ipsc qui fecit potesi. Ergo iu se
aeleriiopnevisiim esl fiiluruiii essu; quia nb xterno lion putcst, in Dco polest; quia ipsn non pol>-st,sed
fuliiruiu esl, qiiod ipsiim lanien nb xicruo non cst. Duus potest ct qiiantuni ipsu poiest dici non poicst.
El dicimiis quod possibile usl non fieri quod fuiii- Ergo ipse inclior csse noit polcst. Sed (piod fet-it
ruiii cst. Et si IIOIIficrel qtiod fiel, ct non fiuri pos- oinne ineliiisesse potest, si tnmcn ipse vuluerii qui
sibile csl, iiiiiiqii.iniftitnriim fuisset ncc prrrvisiim. polesl. Et ipsc qtiod fecil nieliusfaccre polesl; non
Qnod ipiia liel, ct futinaiin semper csl ct prxvisuni lamen rorrigeus mnle fnciiim, sud huuc fmiiim pio-
esl. Nullncrgo miilnlio bir, nul cassuliopiovidt-nlix iuovens in inelius; non ul ipse qiinuiiiinad se ine-
nppnrtl; quia, sicut pricvisum usl, ct fiet : sic si lius fuciul, sed ut quod fecit ipso iileiuidomopernnte
pritvisuin IIOIIcssel, iiou fiurul. Sud jam, iuqiiiiiiu, et in eodeiii persevernnie inelius fiat. Krgu siimme
prxvisiiui cst. lione. Prxvisum esl, quin fiiiuruin C poicus csl qui potest oiiinequo.l possihilu csi; uec
cst. El (licunl: Suil pruviilentin intilnri non potesl ideo liiinus polesl, quin iiupossibilia non polest,
tioc cassaii; evenliisniilein impediri potest ut uon iinpnssihiliapossu non csset possu sud itoti posse.
fi.ii quod liilimiiii cst. Si niilem impudireiiir even- Iluqiie omnin potest Dens qux possc poleiitin est;
lus rci iqiiud lirri polcsl) iiiiitarclur, vcl cussaretur et iileo vere omiiipoteiis est, i|iiin iinpoiouscsse
piovidoinia quotl lieri omiiiiioIIOIIpotust. Sutl nos non potel. CIIIIIsinl ergo trin in Deo: snpi.-iiiin,
a.l boc re.spondt-miis,quoJ si miilnrulur evenliis pnreulin, voluutas; priiuorJiales i-ausx a voliiuiaie
«juod lieri po esl, nrc iiiiiinrelur ncc cnssnreiur quiilcni |diviua quusi pioiiciscuiiliir, per s: pienlilin
proviileulia; quiu hoc Ouinino ficri non potesl. dirigiinltir, pcr poleiiti.ini proiIucuiUiir. Volutttas
Scd polius uiiiiqiinm fui-scl prrcvisum qitod iiiin- enim niovei, sapieniia disponit, polciuin explical.
qiiiiin luoral fiiliiiiiui; el tonslaiel providenlia in Ilxc siint xicrnn fiiiitlaniruta rnusnriun oiiiniiunet
co ut IIOIIfioret; sicut modo in eo ijnsisiii ul lie- piineipiuiii primuni qux inclTnhiliaet iiuotiiprehon-
ret iion miitniuut pnst ulinmr.iia esset; scJ ut miii- sibilia sunl oiiinicreatura'.. Sicul onini itttruilalem
qiian nlines-el. Ergo Duus nliiul polust fiuerc quam Dui noii aeqiialtempiis nec iiiinioiisilaleiiilorus; sic
fiicil, ut lumen ipse uliud fneiendo nlius non sit. nec snpieiilium cjus sensus, nec bouitnlem virlus,
Sed sivc ideui sive nliiul fuciat; ipse itimcnsempcr D nec poteiilinmopus. De volunlaie Dci cl proviJunlia
sit idem. Niutc illud rcslni ut distutiaiiiiis nu ne multa quxreiula resianl. Priuiura iiiriim vim fncit
inelius nliquid fncere possil qiinm fatil Deus. Ilic rubus prxscienlia cl providuittia Dei. De qtio jam
illi nustri scrulalores <|iii defeccrunt scriilantes mullu dictn siinl. Poslt-nde voluninte Dei de ipia
scrutationes, novum aliquid el verc novum, ncc quxdam dicenda siitit. Ita tameii ul prius ad ipsuin
lain verum quaiu novum ufferre se dicimt. Et di- fidei octilis conlemplaiidum respiciainus quantum
sunt singulas quideiu creaturas per sc consideratas possibtleesl hutiianx fragilitali.
217 LIBRI I PARS III.
DE SACRAMENTIS. «8

PARS TERTIA.

DE COGNITIONE DIVINITATIS.

CAP.I. Qualiler ab initio Deus agnitus esl, et qttod A sutit inteltecta conspiteinntur (Ibid.). Cnm enim di-
untts, el quod irinus. cil: Quod iinttimDei ernl, itl esi nostibile de Duo,
Scriplurndicil: Deumnemovidi:ttnqtiam(Joatt.i); osiciiJil ncc toliiiu abseoiidiliim, uec toliim iiinni-
tamcn fi.les quod non vidcicrt-dii. El ex hoc mcii- festiiin. CIIIIIvoro Jicit: iiiniiifustiimrst in illis. ct
luiu fideitonstat non vidisse et credere. Unde pttl- IIOIIdii-il, manifesiiimest iilis, osicndil plnnr quo-
cliruni illutl dictuiii esl: Nnmi si vidcs, IKIIIcst iiiam non soliini rt-velnliouedivinn qurr faola illis
fides. >Credilcrgn fnk-squoil non vi.li ; ct non vidil fuernl. sed eiinm rntiotic hiimnnnin illis
qu:r ernt,
qtiiJtm quod credil. Et vidit tnmuu nliqnidpcrquod noliimillis fncluiiiernt. Ciimaiilomstihjiuigit: Deus
admonila t-sl ct cxtitata crcdere quoil non vidil. aiilem illis rurelnvit, osien lit quin rnlio hiiiiirinaad
Deusenini sic nb inilionnlitiam sui ub homiuelent- hxc suliliini.icl alln
invesliganda ct inltiligoiulain-
peravit, ut sicul ininqiianiquid rssct lolum potcrnt firina et iusiiflicicnsnmniiio fuisset, nisi divina re-
coinprtiiendi,sic quia essel iiunqiiamprorsus possel vclntioilli in adjuloritimcl firmnmcntumcogiioscen-
ignorari. d.-cveritnlis adjUiiclnfuissel. Posien ostensoeo qui
CAP.II. Quare Deusneclotut tciri, nectolut ignorari iiitus ernt investignlioiiisvel revelalionismodo, sla-
polesl. lim de illo qui foris sit ulroqiic, soiilenliiinisimul
» nec lolus con- n
Piopierea quippe Deus principio dit-ens: lnvisihiliartiim ipsius a rrralura
scienlix huiiianx iiiunifestiisessc voluit, ucc totns siihjiingil,inuiiilipur enqtix fucla siint iniellectu coiispitiiin-
ahsconililiis; ne si lolus mnuifestiis usset, merilum
ttir. Iiivisihiliricnim Dei qux initis rr.int et nbscon-
(ides IIOIIhuhorel, ncc it.fiJelilnslociim. Iulidtiitns diln ea qux foris crnnt cl nolu crnnl vi-
erriui, per
eiiim de iiiaiiifesiocoiivinceretur: ct fi.lesde occul- sibilia siiui visa vcl iu condilione reriim a ratione
to ncii exerrereiin-.Si vcro abscoudiliislottts esset,
iiuu cl iufi- buuiniia, vcl in gubernntioiic el adiiiinistrationevi-
fides quidemnd scieiiliaui niljiivarulur, sibilia facta sunl revclalionedivina.
delitnsde ignordiitia cxcusareliir. Quocircnopnrluit
ut prodoret se octiiliuin Deusne tolus celuretur et CAP.W.Quod Deut trintis et itnttt; elquid in uni-
prorsus nescirclitr; et riirsiiin nd uliquidproditiim tute el quitl in trin.tale.
se el agniliim occulinrrt ne loius mntiifesiurutiir, Ita ergo ab initio proditus est Deusconscientirc
nl aliquid essei quod cor hoininis eiiiitiirct cogui- hiiiimux cl adjttla fides indiciis veritutis coufcssa
tum, et rursus aliquid quod abscouditum provo- csl Deumesse.et ipsiiiu iiiiuni. Dcindeetiain Iriiium
caret. esse. Et iu unilale quideniconfessncsl leterniutein
CAP.III. Quibus modis cognitio Dei ad hominem el iiiimeiisitnteiii;in a-teriiilule aulcm iiiooiiiiinta-
veitit. C bilitatem; iti iiiiiiieiisitnteatiieni siitiplicilatum,hoc
Et illutl IIIIIICpriniiimcoiisiilerniuliiniesl quomo- esl rrturniluiemsiue lempore, el ininieiisiliittiiisine
do priiiiiiiii Deusot-t-itlltiset ahscoudituset laiens quaiitilntc. In Tiinitalc veroconfessaest commtiiiio-
inloriin a cordc liumniio depreheiisiisust, itl sciri nein iinitniis, rri|iialitaleiiiininicusiintis,coxvitulem
potuisset quin Deus cst, vti quod erni crcdi. Modi xtcrnitntis. Et cnmiiiiiiiioncmqiiidum tinilntis sino
siiiilduo et vi:r dux, rl iiiunilesiuiioiiesdti;r, qu bus divisione; n-qnnliintemiiiiinoiisitalissine diiiiiiiu-
a prinripio cordi bumaiiolatons proditus rsl olju- lione; coicviinieinii-lernitnlissiiiuoriliuc vel surces-
dicntus octiilius l.eus; pniiiin stilitet rniioue hti- sione. Iloc est singulis in iuiitnle iniuin. in iiuinen-
niiiiia, pariiiu revelalione diviua. El ratio qtiideni silale pleiium, iu xiernilale perfoclum.
liiiiiiaua duplici iiiveslignliouc Deum depieliendil;
videliret in se. in iis erant rxira CAP.V.-Exolicalio propositarumdiscretionum.
parlim parlint qux
se. Simililercl revelnliodiviua Jnplioi iusiiiiinlioiie Nttnc oportet per singuln quac prnpnsiia sunt
eum qui hesciehniur vel duhie cretlchntiir ei nou ciirrt-iiienicousitlernre, qunliier meiis hiimana quae
cogiiilum indicavii, et paitini crudilum asseruit. tnm longe n Deo est, tniita de Duo poiueril coni-
Nam biiiiianamigiiornntiamiiiiuc inlus per aspirn- n pruhendi-re, vel rtitione pioprin direcla, vcl ruvela-
tiouem illtiiiiinniisedotiiit, tunc vcro furis vcl pcr lione divinn adjiilu. El priiiium iisqticquoipsn bu-
doclriux erudiiionem instruxil, vcl per miraculo- , mniiarnlio cx insilosibi liimineverilntis oiivulnerit,
' rum osteiisionemcoiifirmavit.
Ulrttmqtte mni-.ifesia- digniim esl considuralione; ne si vel toluni bnmini
tionis divinx modum quo vel raiione humuiiaDeus detur negure coiivincamiir grntiam, ant si lollalur
ab honiine cogniliisest, vel revelnlionc divitta bo- lotum igiiorniilinin excusnre. ltnqiie iilruiiiquumo-
mini inanifesialus, exponitApostolusdicens : Qttod (hiin hiimnnx invesligulionis ordiue pioseqiiniiiisr,
noium Dei erat, manifestum est in iltis; Deusenitn quo raliohomiuis vcl per sc directu vel ab iis quro
illit revelavit(Rom. 1). Et deinde sulijitngii: Invisi- exlru se naluralia eraul visibilia adiiionita, ad ve-
tiliu enim iptius a creaiura mundiper ea qumfacla rum cognosceiidumenisa est.
S19 HUGONISDE S. YICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 220
CAP.VI. De illo cognititnis generequo mens ratio- A £ veritalem coroprobandamet auctorera suurn natura
nalis in se Deumviderepotest. clamat qux se ab illo factam ostendit.
El primum quod in ea ernt (quoniam el hoc illi CAP.XI. Quod Deut est trinus el unus.
erat priroum et principale speculum veritalis con- Itaque ratio per ralionem Deum esse invcnit; et
tcmplandx) inspiciamus. In eo igitttr primum et vcnit alia ratio qttx non solum~csscDetira,sed unura
principaliler invisibilis Deus (quantum ad manife- esse et trinum comprobarel; et primum per se
stationem exposilumesl) videri poterat quod illius deinde per ea qux erant extra se facta secundumse.
imagini etsimililudini proximum et cognaltimmagis Una pietas, una devotio, utia cultura, Dominum
faclum erat. Hoc autem ipsaralio erat et mens ra- unum et Deumunum. Sic dixit ratio et comprobavit
tione uletts quo ad primam simililudinemDei facla in se, ne schisma mentium fierel in plura principia :
erat, ut per se invcnire posset eum a quo facu erat. et non esset cerla salus. Et meliusesseet cousonum
CAP.YII. Quod se iptam esse videl mensrationalis. inagis veritali et consenlaneum naturx principium
Nonenim (ut id loquamur quod primum occurrit) unum et finem unum in quem habere possent ton-
et scientibus nlhil minus essc potest, seipsam esse versionem qux ab illo existerent omnia. Alioqui
aliquid ignorarc potest, cmn ex his omnibus qux dissipalionemesse universilatis sine capitc et prin-
in se (hoc est in corpore suo) visibila videt nihil se B cipio et moderatore. Et clamavit illi natura foris,
essevelesse posse videt.Secernil ergoetdividitseper et contestala est ad eamdem veritatem; el dixit
se ab eo loto quod visihilevidel in se; et invisibilem opus uiium et auclorem unum; et concordia una
omnino sc esse videt; in co quod se videt, et tameu consiliumunum, et una adminislratio providentiam
videri se non posse videt. Videt ergo iuvisibiliaesse; unam. Et manifesiatusest Deus unus, creator unus,
qux lamen visibiiiter non videt, quia.se invisibilem moderator unus et reclor; quia lolum unum et
esse videlet tameii visibiliter non videt. unum totum.
CAP.VIII. Et quodte cospitte intetligit. '<
V CAP.XII. QuodDeut vere et summeunut.
Cura ergo de se dubilare non possit quoniam est Approbavit hxc ratio et acquievit, el dixitquod
(quia se ignorare non potest) cogilur ex sc el hoc unus , uec colleclione diversorum ne lurbam fnce-
crcdcre quod aliquando sc ccepisse meminit; quo- ret; nec compositionepartium, ne mnssam forma-
r.iam non seraper est, quia se nescire non potest ret; nec similitudine mullorum, ne plitralitassuper-
cum est. Cum ergo per se et in s« coepisseet flua vel singularilas imperfecta appareret. Omnis
itiitium habuisse videat, nec hoc ignorare potest. enim unitas in similitudine sela consislens pluri-
Quoniamcum non fuit, sibi ipsi ut esset inilium el C ( morum, aut imperfectionem ostendit in parle si
subsistentiam dare omnino non potuit. niintishabent singula, aut superfluamgeminalionem
CAP.IX. Quod Deutest et quod tine principioett. in toto, si perfecta sunt universa. Et non esl in his
Ut ergo inciperet quod non erat ab alio factum omnibus unitas vera, sed xmulanlur solum hxc
est qui erat. Quem idcirco ipsum esse ab alio non unilalem, quia quodammodo appropinquanl ei;
sed non conlingunt ad illam, quoniam unum non
ceepissenecesse est; quoniam qui ab alio esse ac-
sed uniun-
cepit primus omnibus exislendi auctor esse non esl; et quod sunt vere uiium non sunt,
peluit. Non ergo ab alio accipere esseipotuit qui tur tanlum et accedunl ad se. Et fit illis siraul esse
omnibusesse dedit, quera propterea semper fuisse et couvenirein unuin, unum csse. Nec lamen utium
•t nunquam coepissefaleri oportet; quoniam omne veresunt; qtioniam essenlialiter non sunt, nec est
unum totum quod sunt. Deumautem unum oportet
quod aliquando esse inccepilauctorem babuit per
et essentialiter unum esse, et immutabililer
quem ccepit. Constat ergq nec dubitari ullo modo csse,
uuum esse, et summe unum esse. Quod enim es-
polest quod ille per quem capit quod non semper
fuit nunquam coepit, sed semper fuit. lllum autem sentialiler unum est, vere unum est: quood immu-
rerum auctorem et primum principium hoc modo -" tabiliter umim est, sumine unum est. Quod aulem
ralio investigat; et inventum pietas veneraiur, et in utroque bonum est, melius est uirumque quam
adorandum fides prxdicat Deum. alterum luuiuin. Et bonum rsl essentialiter unum
CAP.X. Ejusdem rei argumentumforit in creaturlt. esse; ut immulabiliter unuin esse; et ulruraque
Hoc autem ratio inventum in se probat, et in bis esse meliusesl. Deus aulem sumnium bonum est,
qux videt extra se; quia orlum et occasuni haben- et noi) potest deesse snmmo bono bonum quod me-
tin cuncla, sine auctore nec originem habcre pos- lius est. Etsuadet ralio optimo dare, quod melius
sent nec reparationem. Qurc in lolo aliquando coe- est bonum. Et idcirco falelur Deumsuuiii et aucto-
et suiiinuiium esse; quoniam
pisse idcirco dubium esse non potest; qttia et in rem suum, principium
hoc melius est, et vere unum esse; quoniam sub-
parlibus suis sine cessalione quotidie et oriri vide-
et summe ununi csse; quoniamin-
tur^quod non est ct prxterire quod est. Oinneautem slanlialiier est,
quod mutahile est, aliquando non fuisse necesse variabiliter est.
est; quia quod stare non poluit cum prxsens fuit, CAP.XIH. QuodimmulabitisestDeus.
indical se aliqiiando non fuissc priusquam fuil. Sic Et ascendit el transit el probal quoniam ita est,
respondenl qui foris sttnt iis qux intiis videnturad el quoniam variaii <«tmuinri uoii polcst Detts om-
221 DE SACRAMENTIS. LIBRI I PARS III. 223
nino. Non cnim augeri potest qui immensus est;; A cessio quaelemptisvocalur. Item considerandumcst
nec minui qui unusest. Nec loco mutnri qui ubiquei quoniam ex bis tribus mutationibus dox extrinse-
est; nec tempore qui xterntis est. Nec cognitione : cus fiunt; quoniam non mulant esse rei, sed circa
qui sapienlissimusest; nec affectu qui oplimus est., rem aliquid : hoc esl mutatio loci et temporis. Ile-
CAP.XIY. Quod rationem crealura recteconsiderata , rum prima mutalio secundam et terliam infert,
adjuval ad eognoscendum Deum. quoniamcausa illarum est. Secunda autem tertinm,
Clamat creatura foris el probat ipsa rationemi quoniam causa illius est. Tertia vero tantum infer-
hanc, et corameridat quoniam ita est. Et [demon- tur et non infert, quoniam effectus solumest. Sola
slrat summapulchritudo operis perfeclam esse sa-• autem mutatioformx intrinseca vocatur; quoniam
pientiamconditoris.Et appoiiit se perseverantia de- non circa rem, sed in ipsa re mulat aliquid; et ipsa
coris ipsius. Et quod non, minuilur quod inslilutumi tamen non fit sineumulationeloci et temporis.
est primum bonum.El dicit quod reterna est sapien- CAP.XVI. Quibusmodis spirilus mutantur.
tia ejus et minui omninonon polest; nec.decrescit: Post has mutationes corporum (quibussubjacenl
aliquandopleniludo sensus illius a consuramalione. qux corporaliler mulanttir omnia) transimus ad spi-
Et exit ralione cum. attestatione alia ; et videl quo- rilualem creaturam, mulabilitatem ipsius conside-
niam voluntasDei xlerna est; et ita senlire bontim " rantes; si quarum mutationum illi conveuiat, et si
esl. Et quoniam hec probat opus ejus quod non qua alia mutatio qux exlra corporum naluram sit,
mutatur; et ordo universitatis idem perseverans. in illam cadat. Et videmus quod spirilus omnino
Et adjicit ipsa rationem, quoniam nihil novttm Deo nec auginenlo parlium crescere potest quoniam
est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius corpus non est, nec decrescere diminutione,quoniatn
non noverit; aut obliviscisicut homo dilectionisan- simplex nalura est; et lamen aficctu et cognilione
liqux, ut in memoriamnou veniat quod prius cogni- mutalur spiritus. El transit de hoc in illud; et va-
tum ftierat; aut errare bonum exislimans quod riatur et vicissitudinemsuscipit gaudii, doloris et
malum esl, ut diligat illud quod non oportet; et poanitudiniset volunlalis; et crescit scientia et obli-
peslea, quasi posnitens et mutans cor et aflectura. vio in eum cadit;et variat cogitationes et succeden-
varians cum coeperitagnoscere errorem suum. Quia ter intelligit; et est quasi formx mutatio ista in eo
haecdigna Deo nen sunt, nec probat ratio ut ila mutatio scientix et affectus.Et sequitur istam lem-
senliamusde illo qui sapiens est et bonus el perfe- peralis mutatio; et subjacet tempori propter ista
ctus; et non invenitur mulabililas in eo ulla, cum qux varianlur in eo. Nec ambiguum hoc ulli esl de
omnia genera mutabililalis fuerint in consideratione spiritu creato, quoniam lempore variatur secundum
adducia; sive qux in corporibus inveniuntur, sive haecqux eadem non permanet inipso. Demutatione
qux spiriluum naluram contingunt. \,.. vero loci magna inler conquirentes ambiguitas ge-
CAP.XV. Quibusmodit corpora mulantur. neratur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum
Omne enim corpus aut loco.mutatur, aut forma, mutari loco posse; quoniam locus proprie corporis
aul lempore. Et qureforma mutantur : aut augmen- sedes sit et capacitas corporis qux determinatur
tuin suscipiunt,autdiminutionem, aut alterationem. secundumcorpus; aliquando quod in illa est, aii-
Et qux allerationera quidem suscipiunt nun illis quando in quo est ipsa. El non cst corpuslocus;
accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod quoitiatnlocusnon est aliquid, nec ponit aliquid lo-
eral recedere probatur; sed quod erat tantum alte- cus; sed quasi inane et vacuum ubi corpus est vel
ratur, el aliler habelur. Et non fit sine loco hoc essc potest, et non est corpusipse. Nectamen voca-
quoniampartes locum transmutant in eodem con- lur locus nisi determinattts per corpus; vel qtiod in
sislente toto; et non liltamen nisi secunduralocuin; ipso est secundum finein dimensionis ubi desiuit
nec tamen dicitur secundum locum propter toluin corpus el ultra non est; sive secunduiii corpus quod
quod locuramutat, sed apparet tantum forma alia locum continet, sive secundum ipsius corporis cir-
in tolo propter partes qux locum mutaverunt. Et jr. cumscriptionem; quoniam intra ipsam corpus non
ideo bxc mutatio secundumformam dicitur; quo- est. Ila nihil posse esse in loco nisi quod diraensio-
niani hxc in loto manifeste videtur. Et-non dicitur nera habet corporaleraet circumscriplionem; quo-
secundumlocum (cum tamen in parlibus secundum niam locus seciindttm dimensionemcorporis con-
locum sit) quoniam hxc manifeste non videtur. Et slat et circumscriplionem; et non posse ullo modo
non est forma aliquid omninonisi disposiliopartium hoc spiritui convenire qui corporalis quantilatis ex-
in lolo; etcumhxc mutatur (quia partes locum pers est. Propterea corpori soli in loco esse et loco
mulanl) mutalur forma in toto, quia disposilio mutari et lempore. Spiritui autem crcato in loco
pjrlium mulatur qux est forraa tolius. Et ita mu- non esse; quoniam corpus uon est, nec loco mu-
talio formx in loto fiieri non potest sine mulatione tari sed tempore. Spirilum autem crealorein nec in
loci in partibus. Sed non,,dicitur mutalio loci nisi loco esse nec loco rautari, quoniam corpus non est,
cum totum locum mulat consistentibus partibus in nec lempore mulari, quoniam invariabilis omnino
toto. Sic mulalio lemporis sequilur niutationem est. Proplerea soli corpori recte assignari; el hoc
loci el rormre; et non est uiiqiiam sine ipsis in cor- aliquid essc quoniam definitumest, et hic alicuhi
pore.Qiioniaiusecundumhassolumordoinesl; etsnc- esse qtioniam circumscripttiin cst; et nunc aii-
223 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. «4
quunda esse qnoiiinin vnnnhilu esl. Spiriiui vero.A A cesse est credi, dicam ubi est. Si enim nliouhi ?(,
cieulo i-onvenire; et hoc aliquid essequoniam deli- el ubique non est.rsi ubi esi, cl est ubi non rsi; «l
iiilus csl.el IIIIIIU ali.pinmlous c quo.iiam vniiuhilis jani localis lil Deus; et teruiino et fine ronchiditiir
csl; st'd noii bir nlit-iihiosse quon ain citcnms r— qmxl omiiiuoimpossihilee->l.FalouJiini est ilnqii* el
pitis noii est. qui liiniens onis cnpnv.iiou est.Crtato sine diibilulione ruiifiluiidiim quod diinu iinlitra
letli voio spiriliim : neo bnu nliqiiiJ essu qiio I duli- qna: pro iiii:i:eiisilutcsni misqiuim deeste potrst iu
nilus non osl, uec hic nlioulii tsso ipiod ti cuin- omiii looo vrrnriiet- rl rsseniiuliter cst; nrc laiiieo
n-iiplus iion e.-t, urt niiiic i lii|iiiiii(loe.-S''qtioiiinni loco compt-rheiitliiiir ullo, qiioniam oinniiio incir-
iiivnriniilis rsi; priu<e teiu tatren veruciler ut es- cnmsrriptihilis est. Esi urgo uhi cst totiini qu:e con-
setiliiiliit-ro uiii ipio I hoc uhqiiiilesl, rt omiii quod liiiot loliim ct penclrnt loiiiiu; IICKsinc ra esse po-
hio ulicubi c t, i'l onini i|itod iiiiuc uliqiinntioest; lesl aliquiJ ex omuihiu qn;u facla suiil ubea, qti.e
qiio iu . iu iiiiinihiisest ut uiqueesi ut semper nec pro sui siinpliciiulc dividi. nec pio sui piiriinle
cst. Sriuner s-ue tcinpori'. t biqiu-siiir-loco, inonv*i inaciilari, ncc pro sui immeiisitate ullu modocoin-
iiihus sine loriuino tt dcfiiiiiioue. Et nos qiiidem prehendi poiest.
boriiiut-oiisiilerniioneiiisiibliiiiem noqnnipiaiiif.ilsi- CAP.XVIII. Quomodospiritut creati locales tinl; tt
lalis iii-giiimiis;verha laiiien suprn tnpac.ilnlemet** " quomodocorpora.
possihili uieni IIIn rttui, ct siinpl.ciuni iiiteUigeiilias Sane de spiritu crealo hoc touiiiiodiusdictii et ad
lerlia niiois juJicuuius. intelligentiam lioc accoiiimodaiiiiscsse fnieuiur, ut
C.VP. XVII. Quod Dettsessenliatiter ett,etvereeti; non soltini in loco esse, sed loculemesse proniin-
ei itt oiuiticreatura tive nalttra, tiue sui defini- liemus sine duhiluiioiie. In loco qiiidem qiioniam
lione; et in oiiini toco, tine ciiciin.sctip ione; hic alicubi prxsetts cernilitr; iocalem vero qnoui»ra
et iu omni letnpure, itne vieissiiudiuevel muta-
tiime. cum sil alicubi tion iibique iiiveiiilur. Oiniieeuim
Censeiuus anlem et omnino ita oporlere appro- quod deliniliini est, seciiiidttin aliquiil loculc csl;
bamiis iiiulio sniiius et coiiiiuodiiis veraciier iifDr- quoiiiam in eo ipso quod finein cl lermiiiuin habet
inuiiduui quod Dcussiibsiatili.ilitersiveesseniialiter lociiin bnbet, et detcrmiiiat locum sicm deterniiiia-
•l proprie el vere : et in oiniii re sive nnliira, sive tura est in loco. Seil corpus diiitensioiiembuheits.
essenlinest sine sui (lelinitioiie;et inoiuni locosine loco circumscribiliir; quoiiiam ei seciindum lociun
circuinscriptiouc; el iu oiiiui lemporesinemiitabili- priiiiipium mediiim et finis ussigiiniitiir. Spiritus
lale. Nam id quod quidnin iusipientes, imo solam vero quouiam diuieiisiouem uon capil (sed defini-
carntiii snpieulus et quae carnis stinl soltim cousi- _' lione sola tcrminatiir) circiiinscripiioiiem quidem
durnntes existimuiit quasi torporalitim sordium et iioii recipil loci; et tnineu loco quodammodoconclu-
polliilioiitiniiiiqtiinaiiones Deum coiilingere possint dilur, qitonintii ciim bic alicubi prxsens sil lolns,
si rebus oninibus essenliulitcr vei substaiilialiter alihi iion iiivenitiir. ltaque corpus locnle esl, quo-
incsse dicalur; lam frivohim cst utuec respnnsione ninm loco circtiinscribilur; spirilus aiiteui quoniatn
sit (ligniiiueum et ipse Spirilus crenlus corporeis iu loco per prxseiuinni nalura! el operatiuuis con-
sordibus inquiiiari non possil. Si eiiim spirilus sor- chidittir, localiset ipse jure noininalur. Spirilus au-
des corporex coiniugiiut, dicaiilipsi quoiuodo aniuia lem incroaiiis, quoniaiii omni loco prxsens esl, nec
humaiin iu came posita immnciil.itnesse possil, cum lameii ullo iu loco roncludi aul circuuiscribi polest,
Cnrnis humuux sordibus iiull.i inqiiinatio vel pollu- verucilur in oniiii lococsse dicilnr; nec tamen loca-
tio major iuveniri possit? Diranl du cume leprosii lis aliqiiiiiiilornlione ulln appellalur. Nnn ignoro t:t-
(rujus etiniii coiituctuin honio sine horrore susli- ineii qiiosdam ab mnni spirilu lociim imiversaliter
nere non | oiesl) qiinmodo animnm sanctnm et ju-. . removere voluissc;quouinin sociiiuliiiiiilimeiisionem
slnin noii inqiiiuet, quru in tntilitmin en sine pollu- soliiin cl tirciiiiistriplioiieni corpornlem locinii con-
tioue vivit. ui ex ea etinm a pollutione eimiiiilcliir?1 slure probavcruut. Sed boriini, ul supra dixinius,
Posireino respoiuleuiit iitriim polius coiicedeiidumi rj ] consiilcralio niiuis a comiiumiexistimatimiu ul pos-
dc Deoexisiiinnnl, quod niisqiiaui sil Deus, an quod| sibilitatc recessil. Mngis aiitem tu |>oiieudniu usiiiu
uhiqtic sil. Quod si nb iirdiimesl oniiiino conlituiii loipienJiqux se sponle accoiiimodaiu; el nibil a la~
qttod Deits nnsqiiam esl, cogantiir necesse est, ipsii tcre iiigeranl alienum a veiitnte.
siio jiiJicto id quod ud ditiuni eliaiu conniiodiiisct' CAP.XIX. Ratio
qualittr Dtnt non tolum unut tta
piiliiirius siisoipiiur, conlileri quud alicuhi est. Quii trinut tit.
cuiiu wxihus serviru elrgcruiit potius qunn veri- Nunc diximus qiiomodo rntio vern probat quod
lali, el id soliim rosptitiuliini piilanl qtiod aurcss Detts iiniis est, el qux nd iinil.ilenideiiutis speclnnl
vi.lgnritalisohborruiil, jiisliim est ul iu lioc qiioque e vcrn esse considernt. Deinileeliam arguil et coni-
a seiilcnliu siin non de<liuont. Dicuut ergo si bocc meiidnl quod non soluni umis, tctl cl Irinus cst
nuiiliiis rflen-r praeiiiiiiaiilquod Deus iiiisquumesi;; Deus. Et huhei liujits qiioquc investigntionis et
el uon staliin rx ro cousequiurbitrenliir, qiioniami considerntiuiiis boiuu a Deo excmplaria vcra. Detis
quod iiusqiiaiii esl ipstiinoiiiiiino nihil esl. Si ergoo eniin qui in se videri iton poluit, in suo npere
coiiveiiionter dit-iuon potest quoJ Deus nusipiani ii manifeslntus csl; et vi.lit euin rnlio huiiiana uoti
est, qtiein esse et verius oiuiiibiisquse sunt esse ne- in se; quia invisibilis fuit; sed in simililu-
225 DE SACRAMENTIS.LIRRI I PARS III. S8&
dinc sna qnoniam ad boc facta cst ut vidcaiur in A . CAP.XXII. Quoiuodo tres pertontt sint tttentia siu
ea Deus. tubituiilia unit.
CAP.XX. Deterbo txtrinteeo et intrinseco. Rurstim coiisidcral quoJ nnn potosl iu Deocsst
Naro sirut snpienlia liomiiiis IIOIIvidcttir nisi nb aliquid ilivcrsiiin ab ipso, «l qtiod 111111111 tsl lotinvi
csl; ct proplerra vert* esl Trinitus, ct imitns
ipso lioininedonrc excal ct inanifesleiiir pcr ver- quod
iiiniiel. Quia tiiim ihi est qui a millo (Sl, el esl ihi
bnin, ila sapieiiiia Deiitivisihilis fuit el nou poluit
ah illo esl, cl pnriler cum utroqiie qui ub nlio-
coguoscinisi ab ipso solo cujus crnl, donec mniii- qui
fesiata rst per opus siiiim. El eral i-isa snpieniia queesi, Tiinilis esl. N-que cnim qtii a nullo cst,
vcrbnm. Seil quasi vcrbuin inlriiisecuin ct nbscon- esse polesl illc qui ab alio e*l; et qui ab mroqiic
vel ille qtii n 1111II0 <=sl,vel qui ab illo lanlum
diliimquo,1oinniiiosciri nou possel uisi per vcrbitm tsl,
bxlrinsectimmuiiifcslarctiir; qiicmndmoilunicogila- t-sl, esse potest. Iiaque Trinitas rst vera, et iuiitns
lio boiiiinisquasi intrinseciimverbiim illius cst quod nianet perfecla, qiiouiam iu Deo nibil e-rsc polesl
lalet el absronililiimcsl donec revelelur per prola- quod Deus non csi. Nnttira siquidem imlivisu et
tionem oris; et est ipsnprolatio vocis vcibuin simi- unilns vcra scissionein prohibet; discietio vero tt
liler ul verbiiniesl cogitnlio cordis.SeJ vcibtim (|iiod propriclas Triiiilniem dorcl.
»
mniiifusitiiiiesl protlil et revelut vcrbiini quod oc- CAP.XXIII. De diterttione ttominum in Ttinitalf
ciiltiimest. Sic cl in Deoverbuin inlriiiseciiin cl oc- Posuilqiic noniiiiafidcs qtiibussigiiificarcturquod
culiuiu et invisibileverhiiin fuil cordis ejus; cl sa- creditnr; el dictus cst Paicr iu Trinitaie, qtiin »b
Filius eral, qui de ipsius stibslaiitia eral. Qui
pientia cral hoc verbtim el invisihile, donec mniii- ipso
fe&latiimesl per vcrbuiii exlriiisccum qund visil.ilc enim gignit et de sua siihsiaiiiin gignit; iJ quod
factum csi, quod erat opus ejus. Sicul per verhiim ipsu e»l, giguii. Et proptcrua a quo eral qtti t-um
oris manifesiaiumesl verhiim rcrdis; sic loquilur ipso eral idumquod ipse ernl, Pnlrr dictus est; quia
oinnis natnra aJ anctorcm siiuni, el indital quod ab ipso crul Filins Qui niitein nb uiroqne eral,
faclum eslopiticcinintelligeiiJi sensiiiii hahenlibus. utriiisque Filius 11011 erat, ne 1I110essenl pnlrcs
uuius Filii; et Pntcr qtii Filius ilicrrelur, cl con-
CAP.XXI. Quod iinago Dei in rationali creatura fiiiidureturTrinilulis discrelio; sed Spirittts sniirltis
txprettior ett, et vetligiumTriniiatit iiicen.tur in Pulris ct Filii, a Palre et Filio. Ei pro-
ipta. proretlctis
fessn cst fidescniholitn Pairuni et Filitmi el Spiri-
Et sunl iu his simulncra qu:rJam quasi de longe
liim sniirium. El rst Pater qui Filiinn hahel; el
i
signiliciiiili el haliunliu similitiidiueiii pro paiie. , Filins
qui Palrcni; Spirilus sauclus qtti a Palreest
el
Qtuedumvcro exprrssa tiiiagiue, perft-cia xiiiula- et Filio. El est
tioiie tousigiirrtii,tl.irum iliiiionslralioiieiiirflii-iiiiil. qnidem Pnlrr Spirilus, qiionium
Deiiscst. El esl Pnier siiniliiur sancus.
in his ergo cilins qnod ii.visihilc Ueiesl ngnosciliir Douscsl. Setl voluit (i.lus uiiani iu Trinitnieqiioniain
in qiiihus evideiiliiisniaiiifesladecluratioiie ileiiiou- iinin perso-
(listiiigucre, tiini dircret Spiiitiim sniittiini.
Strulur. En iiainqueperfediti» auctoiein siiiiin 111:1- eiiiiu i.-st qui ad suiiclilicnlionem dulur, ciiin
uifeslaul: qua: illius similiiniliiii vicinius appropin- Ipse
ilocautein esl ralioualis inspiratur sniuiifieaiidis. Et 11011 Inuliini venil siue
quaul. ipsa trenlurn, quaj Pdre ri Filio. qiiiiiiiiiniTrinilus esl iudivisa.
excetlunlcret praprio ad illius siiiiililii.liiiuiiifacla CAP.XXIV.
QiiowodoSpiritttt tttnctttt a Putre et
esi; qna! lunc ciliti»crcnlorem siiiiui(qiie.n 1.011vi- Filio miiii ttr tiieinn proceuione ab iltit, ei tem-
del) aguosrii, CIIIIIsripsum ail illius iiuagiiiem poruii itdvenit itd uos.
faclain inldligit. lu hoc rrj^o priiMiiu Tiinil.lis Se.l inspir-iri u 1'atre rl Filio : hoc *r-tilli rc-
vesiigiiim iureiitiiiii esl cmu nguo-crru coepitijisa iiieiilonicsscn 1'nlir.el F.lw. Quod n-leiiiuniilli esl
qiHHleniliu se. cl cx ru coiisidti-avilqu..d uial sn- 11«noiiionsil peiTiiniiioiiisqui ilulurex loniporc el
pra se. Viditeniui qiuitl rx ipsi nnsciliii' sapienlin .ircipilnr; qnia loinpor lu 11011 est illi rssea Putrc
qureesi in ipsa; et dihgil ip*a s.ipieiitiniusuam; rl ii Filio. suil rtieiiniin. Pro qun d.ri ilicittir : rtiiii
procedii aiuor «x ip.a ; cl sapiriiiia stiu quu niuni D vtnil n Pulic cl Filio ; qui 1esl n P.ilic ul F.lio quod
eam gsiiiuni de se, et in se iiiuiirnicui11011 dividita icrriium cst, et riuu liiiiporalu ill\ S ttil Spiiitus
ae. Ei appareiil iria qiiaiduiiiiu 11110 . iiiuus, snpieu- sinclns 1I111.11111 Dui csl.quin doiiiiiii (.sl 1'uliis et
lia el ainor : tt cst iiiens et snpicnlin ilc liiunlf; cl Filii. Ei cuiii dnliir rx li-iiqioru d 1111* et i!a ur a
demeute flsapeiilia amor; et surgit Triuiins qux- Pulrt-ul Filio ; t't i!:u°in 1*4,10ri Filio, 110:1uliud
dam, el niiitas 11011 roctdil, tt sinl siiiiul Triiiitus illi csi qiium tiiiii ilutiircssu a Paire ri Fili-i; tx eo
fctuuilusseiilildillilpiitesluieniul iiuaginisviriiliciil. quod ii-lriiitini illi ost n P.ilro rl Filio. Et fs! in
El cmiscrnrliliiicns ab islis pcr lixc illiimiiiuln, el Tritiiiulu Pnirr, rt Filius, ci Sph-iiussuiicius. Pal.-r
coiisidural t-rcaloirm suuui stipieniumesse et >a- n seip.su; Fihiis a solo P..110; Spir.lii- s-ni-tiisra
pienliuiii liabcre, cl ex ipso essc snpiuiiiiumsiinoi,; Paire ei Filio. El ijitinima iiatura e«l rl uua snh-
nec fiiissa unqiiain sins snpieniia, qnoninin semper tlainia ; tiua liiniUs t-sl in iinn iiauia et iinusub-
tapiens fuit. El qttod scmper sapieiiiinmsuani ipse slanlia. El i-um iiu-nsIIIUqnu dist-rei.isiinl ut pro-
dilexiieiseiuperaiuoruiiihubuilad snpieiiliainsuam, pi-ia in iriuitale consideial, tria inveitil, el irt-s
•leratcoxiernus aiiiorxlrrno el coxternx sapien- confiietiir. Ciimvero quod ideiuest tribus altendera
ttoeillitis. toept tinura ostenditur.
227 IIUGOMS DE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 228
CAP.XXV. Quare tria illa ineffubriiain (leitaieper- A I gfiitnsuna, el honilus iiunin nnliirn tina, Ct sihstnn-
sonre tres dicunlur, et trta in Ituinan.titte non tiu iinu. Sod cuvil Scripluru consciciiliruhiiiiianrene
dicuntur. ciinret in Deosuo siniilia hoininihiisqux 11011 ernnt
Et surgit rtirsns cx stlvcrsoalin duhiclas, ct piil- in ipsonrhiti-nus,qiu.riinii)ab oimiihiissiimpta rrnnt
snt mctiicm prufuiulo rcrutn cnllgniiliiim; el cxil vornhtilnqit;i.>ilam, iton ad oiiinemsimililuiliiiemsed
quxstio cl iulcrrogat scipsam rnlio, qunrc Iri.t ill.i ad slgiiilicaiida qux Dui crnnl supra homines; et
qftic iii Dcilnie rcpeiia simt pr.rsouxdicniitiir ; cum crat aliqtiid siiiiilu ihi ne iiniiulio aliuna cssct, sed
iu trinilate illa quniii in scineiipsn piimiiui nicns iion loliini, ne iJcm crcilcrctiir qnod in lanliiin dif-
rcpoiii tria simililcr invcnla sinl, ucc tamcn lres ftrohal; cl tliclttsin (lcilnlePnter, qttoniam ihi erat
pcrsonris in sc iiicntcm ralioiialom roiiiiucrc, uul n quo urnl qui tlc stin siilistantiacral. Sicul qui gi-
tiilius.persoiiis constnre niiininni raiionabilis consi- •tuitdc stin siilis.lanliagigi.il, cl non csl qtti giguit
(loraio pnliatiir. Et diligenttr coiiquirrit ralio ipiaie ipsu qiium gignil, scd nltrr nb nllcro. El non allurt
iln sil.cuin nccila csse dubilarc liceui, ncc qiioniodo lialiu-ngiguenlisel jjenili. El cml iu hoc siinililiido
sit fncilusciri possil. El tutiicu vidci uiiqnid ux co iiiicr ilivina rl htimnnn; ct prnpleloa ex boc ilictus
tpiod totiiin iitm vidcl, nuc ignornre pcriiiilliltir esi Pnter et Filius, q-iia gr-niiil ille, el islc gcnilus
qiiiidtion sinilurnpprohcndeit'. Vidot ciiiiii qiioiiiuuiII' est. Et iioncsl qui gi-uuil Pnler, isie qui geniiiis csl
ij"a- in niciiiesmittnoiivrre iilcmsuiil quoi est ipsa Filius ; rl tnmeii quia nntiirn mia rsl gigtienliscl
..itiis. Sepnraiitur cniin a nieuluhrcc aliipiando; ci -fcui'i; cl suhslaiiiinitn.i non idiis cst gigncns n ge-
tiini adfiiuriul rccc.lunl, cl ruduiiuiiicriim ciimabw- i.iilo,(piia Dffiisesl; et Duusiinus, gignunsct goni-
liiil ct vnrianlur tirca ipsnm, neu vciu suiit iileiu lus, qnia doitas iuia gigneiilis rl gt-niii. Proplerc.i
riuti ipsn, scd qunsi affeiiiones qiiu-dani ft foiinrc uiiitm iiivcnli siinl iu illo quoil Dcus crniil; quia
iiiiiimerant loliiinquorlci-anl; scd non unus in imo,
ip.-ius, qiiihns iion sit hoc uliqiiid cssc, seJ ml esse
lunliimei qiio.l cst houaliqni I. Itnquuciiin sil homo quin 1'rilcr ernl qui a iiullo ernl ; rl Filius qui a
ip>iupersonn, hlccuiilcm laiitiimr-flutiiont-sqiirednm Pnlrc crat; ct Spiritus saliclus, qui ab Ulroqiieerat,
lullirrruuiuspcrsoux et ciica ipsam cxistenles invc- qtii Filius noti ernl; quoiiiam ub iilioquu crnl ct
iiiaiiior; IIOIIust oimiiiioeis prupiiiiiii essu persona, rrqualilcr cral, et diciie siint tres porsonreiria hrcc;
ted personx inesse lantiini. Cnni anteui qux in Deo quia iiiiiiiiiqiiodquetrimn lotiim boc erat ; cl per-
siiut aliutl ab ipso csse uou [lossuut,quasi uue nuci- sona erul; nt-c lamcn uiia persnnn, quiriiiiiuiu hoc
tltniia iiut affcclioiies cx tcmpoie iimtnbilessive loliini ; setl tres pcrsoiirc, ipiia tria in hoc iinn, cl
sopnruhilcs unltiru iiicnmiiiiiluliiliessentirc, ct cui hoc iiiiiimloliioi; el hxc Iriu ires persntix, rl hoc
itloui sit loltiincsse quoJ esl: Conveuirctria iu eo C tiiiuni IIIIIISDeus; el h:cc Iria hoo. miiini, ct tres
vernciler pru-tlicrintiir,et trihtts iiiiiunessc ; cl pro- personaciiiius Deus: Puler, et Filius, et Spirilns
saiittiis. Dirltiscst crgo Puler qtiia de suu siihsluniia
[iiiiiiuidtiii cs-e nieiiiuin cl peifectitniasseriliir. El
dictiiUtirtriu trcs personre, non trt-s esscnti.t-; quia Filiitm senuii, el cml in hnc siiiiilitiuln.Sud n«
natuin in trihiis usl peifucia siugulis, et Iribus piilareliir jirior Patcr Filio sicni semprr iu bomini-
indivisa. El ideo dicunliir persunx singulrc, quia hus esi; ct iiiiiiipianiulitcr csse poicsi nisi 1'ater
Dmis siinl ct UIIIISDetts tres, quia uiia dcitas in Filiiini aiiietedni; piopieren polotis diclus rst Pa-
tribus. tcr DOIIquoil solus cral, qnia pott-nscrut el Filitis
cl Spiritus saiuins; s«d solns iliccnJusrral polens,
CAP.XXVI. Qttnreptlentia Palri atlribuilur, tapien- quia de ipso solo
tiu tttto, boiiilat sive benigniiasSpiriiui sttnclv. niagis duhilari polcra-lquusi de
ptiorc ct miliipioet aiiiioriim iiiiinciosilati-iltfcclo.
Allribiiilur 1'alri polrntia, cl Filio sapienlia, cl Eidittus esl Filius supiens, uon ipioJ solus erat, scJ
Spiriliii suiiclo bouitas sive heiiigniltis. Et dister- qnin de ips» solo magis diihitaii potcrat quasi de
liiMilur.qiirecoiiimiiniu siint. Iu quibus non dicilur poslrrioic et xl&le atlhtic iiiiinaiuio et seusu im-
qiiiilcuiqtio.l uon esl; lamrii qiiod esl tucelur, uc ' peiToclo.Iilciito diclusest palur noiens, uc |iiueiur
creilatur qiioilIIOIIC.-.I.Dicitnr t-niiii P.uer poens:. pii«r Filio; etFilius sajiicns, ue tt-.duiiir Paire
et esi Patcr poieus ; ul non solus Paier, quiu poens poslcrini-; ct Spiiitus SAIICIII» IIOIIIIS
sivu brn ;;nii.«,
csl Putur ct Eilfus ul Spirilus sauctus; t-t imn lus tic cruHelisexistiniaretiir Dcusct ooiistiiiiaielur ad
putcutcs, sud uuiis |iuluiis.Qtiin poionliu ttiia in na- euni conscieulia liumanu, si Spiriiiuii halnre Jioc-
tiua iiiin, cl siihsluinia unu. El cst Filius sapiens,. ieiur Deus, rt non udJiluiii fn ssct smitiiis vol
sed noii sulus, quia sapiuns csl Paler.ut Fil.us, tt bciiignns. Qiioniain spirj.us per se ii;iireiu qiicm-
Spiiilus sniitlus; et non ircs sapienics, suj iiiius. daiti siguiliture vidtiur. et crudtL-m denoiaru.
sapiuus. Quia supienlinuna in natiira uua ct sub- CAP.XXVII. Alia ralie
sl nlia ima. El ditiinr Spirilus saiuins benigiiiis tt quare illn quar secttiitliim
siibsiaiiiininOicutittiret cointniiniutttnt: pertona-
boniis;ti cst qiiuleiii bcnigitiistl hoiiiis Spiritus liter tiitit ditcreia.
sautliis; sctl IIUIIsolus Spiriius bcni^iins ti loiius Prxtcruu propter simulnci-umsmiiii qun rsl in-
csf, trd honiis tsl ct beingniisPnlcr, ct Filitts, cl veiilu Trinilas suiniua cl ipsiimsiiuilitcr Iriliilaloni
Spintufr suiiciiis. Ntc laineii lit-s bcuigui el trt-s pricfurtbnl ipiasi voslijiuin quoildam cl iiiiaginoin
froni, sed unus ueiiignusct unus bonus; quin bcni- iueflubilisTniriUtiis. El in ipso hoc ita erat; quo-
229 DE SACRAMENTIS.LIBRI 1 PARS III. 239
niam in mente ralionali quasi potenlia quxdam el A xqnalitcr est. Et quia Deo habere idem est quod
vis quxdam erat ex qua esse posset quod uondum esse, ct omne quod in Deo est aliud quam Deus esse
crat. Et ex ea natus est inlellectus qui solum sa- non potest, Pater polenlia esl et Filius potentia est,
pientia ejus erat; et sine ipso mens sapieniia non el Spiritussancliispolenliaest; et una polenlia qnia
erat; et processit novissime amor sive gaudium una essenlia. Simililer Pat«r sapientia est, et Filius
mentis ad sapienliam suam; et ipse sobim dilcclio sapienlia, el Spiritns snnclus sapienlia : et una sa-
erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio pientia, quia essenlia una. Et Paler cst dilectio, ct
non eral. Et posita sunl hxc nomina ad propriela- Filius dileclio, cl Spirilus sanclus dilectio: et dile-
tem, quia unumquodqueper se erat; et dislincla clio uria, quia essenlia una. Sed Pater polentia csl,
sunttriabxc: primum potentia a qua sapientia erai; et potentia nullius est, quia a nullo est; similiter el
deinde ipsa sapienlia, qux de polentia nata fuerat; sapienlia esl Paler et nullius sapienlia esl, quia a
novissimeamor qui de polentia simul et sapienlia nulloest. Dileclio est Patcr et nullius est dilectio.
processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus quia a nullo est. Filitts autem potentia est et Patris
hxc idem non erant qui separabanlur ad invi- potentiaest, quia a Patre esU Sapientia Filius est, et
cem, et non constabant in uno. Propterea in men- sapientia Patris est, quia a Patre esi. Spiritus san-
le rationali aliud potenlia erat quia prior erat clus est dileclio Palris ct Filii, quia a Palre el Fi-
sine sapienlia et adhuc sapientia non crnt. Et ve- lio est. Ubi diligenter cavendumne communione
nit postea sapienlia, et cum potentia esse coepit, confiindalnr quoddistinguendum est, neque siugu-
quasi aliud in alio. Et erant jam duo, potenlia ct sa- larilate dislingualur, quod proprium est: lioe est
pientia: etadditum est tertium. Et tria esse crepe- cum personas in Trinitale distinguere volumus, non
runt, potentia, et sapienlia, et amor. Et non crat ailribtiamus uni qttod alteri commune est, neqtte
potenlia de aliquo, eldeipsa sapienlia erat; amor ciim substantix unilalem demonslrare assignemus
autem de potentia, et sapientia prxcesserat. Et non alteri, quod uni proprium est.
erat potentia sapienlia, quia potentia, ante sapien- CAP.XXVHI. Quod vestigiumTrinitatis non tolumin
tiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursuin rationali creaturated, etiamin corporeareperitur.
amorpotentia velsapientia dici polerat; quia pro- Eccedumonstravimusvesligium aliquod Trinitalis
eesserat lanlum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso summx quantum valetralio humanade modico quod
exstiterant. Et erant tria hxc discreta in anima; et suum est, et dalum est illi et est in illa, et modicum
in his tribus Trinitas animaeinventaest. Et ascendit est ad pcrfeclum tolum. Tria enim invenit in se, ct
anima ab his ad summam Trinitatero, et invenit ibi i ex his Trinitatem deprehendit qux eral supra se.
Patrem qui a nullo erat, sicut in se polentia; et fi- Et contestata est illi natura foris, sicut de unitaie
lium qui a Patre eral, sicut in se sapientia; et Spi- deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Tr.nitatis,
ritum sanctum qui a Patre et Filio erat, sicul in se sed non imago ut illa qux intus erant: et haecipsa
dileclio a potentia et sapientia processerat. Et ideo imperfecla similitudine erant. Erat enira potentia
potentiam Patri tribuit, quia in se simililudo fuerat intus, ct sapienlia, et amor. Et tria hxc imagoerant
illius; etsapienliam Filio, quoniambxc in se iniago potenlixCreatoris; et sapientix, el amoris, quia hic
illius erat, qux a potentia orta eral; et dilectionem erant et ibi erant. Sed hic in imagine erant, ibi in
Spiritui sancto atlribuit, quoniam in se a potentia verilate; tamen utrobique erant, et idem erant, quia
et sapienlia processit, sicul Spiritus sanclus a Palre lioc hic erat quod ibi erat. Sed quod hic erat imago
et Filio, qux dileclioest Patris et Filii. Et sic quidem erat, quod ibi eral veritas erat. Foris aulem polenlra
dislinxit veritatem adimaginem per quam iiivenerat non erat, sed signum lanlum; neque sapientia sed
veritalem, ul quod bic proprium inventum cst ad signumlantttm; neque amor vel bonitas, sed signnm
erant ne-
significalionem, illic quasi singulare diceretur ad lanlum; nec et ipsa signa, neque potenlia
proprielatem. Et lamen quia Deo lotum quod est, que sapientia neque amor sicut intus, sed signa
esse unum esl; et non potest diversum inveniri quod ) tantura potentix, sapienlix etamoris. Potentix enim
in simplici natura idem est, neque unius esse potest signum fuit rerum immensilas; sapienlix pulcbri-
Et non erant ipsa signa po
quod allerius non est, ubi idem est unus est quod tudo; bonitalis utililas.
aller est. Cum enim potenlia Patris aliud non sil tentia vel sapienlia, vcl bonitas; sed lantum signa
his qux intus erant propria. Et
quam essenlia ejus, neque sapientia Filii alitul quam eorum alteslantia,
essentia ejus, neque amor Spiritus sancti aliud probata est Trinilas vera in operibus suis; nec po-
his adjicere quidquam qux perfccta erant,
quam essentia ejus, necesse omnino est ubi una est tuilratio
essentia unam esse potentiam, unam sapientiam, et neque tollere aliquid qux conslabanl discretn. Sunl
unam dileclionem; et communem esse, et totam enim tria hxc quae omne ralionale perficiunt, nec
est aliquid. Similiter ad omnem
esse, el propric esse, el xqualiler esse. Itaque po- sine his perfeclum
de-
tentia Palris esl, et Filii est, et Spiritus sancti est, effectum concurrunt tria hrcc, quorum siquid
et proprie est, et xqualiler est. Et sapienlia Filii esl, fuerit, nihil absolvilur; etsi adsint pariter omnia
et vo
et Patris est, et Spirilus sancti cst, et proprie est, consuramanlur. Hxc sunt poleulia, scienlia
tollasuniim aliquod, perfeclio-
et rpquajilerest; et anjor sivebonitas Spiritus sancli lunlas; ex quibus si
si cuncta paritcr constiltias, nibi(
esl, et Patris est, el Filii est, et proprie est, et nem imminuis;
231 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. •»•»
Hrtsse ronfitrriR. His rrgo rt ipse reuu coinlilor A rnililer raiinnc creili possunl,
qiioniatnnonsusripiunt
opcra si.a perforil. el conslal ipse poifei tos, quo- iilliin rntioiicm, nee acquicscil his ralio
-iliqiiuutlo.
iiiain in ipsnprrfcrln sunl i|tm:i;u.;iioiu pmie siijjt-ri Ei*jo,qt:x setuiuliim rntiojiem sunt el
qua; snnt
possiml, quiu phiM snnl; nrquo in lnlo consaininar, sn|irn rntionem, lanliininiodosuscipillal fijrtii. El in
quin p-rfectu stiul; neque iu uuilnle diviJi, quU priinn qiiidrm gr-neie, fiiles raiione a 'jnvatur et
unuin Slllll. rulio fidu peiiirilur, quo: iam ceoiiniltiiii lationem
CAP.XXIX. Quod in Itit tribut omnia. siiut qurucreiliinliir. Quorum veriiaicm si ralio nnn
Et quateunqiiade Dcoiliiiniiii'. et rreduniiir ve- coinprrhcnilil, fulci tur.icn illorum non tnnliii.licit.
rariicr in !)eo : atl hsceliia refciiiiiliu-ct consiniu in lu iis (|ux supra iniioucm stinl, nou mtjuvaltirfides
his trihtic in ipso, quihus, ul tliotiun cst, si quid rnlioiiC ulla; qiioninm iiiin cnpil ru ralio qux fiiles
lollns perfei-iiiinitnn csl quotl rdinqiiiinr; si quid crotlit, cl iniiicn esl nliquiil quo rniio adinotctiir
ad iocre coniris, innjiis non ost qiunlexpliciilur. Si vuiirrnri fideni qiiiimnnu ronipreheiiiil. Qu:r.dicta
ciiimfavtcmdicis <Hiucniiiipniiti otiiiconinintahiloni smil urgo, et sectiiiJiim rriliniiem,fuornnt probnhi-
et iiir.iicihilemrt <xturrt qnrusimilia sunl, Jiir tniiim lia rutioni. el sponic a qniov.l ris. Qu-.r vero supra
hno pnleiuix esl; si proviiliiin, si iiispectorcin, si rniioiiuiufiiriiinl cx divina ivvelniiouc proditusiiui;
scriilniilrni iictiilln, cl intulligciilcm,hou loluai sn- ct iion opcrnin rsl iu eis raiio, sed cnst gnlii inuion
pieiitiie esi; si piiiin, si mnusiioiiiiii, si niisoiicor- ne nd illa coiilendurci. NIIIIUergo seqiiiiii- dctium-
drni, si pnticnicm, loluin hoc boniintisesl. El mm strure (piaiiium his qtiii: in rntiiiciiiuiidoprnpnsiia
polesl his udjiterr vcrilns quidqtinm, quia lotiim in Stint, el tondiict i prohahililur revelniii)diviun udje-
his coutiiieiiir quod peifbiiiin esl el veiuin : ideo ccril, ut quui per inspiraiioiiemmuiiife-il.ila,el ipi:e
Irin brpcverilulem moiisltnv.runl in simnlncro per por iiiutrinnui nsst-ila siiut; et qux per mirnciila
fctto ei persiiaserinil nihil ndjitiriiilum tribtis; qnia npprobaln, ex bis qiiuuluiii vidthilur ti possibile
ioc prifccliiin esl, et nihil lollendiim qiioninni sic erit.
tonslat co::sniiiinatiiiii: ct trin lnrc iu Deo erunl CAP. XXXI. Drevis sttmma eorttm qttmtttvradicia
uiuini; cl Deo iiiinm erant, sctl disiint-la iiiventa ttint ridii adjeciioiiequorum.,am.
siuit hic ubi iion erant iiinini; ct proptrrea Triniia-' AiileoiiuionicreniiirniuCrenlorurui solus qnidem,
tis imngo facia siint. I'"tsei-ittncsl considerutiupro- sed lamen nou solilnrius, ipiin cum ipso crat sa-
prietatem invciilain hic iisquc nd incffabileinTrini- pieiuin sun in qtin oinnia ub xlerno pcr proviilen-
Irileiii; el distinxil ihi propritim qtiod proprium hic liuin fiicruut qttru nh ipsti in tempnre pcr cs caliain
erat lantiim, ct diflt-runsiuveniutii est; ibi auiein in P ( fntlu siinl. Solus fnil qiinudo nihil prn-li-r ipsum
uno cral loliiinct iii)iiIIIlotimi. fuit; ct tanien suli.niius iuin fnil, quin nlieimsocic-
Cip. XXX. / ecnpititliiiiosttpradieiorttm. tnte non eguil tpii sihi snllii:ens liut; cni nihil de-
Ntinc crgo diximus qiiomoJo i.at o huuiann pri- fitil, quin, sicul ilitiinii rsl, lolinii in ipso per pro-
muiu el iu sc Dutimrssc reperil cl cxlrn so npprn- videiiiinmlit l,quod nl>ipso prr essuiilinuifnciendun
hitvil el quoniodu adjiidituvil; quod nniis rsl Detis, fuil. il.oceigo diiotli i^ui ler et inler se ilisiin^iiuiida
el simplex nniiiru : rl iimiiensiiscl rtiornus. Mnguiis siinl ei in *c coiisiileritniln;t.renior scilicei rt crea-
el iion qiiuiitiliUc;simplex,ci uiiiiparvilate. Et ipiod tiira ; nu vcl cie.luiu ivleina tredutty, vcl Creuior
tiiiiiis rsl siue divisioue unilalis; ci uiiiis siuc con- lcnipoialis. 1ii his rnim duohus oiuiiis to^nilio
fiisinncTriuilaiis. El quomodo Tiinilns,siimiiin in- consl.it vuritnlis. Priiniiiii crgo consi.'elni'eoportct
ventu esl per ruui qure cral imago illius in nohis; et qnx dc Ci-talore diceiulaaiiin vrl cpilt-iuhi.'
qiiomodourgiiit nou nt.sej)i-rsoiins,tria in nobs; ei Crt-nioremigiilu-oiiiiiiiiuircrum iiiiuincouf.teimir
in Deotrin cssc personns, quin Deiissiinl. El quo- Cl Irimiin, iiniiHiiu csseulin, triiiiiin in porsoiiit;
rnodotribus nihil attjici polesl quia perfi-cia siiul; quia esscutin duilutisnna esl. rt iUcssriilia uun tres
nec demi nliqiiid, quin riiscreia sjint. El quomodo persoiias: Paicr, el Filitts, el SpiiitiissaiicUis.Paier
disiiiiclnstiitl quar!iu Deosiiul el sctiintliiinen , qnx D a iurlloesi, Filius a Pntru sulo esl, Spirittis siinclus
disi rclU/Siiiilin iiobjs; qiioniaiu iiuago siini nJ ilU a Palre et Filio est. Quemnduiodiitiiiu una anima
'
ct dtiiioiisliavenyit TriuiirUom; el iiiuc qiiidoin se- metis et inlulluclusel guiitlinm; el nieiisqniJmn a
ciiiiduuiralionis "ii.iiciunitonjecimifs iu Hiiiiiin,IJJIO- se.est; iiii-cllec.usveroile sola ntentu est^ ite niente
iii.-imitu ver.laieui npprouuvil.SiqiiiJcinudJitiimcsl auiem et inlell-jclu gaiidium: .cl hxc liin aJ siiV
rx bis qii:u supvri-miiittil ratinui ^-tnon coiiligil ad slunlinmquideuiiina siinlaiiima. I.a iu corporu uuo,
ta SLftiiere, quoiiiaui.srtuiiiliiiiir;ilinneinlonnanlur. - el liguru *»!,, cl fonn^ tt piilthrilililo tiij h:rt. El
Alia «niii: sunt.ex r.ilioiie. alia scciiiidiiiurationem, videlur Hginu fiiiuj essu ad siilisinnliiiii, ikiudc
alin suprn ruiioiii-m: ct [irrrter hret*qure siinl contra furma, et cx iiiioi|iic pulcliiitudo: el brcutria in
rslionuiM.Ex rriiiont KIIHI iii-cessarin,xetiiiiiluiiirn- iino torpore el umun corpus, ul iu ulraqiie nulura
lionuiii siuit prohubilia, supra l-niioi.eni iniruh.liu, iuiajo Creaoris cluccnL.ln piiinu qiiidem ad siini-
toiara i'niii)iiciiiit|cie.iibilij.El diioquidein exlreitia litiuliiium; ui secuiida.aiiloinad simililililinisiniita-
QiiiiiiiioIriteiuiioiitauiniii. Qux eriiuisunlex lalione lioiiem. Si rrgo Deiiiuconfiiemuribi e.-seuliajiuuin,
,. noni J
omiiino iiola stttil cl credi possuui, quuniuiii et in personis trintini; cl iu unitute qtiidetiiaguo-
sciunlur. Quaj vcro contra rationein sunC nulln si- sciinus xlerhilatem et iinmensilatem. iu xteruiutc
235 DE SAORAMENTIS. LI3RI I PARS IV. 23»
autem incomimitabiiitatem; in immensiinic vero A quod de singulis singulntiicr dicitttr; in sumiiia
simplicitalem: hoc est xlernilatein sine tcnipore; lainen non siiigularitcr, sed plurnlitcr pronuutiatur,
immensitaiemsine qiiantitate. In Trinitate confile- cum tamcn ad subsiaiiti.inidicatur. Dititurnamquc:
uiur communioiiemunitatis, xqualiiatcin imiiicnsi- Pntcr csl pcrsona, ot Filius csl [icrsona, et Spiriliis
latis, coxvitaleinxternitniis. Et commtmioiicmqui- sanctus csl persona; ct taincn simul dici non potest,
dem unilatis sine divisione, xqualilalem iininensi- Paterct Filius cl Spirittts sanctus cst persona; scd,
lalis sine diminntione,coxvitatem rciernilalis sine tres personx. Hoc cnim solnm cx his qux atl sub-
ordine vcl successione.Et boc est singulis unilate stnntiam dicuntur dc singulis singtilariler dicilur.
lotum, imniensilate plenum, .-eterniinlc petTe- In suminn tamen non singularitcr , sed pltiralitcr
clum. Tres autem personns nihil aliud cssc ipiam pronuntiattir. Qux nutem secundnm relntioncmdi-
cssenttnm unam, quia irilms esse uiitim cst ct ciiniur, ad se dicunlur; et de siiigulis singulnrilcr
iina essentia esi. Quaproptcr trcs unum sunt, scd dicuniiir, iu siimmntamcn nec singulaiiter ncc pltt-
trcs unus non suni; quia , si tres unuin non csscnt raliter pronutilianlur ; qnoniam ad se dicla siinl, t-t
«inaessenlia trium non essct, et si tres unus esscnt ideo ad iuviccmdici non possunt. Item quod cst
non tres esscnt. Idcircoires unus non sunt, ne sub- Palrem usse, a seipsocst csse: qttodcst Filiumesse
stantia dividnlur; et tres uniim non sunt, nc pur- " a Patre esl essc ; quod est Spiritum sanctum c-sso
sonx coiifiindnntur.Qiiodcrgo Paier est, Filius esl; ab utroquc cst essc : Filius habet nasci, Spiriius
qttia una esl nrittira Palris ct Filii. Sed non qtti snnctiis procedere; cl solius Filii est nasci, uoit
Pater esl, Filins est; quia alia esl persona Patris et Spiritus snncti. Quodunim nasci est, de alio cst
Filii. Item qure de Deo sccundum stthstanliamdi- esse, non tamen in aliud. Quodautem proccdera
euniur. xquaiiler dicuiilur dc Palrc ct Filioet Spi- est, de aliquo esl essc, ct aliquoties in aliud. Quod
rilu sanclo. Quoniam suhslanlia Palris, et Filii, ct enim spiralur ab aliquo spiratnr, el spiralur in ali-
Spiritus sancti una est et a-qualiter est. Dettsnomen quo. Ideo sumpta snnl vocabula ad significaitdimt
est substaniix , et hoc Deo esse est quod substan- id qtiod dicendttmerat de Deo, ut iniclligialiqita-
liam esse. ldeo Patcr Deus esl, et Filius Deitsest, ct tcmis posset quod comprcbcndi mm potcrat. Iteni
Spirilus sanclus Deusest: ei uon trcs dii, scd unus sic ab initic suam notiliam Deus leinperavil ab ho-
Oeus; qttoniamuna substantia. Et siiuililer atia qux mine, ut ncc totus manifestus cssct ncc totus ab-
te Deo secunduni substariliumdicuntur, xqtialilcr sconditus. Si enim lotus manifestusessct, fidcsnon
(licunlur. El de singulis singttlariter el xqttalitur exercerelur et iiifidclilas convinceretur. Si vero
dictintur, ct de omnibus simul; non pluralilcr , C tntus essel ahsconditus, fides non jtivarcliir ct infi-
sed singulariier dicuiiliir et rr-qualiicr.Et cum de delitasexctisnrctur. Ilem qtiatuor modis invisibilis
singulis singulariter dicunttir uon minus dicilur ; et - Deus ad uotitinmhominis cgrcditnr : duohus iuius,
«im de oinnibiiscommuniterdicunttir, non ampiius duobus foris. Iulus per raiioncm et aspirritioiiem;
pronuniiatur. Cumenim dicitur: Paler est Deus,uoh foris per crcaluram et doclrinnm. Ex bis dtto ad
miiiiisdicitur qunm cum dititur: Pntcr, el Filius,el nnturam perlinent, duo ad gratiam : ratio et crca-
Spirilus sanctiisest Deus.Tola enim dcilas in Patre, lura ad iiulurnm peiiinent; aspirntio et doclrina ad
cl tota iu Filio, et lota in Spiritii sancto, nec iuinor graliain. Propterea posl bxc in dottrina aspicicndn
iu Patre solo , quam simul in Patre , et Filio, et stinl qttx aucloritas probal, quia ratio humana nisi
Spiritu sancto. Similiter et de Filio et de Spiritu verbo Deifuerit illuminalaviam veritatisvidcre non
sunclo inlellijendum est. Unum nonien sclum est potest.

PARS QUARTA.

DE YOLU.NTATEDEI QVM ^ETERNAEST ET UNA.


CT DESIGNIS
VOLIINTATIS
EJC8

QuCCquidem temporalia sunt et secundura ftguram voluntatis dicuntur, quia signa stint
voluntatis.

CAP.I. De volunlaleigitur Dei, quodjasta ett. D lait, idcirco jtislum fuit, qnia ipse voltiit. diiuin
Primi rerum omnittmcausa cst voluntasCreatoris eiiimacpropriuin voluntaiisejuscsl essejustumqund
qunm nulla prxcedens causa movit quia xterna est; en, et ex eo quod iuca justum est quodcx ea jiistun*
nec subsequens aliquu confirmat, quoniam ex se- est. Quouiamsecundiimeam juslura esl qttodjtistum
nieiipsa justa est. Neque enim idcirco jusle voluii, est quodutiquejuslumnonesset, si secundumeamnon
quia fulurnmjusium fuit quotl volttit* sed quod vo- essel.Cumer-^-oqtixritur qttarejiistumestotiodjiistaia
Pinoi.. CLXXYI. 8
535 HUGONISDE S. VICTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 23«
cst.r.onvcnlcnlissiiucrospontlelur:quoniamsecuiidumA j voluntarie permisit: ctiam si illud bonumuon ftiit
volunlntemDei est, qnx jnsla est. Cumvero quxrittir quod pcrmisil.
qcare voluntasDcijusta esl, hoc sanius respondeiur: CAP.Y. Quod Deus bona fecil mala permisit.
quoniam primx causx causa nulla cst cui er se cst Bona cniin fecit et benerecit, et mala pcrmisit et
osse quod est. Hxc autera sola est undc orlum est non fccil. El bene fecit, quoniam iiirumque bonum
quidquid csl; el ipsa non est orla, sed xterna. fuil. [Et idcirco iilrumque voluil, quia utrumqiie
bonum fuit. Et fuerunt bona bona , el mala malu ,
CAP.II. QuotmodisScriplttra voluntatem Dei accipial. nec bona fiieriint
mala, nec mala bona; sed bonum
llic non prxtereundum nobis csl, qtiod sacrn fuit esse et bona ct mala. Et voluit utrumque t-sse
Scriptura de voluntate Deidiversis quibtisilammodis Dcus , quin utrumque bonum esse fuit; et nou
loqui consuevil; ct non est volunlas divcrsn , scd utriimqiie bonum fuit, quia nialuni bonumnon fuit.
loculio diversa esl de voluntatc qux non est diversn. Et idcirco non voluil Deus niahim , cum voluil ut
Nam volunlas Dei in sacro eloqttioaliquando acti- essct et malum. Quod tainen non fecit in eo quoJ
pitur illa qux verc esl in ipso, et idem cum ipso , fecil bonum, sed penuisit ut essei, quia bonum fuit
cl coxlerna ipsi. Aliqunndovero sccundumqnam- quod vohiil. Nequu id bonum malum fuit, seJ cx
dam dicendi figuram volunlas ejus vocatur qttx se- malo bonum fuil; neque nialumbonum fecit, scd ex
cundum proprielatem non esl volunlas ejus , scd malo boiiumfccit. Qui malis ct bonis uti novit ad
signum voliinlatis ejus. El dicilur ipsum signiiin bonuin.
volunlalis voluntas , ciim volunlas non sit sed CAP.VI. Quare Deusmala permisil
signttm lanltim. Quemadmodiim,et signa irx ira Fuilqtic majtis bonumesse bonum ex bono el ma-
dicunlur , el dilcclionis signa dilectio appellniUur. lo quam ex solo bono; voluil suii.iiiuin
pro quo
Et dicilur iratus Deus ct non cst ira aliqua in eo. bonum ut esset bic bonum tt
os- , quod voltiil fuit bo-
Sed signa lantum, qttx foris sunl quibus irattis num. Sicut crgo rtlernae sapientix illius ignoiiiin
tcnditttr, ira ipsius nominanlur. Et esl figtiradicendi esse non potuil omne quod futurum fuil, sic coa-
secundtim quam non esl falsum quod dicitttr scd ternx voluntati ejus
displicere non pottiii omneqnod
quod dicilur simililudinis respectti ohumhralur. Et fuil. El vidit lotum quod fuiuriiin fuii, el bouum
sccundumistos modos (iguraruinqttasi diversx vo- esse hoc lotum ul t-ssct
tolttm, et voluii ut esset to-
liinlatcs Dco altrihuuntur, quia divcrsa sunl illa lum, quia bonum fuil ut essel totum. Et vidit nialri
qux pcr figuramdicunlur volunlas ejus, cumea qux qttx urant procul fulura cum bonis priiisquamcrant
secundiimpropriclaiemdicilurunasit voluntasipsins. et consideravit,quod his malis adjunctis bona coin-
CAP.III. Prima volunlasDei beneplacUumdicitur. mendarenlur , et pulthriora fierenl compuratiune
malorum, el bona essetit mala inter bona qux non
Igilur qux et primum ct printipnliter vohmlas eranl bona.
Dci dicilur, est illa qux vere cst volunias ejus. Et Quoniam ex eis ornarcnlur bona et
bxc esl una nec multi|>licitalemrecipit, ncc mu- coinmendarenliir, et amplius bonuin acciperent ad
decorem et ptilchriiudiiiem univcrsorum. Et re-
labililalem.
spexit cuncla in ordine suo : et vidit bona ibi , et
CAP.IV. Secunda operalio; tertia permirsio. qux bona sibi bona fuerunl, et voluil sic esse omnia
Deindesequuntur dux volunlatcs , ct dtio qux iil bonum fuit, quin iia bonum fuit ul vidil el voluit
licunlur voluniatcs. El hxc duode Dto diciintur, ct quod fuliirum fuil. Et pensavit xquo judicio uni-
lvi voluntales dicuntur , quia signu sunt voluntntis versa, qux vidit in complacito uno quo bonumfuit
ejtis. Ilaruin voluniatum una pcrmittcns vocatur, ct justum lotiim csse, et nihil aliud esse; ct voluit
riltcra faciens , hoc cst permissio el operatio: quia loium csse et aliud non esse. El hac volunlate po-
permissio ejus dicitur volunlas cjus, et operatio ejus stca fccit ul bona essenl quxessebor.um eral.sicut
dicilur voluutas ejus, quoniamsct-undumvoluulatem vidernt el voluerat. El purmisit ut mala essent qux
cjus fiunt cl signa sunt voluntalis ejus. Et sunl duo D I esse boniiraerat, qux cum bonis fntiira esse prx-
ista quasi conscqttentiavoluntatis suminrs, et qtiasi videral, et ut esscnt cum bonis volueral quia bonum
explicatioejus et effecms illiusel paria illi, non u- erat. Et erat quidem volunias ejus xlerna el de
mcn coxtema. Quidquid enim in illa semper estin bonis et de malis qux voluit ut essent; sed non
istis aliquando est, el quidquid in istis aliquando erat noium bominibnsdoneccomplcrenruret fiereni,
non csl in illa nunquam esl. Omneenim quod esl in de quibus bonis el malis voluntasejus cral ut tssent.
illa scmper esl, ct omne quod est in istis aliquando CAP.VII. Quare operatio Dei et permissiovoluntat
est; quia , ncc aliquid est prxter ejus volunlalem, ejut dicuntur.
n?c aliqtiid li(.ri potest exlra operationem ipsius Cum aulem fecit bonum ei permisit malum , ap-
sive permissionem. Et seqiiunlur duo unam et una paruil nobis voiunUs ejus de illo , qtioiiaiii csse
in anibobus invenittir,quouiain nec noiensoperatui, vull quod facil vel pcrmitiit 111sit; el non incipil
nec permitlil nisi volens. Et cum fil aliquid, dicilur lunccum illo quod fit voluntas ejiis qux rtterna est,
noc voluntas Dei, quia voluntate Dei factuni est, ut sed ostendiliir ex illo qiianlti fit qu.t occullaest. El
hoc ficret vel permissum. El, voluntate fecil qttod ideo ipsura quod lil dititur vohinlas ejus, quia si-
icit el betu) fecit et bonum fecit quod fecii. Et gtium cst voluntalis cjns. El apparel quasi alia ct
25T DE SACRAMENTIS.LIBRII PARS IV 238
alia voluntas, qtiR signa sunt nlia et alia unius vo- A in ea sunl omuia cdncunt ad mnnircstntioncm,sicut
luntntis. oreralio cl permissio ; scd ca (nnliiiti qux nd ipsos
CAP.YIII. Quoddttplex sit ditcrelio voluntalit Deiin spectanl quihus fiunl hrcc, jhoc cst prxccptum et
beneplaciloejttt el in tigno beneplacitiejut. prohibilio significant, quoniani hrecsiint iu summrt
El exit inde nobis discreiio cognoscendx volun- voluntate et bencplacilo rplcrno. Ncquc similia
lalis diviux in bencplacito ejus et in signo benepla- signa sunt bxc,qucmadniodumopcratio ct permissio
ciii ipsius, et dicimus quod beneplacilum cjus cst cjus certa sunt ct vcra signa bcncplaciti xtemi.
vohimas cjus. Et signum beneplaciti ejus vocamus Ilrccnutein, vidclicct prxceplttm ct prnbibilio, noti
volunlatem cjus, Et verum csl ulrumque ct ulrum- omniiioccrlttmInciuntutiidsil in beneplnciloxtcrno,
que vere dicilur; sed beneplacilum ejus xternum douec operatione vc! permissionc probctur .ciim
esi, nec polest non esse quidquid in illo est, ct fnctiimlueril. Tunc enim cerlum csleuir hoo fece-
quidqtiid in illo non est, cssc non potesl. Nec con- rit Deus, sive pcrmiserit til fiai, ct facltim fuerit:
tra ipsum, nec cxlra ipstitn, ncc siuc ipso aliquid quod in bcncplncilo xtcrno ita fuit ul essel ut (':)-
esl, in omni quod esl. Et conslal ipsum et ratum ctum cst, sccnndtim quod voluntariu fecit sivc pcr-
est; ncc cassari polest aliquando qtiod in ipso est, misit ul ficrel quod factum est; quoniam honum ita
Oinnia qumcunquevoluil fecit (Psal. cxtu), in hoc B csl esse, ul esl. Cura autera prxceptum fneiit vcl
probatum esi, quia non cassalur volnnias ejus. Et prohibilum aliquid, nondum constat adhnc qnitl de
toluntali ejut quit resislilt (Rom. ix.) In boc pro- ipso definilumsit in bcneplacitoxlerno, donec illud
bntum csl quod non impedilur beneplacilum ipsius. rerum effectuseducat in evidcntinmsive opcratione,
Ila consonal rerum efleclibus lienoplacitumipsius: sive permissione, itt bonnm cst esse et bencplnciium
cl ipsi eflcclus reruin non discordant ab illo. Fit quod futttrum est antcquam csl. Prrr-ccpiuniautem
cnira omne qnod vnll, et omne quod non vult non ct probibilio innnunt lantnm quod ita esl In volun-
fit, et omne quod vull scmper vnll ul fint, qtiotl latejitbcnlis ut liat, sive non fial. Et demonslratio-
non semper est aliqunndo qttod vull. Et hoc henc- ncinfncitinlqnotljustnmesletpium nonaliud crtderc
placilum univcrsalc quod aelcrnum est, el omnia illum cui fit eliam si aliud est in illo a quo lit. Et
qux fiunt lemporihiis suis pariter simplici nutu prxcipiliir srrpe ul fiat quod fultirum non cst, ncc
justitix surc approbat ul ad eflectum procednnt et fiet. Et prchibetur ut non fint quod futtirnm est, et
fianl; perficitur ct consummatur, ct manifestntur fiel, et non esl in bcneplac.ilonisi boc.solnm tit sit
duobus liis qux subsequunlur in lempore pcrmis- quod ficl; qnoniam bonum csl ila csse cl non aliud
sione et "operalione divina, qure et ipsa rerum om- ' quam fict sive opcralione Dci quod bonum est, siva
niiim qux effectumcapittnl vel subsistunl universi- •**permissione quod malum csl; quod lotum csse, bo-
talem complecluntur, et rcspondent illi quod unum num cst. Et non respondet prxcepltim ejus el pro-
est in utroque, et indissimile ad dissimilia omnia bibitio ejus bcneplacito cjiis, sicut opemtio ejns et
beneplacilumCrealoris. Et proplerea etiam ipsa duo pcrmissio ejus; sed proccduiil ex adverso et dissi-
voluntates dicuntur. Et est volunlasDei beneplaci- mililcr orriinanlitr, et non consctuitinl aliquolics
l-uinejus, et volunlas ejus opcrulioejus, el volunlas sccundum id qttod futurum esl, el fict.
ejus germissioejus-
CAP.IX. Quarta ett fn prmceptione;quinta in pro- CAP. XI- Qnomodo fallere videlur Deus prmeepiione
vel prohibiiionealiud innuent quam sil in beuc-
hibiiione.
placilo suo.
Et sequilur adbuc prxceptum ejus et probibilio
Yidenlur aiitem prxcepta Dei fallacira obnoxia,
ejus, et dicilur uirumque voluntas cjns. Quiacum
et meiiliri de verilate, cum aliud signilicanl dc vn-
quid ficri prxcipit monstral se velle ut fiat; el cum
lunlate ejus, et afiirmant nobis alicna quxdam ut
quid lieri probibet monstrat se velle ul non iiat. Et
idcirco dicuntur bxc simililer volunias ejus; quia exlranea; et quas conducta non sunt ncqtie cen-
signa quxdam sunt voluiitatis ejus, sicut operatio ]p. slant secundum bencplacilum illius quod ralum est
rjus el pcrmissioejus. Sed dissimiiiter el alio quo- de bis omnibus quae fient. Et graviter colliiclntttr
dammodo sigr.iOcanlia voluntatem ejus ct signa cx conscienlia iiumana in duobus ndversnntibus qure
pnrte. non conveniunt, vel quarc prxcepit Dctt*; quod
vel quare faclum non estquod vo)j.il. Si
CAP. X. Quod non sunt timilia tigna mterni be- noluit,
neplaciti prcecepliott prohibilio, iicut operalioet cnimvcritas est in prxceplo, videtur oinninovoluisse
permittio. qtiodjussit; et si omnipoleiilia est in bencplacito,
Non euim sicut operalio ejus et permissio ejus, videlur faclum esse quod voluit. Non est auicm
per omnia tendunlur, quia sine iliis non fit aliquid, factum quod jussil, et factum est quod probibuit.
sic et prxceptum ejus el prohibitio ejus. Sed ad Quidcrgo consequilur ad Itxc nisi vel noluissc id
raiionalem crealuram dirigunlur hic duo tanlum, quod prxcepit, vel non poluisse quod voluit? Quoil
qux sola capax est prxcepli et prohibilionis cauta enira factum cst ab eo facluni esl, et si faclum non
secundum insilam rationem ad utrurnque. Itaqtie csl tamen permissum est, el si faclum est voluii-
signa sunl cx parie hxc qux non pertinent ad om- taric factum est, et si permissum est voluntarie
cia neqttc universalitcr summamvoluntalem et qnx pcrmissiun est; quia neque ad faciendura conlra
239 IIUGOMS DE S. VICTOREOPP. PARS II. — ROGMATICA. UO
voluntntem stinm compelli potuit, ituquc ad per- A boc loliim suscipimiis cl approbnmiisel dicimus:
uiittenJnm sinu volunlntc cogi. Igitur qnod facluini quod verum esl boc loliurr, quoniam diligit quod
ist volunlntc cjus fucliim cst, ciinm si proptur• siium esl lolum : et non diligit nisi qttod sutim cst,
voliintnKvnojiis factmn non esl; quoiiiam alia fa- neque odil nisi quod suum non cst; cl toium stium
rtiim cst volunlnte, qnx voluntnti cjus amica noni diiigit, el odil toium non siium. Et ideo voluil ho-
esl. Tamen omnino voluit quod faclnm est qiioniam niim quotl prxcepil, et-non voluit nialiim quod per-
lioiiiuii est sic esse facltim ut faclum esl; ct misit, qnia suiira sui bonuinet de stto, et amicitm
sic cssc , ut csl. Qunre ergo prxccpit ul nlilcr sibi ci de suo, ct dilcxit suum el approbnvit, ct
esset ct prohibttil nc sic essel, cuin bonuro sil iia concupivit ad se cl amavii in se desidcrioxlerno.
esse, et ita futurum fuil priusquam fuit et benc- Et malum quod siimn non fuit in se non dilexil,
placitum, quia bonum fttil ita esse, et nlitcr non neque ad se concupivit; setl reprobavit et re-
csse. nuil aninio dilectionis : et non susccpil in se
CAP.XII. Ulrumque dtirum sonare vel quod Deus consensu charitatis, ul locuraei darel in bcneplaci-
prmcipiat qtim fieri nolit, vel quod qum nolit tis suis.
fieri permitlat. CAP.XIV. Quod semper implelnr voluntas Dei.
Tuli qttxslione coarctainur et ducimur in nmbi- R Sed dicis mihi: Ergo si bonum voluil imo quia
giiiuii, iil iion facilc atideamusboc vel hoc aliquid voluil bonum quod prxcepit, et malum quod per-
nffitiiinre,vel quod Detis fieri prxccpit quod noluit, misil non voluil, factum est quod noluit el quod
vel quod qtix noltiil, fieri permisit. Et tamen c •voluit factum non esl; quoniam factttm non est
(Itiobusunum facilius approbamtis,qttod voluil quod quod prxcepit, sed quod probibtiil faclttm est, quod
prrrrcpit bonuin, quam mulum qttod permisit, cum permisit. Itaque factum non est quod voluit, sed
inmen quod prxcipil fnctum non sit bonum, sed quod noluil faclum est. Imo fnclum est quod voluit
malum qtiotl permisit. Leve enim cst cl sine con- et non (actum est nisi qttod voluit, quia sic voluit,
scientix scrupulo dicimr : Detis vultbonum, etctim lieri, et sic csse nt fnclum cst, quia bonumerat sic
dicilur, bene sonat: Deus vull bonum Si vero dici- fieriet sic essc ut faclum esl, et non aliter esse. El
lur : Deus vull malum, grave esl audilti cl iion fa- sic essebonttm erat eliamin eo qttod bomimnonernt.
cile rccipil hoc pia mens dc bono quod mnltimvult. Et ipsum quod bonuin non ernt non voluit, scd csse
Yidelur enim hoc solum dici cum dicilur Deusvult ipsttni voluit qiiouinniid bonum eral. Et ctim fa-
inalum, quia bonus malum diligil el approbat quod ctiini est, id factum esl qtiodvoluil; qiioniam ho-
pravum cst, el amicam sibi repulal iniquiiatcm, c.t iiiiin erat, ct hoc voluit. Tamen dicis : niiiius
gaudelquasi de consimiliel bonum putal quod iwa-" babuit volunlas ejus et minus adepta esl et inimis
liiui csl; el idcorefuiai hoc mens pia; non quia qnoj implela, el imperfecla remausit; quia factum non
dicilur non benc dtcilur, scd quia quod bene dicittir cst bonum qttod voluit: et qtiod noluit malum
non bene intelligilur. fuctum cst. Non ergo consideras quod sicul ma-
CAP.XIII. Quod Dcusnon vull mala, quamvisvelitut lum con babei quod fncltim esl quod noluil; ila
mula siul, quia hocbonumest. neque bono caret, qtiotl factum non est quoJ
Non enim boc solum dicilur sed in eo qttod dici- voluit. Quod eniin vull et diligit hahet; et quod
iiu- nliquid inlclligilur quod non dicitttr, quoninm uon vult et odil non babet. El quod vult esse adi-
mnliim csse vull el inalum non vttlt. Quodsi hoc piscitur quia fil; el qt.od vult non esse similiier,
solum inlclligendum est, in eo qttod dicitur, vult quia non fit. Et nunquara cassa est volunlas ejus ut
Deus mnlum diccndum omnino non cst, qtioninm non fi3t quod vult, neque iiifirma aliquando ut liat
noii npprobnl illud prorsus, neque existimal bonum; quod non vult.
tseJ tontrariiim juditnl sibi bono ninlum, el a suo CAP.XV. Quomodomali excusabilesnon sint auamvit
nlienum, et non dcsiderat illud quasi coiivenieits, per eos voluntasDei intplealur.
et concordiam habens cum eo quodipse est, cl t-um ry Sed foiiassis iterura mali excusabiles videantur
co quod nb ipso est, et cttm eoquod simile sibi est; cum mala faciunt, quoniam volunlas Dei implettir
sed cxlraneum cl longinquumet in omni dissimili- eiiam in malis qtix faciunl. Sed voluntaie stia niali
tudine conslilulum. Et lamen vull esse malurn, et judicantur, quia Dci volunlati contrarii sunl. Non
in eo non nisi honum vult, quia bonum csl malum quidcin voluiilali ejus resistendo tit fial quoJ nou
esse; et non vull ipsum malum, quia bonumnon vult fquia non possunt; sed resislere volendo quia
esl ipsum mnlum. Sed vult bontim tanliim; et dili- nialisunl. Et ipsa raalnvolunlas culpa esl qua aliuJ
git et deleclalur iu co, quasi in suo cogualo ei volunt; facullas aulem justa qua aliuilnon possuut.
amico et proximo. Et propter boc bene sonat et Et ctim volunt quod Deus vuli, non ideo honi siinl,
libenler accipilur curadicilur Deusvult bonum, quia quia non propter hoc volunt quia Dcusvult. El quod
illud tanitim diligit el non roalumcum quo sibi par- volunl ipsum Dcttsnon vult, quoniam mnlumvolunt
ticipalio nulla esl, neque similitudo, sine his qux et malum Deusnon vtill. Approbantenimcl diliguttt
sunt ab ipso et qux bahent similitudinemcum ipso. quod Deus odit; ac per hoc Deo contrarii sunl et
Itaque vult Dcus bonum, ct non vnlt Deusmaliiin; mali, et peccntores, et rci. Non quidem faciendo
et vult omne bonum, et omne malum noti vu!t. Et qttod Deusjuste fieri noluit, sed am.iiido ct appro-
2M DE SACRAMENTIS.LIBRI I PARS IV. 249
hando quod Dcus non diligit. Non igitur in eo quia jA salc bonuin est. Et omnc oontimipstim est, quoiiinm
Ct quod fit vohiiilnleni Dei iiiipediunt; sed in ipso omnium bonuni ipstitn csl, ncc extrn ipsiim bonum
qnod fita dilectione Dci recedunt. Et mali sunt non est. Quod aulem ad se bontimnon est non vcrc bo-
efficiendocontrarium ipsius voluntuli, sed amando num esl nec verum bonum est, sed bonum laiiluni
contrariura ipsius dileclioni. Et sic quidem voluntas diciiur, non quia ipsum bonum est, sed qtiia ex
Dcisemperimplettir, et non excusantur mali propter- ipso bonum est el prodest.
ea quoniamin eis et per eos voluntas Dci impletur. (CAP.XIX. De tribut generibusboni.
Qttoniamnon sua voluntate ad implcndam Dei vo- Bonum ergo summum est quod ipsum botiiimest,
lunlatera diriguntur, sed occulta ipsius dispositionc et ad omne bonum, bonum est. Mediumvero boiiuni
qua aliud non possunt ad implendam voluntatem est quod ipsnin bonum est, et ad aliqttid bontimesl.
ejtis conducuulur. Sed dicis iterum : Si Dcus voluil Bonum auleni infiraum el quasi extrariutn et dcno-
iia esse totum ut faclum est quoniam bonum esl ita ininaiive solum el couduclumet non proprium bo-
esse toltim, et non aliler esse quam factum cst; cur niini; quod ad aliquid bonum est, et ipsum boiuimj
ergo pnecepit quod faclum non est et prohibuit quod iion esl. Quod eiiim ipsum est bonum nou est, seil
factitm est, cum bonum sit utruiiique, ct factuin quod ex ipso esl bonum est. Et idcirco srctindum
DOIIesse quod factum non esi, et factum esse quod "' i
nliqiiem modtim et ipsum bonttm csl, qiioniam e::
factum est ? Quare non potius prxcepit ul hoc fieret ipso bonum est et prodcst. Et ex ipso botuim csi
solnm quod esse bonum eral; et ul hoc solum non esse eliam qttod ipsum bonum non csl, qttia nisi
fierel quod non esse bonum erat simililer? esset ipstimquod bontim non est, essct quoJ ex ipso
CAP.XVI. Quart prmcipit Deus omnequod prmcipit. bonum est. Neque idcirco prrestant mnl.t qiiotiiain
Sed bic altius modum el causam prxcepii consi- ex ipsis bonum esi; sed seiviunt prreslanti et lar-
derare oportcl el prohibitionis, secuiidum etiiinJem gienti, quia per ipsa non est quod cx ipsisest.
modum. Oroneeniin pra-ceptum vel prohibitio aut CAP.XX. Majus bonum ette iltud quo majus bo-
propter ipsum fit cui fit; aut propier ipsum a quo num est.
lil; aut propter aliuin pro quo fit. Totn auiem prx- r.iim atitcm conctirrtint duo ad uiutin quoj cst
cepti ulilius et bonuui sive in eo quod facicndum bonum el alicui non est bonttm, et quod boiittmIIOII
prxcipitur sive iu eo quod cavendum mandalur, ad est et alicui houum est ct utrunit|ue esse non potesi,
eiim solum referlur pro quo fil: sive idcm sil ille, scd c duobus altcrum solum esse necessc est; mn-
sive alius ab eo cui fit, vcl ab co a quo fit. Finis jits bonttm est hoc esse quod bonum esl alictti
aiiteni mandati fructus cst et utilitus et cansa et bo-.r>t-lianisi ipstim bonum non csi, quam quod est bo-
num quotl consequitur posl consummationcinprx- ntsmsolum et alicui bonuin nou est. Ex eo eniiu
cepti. Et boc bonum ad cum tanltim refertur pro quod bonum non esl et alicui bonum est, illttd utiam
quo fil prxceptum; el illius bonum debet esse im- sequi necessc csl quod bonum est et alicui bonuni
pielio prxcepti. cst: quod majus omnino bonum est qiiam qtiod so-
CAP.XVII. Omnequod bonum.dicilur vel tecundum luni bonum est et alicui non boniim esl. Non eniui
te, tel ad atiquid bonum etl. honum esset quod bonutti non est ct alictti bomtiii
iteruni considerandum esl, quod omne qnod bo- cst, nisi ux eoessetquod bomiinest el alicui hourini
num dicilnr, aut secumliim se bonum dicitur, ant csl. Ilnqueqttod lioiitimcst, qitoniam ipsiim hoiiuin
ad aliqnid. Quod secundum se hoiiuin dititur - est, boiium non esl alicui qiioniain ex ipso boiiiiin
subslamialiler bonum dicilttr, quia ipstim bo- non est; et quod boiium uon cst, quoiiinm ipsiiiri
num esl. Quod vero ad aliquid et non scctinduin boiiiun IIOIIesl,bonum esl alicui qitoiiiumex ipso l;o-
ee bonuni dicilur, non substantialiter bomim diti- uiim csl. El contingil boc nliqtiniulo,ei in fruusuo
turquia ipsum bonum non est, sed accidenlaliier omniajiidicantur sive bona siul sivc maln. Quoniaiii
et dcnomirustive,quoniain ex ipso bonum tst. Quod- Scriptura manilcste ostendit qtiod boiium uiiiiniei
dam ergo bonum,bonura est, quoniamipstim bonum D ljoniiui ipstimaliis est odor vilm in liinm ; aliis odot
est. Alimlautcm bonum est, quin alicui boiutmest, ntortis Utmorlent(II Cor. n); qtioniam ex bono iua-
et ipsum bonum non est. Quod crgo boiium cst ct ltim ct cx malo boiinm, ct bontim malis ail mnlriiu,
sibi bcnum est ctalii bonum est, in tolo bonum est. cl maltim bonis ad bonum. El quod bomtiii iu toni
Quod autem boiuun esl et sibi bontim est et ulteri est majus esl qtiam quod in parle est solum .*e; hoc
bonuin non est, ex pnrlc bonum esl, situt quod l.o- piobatur in Iiunc niodtiin. Oitine cnim iinivursaie
iiiim cst el altcri bonum esl el sibi bonum non esl, ' honiiin, mnjus esl quam id quod in pnrlc constat;
cx parlc bonumest. cl quod conducit mngis ct cxpcdit, majiis ipsi::n
iiieritonoininnlur.Nuncautcm congregemtisin uiuirii
CAP.XVIII.Quod tecumtumte bomwt dicittir el uni-
vertaliier dicilur vere et titmme bonitmeste. ct colligainiis qttx dictn stmt, qiiouinm intplelin
Est adbuc aliud bonum et excelsius bonis aliis onniis mandati bonum illi csl propler qiicrn fjctiiiii
quod et vere kontim est, quin in s-e bonum csi, et csl ipsum mandntiim. Et qttoiiinmoiirriebonum riut
uuiversaliler bonum est, quin ad omnia bouum est, per se bonumesl aut ad atiquid; ct quod per so ho-
et omniumbonutn est. Quod enim in sc bonnm est num non cst et uiiciii bomtm cst, niajti.*- cst boannt
vere bonum est, et qnoJ oinnium boiiumest ur.iver- quam qtiod per sc sohim est ct alicui boiiuttir.oa
aa iiucoNis DE S. VICTOREOPP. PARS 11.— DOGMATICA. m
cst; et quod magis conducitel expcdil, 'urc setnper A impedire non debuil, et non bouum erat qimd ma-
niirjtisxsliinalur bonum; quoniam in fiuclu suo est lutn eral alictii, cujus auctor esse non poluil. Et
omne bonum, et est tanium omne quuntum est bo- ideo prxcepil unicuique quod bonuin erat, ct quod
num. ilii honiiin erat; et prxci|iiendo illud significaviise
CAP. XXI. Quod Deus propter se, id est pro utilitate velle illud; el sunt signa voluntalis ejus prxce|<ia
sua vel commodo,nihil prmcipit. ejiis, et vocaulurvoluntns ejus, quia signa siint vo-
Nunc ergo videamtis omnc quod prxcipit Dens, luntatis ejus. Quoniaravult el approbal et diligit et
Qtruinpropter se praecipit,an propier illura cui prx- amica sibi judicat bona qux prxcipit, et mala qux
eipit. Si propter sc prxcipit ad bonmn ejus cst probibel odit cl deteslatur; et non invenit concor-
quod prxcipit, ct bonum illi est prrrcepti sui iniple- diara ci amicitiam in illis, ct vult uineu ipsa esse
tio. Scd quomodoprxcipit propler se qni profectu mala quru non vult, propler majus bonum quod ex
non indigel in se, neque bonoalieno adjuvari potcst, illis est, quod magis vult. Sed non pertinet ad nos
qtti melior esse non potesl? Clnmal hoc Scriplura, ncque exigitur a nobis nisi quodnoslrumest et quod
el perfuctor mandati in Scripluru : Deusmettsettu, bonum iiosiriui) est, lanium ut faciamusct appro-
quoniam bonorummeorumnon eges(Psal. xv). Ergo bemus el diligam-is in nobis, sicut et Deus diligil
propter sc non prxcipit Deus quod praccipit; sed B ct approbat honuin nostruin in nobis; utei similes
propler illum cui prxcipit, quoniam botium esl illi siinus diligendo el fnciendobona , sicut ct ipse bona
quoJ prxcipitur cui bonuin prxcipitur. tanlura diligit et facit. El cttra prxcipitur nobis
CAP.XXII. Quod Deus hoc unicttiqtteprmeipereha- quod bonum nostrum esl, significntur nobis qttod
bet, quod bonumesl ipsi cui pmcipit; eliamsi bo- Dcuslioc vull; el pertinet ad nos ila seniire et ita
num omniumnon est. credere quod Deushoc vull quod prxcipit nobis ul
Quouinmergo proptcr illum mandatttmfil cui fit, faciamus. El non fil lumen nisi lanlum quod ipsu
ipsuoi inaiulaium; bonum ipsius essedebet cuiman- vult fieri.sive faciamussivenon fuciamusquod prx-
datur niaiidatura. Neque aliud mandari debel nisl ccpit nobis. El si facimus bonuin, voluit hoc Deus;
«luodbonura illi esl cui mandatiirinandulum.Fruslra ct voluit quia fuctumesl hic, et approbal quod fa-
riiiin mandatum fieroi, si illi propter quem fieret ciiunest et quod faciiim est; vult quod facium est
liontimnon essel; maxime cum a bono mnndatuni etbonum est. El si facimusmalum vull quod nori fa-
esscl qui nihil prxter boniiin maudare deberel. Ne- cimtisbonuin; etapprobut illudquoniam bonumest,
que enimCrealura*sureDeusauctor maliesse debct, et non approbat ronlumquod facimusquoniammahim
iieque causationem illitisassumeru sibi quasi do- cst; et tamen vult quod fuctumest quia factum est,
cendo corruperit quod creaverat incurruplum. Non ' -*quoniam id bonum esl quodfaciumest, el vull ipse
ilaque babet aliud illi prxcipere nisi solutn quod quod bontimest. Et constat omnipolensvoluntas ejus
ltonum cst illi; a quo Iiubeiillu totiim quod bonum certa et firtna iu beneplatilo suo, approbans bona
liabet, et quod malum l.ahel niliil: Quoniam igilur el permiilens niala propter bona, qux nec potest im-
Crcator nulli creaturacsuu; nuctor mali esse polest: pediri ulnon fiul quod in ipsa cst, nequc infirmari
liocsolum illi prxcipcru hahcl quod bonumest illi, aliquando ulfiat quod in ipsa non est.
ul sincera sil cjtis iustructio, quetnaJmodumcondi-
CAP.XXIV. Quod operaito el permissio Dei signa
tio incorrupU fuit. stttitquid essebonumsit, etiam si illud bonumtion
CAP.XXIII. Qnodbonumunive.rsitrttisDeusimpedire sit; prmceflioet prohibitio signa sunt quid boiium
noit liabet eitamti illud alicui bonuinnon est. sil, etiam si illtid essebonumnon sil.
Conlrngitaiitein quod bonum est alioujus, bo- Etscquunttir post ipsamsigna ejiis, permissiocjus
nuin esse illius, et non esse honiim ad oninia; et el operalio ejus; et osicndiinl quod in illa est.quo-
ileruin quod niuhimest alicujus malura csse illius; liiain in ipsis idein esl. Et ndtiuntiir prxcepta et
el boniiinomuiiiin esse, quoniam ex eo bonum est prohibiliones, et stinl ipsnqttoqucsiguu el deiiton-
omniiun. Et quoil l.oiiuni cst el ulittii boiiiimest, -, stralioncs voluntatis suinuiaect complucili xtenii
minus esse bonuui quamquod mulumest ct alicui per npprohuiioiicinet dilcclionem;el nonsimiliaqui-
mnlum esl; quotiiamcx eo ipso majus boiiiiin est : dcm sigunprioribus, sed dcmonstratiouestantumet
cx quo omnium bonum est. Et mnjus bonum cst siguilicalioncs appiobationis el complacili in co
csse illud rupio niajus hoiuim cst, elium tuni illud quod bonum sil; tl non inco quid essu bouum sit,
iilicuiboniim non cst; qtioniainin toto hotitim est. sive bonum ipsuntsive malum sit. Et itlcosignificant
Non dchet aulcm in coinpensatione minoris boni ipsa noii hoc qniJem quod iu siimnia sit vohintale,
iiiipediri quod inrijuscsl bonuin uh illo qui oplimus utfiut, sed quid in complnciioetapprobulioncsil si
usl. El diximusquodinajus boiitimest csse bonum fmt; cl itiiiien iiiiiimque voluutnlisussc et boc ho-
ex malo ct bono, qtiam ex solo bono. Pcrmitli iiuni esse elium si uon liul : illud auteiii sic buiitiin
ituquc muladcbuerunt ut essent, quouiumut esscni csse ut liut.
i.l Irmiiim crat ex quihus bonum fiilurum erat. CAP.XXV. ReneptacittimDeicsse aliqttando ad rem;
Pru-ccpit ilaque Deus quod bonum eral singulis aliquundo ad aclunt[rei.
et pcrmisit quod boiium erat universis. Quo- Quicunqueergo distiuctionemfucerevoluerit, lo-
niaat et majus eral bonum universitatis quod queus de vcltintaie Dei, hoe diccre ootest. Diligenter
**J DF. SACRAMENTIS.LIBRII PARS V. £16
considerandumest quomodo quidera Deus in alio A proseculi sumus. Et siini alia ranlta fortassis
lioc vull quod ipsum cst; iu alio autemsolum hoc, comprebeiulinon qux
possuut et fugiunt ab inlulligenlia
quia ipsum est. El in co quidem quod vult ipsnm ct sermone nostro.
quod est rem approbai; in eo vero quo vull ipsum, CAP.XXVI. De rerum ordine in primit et tecundit ct
quia csl actum rei. In eo auiem quo approbal reui teriitt.
el non aclum rei, vult aliquid et nondum adhuc Sic igilurconslnt rcrum ordo, ul post prima po-
esse vult quod vult. In eo vero quod approbat actura steriora seqitantur. Prima omniumrerum estvoltm-
rei et non ipsam rem aliquid esse vult, et nondum tas Crealoris, quoniam ex ipsa sunt omnia. Post
lainen ipsuin vult quot! esse vult. Neque enim ipsam sequuntur qux sunt ex ipsa. Priina simt
bonura estesse omnc quod ipsura bonuraest; quem- qux sunt in ea; secunda snnl qure cx ca sunt. Qux
admodum aliquando quod malum esl esse ipsum in ea sunt xterna stini, nec gradum habent nec
malum non est. Et nonvult Deusnisi quod bonum successionem, quoniam in unitalc consislunt el in
cst, etiam cum ipsum essebonum non esl. Et non xtcruiiale non iranseunl. Qux ex ca sunt creata
vullessc nisiquodesse bonum est, etiam cum ipsttm sunt pcr eam, qux causam surapserunt ex ipsa non
bonum non est. El cum vull aliquid quia bonum subslantiamin ipsa; quia divina nalura siibslantia-
cst, et ipsnm esse non vult quia boniiinnon est, B literex se non gemiil qux causaliter creavil; quin
perficilur volunlas ejus el non rcmanel sine effectu, non polesl naturaliter idcm esse qui fecit el quod
etiam cum res non perficitur, quia sic vult cl bonum faclumest. Qux igitur fuctastint unuin non suni, et
est quod vull. Et cum non vull aliquid, quia malum in his quxdam prinia sunt, quxdam secunda; non
est; et ipsura esse vull, quia bonuui est: perfitilur prima ad prima sed ad secundaprimn. Qux enim
volunUs eum res perlicitur, quia sic vuli cl bonum ad prima ante se secunda siinl ad secuuda, a se
esl quod vult. El semper impletur voluntas ejus; et simt prima; et secunda ab ipsis; terlia smit ad
nunquam cassum eslbeneplacilumillius, quia bonum prima. Qux involuntateDeixiernael invisibiliasunt,
esl semper quorivult et est seraper ut vult. Et hxc prima oninium siint. Qtix ex voluntaie Duitetnpo-
sunl quinqueproposita,beneplacilum, ct permissio, ralia cl invisibilia sunl sccunda sunt posl primn,
operatio, el prxceplio el prohibilio. El dislinguilur quretemporulia el visibilin tertia post secunda. Et
beiieplacitumin eo quo rcs approbalur, et in eo quo in ipsis visibilibusqux rationalia sunt propinquiora
approbulur actus rei. El distinguiiur operatio in eo stint invisibilihus, quia iu ipso invisibilia sunt qnrc
quod operatur, el iu eo quod cooperatur; quia alia ralionnlia sunt. Ponuntur ergo priino loco causx
fucil Deusoperandoqux solus facit, nlia cooperando -, primordialesct invisibiles ct increalrecrcaiidorum
qux solus non facil. El distinguilur prxceplio itt omniuroin menlc divinn. Secttndoloco angclicana-
eam qux jfit exlrinsecus per sermonera, et in eam lura iuvisibilis quidem sed creau. Teiiio loco hu-
qux fii intrinsecus per inspirationem. Et constal in mana visibilisct creatn, secundiimaliquid invisibilis
bis otunibusquod de voluiitaleDei dicendumfuerat, et sccundumaliquid visibilis. Quarto loco creatttrn
quod est bcneplacitum ejus et signum beneplaciti corporea in toto visibili»et in tolo tcmporalis. Post
ipsius. Propler quod et multtedicunlur voluntales primns ergo causas incrcatas etinvisibilcs exibit
tjus cum sil uua voIunUs ipsius, quia sunl mulla ronsideralio, et procedet ad angclicam natiiram ru-
signa voluutatis ipsius. Sicul scripium est: Magna tioualem et invisibilem.Deindead hmnanam visibi-
tunt operaDominiexquititain omnetvolnnlatetejut lem ct rationalem, de qua propositum primum fuit
(Ptal. cx); propter ea qux ex ipsa el sccunduin uf consummettir. Nam de visibilibus quiilem qua-
ipsa sunt multa. Hicde voluntatc Dei diximus, quo- posirema sunt idcirco primam proposilionem fuci-
niam ipsa est prima causa rerum omniumsicut no- mtis, ul de his quar*palent ad laieiiliom cognilioiiem
bis propositum fucral, et secundum iiitelligciiiiain hiiiiiiiiiaiiimcnttiii coininodiusduccremus.

PARS QUINTA.
ET LAPSU, ET C;ETERIS QU.-E
ET NATURA,ET CONFIRMATIO.NE
DBCREATIONEANGELORUM
AD 1PSOSPERTINENT.

CAP.I. Qumde angelit tint inqulrenda. ftcti sunt dum (lividerenltir aversione ct conver-
De natura angelorum post alia qux dicla sunl dc sione, cl quomododisposili sunt dum judicareiuur
rmundiexordio,el idcirco prxmissa siint ut de visibi- dumuatioiicet glorificatione. El de numcro ct do
libus ad invisibiliaconscendamus,quxslioncm pro- ordiiiibus, cl de exccllentia, et de bOminibiis,ct dc
ponilis, ipiando crcnti suul angoli el quales facti differenlia donorum, et dc officiis cl de modera-
suul dum coiidereutur priiiium; deiude quales cf- lione, ct gubcriiaiioncDeiin illis; ct multa alia qitrs
2J7 HUGONTSDE S. ViCTOREOPP. PARS II. — DOGMATICA. 548
ronsequuntur ad illa et qiiae continentur in illis. A qua futnra eraut; sed quasi minus eranl singula
Proplerea nos oporlet de muliiludine rerum lalen- perfeclo et unumquodque hoc atiquid et non lotttm
tiiim sccundum noslram possibilitatcm, dortrinam 'scciindum ralionem el discrelionem uniusccjtisquc
formarc; et non promittere quod consequinon pos- qtirc ratio omnra conlinebal; et major erat in toto ct
sumus. quasi superabundabat singulis. Et ideo non eranl
CAP.II. Quod in prineipio creali sunt angeli. singula hoc loluni,' sed in toto ernnl sirignla,quo-
Scriplura dicit quoq prtmo ommumcreata est ta- niam totum ad lolum et singulaad singula.Et lamen
pientia (Eccli. i); etiiuelligimus sapiehtiamcreatam Deo iu parte nibil ininus erat qunm in toto, quia
rationnlemcreatuiam dici; quoninmelipsa sapienlia pars et toluin tinirtn eml; sed ratione el provideniia
est sicut lunnenlucens ex lumine, non lumeri illumi- una discrela sunt qux fulura erant in parte et lolo,
nnns. Nam illa sapienlia qux sapit, sapientia ista ct minusfulura eranl in parte quam in loto. Ideoet
crcatanon e&t,nec crealura est, nec aliunde esse ipsa in raftone mintis habueruut, quoniamex ratione
Iiabet sicut alinnde sapere non bnbet. lsta au(*i-m minus futura fuerunt. Tamen Leus minus non ba-
qure de semelipsa snpere non babet neque esse ha- ' huit, qui in toto tqtus fuit et perfectus el unus.
beta semetipsa el ipsacreata est, et inilium habet. Propter boc ergo rationali creaturx non nnuro ali-
Et dicit Scriplura qtiando fac ta est snpientinista, qtiid aut hoc aut iilud in ratione divina pro excm-
quoniam primo omninm faeta est sapienlin. Et rur- pla,ri suffieerepotivjt,ad ctijtts similitudinem fornia-
sum alia Scriptura dicit : In principio creavitDeus retur; sed qnasi lotum assumpsil Deum ut ejus
emlumet lerram (Gen. l)."Et vidcnlur quxdam con- ipsius imago fieret, ct expressa est ad lolutn xmu-
traria oriri asserlionibus islis. Nam • si primo om- . lans perfeclionem. Ut sicut Deqs spiritus erat, et
riiumcreata esl snpienlia, omnia ]iost ipsam facta untis erat, el ih ipso loium erat secundum rationem
sunt. Et facta sunt post ipsam ccelum et terra, ct et providentiam et prxscientiam et causam, sic ipsa
ipsa lacla est ante ccchim et terram. Iterum si in spiritualis essel capax in uno prxscientix et provi-
principio crcavil Deus coelumet terram, nihil fa- dcnlix et ralionis el providenlhc omnium. Eteluxit
ttum est ante ccelum et terrnm nec facla est ipsa perfecta imago imitans auclorem suum, et apparuit
snpientia ante ceeUiniet terram, quod simul stare qttasi ipsunj in altero, et idemunum. Et invenla
non potesl. Propter hoc nedivinarum Scripturar.um sunl in secundo quoque qqx et in primo secunJum
leslimonia conlraria esse- vidcanlur, quod sentire- xmulationem et imitationena,el imaginem ct simi-
las omninonon est, reqtiirimus injclligenliamvcri- litudinem ratiQiies cl crwsx -et simililudines et
m.is quoiiiumin veritute non repugnat quod verum Q fpnnx, disposiliones et providcntix fulurornm qux
tsl. faciendafu-crant.Et cura facla sunt illa qiuc facta
CAP. III. Quod rationalis crealura prtma omnium sunt ad siroililtidinemhorum fucla snnt qttx erant
facla est dignitale; quoniamad ipsamrefertttr aftn*- in secundo fncta; sicut facta stuit ad similiiudinem
ditio reliquorum sicut ipsius conditio aa\ Deum illorum qux in primo erant non facta. Secundum
referiur; quoniam ad simililudimemDei facta est hujusmodi ralionem el consideralionem corporea
sola.
creatura post secundam tertio loco est crCaturam
Dicimusquod creatura ratianalis prior facla est, rnlionalem, quouinm nd enm esl fucln, sicut ralio-
rt post eam facia est corporea creatura; non tamen nalis ipsa ad priiiiain facta esl increalam naturam.
tempore, sed causa soiutn et respeclu et dignilate. CAP.IV. Quod in principio primo simut facla stint
Num ipsius. crcaturx oorporex condilio ad ipsam 01corporeaomniain maieria, el incorporea in un-
refurtur creaturam rationalem, et secundura ipsatn gelica natura.
perfecta est, sicut ipsius condiiio ad solura creato- Qtiantum vero perlinel ad momenia lempnruinet
rem referttir; quoniam seciindum ipsum facta esl inlervalla el spatia, hoc interim commodiuset ve-
sola. Sola quippe rationajis creatura ad simililudi- rilati vicinius profilemur, quod simul in lcmpore
nem Dei facta Icgilur'; et non dicilur quod creatura D upo et in printipio lemporis quando lempora ipsa
aliqua prxlcr solam rationalem ad similitudinem cceperunt, facta esl sive cre.ita pariter rerum om-
Dei fnctn sit, licet omnis oreatura in ralione'divina rrium visibiiium materia, el invisibiliumin creatura
cl in providentia aelerna ipsius causam et simililu- angelica et spirituall natura. Nec fuisse in lempore
dinem habiierit ex qtta el secuiiduiii quam perfecta uee coepisse alleram sine allera, nec prius unam
sit in sua subsistentia. S,edmagna differeiiliaesl et quam alteram, sed utranique simul in lempore et
dislantia magna simililudinem in Deo babere, et cum temporc; et tamen priorem fuisse ad quam
ipsum Deum siinililudinen! habere. Quamvis enim facta est altera in qua fuerunl exemplariasapieiHiae
in Deonihil esse possit quasi minus aut djversum quornm effeclus sunt et expressiones qux visihilia
aut aliud a Deo, longe tamen aliud est facluni esse condita sunt, cx hoc modo primo omnium creata
aliquid ad similitudinemipsius quod in Deoest; et esl sapientia. Qui aulem dicurrt ante ccelumcl ler-
in ralione ejns et in providentia ipsiqs, el factum rani angelos crcatos, ct subsliiisse ante omnia qux
essc nd similitiidinemDeicl Deosimile csse. Nam mulnbilia facla stint, ct compulant spalia ct annos
in Deo quidem omnia erant anlequam cssenl in se etsxcttla quibus antemundiconstitiitionem Duoser-
sccuiiduiiiralloncm et causara et providcniiam cx vieruni, asscrunt quod cum mundolemous ccepit.
M9 DE, SACRAMENTIS.LIBRI I PARS V. 250
et ncn fnit tempus ante munduro, quoniain muiahi- A , sistentes, babenlcs ingcniiam ralionem et formam
lilns non fuil; el tamen fuisseangclosimmutabiliter sapientix concreatx et qualiutem spirituolem in-
et iiiteraporaliterpriusquam mundus fnclusest; et lelligenlix capncis secundiim modum et mcnsurnm
cum muiuluscoepit iiinc primura coepisse (emptis, coiidiiionis profectus sublimioris et illustrationis
quoniam rnutabililas cccpit; effaclttm mtiiidiim iii supcrventtirx in ipsos. Liherutn qiioque arbilrium
principio lemporis. Sed nos intorim magis approba- mox-cxordio insitum innatum pariter possidentes
nius quod drclumtes,tpro captu inlelligentix nostrx quo poterant. sine violentia ad utrumlibet propria
snlva reverenlia secretorum iri qiiibus nibil lcmcre voluntafe deflectl; in altero adjull sine coactione.in
asserendttmputainus. Et ad luiHCmodum inierim alte/o derelicli sine oppressione.
definiviinus, quod simul facla sunl omnia visibilia.' CAP.VIII. De quatuor proprietalibut naturm anae-
el invisibilia(Gen. n); sir.ut Scriptura dirit : Qtii ticm.
vivilin wternum creavit omnia simut (Eccli. xvin). . Si quis igilurquxrat qualis in exordio suo fucta
CAP.V. Quod corporeaet incorpprewnaiuraelsentn- sit vel condila spiritualis nalura, qiiatuor sunl ista
dum aliquid informis facia esl; et secundumali- quxproposuimus eldiximusangelisin cohditionesua
quid formata. ' altributa hoc est
; primum substaiuiam simplicem
Omnia quippe simul condila sunt quoniam uno "* elitnmaierlalem; secundum, discreiionem persona-
el eodera lempore pariter coepissecredilnus et visi- lem; el lerlium formam sapientix et inlelllgentix
hiliiun onmium materiam et invisibiliuin naluram ralionalem; quai^tumvero sive ad bonum sive ad
iilramque informemsecundum aliquid et utramque malum liberam inclinandx volunlatis et electionis
seciindttmaliquid formatani. Sicul eiiim yisibilium proprfx potestatem. Et sequitur ppsl hoc considera-
ct corporaliumomnium mnieria in exordio illocon- tio magnaynecessaria ad inlclligentiam veritatis et
ditionis primariseel formam confusionis babuil et de spirituali subsiuntia eorum, el de sapienlia ipso-
'
non babuit formam dispositionis dotiec postea for- rliNi,et de libeftate arbitrii, et de caeieris qux circa
murctur et ordinem concederet ac dispositionem; ista consibiiiiii,utrum omnibus xqualia ernnl qux
ita spiritualis et angelica natura in stii conditiorie rpqunlileromnihus inciant. ^Equnliler, enim oinni-
per sapientiamet discretiouem secuuduin babiiiin.i 'bus incrnnl qux communia omiiibus ernnl, tle qui-
naliiiaeforraaU fuif; et tnmeii illani qunin poslcri hns nihil cxcipiehatur qtiod non crnt in oninihiis.
per ainorcin tt conversiouem ad tieatoroni siium Sed nontiiimconslat nn xqunle urat quoJ ;ripialile;'
acteptura erat foruiam uon hubuit, sed eral informis- ineral. Et hic qiiarrenihimesl priinum do snhslnii-
sinc illa formunda'ab illa. •<
^^ lin, postca de formn, ac deinde dc potestaie. In
CAP.VI. Quales [uerunt angeli qttandoprimo facli p-ersonisenim substanlia esl, in sarjientia forma.
Sltlll. in arbitrio polestas. Ad sitbstr)ntiam quidem perti-
Amplius adhuc pro eo quales facti sitnt angeli dt- net naliirx subtilitas; «d formatn atttein intelligen-
ligentius invesfigatnin ralioncm proponinuis. Nam lix clarhas. Ad potesiaiem vero nioliis intelligibilis
diximusquando facti sunt, qilod fncli sitnt iu prin- et ap-petitnsel voliiiiialisralionalis habililas.
cipio; et'prima creatura aulequam nihil factlim est, CAP.IX. De differentia subtlantimspiritualit.
secundum qttam Jacluin est, ct quod fuclum est Hoc ergo quxrilur uirtim essentix illxrationales
cum ipsa. Unde et secundtim aliquid ante omnia qux spirims crant; et na&ira siniplices, -etvka im-
fucta cst ipsa, qux forma esl omnium et causa. morlales, unius subtilitatis vel pnriiulis sive vigo-
Deiude au.tcnioportet ostendere quales facti sunt ris ejusdem vel quolibet alio*noinine sigiiifioanduin
. angeli tunc in ipso primordio et prima subsistenlia'* sit quxlibet cssentia bona, sive alia melior aut de-
et inilio cohditionis sux; in eo qnod primum esse ccntiorforma jnre appellaiur, crcataesunt. Sicenim
el *
toeperunt, quale illud fuit, quoil primum fuit ih corporum nalura se demoiistra't; et sunl quxdam
eis conditum esse. ' corpora solida magis et firmn, et alia puriora appa-
,
CAP.VII. Quod non tunt facti de maleria prmjacente]D tent et extersa magis et muiidaet clara el qtiasi
tieut corporea. meliorem et digniorero suhstaiuiam vel essentium
Nonemm in materia prxjacenle creata est spiri- vel formam habenlia; et alia levia el coaptmta et
lualis natura,' quemadmodum corpoream diximus prompla el inlegra et incorrupla magis; et alia
conditam fuisse; quoniam non ila esl, neque simnl fragilia et corruptioni proxima et inlinna e't fecu-
ipsa cujus subsUntix simplicis non aliud csse polcsl leiua et vilia et ponderosa el ihcongrua1.El est pul-
id quod efet,el id de quo est. Quia unutn et simplex chru tamen iu universilalis coippage et ordiife isU
et individuumet immaleriale esl lolum quod est; sed diversilas, in qua rainus bonmii malum non est, et
facta esl in sua natura et esse quanlutn ad sulistaii- diflerens bonum majus bonum est. Ad huuc ergo.
tiam spiriuialem perfecta; non ut niassa aut coufusa moduro ralionahiie est illas quoque spiriluales na-
materiaiit rudis moles, aut acervus, aul congregafio turas qux universaliter bene conditx sunt, conve-
runiulala, aut exiiis aliquid quod illam non conlin- nientes puritati sure et excellentix; non indignns et
git, sed personaliter distincta et expressa et consi- in essentiact in forma differentiascl gradus in ipso
gnata numero spirimalis el intelligibilis discrelionis mox exordio cognitionis srx accepisse, quibus alii
n muhiludo raliouulis el inlelligibilesspirilus sub- supuriores,alii iiifcrioresposscnt tonslitui seciuulum
451 HUGONISDK S. VICTOREOPP. PAllS II.— DOCMATICA. «fe
rnoderamen sapientiaecuncta bona crcantis el bcne A CAP.XIII. De triptici poteslaleillorum.
ordiuaulis Dei. El erat priinum Iriplex discretio poleslatis illo-
CiP. X. De differenlia coqnilionit. rtun, quoniain alia pars poleslas qnam acceperaui
ad se, alia quam acceperant ad iuvicem inter se,
Qui enitn subliles naiura magis et sapientia am-
ad ca quae condilione
plius perspicaces creali sunt, ii inerilo dignit.iie alia autem quam acceperanl
ordinata fueranl sub se. Prima poteslas virlutis
superiores sunt constituti. Qui vero et nalura niiiius
•ubtilcs el sapientia minus perspicaces conditi siini, erat, secunda dominalionis, lcrtia administrationis.
merito dignitate inferiores sunt ordinaii, iia lamen In ea potestate quam acceperanl in se, omnes difle-
iil ii qui excellentioresconstiluti sunl sine supcrbia renteserant; in ca vero quam acceperanl inter se
in ea autem quam sub se acce-
pralali essenl, et qui inferiores posiii suut, siue nii- quidem excellenles;
seria subjecii. perant differentes et excellentes. (n ea potestate
quam in semetipsis singuli acceperant, unicuique
CAP.XI. De differentialiberiarbilrii. ad effectumfamulabatur natura propria. In ea vero
Scd et ipsom arbilrii libertatera secundumdiffe- quain ad se invicem babebant; quibusdamsubjecta
re.ilem naturacvirtutem et sapienliac et coguitionis eralobedienlia aliena. Inea autem quam ad iuferiora
et iiittlligentiseviin; si quis differentem assignare B possitlebaiitpoteslale, unicuique secundumvirlulem
volueril non est qui ex ratione occurral. Quia sicut nalurae el dignilatem ofiicii minislerium exbibebat
differensvigor et suktilitas naturse infirmilateirinon subjccta creatura. Iltecde potentia prima ralionalis
adJucit, minorque cognilio sapienliac ignoraiuiam naturai dicta, fuluru:iiivestigationiorimam occasio-
non ingerit; sic liberlas inferiornullam arbitrio vo- nein cxponunt.
luuiaiis necessitalera imponit. CAP.XIV. De triplici cognitioneangetorum.
CAP.XII. ln quolimiles condiii tunt et in quo disti- De sapienlia quoque illoruin in prima considera-
miles. tionc triplex nobis discreliooccurril. Quoniamillu-
Quod ergo spiritus erant, quod vita eranl, quod ininabaniur tripliciler, vel ad tria simpliciler; el
inu^solubiles vel Lmmrtales eranl: xquales omui- erat trina cognitio in eis ut agnoscerentquod facli
bus erant. Quodaotem nalura potenles erant, quod eraut, similiter ct a quo facli erant, el cum quo
cssLMiiia subtiles erant, quo I iulelligcnliasapientes facli erant. In eo quod iacli erant, mali et boui co-
erant, cl libertate volunlalis prontpii ad ulrumlibet gnitionem acceperant, ut inlelligereul quid appe-
et habiles; nonaequaleomnibuscral, et tamen suffi- tendum sibi foret vel quid respucndum secuiidiim
cienter eral. Islas discretiones invisibiles invisibi- _ poleuiiam virlutis in se el liberlateui voluiitatis.
liuui el inlelig b lium nalura solus ponderare potuit ' Sed et ipsius a quo facli erant cognitionemaccepe-
et uniuscnjiisqiiemeusurani el modumet lerminum raut, ul intelligerent el scirenl principium et fiiicm
sapientia sua compreheudere, cujus potenlia condi- suiim a quo condilioue processeraut, et ad ipsiim
tum erat totum.el provideniiaordiuatum. Nos vero debiieraut inlentioiie couverli. Illius vero cum quo
caligante inleiligentia timidc inccdiiuusad illa, et facti eranl cognitionem accepcranl, ul scirenl quid
palpauiussensu cognitiouis infirma:quacvirlule non vel sibi invicem pro divina dispensalioiieet ordi-
comprebendimus.Quasi^itur vis el quauta poientia naiione deberenl, vel quantum in bis quae comli-
fuerit invbibilium esseniiarum; quxve sapiemia, lione sibi subjecla fuerant pro concessa potcsuite
qualisque liberlas, et quanium in bis coininuneom- sibi divinitus sine prxsumptione valeieni. El in
nibus, et quid singulis proprium vcl smgulare ac liuuc inoduin sapientes condilsesunl el discernentcs
differensdalum sil; valde incffabih cst el a seiisu el intelligenlcs spiriluales illas substantix; et tau-
liumano reuiotuin. Sola en m di\iua poteslas et sa- tuni in bis omnibus sapientes quantum incipienli
pientia diviua nec termino nec mensura concludilur; naiur* congruuin fuii, vel pro merito virlulis adi-
et arbilrii libertas aiierni, atque incommulalilis pisceiulonccessariuin.
voluuialis complacilum nulla unquain minoralioae D CAP. XV. Ulrum perfeclifacli tint angeti an imper-
sive necessilatis angustiacoarclatur; sed absolutum fecii.
est ct dominans et superexcellenset eOleax ct nu- Multienim nesciunl el iguorani cxisliraanles su-
lus sui iibertale singulariler perfectum, ac propria pcrDueniem quamdam sapieniiam eoruin quac ad
potcstale pleuum. Omneautem quod creatum esl ex rein non pertinel cognilionem et providenliam et
parle est, et ex parte poieus et sapicns el liberum prsescienliamfuiurorum, et eorura quae circa ipsos
ex parle; quia necomnis efiectus polestali ctfalurx ventura erant fuisse in illis; el aliler imperfeclos,
subjiJ.ur, nec omne occullum sapientix manifesta- et ignoranles, et non sicut oporluit cotisummaioset
tur, ncc omnis eventus electionem sequilur. aut plenos; qualia facere omnipotenlem non decuil ct
volu.itati famulalur; sed secunduin aliquid tanlum perfectum et bouum. Sed non discernunl quod ad
possunl 41 sapiunt, secuudum aliquid clliLeri sunt. perfectioncm aliqtiid facere ut peifrciaiiir quod esl
Et propterca determinanda est potestas eorum ct imperiec(uin; el ideo imperfectum,ul sil primo im-
dcterminanda esl sapicnlia, et determinanda est pcrfectum; deindc aulem pei fectum, ul ab eo perfi-
libc tis. Pot s as autem ad operalonem perlinet, ciatur a quo iinperfeclumfactum csl, ul perficialiir;
»apicKtiaad ceniiilioiicm, liberlas ad volunlatem. non est impcrfccliofacienlis neque lurpitudofncti,
253 DE SACRAMENTIS.LIBIU1 PARS V. 254
quomamet aliler facere poluit qui fecit, el non ali- A in utroqtie. Propterea monstratum est eis quiJ fa-
tcr fieri debuil quod facium est. Sed el l:ic dicen- cicndum esscl non quid esset futurum, ut nulla nc-
dum quod perfeclum est secundum aliquid liabens cessilalc provideulix impellividerentur, sed rationc
toimn quod liabere dcbet, et si non liabeat qtiod dirigi et propria dcflectivolunlalo in ambobus. Et
habiturum est toium. ita boiium ftiit et conveniens; el non est sic repre-
CAP.XVI. Quod tribns modis perfecinm dicitnr: ltcnsioiic dignumopus Dci, quia ila fccil ul bonum
xecundumternvut,secundumnaluram, et universu- fuil.
liter. CAP.XIX. Qttaleseonditi snnt angeli, boni an tnali,
Nam tribus moilis his perfcclio conslal, cl noml justi an injusti, beali an miseri.
natur convenienicr perfecluiu. fist enim seciinduin Sed et iiiulla alia quxriinlur de illa nattira spi-
lcmpus perfcctuui,et secundumnruuram perfectum, riluali, qtiibus curiosilas humanx mentis quicta
el uuiversaliter peifeclutn. Priinum pcrfeclum esl esse non sinilur. Interrogant ulrum boni fucrunt
quasi inititim perfcclionis facienssectimlumlempus an mali creaii angeli, jusli an injusli, beali an mi-
perfecttini; et scquitur quod majus cst secundum seri; cl forlassisalia quxdam his similia. Et, quia
naturam perfectum; et tertium est maximumel su- multa sunt alia qux in quxstionc coaccrvantur, non
percxcellens univirsaliler perfeclum. Secunduia B possumus nos ad omnia prolixa responsioncoccur-
tempusperfectum esl quod babet quidquid temptis rere; sed breviter definimusquia lunc in illo prin-
reqtiiril, et convenit secundum lempus haberi. Ss- cipio primo et exorJio inchoalionis quod hmtiana
cunilumnaturam perfectuin csl quod babcl omnc considcratio ita breve el momenianeumsiurplicis-
qnod veldatum est nalurx sux, vd debilum est.' que instanlis sinc mora el inlervallo primx subsi-
Univcrsaliterperfcctum est cui nihil deest. Priaa stenlix de nibilo in aliquid apparcnlis accipial, ttt
perlectio esl iiattirx conditx; secunda pcrfeclio cst ifl quod priinum omnium illis cral intelligat : hoc
nalurx glorificalx; tertia perfcctio el vera esl in- solum invenilnr in conditis quod natura contulit
creatx naturx. conditionis.Quodcnim cepcriini totiim acccperunt.
CAP.XYH. Quod angeliperfecti stint secundumpri- Etnon poteral in illis ex illis csse quidqttam, quo-
mam perfectionem. iiiam oinne qnod ex illis csl posterius cst illis. Ita-
Et ad hunc moditm non mirabile est neque in que omne quod facli sunt non feccrunl ipsi; sed
qiixslioneitia.ld.iceiiiluiiiquare non fuerunl pcrfccli tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt
angeli condili; quia in prima perfeciiotiecreati sunt, lotuni. Si enim quod facli siint mali faclt sunt,
el ad secundam sub lenia venluri. Qunniam sicat. _ culpa esl facientis non facti; quia aliud esse non
non possunt ad lerliam pertingere, sic nec a secunda potuerunl neqtic faccrc ipsi cum facti sunt luncut
incipere debueruut. Alioqui proficienti locum ad- aliud essenl qtiam facli sunt. Itaqtie cx facicnle
ilumque invenirc non valuisseuleundi in melius, erant quando piimtim eranl lolum quod eranl, ct
nisi reliquumfuisset post prima dona nalurx quo acceperant totiim quod crant, et a sc nibil habebaut
crescere potuissenl vel deficere. qui el hoc quod erani, ex nihilo, et a Creatore ac-
CAP.XVIII. Vtrumangeli prwsciifuerunlfuturi even- ccperant qnod erant. Non poluit auicin Crcator op-
lus sui. limtts, auctor mali csse; ct ideo lotum boiiumerat
Hic quxrilur ulrum augeli prxscii fuerniit fiiluri quodcxipsoilliserat; el lotum bonuin eral, 11110-
evenlus sui, et in sapietitia daia agnoverunl quid niam ex ipso loliim erat. Hoc modo probauius quod
fitturum esset super eos. Videturenim uirinque ali- boni eranl angeli quando primuni facli sunt, ct
quid inconvenienlis occurrere. Si enira qui fuluri quod boni facti sunt onines, quoniam a boiio facli
erant mali, lapsum sntim prxscierunl, pcenamque sunt qui malttm facere non poiest. Sic iiaque boni
cognoverunlqux ruinam sequi debuerat, et finiri erant el uon mali; et quemadmodiimboui eraut, ita
iion debuerat, tauta sibi mala iimninere prxvidentes el jusli eranl et Leati erant. Sed ea bonilale cl ju-
atit vitare voluerunl scd non poiucrunl, el miscri D stilia et bcatiludine quam nalura incipicns acccpc-
erant; aut polueriint et noluerunt et slttlli erant, rat, non quam feccrat ipsa vel mertierat faciundo.
ct maligni. Si autcm nesciveruntcxci erant, neque Si cnim boni dicunttir boni erant, qiiemadisinduin
agnoverunlquo pergerenl; el in coutingousac for- bonumcral quod bouusfecerat lotum. Et si mcliorcs
tuilum iiiiseriint pedem ul ultra procederenl qtto eranl (sicut crant) meliores cranl pro eo qttod facti
nesciebam. Et videlurquasi aliquid absurditatis af- erant, non pro co quod fecerant ipsi vel facicbaul.
ferre si hoc dicatur, et meliussedere et aptttm esse Similiter ct quodjuslidicuntur, solumhoc illis crat
magis, ut scientes dicautur eorum qux futura fue- iujiistos non fuissc; etquod beati, uon miscros cx
rant. Et repugnat iterum alia ratio quam contra slilisse. Verumtainetineqtiejiisii ad mcritum, neque
posuimus,et potest facile mentibus inlirmis scanda- iiijtisti ad culpam, quemadmodumncque ad glorifi
Ium nasci in alterulrum nisi conveniat. Propter hoc calionem vel consummalionembeati, val ad lor-
dicimusquod non eranl prxscii eventus sui, neque mentum vel pcenam miseri verissime aflirmanlur
eis dala est cognitioeorum qux fulura fuerant sti- Et forte expressius et ad intelligentiam evidentiu
per eos. Quoniamnon oportuit ut ila liberam ba- sit, ncc bonos nec malos, nec jusios iiec injustos
berenl electionemvoluntatis sux sine lerrore et spe >tecconvcrsos,nec aversos, ncc beatos,nec misero
255 fllGOXIS DE S. VICTOREOPP. PARS II.— DOGMATICA. 956
cOnttiios, asscrentl. Nam qui bonos dicit, sigtiilicalA J CAP.XXII. Quod semper liberum arbitrhtm non nd
virtutem; qui juslos, merilum; qui conversos, dilec- prarsens spectut, setl ad (uturum : necad omne,
sed ad contingetistantum.
tioucm; qui beatos, glorificationem.
Sed el boc sciendum quod liberum arbitrium
CAP.XX. De libero arbitrio illorum in primo condi- quod diximus primi principii esse prupler volnuta-
tionis principio,quando subsislerecceperunl. lem qux erat iu primo priucipio, hoc ipsura ad pri-
In illis autem quod erat primum incipere, vclle iiinnvprincipinni non erat; qtioniam liberum arbi-
non eral aut facere, qui ad volendumel faciendum Irium ad prxsens tempus non rcfertur, sed ad ea
tanlum facti erant non volenlesaut facientes. Yelle qux fulura sunl poslea in conlingenli. Omne enim
enim aul facere molum habet, el de hoc in illud, et quod est delerminalum uec polesl aliud esse, qtiam
successumel morain; quod iucipieiuis principiiesse csl dum ipsum esi; el si aliud potesl essc potest
non polest, quod incipit laniuin amplius non" csl esse aliud poslea ; et non aliud esse tunc quando est
adhuc, sed primum estet non deinceps.Velleautem hoc quod est, sed postea ul desinat boc esse quod
voluntate esl vellc, cuin movelur voluntaset opera- csl, et incipial aliud esse quod non cst. Quod enim
tur jam aliquid; et esl ibi l:oc ct illud ; ct de hoc in potest in prxsenti quidem poiest, sed de prxsenli
illud quod prxccssit voluntas ex qua velle erat cuni B ' non potest; el si de prxsenti polesl, nou lainennisi
adhuc velle non crat; scd voluntas erat lanium ut atl futnriim polest. Qtiod igitur primum facli sunt
ex ea velle essel quod incipientis non erat aut fa- ipsi, non esse non poliierunt, quia facli sunl hoc
cere. Non ergo sic inlelligcndumest simplcx prin- loiuin ; el non feceriml ipsi et non polucrunl non
cipium et prima otigo nasccnlis naiurx. Sed unum esse hoc cum priiuum cranl, quoniam tunc ipsiim
ipsum et hoc lantuin el non amplius sine spalio et eranl, et esse eceperunt solummoilo.El si polcslas
niotu et mora, qux omnia subsequuntur postea, iii illis erat, ul aliud essenl, quia liberum arbitrium
quibus vclle consiat el faccre, cl processus moluuiii erat, non erat tamcn polestas illis ut lunc aliml
el aclionum posl priniuiiiprincipitim. Ex quo autcm essent; quia hoc eraut, sed ut boc essc dcsinerent
volunlas movebatur velle eral; et a voluntate erat, quod lunc erant et alind esse inciperent quod non
qux libere movcoalur, qtiia per se movebaturel non erant. Nonciiim esse poterant quod non cranl nisi
impulsu alieno. Et lioc ipsum mcritum eral et voca- prius esse desinerent quod erant, ct tunc deindo
batur bonum vel malum, quia liberum cratct exse esse incipercnt quod non eranl. Quoniam liberum
erai. Et extunc mereri ccepermit, ex quo voluntate arbilrium de prxscnti essc non poicst, lamelsi ip-
inovcri cceperunt. Et hoc post primum principium ( sum in prxsenti est; sed spectat semper ad futtiros
erat; el a primo priucipioerat; et non iu ipso, quo- eventus, cl soluin qui in coiitiugenti consistuni.
niam ab ipso laiuum erat. Ex quo autcm volunlas Fulura quippeqtix cx neccssitale fiilura suni, libc-
crat, liberlas eral, quia volumalisest liberias; quo- rum arbitrium non sequunlur; sed conslant immo-
niain potens erat pcr se moveri ut ultra iret buc vel bilitcr ad unum tanluin, nec recipiuut utruiiilibel
illuc siuecoactionevcladjuta vel derelicta; quoniam coiilingcnlis. Sic igilur liberum arbilrittm eral tuuc
libcrtas est voluniatis ex quo esl volunlas ipsa in in illis, uoiiquidemul lunc aliud csscnt quam erant,
ipso primo principio. Propter hoc eral arhiirium sed poteslate quain babebant in eo quod eranl ut
liberum in illis, quoniam jn illis erat volunlaspo- boc esse desinercnt, cl aliud esse inciperent quoi
tens moveri et ferri suo appetilu in ulrumqiic. noii cranl. Et sic quidein sltidiosiiis iiiquircntibtis
ratio occunii de statu primo angeloritm, de pri-
CAP,XXI. Quidsit tiberumarbilrium. mordio e.vistcntia:iliorutn, qtiale*facti suiil priiiiuiii
Quoniamspontanetis mottis vel volunlariiis appe- el de ualura, el dc sapieutia et de arbitrii liberlate
tilus liberum arbilrium est : libcrum quidem in eo proposita.
quod csl voluntarius; arbittitim vero in eo quod CAP.AXIII. De averstone et lapsu malorum; et de
appetiliis. Sed et ipsa polestas el habililas voluma- .v conversioneel cotifirmalionebonorum.
lis esl libcrtas aua movclurad ulrumqiie, et liberum Posl hoc consideralio adducit inquirere quales
arbitrium dicilur voluntalis. Yoliintarieaulem mo- cffecli sunt dum dividerenlur aversiune ct couvcr-
veri et ferri spontaneo appctitu, boc estpotestate sione. Qttod enim primum erant secuiiduin aliquid
cligereet libcrtate judicare, in quo constal libertim iinum erant, quia omnes boni crant; ct qnod boui
arbitriiim. Et propler hoc facti sunt libcri arbilrii, non lacientcs, sed facti eranl. In hoc igitur unum
ul voluulario appeiilu inoverenlur; sed sccundum eraul quod boni facti erant el nondum ad aliud
eleclioncm volunlatis el incliiialioncmdesiderii sui craiil quam facti crar.l; quia tunc prinium facti
sine coactione. Ycruiniamen qtiod priuium crat iu, cranl, cl non anlc qttidquam fccerant. Cceperunt
illis, inciperc movcri non crat; ncque eligere,nequei auiem dividi ab eo quod facti cranl, ut aliud jam
concupiscerc, quoniam simulex erat et principiumi essenl, vel proficientes supra illud et boni essent;
primum; el tamen liberumarbilrium jam tunc erat, vel sub illo deficieniesut mali esscnt. Hxc est con-
quoiiiam voluntaseral cui incral Iioc et cx qtta hoc: versio et aversio qua divisi sunl qui unum cranl ct
subsequebalur; quoniamex boc nioti csl statim et; boni nalttra ut siut alti supra illud boni per justi-
sponlaneo appelilu ducta in elcctionem propriam. liam: alii subillo mali per culpain. Convcrsiociiim
257 DE SACRAMENTIS.LIBIU1PARS V. 258
justos feril cl avcrsio injustos. Ulraque enim volun- A fuerant, cxlra mensuram mota cst, ct in co scctin-
tatis fuit,el voluiilasulriiique libertatis. El propterea dtim mensurammoia non est. El ilii malum illi erut
iilraque merilo impittaliir et ulraque mcrilo ju- secuntliiin mensuram nonnioveri. NeqUeilli maltim
ilicatur, sive pro bouo mcrilo judicatur, sive pro erat moveri ad quod mota est; sed secundum ntcn-
liono mcrito ad gloriam sive maln pro merito ad suram non movcriad quod mota non cst.quia si se-
pceiiam. cunditm mensuram mota fttisscteliam ad hoc mola
(,'AP.XXIV. Quomodotn labenlitms culpa gratiam peccalum non fuisset. Extra mcnsuram aulein mo-
nrertit; elin stanlibusgrulia meritum adfuvil. veri voltinlale erat appetcre quod concessum non
Qui atitcin ad bouum convertebanlur voluntaric crat; in quo secundummcnsuram non moveri erat,
niovebanttir graiia cooperante sine coaclione. Qui el itl malumerat; itisiim autem occasio mali. Quia
auiem a bono avertebantur sponte prxcipilabanltir enim exlra mensuram voltmtasmoia csl, seciindum
gratia descrente sine oppressione. El qui converte- mensiirainmota nqn esl. Nectamcn illimalum cr:it
bauiur, idcirco bene movebanlur quia gratiam coo- mnvcri ad qtiod mola cst, sed secundummensuram
pcranlem habucrunl. Sed qui averlcbanlnr non id- non moverisecundum quod mola non est. Et hoc si
circo prxcipilabantur quia graliam cooperanlem non fuisset, mnlum nulltim fuissct. IIoc iiaquc nia-
non liabuerunl; scd idcirco a gralia descrebantur B | luni factum csl voltintati avcrlcnli sc et iransgrc-
qtiia averlebattlur et prxcipiiabaiilur. Et qni aver- diendi menstiram, quod lurpis facia cst et prava ct
tebautur non prins avcrtclianlur et poslca descre- inordinata, cfflucnsel non leneiis niniliimcl lcgein
baniiir, quia cum gratia non ceciderunt; et qui piilcbritudinis sux. Qux aulem rcclc movcbaturct
convertebanliirnon prius convcrtebanlur el poslca secundumCrcatoris voluntalcmconformabaur, con-
assunicbantur, quia sine gralia non profecerntii; vertebatnr ad eum a quo regebatur; ct llli boimm
sed qui avcrlebanlur iu eo ipso dcserebanlur, el qui eral exlra illius voluntatem non movcri a quo erat.
convertebaniur in eo ipso assuiuebanlur, pro avcr» CAP.XXVII.QuomodoDeus omncm eolnntaiem ct
sioue ilescrli et ad conversionemassumpii. poteslaiemangclorumad suasvoluiuatiserUiiteniet
CAP.XXY. Quod in tola roluntate et justitia est et dispositiontmintorquet.
injuslitia. Considerandum est etiam hoc quomodo invisibi-
Quoniamvero in motu voluntatis rationalis jusli- les illas cl spirituales naluras moileratiir Dciis. Si
tia pariter cl culpa inventa est, quia molu volunla- enim libcri arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si
lis faciumesl ul mali fierenl aversi a bono in quo faciunl quod volunl, quomodoex sententia Dci pcn-
erant; et simililer motu voluiilalis factum est ut * del quod faeiunt? Nam si dicimusquouiam idcirco
boni essent conversia bouo in qtio erant ad bonum C hoc faciunt quod vult Deus, quia non aliud volint
in quo noudum erant, proplerca in motu raiionis aul velle possunt quam quod vull Deus, qui el ip-
volunlalis omne meritum constabat quo vel boui sum velle tribuil sicut posse concedil, hoc tamclsi
vel mali erant. IUicergo el malum bonum quxren- de bonis aliquando concedilur, de malis nulla ratio-
dum est ubi justitia et culpa est, quoniamjuslitia ne approbatur. Malis siquidem Deus potestatem
bonum el culpamalum est. Et ipsa culpa ncc vo- tribnil solam non volunlalem; quia licet cx ipsius
Iuntas crat, quoniam voluutas malum non eral; permissionesitquod malumposstint.ex inspiralioue,
quoniama Deodata eral; nec molus voluntatis ma- lamcn ejtis non esl quod malum volunt. Malarura.
lum crat quoniamex voluntate eral, el voluntatis enim volunlatum ordinaior est Deus, non Creator.
erat, el moverivoluntas a Deo accepcral; necid ad Quomodoergo non faciunl uisi quod Deus vult, qui
quod motus voluntalis erat malum erat, quoniam nunquamvolunt nisi quod Deus non vult; quia sem-
aliquid erat, cl omne quod aliquid cral a Deoerat, per malum voluiil quod Deus nunquam vull ? Si
et bonum erat. enim faciunt quod volunt, elvolunl quod Deus non
CAP.XXVI.Quod peccatumnecsnbstantia est, necde vult, quomodo faciunt quod Deusvult ? Rursum si
substantia, sed privalio bvui. rJJ Deusnon vult quod faciunt, quare permitlit ut fa-
Quidergo illic inaliun erat nisi quia moltis vo- ciant quod non vult, cum fieri non possil nisi eo
luntatis nonerat ad quod essedebueral? et ideo non permiltcnte, nec permitti nisi eo volenie? Ilinc
erat quia ad aliud crat ad quod esse non debueral, coarctamur diligentius invcsligare quomodo ralio-
nec tamen ad hoc esse sed ad illttd non esse pecca- nalem naturam prxcipue illam qux voluntate in-
tutn erat, quia si illud non esset etiam si hoc cssct, jusla a divina volunlate discordat; justa Dei modc-
peccatum non esset. Hens itaque rationalis sicut ratio gubernat. Hinc consideramusanaluor genera-
voluntatemacceperat, et moveri volunlate accepe- Iesmodos gubernationis divinx in ipsis quibtis di-
rat; sic et ad qux licile voluntale moveri possel ac- sponunlur el ordinantur in omnibtis qux agunt, ut
ceperat, el ad illa moverisecundum mensuram erat et ipsa mala qux conlra Dei volunlalemsunt quod
inoveri,el moverisecundum mensuram erat movcri snnt (quia non approbantur a Deo quod mala sunt)
secttndumjusiiliam. Etsi ad illa lantum mola luisset exira ejus disposiliouemnon effluani, in quibus bo-
secundumjusliliam mota fuissel, el fuissetjusla vo- num esl el placct quod ordinala snnt. Et moderalur
lniiias, quoniamsecundtim juslitiam mota fuisset. ergo Dcusel rcgis secundum voluntatem stiam eos
Quando aulem ad ea mota est qux conccssa nou qui prava cl injusta voluntate conlra suain nituntur
559 IICGONISDE S VICTORE01'!'. PARS H.— DOGMATiCA. 2S0
volm:ialcin, ul conducanlur cl disponanlur secun- A vcllc ex volu