Vous êtes sur la page 1sur 957

Gratien (11..?-1160?). Decretum Gratiani, emendatum et notationibus illustratum...

editum post Justi Henningii Boehmeri curas, brevi adnotatione critica instructum, ad exemplar
romanum denuo edidit Aemilius Ludovicus Richter,... S. reverendi con.... 1855.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTBECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORIM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICOMIM


QUI
AB ^VO APOSTOLTCO AD INNOCENTII III TEMPORA
PLOHUEKUNT;
RECUSIO CHIIONOLOGICA
OMNIUMQVJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOI.ICE TRADITIOMS PER DUODECIMFRIOItA
ECCLESIJE SiECULA,
JUXTAED1T10NF.S INTERSE CC.MQUF.
ACCURATISSIHAS, NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS.
PERQUAM DILIGENTEft CASTIGATA;
BISSEBTVTIONIBUS,COHHENTAIUIS LKCTIONIBUSQUE VARIANTIISUS CONTiNENTER ILI.IISTRATA ;
OHNIBUS OPERIBUS POSTAMI'LISSIMASEDITIONES QU.ETltlllUSNOVISSIMIS S&CULISDEBENTUR AUSOLUTAS
DETF.f.TlS,AUCTA ;
INHICIBUS
PARTICULARIBUS ANALYTlClS,SINGULOS SIVE TOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTl
SUBSEQUENTIBUS, DONATA J
CAPITULUINTRAIPSUM TF.XTUMRITEDISPOSITIS,NECNON ETTITULIS SINGULARUM PACINARUM MARGINEM SUPKRIOREM
DISTINGUENTIBUSSUUJECTAMQUE MATF.RIAM SIG.HFICANTIBCS, ADOIWATA ;
CPERIBUSCUMDUBIIS TUMAPOCRYPIIIS,ALIQUA VERO AUCTORITATEOMHNEIN AD TRADITIONEM
ECCI.F.SIASTICAM
POLLKNTIBUS, AHPLIFICATA;
IBOMJSINMCIBUS GENERALIBUSLOCUPLETATA : ALTEP.0 SCILICET ItERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUI»
UlWJSQUISQUE PATRUM 1NQUODLIBET TIIGMA SCRIPSFRIT UNOINTUITU CONSPICIATUIl ; ALTEUO
SCRIPTURiE SACU./E, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM SUOKUH LOCISSINGULOS SINGULOKUM LIBROKUM
SCRIPTUR* TEXTUS COMMKNTATI SINT.
EDITIO
ACCJIRATISSIMA,COTERISQUE OMNIBUS FACILF. ANTFPONENDA, Sl PERPENDANTUR I CnARACTERUM NITWITAS,
CIIA«T^;QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PEKFECTIO COIIIIECTIONIS, OPERUM RECUSORIIM TUMVARJE'I1*S
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUMPERQUAH COMMODA SIBIQUF.IN TOTOOPERIS DF.CURSU CONSTAKTF.R l/£}\
PRETII
SIMILIS, EXIGUITAS, ISTA
PR^SEUTIMQUE COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CIIRONOLOGIC*, /~"-\/jjs\
SBXCENTORUM FRAGMENTO'RUM OPUSCULOKUMQUE IIACTENUS IUC ILLICSPARSORUM / * /^3 \X>\
PRIMUM AUTEM 1N NOSTRA BIIILIOTIIECA,EX OPERIBUS A D OMNES < ETATES , [ "^ v£"'
LOCOS,LINGUAS FOHMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATCRUM. I ,_. i -«- X-^J.
SERIES SECUNDA, \\
IN QUA PRODEUNTPATRES, DOCTOKES SCRIPTOUESOUE E CCLESLE LATINJE \\
A GUEGOMOMAGNOAD INNOCENTIUM III.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBI.IOTHEC2E CLEKI UHIVER8S,
siv* **
CURSUUMCOMPLBTORUMIN SINGUI.OSSCIENTIS ECCLKSIASTICfiRAM08 EDITORB.
PATROI.OGIABINAEDITIONETYPISMANDATAEST,ALIANEMPELATINA,ALIAGR.ECO-LAT1NA,—TENEUNT
MILI.EET TRECENTISFRANCISSEXAGINTAET DUCENTAVOLUMINA EDITIONISLAT1N.E;OCTINGENTIS
ETMILLETRECENTAGR<ECO-LATIN «.— MERELATINAUNIVERSOS AUCTORESTUMOCCIDENTAI.KS,
TUMORIENTALES EQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATIN.4DONANTUK.

PATROLOGIifl TOMUS CLXXXVH.


GRATIANUS.

EXCDDEBATDR ET VENIT APDD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAWAMBOISE, PROPE PORTAM LUTETIiE PARISIORUMVULGOiTEiVTA/iNOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.

1855
SiECULUM XII

DEGRETUM

GRATIANI

EMENDATUM ET NOTATIONIBUS ILLUSTRATUM

GREGORIIXIIIPONT. MAX.

JUSSU EDITUM
POST

JUSTI HENNINGII BOEHMERI

CCRAS

BREVI ADNOTATIONE CRITICA INSTRUCTUM AD EXEMPLAR ROMANUM

DENUO
EDIDIT

JEBIILIUS LUDOVICUS RIGHTER


JCRIS UTRIUSQUEDOCTORET IN ACADEMIAMARBURGENSIPROFESSORPUBLICUSORDINARKJ5

S. REVERENDI CONSISTORII CATHOLICI PER REGNDM SAXONIiE APPROBATIONE


EDITUM

ACCURANTE J.-P. MIGNE


BIBIIOTHECK CLERI IINIVEBS/E
SIVE
CURSGUMCOMPLETOr.UM
IN SlNflULOSSCIENTIjE ECCLESIASTICJS
RAM03 BDITORK

TOMUS UNICUS

VENIT : 8 FRANCIf.GALLICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


INVIADICTAi>'AJtfBt>/S£,PROPEPORTAM LUTETJjEPARISIORUM VULGOVENFER NOMINATAM
SEU PETIT-MONTROUGE
1855
NOTITIA 1N GRATIANUM.

(FABRIC.Bibliotheca medice el infimce Latinitatit, t. 111,p. 82.)


Gratianut de Clusio (I), Tuscix eivilale, mona- Baluzitis pro prima habuit Mogttntinara, in cujtts
elms S. Felicis Bononiensis, ordinis S. Benedicii, calce legunltir baec vcrba : Anno Incarnalionis Do-
A. C. 1151, lempore Eugenii III papac in illomona- minicx 1472, Idibus Augusiis, Sanctissimo in Chri-
sterio absolvii opus, jani ah anno (127cceplum,quud sto Patre ac Domino Sixlo papa quarlo Ponlifice
Innocenlius 111 Corpus Decretorum vocat, auctor Maximo, Illusirissimo Nobilissimm domus Austrim
ipse Concordanliamdiscordanlium canonum inscri- Friderico Romanorum Rege Gloriosistimorernm Do-
psil. Dividilur illu<f in Dislinctionet 101, quarum minis : Nobili nec non generoso Adolpho de Nassau
singulaesnis iterum dislingiiuntur capilulis,ct Cautas Archiepiscopalumgerente Moguntinensem, in nobili
36, qnae suis ileruni quwslionibus,qiisestionescapi- urbe Moguncia, qua noslros apud majores Aurea
lulis subdividuntur, et traclationem De consecralio- dicta, quamdivina eliam clementia dono graluilo prm
ne, quiuque dislinclionibus absolulam. In causa cxleris lerranim nationibus arle pressoria dignata
XXXIII amplius Dt paenhenlia Iraclatus occurrit, est illuslrare, hoc proesens Gratiani Decreium suit
septem absolutus dislinclionibus. 1'rivatis auspiciis cum rubricis, non alramenlali penna cannave, sed arte
hoc opus est composiluin a Gratiano, Burchardi, An- quadam ingeniosa imprimendi, cunctipolenteadspi-
selmi alque Ivonis colleclionibus slrenue uso, quo- rante Deo, Pelrus Schoiffer de Gernserheym suit
rum omnium luminibus obslruxit, atque ul nolat consignando sculis feliciter consummavit. Sculiun
Pancirollus, lanlas poslea aucloritatis fuit, ut vulgo sive insigne sequilur duplex, in quorum allero crux
MAGISTER vocalus, maximum in decidendis causis S. Andreaccum quatuor fastigiis ansalis cuspidatis-
pondus habuerit, elai vetut privali kominisejus dicla que, in altero ligura Grscciim lambda majusculum
vim legis non oblinent. Confer quse in ejus latnlem et referens inler tres slellas.
apologiam Joan. Chifletius De juris utriusque arclii- Hanc insecutoe sunt Venetae1474 et 1479, foL,
lectis, cap. quinlo, Ant. 1CS1, 4°, et tom. I. Tlie- cum praefationePelri Albignanl Trecii, et 1480, 4«,
sauri Juris Everb. Olhonis, pag. 186 sq. Quam sa> per Atlamum de Rotil. et cum glossa, Yenet. 1478
pius errasseGratianum multi jam nolarunt, veldum etl486, fol., et 1493, fol., Basil. 4476, fol. cum
Burcbardi et aliorum errores sequitur, veldum ipse glossis. .Paiis. 1500, 4° ; 1508, 1517 , 8=; 1522,
non accurate lecla excerpit, vel dum inlerpretibtis 4528, 4°.
erranlibtis praebet aurem , ipse ne suninios qtiidem Graiiani Decrctum emendatum et notis auctum B
Graecaelinguseapices callens, ut monuit Baluziusad Paulo Conslabili ord. Praed. jussu Gregorii XIII,
Anton. Auguslinum Deemendalione Graliani, p. 556. Venet., 1584, 8", etc. [Quae sunt in Graiiano Palea,
Iluic Gratiani Collectioni Cotta Palea, ejus disci- vel potius quid indicel nomen iihid canonibus qui-
pulus, dicilur aliquot addidisse capita, quse in anti- busdam prafixtnn definit Fabricius, auclorem illo-
quioribus MSS. non legunlur. His Palem nomen est rum canonum Collam Paleam, qui haec addcndn
ascriptum, quod alii ptitant esse nalatbv pro veteri Gratiani Decrelo censuerit, designari arbitratus. Id
inlerprete, alii paleam, velul lcvioris rem momenti, vero ut adniillam velat atictorilas velustiorum ma-
minus bene utrique. miscriplorum, in qtiibus Palea ista ita absunl, nt
Prima Graliani edilio Argenlinensis, cliarla maxi- nomcn Palea nunquam, canones vero inlerdum le-
ma, an. 1471, fol., per Henricuni Eggestein, memo- ganlur. Non sunl ergo Palea Cottae additainentum ;
ratur Joanni Caillioin Hisloria typographiae,Gallice alioquin in vetustis bisce codicibus et nomen, et
edita Paris. 1689, 4°, pag. 19, atque inde Michaeli canonesdesiderarenttir. Ila e. g. in velustis codicibus
Maittaire in Annalibus lypograph., t. I, p. 92, qui legitur : Palea canonis Magnut episcopusDist. LIV,
pag. 94 eliam affert auclorilates Decretorum per et Palea cap. De servorum ordinatione Ibid. can. 6.
Joanncm Caldrini, e.v editiono Coloniensi an. 1471 MANSI.]
fol., apnd Petrum de Olpe.
(1) Circa idem tempus Pelrus Lombardus Nova- Pagium ad A. C. 4164, n. 19, et de Graliano adde
riensis, Pelrtts Comeslor Gallus Trecensis : el fal- ad A. 1151, n. 10.
luntur qui fratres eos gernianos fuisse aiunt. Vide

Ex lypis MiGNE, au Petit-MontrouRe.


GREGORIUS PAPA XLH

UNIVERSISCHRISTI FIDELIBUS PR^ESENTESLITERAS INSPECTURIS SALUTEMET APOSTOLl-


CAMBENEDICTIONEM.

Emendationem decretorum locorumque a Gratiano collectorum (erat enim is liber men-


dis et testimoniorum depravationibus plenissimus), a nonnullis Romanis Pontificibus prae-
decessoribus nostris optimo consilio susceptam, selectisque ad id negocium sanctaB Ro-
manse Ecclesia? cardinalibus et aliis eruditissimis viris adhibitis commissam, multis autem
Yariisque impedimentis hactenus retardatam, nunc tandem, vetustissimis codicibus ubique
conquisitis, auctoribusque ipsis quorum testimoniis usus erat Gratianus perlectis, quaeque
perperam posita erant suis locis restitutis, magna cum diligentia absoiutam atque perfe-
ctam edi mandavimus. In quo magna ratio habita est operis ipsius dignitatis et publicse,
eorum prffisertim, qui in hoc studio versantur, utilitatis. Jubemus igitur ut qu« emendata
et reposita sunt, omnia quam diligentissime retineantur, ita ut nihil addatur, mutetur aut
immintiatur.
Datum Romae apud sanctum Petrum sub annulo Piscatoris, die secunda Junii,
II. D. LXXXII. Pontificatus nostri anno undecimo.
Ant. BUCCAPADULIUS.

GREGORIUS PAPA XIII


»
AD FUTURAMREI MEMORIAM.

Quum promunere paslorali humeris nostris injunclo id praccipuenobis propositum iiabeamiis, ut omni
studio diligentinqueomnes Christi lideles his praesertiin tam gravibus calamitosisque lemporibus, in rccta
et calholica fide conlinere curemus, ac propterea id in primis nobis agendmn et providendiiin sil ut
omnem omnibus aberrandi ab ea occasionem siibtrahamus : dudum ob liujus rei exseciilionem , adhibilis
nonnullis ex fralribns noslris sanclae Romanx EcclesiaeCardinalibus, adjuncto etiam aliquorum doctrina
elpietale insignium viroruin studio, Decrelum Graliani niincupatuin absque glossis, nec nor>idem Gra-
liani Decreiutn cum Decretalibus Gregorii Papas IX praedecessoris noslri, Sexlo , Clementinis et
Extravagantibus, non modocttm veteribus glossarum aucloribus, (quibus, quum viri pii et catholici ftierint,
ignoscenduni videlur, si quitl vel ob errorem in illis, vel quia nondiim pleraque a sacris conciliis difli-
•lila fiieranl, liberius loculi sunl,) verum etiam cum liis, quae ab impiis scriploribus, tam extra in mar-
ginihus qtiain etiam inlra aspersa fueranl calholicae verilali contraria, revidendi, corrigendi et cxpur-
ganili curam demandavimus. Quum autem ipsum Decrelum absque glossis a pracfatis n nobis depu-
latis jam toluin emendaliimel correctum ac nonnullisannotalionibus illustratiim exsislat, ipsiusquemajor
pars a dileclo filio Paulo Conslabili, tunc sacri noslri Palatii Aposlolici Magistro, tina cum diclis De-
cretalibus felicis recordationis Gregorii IX praedecessorisnostri jam imprcssis, recognita el approbala
sil, reliquum vero pjusdem Decreti una cum anuotationibus praedictis, lain absque glossis quam ipstim
totiiincum glossis, Sexltimque et Clementinas simul et Exlravagantes a dilecto filio Sixlo Fabri, ejtisilem
Palaiii nostri AposloliciMagistro, recognoscenda omnia et approbanda in officina popnli Romani, qu!B
ad lioc potissimum, nl libri sacri in ea fideliter et incormpte impiiiiianiur, erectit fnii, imprimi et im-
pressa divulgari jusserimus, ac nl ad majorem Chrisii fidel>umubique lain inlia quain exlra Ituliam,
citra et ullra Montescommorantitim commoditalem hoc juris Canonici Corpus fideliter et incorrnpte
juxta exemplar liic Romae impressum a calholicis lyLOgraphis,a Romano populo, sive ab eo (lepulalis
vel pro tempore deputandis clectis, imprimi possit: Nos opporlune providere volentes, ut boc Jtis Ca-
nonicurtisic expurgatiim ad omnes ubique Christi fideles sartum lectum pervenial, ac ne cniquam liceai
eidemOperi qnicquam addere, vel imniuiaie, aut invertere, nollave inlerpretanienta adjungere, sed, prout
PATROL.CLXXXVU. 1
n GRATIANI DECRETLM. .J'
in hac nostra Urbc Roma nunc impressum fuit, semper et perpeltio integrnm et incorruptum conscrve-
mr: Motti proprio et cx certa nostra scientia, ac de Apostolicae potestatis plenitudine omnibus et sin-
gnlis in nostro et sanciae Roniniix Ecclosic dominio nobis el eidem Romanae Ecclesiae mediale vel
imiriedintc snbjccio coiiimoraiiiibtis, vel ail illud quovis praetexlu advenieniibus, ac etiam extra dictum
(loiuiniiini ubilibct exsislentibus typograpbis et librorum impressoribus ac bibliopolis, et quibuscunque aliis
personis iitrisqne sextis, ciijusciiiique dignitalis, slalus, gradus, ordinis vel conditionis exislanit, in
-virlute sanctae obedieniise ac sub excommunicationis mnjoris laiae senlenliae, et quoad nunc et pro
tetnpore in dicto noslro et Rotnanae Ecclesiae dominio inedinle vel immediale subjeclo conunoraiiies,
etiam nltra pracmissa stib amissionum librorum, ac mille diicatorum anri de Caniera, pro una videli-
cet officio Inquisitionis haerelicse pravitatis, et pro alia accttsalori, el pro reliqua lertiis parlibus jndici
exsecutori irremissibiliter applicandorum, aliisque arbitrii noslri pcenis eo ipso si el quolies conlra-
facliim fuerit, et pcr quemlihel contravenientem incurrctulis, Aposlolica auotorilale tenore piaesentium
iiiliibemus et interdicimus, ne ipsitis Gratiani Decretum cum annotalionibus, et idem cum glossis, De-
crclalibus Gregorii IX praedecessoris nostri, Sexto, Cleinenlinis et Extravagantibus, ut pracferlur,
de celero per decennium a data praeseniium sub quovis lilulo alibi quam in Urbe nostra, et in eadem
otlicina impressoria dicli populi Roinani, et iis, qttibus ab eodem populo Romano et ab eo ad hoc pro
ipso populo deputalis, tam in Itnlia quam extra Italiam ubilibet facultas et Iicentia per dictum lempus
•desuper concessa fuerit, prout nos eidcm populo Romano et eisdem ab eo deputalis, ut hujiismodi li-
cenliam ct factiltatem tam in Iialia qtiam exira llaliam ubilibel cuicunque et qiiibuscunqiieipsi populo
Romaiio scu ejus pro eo depulalis pro lempore videbilur et placebil, ac pro lempore eidem populo et
ejus deputaiis visum fuerit, signilicata prius nobis el approbata persona, concedere, illainque sic con-
-cessam, prout et quando sibi placueril, revocare libore et licile valeant, indtilgeimis, impressiini et
iinpiiiiieiidiim lenere, vendere, dare, donnre, vel alias quomodolibet liabere vel transferre; neqne etiam
ipsi absqne exprtssa eliam in scriptis licenlia ejusdeni populi Romani el ab eo dcpuialoriiiii dictum Gra-
liani Decrctum cum ipsis annotalionibus, et idem cum glossis, Gregorii iX praedecessoris nostri De-
•creialibus, Sexlo, Clemenlinisel Extravagantibus, ul dictum esi, imprimere, nec per diclnm decennium
ab eis vel aliis, praierquam a diclo populo Romano et ab eo depulatis, vol de eorum liceutia, ut
praefcrlur, impressum et imprimendum alias habere seti tenere, aut etiam vendere vel donare , seu
imprimi, leneri , vendi, donari , aul alias transterri facere per se vel alitim seti alios , publice vel
occulle, dirccle seu indirecle quovis quaesilocolore vel ingenio aiideani seu praesumanl : ita qtiod etiatn
iiulli oninino boniiiiuin tam in Urbe el tola Iialia, qttam exlra ubivis leirarum , regnorum, regionum,
ei proviuciariiin totiiisorbislice.il liiijusmoili libris dicii Juris Canonici sic, ut praefertur, de inandato
nostro rccngnitis, correclis et expurgatis quidqtiam addere , detrahcre vel imimitare nut inveriere,
imllave inicrpreiameiita adjungere, sed proul opus hujnsmodi nunc Romacimpressuin fuii, seniper et
perpelno iiilegruni et incorruplum conservetur, sialuiinus, sancimtis el ordinainiis : mandanies nniversis
et singulis venerabilibus fratribus Patriarchis, Archiepiscopis et Episcopis cetcrisquc loconim Ordina-
riis et eortim Vicariis in spiriiualibiis et lemporalibus, ct in slatu lemporali sanctie Romamc Ecclesiae
eliam Legatis, Vice-legatis Sedis Aposlolicac, ac ipsius slalus Giibernaloribus, Polestaiibus el Locum-
teneniibus, ul qnolies pro parte dicti populi Roniani et ab eo depulatoriini, seu licentiam et facultalein
ali ipsis, ul pnuferlur, pro lempore habeiilium , fuerint requisiti, vel eortim aliquis fuoril requisilus,
eisdein populo el dcptitaiis, ac ab ipsis liceiiiiam et faciillatem babenlihus eflicacis defensionis praesidio
assislenies, praemissa ad omncm populi Romaui et ab eo depulalorum praedictorum licentiam seu fa-
cultatem habentibiis requisitionem contra inobedientes ut rehelles, eliam per censuras ecclesiasticas,
etiam sxpius aggravandas et per alia juris remedia aucloritale Aposlolica exsequanlur, invocato etiam ad
hoc , si opus fuerit, auxilio brachii secularis.
El insuper, quia difficile admodum esset praesentes literas ad quaelibet loca deferri : Volnmus
eleadem Apostolica aticlorUale decernimus, illarum transsumptis et exemplis manu Nolarii ptiblici sub-
scriptis, et sigillo ctirite vel personae in dignitale ccclesiaslica constilutae munitis, et etiam in ipsis
opciibus imprcssis plonariam et eamdem prorsus ftdem ubiqtie lam in judicio quam extra jinlicium
haberi, qna; pricseniibus haberetur: non obslaniibus constitutionibtis et ordinalionibus Apostolicis, ac
ijiioriitnciinque locorum, gymuasiorum ct universitatuni, eliam siuiliormn generalium jtirainento, con-
iirinatione Aposlolica vel quamvis firmilate alia roboralis statulis el consueludinibiis, privilegiis quoque
iiidullis, et lilcris Apostolicis eliam illis, et illorutn, ac quibusvis nliis personis, sub quibuscunqiie te-
uoiibns ct formis, etiam molu, scientia et polestalis pleniliidine similibus, ac alias in tontrarium quo-
modolibet concessis ct approbnlis, ac in poslerum concedendis cl approbandis. Quibus omnibus, eliam si
ilc illis spccialis ineulio babenda esset, eoriiin lenores praeseniibns pro expressis. habentes, illis alins
in suo robore pennaiisuris, bac vice dunlaxat specialiier et expresse derogamus, conlrariis quibuscun-
que. Aul si aliquibtis coniinunilcr vcl divisim ab eadem sit sodc indultuin, quod interdici , suspendi
vel excomiiitinicarinon possint per litoras Aposiolicas non facientes plenain el exprrssam ac de verbo
"~ -
15 PROLEGOMENA. U
ad verbnm dc indiilto bnjiismodi inenlionein. Datum Romaeapud S. Pelrurn sub annulo Piscaioris, die \
Julii, M. D. LXXX. Ponlificatus nostri anno nono.
CMS. GLORIERIOS.

Ea, de quibus lectorem principio visum est admonere, hsec sunt.

In Ecclesia Romann, omninm Ecclesiarum ma-- A auctorem Pannormiae (nam is recenlior forlasseesl)
gislra, solitos esse asservari coiiciiiorum canbnes etit Gratianus, monachiis Benediclinus, non lanium de-
Ponlificum decreta, ac ceteris Ecclesiis communi- crelis c^lligendis (quod superiores feceranl) opcram
cari plane compertum esl. dedii, sed Ivonis forlasse pracfationc excitaius eo
Alque in usti praecipue videlur fulsse colleclio o potissimum incubtiit, utcertis qiiaeslionibus propo-
illa, (qtiam Nicolaus Pupa in c. si Romanomm,, sitis, quid in utrainque partem ex canonihus, qui
disl. 19. Codicem canonum nominal, in quo con-- inter se nonnunquain pugnare videbanlur dici
tinebantur canones el regulae illae, quae recen- posset, ipse et nfferret et explicarel , omninoque
senliir a Leone IV, cap. De libelli», dist. 20. Hujus s eoruin varielatem, quae speciem dissensionis habe-
codicis tria manuscripta exemplaria Romae haben- bat, ad contordiam revocaret. Ceterum in longo ac
iurin Valicana Bibliotheca. Exstat eiiam impressnss perdiflicili opere rnulta a parum aequis liomiiiibus
Magttntiae anno saluiis M. D. XXV. Reperlus estt exagiiabantiir, nonnulla pii etiam et verecundi in-
auieni in velustissimo Cardinalis Vercellensis codice3 terdtim desiderabant.
Cresconii ad Episcopnm Liberinum quidain quasii Quamobrein ne hujiisce uiilissimi et gravissimi
noniocanon, inquo, quum pluribus catisarum litulisb codicis vncillarel auctoritas, placuil primiiin Pio
propositis exponaiur deinde, quibus synoiloruni ac: IV, ac siibinde Pio V et Gregorio XIII (apud qiieui
decietalium epislolarum locis cntisaeill;e iraclenliir,, etiam hujiis perfecli Operis, quemadii.otlum et
capita capilibus Magtintini codicis et numeri mi-- aliarum maxiniariim reium laus fuil) ul illi corri-
ineris optime respondent. Quaequidera a Cresconio) gendo sumina opera daretur, menda librarioruin
adliibiia diligentia. saiis indicat freqtientissimumi B ] lollerenlur, si qua eiiam in re Gralianus tit liomo
iuisse bujus collectionis usum : ei haec ea est, qtiae i minus vidisset, modesle notarelur, ipsaque oinnino
in noiationibus quae nunc edunlur, absolule Codex; capitasuis aiictorihus qiiam diligenlissiine lestiluo-
canonum vocatur. rentur. Iiaqiie el Romae Vaticana Bibliollieca et mo-
Ceterum inier privatos colleclores.qui mnlto pltirai nasterii Dominicani supia Minervam aliaeqne non
congerere studuerunt , peranliquus est hido- paucae excnssae sunt, et ex aliis urbibus atque re-
rus, cujus colleclio proleriditur a canonibus npo- gionibus invilati doctissimi homines, qtii idem
siolorum usque ad concilium Hispalense secundum,, facereul, et si quid invenissent, quod ad hanc rem
habeturqiie in duobus codicibus Valicanae biblio-' perlineret, pro sua pielale libenier coiumunicarent
lliecae, et uno monasterii Dominicani Sanctae Mariae alque ad ponlilicem iniilerent. Qua diligentia illud
supra Minervam; exstal aulem impressa in cditio- factum est, ut qmim jam magnam partein suum
nibus conciliorum, in anliquiofibus quidem puriur, uniciiique tribtilum sit, ac proplerea inlelligi ple-
in recentioribtts autein multisaliisconciliis scriplis- riimque possil, quae synodoruni generalium, quae
que aiiinista. Isidorum hutic Igmarus arcbiepisco- suiniiioruin ponlilicum, quae provincinlium concilio-
pus Remensis in libroDe synodis celeberrimmn illum rum, quae Patrum riecreta ac senienliae, atqueinler
Hispalensem luisse aliirmat, a quo testatur etiam haec, qtiae sanctae Ronianae sedi probaia sint, quae
Triiemius librinn decretorum esse coiiscriptiim; ac iniuime, vix quisquam errare, atque incerla pro
eerle nnilta verba, qtiae in praefalione liiijus colle- certis sequi, certa vero pro incertis suspecla habere
ctionis legiintiii', sunt in libro quinlo Eiyinologia- poslbac queat.
rum. ln coilice aiitem Dominicanaebibiiolhecae iniiio Q p De citationibus. — Quod ad cilationes auctorum
pr.vfalionis ita legilur : Isidorus mercator servus pertinet, ubi error evidens erat, aut nonnulla Gra-
Chrisii lectori conservosuo, elc. nec multo secus in liani exemplaria cum veriore atqiie ab aliis coileclo-
Viiiicanis, quo loco in impressis esl: Isidorus pecca- ribus allaia cilalione coiiseniiebant, sublatis falsis
tor servus Christi, elc. inscriptionibus veraesunt rustituue; ubi vcro, quain-
Seciuus deinde est (ut de iis primtim, quorum vis caputapud alium auctorem esset inveiitiiin, lieri
opera lypis excusa sunt, Joquainur) Kurcbardus, lameii poterat, ut iliius qucqueesselqiiemGraiianus
Wormaciensis episcopus, Olhonis 111et Henrici II citarel (sunt eniin hnud raro tlecrela tralatiiia et
Bavari iinperaloriim aetate, qui non ordinein lem- seulentiae similes in bouis auctoribus), relenta Gra-
poruni el provinciaruni, ut lsidorus, sed rerum et tiaui cilntione, salis visum est locum ubi hodie ha-
causarum sibi sequeiidum pulavil. bealur iudicare. Et qiioniam interdiim aul capiiis ali-
lisdeiu. vestigiis insliiii non ita inulto post Ivo, qua qiiidem pars illius auctoris esl qui cilalur, aliqua
Carnoiensis episcopus, sed exorla inieriin Be- vero minime, atit verba valde stiul mulala, id quo-
rengaiii lia:resi uitilta ad illam conliiliuiiiain perti- que esl iiidicaium ascripliiiuque praelerea in margi-
iienlia addidil, nc inulla eliam pralerea ex Pande- ne, qtio loco idem caput in glossa Biblioruinordiua-
ctis et codice, iluiii de laicorum quoque olliciis sibi ria, in libris Seiilenliariim el apud celeros colle-
agendtim putal, quod Burchardo minus necessarium clores habeaiur, eospraeserlim, qui in hujus Operis
visum fuerat. emendaiioiiemagnousuiftieriiiii.Aniinadversumvero
Exsiaul atitem duo volumina, Ivonis noinine est iniilta oliin fuisse (quorum nonniilla hodie eiiam
inscripia eamdemquehabeniiapraefalionein, quortim nr\ babenltir) homiliaruin e\ variis auctor;bns colle-
iiiitim, quod Pannormia, alterius, quod absolute ctarum volumina, qnibus hoiniliis noinen aucloris
Decretum inscribilur, quasi epilome quaedamest. Ve- aul non esset praeposiliimaul eliam niutatiini, qu;>d
riim in hoceodein campo alii etiam gravissimi viri decretorum collecioriltiis, qui fonles adire in illa
(quortiin libri paiiim in publicis, partiin in privalis librorum penuria plerumque non poterant, errandi
bibliothecis inainisciipli babentur) Cresconius, An- inierdum dederit occasionem. Saepe eiiam Grniia-
selmus, DeusdeUil Cardinalis, Gregorius Presbyter, nus mullas Patrum senientias simul colligil atquein
qui voliiuien siiiini Polycarpus instripsilaliique uon- uiiiini capul coiiciiii!il(quaiiivis in vulgalis codicibus
iiHlii praeclare se exerciierunl suanique operam pro- plerumque in diversa capita sint distracLe, sed
bavcjuiil. Novissimus istorum oinuiiiui, praHcr lere sine rubrica), idque, qiium facil, non ipsa prot-
TS GRATIANIDECRETUM. 16
sus auc.torum verba nlTert,sed nrbitratu stio miitat, A aliquid elici conjectnra possit, exponetur quid in
nddit, imininuil, summniim compleciiiur, quod collatis exemplarihtis observatum fueril In tribns,
ciiani Burcbardus ei Ivo faciunt, qiiuin citant hoc quae suni antiqtiissimaet videntiir scripla paulo post
modo : ex dictis Augustini, ex dictis llieronymi. Graliani aelalem, paiicissima ex hiijiisinndicapilibus
I)e emendationibus.—In emendandotexlu primiim habentur. In uno valde emendnto sunt apposita in
inilia capitum ob usitalas doctoriiiu citationes non marginc sine ulla nola, sed non omnia, qine in im-
siini tnmala, sed ulii ab originali discrepabant, in pressis, quamvis vioissim in illo additiones aliqna:
margine aul in notalione est indicata germana lectio. sint, quu: in his non habentiir. In alio, literis por
Deinde haic glossaeipsius hahita ratio esi, uL-niliilin anliqtiis descriplo, Paleae ipsaerocenliori scripluia
lcxtii sil miitalum, ubi mniatin ipsa impeilituraerai, ioii volumini praeponiintur.In teteris hnbentur atn
quo ininiis qtiid sibi auclor glossaevoluissel animnd- oinnos, nut pleraeque, et parlim quidem cum Pa-
verti possel; sed codem modo nut in inargine, aul leae nomine, partim vero sine ullo a ceieris capi-
in nntatione mendum cst iudicaltim. Ubi vero haec tilius (liscrimine. Ex qua observatiune illud videtur
non obstabant, haec lere servala corrigendi ralio posse colligi, bas Paleas esse additiones, non eodem
esl, ut, si videretur voluisse Gratianus aucloriim teinpore lacias , ad priinam collectionem Gra-
quos cilaret ipsa prorsus verba referre, ea ex ipso liani in margine priinurn adscriplas , ac nonnulias
originali eiiiendarentur, el inlerduni eliam, non lovi foriasse ab ipsomel Graliano ut fit inter compo-
proposita titililate, aliqua addercntur; nisi sicubi nondiim aut rclcgeiidum, qtias deinde iibrariorum
vulgaia lectio visa est melior : nain lnnc illa re- quidam omiseriul, quidamin contexiu posuerint, in-
tcuta nolalum esi quomodo originale ipsitin haheat. Q lerdm» coiijuncle cuiii prioribus capiiibus, ihterdum
Sin aiilomGraiianus non eadem prorsus vcrba aflerre cinn aliquo discrimine. Falsam vero esse illorum
voluerat, sed aui in suintnam quaiiidainipse redigere, opinionem, qui eas coiitenuiendas putanl, ex eo
nul ab aliis redacla, ut ab auclore glossaeordiuariae, conslat quod imilucel in Dccretalibus, et apud vetu-
ab lvone cl aliis collectoribus referre, lunc niliil sliores Graliani colleclores habentur, quod suis locis
fere eniendaium vcl additum est, nisi forte Patris indicabilur.
illins , unde collector acceperat, resliiula lectio De litulo. — In plerisque veluslis liujus colleciio-
inagnaiii afferre visa esset ulililaian, mullisque 1o- nis exemplaribus haec lanquam inscriptio rubris li-
cis id notatum est, et verba ipsius originalis allnta, teris posila est : Concordanlia discordantium eano-
nt lecior identidem in memoriam biijus adhibilae. num,>addiia in quibusdam diciione, Incipit, sine ulla
cautionis revocarelur, et labore ad origiualia adeundi Gralianiinenlione. Verum in Valicano illo velustis-
lovaretur. Quod si idem caput ex plnribus vitinis simo, cui voluminis ipsius initio receniiori scriptura
alicujus Palris locis confectum esl (nani qtise mul- P.ileas esse praepositasdictum est, anle ipsas Paleas
liim dislahaiit, satis plerumque fuii in margine in- est hic titulus : DecretumGratiani MonachiSancti
dicare), adjecla: siml in textu particulae ill.oei supra• Felicis Bononiensis,ordinis tuncti Benedicti, compi-
et infra, scilicet tibi seriem et iiexum collectionisim latum in dicto monasterio Anno Domini millesimo
petlituraenon eranl; ubi veroGralianusipse loquitur, eentesimoquinquagesimoprimo, temporeEugenii Pa-
ex inanuscripiis hujus libri exemplaribus pura ger- piv tertii; in nliis vero duobus codicibus in exlremo
maiiaque leclio esl —
restiluta. esl : Explicit Decretum compilatum a Gratiano Mo-
Devenionibus. ln Codicecanontirn capita, quae „ nucho monasleriisancli Felicis de Rononia. lu Chro-
«x Graecissynodis recilantur, sunt a Dionysio Exi- " nico, quod inscribilur PomceriumEccleniiBRnvenna- .
5110in linguam Latinnm r.onversa, ctijus praefatio lis, qui liber in Bibliollieca Vaticana servattir, baec
manuscriptis ipsius codicis exeiupiaribus praeposita de Graiiauo legunlur : Anno Christi millesimocenie-
legilur. Isidorus autem pariiin bac ipsa Dionysii sima quinquagesimoprimo
' Gralianut monachus, de
versione, quanquam raro, parlim fonasse prisca Classa civitate Tuscim nalus, Decretum compotuit
illa, ciijus ineniionem in praefatione sua Dionysius apud liononiamin monai.lerio'sancliFelicis. Idoui te-
lacil, usus esl aut inlegris, aut aliquanluium iinmu- statiir Hugutio,veliisiissimushujuscodicis interpres,
talis; partim eliain abis, qu:e tunc, ul ipsemel Isi- secuuda, quaestioiiesexta, cap. poslappeltationem;—
dorus lestaliir, exslabaut, hodie praHerquain apud el Vinceuliiis in libro Historiarum bis, seinel libro
istos decrctorum collectores non exstant. Quociica vigesimo lerlio, capil. trigesimo priiuo, loquens de
mirandum magnopere non est, si ceioij colleclores Isnioro, el iterum libro vigesimo qiiinto, cap octua-
etomiiium fere postremus Gratianus, qui etcodicem gesimo quario, agens delvone, et aliis decretorum
illiim canonumet Isidori coliectionein et aliasetiaiu collectoribus; — et sanctus Aiitoninus part. tertia
liabcbanl, eundem tanonem 11011 semper ex eadeni bisi. tit. decituo oclavo, cap. sexlo. Trithemius vero
versione recitent. Qua de re saepe ii: noialionibus in libro de Scriptorib. ecclesiaslicisGratianuin agno-
lector esl adinonilus, et ubi iiccessariiim visum est, scil liujtis collectionis .auciorem, ileinqiie in libro
Gisucntanouis verba cum versioue nova suul altala, secundo de Virisillustribusordinis sancti Beuedicii:
iileinqiic in celeris Palrum grsecoruui senteiiiiis quo laiiion loco aildil (ipsam lortasse Operis ince-
Incitimest. piionom spectaus) liiis^e ab eo coiiipositum anuo
De paleis. — Dc nomine Palem sunt variae do- D Doiiiiniinillesimocontesiino vigesimo septiiuo.iranc
tlorom hominum senleiiline. Mulii eacapita, in qui- collectionem Innocenlius lerlius in epislola ad Ar-
bus res innnes ac leves conlinerentur, hoc uoiiiine chiepiscopumComposiellanunivocat corpuStlecreto-
appellari censuerunt; alii quasi T« 7ra>ci«,id esl riim. Ob has igittir aucioritales el receptain apud
anliqua; alii quasi addiliones quasdam, derivata aut omues opinionem in prima hujus volumiuis pagina
potius depravata voce ab adverbio TTKXIV, id est rtir- praepositus est litulus nomine Graliani.
siiin quo scriptores eiiam latini teiupore Gratiaui De notationibus in Glossa. — Quod ad glossas
uterenlur. VerumJoannes Andrenein additiombusad perlinel, qiiaspios et catholicos auctores habuerunt,
Speculatorem, littilo de Dispulaiiouibus et allegalio- quaein illis errala paulo inajoris po.nderis Pio bu-
mbus prope linein (quem Imola in rubrica de verbo- maiii ingeuii iiilirmiiaie obrepserunt, ea in niargjne
ruin obligalionibus, Aloxaiuliinus iu procemiode- siinl iiotata, etquid tatholice seniienduiii sit osten-
crolaliuin, lason iu rubrica lituli De aclioiiibus, et suin est. iiae autem noiae,quibus asteriscus allixus
atii stintsectiti) pulal, quendam Protopaleaui, quem est, necessario poslhac in oiuuibus iiupressionibus
lasou atltlit Cartiiualem luisse, collectioni Giatiani apponeiulaeeruul.
capita haecadjunxisse. Atqtie, ul iu re lam im.erla
' al. Clusio; al. Ginsa.
<7 PROLEGOMENA. 18

INDEX

LIBRORUM,QUI VARIISEX LOCIS SUNT HABITI.

A G
AMBROSII Sermonesaliquot,qut adhuc non exstantim- GREGOMI III Epislola, ex bibliotheca monasterii supra
pressi, ex bibliothecis Valicanaet monasterii Mediola- Miuervam.
nensisS. Ambrosii. * • GELASIIScriplaquaedamel aliorumPontilicumepistolae,
ANSELMI Collectiocanunum,ex Vaticanaet Hieronyrai ex Vaticana.
Parisetti. GELASII Epistola,ab AntonioAugustinoArcbiepiscopo
ALEXANDRI II Epistolaealiquol,partim missaeab Anto- Tarraconensi
nio AuguslinoArchiepiscopoTarracouensi,partim ex bi- GREGORH I Epistolaemanuscnplae,ex Vaticanaet Epi-
bliothecisVaticana,NicolaiOrmanettiEpiscopiPataviui, scopiIlerdensis.
MichaelisThomasiiEpiscopiIlerdensis. GREGOSII VII Regestum,ex Vaticanaet multisprivatis.
ANASTASII BibliothecariiChroniconet versio seplimse GREGORII IV Epistola ad universosEpiscoposper Gal-
synodi, et octavaesub Hadriano,ex Vaticanaet Cardinalis liam,etc, ex bibliolhecamonasteriisupra Minervam.
Sirleti. GREGORH X Epistolaad RegemArmeniorum,ex biblio-
B thecaCardinalisSirleli.
GraecorumPatrum.Commenlariiin S. Scripturam,alia-
BONIFACII PapaeConcilittm,ex Hispania,ex vetustoco que eorundemscriDtaet concilia ex Valicana.
dicemonasteriiPopuleti. H
BONIFACII Martyris Epistola,ex bibliothecamonasterii
B. Mariaesupra Minervam. HOMBERTI legati Leonis IX ad libellum Nicelaecontra
Latinosresponsio,ex monasterioS. MariseNovae.
c
I
CRESCOMI Nomocanon,ex bibliothecaCardinalisVercel-
lens:s. ISIDORIHispaiensisoperumcodex, ex monasterioNea-
Capitulaaliquot PontiOcum,ex eodem codicemonaste- politanoS. Augustiniin Carbonaria.
rii Populeti. ISIDORI Collectiocanonum,ex Vaticana el Dominicaua
CapitulariumLiber VII et Capitulariaadjecta,missaa supra Minervam.
JacoboAmiotoEpiscopo Antissiodorensi,ex bibliotMeca ISIDORI Collectioniscanonum praefatioalia a vulgata,
erclesiasBelvaaensis. missaab ArchiepiscopoTarraconensiet AlvaroGomeiex
Colleclio decretorum RomanorumPontilicum,ab Au- hibliolhecaecclesiseToletan«.
gustinoArcbiepiscopoTarraconensi. ISIDORIEpistolaad Lanfredum,ex bibliothecasupra Mi-
Codexcanonum,quiapud veleresPonlificesin usu fuit, nervam.
ex Vaticana,Dominicanaet CardinalisSirleti. INNOCENTII II Concilium,ex Araticana.
Ccllectiocanonumincerti auctoris, ex Valicana. ISIDORIHispalensisRegulamonachornm,ex Hispania.
Collectiocanonum,ex bibliotheca ecclesiaeMutinen-
sis. J
Collectiocanonumpoenitenlialiumincerti auctoris,ex JOANNIS VIII Epistolae,ex Vaticana.
bibliothecaMichaelisThomasiiEpiscopiIlerdensis
ConciliorumIlispaniensiumet Carthaginensiumvarie- L
tales lectionis,ex bibliolhecaBegis CatholiciLucensi,et
Soriensia CardinaliOuiroga. LEONIS IV Epistolaeduae,una ex bibliothecaM.Antonii
CENCII CAMERARH Libet de formisjuramentorum,ex bi- Mureli,altera ex bibliothecaKraucisciTurriani.
bliothecaAchillisStathii. LEONIS II Epistolae,a CardinaiiQuiroga,ex vetusto co-
Conciliialicujusfragmentaquaedampost Anselmicolle- dice Regisebibliothecae.
ctionem,jn codiceHieronymiParisetti. LEONIS IV Coucilium,ex Vaticana.
CYPRIANI operumexemplaria,ex Vaticanaet monasterio
S. SalvatorisBononiensi. N
D NICOLAI I plures epistolae,ex bibliotheca supra Miner-
vam.
Decretihnjusundevjginti mattuscripta,par- NICOLAX ConciliumadversusJoannem RavennaeArchi-
tim sine glossis,pa?t?nicumexeroplaiis
glossis,ducdecimquidemex episcopum,ex bibliothecaecclesiaeMutinensis.
Vaticana, reliqua vero oxbiijliotheeaMarcelliPapaeII, NICOLAUS ad consultaBulgarorum,ex Yaticana.
CardinaliumTercsllensis et Sirleti, MichaelisThomasii
Ilerdensis,Achillis&t:ithii. P
Decretorum csceipta, cx blbliothecaS. Trudonis,ab
AlbertoLeoninonominenniversitatisLovaniensis. Pontificaliamanuscripta,ex Vaticanaet CardinaiisSir-
DEDSDEOIT cardinalisCclleclio canonumet libri IV de leti.
rebus ecclesiasticis,ex Yaticana. POLICARPUS, i. e. Collectiocanonum GregoriiPresbv-
teri, ex Vaticana.
E PETRIDAMIANI Oratiode privilegiosedis apostolfcae,et
disceplatiointer Regiumadvocatumet Romanaeecclesiae
EOGENIIII Concilium,ex Vaticana,et III ex Vaticaiiaet defensorem,ex bibliothecaCardinalisSirleti.
ex Gallia. PASCHALIS I Epistolaeet decreta, ex bibliothecaOrm.i-
EmeritenseConcilium,a CardinaliOuiroga. netli Episcopi Patavini, et fragmentum concilii apud
EphesiniConciliiI antiquaversio, ex Yaticana. Guardastallum,ex Vaticana.
F R
FCLIERTI EpiscopiEpistola,ex vetustocodiceecclesiaj RemenseConciliumin pagoTroslejanohabitum,missum
Belracensis,a /acoboAmiotoEpiscopoAntissiodoreusi. »0 EpiscopoAntissiodoreflsi.
*9 CRATIANI DECRETUM. 20
S ToletanaConciliaXTV,XV,XVI,XVIIa CardinaliQui"
roga,et XVIetiam a Petro PontioEpiscopoPlacentino.
Scriptumde moribus,vtta et morte Agapiti,ex Vati- U
cana.
STEPHANI V Epistolain collectionecanonumincerti au- URBANIII ConciliumPlacentinumet fragmentumalte-
ctoris, ex Vaticana. rius concilii,et epislola L PraepositoS. Iventii, ex Vali-
Sanclorumvitae,ex bibliotbecaS. Maria?Majoris, ^ana; Synodusapud Melphiam,ex Vaticana,et a Jacobo
STEPHAM IV Conciliumin collectioneDeusdeditCardi- PammelioCanonicoBrugensi; et conciliiClaraemontensis
nalis, ex Vaticana. apud Alverniam suramaecapilum,a FranciscoRiccardotto
Synodus VHI ex bihliotheca Cardinalis
Sirleti et ;Vati- Episcopo Atrebatensiex vetustocodiceLambertiEpiscopi
cana. Atrebatensis,ejusdemqueconciliifragmentum,a Jacobo
T Pammelio.
Ticinense Loncilium,a JacoboAmiotoEpiscopoAntis- z
siodorensi. ZOSIMI et EpiscoporumAfricanorumad ipsumepistolae,
THEODDLPHI ex
Capltula, bibliolheca M. Antonii Mu- ex Valicana.
reti. ZACHARLE Decreta, ex bibliothecaOrmanetti Episcopi
THEOPHANIS Chronicon, e x Valicana. Patavini; SynodusRomana, ex Vaticana; Francica, ex
Tolelanaeecclesiaeprivilegiorumliber ex Hispanla. Dominicanasupra Minervam.

Hfflc sunt, quorum nunc memoria suppetit. Cseterum et alia habita, efomniurn fere
librorum, quorum in hoc opere nientio fit, editiones cum manuscriptis codicubus Vati-
canseet aliarum bibliotheearum diligenter collatae sunt.

NOMINA CORRECTORUM

es prtefalioneJusti Fontaninipraemissaoperi Joannis a Turrecremata : Gratiani Decretorumlibri V, secundum


Gregorianosdecretaliumlibros titulosque dislincti.RomaeMDCCXXVII.
VIRI
a PmitijicibusMaximisPio IV et V, el GregorioXIII.,emendalioniGratiani prmfecti.

S. R. E. Cardinales. XV. — MichaelThomasius,Majoricensis,posteaEp.


Ilerdensis.
I. — M.AntoniusColumna,Romanus. XVI.— HieronymusParisettusBegiensis.
II. — Hugo Boncampagnus(postea Gregorius Xin, XVII.— AntoninusCuccus,Mediolanensis.
P. M.) XVIII.— Joannes Marsa,Hispanus.
III. — AlexanderSfortia,Romanus. XIX.— FranciscusL30,Hispanus,poslea Soc.Jes
IV. — GuihelmusSirletus, Calaber. Additi.
Y. — FranciscusAlciatus,Mediolanensis.
XX.— MelchiorCornelius,Lusitanus.
Additia Pio V. XXI.— LatinusLatinius,Viterbiensis.
VI. — GuidoFerrerius, Vercellensis. XXII.— Arnaldus Pontacus,Gallus,postea Ep. Vasa-
VII.— AntoniusCarafa,Neapolitanus. tensis.
XXIII.— Petrus Ciaconius,Hispanus.
Doclores. XXIV.— FranciscusPegna,Hispauus.
XXV.— FlaminiusNobilis,Luceusis,adnotationumcu-
VIII.— FranciscusMontaltus,Geu.0. S. Franc, deln rator.
Card. et posteaSixtus V. P. M. XXVI.— JoannesMarsa.
IX.— ChristophorusPatavinus, Gen. 0. S. Augustini XXVII.— JoannesBapt. Fontanade Comitibus,Medio-
Erem. lriTiCiir|cja
X. — ThomasManncusHispanus,0. S.Domin., Mag. XXVlil.— Petrus Morinus,Gallus,Card.
S. Pal. XXIX.— GabrielPalaeotus,Bononiensis,Card.
XI —EustachiusLucatellus,Bononiensis,posteaRegii XXX.— CarolusBorromaeus,Mediolanensis,Card.
Lepidi— Ep. XXXI.— PhilippusBoncampagnus, Bononiensis,Card
XII. JosephusPamphilus, Veronensis, postea Sa- XXXII.— Paulus Constabilis,Ferrariensis,Mag.S. P
cristaPalatii et Ep. Signinusin Latio. post Manricum.
XIII.— Franchcus Turrianus, Hispanus,postea Soc. XXXIII.— JoannesRodericus,Hispanus.
es. XXXIV.— Joannes Molinaeus, Gandavensis.
XIV.— MarianusVictorius,Reatinus,posteaEp. Ame- —
XXXV. SimonMajolusAstensis,Ep. Vulturariensli.
nnus. XXXVI.— AehillesStalhius,Lusitanus.
Sl PROLEGOMENA. S9

MEMOIl LUDOITICI RICHTER

PR^FATIO AD LECTOREM.

Ex quo jus canonicum, contemtuni diu et quasi inulile rejeclum, diligentius ilerum tractari ccepit, nov.i
eaque emendalior corporis canonum edilio in dics magis flagitabatur, quoniam et priorum editionum
exempla non nisi rarius proslabanl, et in ipsis inelioribus abunde erant, quae emendatione eliamnum in-
digere viderenlur. Quod quum ita esset, rem hoc consilio sumus aggressi, ul editionem parareinus ab
operarum vitiis quam maxime liberam, et quae complecterettir qiiidquid de singulis canonibiis einendandis
ex variis.VV. DD. scriptis colligi posset. In quo quomodo rem nostram egerimus, jam nunc benevoluin
lectorem paucis monere placet.
Ut de lexlu, quem sumus seculi, primum agamus, de editione , Ronioeqnondam jtissu Gregorii XIII
M. publici juris facta , recedendum non esse, ipsa ralio suadebal, et videbattir qtiidein ab inilio Boelime-
rianae editionis tcxtus suQicere posse, quippe quae el ipsa Gregorii nomen prae se ferret, ct ab omnibtis
tanquan? praestantissima merito collaudarelur. Re lamen acctiratius pcrspecta utrtimqiie textum non seniel
•nler se differre cognovimus l, eleniin Boehmerus, vir immorlalis memoriae, codictim et Tiirrecreinal;w
aucloritate frelus, lexlui nonnunqtiam manum adhibuit, neque ipsa Romana editione IISIISest, undc
evenit, ut qu;e in editionibtis vulgaiis operarum vitio minus recte se haberent, ipse non salis evitaret.
Quare fausto die co.nligit, nl Vir Celeberrimus Gustavus Hwnel ipsum illud Romanuin exemplar benevole
nobiscum communicaret, cujusope texlum prislino slatui, qtiein illaosunisemper manere voluil Grego-
rius, nunc demum reddere licuit. — De ejus natura alque indole non es( quod dicamus, ipinm inier
omnes conslel, Correctores Romanos non jam ad veteres Graiiani codices, sed ad fontes ipsos ei locos
scriptorum, nonnuiiquain eliaiu, licet rarius, ad canonum collecliones Ivonis, Burcbardi et Anselmi texluni
iia einondasse, ut fere novus faclus viderl posset. Quoniam vero indicare quae mutaverant pleruniqiie su-
persederunl, in eo polissimum elaboravimus, ut ostendereiur, quae ab ipsis miilala, quaj vel detracia vel
'
adjecla essenl. Contulimus ergo ediliones Decreli antiqiiissimas Argenlinensein , Basileensem , Venetas
duas, Norimbergensem, Parisinmn ei Lugdunenses tres, inler qnas basileensis illa propterea praesiantis-
sima apparuit, quod a lectionibus Ivonis, Anselmi et reliquorum, quos in Decrelo compaginando Graiianus
seculus est, haud raro proxime abesset, unde eam ad aniiquissimos Graliani codices impressam esse non

1 Exempla hfee sunlo : D. I., c. o, § 1, quoniam : Boehm. = quando : Ed. Rom. — c. 6. susceptio :
Boehm. = successio: Ed. Rom. — commodalm: Boehm. = commendatm: Ed. Roin. — D. IV, c. 1 refre-
netur atidacia et nocendi facultas : Boebm. = refrenetur nocendi facultas : Ed. Itom. — D. V, c. 4, § 1,
debet: Boelnn. = valet : Ed. Rom. — § fine : esuriamus : Boehm. = esurerimus : Ed. Rom. — Disl. VI,
c. 1, § 5, etsi dormienli : Boebm. = etsi dormienli corpore : Ed. Rom. — Disl. VII, e. 5, quanlunwis vul-
quautumvis veiusta : Ed Rom. — Dlst. X, c, 1, § 2, quibus ecclesia : Boebm. — quibus saipe ecclesia:
Id. Rom. — Dist. XI, c. 5, tuccessores : Boebm. — mccessiones: Ed. Rom. — c. 11, § 1, conveuissenon
fata,
dubiumest: Boebm. — convenisse: Ed. Rom. — arbitrarer : Boelim.= aroilraremur : Eil. Rom. — Dist.
XIII, c. 2. § i, declinarel : Boebm. = declinarent : Ed. Rom.— D. XV, c. 6,—alia concilia : Boelini. —
concitia : Ed. Roin. — D. XVI, c. i, Primus : Boehm. = Primo : Ed. Rom. canones: Boelim. z=.ea-

nonum: Ed. Rom. — esl inlerpolalum : Boehm. interpolalur : Ed. Rom. — c. 6, utpoie : Boebm. = «(:
Ed. Rom. — c. 7, suo : Boelini.— tuo : Ed. Rom. — Dist. XVII, i pars, § 5, subscripsit: Boehm. = sub-
tcripsi : Ed. Rom. —episcopum : Boebm. = episcopus: Ed. Rom. — D. XIX, c. 17, agitur : Roehni. =
agitaiur : Ed. Roin. — referet : Boehm.== reserel : Ed. Roin. — ad resistendum
— potius, quamad obediendum:
Boehm. — non ad obediendumpolius, quam ad resistendum : Ed. Rom. D. XX, c. 1, judicanl : Boebin.
=zjudicantur : Ed Rom. — Dist XXI, c. 1, § 15, tam ctara : Boelim. = tam elara erit : Ed. Rom. —— c. 9,
in (ine : jttdicandi coercendiquesunt, si his : Boelun. =:judicandis coercendisunt, si his: Eil. Rom. D.
XXII, c. 5, in fine : qui : Boehm. — qutv : Ed. Rom. — D. XXIII, c. 5, in pr. : Ilic igiiur : Boehm. =
His igitur : Ed. Rom. — c. 10, Sed qui ita : Boehm. = &ed quh ita : Ed. Rom. — c. 15, 14, presbylernm
quendam: Boobm. = vresbyler qiiidam : Ed. Rom. — D. XXIV, <:. 3, supradicta : Boehm. = suprudictw :
Kd. Rom.' — Dist. XXV, c. 1, § 7, nures habere : Boehm. = aures haberi : Ed. Rom. — § 11, epislotam :
Boehni. = Aposlolum: Ed. Rom. — Haechaclenus. Reliqua bene mulla in notis sunt indicai.i. Praeterea
inEd. Boehm. in Correclorum admonitione, p. LI, Dist. XLVII, p. 3, p. 139, Disl. L, c. 41, C. 1, q. 1,
C. 41, integri fere versus incuria lypothetarum exciderunt.
11. Decretum per venerabilem virum Henricum Eggestein. Argenl. 1471. — 2, Decrelum per Michaelem
Wentsler. Bas. 1481. — 3, Decret. arte lo. Herborl de Siligenstadl —
Alamani. Ven. 148"2. i, Decret. per
Geotg. Arivabent. 1490. — S, Docrel. per Coberger.Nov. 1493. — 6, Decret. per Joannem Chappuis. Paiis
1506 4. - 7, Decrel. Lugd. 1515. 8, Decr. Lugd. ap. Hug. a Porta. 1559. - 9, Decr. Lugd. 1654, 4.
53 GRATIANI DECRETIJM. U
»ine noslrojure suspicamur. Ilaque variam lectionem in adnotationibus textui subjeclis recensuimus; quas
vero addita comprehendebantur, quod saepissime accidit, astcriscorum signo diligenler signavimus. Verum
enim vero Correctores, quanlacunque e.iruin diligenlia fuit, non pauca lanien reliqueninl, quibus emenda-
tione etianinum opus esset, cnjus rci hacc potissimum causa exstitit, quod et glossaenimis inhaeserunt, et
in concilioruin canonibns receiisendis sola fere Merlini conciliorum collectione usi sunt, quam Pseudoisi-
dorianas merces exhibcre nemo cst qui ignoret. Qiiouiain vero res ipsa vetuii, ne lexlus a nobis emenda-
retur, e republica esse visuin est in adnolaliouibus veram et canonum el reliquorum fragmentoruin leclio-
nem imlicare, quare optimas qnasque foiilium ediliones adbibtiimiis, in conciliorum canonibus collectionein
Hispanam Gonzale/.ii *, quam Celeberrimus Hainel pariter nobis exhibuit, codicem DionysianumJustelli *
el Eusebii Amort, codicem Quesnelli Balleriuiorum *, adiunciis ab his ediiis statuis ecclesiae antiquae,
quae conc. Cariliag. IV. noinine circumferri solenl, colleclionem concilioruni Galliae,editain a Dom Labat',
etcollectionem Mansianam. In recensendis decrelalium fragmentis ad manus fueiiinlegregia Conslaniiiediiio
cpistolarum RR. PP.', Gregorii M. Maurincrum", Leonis M.Balleriniorum editio, MabilloniiVetera Analecla*,
Baluzii Miscellanea ">. Spicilegium d'Aclicrianuin ", Lucae Holslenii Romana colleclio ", et colleclioncs
Ivonis " el Anselmi, quippe in quibus haud raro vera lectio laleret. Anselmi, qui nonnisi scriptus exslat, copiain
feci1Celeberrimus Hmnel,qui inler caeteraxtrjxiiiiaexemplar etiam Anselmi, descriplum ad codicemParisiuuiu
(Coil. Cliart. fol. Bibl. Reg. Suppl. Lal. N. 1665, Bibl. S. Gcrmani a Pratis congreg. S. Mauri N. 839, 2.
3) doinuin retulil '*. Ipsi variae leclioni, quae in reliquis etiam capitibus praeter concilioruin canones ct
decretalium fragmenta iudicata est, numerum librorum etcapilum, quo singuli canones a collectoribus
"
proferiiiitnr, adjuiiximus, mentione siinul facla Reginonis el irium parlium collectionis, ctijus descri-
*•
piinnem Theinerus nuper in mediuni prolulit. — Singularem deinde operam dedimns, ut verae capitum
inscripliones, quas miruin quanlum depravatas esse omnes norunt, indicarenlur, el suppleretur quidquid
Correctorcs vel non, vel minus vidissent, in qua re insigne adjumentum pratstilerunl Pitbceorum et Boeb-
meri ediliones, immorlale Aiigustini opus ", doctissimis Baluzii animadversionibus illustratiim , et prae-
clarus Berardi liber 18, in quo uirum doclrinam magis an diligentiam admireris fere nescias. Aliquando
etiain nobis ipsis, Anselmi potissimtim el libroriun pcenitentialium ope, aut capiium origines investigare,
aut cerle ad veruin propius accedere licuit, quapropter capita nonnulla auctoribus restiluta sunt, a quibus
ea abdicaverat Berardus, quem inrhis rebus jusio leviorem noniiunquam fuisse cognovimus. — Nonnulla
* 1. Colleclio canonum eecletim Hispanm ex probatissimis ac pfcrvetustis codicibus nunc primum in Inceni
edita a publica Matrilensi bibliolbeca. Matriti ex typographia regia A. D. 1808, Continet: 1, Praefalionein
e,!itoris Francisci Antonii Gonzalesii, foliis IX. — 2, Indicultim canonum, quem dicunt, decem libris com-
prehensum, p. LX. — 3, Praefalionem collectoris, fol. 1. — 4, Conciliorum canones, col. DCLXXX.— II.
decretalesac reseripta RR. PP. Matriti ex lypographia baeredumD. Joacbimi de Ibarra. A. D. 182!,
' Epistolm index rerum et argiimenlorum. p. 1~69— 136.
fol., pag. CLXVII,
4 Bibliotbeca juris canonici veieris opera et sttidio G. Voelli ct H. Juslelli. Lut. Par. 1661. 2 vol. fol. —
Eut. Amort Jns canon. vettis ac modernum. Tom. II. Ulm 1757.4.
• lu Appendice ad S. Leonis M. opera. Venet. 1757. fol.
' Conciliorum Galliae lam editormn, quam inedilorum colleclio. Opera et studio monach.
Congr. S.
Matiri.Tom. 1. fol. Ipsi exemplari, quodservnl biblioihera PaulinaLips., Henricut Gregoriut, Episc. quon-
dam Bleseusis, haecad margiiiem adscripsit: Dom Labat Benediclin de Ia congregalion de S. Maur a publie
un premier volume d'une uouvelle cdition des cone.iles de France. On avait comiiience l'irnpres.sion du
second volume, les evenenients de la revoliition inlerrompirenl ce travail, mais Fouvrage entier inanuscrit
qui formeraii environ 8 volumes in-fol. existe enlre les inains de Dom Brial, niembre de 1'instilut naiional
ct confrere Beuediclin de Dom Labat, celui-ci esl mort il y a envirou Irois ans el Dom Briat a imprime la
notice biographique. H. Gregoire. a Helinst. m. Aoul 1803.
' Tom. 1. Par. 1721, fol.
' Operum omniiim Gregorii M. tomus II. Paris 1705, fol
» Paris 1723, fol.
" PaTis 1678—1715, Tom. 7, 8. ^
» Paris. Etl. Nov. 1723, fol. 3, lom.
" Romac1662.
" Opera lvonis, Paris 1C47, 2 vol. fol. Panormiae edilionem Brandlianam (Bas. 1499) adhibuiinus.
Ediiiuiieiii Lovaniensein (1557) nibil esse, nisi repetitam Brandtii edilionem, nuper monuit Theinerus.
(Ueber Ivo's vermeintl. Decret, Maynz 1832.) — Burchardi magniim decretorum volumen nondum suiinis
adepii, quare librorum etcapitum uumeros ex Ed. Roin., qucecorreclissima esl, mutuati stiinus; neque ea
referre neglexiiuus, quae ex Burcliardo descripsil Berardus.
,v Videsis, quae Ballerinii fratres (Opp. Leon. M. l. 3, p. CCXCVII)de Ansclmi Lucensis collectione
monueriini. Exemplar, quod recens coniulimus, decretales non paucas continei, quae ad posierius lempus
speclanl, additas, ut cuin Augustino loquamur, post Anselini morlein ab aliquo viro sludioso. Exinde vero
facltun est, ut numeri, quos ex suis codieibus ut videtur antiquioribus protulertint Correctores, nostris
noii satis responderent, quare utrosque proferre visum est.
" Cujus cullectio prostat apud Harzhemium, tomo secundo collectionis conciliorum Germaniae,qui pro-
diit Colon. A. 1760.
" Veber lvo's vermeintl. Decret. Maynz 1832
17 Antonii Augustini deemend. Gratiaui I. 2. — Duisburg. ad Rhen. 1677, 8.
ls Gratiani cauones genuini ali apocryphis discreti,opera et studio Car. Seb. Berardi, Presb. Unelhmis.
E '. Yeneta 11,T. 4. Venet. 1783, 4
45 PROLEGOMENA. 26
GralianO ipsi (cf. D. 45. c. 4), alia Palearum auctori reddidiinus ", vocein Paleae, ubi primum capili
imponerelur, uncis circiimcludentes. — ln fragmenlis ex Pseudoisidoro desumiis fontes, ex quibus hausit
quisquis illarum epislolarum auctor esl, sedulo indicavimiis, usi in primis libello Knustii ", quein nuper
venerabilis ordo Tlieologorum academiae GeorgiaeAugustae prxmio omavit. — In conciliorum canonibus
(lenique nolavimus, qtiaeex Dionysio, quae ex prisca, quain diciinl, inierprelalione desumta essenl, ila ut
errores in hac re a Correcloribus commissi nunc demtim climinati esse videantur. Capita vero, in quibus
iuterpretis inenlio facla non est, ad Isidoriim memineris perlinere.
Quodad temporiim raliones allinet, quidquid certi vel ex ipsis capilum inscriptionibiis vel ex VV. DD.,
Balleriniorum poiissiiniim scripiis elici poiuit, in notas reliiliinus, nec laiuen Pithceis, quoriim vestigia
Boehnierus pressit", inhaereiiduin esse piitavimus, qui ubivis fere, etiamsi caput quaiii niinime cerlnm
essoi, ingenio nimis iudulgentes teinporum raliones adjecerunl. Quod quutn ila sil, ul uunc demuin lein-
porum ill;e rationes inoertissiniae nec nisi conjecluris ni's;e expioderentnr, in omnibus fere locis ex Patri-
bus desumlis lemporuni rationes omisimus, aliquando in indice capilum ad omuia haecce capita ipsuin an-
iiiiiii, quo auctores vita defuncti sunt, descripturi. Inlerpiincliones, quae qnani inaxinie eineiidalioue
indigebant, novas per oinnia fecimus; notationes vern Correctortim hoc proposito ad texlus niarginem
rejecimus, ul ille tanqiiam purissimus neque alienis iuercibus, quibus saepissine implicantur lectores, in-
lerinixtus exhiherelur"'. Quaesi libi, benevole lector, non plane displicuerint, forlunati admodnm nobis
videbimur; si quae vero minus recte a nobis acta sunt, le monentem aegre non feremus, neque enini ii
sumus, qui in opere tam diflicili humani aliquid a nnbis alienum piiteinus.
Celerum erga viros dociissimos, quibus quidquid praestilimus referiiiiiis accepltim, llluslrem Bienerel
Illuslrem Bichell, qui suadendo e! dissuadendo aiixiliiim nobis piwbore non dedignali sunt, et Celeherri-
mum Hmnel, qui libros pretiosissimos beue inultos nobis largiendo eximie de nobis merilus esl, gratum
animum nobis antiquissimuin est proliteri. Plura praefabimur, tibi Deo adjutore Decreti eJiiionem ad fiuem
*
perduxerimus.
Dat. Lipsiaeipso die S. Joannis BaplistaeA. MDCCCXXXIIl.

" Secuti sumus Palearum recensionem, quam III. Bickell (De Paleis, qnae in Graliani decrelo inveniun-
lur disquisiiio. Marburgi 1827, 4) in niediuin prolulit. Adjicere uobis liceai, c. 3, D. XV, iiule a § 17, et
ipsum pro Palea babendum esse, cf. nol. Corr. ad h. L ei quaeex Iribus Gratiani codicibus Lipss. (Num.
956. Cod. Lips. A., N. 957. Cod. Lips. B., Num. 958. Cod. Lips. C.) inonuiinus.
" De fontibus et consilio Pseudoisidorianaecoliectionis. Gotlingae 1852.— Mcrlinianaeconciliorum col-
leclionis exemplar, quo usi siiinus, prodiit Coloniac1550.
" Accidit hoc Pelleterio, qui Pithoeoruin editionein promulgavit, ut parliculje cuidam nolationis Coi:,
(ad c. 4. D. 91) Graliani noiiien impoiieieiur, quod nec Bjebnieius vidit.
47 GRATIANIDECRETU.U. 5$

LIBRI

Quot in adnotalionibus laudavimut et quorum in prcefatione mentio facta est, hi tunt:

Ant.: CollectioAnselmi Lucensis


Balter.: Opp.Leonis-M.ed. Balieriniorum.
Burch.: BurchardiWormatiensismagnumdecrelorumvolumen.
Boeltm.: Corporisjuris canonicicditioa Boehmeroadornata.Halse1747.
Capit. .*CapitulariaRegum Francorum.
Cap. Mart. Brac.: CapitulaMartiniBracarensis,quaeprostant apud Gonzalezium.
Cap. Theodori.: OapitulaTheodori Canluaricnsis,ed. Petit, Paris 1676,4
Coll.tr. p- : Collectiotrium partium.
Coll. Hisp.: CollectioHispanaGonzalezii.
Cap. Marl.Brac.: CapitulaMartiniBracarensis.
Coustant: Epislola;Rom.Pont. ex ed. Coustant.
Deusd.: CollectioCardinalisDeusdedit.aCorrectoribuslaudata.
Ed. Anl.: Ed. AntwerpiensisContii.
Ed. Arg. : Ed. ArgentinaA. 1471.
Ed. Bas. : Ed. BasileensisA. 1481.
Ed. Lugd.I: Ed. LugdunensisA 151.5.
Ed. Lugd.II: Ed. LugdunensisA. 1548.
Ed. Lugd. III: Ed. LugdunensisA. 1364.
Ed. Nor.: Ed. Norimberg.A. 1493.
Ed. Par. : Ed.Parisina A. 1506.
Ed. Yen.I : Ed. VenetaA. 1482.
Ed. Yen.II: Ed. VenetaA. 1490.
Interpr. Dionys.: Graecorum canonumLatinainlerpretatio,a DionysioExiguofacta.
Iv. Pan.: IvonisPanormia.
Iv. Decr.: IvonisDecretum.
Isid. Merl.: CollectioconciliorumMerlini
Ed. Maur.: Editio operumGreg. M.studiomonach.ex congreg. S. Mauri
Pcen. Rom.: PcenitentialeRomanum.
Jlfonst:MansiMaximaet amplissimaconciliorumcollectio. .
Potyc. : CollectiocanonumGregoriipresbyteri,quse Polycarpusvocatur.
Rab.pcen.: RabaniMauri poenitentiaie.
B.eg.: Reginonisde discipl. eccl.libri II.
Statutt.eccl.anU: Statutaecclesiasantiquae,quaeConc.Carth.IV nomlnelaudarisolent
CONCORDIA

DISCORDANTIUM CANONUM,

AC PRIMUM•

m JDRE DIVIM ET HBMANH CONSTITUTIONIS.

DISTINCTIO PRIMA.

GRATIANUS. A Vnde in eodemlib. Ehjmolog. c. 3. Isidorus ait ;


Humanumgenut duobus regilur, naturali videlicel C. 11.Jus genus, lex autem species esl.
itire et moribus. Jus nalurale esl quod in lege et Jus generale nomen est; lex autem juris est spe>
Evangeliocontinetur, quo quisque jubetur alii facere cies. Jus auiem est dicltim, quia jtistum est. Omna
quod sibi vull fieri, et prohibelur alii inferre quodsibi aiileui jus legibus et moribus constat.
nolit fieri. Vnde Christus in Evangelio ': Omnia C. III. Quid sit lex.
qiioecunqiievultis ut facianl vobis bomines, et vos. [Isidor. eod. cap. 3.]
eadem facite iilis. llaec esienim lex et prophetae. Lex est constitulio scripta.
Hinc Isidorus in libro VElymologiarum,c. 2, ai(.' C. IV. Quid sit mos.
C. I. Divinm leges natttra, hnmanm moribus con- [Isidor. eod. cap. 3, et lib. II, c. 10.]
stanl. Mos b est longa consueludo, de moribus tanlum-
Omnes leges aut divinsesiinl, aul liuinaiiae. Divi- modo *~lracta.
nae natura, huinanae moribus conslaut, ideoque bae C. V. Quid sit censuetudo.
discrepant, quoniam aliae aliis geutibus placent. [Isidor. * eod. cap. 3, et lib. II, c. 10 ]
$1. Fas lex divina esi: jus lex buinana. Transire Consuetudo aulem esl jus qtioddam moribus insli-
' alienum, fas est, jus non est. j lutum, qund pro lege suscipiiur, cum deficil lex.
B
peragrum
Gralianus. Ex verbis hujus aucloritalit evidenter § 1. Nec differt, an scriplura, an ratione consislal,
dalur inlelligi, in quo differant inler se lex divina et quando * et legem ralio commendai. § 2. Porro si
humana, cum omne quod fas esl, uomine divinm vel ratione lex constat, lex erit omne jam, quod ratione
naluralis legis accipialur, nomine vero leijishumanw conslilerit, dunlaxal quod religioni convenial quod
moret jure conscriptiet tradili intelliganlur. § 1. Est disciplinae congruat, qtiod saluti proflciat. § 3.
autemjus generale nomen, multat tub se coulinens Vocatur aulem consueludo, quia in communi esl
tpecies. usu.
NOTATIONESCORRECTORUM.
* Ac primum: Hoc loco in manuscriptis codioibus 7, 8, 15, et 11, q. 1, c. Si qum causm hunc totuni
magna est varieias. Nam, partiin nulla est hoc loco loctun indicans scribil: Require in principio, ubi dif-
inscriplio, partim vero legitur : De jure scripto et ferentia signatur inter jus naturale el jus constitutio-
non scriplo, et quod cui prwponalur, et legum auctp- nis.Verunitamen in bac lanta varielate, quae, utaliae
ribus el duorumtnalorum electione,sive dispensatione. conjecuirie mittaiitur, argnmentoesse potest ntiliaiii
Aul: Ac primum de jure conslitulionis nalurw divinw C hic a Gratiano ipso posilam esse rubricam, saiis
et humanm *. Aut: De jure naturw et humanmconsti- visiun est relenta vulgata lectione caeteras inai-
tutionis, quam Dominicusde Geminiano agnoscit, et care.
exstat in nonnullisanliquioribus editionibus. Aut: DIST.L C. IV. b Mos est : Apud Isidorum haec
De jure nalurm et constitulionis, quae inscriptib anteceiliiiU:ilioses( vetustate probata consuetudo,sive
maxune videtur convenire traclalioni Gratiani, qui lex non scripla. Non lex a legendovocata esl quia scri-
saepead baeccapita revertiiur, ut inilio distinct. 5, pta est. Mosautem longa consuetudoest etc.

DIST.I.' Ed. Bas. — de jure eonslit. nat. el hum.: Edd. Ven. I. II. Nor. — de jure eonst. nat. hum.:
Ed. Arg. 'Matth. c. 7. v. 12. =C.T. * transire per alienum : Isidor. = C. IV. * tantundem : lsidor.
*=C.V. » Secundum Fr. 32. D. de legibus et Tertulliailum in libr. de' corona mililis.—Ivo Pan.l. 2.C.161
Decr. p. 2. c. 200 « quoniam : Bolim. = C. VI.
51 DECRETI PARS PRIMA. DIST. II. 31
Gralianus. Qiiuin itaque dlcitur: non dilfort, tilrum \ C. IX. Quid tit jut gentium.
consuetiido scriplura, vel ratone consislal, apparel, [Isidor. eod. c. 6.] i
quodcontuetudo e.stpartim redncia in scriplis,partim Jus genlium est sedium occupalio, aedificalio,mu-
moribut tantum uleniiumesl reservata. Qum in scri- nilio, bella, captivilatcs, servilutes , poslliminja,
pit redacla est, conslitulio tivejus vocatur;qum vero fcedera, paces, " induciae, logalormn non violando»
in scriptit redacta non est, generali nomine, consue- riim religio, connubia inler alienigenas probibila.
tudo videticet,appellatur. § 1. Hoc inde " jus genliurn appellatur, quia eo jiire
§ 1. Esl autem et alia divisio jurit, ut in eodem onines fere gentes uiuntur.
tibro V, c. 4, tcslalur Isidorus ita dicens: C. X. Quid tit jus militare
C. VI. Quw sint speciesjuris. [Isidor. eod. c. 7.]
[Isidor. eod. c. 4. ] Jus militarcesl belli inferendi solennitas, foederis
Jus * autem aut natiirale est, aut civile, aut gen- fatiendi nexus, signo dalo egrcssio in hostem vel
tium. piigmv commissio; ilem signo dato receptio; ilem
C. VII. Quid sit jus nalurale. flagitii miliiaiis disciplina, si locus deseralur; iiem
[Isidor. eod, c. 4.] stipcndiorum modus, dignilaliim gradus, praemiorum
Jusnaturale esl commune omniiim nationum, eo B honor,.veluti quuin corona vel lorques donanlur ;
qtiod ubiquc instinctu nalura*, non -"onslitulione iloin praedoedocisio, etpro personarum qualitatibus
aliqua babetur, ul viri et feminacconjunclio, libe- et laboribus jusla divisio, acprincipis porlio.
roriiui successioc ' et educatio, communis oinnium C. XI. Quid sh jus publieum.
possessio ct oninium una libortas, acquisilio eorum, [Isidor. eod. c. 8.]
qnaecoelo, terra marique capiuntur; ilem deposiiae Jus " pnblicuin esl in sacris et in sacerdolibus et
rei vel coiniiiendaiae* pecuniaerestituiio, violentine in magistratibus.
per vim repulsio. § 1. Nain hoc, aut si quid huic C. XII. Quid sit jus Quiritum.
simile est, nunquain injusluin,sed naluralc aequum- [Isidor. eod. c. 9.]
que habelur. Jus Quiritum est proprie Romanorum, quod nulli
C. VIII. Quid sit jut civile. tenent,'nisi Quiriles, id est Romani. §1.1» quoagi-
[Isidor. eod. c. 5.] tur de legiiimis heieditatibus, de cretionibus d, de
Jus' rivile, quod quisque populus vel quxque tulelis, de usucapionibus, quae jura apud nulluin
civitas sibi proprium divina huroanaque " causa alium populum reperiunlur, sed propria sunl Roma-
consiituii. norum. el in cosdem solos consliluta.

DISTINCTIO II.

GRATIANUS. C. 111.Quid sit senalusconsnltum.


1. Pars. Constat autem jus Quirttum ex legibuset [Isidor. eod. c. 12.]
plebiscitisel tenatusconsutlis el conslitutionibusprin- Serialusconsuluim est, quod lanium senalores po-
cipum, et ediclis ' sive responsisprudentum. pulis consulendo decernunt.
C. 1. Quid sil lex. C. IV. Quidsit constilutio vel edtctum.
[Isidor. Eiym. lib. V, c. 10 et I. II, c. 10.] [Isidor. eod. c. 13.J
Lex est consiitiilio populi, qua majores nalu si- Constittitio vel edicium est, quod rex * vel impe-
inul CIIIIIplebibus aliquid SHiixerunl. raior couslituit vel edicil'.
C. II. Qtiid sii plebiscitum. C. V. Qum sinl responsa prudentum.
[Isidor. eod. c. 11.] [Isidor. eod. c. 14.]
Plebiscita ' sunl, quaeplebes lanlum conslituunt: Responsa prudentum stint, quaejurisconsulti re
et vocanlur ' plebiscita, quod ea plebs scial, vel " spondere dicuiitur consulenlibus : unde et responsa
quod sciscilalur et rogal, ul fiant \ Pauli dicta. Fuerunl enim quidam prudenles el arbi-
NOTATIONESCORRECTORUM
C. VII. « Succetsio: In Iribus codicibusmanuscri- lionibus, velde contractibus. Emendatum est ex co-
ptis Isidori el aliquol Graliani legilur: liberorum dicibus Isidori tam impressis quain manuscriplis.
tuseeplio et educntio, quae leclio convenil cuni 1.1. Quid aiitoin sil crelio, declarat Ulpiaiius in suis
D. dejuslil. et jure, versic. hinc descendit. litulis c.22. et ipsemel Isidorus eod. lih. V Eiyinol.
Z.XII. d Cretionibus: Antea legebalur : vel cura- cap. 24

DIST.I. C. VIII. • Jus aut naturale : Isidor. = C. VII. ' Sutceptio: Isidor. Edd. Grial. Madrit.
1591, et Areval. Rom. 1797.—Rohm. " Commodal: Isidor. Edd. ciit. — Bobm. = C. VIII. ' cf.
Fr. 9 D. de jutt. et jure " d. h. inspecta cau*a: Bbom. C. IX. " fcederapacis: Edd. anl. coll. onin. "
tl inde i. g. a., quia ; Isidor. = C. XI. " ex Fr. 1,2./). dejust. eljure.
DIST.II. ' edictis senutorutn: Eild. ante correctionem decreli edilaBexcepla ed. Basil. = C. II. ' Scila
tunt ;.lsidor. * vocata scita :\b. l vel tjttod tcitcil, uli rogata fuit: ib. ="C. IV. ' quod tanlum rex:
Edd. Roiiiana?priorcs pratcr Basil. — Boliiu. ' anlc correclionem legebalnr : edidit. = C. V.
53 DECRETl PARS PRIMA. DIST. IV. 54
iriaequitalis, qui 'nsijtuliones ' civilis juris compo- A ret, quam ut quarl.i pars snpcresset heredibus, ex
sjtas ediilerunl, quibusdissiiJeiilium liles conlerilio- cujus nomine lex Falcidia nunctipata est.
nesque sopirenl. C. VII. Qumsil lex satira.,
C. VI. Qum tint tribuniciw vel consulares leges. [Isidor. eod. c. 16.]
[lsidor. eod. c. 15.] Satira c vern lex est, quaede pluribus simul rebns
II. Pars. Qusedametiam leges diciintur ab iis, qui loquitur ', dicta a copia rerum etquasi a saturiia-
condidertinl, ut consnlares, tribuniciae, Julia», Cor- te : unde et saiiram scribere est poemata varia con-
nelias.Nam et sub Octaviano Casare suffecti consu- dere, utlloratii, Juvenalis et Persii.
les Papius » et Poppacttslegem tiileruul, quae a no- C. VIII. Qum tint Rhodiwleget.
minibus eonim appellalur Papia Poppaja, conlinens [Isidor. eod.c. 17.]
patrum praemia pro suscipiendis liberis. Stib eodem Rhodi;e leges navalium commercioruin sunt.ab in-
quoque imperatore Falcidius iribunus plebis legem sula Rbodo cognoiiiinalse,in qua anliquilus merca-
fecit, ne quis plus exlraneis b * in lestamemo lega- lorum usus fuil.

DISTINCTIO III.
GRATIANUS. B tropolilanorum ejusdem provinciw. Hwc quidem de
I. Pars. Omneshw speciet sceruMum legumpartet generalibut regulis inteltigenda sunt.
sunt. Sed quia constilutio alia esl lirilis, alia eccte- § l.Suntautem qumdamprivatm leges, tam eccte-
siaslica : civilis vero forense veleivile jus appellatur, siaslicm quam smculures, qum privilegia appellantur.
qno nomine ecclesiaslica conslilulio appellelur, vi- De quibusin lib. V Etym., icap. 18 Isidorus ail:
deatnus. § 1. Eeclesiattica constitutio canonit nomine C. III. Quid sit privilegium.
censetur. Qnid autem sit eanon Isidorus ' in lib VI Privilegia sunt leges privatorum, quasi privalae
*
Etym. c. 16 declaral dicens : leges. Nam privilegium iude » diclum est, quod in
C. I. Quid sil canon. privaio feratur.
Canon grsece, latine regula nuncupatur. III. Pars. Gratianus. Ofjicium vero swcttlarium,
C. II. Vnde dicalur regula. siveecclesiasticarum legum est, prmciy.ereauod ne-
[Isidor. * eod. c. 16.] cesse est fieri b, oi<(prohiberequod malum est fieri;
Regula dicla est eo quod recte ducii, nec aliquan- vel permillere licita, ut prmmium pelere, vel eliatn
do * aliorsum irabil. Alii vero dixerunl regulam quwdam illicita, ut dare libetlum repudii, ve fianl
dictam, vel quod regat, vel quod normam recle graviora. Vnde ineod. iib. c. 19 Isidorus scribit di-
vivendi praebeal, vel quod dislorlum pravumqiie * C cens:
corrigal. C. IV. Quodsil officiumlegis.
II. Pars. Gralian. Porro canonum alii tunt decreta Omnis aiitem lex aul permiitil aliquid, ut: vir
Pcnlificum, alii statuta conciliorum.Conciliorumvero fortis pelal pranmiiim; aul velal, ul: sacrarum vir-
alin sunl universalia, alia provincialia. Provincialium giiium nuptias uulli pelere liceal; aul ptinil, uUqtii
alia celebranlur auetoritale Pontificis Romani, prm- caedeni feceril, capite pleclatur; ejus eniin praemio
sentevidelicetligato sanclm Romanw ecclesiw; alia aul pcena vita moderatur linmana; divina c auiem
vero auctorilale patriarcharum, vel primalum, vel me- praccipil *, ul: Diliget Dominum Deum luum.

NOTATIONESCORRECTORUM.
DIST.II. C. \l.*Papius : Anle legebatur: Papius in sanclione legnm adscribilur: neve per saturam ab"
et Pompeiuset paulo post: Papia et Pompeia. Einen- rogato aul derogato, et alia qiiaiduin iu hanc soir
(latiiin cst ex nianiiscriplis exemplaribus Isidori. tentiam.
Nain in iinpressis notavoral errorem Alcialus )ib. DIST.III. C. III. » Privitegium : Cicero I. 5 de le-
111,tlispuncl. c. 3. In laluilis autein Capiloliuis anno gib. baec habet : Majores nostri in privatos hominet
iubis DCCLXI.ex Calend. Jul. suffocliconsules nu- legesferri noluerunt, id esl eiiim privilegium. Vonuil
merantiir M. Papius et Q. Popicus. IIOIIsemper eadem nalione banc vocom iisiupaii
b Extraneis : Haecdictio non est in Cbronico Eu- solitam fuisse, Budaetiset alii nolariini.
scbii •»I). liieronymo latinUaie donaio ac locuple- b Fieri: Quaeseqtiunliir, in aliqnot velnsiis codi-
lalo (uiide li.-ec videlur suinfisisse Lidorus) neque D I cibus sic habcnliir : Prohibere quod nialum est peri;
iu Jeg. 1. § 2. ad leg."Falc. ubi referiintur propria permittere vel licita, ut prmmium petere, vel eliam
verba ipsius legis. Esl latneii apud Isidorum etiam quwdam, elc.
in codicibus niantiscriplis. C. IV. c Divina : Hinc usque ad finem non sunl
C. VII. c Satira : In aliquot Ciatiani manuscriptis in codicibus Isidori, neque in aliquoi e\oiiiplaribiis
coilicihus el uno Isidori legitur: Satura, (ie qua Valicanis Graliani. In aliis vero, oiiiissa voce divinu,
ila Festus : Satura est cibigenus ex variis rebus con- legitur: aut prmcipitut: diliges DominumDeum luum.
ditum; et est lex multis aliis conferia legibus. Itaque

DIST.H. C. V. ' conslitutiones: Ed. Bas. Bolim. — vulgalam servat ipse Isidorus. = *C. VI * Diclio
rxiraneis abest ab Isidor. ed. Areval. — in extremo letlamento : Ed. Ven. I. = C. VII. «/oo«il«r: Isid.
et Kd. Bas.
DIST. III. C. 1. »Anselni. in prooe:n. = C. II. ' Anselin. ib. • ajjqnem : Edd. Lug 1 I. II. Paris.
' Deutcroii. c. 6. v. S
AuUvcip. * pravjumqueauid : Isid. — p. quidquid : Anselin. = C. IV.
35 DECRETI PARS PRIMA. DIST. IV. S6
DISTINCTIO IV.
GRATIANUS. \ C. IV. Seplem hebdomadibuia carne et deticiis antt
pascha clerici abstineant.
I. Fars. Cansn vem constitutionis legum est htima- Telesphorus • urbis Romw Episcopus omnibus epi-
nam coercere audacuim el nocendi facnllalem refre- scopis,epist. un.
' *
nare, sicut in eod. lib. V, c. 20 Isidorus teslatur Statnimus, ut septem bebdoinailas plenas anle
dicens : saucltim pascha omnes clcrici in sorlem Domiui
C. 1. Quare lcges fuctm sint. vocati a carne jejunenl: quia sicut discreta debet
Facine suiil aittcm leges, ut earuin metu huinana esse vita clericorum a laicorum conversalione, ita
cocrcealur audacia , lutaque sit inler improbos in- et injejunio debotesse discretio. Elinfra : Has ergo
noccnlia, et iu ipsis improbis formidato suppiicio seplem hebdomadas omnes clerici a carne et deliciis
refrcnetur.nocendi ' facullas. jejttnent, et byninis et vigiliis alque oralionibus *Do-
II. Pars. Gralianus. Prwterea in tpsa conslilntione mino' inbaereredie noctuque sludeant. .
legtun tnaxime qualilas constilucndarum esl obser- C. V. Seplimam heddomadam Telesvlwrusquadra-
vanda, ut conlineanl in se honestaiem,justiliam, pos- gesimmaddil.
sibilitalem, convenientiam, cetera, quw in eod. lib. llem Ambrosius in libro sermonumc
Isidorus [c. 21] enumeral, dic.ens: Quadragesima sex septimanas babet, cui addidit
C. II. Qualis debealesselex. Telcsplinrus Pontifex seplimam bebdomadam, et
Eril aulem lex lionesla, jusla, possibilis, secnn- B vocatum est boc teinpus qninquagesinia.
dtiiu naltirain, secundiiin palriae consiieludinein, loco Gralian. Quod sitnililer de eo capilulo est inlelli-
lcmporique conveniens, necessaria, ntilis, manifesta gendum, guod B. Gregorius [I.]' Augustino Anglo-
quoqne, ne aliquid per obsciirilatem in caplionem rum Eptscopo scribit dicens:
« s coniineat, iiullo privalo commodo, sed pro com- C. VI. A
quittquagesiniajejunandi propositumsumant,
miiiii civium iitilitale conscripta. quos ecctesiaslicigradus dignilas exornal.
III. Pars. Gralian. Ideo aulem inipsa constilulione Denique sacerdoles el diaconi ct reliijui oiiines,
isla consideranda sunt, qnia ctim leges iiisliltttwfue- quos dignilas ecclesiastici gradus exornat, a quin-
rint, non erit liberumjudicare deipsis, sed oportebit quagesima propositum jejunandi suscipiant, qtio et
judicaresecundum ipsas. Vnde Augusliniisaif inlibro aliquid ad pensum sanctacinsliliitionis adjicianl, et
de vera religione, c. 31 * : eorum, qui in laicali ordine consislunt, observan-
III. De legibus tunc est judicandum, quum insti- liam sicui loco, ita religione praecellant. § 1. De ipsa
tuunlur, non qnum instilulw sunl. vero die dominica hsesilamns, qnidnam dicendum
In islis temporalibus legibus, quamquam de his sit, quum omnes laici et saeculares illa die plUs so-
bomines judicent, qtium eas inslitiiiinl, tanien quiim lilo ceteris diebus accuratius c.ibos carnium appe-
fuerint inslilulac el firmatse, non licebil judici de lant, et nisi nova quadam aviditale usque ad medias
ipsisjutlicare, sed secunduin ipsas. noctes se ingurgilent, non aliler se hujiis sacri tem-
Gratianus. Legesinslituunlur, quum promulganlur; poris observationem sttscipere pulant; quod ulique
firmantur, quum moribus ulenlium approbantur. Sic- non ralioni, sed voluptali, imo cuidam mentis cae-
ut enim moribus utentium in contrarium nonnullw citali adsciibendum esl, unde nec a lali consuetu-
leges liodie abrogalw sunt, ita moribus ulentinm ipsm dine averti posstiut; el ideo cum venia suo ingenio
leges confirmantur. Vnde illud TelesphoriPapw (qni relinquendi sunt, ne forte pejores exisianl, si a lali
decrevit, ut generaliler clerici a quinqnagesimab a consuetudine prohibeantur. Ul enim ait Salomon * :
carnibus el deliciis jejunenl) quia moribus uienlittm Qui mnltum etnungil, elicit sanguinem. — Et post
approbalum non est, aliler agenles transgressionis pauca : § 2. Par autem est, ut quibus diebus a carne
reos non arguil. animalium abslineinus, ab omibus quoque, quacse-
NOTATIONESCORRECTORUM.
DIST.IV. C. II. » In captionem: Anle ea legeba- D susciperentet a carnibus et deliciis abstinerent; sed
tur: »Hcautum captione. Restituta esl vera leciio ex oinnes fere nianiisciipli babent eo modo, quo resti-
codicibus Isidori niaiiuscriptis iib. 5, cap. 21 et ex tiitum est.
itnpressis eiiam lib. 2, c. 10 tibi cadein scribuiitiir, C. V. c Sermonum :' Inventi surit Romae in bi-
partimqnc ex antiqiiis Gratiani exeiuplaribus, a qui- blioihcca Vaticana et Mediolaniin liibliotliecamona
biisabesl dictin, cautum. Simili vcro locutioue iilitur sierii S. Aiubrosii sermones aliquot manuscripti,
Patilus 1. 5 senleiil. lil. 35. c 2. Ne quis, inquit, Ambrosii nomeii (incfereutes, inler quos esl sermo
m cupiionemverborum in cnvendoincidal. do Scxagesiina, cujus iiiiliuiii est: Adest tempus,
C. III. b Quinquagesima: Posl boc verbum in co- unde boc capul sumptiim est.
dicibus im;>ressis seqiiebalur :jejunandi proposilum

DIST.IV C.l. MvoPan. I. 2. c. 142. Decr. p. 4, c. 1G8.audncia el nocendi fdeultas : ex Tnrn creinata Ed.
Foiitanini, Bobni. = C. II. * in cuplione
B
: Ed. Bas.— in cutuione : Ivo D. I. I. = C. III. Mvo Pan. I. 2,
c. 143. Docr. p. 4, *c. 169.= C. IV. Episl. Pseu- doisidor. — Ansolin. 1. 7,;c. 183. Ivo Pan. 1 2, c. 174.
lk-cr. p. 4, c. 25. ex lilir. Pont. = C. V. 8 Abjudicaiil bunc can. nh Ambros.' Opp. Iiujus Edd. Fr.
lionodioiiiii ox congr. S. Mauri. Paris 1086. — Anselm. I. 7, c. 184. = C. VI. S. Gregorinm linjus
canonis auclorcm non esse contendunt Fratres ex congr. S. Mauri. Ed. Paris 17u5.— lvo Decr. p. 4, c. "1%
» Proverb. c. 30. v. 55. •
57 DECRETl PARS PBLVLV.DIST. V. 58
nicntinam carnls trahunt originem, jejuiiomus, a A IV. Pars. Gralianus. Ilwc,. etsi legibus constituta
lacte videlicet, casoo el ovis. Et post pauca : § 3. sunl,tamen quia, communi usu approbatamon sunt,se
CaHerum piscium esus ita Cbrisliano relinquilur, ut non observantes iransgressionis reos non arguunt;
boc ei inlirmiiatis solatium, non luxuriae pariat in- alioquin 10his nOnobedientesproprio privarenlur lio-
cendiuni. Denique qui a carne abstinet, nequaquain nore, quum illi, qui sacrit nesciunt obedire canonibus,
sumptuosiora marinarum belluariim convivia prae- penitus officiojuteantur carere suscepto; nisi forte quis
paret. § i. Vinnm quoque ita bibere permillitur •, dicat, liwc non decernendo esse slatuia, sed exhor-
lil ebrietalem onuiiiio fugiamus; alioqui restat, ut tando conscripta. Decretnm vero necessiialem facil,
omnia, quaecorpnri libent, simililer faciamus. exhortalio uulem liberam voluntalemexcilat.

DISTINCTIO V.
GRATIANUS. tur; voluptas etenim carnis, non dolor in culpa est.
I. Pars. Hwc, qum de privilegiis et ceteris infra In carnis aulem comniixlione voltiptas esl, in * pro-
posilis scripla stint, lam swcularibus quam ecclesiasti- lis vero partu dolor et gemiius. Unde ipsi priniae
cis legibusronveniunt. Nunc* addifferenliam natu- malri omnium dicitur " : In dolotibus paries. Si ita-
ralis juris et celerorum revertamur. § 1. Nalurale jus queenixam mulierem prohibenius intr.ire ecclesiam,
inler omnia primatum obtinet tempore et dignilate. B ipsani ei pceiiam suam in culpam dcputamus '.
Cwpil enim ab exordio ralionalis crealurm, nec va~ C. III. Mulierem enixam. velqnod ab ea genitum fue-
riatur lempore, sed immulabile permanet. § 2. Sed ril, eadem hora nihil prohibet bajitizari.
quiim nalurale jus in tege el Evangelio supra dicatur Idem arf eundem. "
esst comprehensum, qnwdam aulem contraria his, Bnptizari auiem vel enixam iniilierein, vel hoc,
quwin lege statuta sunt, nunc inveniantur concessa, quod genuerit, si periculo moriis urgetur, vel ipsa
non videlur jus naturale immutabile permanere. In hora eadem, qua gignit, vel boc, quoil gignitur, ea-
lege* namque prwcipiebalur ul muliei, si inasculnm dem, qua natum est, ntillo modo prohibetur : 'qiiia,c
parerei, quadraginla, si vero femiiiain, ocluaginta sicul sancti mysterii gralia viveniibus atque discer-
diebus a templi cessarel ingressu; nunc auiem sla- nenlibus cum magna discretione providenda esl, ila
lim posi partum ecclesiam ingredi non prohibelur. quibus mors imminel, sine u|la dilalione oflcrenda
Item ' mulier, qummenstrua palitur, ex lege immunda est, ne, duni adliuc tempus ad praubendum redem- .
esse repulabatur; nunc aulem nec statim intrure ec- tionis myslerium quacritur, intervenieiiie paululum
clesiam, nec sacrm communionis tntjsteria percipere, mora, inveniri uon valeat, qtii rediinatur.
sicul nec illa, qum parit, vcl illud, quod gignitur, sla- C. IV. Anlequam puer ablacletur, vel mater purificc-
lim post parlum baptizari proliibetur. C tnr, ad ejus concubilumvir non accedal.
Vnde eidem Auguslino Anglorum Episcopo Grego- Ilem. f [Gregor. ibid. continenler.]
rius fI.] 3 scribit, dicens : Ad ejus .vero concubitum vir suus accedere non
C. I. PALEA b. debel, quousque qui gignitur ablacleiur.
iQuum enixa fuerit mulier, posi quot dies inlrare [PALEA.J
ecclesiam debeal, Testanieiili Veieris praeceptione iPrava aulem in conjugaiorum moribus eonsue-
didicisti : quia pro masculo XXXIII, pro femina luilo surrexit, ul mulieres (ilios quos gignunt, im-
vero LXVI diebus debet abstinere; quod laraen trireconlemnaut, eosque aliis mulieribnsad nutrien-
sciendum, quia in mysterio accipilur. i dum tradant; quod videlicet ex sola cansa' incon-
C. II. Mulier enixa gratias actura ecclesiamintrare tinenliac videtur inveiilum, quia dum se conlinere
hora eadem non prohibctur. noliint, despiciunt lactare quos gigntinl.i
ibidem continenter. * H;c itaque, quae filios stios ex prava consueltidine
[Gregorius ]
Si inulier eadem hora, qua geuuerit, actura gra- aliis ad nuiriendiim tradunt, nisi purgationis lern-
lias inlrai ecclesiain, iuillo pondere peccaii-grava- [) pus prius transierii, viris suis non dcbent admisceri:
NOTATIONESCORRECTORUM.
DIST,V. I. Pars. » Nunc ad differenliam : In vul- plaribus (exceplis duobus Vatieanis) el in qnatuor
gatis legebatur : Nuticmitem ad doclrinam. Emenda- conjunctiim esl cum sequenli capite : Si mttlier, «d-
tinii esl ex veliistis codicibus et ex principio disl. 15 dila ad illius initium voce : Nam, queinadmodiiiii
ubi
" lioc reperiliir. est apud Gregorium.
b
C. I. Patea : De Paleis universe in proefatione C, III. c,Quia sicut'. Hiuc iisque ad verba : Ne
dicliun esl. Hsec vero, cui primiim praBponilur no- dum, addila siinl ex B. Gregorio.
iiien Palea?, habelur etiam in maniiscriptis exem-
DIST.IV. C. VI. • pcrmi/timiir: Ivo. = lV.Pars Gral. '• verba3 S. Gregorii infr. C. 25. q. 1, c. 15.
DIST.V. I. Pars. > Levil. c. 12. v. 5. » ibid. c. 15. v. 20. Ep. 64, lib. 11 Indicl. IV. (Ao. 601.) (ad
interrog. Augiistini 10.) Ed.*Paris 1705. Epislola, admodtini dubiaelidej, inlegra habetur apud Bodain Hisl.
Angl. I, 1. c. 22. =C. II. Nicolaus P. ad consulta Bulgarorum (Coll. conc. Mansi T. XV.) c. 65. Beda
lr. p. p. 1, l. 55, c. 70. " nam in p:olis prolatione gemilus:
ib. Graiianus tamen sunisit can. ex Coll. '
Codd. Grcgor." conseiitienie Beda. ' Genes. c. 3. v. 6. vertimtts : Edd. priores omnes. = C. III."
Coll. ir.p. p. 1, 1.55, c. 71. Hmcli. 1. 4, c. 32. Ivo Decr. p.' 1, c. 62. = C. IV. •{• Nicolaus P. I, „ fieda
1. I. — Coll. tr. p. p. 1, t. 55, c. 72. Ivo Docr. p. 8> c. 88. carnis incontineniia : Edd. coll. o.
89 DECRETI PARS PRIMA. DIST. VI. 40
quippe qtium et sine partns causa, quum in consue- A palitur, ei non liceat Domini ecclesiam intrare'£t
lis mensiruis deiinenliir, viris suis misct-rl prohi- infra. Si igitur bene praesumsit, qune vestimentum
boaiiiur, iia ut morte lex " sacra feriat, si quis vir Domini in langutire posila teligit, quod uni personae
ad inenslrtialam mulierem accedal. § 1. Qnaetamen infirmanti conceditur, cur non concedalur cunclis
mulier, diim ex consuctudine menstrua patitur, pro- mulieribus, qnie nalnrae suaevitio infirmanlur? § 2.
biberi ecclcsiani intrare non debet, qiiia ei nalurae Sanctae amem commuuionis myslerium in eisdem
supcrfluilas iu culpani nnn valel imputari, cl per diebns percipere non debet prohiberi. Si autem ex
boc,qiioil invita palilur, jiislum non esl, ut ecclesiae veneratioue magna percipere non prxsnmii, lau
iugressu privetnr. Novinms * namquc, qttod mulier, danda esl; sed si percipiat, non judicanda. Bonariim
(|ti;e sangiiiuis fliixum patiebalur, posl tergum Do- quippe inentium est, ibi eliarn 'aliqno modo*cnlpas
miiii veuiens 10vesiimenii ejus fimbriam leligit, at- suas agnnscere, ubi rulpa non esl; quia saepe sine
qtie siaiim ab ea sua iiilirmiias recessit. Si ergo in culpa agitur, quod venit ex culpa. Unde etiam quum
fliixu sanguinis posiia laudabiliter poluit Domini ve- estirimns, sine culpa comedimiis, quibus ex cuipa
siimentum tangere, cur, qua? menstruum sanguinis primi hominis f.ictum est, ut esiiriremus ".

DISTINCTIO VI.
GRATIANUS. 3! lurae superlluitale vel infirniitale evenerit, omnimodo
hsec illusio non est limenda, quia hanc animus ne-
Qttia vero de naturm superfluitate sermo cmpil ha-
sciens perttitisse magis dolendus est, quam fecissc.
beri, quwriiur an posl illusionem, qum per somnium
3. vero ullra modum appelitus gulae in sn-
tolet accidere, velcorpus Domini quilibet accipereva- § Quum
mendis alimentis rapitur, aique idcirco humorum
leat, vel ti sacerdos tit, sacra mysteria celebrare.
receplacula gravanlur, habel exinde animus aliquem
Dehis ita scribil B. Gregorius [I.] A«fli«sM'no An- reaium, non lamen usque ad prohibiiionein
perci-
glorum episcopo, resp. 11." piendi sacri mysterii, vel missarum solennia cele-
C. I. De multiptici genere illusionis. brandi, quum fortasse aul festus dies exigit, aut
Tcslamentum veteris lcgis hnnc pullutum Domino exbibere * mysierium pro eo, quod sacerdos alius
dicil, el nisi loluin aqua, etiam usque ad vesperam in loco deest, ipsa necessilas compellit. Nain, si ad-
inlrare ecclesiam non concedil. Quod ' tanien aliler sunt alii, qui implere myslerium valeanl illusio per
inlelligens populus spiritualis quasi per somnium crapulam facia a perceplione sacri myslerii prohi-
eiim illudi reputal, qui tenlatiis immundilia veris » bere non debel, sed ab immolalione sacri myslerii
iiuaginibiis ' iu cogilalione inqtiinaltir. Sed lavandus abslinere ", ul arbitror, humiliter debet, si b lamen
est aqua, ut ctilpam cogitationis lacrymis ablual, et C dormienleinliirpiimaginatione illnsio non concnsserii.
nisi prius ignis tenlalionis recesserit, reiiin se Nain sunl, quibusita plerumque illusio nasciiur, ut
quasi usque ad vcsperam cognoscat. § 1. Sed est in eorum animus etiam in snmnn corporis positus non
cadeni iilnsione valde necessaria discretio, qua sub- foedelur lurpibiis imaginationibiis. Qua in re unum
tiliter pensari debel, ex qua re accidat menti dor- ibi ostenditur, quctd ipsa mens rea non sit lunc c,
mientis. Aliquando ' eniin cx crapula, aliquandoi sed suo judieio peniius libera ', quum se, etsi dor-
ex nattira! siiperlluitate vel infirmitate, aliquando ex inienii corpore' nibil meminit vidisse, tamen in
cogitatione contingil. § 3. Et quidem quum ex na- vigiliis corporis meminit in ingluvicm cecidisse. § 4.
NOTATIONESCORRECTORUM.
DIST.VI. C. I. » Veris : In plerisque codicibus B. D etiam lectio Panormiae : nam Burchardus el Ivo
Gregorii el apud Bedam et iit collectione connilinrum parum ab originali discrepant.
c Non sit tunc, sed suo : Omnia fere Gratiani ma-
Colonia?1530 impressa legilur : vanis, in aliquilius
vero B. Grcgorii codicibus : variis; sed ob glossam nuscripla exemplaria habenl : vel tuo '. Celcrum
non esl mtitalum. magna boc loco est inler celeros colleclores et
b Si uimen : In codicibus B. Gregorii et apud Bedam et B. Gregorii codices varieias. In colle-
Bodam csl : si tamen dormientis menlem turpis ima- ciionelsidorijetiain iiiaiiuscripla est: qua in re unum
ginatio non concusserit. Iu colleclione vero Isidori ibi ostendilur, ipsa mensnon rea, nec lamen suojudi-
eiiain iiiautiscripla : si tamen animum dormienlislur- cio libera. Verum ob codicum vaiietatoni nibil est
pes imiiginnlionet concusserunl; quem sensuni lelinel iu contextu inutaitim

DIST.VPAI.EA. * Levit. c. 15. 'Mattb. c. 9. " liumiliter veniens: Gregor.— Edd. Ar<{.Venel. 1. "
esuriamus: Bolim.'
DIST.VI. C. I. ad inlerrog. Auguslini 11. (Ao. 601.)—Beda Hisl. Angl. I. 1, c. 27.—Coll. lr. p. p. 1,
t. 35, c. 76. Hurch. 1. 5, c. 43. Ivo Pan. 1. 1, c. 160. Decr., p. 2, c. 52 Polycarp. I. 3. t. 16. «ln bis, qiitc
a Gregorio pauliibuii receduni, magis videntur colleci. lr. p. aucior el posl illum Gralianus Bedam seculi.
* leciionem veris in plerisqne
Gregorii ct Bedaccod. mss. * baberi, uissenlientes• a Corr. Rom. asserunt
euitmes Gregorii Fr. Maurini. »lvo Decr. p. 9, c. 111. exhiberi : Gregor. abstineri* ; Grcgor. ' .
ostendiiur ipsa mens rea, non tunc vel suo judicio libera : Ed. Greg. Maur. sec. Bedam. Nihito lamen
ininus liv Etld. anliquioribus collalis omnibus legilur ted tuo. 7 abest a Bochm.
41 DECRETIPARS PRIMA. DIST. VI. M
Si vero ex turpi cogitatione vigilantis oritur illusio A membris est, repugnabat; si autem repugnabat,
in mente dormienlis, patet animostius reatus. Vtdet caplivus non erat, Ecce itaque bomo est (ut iia
enim, a qua radice inquinatio illa processeiit, quia» dixerim) caplivus, et liber : liber ex justiiia qtiani
quod cogilavit sciens, hoc pertulit nesciens; eld diligil, captivus ex delectatione quam porlat invi-
propter talem pollulionem a sacro myslerio ea die tus. i
abstinere oporlet. C. III. Quando sit peccatum nocturnis imaginibitt
PALEA o *. itludi. Item Isidorus libro III Sententiarum, de
C. II. Peccalum non dicitur perpetratum cogilatione summo bono, cap. 6 *.
solum, sed delectalioneet consensu. Non est peccatum, qtiando nolentes imaginibus
t Sed pensandum est, ipsa cogitatio ulrum in nocturnis illudimur; sed tunc est peccatuin, si,
suggeslione, an delectalione, vel (quod majus est) antequam illudamur, cogitalionis affectibus praeve-
peccati consensu acciderit. Tribus enim modis im- nimurl' Luxuriae quippe imagines, quas in veriiale
pletur omne peccatum, videlicet suggeslione, dele- gessimus, ssepe dormientibus in animo apparent,
ctaiione, consensu : suggestioqtiippe fil perdiabolum, sed innoxiae, si non concupiscendo occurrunt. § 1.
delectatio per carnem, consensus per spirilum; quia Qui nocturna illusione polluitur, quamvis extra
et 9 primo culpam serpens suggessit, Eva velut caro B memoriam turpium cogitationum sese persentiat
delectata est, Adam velut spiritus consensil. § 1. inquinalum, tainen boc, iit tenlarelur, culpae suae
Et necessaria est magna discretio, ut inter sugge- tribuat, suamque iiiimtinditiamstatim flelibus lergat.
stionem f l0, delectationem et consensiim judex sui Gralian. His itaque respondelur. In lege el in
animus praesideat. Quum enim malignus spiritus evangelionaturale jus continetur; non tamen qumctin-
peccatutn suggeril in mente, si nulla peccaii delc- que in tege et evangelio inveniuntur, naturali juri
ctatio sequatur, peccalum omnimoilo perpetralum cohwrere probantur. Sunt enim in lege quoidam mo-
noii est; qtiuni vero caro delectari cceperil, ttinc ralia prmcepla, ul: non occides, quwdam mystica
peccalum incipit nasci; si autem etiam ad consen- ulpote sacrificiorttm prwcepta, ut de agno, et alia
sionem ex deliberalione descendit, tuiic peccatum similia his. Moralia mandata ad naturalejus spectant,
cognoscitur perfici. In suggeslione igilur peccati atque ideo nullam mutabilitatem recepissemonstran-
seinen est, in deleclalione (!l nulrimentum, in con- tur. Mystica vero, quanlum ad superficiem, a natu-
sensu perfeclio. § 2. Et saepecontingit ut hoc, quod rali jttre probantur atiena, quantum ud moralem in-
malignus spiritus seminat in cogitatione, caro in telligentiam, inveniuntur sibi annexa; ac per hoc, et
deleclationem trabat, nec lamen animus eidem de- si secundum superficiemvideantur esse mutata, tamen
lectationi consenliat. Et quum caro sine anima dele- C seeundum moralem intelligentiam mutabilitatem »e-
clari uequeai, ipse lamen animus carnis voluptatilms stire probanlur.§ 1. Naturale ergo jus ab exordio ra-
reluctans in delectalione carnali aliquo modo ligalur tionalis crealurw incipiens, ut supra dictum est, manet
invitus, ut ei ex ratione contradicat, nec consential, immobile. Jus vero consuetudinis post naturalem
el tamen delectatione ligatus sit, sed ligatum se legem exordium habuit, ex quo homines convenienles
veliemenier ingemiscat. Unde et ille ccelestis exer- in unum cceperuntsimul habitare; quod ex eo lempore
citus praecipuus ntiles gemebal dicens " : Video factum credilur, ex quo Cain 14 civilatem wdificasse
aliam legemin membris meis repugnanlemletji menlit legitur, quodquum diluvio " propler hominumrarita-
mem, et captivum me ducentemin lege " peccati, tem fere videatur exstinctum, postea a lempore Nem-
qv.west in membris meis. Si autem 6 captivus eral, roth reparatum sive polius immutalum existimatur,
niinime repugnabat : quapropier et caplivus crat, et quum ipse simul cutn aliis alios ccepitopprimere; alii
repugnabat ". lgilur legi mentis eius lex; qiiaein sua imbecillilate ejus. ditioni cmperunt esse subjecti,
NOTATIONESCORRECTORUM.
d Et propier : Haectisque ad finem neque in codi- D leetationem, et itiler deleclalionematque consensum;
cibus B. Gregorii, neque apud Bedam, neque in judicem sui faciat animiim prwsidem/ Burchardus
tribus vetustis Graliani cxemplaribus habentur. judicem sui prwsidere animum. Reliqua fere ut Gra-
Snnt lamen apud Burcliardum et Ivonem et Panor- lianus.ApudBedani vero : el inter suggestionematque
miam et Polycarpum. delectationem,inter dcleclationemet consensumjudex
e
C. II. Palea : Abesl bsec Palea non solum a sui animus prmsideat. In collectione lsidori : et ne-
priino et decimo Vaticariis, verum et ab aliis, quae cessarium est magna dhcrelione inter suggestionem
aliquot Paleas babcnt. Rubrica autem abest ab om- et deleclationematque consensumjudicem sui prodere
nibus. In quibusenim capui hoc reperitur, conjuncte animum.
ponitur cum superiore, quemadmodum etiam apud g Si autem: Magna eliam hoc IOGOcodicum va-
Biiicliaiiluiii et Ivonem. rietas est. Brevissima ei saiis integra lectio est in
1 Suggestionetn: Sic emendatum est ex originali, codiceepislolaruni B. Gregorii olimLuieiiae impfesso:
a quo paruin discrepat Ivo; antea legebalur : el ne- Si autemcaplivuserat,minime pugnabat, sedpugnabat,
cessaria est magna discretio inler suggestionemet de- quapropter captivus non erat. Ecce itaque, etc.

DIST.VI. C. I. s qui, quod : Gregor. = C. II. * Greg. ib. Beda I. 1. Burch. 1. 5, c. 43:>'Ivo D.ecr.
p. 2, c. 12. squia primam : Gregor. Ivo. 10leclionem a Corr. ex BoJa laiidalain
qui quumprimam:
servat Ed. Opp. Greg. Maur. " Rom. c. 7, v. 25. " in tegem : Edd. Arg. Venet. I. " leciioiieni a
Corr. indicata.in sequitur Edd. Opp. Greg. Matir. — in Chiffleliana est ut apud Gralianum. = C. III. ' Ivo
Decr. 1. 9, c. 112. u Genes. c. 4, v. 17. '• Genes. c. 7.
PATROL.CLXXXVII. 2
43 DECRETI PARS PRIMA. DIST. VIII. 44
unde in Genesi " legitur de eo : Ccepil Nemroth A num oppressor el exstinclor; quos ttiam ad turrim
robustus venator esse coram Domino, id ett b homi- mdificandamallexil.
DISTINCTIO VII.
GRATIANUS. C. II. Nomtna eorum, qui leges XII tabularum expo-
suerunt.
I Pars. Jus autem constilulionis ccepila justifiea- [Isidor ibidem continenier.]
l
tionibus, quas Dominus tradidit Movsi dicens: Fuerunt aulem hi App. Claudius, T. Genticins,
Si emeris servum Hebraeum, etc. P. Sextius, Sp. Veturins, C. Jiilitts, A. Manlius,
Vnde Isidorus in libro V Etym. c. 1 ait : Ser.Sulpicins, P. Curiaiius, T. Romilitis, Sp. Post-
humius. Hi decemviri legum conscribendarum electi
C. L De conditoribus legum. sunt. Leges autem redigere in Iibris primus constil
Moyses genti Ilebraeaj prinuis omnitim divinas Pompeius inslituere voluit, sed non perseveravit
leges sacris litcris explicavil. Phoroneus rex Graecisp oblreclalorum metu. Deinde Ceesarccepit id f.icero,
primtts leges judiciaque constituit. Mercurius Tris- sed ante inlerfectus est. Paulatiin aulem antiqtiai
megisltis primus lcges jEgypliis tradidit.- Solon leges veltistate atque incuria obsoleverunt', qtiaru.n
primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus etsi nulius jam usus est, notitia tamen necessaria
Lacedaemoniisjura ex Apollinismicloriiale confinxit. vidctur. Novaelcges a Conslaniino Caesarecoeperunt
Nunia Pompilius, qtti Romtilo succcssit in regno, et reliquis succedentibus, erantque permixias et
primus leges Romanas edfdit. Deinde quum populus inordinalae. Postea * Theodosius minor Augustus ad
6editiosos * magistratus ferre non posset, decemvi- simililudinem Gregoriahi et Hermogeniani cotliccm
ros legibus scribendis creavit, qui leges ex Iibris faclum corstilulionum a Constantini temporibus sub
Solonis in Latinum ser monem translalas XII labulis proprio cujusque imperaloris tiittlo disposuit, qttem
exoosuerunt. a suo nomine Theodosianum vocavit.

DISTINCTIO VIII.
GRATIANUS. jure vero conslilulionis hoc meum, illud atteriut
1 Pars. Differt autem jus nalurale * a consuetu- est.
dine et conttitulione. Nam jurenaturali omnia sunt Quo jure defendis villas ecelesiae» *, divino, an
eommunia omnibut, quod non solum inter eos ser- humano ? Divinum jus in scripturis habemus, huma-
valum creditur, de quibus legilur » : Multiludinis num jus in legibus regum. Unde quisque possidei,
autem credenlium erat cor unum etanimauna, etc, C quod possidet ? Nonne jure humano ? Nam jure di-
*
verttm etium prmcedenti tempore a philosophistradi- vino Domini est terra et plenitudo ejus. Pauperes
*
tum invenitur. Vnde apud Plalonem illa civitasjustis- et diviles Deus de uno limo fecit, et patipereset
sime ordinata tradilur, in qua quisqueproprios nescit divites una lerra supportat. Jure lamen humano
a/fectus. Jure veroconsuetudinisvel conslitulionisIwc dicitur: haccvilla mea est. hseedomus mea, hic ser-
meum est, illud allerius. vusnieus est. Jura 6 aulem humana jura imperatoruni
Vnde Auguslinus* ait tracl. VI ad c. 1 '5 25. sunl : quare? Quia ipsa jura humana per impera-
Joannis: (ores el reges saeculiDcusdistribuit generi bumaiio.
C. I. Jure divmo omnia sunt communia omnibus: Item ibidem paulo inferius. § 1. Tolle b jura iinpc-
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. III. h Id est: Glossaordinaria ad istum locnni darentor, aut adderenltir, quaecuriqtieaddenda vtde-
ex Alcuino ita habel : id est hominum oppretsor et banlur, placuil integrum apponere locuin B. Augu-
txslinctor; quos ailexil, ut turrim contra Deum con- siini. Apud ipsum igitur posl verb. humano, amece-
struerent. dentis paragraphi, haec seqtiuniur: Vultis legnmn*
*
DIST.VIII. C. I. Ecclesiw : Haec dictio non est j) ] leges jurisperitorum *, el secundum ipsas ngatnus de
apud B. Auguslinum. Nam ibi agit conlra Donatislas, villis'! Si jure humanovuttis possidere,recilemusleges
qui legibusimperatorum villas sibi ademptas et eccle- imperatornm; videamus, si aliquid voluerint ab luvre-
sise catholicae atlributas esse querebantur, Quare, ticis possideri. Sed quid mihiesl imperalor ? Secundum
qiium Donatistae dicerent : villas noslras tulerunt, jus ipsiuspossidesterram. Aut lollejuraimperalorum,
fundos noslros-tulerunl; ut eos ipse conviucat, nul- et quis audet dicere: mea est illa villa, aut meus est
iom jus in illis habuisse, aul habere, quibusdam illeservus, aul domushwcmeaest ? Si autem ut tenean-
praeposilis, addit ista : Quo jure defendis vitlas? di- tur ista ab hominibus,jura acceperunlregum, vuliis
vino, etc. Et infra 11. q. 1. c. Si qum causm, ubi recitemus leges, ul gaudeatis, quia vel unum horiim
Gralianus citat iuilium hujus capilis, isla dictio, habealis, et non imputetis, nisimansuetudinicolumbm,
ecclesim,non babelur. Est lamen apud Anselmum, quia vet ibi vobis permittilu permanere? Leguntur
lvoneni et iioPanoriiiia locis indicatis. enim leges manifestm,ubi rpraceverunt imoerato-
b Tetfft; Quooiam glossa obstilit, ne omnia emen- res. elc.

Dis^yj.sG. III. " Genes. c. 10, v. 9.


DIST.,V1I.Pars. I. * Exod. c. 21, v. l. = C. I. • ita legitur etiam apud Aurel. Victorem de viris illuslr.
•quern Isidorus est secutus. = C. II. ' exoleverunl:lsidor. * lvo Pan. 1. 2, c. 144. Decr. p. 4, c. 170.
• DrV.f'.VIII. Pars I. ' jus naturm : Ed. Bas. • Act. c. 4, v. 32. = C. I. * Anselm. 1.12, c. 62. (56). Ivo
Pan. I.'2, c. 63.'Decr. p. 3, c. 184. ' vox : ecclesim,quam apud Anselmum proslare asserunt correctores,
in codice Ans. coll. certe. non esl inventa * Psalm. 23, v. 1. ' Genes. c. 2. ' jure ergo humano, jurt
tmperatorum, quart ? Atiguslin. Anselm.
48 DECRETI PARS PRJM',. DIST. V.II. 46
ratorum, el qtiis audet dicere : mea est illa villa, A ril, sine diibilalione scrviendum est ? Sicut enim iu
aut metis est ille servus, ant domus haec mea est? potestaiibits socielatis humanae major potestas nii-
Si autem, ut teneantur isla ab' bominibus, regum nori ad obediendum prscponitur, ita Deus omnibus.
'
jura fecerunt, vultis ut reticeamus leges, i.t gau- C. III. Radicilus est eveliendaperniciosa consuetudo.
deatis ? etc. Item ibidem paucis interjectis. § 2. Le-
* Item Nicolaus c *.*Papa Hincmaro Remensi Arclii-
gantur leges", ubi manifeste prseceperunl impera- episcopo.
lores, eos, qtii prseter ecclesiae catholicse cominu- Mala consuelndo, quaenon mintts qtiam perniciosa
nionem usurpant sibi nomen Chrislianum, nec vo- corruptela vilanda " esl, nisi cflius radicitus evel-
lunl in pace colere pacis auctorem, niliil nomiiie latur, in privilegiorismjtis ab improbis " assiimitur,
ecclesiae audeanl possidere. § 3. Sed quid nobis et et incipiunt praevaricaliones el varioe prasiimtiones,
imperalori? Sed jam dixi, de jure humano agiiuri celerrime non compressae, pro legibus venerari et
El tamen Apostolus 10voluit serviri regibus, voluit privilegiorum more perpetuo celebrari.
honorari reges, et dixil : Regem reveremini. Nolite C. IV. Veritati et rationi consuetudoest
? tibi et posiponenda.
dicere, quid mihi el regi Quid ergo posses-
sioni? Per jura regum possidenlur possessiones. n ltem Auguslinus"'/ifr. IIIdec. Baplismo, 6.
conlra Do-
mtistas,
Dixisli, quid mihi et regi ? Noli dicere possessiones i Veritale manifestala cedat consneludo veri-
tuas, quia ipsa " jura humana renunciasli, quibus tali" i : plane respondeo, quis dubitet veritali ma-
possidentur possessioncs. nifeslatae debere constietudinem cedere? Item i Ne-
II Pars. Gratianus. Dignitate vero jus naturale ino consueludinem ralioni et veritati
pracponat,
simplicilerprmvaletconsuetudiniet conslituiioni. Quw- quia consuetudinem ratio et vcrilas semper exclu-
cunque enini vel moribus recepta sunt, vel rescriplis dit". •
tomprehensa, si naturali ynri (uerinl adversa, vana C. V.
et irrila habenda sunt. Quwlibel consuetudo ventati est poslponenda.
Item Gregoriusd " Wimundo AversanoEpiscopo.
Vnde Augustinus f ait, lib. III Confesttonum, c. 8:
C. II. Adversusnaturalejus nulli quicquam agere licet. Si consueludinem forlassis opponas, adverten-
Quse contra mores hominum sunt flagilia, pro dum esl, quod Dominus dicit1': c Egosum veritas
morum diversilate vilanda sunt, ul pacturn inter se et vita. Non dixit: Ego sum consueludo, sed veri-
19
civitatis aut gentis consuetudine, vel lege fiiniaiiim, tas 18.i § 1. Et certe, ut B. Cypriani utamur sen-
nulla civis aut peregrini libidine violetur. Turpis lentia, quaelibet consuetudo, quantumvis vetusta,
enim omnis pars est suo universo non congruens. quantumvis vulgata, verilali omnitio est poslpo-
§ 1. Quum autem Deus aliquid contra morem aut nenda, et usus, qui verilali est contrarius, abo-
pactum quorumlibet jubet, elsi nunquam ibi factum lendus.
est, faciendum est; et si omissum, inslaurandum C. VI. Verilate revelala, consuelndinem sibi cedere
esl; et si inslilulum non erat, inslituendum est. § 2. oportet.
Si enim regi licel in civitate, cui regnat, jubere Ilem Auguslinus lib. III de Baptismo, contra Do-
aliquid, quod neque atite illum quisquam, nec ipse nalislas, cap. 5.
unquam jusserat, et non contra societalein civitatis Qui"contepmlaveritale praesumit consuetudinem
ejus obtemperalur, imo conlra societalem non ob sequi, aut circa fralres invidus estet malignus,
lempcralnr (generale quippe pactum est societalis qnibus verilas revelalur, aut circa Dcum ingralus
Iiumanae, obedire regibus suis), quanlo magis Deo cst, cujus inspiratione ecclesia ejus instruiiur et
regnatoriuniverfoe creaturso suae, ad ea, quaejusse- D infra. In evangelio " Dominus : Ego sum, inquil.
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. III. c Caput hoc est ex epistola Nicolai, quae C. V. d Guitmundo: In aliquot manuscriptis, et
incipit: Epistolam Beatiludinis luw; exstatque una apud Ivonem est: Gregorius VII. In liujus pon-
cuni aliis ejusdem et aliorum Ponliflcum epislolis tiQcalu Guilmundtis Aversanus episcopus scripsit
manuscriptis Romaein bibliotheca inonasterii Doiui- de corpore et sanguine Domini contra Berengarium,
nicanorum, ex qua hoc caput emendatum est. qui liber exslat.

DIST. VIII. C. 1. * recitemus : Augustin. Ivo. 8 relegantur : edd. ant. collataeomnes. • Tbeod. Cod. 1.
16, t. 5, const. 43, 51, 54. — Just. Cod. 1. 1, L 5, const. 4. " 1. Petr. c. 2, v. 17. ,l ad ipsa ** : August.
lvo. *- imperalorttm : August. Auselm. Boehra. = P. II. flvo Decr. p4 4, c. 178.= C. III. Dat. A.
868, interacta —
synodi Suessionensis. Mansi CoII.Conc. Tom. 15, p. 752. " Ivo Pam 1. 2, c. 165. Decr. p.
4, c. 205. " abjicienda et vitanda : Edd. Venelt. I. II. Paris. Lugd. I. 11. : Edd. ant. coll. omnes. t
impiis
»4
— lyo. = C. IV."* lvo Pan. 1. 2. c. 165. Decr. p. 4, c. 208. — inf. ead.- c. 6. verba Libosi a Vagis
in Conc. Carlh. Cypriani c. 30. A. 256. l" verba Felicis a Buslaceni, ib. c. 63.— C. V. l6 cauon. in-
certi plane lemporis.—Ivo Pan. 1, 2, c. 166. Decr. p. 4, c. 213.—Gregor. Vll Wimundo Av. E.: Ivo. —
Greg. VII. Guillimundo Av. E.: Ed Basil. — Greg. Guillimundo Av. E.: Edd. anl. coll. oinnes cum
Panorm. Ed. Basil. — Gregor. VII. Gilmundo adversario Ep. : Durand in praef., lib. 2, de modo gen.
conc. celebr. — Gregorium IV in vet. cod. Pan. laudari monuit Baluz. ad Ant. August. de emend. Grat.
" Joann. c. 14, v. 6. ls verba Libosi a Vagis in Conc. Carth., c. 30. " in Gonc. Carth. modo lai*-
dalo. C. VI. •' Ivo Decr.rp. 4, c. 234, ab init. sunl verba Casli a Sicca 1.1, e. 28. " cf. supr. not. 15, 16;
47 DIXRETI PARS PIUMA. DIST. IX. 48
teritat : non dixit: ego siiin constielndn. Iiaque A ris est: propler quod relicto errore seqtiamur veri-
veritale manifestala ccdal consiictiido veritati, et tatem, scientes, quia et apud Esdram •• vcrilas
infra. Revclatione »» facta veritalis cedal consue- vicit, sictil scripliuii esl: Veritas mane el invalescit
luilo « veritati, quia el Pcirus •', qni prius cir- in wternum, et vivit el obtinelin smculaswculorum.
cuinciilebat, cessit Paulo verilatem praedicanti, Idem in epistola ,0 ad Jubaianuin , circa med.
el infra. Quum Cbrislus '* verilas sit, magis verila- lgnosci* polesl simpliciter erranti, sicul de seipso
tem, quam consuetudinem sequi debemus , quia ' dicit apostolus Patilus' 1: Quiprimo, inquit , fui
consuetudinem ratio et veritas setnper excludit»'. blasphemus, et perseculor et injuriosus; sed miseri-
C. VII. Consueludorntioni fruslra opponitur. cordiam merui, quia ignorans feci. Posl inspiratio-
Iilein in lib. IV ;\ de Baptismo, contra Donatistai, nem vero et revelalionem faciam, qui in eo, quod
cap. 5. erraveral, perseveral, prudens el sciens sine venia
i Fiuslra ", i inquit, t quidam, tim ralione vm- ignorantiae peccat: praesumplionecniin atque obsti-
ciiitiur, consucludinem nobis objiciiint, quasi con- natione quadam nililur, qtium ratioue superetur.
stieludo inajor sil veritate, aul non id sit in spiri- C. IX. Dei veritatem, non hominum consuetudinem
ttialibus scqucndum, quod in meliiis fuerit a Spi- sequi oporlel.
ritii sancto rcvelaium.i Hoc" plane verum cst, quia .. Idem lib. II, ep. 3, ad Cwciuum•».
ralio et verilas consueludini praeponenda est. Sed Si solus Christus audiendus esl, non dcbemus
anle nos facieiidum putave-
quum constietudini veritas suITragatur, nihil oportet attendere, quid aliquis
Srmius retin.eri. rit, sed quid, qui ante omnes est, Cbrisliis prior
C. VIII. Ratioiiem consueiudo, impedire iion debet. fecerit. Neque enim hominis cousiieitidinem sequi
"
Item Cyprianus in epistola *s ad Pompeium, conlra oportel, sed Dei veritalem , qiium per Esaiam
epistolum Stepliani. propheiam Deus loqualuret dical :Sine causa autem
Constieludo, quoe apud qnosdam obrepseral, im- colunt me, mandata el doclrinas hominum docenles.
pedire non debet, qtio inintis veritas praevaleal et Graiianus. Liquido igiiux apparel, quod consue-
vincal. Nam consuetudo sine veritale vetuslas erro- tudo naluruli juri postponitur.

DISTINCTIO IX.
GRATIANUS. C pro veritate conlra faisitatem conslilutint bonas
1 Pars. Quod aulem et conslilutio nalurali juri leges, lerrentur sacvienies et corrigtinltir inlelli-
c.-.ial, mutliplici auctoritute probatnr. genles. i
Ail enim Augustinus ad Bonifacium Comitem, 1. b * ergo lcgibns imperalorum,
§ Quicunqiie
episil L.: Dei veritate ferunltir, obtemperare non
C. I. Legcs principnm naturali juri prmvalere non quae pro
debent. vult, acquirit grande siipplicium. Quicunque vcro
PALEA «. legibus imperalorum, quae contra veiitatem Dei fo-
« Smperatcres, quando pro lolsitate contra veri- runlur, oblemperare non vtift, acquirit grande prse-
talcin constiluunl malas Icges, probantur benc cre- mium.
dentes et coronanlur perseveranles; quando aulcm < § 2. Nam el temporibtts prophetarumomnes re-

NOTATIONESCORRECTORUM.
C. VI. o Cedal consuetudo ;Apud B. Aiigiislinnni " ignosci enim potest, el his anlecedtinl ea, qna; le-
et lvononi cl in Panormia lcgitur: cedat error. Sed giintur supra c. frustrn, usque. ad verl). revetatum.
vere B. Aiigiistinus ex ipsiusinet Znsimi verbis col- DIST.IX. C. I. a Palen ; In exemplaribus anii-
Jigil, quod ille errorein appellabat, fuisse consue- quis Gratiaui, in quibus aul nulhc, aul pauca?stint
ludinem. lla enim respondet: Noluil quidem itle Paleae, boc loco habelur tanUiin a versic. Quicun-
dicere consueludinem, sed errorem. Verumtamen, que, usque ad vers. Nam et temporibus. In aliis
ctim dicii: quia et Petrus, qui prius circiimcideiiai, aulem, in quibus sunt, babelur iiilcgruin boc caput
cessit Paulo veritalem praedicDiiti,.salis indicul, et siue noia Puleao. Est autcni lotum in eodem B.
quod aliud eliam de baplismo fteri solebal. Auguslini loco.
f Owia consueludinem: Verba baecusque ad finem b Quicunque : Commiitatus eiiam apud Ivonem
apud Ivonem et Gratianum satis commode hic ad- el in Panormia esl ordo verborum B. Augustini,
neclunliir, repelila ex verbis Felicis, quae referuri- apud quem, qui meielur praeiniuin, priore, qui
tur supra, c. veritate. supplicium, postciore loco ponitur.
e
C. VIII. Ignosci: Apud B. Cyprianum legilur :

DIST.VIII. C. VI. *» verba Zosimi a Tharassa 1.1. "Gal. c. 2, v. 7. •* verba Honorati a Tuccal. I,
c. 77. " sup. ead., c. 4. = C. VII. j lvo Decr., p. 2, c. 94 cf. p. 4, c. 255. »6 Verba Cypriani in Ep.
ad Jiibaiaiiiim. •'verba ipsius Aiigustini. = C. VIII. " Ep. 74. (sc. c. A. 256) in Ed. Opp. 0\on. »* 3
Esdr., c. 4, v. 58. " Ep. 73, ibid. " 1 Tim., c. 1, v. 13. = C. IX. »• Ep. t>5 (A. 253) Ed. Ox.
— Ansel. I. 9 c. 8 (5). " Esa. c. 29 v. 13.
PIST. IX*.P. 1. « Ep. 185 (scr. c. A* 417) in Ed. Maurin. ss C. I. « Ivo Pan. 1. 2, c. 145. Decr.,
p. 4, c. 148.
«9 DECRETI PARS PRIMA. DIST. IX. 50
ges, qui in popuiODei non proliibuerunt, nec ever- A pellantur, didici hunc timorem honoremque deferre,
lernnt, quae conlra Dei praecepla fueranl insiiiuia, ul imlliiin eorum " scribendo errasse audeam cre-
cuipantur, et qtti prohibuerunt et everterunl, snper dere, ac si aliquwi in eis offendero, quod videalur
aliorum merita laudantur. Et rex 3 Nabuchodonosor, contrarium vemati, nibil aliud quam vel mcndo-
qtium servus esset idolorum, constituit sacrilegain siim esse codicem, vel interprelem non assectiiiim
legem, ut simulacruin adoraretur; sed ejus impiae esse, quod dictum est, vel me minime inlellexisse,
constitulioni qui obedire noluerunl, pie fitieliierqtie non ambigam. Alios autem ila lego, ut quaiilalibei
fecerunl. Idem tamen rex, divitio correctus mira- sanctitale doctrinaque polleanl 18, non ideo venim
cnlo, piam et laudabilem legem pro vcritate consli- ptitem, quia ipsi ila senserunt, sed quia mibid per
tuit, ut quicunqtie diceret blasphemiam ih Deum* alios auclores, vel canonicas vel probabiles ratio-
Siarac, Missacel Abdenago, cum domo sua peni- nes, quod a vero non abborreat, persuadere po-"
ttts interiret. • tuerunt.
PALEA. C. VI. Li&nsveterumllebrwa votumina,novisGrwca
C II. Principes tenenlur el ipsi vivere legibus suis. auctoritalem inipendunl.
Ilem ex verbis Isidori //6. III Senlentiarum , de Idcm c.
summo bono, c. 55 c*. B
Ct veterum librorum fides de hebrais vo.umini-
i Justum esl, principem legibus oblemperare bus examinanda
est, ita novorum graeci sermonis
snis. Tunc enim jura sua ab omnibus cuslodienda norinaui desiderat.
cxistiinet, quando el ipse illis reverentiam praebet.
leneri nec in se C. VII. Nihil auclorilalis canonicis remanebil scri-
Principes legibus suis, convenil',
pturis, si ad eus mendacia fuerinl admissa.
possc damnare jura, qtue in subjeclis coiisliluunl.. Item Augustinus ad Hieromjmum, episl. IXl*.
Justa est enim vocis cortim auctoritas, si quod Si ad scripluras sanctas aclmissa fuerinl vel "
populis probibeni, sibi licere non patianlur. i ofliciosa mendacia, quid in eis remanebit auctori-
C. III. Scripturis canonicis tractatorum literm
deserviunt. tatis? Quse landem de scripturis illis sentenlia pro-
tem Au«itstinus f tn Prologo libri III d> Trt- feretur, cujus pondere contenliosse falsitatis obte-
nitatt. ratur 1' improbitas?
II Pars. Noli meis literis qtiasi canonicis scriplu- C. VIII. Litcris omnium episcoporum saera prwpo-
ris deservire. Sed in illis et qitod non credebas nilur scriptura.
quuin inveneris, iiicunctanter crede: in islis au- Ilem ' de Baptismo conlra Donalistas, lib II, e. 3.
lem, quod cerliim * non habebas, nisi cerluin intel- iC Quis nesciat sanctam scripluram canonicam, latn
lexeris, noli firmiim * tenere. veteris quam novi teslamenli, certis suis leriniiiis
C. IV. In tractatorum opnsculis mulla corrigcnda contineri, eamque omnibus posterioribus 'episcopo-
inveniuntur. rum literis ila praeponi, ut de illa omnino dtibitari
Iiiemad VincentittmVictorem, lib. IVde anrma et et non possit, ulrum verum vel iitrtim
1 **. disceplari
ejus origine, cap. rectum sit, quicquid in ea scriplum esse constite-
Ncgare non possum, nec debeo, sicul in ipsis ril?
Diajoribus*, ita multa esse in tam muliis opusculis Episcoporum autem literas, quae post coiiPuina-
lum canonem vel scriplae sunt vel scribtintur, et
iueis, quaepossunt justo judicio et nulla lemeritale
(lamnari. per sermonem forte sapienliorem cujuslibet in ea
C. V. In scriplit canonicis mendacia non admit- re perilioris, et per aliorum episcoporum gravio-
tuntur. rem auctoritatem doctiorernque prudeniiam, et per
Mem ad Rieronymum epist. XIX '. concilia licere reprebendi, si quid in eis forie a
Ego solis eis scriptorum 10, qui jam canouici ap- ;Q veritate devialum est?
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. II. c In aliquot vettistis exentplaribus caput tione: ne.c multo secus apud lvonem. Alias vcro
lioc non habetnr : in aliis vero conjuncium esl su- nonnullas varietates satis visum est in margine ir~
periori, etd non babel rubricam. dicare.
C. V. Milii per alios: Sic etiam in manuscri- C. VI. • Idem : Verba hujus capilis sunl B. Hie-
plis, ct in glossa. Apud B. Aiiguslintiin est: milti ronymi ad Lucinium Baeticumepist. 28, sed mutata
vel per illos auctores canonicos, vel probabili ra- non esl inscriptio ob glossatn in vers. Graoci.

DIST.IX. C. II. »'Dan., c. 3, f. 5. * Deum verum • Augustin. " Biirch. I. 15, c. 42. Ivo Decr., p. lfi,
c.43. C.ll. ' convenitfruslrarijura:\nU\. Ed.Arevai., textum Graliani servat Isidori Ed. Breulisina.irsC.
'
III
' ceHumhabebas: Edil. Arg. Bas. Venet. I. finniler reti-
f Ivo Pan. I. 2, c. 120. Decr., p. 4, c. 71. ** 8
nere: Auguslin. firme tenere. Eil. Bas. Ivo. = C. IV. Ivo Decr., p. i, c. 73. inoribiis Anguslin. Ivo.
= C. V. » Ep. 82, § 3. (scr. A. 405.) Ed. Maurin. — Ivo Pan. I. 2, c. 119. Decr., p. 4, c. 74. 10 Scri-
plurarum libris : Aiiguslin. Ivo Pan. u eorum nuclorem in scribendo aliquid errasse, firmissimecredain :
Ibiil. " prwpolleani: Aiisuslin. = C. VII. " Ep. 40, c. 3 (scr. c. A." 597.) Etl. Manr.—Ivo Dccr., p. i,
c. 2(5. u velut ofjiciosa: Augtisl.—fuerint
' officiosa: Ed. Lugil. I. obserelur : Eibl. Arg. Ycuetl. I,
U. Norimb. Ludg. I, II. = C. Vlil. Ivo Decr., p. 4, c. 227. Polyc. I. 3, t. 21.
IH DECRETI PARS PRIMA. DIST. X. 52
C. IX. Ex dictis quorumlibet episcoporum contra A si forle invenerimus, quod aliter senserint quam
divina mandata calumniw non colliganlur. verilas habet, divino adjutorio vel ab aliis intellecta
Idem ad Vincentium epist. XLVIII " conlra Dona- vel a nobis. Talis ego sum in scriplis aliorum, qua-
tistas. les •• volo esse intellectores meorum.
Noli fraler contra divina lam multa, lam ciara,
am indubilata teslimonia colligere velle calumnias C. XL Exemplis ruito sana prmfertur.
ex episcoporum scriptis, sivc noslrorum, sicul Hi- Idem ad Marcellinum de civilale Dei, lib. I, c. 23'»
larii. sive f 1T(antequam pars Donati separaretur), [c. 22, § 2].
ipsius unilalis, sicut Cypriani et Agrippini; primo, Sana qulppe ratio eliam exemplis anleponencJa
qtiia lioc genus lilerarum ab auctorilate 1Scanonis est: cui quidem et exempla concortiant, sed illa,
distinguendum est: non en.im sic leguntur, tanqtiam qua3 lanto digniora stinl imilatione, qiianlo excel-
ita cx eis testimoniiim proferatur, ut contra senlire lenliora pielale.
pon liceat, sicubi forte aliler sapuerint, quam veri- Gralianus. Quum ergo in naturali jure nihil aliud
tas poslulat. In eo qtiippe numero sumus, ut non prwcipialur, quam quod Deus vull fieri, nihilque ve-
dedigncmiir etiani nobis dicttim ab Apostolo acci- telur quam quod Deus prohibet fieri; deniquequum
pere 19 : Et si quid aliter sapitis, id quoque Deus in canonica scriptura nihil aliud, quam in divinis
vobis revelavil* so. *»legibus invenialur, divinw vero letjes natura consi-
C. X. Non debetur par auctoritas canonicis scriptu- ttant: patet, quod quwcunque divinm voluntati, seu
ris et expositionibusearum. canonicm scripturm conlraria probantur, eadem et
hem od Forlunalianum, epist. III ". naluxali juri inveniunlur adversa. Vnde quwcunque
Neque quortimlibet dispulationes, quamvis ca- divinm volunlali, seu canonicm scriplurm seu divinit
tholicorum et laudatorum hominum, velut scriptu- legibus postponenda censentur, eisdem naturale jus
ras canonicas habere debemus, ul nobis non liceat prwferri oportet. Conslitutionesergo vel ecclesiasticm
salva bonorificentia , qtiae illis debetur hominibus, vel smculares, si naturali juri contrarice probanlur,
aliquid in eorum scriptis improbare atque respuere, penitus sunt excludendw.

DISTINCTIO X.
GRATIANUS. C obviareb. Item *: Lex imperatorum non est supra
Constilutionesvero principum ecclesiusticiseonsti- legem Dei, sed subtus. lmperiali'judicio non possunt
lutionibus non prweminent, sed obsequuntur. , ecclesiastica jura dissolvi § 1. Ad quodostendendum,
(Jnde Nicolaus Papa scribit episcopis in Concilio duorum borum ', scilicet lnnocenlii et Gregorii,
apud convicinumcongregatis ' : satis sufficiunt lestiraonra. Sanctus * quidem Iuno-
C. 1. Lex imperatorum ecclesiaslica jura dissolvere centius in decretali epislola sua ad Alexandrum
non polest. Anliochenum episcopum ait: « Nam quod sciscila-
Lege» imperalorum non omnibus ecclesiaslicis ris, ulrum divisis imperiali judicio provinciis, ut
conlroversiis utendum est, praesertim quum inve- duaemelropoles fiant, sic duo metropolitani episcopi
nianlur evangelicaeac canonicae sanctioni aliquolies debeant nominari : non visum " est ad mobiliiateui
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. IX. ' Sive antequam: Antea legebatur : sive D servus servorum Dei Reverendissimisac sanctissimis
Cypriani et Agrippini,, anlequam pars Donaii tepare- confratribus nostris MelropoiUanis, Episcopis el ce-
tur. Restiiuta est vera lectio ex B. Augustino et teris diversarian provinciarum ac urbium Prwsulibus,
aliquot cxemplaribus Gratiani etlvone. Cyprianus qui in Convicinum villam publicam secus civitatem
enim et Agrippinus multo ante Donali schisma in Silvanectis couvenislis. Eadem epistola nuper im-
ecolesirc unilale decesserant : qua in re erravit pressa est in appendice Bibliotbecsesanctorum Pa-
auctor glossae. trum.
8 Revelavit: Ita enim originale el Ivo et aliquot b Obviare : Apud Nicolaumsequitur contmenler:
editiones novi testanienii. Sed idem B. Augusttiius adquod ostendendnm, etc. Quaeautem apudGratia-
iu Joannem tract. 5, 45, 55 el 98, et alibi fere iium sunt inicrjecla, nonsunl hoc loco in epistola,
semper legit: revelabil, el explanat. Graece est neque in Polycarpo, neque apud Anselmum; sed
verba illa : Lex imperatarum non est supra legem
DIST.X. C. 1. » Lege:Capvt hoc samplum est ex Dei, sed subtus, a Burchardo el lvone. citanttir ex
cpisiola Nicolai quae exstat in codice bibliotliecae decrelis Pii Papaec. 3, habenlur autem in capitula- -
Dominicanae,de quo dictum est supra dislinct. 8, c. ribus adjectis c. 17, reiiqua autem habenlur iufra iu
mata. Titulus autem epislolie hic est: Nicolaus hoc eodem capite. § Ecce quemadmodum.'

DIST.IX. C. IX. " Epist. 93, c. 10 (A. 408). — Anselm., I. 4, c. 56(59). Deusdedit, p. 2. 1»o
Decr. , p. 4, c. 256. " apud Anselmum legilur ul restilutum est a Corr. R. " a canonicis aucto-
ritate: Codd. August. " Philipp., c. 3, v. 15. »° revelabil: Ed. Arg. Bas. = C. X. " Ep. 148, § 15.
(scr. anteA. 413.) Ivo Decr., p. 4, c. 237. •» tales: Augustin. = C. XI. »' Coll tr. p. p. 2, t. 5u,
c. 27. Polyc, 1. 1, t. 26.
Dist. X. C. I.» Ep. 32. scr. A. 865.—Anselm. 1. 12. c. 34. Ivo Pan. 1. 2. c.138. Decr. p. 4. c. 86. Polyc.
L 1, t. 27. "idetn: Ed. Bas. ' heroum : orig. et Anselm. — hominum : Ed. Bas. * lnnoc. Ep.* 24.
(scr. c. a. 415). Ed. Coustant. — Burcli. 1. 15, c. 10. lvo Pan. 1. 2, c. 139. Decr. p. 16, c. H. r.on.
tsse e re visum ; Innoc.
53 DECRETI PARS PRIMATDIST." X. 6i
necessitatum mundanartim Dei ecclesiam commu- A C. IV. Bonis moribus et decrelis Romanorum ponlifi-
cum conslitutionescontraire non vossum.
lari, honoresque aut divisiones perpeti, quas pro
Item ''.
suis causis faciendas duxeril imperator. i Beatus " r
autem Gregorius scribens ad Theoclislam patriciam Conslitutiones conlra canones et decrela praesu-
inter caetera : < Si, inquit, religionis causa con- lum Romanorunij vel bonos mores, nulliiis sunt
momenti.
jugia debere dissolvi dicanlur, sciendum est quia,
etsi boc lex htimana concessit, lex lamen divina C. V. Qum sacerdoium sunt, reaibus usurpare non
licet.
proliibitil. » Ecce ' quemadmodum imperiali judicio
iion possuntecclesiastica juradissolvi. Eccequaliter, Ilem Nicolaus Papa I in epistola i%adMichaelemimpe-
bumana divina lex ratorem, cujus initium est : « Proposueraiuus. »
quod lex concessit, prohihuit vestrum suis publicoe rei quulidianis
Imperium
§ 2. Non quod imperatorum leges (quibtis saipe ec- administrationibtis debet esse contenlum nou usur-
clesia ulilur conlra hccrelicos, saepeconlra lyrannos
contra dicamus pare qnae sacerdotibus Domini solum conveniunt.
atq/je pravos quosque defenditur) C. VI. Tribunalia regum sacerdotali sunl poleslati
)ienitiisrenuendas, sed quod eas evangelicis, apo- sttbjecla.
slolicis alque canonicis decrelis (quibus poslponendae_ Item Gregorius Nazianzenns in oratione ad civcs
** Nazianzenos angoris plenos el maaislralum ira-
sunt) nullum posse inferre praciudicium asse-
ramus. tumi 3.
C. 11.Nihil qttod Suscipitisne liberlatem verbi? Libenter accipitis;
evangelicisregulis obviel, impera-
' lori
agere licei. quod lex Christi sacerdotali vos subjicit polestaii
* atque istis tribunalibus subdil? Dedil enim et nobis
Item Symmachus Papa in sexta Synodo Romana,
tempore Theoderici regis. poleslalem, dedil el principalurnmultoperfectiorcia
principalibus vestris. Aul numquid jusltim vobis vi-
Non licel imperalori, vel cuiquam pietatem cu-
detur, si cedat spirituscarni, si a terrenis ccelestia
stodienli aliquidcontra divina mandala praesumere, sidivinis prseferanlur htimana?
nec qnicquam, quod evangelicis, prophelicis aut superentur,
II Pars. Gratianus. Ec.ce quod constilutiones prin-
aposlolicisregulis obviet, agere.
cipum ecclesiasticis legibus poslponendw sunt. Vbi
C. III. Jnecclesiasticis causis regia voluntas sacer- autem evangelicis alque canonicis decrelis non ob-
dotibus est postponenda. viaverint, omni reverenlia dignm habeanlur.
ltem Felix' [111]Papa. Vnde Anguslinus ail in Dialogo, id est lib. II contra
Certiim est, lioc rebus vestris esse salulare, ut lilteras Peliliani, c. 58*.
C in adjutorium ecclesiw •
quuin de causis Dei agilur, juxta ipsitis constilulio- C. VII. Leges imperaiorum licel assumere.
ncm regiam voJuntalem sacerdotibus Chrisli sludea-
Si in adjiilbriiim vestrum ctiam terreni nnperii
tis stibdere, non praeterre, et sacrosancla per eorum
leges assumendas putalis, non reprebendimtis. Fecit
praesules polius discere, quam docere; ecclesiasti- boc Paulus
cam formam sequi, non htiic humanitus sequenda '*, quum adversus injuiiosos civein
Romanum se esse testatus est.
jura praefigere.neque ejus sanclionibus velle domi-
C. VIII. Reges pontificibuspro wternis, et ponlifices
uari,cnjus cleinenliae Deusvoluil luae piaedevoiionis regibus pro temporatibusindigent.
colla siibmiiiere, ne, dutn mensura cceleslis dispo- IlemA I in VII 1" ad Michaelem
NicolausPapa episl.
sitionis 10 exceditur, eaiur in conluroeliam dispo- Imperalorem.
ncntis.. Quoniam idem medialor Dei el liominum, lioroo
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. VII c. Ecclesiw : Auclor hiijus rnbricae captit ln manuscriplis omnibus, exccpto undecimo Vati-
lioc ita accepit, quasi bic agatur de legibus iropera- cano, abest dictio : Imperatori; quemadmodum et
lornm jn favorem ecelesise lalis, qiium ibiB. Augu- apud Ivoncm. Noniiiii atilem babel: Juliano Epi-
sliniis Petiliano et Donalislis baereticis concedat, scopo. Aliud pervelustum : Jubiano. Ceierum iute-
legibusimperatoruni ipsos in adjutorium suum uli n" grum hoc caput est in epistola Nicolai ad Michaelem
posse, modo id fallaciler non facerenl, quod eos imperalorem, qtiacincipit: « Proposueramus; i ex
fecisse convincit. ' quo refertur infra dislinct. 96, c. quum ad vernm,
C. VIII d Huic capiti in codicibus impressis erat una cum aliis verbis ejusdem epislolae,, ex quihiis
praeposilus bic titultis : Cyprianus Juliano impera- liaio pendent. Et sumptum esl ex Gelasio in lomo de '
tori; quod est contra omnem lemporum rationem. anaibematis vinculo.

DIST.X. C. I. « Fp. 44, 1. 1, 1 cf. infr. L. 27, q. 2. c. 1. ' Ivo P. an. 1. 2, c. 140 Decr. p. 4,
c. 187. =C. II. * Synoilus, quam A. 502, babiiam esse vnlgo ferunt, suppositilia esl. Ipsa canonis verba
legunlurin Epp. Pseudoisidd. Calixt. 1, eiMarcellin.il.—-Ex capitulis Hadriani cilantur apudBurch. 1.15,
c. 8, Anselm. in fine 1. 5, Deusdedil p. 1, c. 3, IvoPan. I. 2, c. 141. Decr. p. 4, c. 251, p. 16, c. 9. =
C. 111. * Ex Ep. ad Zenonem Aug. scr. A. 484. Anselm. 1. 4,c. H, Polyc. 1. 1, t. 18. i0 dispentalionis:
Anselm. = C. IV. " idcm : Edd. coll. o. Desumtus canon est ex Capit. Hadriani c. 59, atque haec citant
Aifsehn. ad fin. 1. 3, cnm Deusdedit p. 1, c. 3, Ivone Decr. p, 5, c. 38, Polyc, 1.1, c. fin. — Burchardus
conlra I. 15, c. 9, laudat Concilii Triburiensis cap. 1, el in hoc lvonem p. 16, c. 11, nactus est imitaio-
i-ein. Ceterum ipsa verba habebis 1. 7, c. 346. Capitul. Ed. Baluz. = C.V. " Ep. VIII. fip. Mans. scr.
A. 865. — Coll.tr. p. p. 1,1. 62, c.*70. = C. VI. la Coll. tr. p. p. 2, t. 14, c. 6, Greg. Naz. Impp. Con-
stantinopp. : Edd. Coll.o.= C. VII. Ivo Pan. 1.2, c. 153. Decr. p. 4, c. 153. " Act. c. 22. = C. VIII.
" Ep. scr. A. 865, inlr. D. 96, c. 6. — Ivo Decr.
p. 4, c, 188. — Jutiano Episc. caput tribuilur ; Edd-.
Arg. Ven..I. %ar. —Jutiano Imp. : Venet. II, Ltigdd. I. II. Anlw. — Juliano ; Ed. Bas.
«3 DECRETI PARS PRIMA. DIST. X. gg
Cbrislns Jesus, sic artibus propriis et dignitatibns A C- XI. Legesorincipum, aut regutas patrum conUmni
distinciis oflicia polestalis utriusqiie discrevit pro- non licel.
pria °, volens medicinali bumiliiaie hominuin corda Ilem Gelasius Rufino el Aprili episcopis ".
sursum etterri **, non hiunana superbia rursus in atilem " legcs principum, aut regulas pa-
Qnis
inlrrna demergi : ul el Cbristiani imperaiores pro
truin, aut admonitiones paternas li dicat debere
aelerna vita ponlificibus indigerent, etponlifices pro
nisi qui impunilum sibi lanlum aeslimet
cnrsu teniporaliiun taniiimmodo rerum iraperialibus contemni,
Iransire commissum?
legibus ulcrenlur, quatenus spirilualis actio a car-
nalibus distarct incursibus, el idco " « mililans Deo C. XII. Leges Romanorum principum servandw sunt
ininime se negoliis secularibus implicaret"; i ac ab omnibus.(
vicissim non *• ille rebus divinis praesidere videre- Ilem Theodorico regi *'.
tur, qui esset negoiiis saecularibus implicatus. Cerlum est magnificentiam vestram legesRoma-
C. IX. Leyes imperalorum custodiri oportet. norum principurn, quas in negoiiishomiiiiimciisto-
Ilem Leo IV Lothario Auguslo ". diendas esseprfccepil.mullomagiseirca revereniiain
Decapilulis vcl prneceptis imperialibus vestris ve- beali Petri apostoii pro suse felicitaiis auginento
strornmque * poiiiificum pra'decessorum irre5rag>a-B velle servari.
biliter cuslodieiiilis et conservandis, quantum va-
Iuimus et valemus Cliristo propilio et ntinc et ia C. Xlll. Romana lex nullitts lemeritale debet cor-
rutnpi.
ajvuin nos conservatuios modisomnibus profilemur.
Ilem Leo 1YLolhario Auguslo 36.
El si fortasse qtiilibet aliler vpbis dixerilvel diclnrus
fuerii, sciatis eum pro ceiio'mendacem. Veslram B flagitamus clemenliatn, utsicut bacte-
C. X. Legis auctorilale distolvilur quod. conlra nus Romana lcx viguit absquc universis proccjlis,
eam fit. cl pro nullius persona bominis reiiiiniseiliir esse
ilem Joannes VIII " LudoviboImperalori. corrupla, ita nunc suum robtir proprimnque vigorera
Vides, fili carissime, quia quod conlra leges ac- oblineat.
cipitur, per Ieges dissolvi merelur.
NOTATIONESCORRECTORUM.
• Propria : In originali est: propriam volens me- ila constituisse traditur : Placitil uobis , utcapilula,
dicinaii humilitale sursumefferri. Ivo babet tit Gra- qttw excerpsimttsde capilulari bon. mem. gloriosis-
tianus hic in plerisque eodicibus. Innonnullis taroen r simi Domini nostri Caroli, el genitoris noslri Ludo-
esl° : propria volens medicinali humilitate sursum vici, imperat. inviclissimi, his omnibus, el fidelibus
efferri: quemadmodumctiam infra.disl. 96, c. quum nvslris, el sanctw ecclesiw in regno llaliw consislen-
adverum. Apnd Gelasium loco indicata legitur : sic tibus, per legem leneantur el servenlur : el quicunqne
actionibus propriis dignilalibusqne dislinctis, officia horum capitulorum contemlor exstileril, sexaginla
poteslalis utriusque discrevit, suos volensmedicinali solidis componatur. lil populo Romario, qui jure an-
httmilitale salrari, non humana superbiarursus inter- liquo Romanorum uli prohiberctur, valde displicuit,
cipi, ut etf Clirisliani, etc. sicut ex c. fin. infra ead. dist. colligi polest, disse-
C. IX. Vestrorumque: Epistola haec non est in- minatusque etiam rumor fuit, catndem esse Ponti-
venta : ct in islis verbis videtur subesse mendum, ficis ac populi senlenliani. De qua re Loo bac. se
ex quo auctor glossac errandi occasionem sumseiit, cpislola videtur purgare volttissc; el lanien postea,
qui Chrisliaiiis imperaioribus, cujusmodi fuerant pro conservando jure civili Romauoruni, ciinicoiloin
prsedecessores Lotharii, nllribual illttd, quod Isido- Lothario itertim diligentius egil, quod apparol cx
rus dcelhnicis dicit : niinirum imperatores solitos diclo c. finali.
fuisse appellari ponlifices : de qua re optime Gela- C. XIII. * Vesiram : Videtur Lotbariiis populo
sius in loinodeanalhemalis vinculo,elinfra dislinct. Roraano,'quod hic Leo peiiit, concessisse. Nain in
21, c. cteros. Apud Ivonem Iegitur : vestris, notiro- legibus Longobardicis lib. II, tit. 57, sio habetur:
rumque eliam ponlificemprwdecessorum; in Panor- ut inlerrogelur populus*liomanus,gua lege vult vivere,
mia : nostris nostrorumque pontificum et prmdeces- etseouilur constiitiiii» :
sorum. Sed foriasse celera quidem recte apud Gra- r« Lolharius linperator.
tianum habent: tantummodo ante dictionein : prw-
decestorum, est addenda conjnnctio et, quemadmo- Volumus iitciinciiispoptilus Roinanus inlerrogetur
dum cst in Panormia. Nam boc significabitur, qua lege vult vivere : ut lali loge , quali vivere pro-
imperalores illos solitos fuisse edere capilula, adbi- fessi stint, vivant. lllisque denuncieliir, ut hoc tinus-
bitis inconsiliumponlificibus regni.quod verissimttm quisqtie, lam judices quam duces, vel reliqutis po-
est. Onmino baec,quaJ a Leone scribun.lur, speclare pulus sciat. Quod si offonsionem contia eanidem
vitlentur ad capitula Caroli el Ludovici, qtiaeLotha- legem fecerint, eidem logi, qua proliieiiinr vivere
rius in universa ltalia servari mandaverat. Nam in per dispensationem [at. dispositionem], Pontificis
legibus Longobardtcis.j lib. III,, lit. 35 Lolharius cinostram, subjacebunl.

DIST.X. C. VIII. •• humilitalesursum ejferri: Ed. Arg. " et Deo mililans : Ed. coll. o. 182 Tim. c. 2,
v. 4. " ne . Ed. coll. o. — lvo. = C. IX. »• Fragm. epislol. depcrdilae, scr. c. A. 847. — Ivo Pan. I. 2,
«. 149. Decr. p. 4, c. 176. = C. X. " Joannes VII; Ed. coll. o. praetet-^as. — caput incerti lemporis.
—lvo Decr. p. 4, c. 230, cf: p. 6, c. H5.= C..X1. '2 Fragm. Epist. scr, exeunte saec.V. infr. D.«•54,c.U.
— Ivo Pan. 1. 2, c. 150. Decr. p. 4, c. 179. " guis aut : lvo. »* modernas : lvo. = C. XII. Fragm?
"
epistolae incerti lemporis. — lvo Decr. p. 4, c. 180. = C. XIII. Fragm. epislola: dcperdilae, qtiam c.
A.847, scriptam esse suspicantur VV. DD.—IvoPan. I. 2, c. 151. Decr. p. 4,c. 181. *Capil.ularecujus lne
reoensio Langobard. refertur (exstat enim Romana etiarn, edila ex Coll. Card. Deusdedit a Holstenio.
Coll. Rom. monum. Rom. 1662) anle Leonis lempora (A. 824) scriptum esse, dudum observavit Baluzius,
Capit. prsef. § 24.
57 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XI. 58
DISTINCTIO XI.
GRATIANUS. A deleclati.armali,' contra cuncta inimicorum jarulf
1 Pars. Quod vero legibus consuetndo cedai, Isido- persistere valeatis.Salis' enim iiidignuni est, qiiem-
rus leslutur, dicensin Stjnonymis,lib. II [c. 16.]* : quam vel pontilicum vel ordimim siibsequciiiiiim
C. I. Pravus usus ratione superalur et lege. hanc regulam refutare, quam beati Peiri sedem et
etdocere. Mtilium enim convenit, ut
Usus auclotilati cedat; pravum usum lex el ralio sequi videat,
lotum corpus ecclesiacin hac sibimet observatione
vincat.
concordet, quae inde auctoritatem habet, ubi Domi-
C. II. Non polesl staiutispmtifiiitm consuetutfo cu- nus ecclesiae lotius
posuil priiicipaiuni.
jnsquam refragari.
Item Nicolaus Papa 1 Michaeli Imperatori '. C. IV. Non potesl usus et consttetudo tegem et ra-
tionem vincere.
Consequensest, ul quod ab bnjiis sedis rectoribus. Iiem
Imp. Constanlinus A. ad Proculnm lib. VIII
plena aucloriiaie sanciiur, luillius consueltidinis Cod. lil. Quae sit louga consuetudo [t. 53,
praepedienteoccasione, proprias lantum sequendo eonst.'2] *'.
voluntales removeatur, sed lirmiteratque inconcusse Consuetudinis tisusqiie longaeviiion vilis auclori-
(eneaiur.
j, tas est : verum non usqtie acleo stii valitura mo-
C. III. A consuettidineRomanw ecclesim membris menlo,.ut aut rationem vincat, aut legem.
dissenlire non licet.
II Pars. Graliaiius. Qttum veroaec sacris -canoni-
Item Juliiis Paoa I ad Episcopos ' crieitlales, epi- bus, nechumanis legibusconsueludoobviaremonslra-
stola I ».
* tur, inconcussa servanda est.
Nolile errare.fratres mei carissimi, doctrinis va-
riis el extraneis l noliie nbduci. En instititta apo- Vnde ex diclis b Basilii -j-:
stoloruin et apostolicorum virorum canonesque ha- C. V. Inviolabilis est cotisitetudo,qum nec hamanit
betis : his fruitnini, * bis circiimdamiui a , his dele- legibus nec sacris canonibus obviare monstratur.
*
clainiui, his arinamini, ' ut bis freii, ciicuindati, "Ecclesiasiicaruin inslitutionum qtiasdam scriptu-

NOTATIONESCORRECTORUM
P'5T. XI. C. III. » His circumdabimini : Locu- fisviTipa, w; u.tyai.nviyovzu izpb; TO[totjTopu/D Tviv
pictatus best hic locus ex originali et Anselmo. f iuyyv , ex T-Q; uypuyov SiSurjv.ui.ia;Trao«).K66vT£f.
C. V. Ex diclis : Hoc capul antea ciiabatur ex Eu^.o^yo-u^iEV oe TOUSCJO TOUfSKTrTta-jxaToc;
xat TO£*).atov
Av?gustinoin lib. ex dictis Basilii. ln cotlice Vercel- TV],- y.uiTrooo-ETt
jcpto-Eto?, KUTOV TOV ^aTrTi?6u£vov,.«Tro
lensi est : unde Augustinns ait, velex dictis Basilii: Trottdv
iyyputpwv . oux «TTO T TIC; xat /jtucrTtxvjv
fftwrr&JUEvvjC'
et retenia esl posterior pars hujus disjtiiicti,quoniaiii TrKjOaSscrEwj; TI 5e auTrjvTOUe).«touxrlvxpitriv TIJ )6-
itfi cilanl Burcbardus et auclor Panoriniae.Ivo aulem Q ; TOSETpi; |3a7TTi?scr6at
EotS'/c;s
| "/Ofysypuu.iJ.ivo; TOV av-
cUal ex lih. Basilii de Spiriiusancto, c. 27 quomodo OpwnovniOtv; a).A«Si oca TTEptTO jSRTrTttrua,«TroTacr-
ir>margine est indicatuin. Celerum, quoniam mullis cr£iT6atTw er«T«vaxat TOtc; uyyiloi; «UTOO ex Troiac;
ECTTI
locis glossa obstitit, ne einendareliir, necessaritim yGaynj; oOxsx TOU«SvjptocrtsuTOU Taurvjr;xai «TtopovaTOU
visuin est integrum B. Basilii locnm et grsece et 3tSacrxa).tac;, v?viv KTroXuTrpa^ixowJTM xat «TrtjOtepyacTTeo
laline aflerre : TeovSV TJJEv.Ar.aiu Ktfjluyu.ivoiv trtyvjot Ttaxips; vjfiSv £c(.u).ac;«v," xaXttir;sxitvot SsSt-
S07uttfuvxat xvipuy/xaTwv, T« /usvsx Tvj;iyypufOM §1- Sa7J3IEVOlTWV flUCTTlipttOVTCt(TEftVaCTtMTCfl
Sta<7ti?£cr6«t.
ix.
Saaxukiu; iyjtu,sv, TUSe T-fi; T WV ar:oo"T6).wvTT«p«- Id est : Dogmatttm insttiuiorum, qumin ecctesta
et
56orcocStaSoOsvTa vjutvIv ptuo"Tvjpt<uTtupeStzap.z6a,UT:spservala sunt, atia quidem habemusex doclrina, quas
afifOTcpaTVJ KUTVIV 'Cyjuviyji irpof Triveuaiostav,1 litteris consignata esl, alia veroex apostolorum tra-
zai TOUTOt? ouS-i'f uvTSpsi,OCTTI? yi xav XKTK utxpov ditione ad nos transmissa in mysteriorecepimus. Quw
70OV 6EO".UCOV
Exx),vjcrtao"Tixcov
Tr£TC£tparat.Eiyup ir.vyji- Utraque eamdem vim ad pietalem habent, atque kis
. pviTatuevT« uypuau TCOV E'6COV syor.u Tviv nemo sane contradixerit, qtti vel exigua legum eccle-
£>;ou [i-syuhviv
duva/ttv TrapatTStcrOat, ).«8otiusvav et'sOXITUTKxaipta siasticarum peritia sit prwdilus. Nam si aggrediamur
cJvjtitouvTse;TOt\iuyyD.tov,j*a).).ovSs fij ovoua ^t).ov ea, qnw non scriplo, sed lanlum consuetudinc con-
freptcrTcovTe;;TO xvipuyua. Otov, tva TOOTrpwTOU xai slanl, [lanquam non magnam liubenliavim]repudiare,
xotvOTaTOu TrpcoTOv
ptvvjcr6coTCO yun-K)TOOcrraupouTOU? imprudenles evangelio, cl quidem in prmcipuis ipsius
et? TOovouaTOO KupiOu viuoiv'IrjaoOXpiorou vj/Wt/oTaf; partibus, officiemus,vel potius ipsamet inslilula ud
xaTKO-»uatv£trSat, ri;oSia ypufiiiuTo;StSai;«f; TOTT/JO?inane quoddam nomen redigemus. Exempti ctiusa
avaTo).«jTETOK'j.6at XKT«TVJV 7rotoveSiSa- n (ut, quod primum maximeque communeest, primo
TrpocrEuj^viv,
EEV7?u«f;ypKjv.ua;Tti TVKETrtxXvicrEcoc; p'vipt«Ta^rrt TVJ loco commemorem)eos, qui in Domini noslri Jesu
UVuSliZllTOU HOTOU TV);SU/«OtOTt«f x«i TOUnoTnpioxj Christi notnir.espemposuerunt, figura crucis signari
TT,;sxikoyiu;TU TCJV uyiSiviyypufa; vi^tfvxaTa)i)vOtTr£v;ecquis scriplo docuil? Dum oramus, ad orientem
ou yip §vjTOUTOtf «joxouu£6a,wv 6 «TrotrTO^.ot; i' TO sotem converli ecquw nos titlerw docuerunt? Verba
tiuyyiXioviTiefivvjo-6v7j«X)«5i Tzpo\iyop.sv xat iitikiyo- invocationis,quum panis eucharhtiw el calix benedi-

DIST.XI. C.I.' Ivo Pan. 1. 2, e. 163. B-ecr. p. i, c. 207. = C. II. ' Vcrba capiiis exslant in ep. Ni-
colai I ad Pbolium scr. A. 802. Mansi T. 15, p. 175. — lvo Decr. p. 4, c. 211. 3Col!. tr. p. p. 1, c. 02, c.
M. z= C. 111. s Ep. Pspudoisidoriana. Aiiselm. 1. 1, c. 8. Polye. I. 1, I. 17. llebr. c. 15, v. 9. * pere-
grinit: Yulg. f atlamen verba asleriscis inclusa desuntin Cod.Anselin. coll. 5 Verba Gelasii in Ep. ad
**lv'o*Pan.1.2, c. 105. Decr. 4, c. 202. C. V.
Epp. Lucaniaec. 9. —Polyc. i. 8, c. 3. = C. IV. p. %Pt*
in
gino App. I, c. 55. Btitch. 1. 5, c. 127. Ivo Pan. 1. 2, c. 159.Decr. p. i, c. 69.
89 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XI. 60
ris *, quasdam vcro aposlolica tradiiione per succes- A lege tenenda sunt. El sicul 4 prsevaricatores diviua-
siones ' in ministerio confirmalas accepimus; quas- rum legum, iia conteinptores ecclesiasticarum con-
dam vero consucludine roboralas approbavit usus, sueludinum coerceudi sunl.
quibus par rilus et idem utrisque pielatis debetur C. Ylll. Auclorilate et traditione generali vel speciali
nffectus; unde quis vel aliquantulum sacrarum ex- ecctesiaregitur.
pertus scripturarum hsesiiaveril? Si enim atienlave- Idem in libro de fide chrisliana e.
riinus 8 consuetudines ecclesise non per scripturas a Calbolica ecclesia, per orbem terrarum di.Tnsai
Patribits iraditas nihil sestiinare, quantum religio Iribusmodisprobatiirexsistere. Quidquid enim in ea
detrimenti sit latura, intenle 9 inspicienlibus liquido tenetur, aul auctorilas esl scriplurarum, aut tradilio
constabil. § 1. Quae enim (ut inde ordiamur) scri- universalis, aut certe propria et pariicularis insii-
ptura salutiferse crucis signaculo fideles docuit insi- ttilio. Sed auclorilate lota constringitur, iiniversali
gniri? vel quae trifariam digesta super panem et tradilione majorum niliilominiis lola; privalis vero
calicem prolixse oralionis vel consecralionis verba conslilutionibus el propriis informalionibiis unaquse-
commendavil? Nam non modo, quod in evangelio que pro locorum varielate, prout cuique visura esl,
coniinelur vel ab Apostolo 10inserlum esl, in secrelis subsislit et regilur.
dicimus, sed et alia plura adjicimus, magnam quasi B C. IX. Vaiel ad fidem calholicm auclorilat ecclesim.
vim commendanlia ll mysleriis. Quaeorienlem ver- Idem in libro conlra Manichmos s ".
sus nosorare litterarum forma docuil? Benedicimus Palam est, quod in re dubia ad fidem valeal au-
fontem baplismalis oleo " unctionis. Huc accedil, Clsritas ecclesiae calholicse, quas ab ipsis fundalis-
quod ler oleo inungimus " quos bapiizamus, verbis simis sedibus apostolorum usque ad Jiodieruuiii diem
abrenunciare satanae ct angelis cjus infonnamus. succedentium sibimel episcoporum serie et tol popu-
Unde bsec et alia in bunc iiiodum non pauca, nisi lorum consensione firmatur.
quia lacila et mystica tradilione a Patribus ecclesia- C. X. Ab aposloticis instiiulis non licet recedere.
stico more reverenliori diligentia suntin mysleriis u Item Leo Papa ad episcoposper Siciliam conslilulos,
observata silenlio, quam publicala scriplo? epist. IV.c.Q »».
C. VI. Laudabilis est eonsuetudo, qumnihil fidei con- Hoc vestroe indicimus caritali, ut ab apostolicis
irarium uturpat. inslitutis nullo ullerius recedalur excessu, quia inul-
Item Pius Papa I. c in decretis, decrelo VII '*. tum posl lioc esse non polerit, si quisquam aposto-
ConsueludiiicmIaudamus,qua3 lamen conlra fidem licas regulas in aliquo crediderit ncgligendas.
catbolicam nilul usurpare dignoscilur. C. XI. Ab omnibus servari debet, quod Romana servat
C. VII. Vbi auctorilas deficit,mos populi el majorum C Ecclesia.
insiitutu pro tege servantur. Ilem Innocenlius I ad Decentium Episcopum Eugu-
ItemB. Augusiinus ad Casulanum, epist. LXXXVl'*. binum, epist. I ".
In bis rebus, de quibus nihil cerli statuit divina Quis nesciat aul non advcrtat, id quod a principe
scriplura, mos populi Dei et insliluta majorum pro aposlolorum Pelro Romanae ecclesiae traditum est,
NOTATIONES CORRECTORUM.
etionis offertur, quis ex sanctis Patribus scripta nobis C. VI. e Verba hiijns capilis, quod antea tribue- -
reliquit ? Non enim iis contenti snmus, quorum Apo- balur B. Augustino, legtinlur in ediiione coiicilio-
stoltts , et evangelittm mentionem fecerunt; sed alia rum Coloniensi iribus tomis inter decreta Pii < de-
quoque cum antea, lum post, dicimus, ulpote qum creto seplimo, et in epistola ejusdcm Pii ex codice
magnum momenlnm ad ipsum mysterium habeant, sexdecim librorum, lib. 3, c. 19, quam ctiam citant
doclrina non scripta, sed tradita eruditi.Benedicimus Iturchardus, Ivo et auclor Panormiae : cujus lamen
aquam baptismatis et oleum unctionis, atque illum epislolae omnia fere verba habentur lib. 1, regist.
ipsum prmterea, qui baplizatur, ex qua scriptura? B. Gregorii (qui citatur in Polycarpo) episi. 75, et
nonne ex occulta et myslica tradilione? Quid? ipsam ea, quaj ad boc caput pertinent, referunlur infra
olei unctionemquis sermo scriplus docuit ? Quod homo disl. 12 c. nos consueludinem.
ter mergendus sil, unde accepimus? Abrenunciure C. VII. d Et sicul: Hii5cusque ad finem non sunt
tatanm alque angelisejus, et retiqua omnia, quwcun- in epistola indicala, * sed a Burcbardo eiiain et Ivons
D
qtte in bapltsmo observamus, qum scriptura jussil ? et in Panormia referunlur.
Annon hwc ipsa minime vulgala, sed secreta doctrina^ G. VIII. o Hodieinter opera B. Angusiini ntillum ex-
quam quielo minimequecurioso silenlio patres nostri stal boc litulo. In epislola vero ad Sannarium, quseest
cttstodierunt ? probe quidem illi inteltigentes, myste- il8, c.l el2, baeceadem sententia copiose exponiiur.
rivrum mojestatem tacitumitdle servari. C. IX. i Apud B. Augustinum iib.lt, conlra Fau-

DIST.XI. C. V. • in scriplis : Edd. ant. coll. nmnes. ' successores: xdem. — Bohm. 8 attenderimus :
E Id. cod. o. » deest ap. lvonem. — inlentivum ; Ed. Bas. inientive : Edd. coll. rel. 10 Ap. "quolibet :
Edd. Arg. Venet. 1. Norimb.— Ap. quod : Edd. rel. ,l consummandis occommodanixa: Burch. olettm :
Idem. ls ler immergimusq. b., oleo ungimus : id. u in minisieriis (Ivo) observata magis : id. — Edd. col1.
0. — Bobm. =3 C. VI. " Canonis Pio male adscripti verba desuinta sunt ex ep. Greg. M. ad Epp. Numi-
dia; scr. indict. IX. (Ep. 77. 1.1, Ed. Maurin.) Edd. anl. coll. auclorein laudant Angiislinum ad Casiilaniim
Presb. — Bnrcb. 1. 3, c. 124. Anselm. 1. i, c. 42. Ivo Pan. 1. 2, c. 157. Decr. p. 4, c. 03. Polyc. I. 3, t. 27.
= C. VII. " Ep. 36 (scr. A. 396). Ed. Manrin. — Ansehn. 1. i, c. 43. Burch. 1. 5, c, 126. Ivo Pan. I. 2,c.
158. Decr. p. i, c. 68. Polyc I. 3, l. 23, c. fin. ' ea verba eliam apml Anselm. 1. c. — C.
Leguntur
IX. » contra Faustum Manicb.l. 11, c. 2. =C. X. " Ep. 10, c. 6. (scr. A. 447.) Ed. Baller. — Anselm.
I. l.c. 45. Polyc. 1. 1, t.17. = CXI. " Ep. 25. (scr. A. 416) ap. Couslanl.—Burch. 1. 3, c. 125. Anselm,
1. l.c. (U.IvoDecr.p. 4, c. 67. Polyc. I. 1, t. 47. 1.3,1.24.
61 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XII. P2
ac nunc usque cnstoditur, ab omnibus debere ser- A venisse ad nobiscum in ccclesia convenisse, el quein
vari? nec superinduci aul introduci aliquid, quod morem vel in considerandis mysleriis, vel in ceieris
aut auctoritatem " non babeal, aul aliunde accipere agendis arcanis teneat, cognovisse g Jt. Quodsullicere
videaturexemplum?praesertim quum silmanifesliim, arbitraremur " ad informalioiiem ecclesiaelu.-evel
inomnem llaliam, Gallias.IIispanias, Africam atque reformationem, si "praedecessores(ui miiius aliquid
Siciliam insulasque interjacenles nullum instiluisse aut aliler tenuerint, et satis certutn babercnius ",
ecclesias, nisi eos, quos venerabilis apostolus Pe- nisi de aliquibus consulendos uos esse duxissel "•';
trus aut ejus successores constituerunt sacerdotes; quibus idcircn respondeimis, non quod tc * aliqua*
aut leganl, si in islis provinciis alius aposlolorum " ignorare credamus, sed ut majori aucioritate iuos "
invenitur, aut legitur docuisse. Quod si non legunt, insliiuas, vel si qui a Roman* ecclesi;c instiiutio-
quia nusquam invenilur, oporlel eos boc sequi, quod nibus errant, aul commoneas, aut nobis " indicare
ecclesia Romana cuslodil, a qua eos principium non differas, ul scire valeamtis, qui sint, qui aul
accepisse non dubium est : ne dum peregrinis ser- noviiales inducunl, aul allerius ccclesiaequam Ro-
monibus !2 studenl, caput institutionum videantur nianseexislimanl consuedincin esse servandam.
oiuittere *3. 1. Saepe dileclionem tuam ad Urbem

DISTINCTiO XII.
GRATIANUS. JBC. II. Apostolicis prwcptis nullus superbe resislat»
1 Pars. Quod absque discretionejuslilim nulliagere Item Gregorius » Papa IV '.
licet.
Vnde Calixtus Papa I omnibits Eviscopis ail in Epi- Pra-ceplis apostolicis non dura superbia resislaiur,
slola I ' ad BenedictumEpiscopum : sed per obedientiam, quae a sancta Romana eccle-
*
C. I. Nulli agere licet sine discretionejustitim contra sia et apostolica aucloritate jussa sunt, salulifere
disciplinam Romanm ecclesim. impleantur, si ejusdem sanctsc Dei ecclesiae,qutc est
Non" decet 3 a capite membra discedere , sed capul vestrum, communionem habere desideratis.
jtixta sacra scriplurse testimonium omnia membra Et post multa : § 1. Non novum aliquid praesenli
caput sequautur. Nulli vero dubium est, quod apo- jussione prsecipimus, sed illa, quae oiim videntu.r
stolica ecclesia est maler omniam ecclesiarum, a indulla, firmamus : quum nulli dubium sil, quod
cujus vos regulis nullatenus convenit deviare. Et non solum pontificalis causatio, sed oninis sanctse >>
sicut Dei filius venit facere voluntalem patris, sic et religionis relatio * ad sedem apostolicam qunsi ad
vos volunlatem vestrae implealis matris, quae est capul ecclesiarum debeat referri, et inde nonnani
ecclesia, cujus caput, ut pradictum est, Romana sumere 10, nnde sumpsil exordium.necaput institu-
exsistil * ecclesia. Quidquid • ergo [sine discretione lionis videatur omiltere ". Cujus aucloriialis san-
jusliliae contra hujus disciplinam actum fuerit.ratuin ^ clionem omnes teneant sacerdotes, qui nolunt ab
baberi ratio nulla permittit. aposlolicaepetrae, super quam Cbrislus universalem
NOTATIONESCORRECTORUM.
Etum Manichaeum c. 2, legilur : Et videsin hac re duxisses. Sed ob gtossam, praecipuein ver. morem,
(deflde exemplariumloquitur)quid ecctesiwcatholicm non esl mutatum. »
vateat auctoritas, quw ab ipsis, elc. Hanc vero epi- DIST.XII. C. 11. Gregorius : Integrum boc caput
scoporttm successionem poiissimuin in sede Petri, inveniturin epislola Gregorii quarti : « Universis
.el in libro contra episiolam Fundamenti, el in Episcopis per Galliam, Germaniam, Europani et
epist. 165, de scbismate Dnnatistarum, merilo cer- universas provincias coustitutis, » quaeest in codice
tissimum putavit ecclesirecatliolicx indicium. supra citato bibliolhecaamonasterii Dominicaiiorum.
_G. XI. 8 Cognovisse: Locus hic in originali conci- lniiium vero csl etiam in epislola Anastasii 11 ad
liis qttaluor lomorum inserto sic habet : cognovisse Anasta: iiim Augiislum, c. 6.
non dubium est. Quod sufficeread informalionem ec- b Sanctm retigionis: Sic emendatnm esl ex ipsa
clesiw tum vel reformationem (si prwdecessores lui epistola el aliquol nianiiscriplis Gratiaui codicibus;
minus uliquid, aut aliler lenuerunl), satis certum inductis bis vocibus : spei Romanw ecclesim.
haberem, nisi de aitquibus consulendos nos esse D

DIST.XI. C. XI. ,0| auctortlatem generatem debeataliunae acctpere ve. exemplum? Edd. coll. omnes, Bas.
Omissa voce: generalem."Apud Ivonem legitur, ut a Correct. ex ipso lnnocenlio esl reslitiiluiu. "
sa apotto-
lus : Edd. coll. oinn. assertiombus: Coll. Dionys. et Hisp. — Ivo. amittere : Edd. ant. oinnes.
**agnovisse : eaedem. " arbitrarer: Coll. Hisp. — Ivo. — Bohm. " haberem : Coll. Hisp. — Ivo. — Ed.
Bas. " duxisses : ibid. — Ivo. — Edd. Arg. Bas. Yen. 1. II. ** vel luos : Coll. Dionys. el Hisp. — lvo.
— Bohm. *9dcest in Coll. Dionys. et Hisp. et apud Ivonem.
DIST.XII. P. I. :' Epist. Pseudoisidoriana. = C. I. ' Anselm. 1. l,c. 12 (13). Polyc. 1.1,1.17 * licet:
Edd. Lugdd. II. III. * in bis et sequentibus auctor canonis imilalus esl Leonem M. Ep. 14, c. 6 el 16, c. 1.
Ed. Baller. ' consistit: Edd. coll. omn. prjeier Bas. 5 cf. Cap. Hadriani (apud Harzbem. Coll. Conc.
Germ. 1.1), c. 3. = C. II. ' Epistola noninoffensce ftdei iniegra leg. apud Mabillon.Vet. Anal. p. 298,
adjecta subscr. : Dal. VIII. Id. Jul. Ind. XI. A. 852. — Anselm. 1. i, c. 20 (21). Polyc. 1.1, t. 17. •
abest ab originali. 9 leclionem a Corr. indicalam servant : Edtl. Venetl. I. 11. Noriinb. Lugdd.I. H. —
&. R. E. et religionis: Edd. Arg. Lugd. III.; in sola Basil. legitur ut est restitulum. " assumere.et paulo
post : assumsit: Edd. coll. o. exc. Bas. ll omitti: Edd. coll. o.
63 DECRETI PARS PRIMA DIST. XII. 64
(undavit ecclesiam, solidilale divelli ". Si quis bajc A C. VII. Quidquid contra longnm consnetudinemfit,
revocari oportet.
apostolicaesedis praecepta nnn obsorvaveril, percepti Item Cod. lib. VIII, lit. [55.] quw sit lonqa con-
bonoris essc bostis non dubiiettir. suetudo, l. 1 **,
C. 111.Non est resislendmn consuetudini, cui cano- Consucludo praecedens et ratio, quae consiietii-
nica non obstat attcioritus. dinem suasit, tenenda esl. Et quidquid • conlra
ltem Lco IX ° Michaeli Episcopo 1SConstanlinopoli- longam consue.tudinem fiel, ad solliciludinem suam
lnno, ephl. I, c. 29, etNicolaus I evisl. II ad Plio- revocabit
tinm. prajses provinciae.
C. VIII. Immota permaneat consueludo, qum conlra
Scit snncla Romana ecclesia, quod nihil obsunt fidem calholicam nihil usurpare dignoscilttr.
saluti creilenlitun diversae pro loco el tempore con- Item
Gregorius uniuersis EpiscopisNumidim, Iib. 1,
suctudines, si illis canonica non obsistal atictorilas, epist. LXXV ".
pro qtia eis obviare debcamus; unde nil judicamus Nos constietudinem, quae * tamen * contra fidem
eis debere vel posse resistere ". calholicam niliil tisurp.tVe diguosciltir, immotam
C. IV. ConsiteiuriiHes,qnm fidei nan ojficiunt, ttt a permanere conCedimtts, sive de primaiibus consti-
majoribtts traditm sunl, observentur. luendis, sive de ceteris capilulis, exceptis iis, qtii
Item Ilieronyinus ad Lttcinium, epist. XXX VIII }•. B cx Donatistis ad episcopatuni perveniunl, qtios pro-
Illiul breviter te admonendum pulo, tradiliones vehi ad primattts dignitaiem (eiiam quum ordo clc-
ecclesiasticas, praeserlim qtiae fidei non officiunt, ricorum * eos ad locum eundem deferat) niodis om-
ila observandas, ut a majoribtis iraditae, sunt, nec nibtts prohibemus. Sulficial atitem illis commissne
aliorum constietudinem aliorum conlrario morc suh- sibi plebis curam gerere, ncn aulem * etiam * illos
verti. anlisliies, qnos catholica fides in ecclesiae sinu et
C. V. Traditiones a patribus inslilulm, non sunl in- edocuil, et genuit, ad obiinendiim culmen primatus
frigendm. anteire.
Item Nicolaus] Hincmaro * Archiepiscopo'". C. IX. Non neganlur qum ccnstteluedinis suitt.
Ridiculiim esl, ct salis abominabilc dedecus,
* Ilem Gregorius ad Maximtim Satonitanttm Evisco-
<tl lemporibus noslris vel falso insimulari sanclam pum, lib. VII Regesl., epist. 81 ".
Dci ccclcsiainpcrmillamus, veleas* Iraditiones, quas Quemadmoduni illicita perpelrari non patimur,
rfnliquiiiis a patribus suscepimus, pro libilu semper sic qtiae sunt eonsuetudinis non ncgamus.
erraiuiuin infringi patiamur. C. X. IVon locus consueiudinem, sed consuetudo
C. VI. Diutumi mores pro lege sunl habendi. locum comrrtendat.
Item Justinianus Institutionum lib. I, tit.%[dejure C Ilem Gregorms nd Angnsliinm Anglorum Episcopo-
•i«'.§9.]*. cum, resp. [ad inler.,:g.\ 5 IB.
Diuturni morcs conscnsu ulenliura approbali le- Novit fralernilas lua Romanoeecclesias consuclu-
gem imilantur. dincm, in qua se meminit enulritam Sed mihi pla-
cet, ul sive in Romana, sive in Gallicorum ", sive
in qualibel ecclesiaaliqnid invenisli.quod plusomni-
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. III c Caput boe confecttim est ex dtiobtis longe caclens archiepiscopis el episcopis in regno Caroli
diversis locis. Nam usqne ad verb. : si itlis, sum- ccclesias rcgeniibus, qnaeexslai in cotlice jam me-
tuni est ex prima cpistola seu libello Leonis IX, ad- morato bibliolhedse Dominicanorum, el ex ea caput
verstis innudii.is prasumtiones Michaelis Constanti- boc locupletalum xest. Nam antea brevius erai, ut
nopolitani el Leonis Acridani episcoporum, cap. 29, etiam apud lvonem et in Panormia.
ubi loquens de Roniaua ecclesia ait : Scit namque, C. VII. • Quidquid ; In originali est : et nequiu
quia nihil obsint taluli credeulium diversmpro loco conlra longam consuetudinemfiat; sed qnoniam ru-
et lempore constteludines; quando una fidet per dile- brica videtur magis convenire lectioni Graliani,
ctionem operansbona, quwpolest, uni Deoeommendal qua; est etiam apud lvonem et in Panormia, non
omnes : et II.TCfere ab Ivone el in Panormia refe- est mutatum.
riintiir. Aliera vero pars accepla esl ex cpistola C. VIII. f Ordo clericorum : Sic etiam icgitur in
secimda Nicolaiad Pliotitim, quoc incipit: Poslquam 1) aliquot vetuslis Gratiani et in aliquibus 8. Gregorii
beato Pctro. lbi enim babcniur haec : De consuelu- codicibus; sed aucior glossaenon videtur babiiisse
dinibus, quus nobis opponere visi eslis, scribentes,per verbum : clericorum, quemadmodum neque Ivo.
diversas ecclesias diversas esse r.ontuetudines,ei itlii neque pleraque Gratiani manuscripla excmplaria,
canonica non obsistal aticloriias, pro qua obviare de- neque aliquce eliam B. Gregorii operum edi-
benmus, nihil jttdicamus vel eit resislimus. liones.
C. V. d llabelur in eoistola scripia ilincmaro et

DIST.XII. C. I>. * convelli: eaedem, praeter Bas. = C. III. ltMichaeliImperatori; Edil. coll. o-
cum lvone. — fcp. 2 in Coll. Conc. Mans. (A. 802.) — lvo Pan. 1. 2. c. 155. Decr. p. 4, c. 225, et
p. 5, c. 44. " retisli. Edd. coll. o. = C. IV: f Anselni.*I. 4, c. 44. — lvo Pan. I. 2. c. 156. Decr.
p. 4, c. 212. = C. V. •» Ep. 7.0,**scr. A. 867. = C. VI. Coll. can. Ans. dcd. 1. 7, 2. Ivo P.an. I. 2, c.
160. Decr. p. i, c. 194. = C. VII Coll. Ans. ded. I. 7, 68. Ivo Pan. I. 2, c. 162. Decr. p. 4, c. 201. =
C. VIII. » I. 1, ep. 77, (scr. A. 591.) Ed. Maur. cf. supr. D. 11, c. U, — Ivo Decr. p. 4, c. 204 = C. IX.
" Ep. 81. I. 9, (scr: A, 599.) Ed. Maur. = C. X. " Ep. 64, 1. 11, (sc*r. A, 601, cf. ad Dist. 5, c. 1.) Ed.
Maur. " Galttarttm : Greg. Gallicanu : ho.
S5 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XII. t'5
polcnti Dco possil plnccrc, sollicile eligas, et in An- A II Pars. Grntianus. Hoe aulem de consueliiedine
$lorum ecclesia, qute adliuc i:i fide nova cst insti- illa inielligendum esl, qum vel universatis ecclesiu}
tutionc prsr.cipiia,quse de inullis ecclesiis colligere usu, vel lemporis proxililale rvboralur. Cwlerum,
poteris so, infundas. Non enim pro locis res, sed si pro varietate temporum vel animorum vel loco-
pro rebus 21loca amanda sunl. Ex singulis ergo rnm varim consueludines introditcantur, invenla op-
quibusqiis ecclesiis quae pia, qnoe religiosa, quae portuniiate, resecandw sunt polius, qunm obser-
recta sunl, elige, et baecquasi in fasciculum coilecia vandw.
apud Anglorum menles in consuetudincin de- Vnde Aiigustiniis sctibil nd inqnisiliones Januarii
pone. epist. CXlX,c. 19 ".
C. XI. Qttod neque contra ftdem, neqtieconlra bonos C. XII. Resecanda sunt, qtiw neque aucloritale, ne-
moresesse coiivincitur.in.diffeien'.erest habeinium. que moribus universitalis comprobanlur.
Item Aiigtislintis ad Januarium , episl. CXVIII Omnia t.tlia, quae neque sanclarum scripiiirarum
cap. I.[el2j '*. aucloriialibiis coniinentiir, nec in conciliis cpisco-
llla autein, quae non scripia, sed tradita custodi- porum staluta iiiveniuiittir, nec consueiuiline uni-
rnus, quai qnidem toto terraruni orbe obscrvantur, versalis " ecclesiaeroborata sunl, sed diversorum
daltir inielligi vel ab ipsis apostolis, vel plenariis B loeorum divcrsismoiibus innumerabiljlcr vaiianlur,
conciliis (quoriim csl in ecclesia salubcrrima aucto- ita ut vix, aut omnino nunqiiam inveniri possint
ritas), coinnicndala alque statula retinere : siculi causoe,quas in eis inslitueiidis hoinines secuti smit,
quod Domini passio* et resurrectio el ascensio in ubifacultastribuitiir, sine ulla diibilalioneiesecaiida
*
cnelumet adventus de eoelo Spirittts sancli an- cxislimo. Quamvis cnim neque boc inveniii possit,
niversaria solemnitate celebranlur : et si quid aliud qtiomodo contra lidem sint, ipsam lanien religio-
lale oocurrerit, quod servatur ab universa, quaciiri- iiem, quam paucissimis et manifestissiinis cclebra-
que se dhTundit,ecclesia. § 1.Alia vero, qua3per loca tioniun sacramenlis misericordia Dei esse libeiam
lerrarum regionesque variantnr, siculi estquodalii voluit, servilibus oneribus premunt ", ut tulerabilior
jejuiianl sabbato, alii vero non : alii quotidie com- sit conditioJudoeoruinqui, eliam si tempus liberlalis
municanl corpori el sanguini dominico, alii certis non agnoverinl, legalibus tanien saciainemis*', non
diebus accipiunl: * alibi nulltis dics inlermillitur, htimanis proesumiioitibussubjiciuntur.
*
quo non ofl'eralttr,aIibisabbalo tantum etdominico, C. XMI. Omnet provinciw " eundem n psnllcndo
et si quid aliud Iiiijiisii:odianiinadverti potest, lo- modum leneant, quem melropolitanam sedcm ha-
linn genus reruin liberas babet observaliones; * nec bere cognoverint.
ltem ex Concilio Tolelano XI 30,r. 5.
disciplina ulla esl in his inelior gravi prudentique
Chrisliano, quam ut eo niodo agat, quo agere vide- III Pars. De iis, qtti contra Aposloli *' volusUa-
ril ecclcsiam, ad quamcunqiie forte deveneril.* tem circumferunlur omni venlo doctrinoe, placuit
Quod enim neque conlra udem, iieque conlra bonos 'buic* sancto concilio, ul melropolilanae scdis
niorcs injungitur ", indiflerenter est habendum, et aucloriiate coacti uniuscujusqueprovincioe11cives.re-
pro eorum, inler qtios vivitur, socielate servandum cloresque ecclesiarum iimim eundemque in psallendo
esl. Mater mea BMediolanumme consecuta " inve- teneant modum, quem in " metropolilana sede co-
nit ccciesiam sabbato non jejiiiianieni; cceperat gnoverint institultim, nec aliqua divcrsitate cujiis-
fluctuare quid ageret. Tunc ego consului de hac re que ordinis vel oflicii a melropolilana se palianliir
beatissi.nocmemorioevirutn Ambrosium ; al ille aii: sededisjungi. Sic enim justum est ul inde uiiusquis-
quum Romam vcnio, jejuno sabbalo, quum Medio- que sitmal regulas magislerii, unde honnris couse-
lani suin, non jejuno. Sic etiam Iti, ad qtiam forte crationem accipit3', ut juxla niajoriiin decreta sedcs-
ecclesiam veneiis, ejus niorem serva, si ctiiqunin qtiaenniciiique sacerdotalis dignitatis est mater, sit
non.vis esse scandalo, nec qucmquam libi. lloc ecciesiasticoe3*magislra ralionis. Abbalibus sane
quum matri renunliassem, libenler amplexa est. D indullis oiBciis, quoejuxla volunlatem sui episcopi
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. XI. g Maier mea : in boc capile, quemadmo- pervetusto bibliothecoeRegis Catboliciet in concilii:
dum ct in seqiiemi, inulia sunl emendata ex B. Au- impressis in margine legilur : provinciw ponlifices;
giisttno, ac nonnulla etiam addita. Ab boc lamen quoedictio, in line hiijus capitis repetit;,, oslendit
loco usque in liiieni, quoniam verba B. Augiistini lianc esse veram leclionem. Verum in oninibus
apte erant iu epitonieii redacla, nihil addilum conciliorum edilionibus in lexlu, et duobus codici-
est. bus Vaticanis legilur cives
P. III. h Provinciw cives : ln codice Lticctisi

DIST.XH. C. X. " potuisse : Greg. *" rebus nobis : itl. = C. XI. " Lib. l,ad inquis. Januarii.s.
Ep. 54 (scr. c. A, 400.), Ed. Maur. ***'esse convincitur: Edd. coll. o. et Aug. Ed. M.iur "—anle cor-
reclionein legebaiur : secuta. = P. II.*6 Ep. 55 (scr. pioxiine"
ineuiue saie. V.) Ed. Maur. Ivo Pan.
1. 2, c. 168. Decr.p. i, C.206.C. XII. universm:Ivo. C. XII, premunt.adeo : Ldd. coll. o. '" sarcinis:
= C. XIII. " provinciales: Edd. coll. o. 30 hab. A. 675. — Coll. tr. p. p. 2, l. it, c. 2.
Augiist.
" Ephes. c. 4, v. M — apostolkam: Edd. aut. coll. omn. pr. Bas. " a : eaed.exc. Bas *' accepiti
Coll. Uispp. — praelerilo eliam Edd. coll. ant. oroucs ulunlur *k ecel. dignilatis vel rat. iiunj. : Ldd.
coll. o. prxter Jias. .
•i'
67 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XIII. 68
regulariter illis implenda stint, cetera oflicia pu- A sacerdotes adstringat, sed ctinm ceteri episcopi
blica, id est vesperas, maluliiium, sive missam, snbjeclos sibi ecclesiarum rectores obtemperare
aliler qttam in principali ccclesia celebrare non bis °* insiitutionibus cogant.
liceai. § 1. Quisquis atiiem borum decretorum vio- C. XIV. Ordo servetur in matulinis et vesperlinis
laior exsliterit, sex mensibus communionc privatus officiisttnus et idem.
apud melropolitanum sub pcenitentiae censtira per- llem ex Concilio Bracarensi 1a6, cap. 1;
maneal corrigendus:quatenus apud illum et praeter- Placuil3T omnibus communi corisensu, ut uiius
itoe iransgressionis culpam lacrimis diluat, et ne- ntque idem psallendi ordo in matulinis vel vesper-
cessariam olliciorum docirinain | studiose addi- liuis ofliciis tenealur, et non diversae ac privatoe 38,
scat § 2. Sub ista ergo regula disciplinae non solum neqtie » monasteriorum consueludines cumecclesia-
melropolilanus totius suoe provincioe pontifices vel stica regula sint permixloe.

DISTINCTIO XIII.
GRATIANUS. ligari. Quod melius ostendinus, si qua ex conversa-
I. Pars. Item adversus nalurale jus nulla dispen- lione boininttm illigationis hujus exempla profera-
saiio admittiiur; nisi forle duo mala ita urgeant, nius ". Et nonnullis interjectis : § 1. Ecce qtiidam,
ut alterum eorum necessesit eligi. dum mundi bujus amicilias appelit, cuilibel alteri
Vnde in Concilio Tolelano VIII ', c. 2 legttur. similem sibi vilam ducenti, quod secrela " illius
C. I. Minus malum de duobus eiigendum est. omni silenlio contegat, se jurejurando constringit.
Sed is, cui juraiumest, adultcrium perpelrare cogno-
»
Duo mala, licet sint omnino cautissime proeca-
scitur, ita ut eiiam maritum adulleroe occidere co-
vcnda, tainen si periculi necessitas ex his unum nelur. Is aulem, qui jusjurandum proebuit, ad men-
* compulerit, id debemus
perpelrare resolvere, tem revertitur el diversis hinc inde cogiialionibus
quod niinori nexu noscitur obligare °. Quid auiem impugnalur, alque boc silere formidat, ne silentio ls
ex his levius, quidve sit gravius, purae * rationis adulterii simul et homicidii particeps fiat, et pro-
acumiiie investigemus. Elenim dum pejerare com- dere ne reatu se perjurii obstringal. Per-
trepidat,
pellimur, crealorem qtiidem offendimus, sed nos plexis ergo tesliculorum nervis ligalus est, quia in
tantuminodo maculamus. Qutim vero noxia pro-
" quanilibelpattem declinet, meluit, ne a transgres-
missa complemus el Dei jussa superbe* conlem- sionis liber non sit. § 2. Alius cuncta,
contagione
iiimus, et proximis impia crudelitaie uocemus, et quae mundi sunt, deserens, alque per ontnia fran-
nos ipsos crudeliori gladio * trucidamus. lllic * volunlates quoerens, alieno se sub-
gere proprias
enini dnplici culparum telo perimiinur 7, hic tripli- dere sed sibi "
reginiini appelit, eum, qni apud
citer jugulamur.
P Deum pracesse debeat, minus caula inquisitione
C. II. De codem. discernit : cui forlasse is, qui sine jttdicio eligilur,
Item Gregorius in Moralibus , in c. 40 Jot> /. quum praeesse jam cceperit, agere 18 quoe Dei sunt
XXXIl,c. 17,18, 19 el 20. mundi sunt jubet. Pensans itaque
probibet, quoe
Nervi tcsticulorum Leviathan 8 perplexi sunt, subditus, vel quoe sit culpa inoDedientiae, vel
quia suggestionum illius argumenta implicatis in- quod contagium soecularis vitae, et obedire tre-
venlis • illiganlur 10, ut plerosque ita peccare fa- pidat.etnon obedire formidat, ne aut obedicns
ciant, quaienus si fortasse fugere peccatum appe- Deum in suis pracceptis deseral, aut rursus non
tanl, hoc sine aliquo " peccati laqueo non evadant, obediens Deum in electo priore conlemnat. Et
el culpam faciant,dum viianl ", ac nequaquam se infra : § 3. Alius pensare pondus bonoris " ec-
abuna valeant solvere ", nisi iu aliaconsenliantse clesiastici negligens ad locum regiminis proemiis
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. XIV. ' Neque Monaslerium : ln concilio ipso, D sinl permixtm.
poslremo Colouia1.excuso, abest vox : neque. In ce- DIST. XIII. C. I. » In ipso concilii capilc multa
leris autem editionibus sic legitur : privatm mona- antecedunt et sequuntur, quae perlegenda sunt.
sleriorum consuetudinescontra ecclesiasticas regulas

DIST.XII. C. XIII. " deest in Ed. Bas.— suis: Edd. coll. o. = C. XIV. S6Conc. Brac. I, (II, ap. Mansi
T. 9. p. 774.) bab. A. 561 *' cf. Conc. Tolet. i, c. 2. S8diuerse ac private : Coll. Hisp.
DIST.XIII. P. I. «Conc. Tol. VIII. hab. A. 655. Burch. 1. 12, c. 29, et 84. — IvoPan.l. 8,c. 119. Decr.
p. 312, c. 16. C. I. * remeare : in Conc. ap. Mansi.— lemerare : Coll. Hisp.— lemperare : Ivo Decr.
obligari : Edd. ant. coll. omn. cum Panorm. * pio : Coll. Hisp. — pro : in Conc. ap. Mansi,
• mortis gladio : Coll. Hisp. — Conc. Mansi. — Ivo. — Edd. ant. coll. omn. 6 illinc : Edd. coll.
ap.
omn. exc. Bas. ' percutimur : Coll. Hisp. — in Conc. ap. Mausi. —-perimus ItinC: Edd. coll. omn.
exc. Bas. = C. II. ° Et in c. 40. Job. et ap. Greg. haec de Behemoth praedicaniur. * inventionibus :
Creg.: — 10 atligantur, et paulo post: aliigationis : Edd. coll. o. exc. Lugd. II, 111. Antw. " alio :
G«eg. —"Edd. coll. omn. proeter Bas. — " c. etiam f. d. aliqua vitanl : Edd. Coll. o. pr. Bas. II, III.
" secreta sceiera :
Aniw. absolvere : Edd. Arg. Ven. H. Paris. Lugd. I. u : Greg.
conferamus
Etld. coll. omn. " st'enrfo ; Edd. Lugdd. II, III, Anlw. " ad Deum : Edd. omnes prsot. citl.
.. " agi: Greg. " onehs : Ed. Bas.
69 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XIV. 70
a«cendit. Sed qtiia omne, qnod bic eminet, plus A inter miuora el maximn peccaia conslringitnr, st
nioeroribus afficilur quam honoribus gatidet, dum omnino nullus sine peccalo " evadendi* adilus pa-
cor tribiilationibus " premilur, ad memoriam tet, minora seinper eliganlur; qnia et qni iniirorum
cnlpa " revocatur, dolelque se ad laborem cum undique ambilii.ne fugial, claudilur, ibi se in fugaiu
culpa pervenisse, et qtiam sit iniqutim, quod admi- proecipitat, ubi brevior iniirus inveniiur '*. Ilinc
scrit, ex ipsa fractus " difllcultate cognoscit. Reuin Paulus ", quum quosdam in ecclesia iiicoiitiiienies
igitur se cum iropensis praemiis agnoscens, vult adspiceret, concessit minima, ulinajora declinarent,
adeptoe sublimitatis locuni desererc, sed limet, ne dicens : ^Propter fornicnlionem auiem unttsquisque
giavius deliclum sil suscepti gregis ctistodian reli- uxorem suaoi habeal. Et quia lunc solum coujuges
quisse; vult suscepti gregis curam gerere, sed for- in admixtione sine culpa stmt, quiim non pro ex-
midat, ne delerior culpa sit, regimina pasloralis plenda libidine, sed pro suscipienda prole miscen-
gratioe " empta possidere ". Per honoris ergo ambi- lur,.iil hoc etiam, qtiod conccsserat, sine culpa
lum ligatum culpa hinc inde se conspicil. Esse (quamvis minima) non esse monslrarel, iliico ad-
qtiippe sine realu criminis neulrum videt, si aut junxil: Hoc'° autem dico secundum indulgentiam **,
susceplus semelgrcx relinquatur, autrur.sum sacra ' non secundttm imperium. Non eniin esl sine vitio,
actio sa'culariler empla leneatur. Undique metuit et quod ignoscilur, non praecipilur. Pcccatum prolecto
siispectus latus omne pertimescit, ne aul stans in vjdil, quod posse 30indulgeri praevidil. Sed qnum iu
empto regimine non digne, Iugeat quod non etiam dubiis conslringimur, utiliter miuiniis subdiiuur, nc
deserens emendat b, aul certe regimen deserens, in magnis sine venia peccemus. § 5. Ilnqtie plo-
dum aliud flere nititur, rurstisaliud de ipsa grcgis rumque nervorum Belieinolli istius perplexitas sol-
destitiitione committat. Et infra : vilur, dum ad virtutes maxiroas per coniinissa mi-
II Pars. § 4. Est lamen, quod ad destruendas nora liansitur.
Behemoth versutias subtiliter"fiat, ul, duminens

IDISTINCTIO XIV.
GRATIANUS. dixerit, merilo quoeritur. El nimirum periculosissime
I Pars. Verum hoc in una eademque persona in- admiltitur hocc coropensalio. Si atilem perturbatioui
lelligilur. Celerum an in diversis eadem dispensalio f, bumanoe tribuilur et menti lanto inalo perroolae,
toeum habeal, videlicet, ut committamus minora, ne nullo modo iroilanda cst.
alii gravioribus implicentur, merilo qumritur. II Pars. Gratianus. Consuetudinisautem vel consti-
De his ila scribit Angustinus in lib. Qtimsl. sttper lulionis rigor nonnunquam relaxalur.
Genes., cap. 42*.
Vnde Leo Papa ail ad Rusticum Narbonensem Epitc.
C. I. Non sunt a nobis aliqua committenda delicta, epist. XC ante cap. 1'.
ne alii graviora committant.
Quod ait Sodomilis Lotl : Sunt mihi duw filim, [ C. J\. Qua> consiilutiones vateani temperari, vtl
quie non.
qum nondum noverunt viros; producam illas ad vos,
utimini illis, quomodo placuerit vobis : tanlum in vi- Sicut quacdam sunt, quoc nulla possunt ratione
ros islos ne faciatis iniquum ; quoniam proslituere convelii, ita multa su.it, qnae aul pro necessitale
volebat filias suas hac compensalione, ut viri hospi- temporum *, aut pro consideraiione octatum opor-
tes ejtis nibil a Sodomitis tale palerenltir, utrum teat temperari; illa consideralione* semper scr-
admillenda sil compensalio flagiliorum vel quorum- vata, ut in iis, quse vel dubia fuerint aut obscura,
cunque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, id noverimus sequcndum, quod nec proeceptis evan-
ne alitis gravius malum faciat; an polius perlurba- gelicis contrarium, nec decrelis sanctorum Patrum
tioni Lot, non .consilio tribuendum sit, quia hoc inveniatur adversum.

NOTATIONES CORRECTORUM.
C. II. b Emendat: Hoc loco m originali videtur constructio verborum perturbata et restituenda ex ]
Gratiano.

DIST.XIII. C. II. " tribulatione : Edd. coll. omn. prater Lugad. II, III. Antw. " culpm: Edd. Venett,
I, II. Nov.Paris. Lugd. I. **f. sine dubio diff.**
: Ed. Bas **gregis : Edd. coll. omnes. *' dimiilere, quam
emta poss.: Edd. coll. omn. praeler Bas. P. II. utililer: Greg. *6ingeritur ; Edd. coll. omn. exc. Lugdd'
II, 111.Antw. "lCoc. 7, v. 2. "ib. v. 6. *' intelligentiam : Ed. Bas. ao possit : Lugd. II, III.
Bas. possel ; Edd.' coll. rel.
DIST. XIV. C. I. Ivo Decr. p. 9, c. 117. « Genes. c. 19, v. 7. = C. II. » Ep. 167 (scr. A. 458, vel
459). Ed Ball. CoII. tr.-p. p. 1, i. 43, c. 46. Anselm. 1. 2, c. 73. Ivo in prol. c. 12. »rerum : Leo.
Ans. 'conditione: Leo.
?1 DECRETl PARS PKIMA. DIST. XV. ?*
DISTINCTIO XV.
GRATIANUS. A Theodosio Angusto edita esl, quoeNestorium, duas
in Chrislo assereniem, justo anallieintte
1Pars. Quoniumdejure naltirali el constitutione vel personas ostendens mancreb in duabus naluris
consueludine hactenus disseruimus, differentiam, quw condcniiiavii,
unam Domiui nostri Jesu Chrisii personam. § 5.
invicemdiscernunlur, assignanles : nunc ad ecclesia-
earum Quarta synodus ChalcedonensisDCXXX sacerdolum
sticas constiluliones stijlnm verlamus, origi- sub Marciano
principe habila est, in qtia Euiycliem
nem el aucloritalem, prout ex libris sanclorum Pa- abbalem vcrbi Dei el carnis
Coiistaiiiitiopoliianiim
trum coltigere possumus, breviter assignantes. unam iialuram pronunciaiuem, et ejus defensorem
C. I. Qtio tempore cwpcrint canones generalium con- Dioscorum, quondam Alexandrinum episcopum, ct
ciliorum.
ipsum rursus Neslorinm cum reliquis boereticis, una
Canones f generalium conciliorum (ut Isidbrus Patrum senlcntia damnavit; proedicans eadem sy-
ait lib. tjEnjmol., c. 16 •) a temporibus Constanlini nodus Cbristum Doinimnn de Virgine sic natum, ut
cceperiinl. In proscedenlibus namque annis persecu- in eo subslantiam divinoe et humanoe confiteamur
tione fervente docendarum plebium minime dabalur naiurx. § 6. Hae sunl qualuor synodi principales,
facultas. Inde Cbrislianilas in diversas haereses fidei doctrinam plenissime prcedicanles. Sed et si
scissa est, quia non erat liceiilia cpiscopis in unum "qua*suiit conciiia, qure sancti Patres spiritu Dei
convcniciidi', nisi lempore supradicli impcraloris. pleni sanxeruiit, post istortim qualuor aucloritalem
lpse cnini dedil facullalem Christianis libere con- oiuni manenl stabilita vigore : quoruin gesta iu boc
gregari. Sub boc etiain sancli Palres in concilio Ni- opere condila continentur 6.
c;eno de omni orbe terrarum convenieules juxla § 7. Synodus antem cx Graeco inlerpretatur co-
liilein evangelicam et apostolicam sccundum post milalus vel ceetus. Concilii c vero nomen traclum
apostoios symboluin tradidcrunl. § 1. Inter eetera est ex more Romano. Tempore enim, qtio causae
aiiiem contilia qtiatuor esse seinms venerabiles syn- agebantur, conveniebanl oiiincs iu unum, coiiiniu-
odos 5, (|ii33tolam principaliler fideui compleciun- nique inientione tractabant. Unde coucilium a com-
tur, quasi qualiior evangelia, vel tolidem paradisi niuni inieiilione dicitiin quasi consilium ; consilium
fluinina. § 2. Harum priina 3 Nicoena synodus qnasi considium, d in / lileram iranseuule : vel con-
CCCXVHl episeoporum Constantino Atigusto impe» cilium dictum est a communi inlentione, eo quod in
ranie peracla cst ; in qtia Arianse pcifidiac condem- unum dirigant omnem mentis obtutum : cilia' enim
nata blasphcmia. quam de inaequalilale sanclae Tri- oculortnn sunljuiide qui sibiinet dissenliunt, non
nilatis, idem Arius asserebat, consiibstantialem Deo P agunt conciliuni, quia non cousenliunt in unum.
Patri Deuin * Filium cadem sancla synodus per Ccetusvcro couvenius est vel congregatto, a coeun-
symboliiin dclinivit. § 3. Secunda synodus CL. Pa- do, id esl a conveniendo in unum. Hinc eiiam coii-
iriiin sub Thcodosio seniore Consiantinopoli congre- venlus est nuncupalus, eo quod ibi hoinines .conve-
gata esl, qu;c Macedonium, Spitituni saiiclum Detim niuni in unum; sicut a conventn ccetus dicitur, sic
csse negaiilcm, condemnans, consiibslanlialcm Pa- et concilium a societate multorum in unum*.
tri el Filio Spirilum sanctum demonslravil, dans De quatuor vero conciliis scribit B. Gregorius, ila
symboli formam, quam lota Grsecoruni et Latino- dicens, lib. I Regesli, Episl. 24' :
runi confcssio in ccclcsiis proedical. § 4. Terlia sy- C. II. De auclorilale quatuor conciliorum.
nodus Ephesina pritna CC. episcoporum sub juniore Siculsancti evangelii qualuor libros, sic quatuor
NOTATIONES CORRECTORUM.
UIST. XV. C. I. » Caput hoc nabelur eliam in ejusdem lsidori, editioni Parisiensi conciliorum
coiiciliorum collectione lsidori ante ipsius proefatio- procposiia, quoe ctim aliquot vetustis codicibus col-
neiu.non atilem in coilice bibliothecoeDominicamc : lala esl, siclcgitur: Concitii vero nomen traclum ex
in ipio lainen usque ad versiculum, inter celera, po- commuui iiuenlione, eo quod in unum dirigant omnes
iiitur etiani (queinadmodum el in aliis) anle inititnn, mentisobluttim. Cilia enim oculorum sunt: ttnde et
coucilii Nicxni. quisibimet dissentiunl, non agunt concilium, quia non
b Manere : In plerisque antiqtiis Graliani exem- D sentiunt unum. Cceltisvero conventus est vet eongre-
plaribus ei lsidori codice imprcsso legitur ut est yalio, a coeundo, id esl conveniendoin unum :conve-
uiide
eniendaiiun. Sed in aliis eoiuiidcni mantiscriplis cl el conventusesl nuncupatus, quod ibi homines
impressis Graliani legitur : nianere in Cliristo duas niaitl. Sicut convenlus,cmtusvel conciiium asosietate
nulttras, el nnam Domini nostri Jesu Chrisli perso- dicitur mullorum in tinuiu. In Gratiani codicibus
nam'. ' siini muli;c'varietates, ex quibus ea leclio retenta
e Concitii vero: Apud lsidorum in lib. Eiyinol. cst, qiiae visa est melior, quamvis adbuc aliquid
locus hic mendose legitur. Yerum in praefationu forlasse desiderettir.

DIST. XV. C. I. f Ansefni. in pr. Ivo Pan. 1, 2, *cap. 104. Apud Boehm. conlra codd. et edd. fidem
legitur inscriptio : Leo Papa. l convenire : Isid. quatuor sunt venerabiles synodi: Edd. ant. coll. omn.
3 prior : exdem cum Ans. *Dei: Edd. coll. oiwn. * in Lias. tamen legitur, tit a Corr. ex lsid. est resiiiu-
tnni. * si ijim sunt alia : Edd. coll. omn. Bohm. * verba ; quorum, etc, desumpla 8
ex pra;f. Isid. in coll.
can., absunt ab Anselmo. ' supercilia : Edd. coll. omn. exc. Lugdd. 11,111.Antvv. sicut conventus in unitm
dicilur ccetus, sic et concilium.—appellnlur: Bas. sicul conv. vel ccelttsdicilur, sic et apellalur : Arg. Venetl.
1, 11.Norimb. Paris Lugil. 1,—in Lngdd. II. III, cl Antw. legitur ul iu textu.—sicul conventus cmlus, elc.
Ans. * I. 1, ep. 25. Iscr. ad Joanncm Ep. Coust. et celi. Patr. A. 591.) Ed. Maur. — prior canon»
75 DECRETIPARS PRIMA. DIST. XV. 71
concilin siiscipere et venerari mc fateor. Nicrenum lA . nopolitanam, medianle Tlieoiiosio seniore Augusisi,
scilicel, in quo pcrversum Arii dogma destruitur : in qua Macedonius liacretictisdchiinm daninalinu<-i!i
Conslanlinopolilaniim quoque, in qno Etinomii ett excepit; sanctam synodum Ephesiiiam,T, in qua
Macedoniierror convincitur : Ephcsinum eliam pri- Nestorius damnatus esl consensii bnaiissiini Papa:
mum, in qno Nestorii impietas judicalur : Cbalce- Cceleslini, mediante Cyrillo Alexandrinac seilis an-
donense vero, inquo Euiychis Dioscorique praviias5 listile, et Arcadio episcopo ab Italia destinato;
reprobalur, toia devotione compleclor, iniegerrimai sanctam synoilum Chalcedoncnsem, meiliante Mar-
approbalione custodio, quia in his velul in quadrato> ciano Augnsto et Anatolio Const.inlinopoliiano cpi-
lapide sanclne fidei slruclura consurgil, et cujusli- scopo, in qua Nestoriana et Eutychiana Ii3erese«
bet d viioc,0 alque actionis norma consisiit. § 1. siinul ciim Dioscoro ejusqtic complicibus dainuaia:
Quintum quoque concilium *pariter* veneror, in quo) sunt; sed et si qua sunl concilia a sanctis Patribus
epislola, qu.-e Iboe11 dicilnr, crroris plena reproba- haclemis institula, posl islorum quatuor auctorila -
lur; in quo Theodorus personam mediatoris Dei ett tem ef cuslodienda, et rccipienda decerniiniis ct
liominum in dtiabus substantiis separans, ad impie- mandamus e.
tatis perlidiam cecidisse convincilur, el in quo scri-'
§ 1. Jam nunc snbjiciendiim esl de opusculis sa:i-
1
pta qtioque Tlieodoriti, per quae beaii Cyrilli fides' ctorum
Patrnm, qnae in ecclesia caiholica recipinn-
reprehenditur, ausu demcnliae prolala, refutantur. B. Cypiiani manyris et Cartlia-
Cuactas vero quas prcefatnveneranda concilia per- ttir. §2. Opuscula
sonns respuunt, respuo; qtias vencrantur, ample- ginensis episcopi. § 3. Ilem opusciila B. Alhanasii
ctor : quia diim universali sunt conscnsu consliluln,' Alexandrini episcopi. § 4. liem opuscula B. Gregoiii
seet non illa destruit, quisquis prscsumil aul sol- Nazianzeni episcopi. § 5. Item opuscnla B. Basilii
vere" qnos religant ", aut ligare" quos sol- CnppadocioRepiscopi. § 6. Ilem opuscnla B. Joannis
* 7. Ilem
viinl ". Constanlinopolitani episcopi. § opiiscula
Deiisdem etiam Gelasius " in concilio Itabiio Romw Thcophili Alexandrini episcopi. § 8. Iteui opusculi
cum LXX episcopisscribit dicens: B. Cyrilli Alexandrini episcopi.* § 9. Iiem opnsciila
C. III. Quw concilia tancta Romana ecctesia susci- B. Hilarii Pictaviensis episcopi. § 10. Ilem opnscula
piat. B. Ambrosii Mediolanensisepiscopi. § II. Ilem opu-
Sancla Romana ecclesia posU illas veleris tesla- scula B. Aiiguslini Hipponensis episcopi. § 12. Itein
menti et novi scripluras, quas regtilaiiter suscipi- opuscula B. Hieronymi presbyteri. § 13. Ileni opu-
mus, eliain bas suscipi uon probibel : Saiictam scula Prosperi viri religiosissimi. § 14. Item episto-
synodnm Nycaenam CCCXVlll Pairum, medianie: Q ( lam B. Leonis Papocad Flavianum Constantiuopoli-
Constanlino Maximo Augtisto, in qua Arius haereii- taniim e|iiscopuin deslinalam, cujus texliim " quis-
cus condemnalus est; sanctam synodtim Constanti- . piatu, si usque ad unum iota disputaveril,'et non
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. II. d Cujuslibet : Apud B. Gregorium legiiur : bent ul Grntianus. Ac certe in loto hoc capiie lot
El cujuslibel vilw atque actionis exsislat, quisquis modis discrepant collectiones ali origiuali, ul salis
eorumsoliditatem non tenet, etiamsi lapis essecerni- certo slatui non possil, quaovera el pnra sil Gelasii
ittr, tamen extra wdificiumjacel. Qnintiim, elc, et lcciio : nec magnopere sit miranilum, s! noiiniilla
in seqtienlibus sigiiilicanlur Irin illa (apiltila, quo- sint, quoe dillicullalem faciinil. Qii.iniobrem, qii;e
riim occasione noiniiilli qtiinlam synodum uon reci- auxilio codicum ttilo cmendari poleranl, ea snnt
piebant. cmendala : ceteris locis pnriim imlicaU varietates,
C. III. • Mandainus : Posl hoc verbum in decreto pnriim, quoniam omnes indieave inliniiiim ftiisset,
Gelasii sequitur coiiiinenter : Item opuscula B. Cy- labor hic ad libros adeundi accuraio lectori e»t re-
priuni, etc. Sed Btirchardus el Ivo et Panormia lia- licltis.

DIST. XV. C. II. 10 vitw communis : Edd. coll. omn. cxc. " Bas. " tbt : eaeile:n exc. Lugdd. I,
Antw. * absolvere : Edd. coll. o. " ea-d. rWtotire; eaed. Bas. " nbsot-
II, III,
" ligant : pr.
runi: E.ld. coll. o. = C. III. lloc (lecrelnm, quo I Gelasio pransidenii Conc. Rpm. (A. 494, vel
496 ) vnlgo iribuiiiitdmn dcsiml eiiini, qui apocryplinm lotiim piiienl) legilur ap. Burch. I. 3, c. 220. seq.
lvoneni Pan. 1, 2, e.'9i et 123. Deer. p. 4, c. 64 seq., in capiuil. Altonis Vercell. ap. D'Aelieriuin, c. luO
ei ex parte (§ 15-18.) apud Ai.selm. I. 2. c. 193 (208). In coll. Ilisp. Gonzalezn (ad iin. lom. 2) hoec
inscriplio est : Decrelale in urbe Roma ab Hormisda P. editum de scnptum divims, qnid nnivcrsaluer ca-
tholicu recipiat ecclesia, vel postliac quid rilare de.beal.atquc brcc certe, qnaeapud Gralianum prostat. re-
censio, sane llormisdae esse videlur. (Cf. Raller. Ed. Opp. Leon. M. t. 5, p. CLI.) Tres recensiones legun-
tur in Coll. conc Mansiana, qiiarum iiltima, prolata ex Cotl. Jm-eti-i Cluffletii, ciim collijet. Hispana fere
concordat, nisi quod in hac nonnulla sunt emeiidaia, quotl infra uoiabilur. — ln Edd. coll. nonntillis (Ve-
nett. 1,11.Bas. Nor.) ita proferlur, ul post vers. subdeuda (qui est linis cap. ap. lvonem) sequatur : Qui-
dum in sepluagesimadecreto de libris apocrypbis novo proceinio praeinisso: (item) Quw vero opuscula velqui
iibri sim inter apocryphos eomuulandi, idem GelasitistnlenJii diceus. Eodem plane modo (miitala lameii
voce : sttbdenda in : damnuiida) habetur in Co.l. Lips. A. — In Ed. Arg. eodem procemio servato, verba :
e quibits pauca cet. ad.calcem lotius decreli siinl rejecta, el setpiiiur vers. : Qttinquagesima. — In Cod.
Lips. C. non lcgnnlur"ea verba, reteiilnm tamcn cst "pnvi-niiiiiii; in cod. denique soque Lips. B. omnia
i.eMini inde a§ 17. Eph. primam : Eil.l. coll. o. cujus textum aut umtm iola si quis idiola : e;cd.
exc Bas,
PATROL.CLXXXVII. 3
75 DECRETIPARS PRIMA. DIST. XV. 76
eam in omnibus venerabiliter reccperit, anathema A i § 21. Item Rufinus vir religiosus plurimos eccle-
sit. § 18. Item opuscula atque tractalus omnium siaslici operis edidillibros, nonnuiias eliam scriptu-
Patrum orlhodoxorum, qui in nullo a sanclse Ro- rns inlcrpretatus esl; sed quoniam B. Ilieronyiiius
inanaeecclesiae consorlio cfcviaverunl, nec ab ejus jn aliquibus eum de arbitrii libenalc nolavit, illa
lideli" proedicalione sejnncti snnt, scd communionis sentimus, quae praediclum B. Hieronymum sentire
ipsius gralia Dei usqtie ad iiltimuindiem vitoesuae cognoscimus : el non solum de Rufino, sed ctiam

pariicipes fuerunt, legenda decernimus. §16. Itcm de universis, quos vir soepius memoralus zelo Dei
ilecretales epistoloe,quas beatissimi Papae diversis et fidei religione reprehendit. § 22. Item Origenis
temporibus ab urbe Roniana pro diversorum Patrum iionnulla opuscula, quoevir bealissimus Hieronymus
consulalione dederunt, venerabiliter suscipicnda; non repudiat, legenda suscipimus, reliqua autetn
sunl. | 17. Iletn gesta ' sanclorum marlyrum, qui omnia cum auclore suo dicimus esse renuenda.
iniiliiplicibus lormenlorum crticialibus el mirabili- § 23. Iiem chronicon Eusebii Csesariensis atque
bus confessionum triumphis irradiant. Quis iia " ejusdein bistorioe ecclesiasticae libros, quamvis in
cssc catholicorumdubilei, et majora cos in agonibus primo narralionis stioelibro lepuerit, el poslea' 1 in
fnissc perpessos, ncc suis viribus, sed gratia Dei et laudibus alque cxcusnlione Origenis schismalici
«idjutorio universa tolerasse? Sed ideo secundum "' unum conscripseril librum : propier rerum tamen
" singulari cautela in notiliam
antiquam cpnsuetudinem singularem , quae ad instruclionem perti-
sancta Romana ecclesia non legmilur, quia et nent, usquequaque non dicimus renuendos. § 24.
corum, qui conscripsere, nomina penitus ignoran- llem Orosium virum eruditissimnm collaudamus,
tur, el ab infidelibus aut idiotis" superflua, aut quia valde nobisnecessariam" adversus pagaiiorum
ininus apta, quam rei ordo fuerit, scripta esse pu- calumnias ordinavit * hisloriam,* miraque brevitale
lanlur : sicut cujusdam Qnirici cl Julitrc '*, sicut contexuit. § 25. Item venerabilis viri Sedulii pa-
Gregorii " aliorumque hujusmodi passiones, quae schale opus, quod heroicis" descripsil versibus,
ab liaerclicis perhibentiir " conscriploe. Proptcr insigni laude proferiinus3*'. §26. Ilein Juvencig
quod, ut diclum est, ne vel levis" subsannandi nihilominus laboriosum opus non spernimus, sed
orireiur occasio, in sancla Romana ecclesia miramur". § 27. Celerum", qtioe ab hst-reticis,
non leguntur. Nos tamen curo proedicta ecclesia sive schismalicis conscripla vel praedicala sunt,
omues marlyres et eorum gloriosos agones, qui nullatenus recipit «alholica et aposlolica ecclesia
Deo magis quam bominibus noli sunl, omni Romana. E quibus pauca, qtiae ad memoriam vene-
devotione veneramur. § 18. Item vilas Palrum, runt, et a calholicis vitanda sunt, credimus" csse
Panli, Anlonii, Hilarionis el omnium eremitartim, C 1 subdenda. §28. Imprimis 38Ariminensem syiiodum,
quas tamen vir bcaiissimus scripsit Hieronymus, a Conslanlio Consare Constanlini filio congregalam
cum omni honore stiscipimiis. § 19. ltem acttis B. medianle Tauro proefecto, ex tunc el *nunc et us-
Silvestri, apostolicae scdis proesulis, licel ejus, qui que* in oeterinini confitcmut»esse damuaiain. § 29.
conscripsil, noiiien ignorcnius, a multis laroen in ltem ilineraritim nomine Pelri apostoli, quod ap-
urbe Roma calbolicis legi cognovimus, el pro anti- pcllatur sancli Clementis lib. Vlll**, apocryphum.
quo usu muliae hoc imitaniiir ccclesiae. § 20. Item § 50. Actus nomine Andreae apostoli, apocryphi.
scripla de inventione S. cittcis doniinicae, el alia 5 31. Acius nomine Philippi aposloli, apocryphi.
scripla de invenlioiie capitis B. Joannis Baptistsc, § 52. Aclus noniine Petri apostoli, apocryphi. § 53.
«ovellaequidem revelationes " stinl, el nonnulli eas Actus nomine Thomaeapostoli, apocryphi*0. § 34.
catholici legiinl, sed quiim hocc ad catholicortim Evangelium nomine Thaddaei, apocryphum. § 35.
manus pervenerint", B. Pauli 30 aposloli sentemia Evangelitim nomine Tboin;c aposloli, quo ulunlur
praecedal : Omnia probate, qnod bonum est lenele. Manichaei, apocryphum. § 36. Evangelium nomine

NOTATIONESCORRECTORUM.
' Item gesta : Hiuc usque ad finem capiiis omnia 8 Juvenci : Anlea Iegebatur : llem Vincentii :
abstint a plerisque vetusiis Gratiani codicibus: rcstiluta est vera lectio ex Gelasio. Btirchardo et
quod eliam Arcbidiaconus adnotavit. Sunt lamen Ivone. De quo Juvenco meminit B. Ilieronymtis in
cjusdcm Gelasii usque ad vcrs. Ceterum qtti libri, et catalogo.
npud Burcharduin et Ivonem referunlur proxime
poslsuperiora.

DIST. XV. C. III. "fide vel: Coll. Hisp. — Burch. * </ioenr/a; Ed. Lugd. III. "ista : Ans. " aucto-
ritattfn et cons. : ' Edd. coll. o. " dictis: eoed. cum Ans. et Iv. *l Julilw, matris ejits ; Edd. Venelt. 1,
II, 111. Anlw. Georgii: Edd. coll. o. prtct. Antw. '* probantur : Edd. Par. Lugdd. I, II, III, Autw.
" leviut: Edd. coll. o. '" relationes : Coll. Hisp. "advenerint: Coll. Ilisp. — Ed. Bas. 301Tbess., c. 5.
11deesi iu Ven. 1, U; Lugdd. I, II, 111Par. Amw. "necessaria : Edd. coll. o. '•hwrelicis : Venett. 1,
II. ,Kprwferimus: orig. '"imitamur : Edd. coll. o. *'cetera : Coll. llisp. " antea legebalur : decrevi-
mut — decemimus : Eil. Bas. " Burch., I. 3, c. 121, Ivo Pan., 1. 2, c. 125; Decr., p. 4, c. 65.
nnovem : Coll. Hisp. v6ln coll. Hisp. add. : Ev. nom. Mathiw, ap., Ev. nom. Barnnbw, ap., Ev. nom.
Jacobi minorit, ap. (et cum Bas.) : Ev. nom. Petri, ap.
77 DECREfI PARS PRIMA. DlSt. X\\ 78
Barnabae, apocrypbum. § 57. Evangciium nominc \ Lusanoe", apocrypbus. § 61. Liber canonum Apo-
Barlholomoeiapostoii, apocryphum. § 38. Evange- stolorum , apocrypbus. § 65. Liber Physiologus,
Iimn nomine Andreae apostoli, apocryphum. § 59. *qui" ab boerelicis conscriplus*est' et B. Ambrosii
Evangelia, quae falsavil Lucianus, apotrypha. § 40. nomine proesignatus, apocryphus. § 66. Hisioria
Evangelia, quae falsavit Hyrcius 41, apocryplia. § 41. Ensebii Pamphili, apocrypha. § 67. Opnscula Ter-
Liber de infantia Salvatoris, apocrypbus. § 42. Li- tulliani'* sive Africani, apocrypha. § 68. Opuscula
ber de nativiiate Salvaloris, el de S.h Maria, et" Postumiani M el Galli, apocrypha. § 69. Opuscnla
de obstetrice Salvatoris, apocryphus. § 43. Liber, Montani, Pris illoeet Maximilloe, apocrypha. § 70.
qui appellatur Pasloris, apocryphus. § 44. Libri Opuscula oinnia Fatisli Manichoei, apocrypha*6.
omnes, quos fecil Lenlicius *3, discipulus diaboli, § 71. Opusctila alteriusClementis Alexandrini, apo-
apocryphi. § 45. Liber, qui appellntur Fundanien- cryphn. § 72. Opuscnla C.assianipresbyleri Gallia-
tum , apocrypbus. § 46. Liber, qui nppellnlur The- rum , apocrypha. § 73. Opuscula Victorini" Picta-
saurus, apocryphus. § 47. Liber, qui appcllatur de viensis, apocrypha. § 74. Opuscula Fausti Regien-
filiabus Adae, vel'* Geneseos, apocryphus. § 48. sis Galliartim, apocrypha. § 75. Opnscula Fru-
Ceiilimelrum**de Christo Virgilianis compaginaliini menlii 118,apocrypha. § 76. Epistola Jesu ad Agba-
versibus, apocryphum. § 49. Libcr, qtii appeilaiur Brum 89 *regem,* apocrypha 60. § 77. Passio Geor-
Actus Theclae et Pauli aposloli, apocryphus. § 50. gii", apocrypha. § 78. Passio Cyrici el Juliioe",
Liber, qui appellalur Nepolis*5, apocrypbus. § 51. apocrypha. § 79. Scriptura, qnoe appellatur Con-
Liber Proverbiorum, qui ab haereticis conscriplus" tradiclio 63 Salomonis, apocrypha. § 80. Phyla-
ct S. Xisii nomiue signatus est, apocryplms. § 52. cleria omnia , quae non angelorum6*, iilcbnfinguni,
lievelatio, qnoe appellatur Pauli apostoli, apocry- sed daemor.um magis arle conscripta sunt, apocry-
pha. § 53. Rcvelatio, quaeappellalur Thomot apo- pba, § 81. Haecet*omnia" his similia, qnaeSimon
stoli, apocryphn. § 54. Revelalio, qtiaeappellaiur Magus, Nicolaus, Cerinlhus6*, Marcion, Basilides,
Slepliani, apocrypba. § 55. Liber, qui appellaiur Ebion , Paulus etiam Samosaienus, 'Photinus* et
Transitus* 8 S. Mariae,npocryphus. § 56. Liber, qui Bouosus et qui simili errore defecerunl, Moiitaiius
appellalur Pcenitentia Adoe, apocryphns. § 57. quoqtie cum suis obsccenissimis sequacibus, Apo!-
Liber Ogioe" nomine Gigantis, qui ab haereiiciscum linaris 68, Valenliritts sive Manichoetis, Fanslus",
dracone posl diluvium pugnasse perhihctur, apocry- Sabellius , Arius, Maccdonius, Eunomius, Novatus,
phtis. § 58. Liber, qtti appellattir Teslamentum Sabhaiius, Ccelesliuses, Donalus, Eustalbiiis, Jo-
Jacob*0, apocryphiis. § 59. Liber, qui appellatur - vinianus , Pelagius, Jtilianus el 69Latiensis. Ccele-
Pceuitenlia Origenis, apocryphus. § 60. Liber.qui slinus, Maximintis, Priscianus' 0 ali Hispnnia, Lam-
*
*appellatur* Pcenitenlia S.* Cypriani, apocryphus. pedius, Dioscorus, Etilyches, Petrus, et alius Pe-
§ 61. Liber, qui appellatnr Pceuilentia Jamnis" et lrus , e quibus unus Alexandriam, alius Anliochiam
Mambrae,apoeryphus. § 62. Liber, qui appellattir maculavit, AcaciusConsianliiiopoiitanus, cnmcon-
Sorlcs" apostolorum, apocryplius. § 63. Liber sortibus suis, nec non et omnes haereses", quas

NOTATIONESCORRECTORUM.'
~b De S. Maria : In colleclione Isidori legitur : et Maria, vel obsteiriee. Apud Ivonem vero : el de S,
de Maria et obslelrice. Apud Burchardum : et de Maria, vel de obsietiice Salvatoris.

DIST. XV. C. III. " Hesfjchius : Coll. Hisp. — Ysicius : Burch. — Ysitts : Ivo. -— Ylius ct
postea § — per errorem repeiita : Itlticiits : Bas. Iricius: Arg. **»W: Coll. Hisp.— Edd. coll.
*'
o. proeler
Lugdil. "Leucins : Coll. Hisp. Biiri.h. Ivo. — Lucius : Mnnsi.— Etiliciits: Ed. Bas. lepwgenesis :
:
Mnnsi. —adjectus genesi Coll. Hisp. — —
Adw genesis: Burcli. vel genesis : Edd. coll. o. *• Cenlo :
Coll. H. — Pentametrum : Ed. coll. o. *6 anlea legelialur : Lepolins. — : Bas. *' trans-
Nelipotts
**
cripius: Edd. Coll. o. *87VansJ(«s: i. e. assumtio : Cnll. Hisp. —Eil. Antw. Vgim : Col. H. —
Eild. anl. et Burch. Diogenis nomen latidant. — Diogim: Bas. — Diogeniw; Ivo. °"Job : CoII. H.—
Bnrch. Ivo. — Edd. coll. o. Par. Anlw. add. ex glossa : alias est Jacob. 'lJamnw : Edd. cotl. o. —
"Sors : eaed. "°Luus aposlolorum : Mansi. — Lusa ap. : Burch. —Jus aposloiorum : Coll. Hisp. ila ut
de conslitiilionibiis apostolonnn, npocryphis et ipsis, canonis anclores sensisse viileantur. "*Opp. Ter-
titlliuni apocrypha. Opp. Laclanlii sive Africani apocryplia. Coll. Hisp. "*Geminiani: Ed. Arg.—Joviniani :
Ed. rell. pr. Bas. *sin Coll. Hisp. add. : Op. Comotiani apocrqpha; «t post § 71 opnscuta Tasc. Cypriani,
ArnovielTiconii apocryplta. *' anlea legebatur Victoris, el poslea § 74 : Faustini Reginensis. Altamen
de Viclorino Pictaviensi non satis consiat, el videlur legendiim esse : Pilabiensis (s. Peiabionensis) qun.l
Mansio eliam placuit. Et ita legilur etiam in ancia illa Dionys. colleci., ap. Amon. Elcm., tom. 2. Peia-
vium vero ad Dravium flumen in Moravia situin est. ''Frumenti cwci : Coll. Ilisp. — Frumentici : Edd.
coll. o., pr. Bas. *•Abagarum : Edd. coll. o. — vox regem deest etiatn in Hisp., est tamen ap. Ivnnem
ct Burcb. 60in Hisp. sequ. : Ep. Abgari ad Jesum apocr. "Gregorii ; Ed. Par. 6aVilictw : Ed. Bas.
63interdictio: Coll. Hisp. 6*a6 angelo, ut illi con[, sed a dwmone. Ed. coll. o. "Clterindus : Ed. Bas.—
Thervidus : Edd. rel. Nomen Photini, quod ab Edd. coll. o. abest, proslnl apud Btircb. *°Apoltinttris
Valentims : Coll. Hisp. " Faustus Africanus : ead. ^'Callixtus : ead. — Etid. coll. o. in qiiibus pancis
post : Eustachius et Jubianus 1 audanliir. °*Julianus Edanensis : Bnrch. — Celanensif. Coll. Ilisp.
" Priscillianus : ead. et Edd. coll. o. in quibus pnulo post leg. : Lapeditis. —-in illa sequitnr : Nettoriut
Conslantinopolilanus, Maximut Cynicusl, etc. '• hwresiarchm: Coll. Hisp.
79 DECRETl PARS'PRIMA. DIST. XV. 80
ipsi eoriimquc discipuli, sive schismatici docuenint j\ fulurorttm bonorum. Seoiinda leclio 8' : Vbi enim
vel conscripseriint, qiioruin nominn inininic reiinen- Testamenlum est. Terlia 88 : Vmbram enim ha-
tur", non solum repnilinln, vcruni etiam ab omni bcns lex fulurorum bonorum. In pasclia Doiuiui
Romana et nposlolica ecclesia eliminata, atque liomilias ad ipsum diem perlincnies , infra hebdo-
ciiin suis niicliiribus aiicloniniquc sequacibus sub mndnm bomilias. In oclavis™ paschoe poniinl aclus
anaibcnialis indissohibiii vinculo, in octernum con- aposlolorum ct cpistolas canonicns el apocalypsin,
lileinur esse damnala. us'|ue in octavas pentecostes. ln oclavis pentecosles
§ 82. Cetermn', qui tibii in ccclesiaslicisofficiis ponunt libros regum el paralipomenon usque in
per anni'' 3 eirculum a uonnuUis lcgantur (qttod ritttm calendas augusti. In dominica prima wensis augusti
illum aposlolica non reprvbat, sed seqtiitur ecclesia) pnnunl Salomouem usque in calendas septembris.
pro fidelium wdificatione adnolandum censuimus. In domiuica prima septemliris poiuint Job, To-
Qtiidam", qtiod in seotuagesiina poiiiinl pcnla- biam8', Ilesler, Esdram nsquein calcndas oclobris.
ieuchiimk usque io XV' 5 dicm anlc Pascha, XV In dominica prima ir.cnsis octobris ponunt librum'' 0
iiie ponunt Hicremiam usque in cccnam Domini. In Macliabaiorum usque in calendas novembris. In do-
ccena Domini legunt tres lectioncs de laiueiitatione minica prima mensis novcmbris ponunl Ezechieleui
llieremiae' 6 : Quomodo sedet sola civilas , eic, et .r. el Daniclem el minores propheiasusquein caieinlas
Ircs de iraclalu S. Augustini in 'psalm. LIV: decembiis. In dominica priina mensis decembris
Exaudi Deus orationem meam" el ne despexeris, ct ponimt Esaiam prophelam usque ad naliviiaiem
ires de Aposlolo, ubi ait in cpislola ad Corinthios' 8: Domini. In natali» Domini legunt primum de Esnia
Convenienlibus vobis in unttin. Secunda lectio sic tres lccliones. Prima leclio 91 : Primo lempore alle-
incipit' 9 : Simititer 'et calicem* postqnam cwnavit, viala esl terra Zabulon, clc. Secunda9* : Consola-
elc Terlia80:: De spirilualibus autem nolumus**vos mini, consolamini. Terlia 93: Consurge, consurget%.
ignorare fratres. In parascevc trcs lectiones de la- Deinde legiintur sermones vel homilioe ad ipsuin
iiicntalionc Hieremioe, cl Ires de Iraciatn S. Angu- diem pertinenles. In nalali S. Stepbani horaiiia de
slini in psalmum LXIII : Exaudi Deus orationenisi ipso die. In natali S.' Joannis simililer. In nalali
meain, quum deprccor, et tres de Aposlolo , ubi ait innocentium simililer. In natali S. Silvestri simili-
in cpistola ad Hebroeos83 : Festincmus ingredi in ter. In oclava nalnlis Domini bomilia de ipso die.
illam rcquiem, clc. Secunda lcclio 84: Omnis namque In dominica priina posl nalivitalem Domini ponmit
ponlifex. Terlia 88: De quo grandis nobis sermo. In epislolas Pauli usque in septuagesimam. ln cpipha-
sabbato sancto tres lectioncs de lamcntatione Hiere- nia lecliones tres de Esaia. Prima leclio incipit :
iniac prophelae, et tres de traclalu S. Auguslini in C Omnes°° sitientes. Secunda' 6 : Surge, illuminare
cumdcin psalmuin LXIII : Exauiii Deus orationem Uierusalem. Tertia " : Gaudens gaudebo in Domino.
meain, quum deprecor, et tres de Aposlolo, ubi ait Dcinde legunlur sermones vel homilioe ad ipstim
iu epistola ;td Hebroeos86: Chrisius ussislens ponttfex diem pertinenles.
NOTATIONES CORRECTORUM.
' Ceierum: Ilinc usqtie ad fincm neque iu colle- 1 In Psalmum LIV : Sic eiiam apnd Ivonem. In
ctione Isidori, iieque in ullo veieri codice Graiiani Ordine Romano, cap. de officiit divinis a cmna Do-
ooiiini, ipiiBcollata siint inveiiitinliir. A verbo la- mini usqueinoctavas pentecusles, el apud Burcliar-
nien : in Sepluagesima ponunl, referuntur a Bur- iliitn legilur : in psalmum 65, id cst : Exatidi Deus
thardo et Ivone sine aucioris nomiue, in Panormia oralionem meam, quum deprecor. llemque in cap.
cx Gelasio ipso cum LXX Episcopis. Fere auicm de ordinein nocle parasccves: Tres de traclalu S. Att-
omnia balicnliir sparsim in libru, qui Qrdo Roma- gustini dc psalmo 65.
nus uiinciipaliir. m In Octavis: Ipsam diem oclavam solitam fuisse
k Pentateuclium : Aptul lvonem legilnr : Ilepla- proferri nomine miiililudinis, id est, oclavas, no-
teuclittnt, ul tillra qtiinquc libros romprchendat li- tabilur infra de consecratione, dist. 3, c pronun-
bruin Josuacct Judicttm , qua voce ac librorum con- ciandum.
. jiinclione B. llieronymus ad Lticinium scribens tili- n ln natali Domini : Burclinrdus et Ivo habenl :
•nir. Alii vero lleptaiiciim appellant, m S. Gregoriiis in vigilia natalis Domini, ct ila in Ordine Romano,
'libro 7, indicl. 2, epist. 48 el lib. 10, cpist. 22, et cap. quod inscribilur : In Christi nomine, incipit
alibi, cl Rabanus in proefalione in Hicremiam, ct ordo calholicorum librorum , qui in ecctesia Romana
Ordo Romauus cap. de septiiagesinia. vonunlur. Panormia aiitein habcl ul Gratiaitus.

DIST.XV. C. III. '* retinuimus : Coll. Hisp. — reveremur : Arg. — relinemus : Edd. coll. rel. '3 lota
§ 82 abest, ut a Burchardo el lvone, ila ab Edd. Arg. Yeneii. 1, II Nor. et codd. Lips. A. B. C.
— De auctore hujus canonis parliculoe non consial, licet Ant. Augustiims eam in libro Anii-
larii sc inveuisse testalus sil. Lcgunlur lamen similia iu Micrologo de ofllcio missae, quem ma-
iuiscripliim serval bibl. Patil. Lips. (n. 60S), et traclaius qtiidam, inventus ad calcem codicis tlecrcli
abbrev. Ivonis : Ordo legendorumper circulum in matulinali officio, et causis eorum (bibl. Paul. 955) ex-
cerptits ex micrologo, ut videiur, a Graliani verbis proxinie abest. '* Burcb. I. 3 , c. 222; Ivo Pan. 1. 2,
(. 90; Decr., p. 4," c. 63. '*X : Bas. — XI : Edd. coll. rel. "Thren., c. 1. "depreealionem : Edil.
coll, o. jir. Bas. Lugd. I. "Oorintli., c. 11, v. 10. "Luc, c. 22, v, i>0. *°1 Cor., c. 12, v. I.
fl)io/o : Eilil. coll. o. cum Vulg. — pr. Bas. "'deprecalioiiem : Edd. coll. o. c. 4, v. tl.
83Hebr., «'
"'Ilcbr., c. 5, v. 1. "ib., v. 11. " ib., c. 9, v. 11. "'ib., v. 16. 88ib., c 10, v. I. ad Judith :
Ivo. "tibros : id. "Es., c. 9, v. 1. 62ib., c. 40, v. 1. 93ib., c. 52, v. 1. 6l add. Ilicrusalem: Veu.
IPar. Lugdd. I, II, III, Aniw. 8*Es., c. 55, v. 1. 96ib., c. 60, v. 1. 97ib., c 61, v. 10.
81 DECRETI PAR§ PRIMA. DIST. XVI. 82
DISTINCTIO XVI.
GRATIANUS. A ter apocrypha, exceplis qiiinquaginta capitulis, quae
' 10
1 Pars. Aposlolorum vero canones', qui per Cle- decreverunt orthodoxae lidei adjungenda.
menlem Ponlificem Romanum, sicul quidam asserunt, C. IV. Ilem VI. Synodus ", cap. 2.
dicuntur esse translali*, sunl quinquaginla. Placuil biiic sanctaesynodo, ui amodoconfirmata
Hos non recipiendos, sed inler npocrypha deputatos, et rata sint canonum aposiolorum LXXXV capi-
lsidorus *iscrifci(dicens: tula.
C. I. Aposlolorum canones aposlolica rejiciunlur^ Epistola « Isidori in capite canonum'*.
auctoritale. Isidorus ' servus Christi lectori suo cbnservo ",
Canqnesb, qui dicuntur apostolorum, seu quia §1.Propter eorum aucloriiatem celeris conc.iliis
cosdem nec sedes apostolica recepit, nec sancti prseponimuscanones, qui dicunliir aposlolorum, licet
Palrcs illis assensum 3 proebuertmt, pro co quod ab a quibtisdam apocrypbi dicanlur, quoniam
plures1**
hoereticissub nomine aposlolorum compositi digno- eos et sancii Patres eorum sentenlias
recipiunl *•*",
scunlur, qnamvis in eis utilia invenianttir, tamen synodali auctorilate roboraverunt el inter canonicns
ab* auciorilaie canonica alque apostolica eorttm
posuerunt consliltiliones. J/em in/Va § 2. Primo le
gesta constal esse remota atque inlcr apocrypha quidem ordo, ut proedicium est, de celebrando con-
depulnta*. B cilio insertus habetur, et poslmodum canonum apo-
Zepliyrinus autem contra scribil Episcopisper slolorum, ac primorum " apostolicorum (id est a
Siciliam constitutis, epist. 1°. S. Cleincnte usque ad S. Sylvestrum) decrelorurn
C. II. Aposlotorumcanonessunt recipiendi.
senlentias aique diversorum coitciliorum breviarium interpola-
Sexaginlac apostoli pracscripserimt' lur 18,sequcns ordinem siiuin.
8
ciiin aliis plurimis episcopis, et scrvandas cen-
Gratianus. liem quum Hadrianut papa sextam sy-
siierunt.
tiodttm recipiat cnm omnibits cunonibus stiis, cum
C. III. Exceptis quinquaginla capilulis canones apo-
stolorum inler apocrypha depulanlur. eliam sancta oclo universnlia concitia professione
"
Item Leod papa IX contra epistotam Nicelw ab-. Romani Ponli/icis sinl roborala, in sexta autem
balis *. synodo,sive in seplimo concilio, aposiolorum canones.
Clemenlis Iibruni, id est Petri apostoli ilinera- sinl recepli el approbali : palet, quod non sint inter
riiini, et apostolorum canones numeraul Patres in- apocrypltadepulandi.
NOTATIONESCORRECTORUM.
DI-T. XVI. I Pars. a Translali : Iti lilulo qui G belltim Niceltc presbyleri et monachi conlra Latinos
prteponilur canonibiis Apostolorum iu collectione edituni, quoe Ronue in monasterio sanctae Maii«
lsidori et in concilio Slcphani Pap;e IV (cujus novoeet iti multis privatis bibliotliecis exstat ina-
iiiagiiain parlem Deusdedit Cardinalis in sua cano- nuscripta. Merito atiteni potuil citari Leo IX, quo;I
iiuin colleclione refert) pro vocc : translali, babe- ejus auciorimte et jussione Iluiuberius legatus sedis
lur prolali. Dionysitis verlc Exigaus iiullain hujus apostolic:n ea scripscril.
versionis inentioncm facil, et aliqui scriplores so- (1 IV. e Epistolu : Uaecepistola ab Ivone vocaiur
lent epislolas Clemenlis hoc modo cilare : Ex diclis praefaiio in opus canoiiiiiu, et est ea, quoe lsidori.
Petri Apostoliper Clementemprolatis, ul aucior Po- noniinc esl pneposita tomis concilioriim, licel in
Jvcarpi etb alii. vcliisliore editione, in qtia prior est lsidori colle-
C. 1. Capnt hoc est in piwfatione Isidori ad ctio, uoniuilla verba desidereniur. Esl aiitem cou-
colleciionem concilioruni, quae ex bibliolbeca ec- fectum hoc capul ex duobus locis illius proefalionis.
clesitc Tolelan e descripla Rpmam missa est. Nam Nam verba illa : Propler eorum auclorilaiem, elc,
in illa , qu;c vtilgaloeIsidori colleclioni, de qua ini- usqiic ad vcrb. constititiiones, nnn longe absiinl ab.
tio dieliuu est, praeponiiur, contrarium potius vide- inilio; reiiqua vcro siinl in exlremo.
lur dici el leferlur infra, c Placuil, bac cad. dist., f lsidorus servus : ln Paiiormia esl eodem modo
si iuodo idem est Isidorus. alque apud Graliuiium. Apud Ivoneni el in uianii-
c
C. II. Sexagitita: Ivo etiam et auctor Panorniiae scriptis collectionis illius codicibus est : Isidorus-
liabenl : SeMiginta.Iicmqiie originale in inargine. Mercator servtts Christi conservo suo et parenli fidei
Sed in lextu : Septuaginla. Polycarpus : Quinqua- ,,, [al., fideli] in Domino salutem. In vulgatis auleni
yinia. d coiicilioruin cdiiiouibus : Isidorus peccator, ser-
C. III. llem
" Leo : Hoc capittL ,'onissuuilum cst ex vus, eic.
rcsponsione liuinberii, Legaii IX, ad li-

DIST.XVI. Pars 1. 'Eadem leguniur in procemioColI.Auselm—similia cliam babebis in BertholdiCon-


siant. tract. de canonum aucloriiaie §28 /Ed.l79"2).=C. I. *in praefntioue in can. Coll. llisp. 3consensum:
Coll. Ilisp. *deesr. ib. el iu Ed. Bas. 'reputala: Coll. Hisp. = C. II. 6Ep. Psetidoisidor. — IvoPan.l. 2,
c. 105; Decr., p. 4, c 107; * Poljc, I. 5, I. 10. 'prwfixerunl : orig. — Ivo. °quam plurimis : orig. —
tvo. — Edd. coll. o. = Ivo Pnn. 1. 2, c. 124. Decr. p. 4, c. 105." "*dat. A. 1054. • regtttis °rthodjms:
lvo. 10 add. traciores : Eil. Lugdd. I; traclalores : II, III. = C. IV. ex can. 2 synod. Quiiiisex^uwa^^*^
692 (inulala lainen in nonmillis seiitenlia). — (cf. infr. ead. c. 7.) Ivo Pan. 1. 2, c 125. Deo/^j^+-,"'c.-'^.\
106. " cx pi-ii-faiimiecoll(i<-t.Pseudoisidori, cujus verba auclor ex praelalionibus et Dionysll.eVIjjjtdori f,v.
miitaliis esl.— Ivo Pan. 1. c. 125. Oecr. 1. 107. 13consorlio : lvo Pan. 14 Ivo.
" receperuut: Ed. Ilas. ,0 llcm.2,Prinms : E ld. coll.
lbsp. p. 4,
o,
po|i^iji-es': j'^
cum lvone. " deest in Edd. o. prlmitf.rl;' " tst J „ )
ijiterpolatum: Edd. coll. o. — B.JIIUI. 19sept. synodo sive in sextoconc. : Ed. Arg. vfevw"i<^'$^'
83 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XVI. 84
Vnde tcribit Hadrinnus papa Tharasio Pulriar- jx II Pars, § 2. Etsoluta synodus est ConstanltniXIV
chw": anno. Posl quatttor vero aut quinqtie annos iidem
C. V. Sexta synodut auclorilale lladriani corro- sancti Patres congrcgali sunt sub Jiisliniano, filio
boratur.
ei proedicios canones promulgaverunt,
Sextam * synodum sanctain rccipio cum omnibus Conslanlini,
dequibus milliis dubilct. Qui enim sub Constantino
canonibus suis. in synodo fuerunl, iidem ipsi cpiscopi stib Justiniano
Gratiaims. Sed dubitatur de ea, an canones con- istis
&" canonibns subscripserunt. Oportebat enim, ut
tcripseril, quod ex quarla actione sextm synodi synodus universalis canones ecclesiasticos
promul-
facile absolvitur.
Ait enim Pctrus * episcopus" A'icomeditE: garet. ltem°s : § 3. Sancta sexta synodus posl pro-
C. VI. Sexta synoduscanonesconscripsit. iiiitlgatain ab ea diffinitionemconlra Monolheliias,
Constanlino imperatore, qui eam congregftverat,
Habeo » librum continenlem canones sanctoe
non mullo posl defunclo, et Justiniano ejus filio
sexlae synodi. Palriarcha dixil: § 1. Quidam scan-
dalizantur pcr ignoranliam pro canonibus islis, regnante pro eo, § 4. Eadem sancla synodus divini-
tus inspirata iterum Consianliiiopoli quarto aut
direntes : Nunquid sexta syr.odus canones fecit?
numero CII"
Sciaut ergo, quoniam sancta synodus sexia sub Con- quinlo anno congregala esl, el canones
ad correctionein ecclesiaeproinulgavil.
stantino congregata est contra eos, qui dicebant
unaiu operationem et unaro volunlatem csse in Gratian. Ex his ergo colligilur, quod sexla synodus
Cbristo, in qua sancli Palres illos ut haerelicos" bis congregata esl: primo sub Constanlino et nullos
anathemalizavcrunl, et orlbodoxam fidem explann- canones conslituit; secundo sub Justiniano filio ejus,
verunt. et prwfatos canones promulgavit.

NOTATIONESCORRECTORUM.
C. V. 6 Sextam: Hoc habetur in secunda aclione ptem niiuos a fuie sextae synodi lempore Agalhonis
«eptimaesynodi in cpislola tladriani ad Tharasiiim. babitae usque ad hanc liujiisiuodi decretorum edi-
Sed eo in loco Hadiianus refert verba synodicae tionem asseruiit intercessisse. Episcopos vero, qui
epislolac a Tharasio ad se missae. El hic Graiianus bos edideruut noluisse ipsos edere lanqiiam cnnones
iion refert propria ejtis episloloeverba, in versione sexl;e synodi, sed volnisse supplere, qiiod videbatur
cnini Anastasii Bibliotbecarii sic legitur : Invenimus in V ac"Vl synodo deesse, ipsamet illorum ad iinpe-
atttem in prwdicia synodica epislola sanclitatis vestrw ratoreui allocutio testaiur. Iiaque nova diceuda cst
posl plenitudinemfidei el confessionemsacri symboli, haec episeopormn coilio : ideoque Graeci illam, ut
et omnium sanclarum sex synodorum, et de sucris el scribit Balsamon,7rsv9'i/TJ!v,id est qiiintam sextam
venerabitibus characteribiis miraculum laude ac ve- synoduin appellant. Celerum non ftiisse omnes illos
neratione dignhsimum contineri. Quare et easdem C canones a Romana ecclesia receptos, duo viri rerum
tanclas sex synodos suscipio cum omnibtts regutis, ccclesiasiicarum peritissimi, Aiiastasius Bibliolhe-
qum jure ac divinilus ab ipsis promulgalx sunl. Et carius et llumbertus Leonis IX legatus aperle le-
haec quidem poslrema verba sunt eiiam in illa ipsa siaulur. Iluinbertiis quidem his verbis : iVonautem
Thnrasii epislola, quod ex concilio graccoet nova miror, si Agathoni Papw el sanciis Patribus VI sy-
interpretatione clare apparet. nodi vestra imputetis deliramenta, el qnw aut cor-
h Sexta : In secuiido et tertio Valicanis est: rupistis aul finxistis capilula, quum et ipsi Domino
sextw, atias septimw. Et vere scpiitna est, scd ob Jesu el apostotisejus impitlelis figmenta. Vnde not
scientes VI sijnodum ad aestruendam hwresin grwco-
glossaiu nihil esl miitaluiu. rum Monotlielilarum, non aulem ad tradendum Ro-
C. VI. » Ilabeo librum : Verba sunt Petri episcop: manis novus conslitutiones conqregalam, capilula,
Nicomedioe,ac Tharasii palriarcbse Const.iniiriopo- quw nobis sub ejus aucloritate apponitis, oiniiino
litani, aclione quarta VH synodi: quod quidem ipsi refutamus, quia prima et apostolica sedes nec ali-
de cenlum ac duobus canonibus dixerunt, qui in quando ea accepit, nec observal liacteittis.Anaslasius
Trtillo tempore Jusiiniani Rhinotmeti secundo anno vero in proefatiune in septimam syiiodiim ad Jonn-
suae revocalionis ad imperium edili suut. Verum ex neiu VIII Romaiium Poniifieem ita scripsit : Ergu
bis ipsis verbis Tbarasii apparet, eos canoncs non regulas, quas Grmci in VI synodo perhibenl edilus,
esse proprios sexta; synodi, quia fatetur, post annos ila in hac VII synodo principalis sedes admittii, ut
(piatuor aut quinque, quain ea synodus fueral ab- nultalenut ex liis illm recipiantur, qutv prioribus ca-
soluta , cnnones illos fuisse cditos : quo lempore nonibus, vel decrelis sunclvrum sedis liujus ponlifi-
cerlissimum est, neque eumdem Romanum Pontifi- " cuiii, aul cerle bonis moribus inveniuntur adversw;
cem, neque eosdem episcopos fuisse. Quanquam quamvis omnes hactenus ex toto maneanl apud La-
in bac ratione lemporis potius credeudum est dili- linos incognitw, quia nec interprelalw. Sed nec in
gentissimis chronologis, Theophani (cujus eliam cwlerarum palriarchalium sediutn, licel grwca utanlur
verba, quae ad hunc locum pertinenl, ex originali lingua, reperiunlur urchivis : nimirum quia nullti
grapco, quod in bibliotheca Valicana exstal, satis earum, quumederenlur, aut promulgans, aul conseu-
Jideliler translaia leguntur apud Franciscum Tur- tiens, uut sallem prwsensinventa est, quanquum eot-
j-ianum lib. de VI, Vjl ei VIUsynodo), et Anastasio, dem Palres illas Grwci promuigasse perltibeanl, qui
el Georgio Cedreno, quam Tbarasio. Itli enim non in VI synodo sunl invenli; sed nullis certe probare
quatuor aut quiuque, ut Tharasius, sed viginli se- possunt indiciis.

DIST.XVI, C. V. " Ep. Tharasii, ex qua canon desinnius est, et Hadriani, in qna ipsacanonis verba
laudantur, prostant act. 3 conc Nic '11 bab. A. 787. — Ivo Decr. p. 4, c. 122. " Ed. Bas. add. ex
glossa : alias ett septimm. =C. VI. '* lvo Decr. p. 4, c. 121. "" Edd. aut. eoll. (exc. Bas.): epiicopo,
*•'utvote : Edd. coll. o. — Boelun. Ex act. 6 couc. Nic. 11. CCU Edd. coi. o.
85 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XVI. 86
Vnde sancti Patret in eadem tynodo tecundo eon- A C. VIII. Auctorilate Romani Pontificis tancta ecta
gregali dixenml: concilia roboranlur.
C. VII. ConsliJuiiones synodi sextm ". Item ex Diurno i *• Libro professio Romani Pon -
" tificis.
k
Qnoniam sancloe et universales synodi, qiiinla Sancta octo universalia 3r concilia, id est primum
sub Jusi.iniano Auguslo, sexla snb Conslantino patre Nicxnum, secundum Conslantinopolitanum, terlium
luo *8Augusto, de roysterio » Jidei pleotssime dis-
Ephesinum, quarlum Chalccdonense, ilem quintum
putanles, canones non fecerunl, sicut ceterae qua- Consianiinopoliianum et sexttim; item Nicoenum
luor universales synodi: propterea nos convenientes
seplimum; octavum quoaue Constanlinopolilanum
in hanc imperialem urbem sacros canones conscri-
usque ad unum apicem immutilata servare, et pari
psimus. Item *9: § 1. Placuil biiic sanctae synodp, honore et veneratione digna habere, et quoepraedi-
iil amodo confirmata et rala sint canonum aposlolo- eaverunt et staluerunl modis *8 omnibus
m " sequi et
rum LXXXV capitula. Item : § 2. Confirmnnuis
proedicare, quaeqne condemnaverunt ore et corde
et ceteros sanctorum canones el synodos, id est, coiidemnare profiteor.
Nicaenam 31, Ancyranam, Neocusaricnsem, Gan- Qito autem tentpore sexta
synoduset prima, seeunda,.
grensem, Anliochenam, Laodicensem, Conslantiiio- ierlia, quarla et quintu congregatm sunl, Beda tV
politanam, Ephesinam priniam, Chalcedonensem, , libro De lemporibus, c. 65 8', scripsit, dicens :
Snrdicensem ei Carthagiiieiisem n, el opuscttla Theo- C. IX. De temporibus conciliorum.
phili Alexandrini episcopi;, ct Dionysii ° Alexan- Sexla synoilus universalis Constantinopoli celc-
drini episcopi ", *et Pelri Alexatulrini episcopi et brala esl, et groeco scrmone conscripta, temporibus
*
martyris, Gregorii Thaumaturgi " Neocoesariensis Papae Agalbonis, exseqttenle'acresidente* piissimo
episcopi, Athanasii episcopi Atexandrini, Basilii principe Constantino intra palatiuin suum, siroul-
CoesareaeCappadociae episcopi, Gregorii Nysetii " que legatis apostolicae sedis, et episcopis CL resi-

episcopi, Gregorii Theologi, Amphilochii Iconiensis denlibus. § 1. Prima enim universalis synodus ia
episcopi, Tiinothei Alexandrini episcopi, Gennadii " Nicaea congregata esl conlra Arium CCCXVIII Pa-
u' Papa?, sub €onslanlino.
Constantinopolilani episcopi, Cyrilli Alexandrini trum, teinporibus Julii
episcopi, Cypriani Caribaginensis episcopi el svno- principe. § 2. Secunda in Conslanlinopoli CL Pa-
dum P suam. rum, contra Macedonium et Eudoxium, temporibus
NOTATIONESCORRECTORUM.
C Vh. k Qttomam : Einendata sunl multa in hoc Nectario ,imperialis hujus civilalis prmside, el Theo-
capile ex canone sccundo eoriim, qui sextoe syuodo pliilo, qtti Alexandriw fuit archiepiscopus.
tribuiinlur, iu quo indicaniur concilia et auctores 0 Et Diomjsii: ln cniioue graecovulgalo fere esi,
canoiium,qitibusGr;i'ci utebanlur.Sunt attleiii verba C qiiemadmodum antea apud Gralianuin : Dionysii
iliiiiscanouisapud Gratianum et Ivonem in suminam Alexandrini episcopi et martyris. 5ed apud Balsa-
redacta. lnonein el Ivoiiem legilur, quemadmodum reslitti-
1 De mysterio.: Graece est : To ntpi xn; mo-TEt»? tuin est: Dionysii archiepiseopi Atexandrinorum me-
iraTptvui;StuTpaviiO-ucrui id esl : fidei my- galopotis, el Pelri Alexundriw arcltiepiscopi et mar-
ftuariijstov, tyris. Reliqttas varielates per se accuralus Jector
tlerium palerne declnrantes.
m Confirmamus : Ivo habet : Confirmamus san- notabit. p Et synodum : In islo cnnonis loco est error,
et
clorutn Pairum canones synodos, etc. Grsece est : qttia illa synodus Cypriani probatur, in qua ipse
''i.TtiafpayiXop.lvSs xui TOUJ1OLT:OV; TZUVTU; Itpov; ciim nniltis aliis Africoeepiscopis ptilavil, bapliznlos
xuvo.u; TO\J; UTIO TWV ayiav xai p.axapia>vjraTEjswv nb haereticis veriim baplismu non recepisse : cum
riu.uv ixTibivTa;, TOUT'sortv TWVEVNtxata O"u»x6j00t- tamen B. Augiisiiiuis asserat, aliam exsiitisse tra-
O-SSVTIUV, elc, id esl: obsignandu autem confirmtimus tlilionem aposlolorum, et ipsam Cypriani seiilen-
el celeros omnes sacros canones, qui a sanctis el liam plenario lotius orbis concilio exclusam fuisse
beatis Palribus nosiris siinl editi, id est ab iis qui lestelur.
Nicmwconvenerunt, etc C. VIII. 1 Item ex diurno : lnlegram professio-
n Carlhaginensem : Aptid Ivonem seqtiiiur : Con- neni lidei, quando quis in Roiuaiium 1'oiitilltein
slanlinopoliliinam sub Neclario, el opuscnla Tlieodo- promovebnttir, relert Deusdedtt Cardinalis in colle-
sii (al., Tlteophili), etc Groece antein est : Rat TWV ctioue canonum, quae servalur iu ^bibliotheca Va-
«u6tf £v'TauT>i Tn SsofvkuxTto xai fiuiriliSi no}.eio-\jvs\- ticnna.
6OVTMV ETriNsxTaoiouTOUT«; fiuad.iSo; TauTnjir6t\sa; D C. IX. r Julii : Cerluin est, synodum Nicaenam
irpoiopov, xaX &sofQ.o\jTOOysvop.ivo\j'A).E?«v5j3£taf primam celebraiam esse tempore Silvestri. Sed iu
apyjsTzitrxoTz»v. iil est : et eorum, qui rursus in hac illa temporiiiu obscurilaie inirandiim non est,
a Deo custodila et imperiati urbe convenerunl sub Bedain et alios errasse.

DIST. XIV. C. VII. " ex conc Trull. bab. A. 692, et prior quidem
pars : Quomam ,
etc. , ex oralione episc iu Trullo congregutoruin ad Jiisiiuianum. (Ivo Decr. p. 4 , c 125 : e*
epist. VII syn. ad Justinian. Constartt. fil. ) " verisimiles : Edd. Lugd. II , 111. **-suo : Edd.
coll. , Ed. Rom. et posteriores ouiiies. Sed in Rom. in indice erratoruin ex Ivone est einenda-
lum. " cf. supr. eod. c, 4. 30 Ivo Pan. 1. 2, c. 117. Decr. p. 4, c 154. 31 Nicmn. 1 : Edd. coll.
o. " add.: el martyris : eoed. 33 Trismegisti : eaed. ** Nicwni : Ed. Bas. Misceni : Lugd. I. Miseni :
Edd. coll. rel. 3*Germani : Edd. coll. o. — Ivo. = C. VIII. 36 canon ipse legittir til. 9 Libri diurni,
conlecti haud niulio post A. 714. — lvo Pan. I. 2, c 105. Decr. p. 4, c 132.— In Edd. coll. 0. (pr. Bas.)
ipsa concilia sic enunieranliir «8: Chalced. IV et V. Ilem Constanlinop. VI. Item Nicoen.VII, VIII.' " veri-
similia. Edd. Lugilil. II, III. omnimodis: lvo. = C. IX. 3s imo libro de sex mttndi wlalibus ad A. 4659.
-^Jvo Pan. 1. 2, c. 115. Decr. p, i\, c 123. »• verisimitis : Edd. Ltigdd. I, H. " Sitveiii: Ed. Bss.
87 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XVI. £8
Daniasi Papoe el Graliani principis, quantlo Necia- A aliam personam carnis, aliam facerel Deitalis, lem-
rius eidem urbi *' est ordinatiis episcopus. § 5. Ter- poribus Tbeodosii principis *' junioris, Ccelestini
lia *3 in Ephcso CC Patrum, contra Neslorium au- Papae Rnmani, Juvenalis Consiaiilinopoliiaiii epi-
gusiae tirbis episcopum, stib Theodosio magno prin- scopi, Cyrilli episcopi Alexandrini; qui XII ** ca-
cipe et Papa Ccelestino. § 4. Quarta in Chalcedone. piltila contra Nestorii blaspbemiarum lotidetn capi-
DCXXX Patruin, sub Leone Papa, lemporibtis Mnr- tula, auctore eodem sanclo Cyrillo, anailiematizando
ciani principis, contra Eutychem nefandissimorum conscripserunt. § 5. Quarla in Chalcedone DCXXX
pitesulem monachorum. § 5. Quinta ** 'item* Con- Palrum, conlra Euiychem Conslantii\opolilanum ab-
stanlinopoli ** temporibus Vigilii *6Papae, sub Jus- batem, qui asserebat, Christum post bumanam as-
liniano principe, contra Theodorum et omnes hae- sumiionem non ex duabus nattiris exsislere, setl
reticos. solam in eo divinam naluram permanere.ieniporibus
C. X »'. Marciani principis, Leonis Eapoe Romani, Jtivenalis
Prima 5 autem synodus in Nicaea, CCCXVIII.Pa- Hierosolymitani, Anatolii Conslaniinopolilani, qui
truin, conlra Arium Alexandrinum presbyterum **, condemnata p.raescripta baeresi staluerunt canones
(|iii tres gradus *s in trinilaie asseiebal, Patrem XXVII *', quorum auctor maxime idem sanctus
fcilicct majoreni, Filitim minoreni, Spiriliim san- " Anatolius Conslantinopolitanus episcopus fuit. § 4.
cliim creaiuram *°, temporibus Coiistantini princi- Quinla in Conslanlinopoli, conlra Theodorum Mo-
pis el Silveslri PupaeRoninni, Macarii Ilierosolymi- psueslenum 60 el omnes haerelicos, qui Theodorus,
tan.i, Alexandri ' Alexandrini, qui condemnata ea- dicebat aliud esse Dei verbuui, et aliud Chrislum.
dem hoeresi staluerunt canones XX, quorum auctor ct sncram Virginem Mariam negabat Dei genilricem
inaximepraefnius " Alexander episcopus fuit. § 1. fuisse, temporibus Jiistiiiiani principis , Vigilii 61
Secunda in Coiistaniinopoli **, contra Macedonium Papae Romani, Doinnini Aiuioclieni, Eutychii Con-
Conslantiiiopolilanuni episcopuni, qui negabat Spi- slantinopolitani ; qui XIV " capilula analheinati-
litum sanctuui Deum esse, temporibus Graliani et zando scripserunt contra Theodori et sociorum ejtis
Theo losii principum, Damasi Papoe Romani, Cyrilli blasphemias. § 5. Sexta in Conslanlinopoli CL Pa-
Hiero-.olyniiiaiii, Nectarii « »••Conslanlinopolilani. trum, conira Macaritim Anliochenuin episcopum et
<pii condeinnata praefaia **lioeresi sialuertint cano- socios ejus, qui iinani voluntatcm et operationem iu
neslll, qiiorum inaxime aiiclor Nectarius Conslan- Christo falsa suspicione iisserebant 63, lemporibus
liiiopolitanus **fuit. § 2. Tertia in EphesoCC "°. Coiislantiiii principis.AgalhonisPapoeRomani, Geor-
1'alniiii, conlra Nestorium Coiistanlinopolitanum gii CanslaniiiiopoHlaui ; qui condemnata haeresi
cpisiopum, qui dicebal, bcalaui Virginem Mariain praefata anaihemaiiz.ando scripseriint noveni T ca-
noii Dei, sed liominis laniuuiiiio.do genitriceiii, ul pitula iiiferiiis** annexa.

NOTATIONESCOUllECTORUM.
C. X. » Prima : Caput boc invenitnr et in recen- Alexandriae leinpore illius synodi Alexandri noinine.
lioribus eiiiiionibiis coiiciliorum, el in veiusliore vocabanlur.
Colonieusi, anno MDXXX,et in mnnuscripia colle- a Neclurii: Anlea legebatur qiieniadmodum etiani
«•lione,ipiam nMciuniest asservari in bibliotheca Va- npud Aiiselmum : Neclarii Alexundrini. Eiiiendaluiii
licuia ; sed non in colleclione, quae est in bibliu- est ex origiuali. Sed fortasse el hoc loco integra
iheca inonasterii Domiiiicauoruiii. Ponittir atiiesn lectio boec est: Nectarii Constanlinopolitani el Ti-
ante praefationem, quae nomeii Isidori mercatons ifioihei Alexandrini.
ipiidcm in manuscriplis, peccatoris niitem in ini- v iVoiem: In loco citnto ex colleclione Isjdoi i le-
presS'S praefert. Et sane in illa proefatione lanium gilur : scripserunt octo capilula, el verba illa : i»-
tpialuor geiieraliiini syiiotloiuni menlio fit, sexta ferius annexa, ibi non bnbeniur. In conciliis deinda.
vero posl Isidori llispalensis oelalemest habita. Colonioeiinpressis post actionem sexue synodi ex
* Alexandri: Apuil Auselmum
est, ul apud Gra- vetusio cotlice monasterii S. Bavonis referiiulur
titinuui. In originali: Alexandri Constaiilinopoliiani. novcm capilula, et ante primuni cnpitiilum suiil haec
Sed viiletur leclio, si ulraqiie conjtingalur. D verba : scripseruut uovem capitulit inferius annexuK
• Naminlegrn
et episcopus Conslaiitinopolis, el episcopus qtite apud Aiiseliiuiin quotpje babenlur.

Dis-r.XVI.C.lX. »'ejiist/emur/>is:Edd.coll.o. *3in Ed. Bas.tota§ haec est: TeriiuinEpheso contra Neslo-
rium. *»Pun. 1.2, c ill. *' in Constantinopotilatta: Ed. Arg.—inConst. chilttte : Etld. coll. rel. *6Ju/ia :
Edd. coll. o.—Panorni. = C. X. *' lluic capili in Merlini colt. conc, quae aucla Pseutloisidoii collect.
recensio est, sic inscribiiiir : i De synodis principalibus, quibus in locis, quibus pro causis, quibns lem-
poribus,qiiibus,atictoribus celebratai sinf. — ln procemio Anselmi legiti.r post verba :de «.Apostotorttm, etc.
(quas Graliani noniine*"prostanl in lnijus dist. fronte), pneposilo iilulo : Item ralio canombus app. et
*° ad.l :
de VI synodis priuc. episcopum : Edd.Bas. Arg. ts in Ei!d. coll. o."(pr. Bas.) ndd : iuwquules.
vel servum : e;ed. pr. Bas. " in coll. conc Merlin. add : Sanctus- ib. el in Edd. coll. o. add : CL
palrum. »' Nec. Alexandrini: Edd. coll. o. — Aiiselm. **dcusl in orig. " add. episcopus: Edd. coll. o.
*8 CCC: eaitl. *' Magni principis: Orig. *a XV : Edtl. coll. o. *9 XXVI : Ed. Nor. XXVIII. Eild. coll,
rel. ""Mosophenum: Etl. Bas. Mesoclienum: Eiid. coll. rel. " VigilH, et paucis pusl C3 ciiin orig : Dumtnt :.
Edd. coll.o. 6* XXIV : Ed. Nor. XXVII. Edd. Lugdd. I, II, XXVI : Lngd. lil. adsiruebttiti : td.
Bas. *»interiits : Edd. coll. o.
89 DECRETI PARS PRIMA, DIST. XVI. 30
C. XI. •*. A qua Paires XXIX " staluerunt canones XXV quo-
Prima T adnolalio Ancyranoe synodi, qtiae ante rum auclor inaxime Eusebius Paloeslinensisepisco-
Nicaenam ferlur fuisse, sed propter iauctoritatem pus exstiiil. § 5. Sexta Laodicensis, in qua Patres
majorem poslponilur ; in qua Patres XVIII stalue- XXXII " slatuerunt canones LIX '*, quorum auclor
runt canones XXIV 66quorum anctor roaxime Yi- maxime Theodosius episcopus exstitit. § 6. Se-
talis Antiocbenus episcopus exstitit. § 1. Secunda plima * Carthaginensis, in qua Patres CCXVHsta-
Neocoesariensis, quoe posl Ancyranam, el anle Ni- luerunt canones XXXIII, quorum auctor maxime
coenam* legitur fuisse ; in aua Patres XVI " sta- Aurelius Cartliaginensis episcopus exslilit. Etiam S.
tueriinl canones XIV quorum auctor maxime Vila- AiigusiiiiiisHipponensis episcopus in eadem synodo
lis episcopus Salaminius 68exslilil. § 2. Tertia Gan- legitur fuisse, leinporibns Honorii Aiigusti. § 7.
grensis, quse post Nicaenain legitur fuisse, in qua Ociava Africana sub'*Theodosio niinore Auguslo, in
Patres XYI stntuerunl canones XX propler quasdam qtia Patres CCXVll recilaverunt el fiimaveruiit
necessitates ecclesiaslicas, muxime contra Eusta- canones CV, qui per diversa concilia Africana? pro-
thiuni 69, qui dicebat, quod nullus in conjugali or- viiicioe lemporibus Anrelii Carthaginensis episcopi
dine positus, nee ullus fidelis, qui non omnibiis leguntiir esse conscripli. § 8. Nona Arclatensis, in
"
reniiiiciaretquoe possideret, spem " apud Doniinum B qtia Patres CC slatuerunt canones IV, quorum
baberel, el mnlta alia venenosa, qu;e enumerare auclores niaxime Silvester urbis Roinae episcopus,
longum esl. § 5. Quarla Sardicensis, in qua Patres el S. Marinns " Arelatensis episcopus exstiterunt,
LX f " statueruntcanones XXI qiiorum auctor ma- lemporibus Constantini Augusti, sicut quidam as-
xime Osius Cordubensis episcopus, el Vincenlius serunt. § 9. Decima ilem Arelaiensis, in qua Pa-
Capnanus episcopus, et Januarius * Beneveniantis, tres XIX slatuerunt canones, quoruin auctor ma-
elCalepodius Neapolitanus sanctoe Romanae eccle- xime S. Coesarius Arelatensis episcopus exslilit "*.
sia3legati exsliterunl f § 4. Quinla Anliochena, in § 10. Undecima item Arelatensis, in qua Patres
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. XI T Prima : Major pars hujus capitis, id est y Sexaginta : In codice canonum LX episcopi re-
usque ad finem vers. Nonadecima, habetur in colle- periuniur subscripsisse : sed postea additur : et
ctione Isidori impressa, ante proefationem ipsius ceteri, el subscripserunt omnes episcopi diversarum
Isidori ; in Valicana aulem usque ad finein vers. ; provinciarnm vel civitatiim, num. CXXI. Socrates
Vigesima prima. Deusdedit et Ansebnus integrum lib. 2, cap. 16 in eo coucilio ex occidentis partibus
ante suas collectiones babent. Neque vero-sum- episcopos circiler CCC convenisse dicil, ex orienlis
mula haecejusdein (sidori esse polesl : nain neque C veroLXXVI, qui etiain secessionem feceruni. Idem
praefutioni ipsius, neque colleclioni respondet, in Nicephorus lib. 9cnp. 12 el Triperlila. Tljeodore-
qua, ut ceterae miltanlur varietales , inulla re- tus aulem lib. 2 cnp. 7 docet ex anliquis narrntio-
Jerunlur conciiia Hispanioe, quorum bic nulla nibiis, episcopos CCL convenisse. Oninino et in his
mentio. et Palriim, et canonum numeris iiiulta sunl emen-
* Ante Nicmnam : Sicest emendatum ex Anselmo data. Sed in mullis eliam satis visum est indicare
et Deusdedit et Vaticana collectione. Nam ante le- varielales; nonnulla autem lectoris diiigentiae sunt
gebatur: Antiochenam. ln collectione autem Isidori reservala.1 Et Januarius: Anselnms habet, ut Graliantis.
impressa legitur quiilem : Nicwnam, sed deest vox :
anie. Sic aulem legendum esse, queinadmodum est In collectione indicala est : Vincenlius Capuanus
einendatum, oslendunl verba, quae ipsum Neocaesa- episcopus, et S. R, E. legatus exstilerunt. ln conci-
riense eonciliiim anlecedunt : Otxty»?SEUTSBOI ju.lv lio ipso cap. 18 nominatnr Januarius episcopus. la
ctfft TMV iv 'Aysnioa,TWV Si ev Ktzitta tipoytviaztpot, subscriplione vero in codice canonum non noinina-
iil est: qui canones posleriores quidem Ancyranis, tur, sed tantum Vincentius Capuanus S. R. E. le-
tinieriores aute.m Nicwnis sunl, quo loco in colle- galus, etCalipodius Depolilanuslegatus S.R. E.
ctione Isidori impressa mendose est: Et hi quidem Septima : Hic numeratur lanliiminodo unica
cnnonessecundi sunteorum,qui in Ancyra »1Cwsarea synodus Carihaginensis , quoe habetttr in codice
expositi sttnt. Redundat enim illud »1 Cmsarea , canonum, de qua inferius XX dist. c. de libellis
quare in recemioribus editionibus conciliorum Q dicetur.
omissum est. Similis error cst in codice cauonuin
Mogunliiio.

DIST.XVI. C. XI.' " ApudAnselmum 1.c. cnpilis hujus titiiltisest: llemannotatio de reliquis synodis.—\n
collect. Pseudoisidori ex ed. Merlini XIX tantum concilia exbibentur ; in ejusd. codd. manuscr. iioiinul-
lis, collalis a V. C. Camus (cf. Nolices et extraits, elc Paris. an IX. t. VI), lola scries cunc.
Matic II. non excedit, quod corr. Rom. dudi.im observavertinl. — Ceteruin iniegrum prostat in
colleclione ed. a. Petil. (Par. A. 1677) et apud D'Acherium, Spicil. T. 1. p. . 587, et plurima id genus
excerpta, i ex Isidori Collectariude canonibus > legunttir in Berihold. Constant. optisc. de auctoritaie ca-
uonum supra citato. — In numeris caiionum et palrum in impiessis magna varieias est, orta plertimque ex
operarum vitiis. 66in groeco vulg. et apud Balsamonem sunt XXVI. cujus numeii varielas exinde venit,
quod in Dyonis. Ex. colleciione ex 4 et 5 canone unus facius est. — Propter eandem Dionys. 6' compiilandi
ralionem Neocaes.concilii apud Latiuos XIV, apud Groecos XV canones iiumeraniur. XIII : D'Ach.
— X VIII : Bert. 6SSaloniianus : Edd. r.ol. o. 69 —
Eustacliium : Merlin. Edd. coll. o. — Eustasium :
D'Ach. Berth. 70spem utlam ad Deum: Edd. coll. o. " XL : Merlin. \.Januarii el Catepodii notiiiiia
n|ittd Merlinum '3non legnntur'*; apmi D'Acherium et Berlh. uiiius Osii menlio lit. " XXX : Merl.,
l)'Ach. Benh. XX : ih. LVIII : IVAcb. XLIX : Merl, LX : Bohm. '* CCXIV ; D' Ach. Meil.
'6 ulcrque iiumerus abcst ab Lsidoro Merljui. " Maurinus : Edd. coll.. o. " add. : temp. Coiisiant.
Aug.: ib.
01 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XVI. &
XVI "staliierunlcanones. §11. DuodecimaitemAre- A slatuerunl canones, quoriim auctor» maxime Phi-
"
lalensis in Vico IIortensiiBO,inquaPalres XI sialue- lippus Vicnnensis episcopus exslilit. § 23. Vige-
runt canoncs, quorum maxime auctor S. Caesarius sima quarta item Lugdunciisis, in qua Palres XX
Are'aiensis episcopnsexstitit. §12.Terliadecima iiem consliliierunl canones, qiiorum auctor maxime idem
Arelatensis, in qua Patres XIX statuerunt canones, Priscus Lugdunensis episcopus exstilil.
qtiorum auctor mnxime Snrpidius al Arelatensis Sed qttod Nicwna synodtisXX canones snpra statuisse
episcopus exstitit. § 15. Qunriadecima Arausicensis, dicitur, contrariitm videtur ei, quod in epislola
in qua Patrcs XVI.8' siaiueriinl canones, qnorum Alhanasii invenilur. Scribit enim Alhanasiiis '»
klexundiinus episcopus Marco Papw, ila di-
auctor iiiaxiine Hilnriiis cpiscopus exstitit. § 14. cens :
b
Quiniadecima Epniinensis *', in qua Paires XXVI C. XII. Epislola Allianasii postulantis capitula Ni-
"* slaliieruut canones XXXIX, quorum auclor ma- cmni concitii.
xime CoesariusEpiscopus cxslilit. Septuaginla d Nicami concilii capitula, qu;e do
§ 15. Sextadecima Agatheiisis, in qua Palres praefaia synodo, jtibenle domino meo Alexandro,
XXIX *' statuerunt caiioncs, qtiorum auctor ma- decreto '* omnium episcoporum altuli, quacsunl
xinie Caesarins 86episcopus exsliiil. § 16. Septiina- igne combtista, optamus, ut a vestroe sanctaesedis
deciina c Aiirelianensis, in qua Patres LXXII sm- B atictoriiaie percipere per praesenies legatos merea-
•*-
tiiertinicniiones, quorum auctor maxime Aurelius innr. Item ; § 1. Prsesenlibus nobis ocloginla
" Arelalensis *
episcopus cxslilit, teniporibns Clo- capituia memorata synodo iraclata sunt.: quadra-
dovei regis. * § 17. Octavadecima ilem Aurelianen- ginta a Groecis, graeca ediia lingua ; el quadraginla
sis, in qua Paires XXXI statuerunt canones, quo- a Laiinis, similiter latina edita lingua. Sed visum
rum auctor maxime Mclanius **Redonensis episco- est CCCXVIHepiscopis " Spirilu sanclo replelis, et
pus exsiilit. § 18. Nonadecima item Aurelianensis, maxime jam diclo Alexandro, et aposlolicae sedis
in qua Paires XXX *' slaliierunt canones, quorum apocrisiariis, ut decem capitula adunarentur, aliis.
aucior maxime S. Albinus Andegavensis episcopus atque " congruis locis insererenlur, et ad formam
exslitit. § 19. Vigesima Arvernensis, in qua Patres LXX discipuloruro, vel totius orbis terrae lingua-'
XV slaiiierunt canones, quorum auclor maxime rttm, septtiaginta tanti et lam excellenlis concilii
Honoratus Brcutensis 90episcopus exstitit. § 20. Vi- fierent capitula, quoe omnem Chrislianorum infor-
gesima prima Maticensis, in qua Palres XXI sla- niarcnt orbem.
tuerunl canones, quorum auclor maxiroe Priscus Gralian. Quomodo ergo viginti tantum capitula in
Lugdunensis episcopus exslilil. § 21. Vigesima se- _ Nicwna sijnodo statuta dicunlur, quum septuaginlti
cunda ilcm Malicensis, in qua Patres LXXXVI 91 capitula (ul Athanasius scribil) in ea statuta mon-
slatiieruul canones, quorum auctor inaxime idem slrentur ? His ita respondelur : Capitulorum Nicwnm
Priscus Lugdunensis episcopus, exstilit. § 22. Vige- synodi qnwdam in desueludinem abierunt : viqinti
sima lertia Lugdunensis, in qua Palres XVIH " tantum in Romana ecclesiahabentur.

NOTATIONESCORRECTORUM.
*•Epaunensis : Ila cmendatum est ex aliquol ma- Isidorus in praefalione conciliorum toinis inserta.
nuscripiis et colleclione Isidori Vaticana. Nam antea Et ex epislola quadam Gregorii X ad regem Ar-
legebntur : Empanensit. Venimiamen in concilio meniorum, qmim concilium Liigdunense indixissei,
Epauiieiisi impresso milliis Caesarius nominalur, /quam manuscriplam habet Cardinalis Sirlelus)
sed Aviti primum esl nientio. intelligitur iutegrum Nictcnum concilium in lingua
c Sepiimtidecima: Hic numeranliir tria concilia Arnicniorum eo lempore exstitisse. Sic enitn scri-
Aiirelianensia, qiiorum baec in conciliis impressis bil: Qtiia vero multipliciler expedit, ut in ejusdem
indicin invcniunlur.. In ijuiuto Aurelianensi sub- celebratione concilii anliquorum concitiornm copiam
scribit prin.o loco Aurelitis Arelatensis. In primo habeamus, celsitttdinem regiam rogamus el liortnmtir
inter jalios lcgittir nomen Melauii Redouensis. Iu atlente, quatenus integrum Nicivnttm conciliitmet
tertio subscribit quarto loco Albinus Episcopus alia concilia,quw habere diceris, in Armenica lilera,
Andegavensis. D eum aliquibitsperitis interprelibus, nobis citm ea qtia
C. XII. d Septuaginta : Ex his Allianasii verbis poteris celeritate transmittas. Tuneti quoque et Ale-
constal, non omnes Nicamoe synodi canones aut xandriae invenli sunt ocloginin cauones Arabico
graece, aut latiue nuiic baberi. El Julius Papa ad scripli, sub nomine hujus concilii, qui Romie in
orientalcs, el lnnoceiitius Victricio, el alii multos Arabica ct Armenica lingua scripti penes eumdeui
cx illa canones citnnl, qui non snni in liis viginli, Cardiiialem Sirlelum siinl; et nupcr eliaui in lati-
qui in inanibusouiiiium versaiitiir. De qua rescribil nam linguam conversi sttnl et impressi.

DIST.XVI. C. I. '9A"V///:D'Acli. 80 Horlensico : Ed. Bns. Horlensio : Edd. coll. rcl. *• Sapar-
dns : Merl. D'Ach. Larpedius: Ed. Arg. — Lapidius : Ed. Nor. *'XVII : Berjb. 83 Hyponensis :
Ed. Bas. Empanensis : Edd. rel. — lola § abest a Merlino. *»XX VII. ei postea LX : D'Acb. 8*XXXI V :
Merl. D'Ach. A"A'/V : Berlh. 86 Arelatensis : Edd. coll. o. — Gozasius : Berth. " Aurelianus :
Etld. coll. o. —Ed. Arg. : Melanius'Ronen., al. Aurel. Arel. ss Melianus : eaed. 89.VA'V : D'Ach.
" Brevitensis: D'Ach. — Brelilensis . Eild. coll. Par. 91LI7V; D'Acb. "XIV: ib. »3Me-
pr.
nensis J: Edd. Arg. Par. = C. XII. 9*Ep. Pseudoisidoriana Anaslasii et Episc jEgypti ad Marcum P.
- Ivo Pan. 1.2 c 10«.Decr. p. 4 c 108. Ans. I. I c 59, 60. Polyc \. 5, t. 20. "Decrela : Edd. coll. o.
"
septutitjinta,cl paucis posl, triginta : ea-d. " Patribus : ong". 8 add : aliis: Edd. col. o. pr. Bas. — C,.
Aid.
95 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XVII. 94
(Jnde Stephanus Papa scribit, dicens Luylhobto Epi- A. C. XIV. Auctorilale apostolica Sardicense concilium
seopo Moguntino °°: recipitur.
C. XIII. Nicmni concilii viginti tanlum capitula ha- Quod dicitis, neque Sardicense concilium, neqne
bentur. decrela 10' alia vos habere sanctorum Poiuificum 103,
Viginti • tanlum capitula Nicaenoe synodi in san- nun facile nobis factillas credendi tribuilur, maxime
cta Romnna ecclesia habentur; sed quo neglectu qutim Sardicense concilium, qtiod penes vos in,
alia defecerint, ambiguum est. Plurimi arbitranlur veslris regionibus actum est, et omnis ecclesia re-
ea Antiocheno concilio esse inserta ll10. cipit, qua ratione convenerit 10», ut hoc saneta
Sardicense quoque concilium aucloritale Nicotai Papw Conslanlinopolilana ecclesia abjiceret et ut dignum
recipitur. Vnde idem scribit clero m Constantino- est non relineret 106?
politano;

DISTINGTIO XVII.
GRATlANUS. C. II. Non est ratum concitium, qitod aucteritale
I. Pars. Generalia concilia quorum tempore cete- Romanm ecclesimfullum non fuerit.
I in rescripto contra orienlales pro
brala sint, vet quorum auctoritas celeris prmemineat Item Julius Papa Alhanasio. C. XXIX *.
sanctorum auclorilatibus, supra monstratum est. veslra nullas babet vires, nec habere po-
Regula
Auctoritas vero congregandorum conciliorum penes
leril, qtioniam nec ab orthodoxis episcopis hoc con-
aposloUcamsedem est. " ciliiim acium est, nec Romanoe ecclesioe legalus *
Vnde Marcellus papa scribit Maxentio <»* :
interfuil; canonibus sine ejus au-
C. I. Absque Roinani Ponlificis auctoritate synodus ctorilale concilia fieriproecipientibus,
non debere. Nec ullum ' ra-
congregari non debet. tttm est, aut eril unqunin concilium, quod 11011 ful-
Synodnm episcoporum absque hujiis sanctoe sedis tum fueril cjus auctoritate.
anctoritate (qiianqiiani quosdam episcopos possitis C. III. Niitlus vsurpet concessa Rotnanw ecclesiw.
congregare) non poleslis regulariler Jacere. ltem Damasus Papa I ad Stephanum epist. IV'.
[PALEA.] Huic soli 8 sedi concessa nulltis usurpare sine ejus
< Nequeb ullum episcopum, qui hanc appellaverit consultu non vult honore ccclesia-
praesumnt, qui
aposlolicain sedein, damnare, nnlequam liinc sen- stico indignus ul ' conteniplorjjudicari.
tentia definitiva proccdat. Nam si saeculares in C. IV. sedis auctoritate '
Absqueapostolicm synodum
publicis judiciis * iibellis uliintur appellaloriis, '
particularem contra nniversalem aliquibus con-
quanto magis sacerdotibus boec eadem agere licet, gregare non licet.
qui super illos sunl ? de qtiibus dictum esl : Ego Iteui Gregorins « ",
dixi', Dii eslis? > Nec licuit alicui aliquaudo, nec licebil particula-

NOTATIONES CORRECTORUM.
C. XUI. • Apud Ivonem p. i cap. 252 babelur ma- C aliquot manuscriptis Graliani exemplaribus
gisintegrum hoccnpnt: Capilula Nicwni concilii, C. IV. c Gregorius : Hoc proculdubio est Pelagii,
lestimonio Alhonasii sepluaginta, in figuram septua- sicut ab Anselmo et lvone citatur. Simt aiitem aptid
non dubitamtis, e quibus Gratiamim iimlta capita exPelagio bujus argumenti,
ginla dtscipulorum scripta sancta
tiginli lantum in ecclesia Romana, et quae ad npostoliens sedes recurrendum esse, quum infe-
sequunlur. riorcs episcopi, aut quivis alii cognoscere deside-
Disv. XVII. C. I. a Maxentio : Antea legebalur, rant, quid in aliqua universali synodo essct consti-
Maxentio Episcopo : in tomis autem conciliorum in lutiun, et valde illos condeninandos, qui apostolicis
epistolae inscriplione est: ad Muxenlium tyrannum, sedibus iion commuiiicanl, ut C. 25, q. 5, c. non
sed in principio episioloe ipsius est : Marcettus vos, et cap. de Liguribus. Ex hoc antem capiie : nec
Maxentio, quae leclio visa est reiinenda. licuil, et capite, istud. C. 11 q. 1. habetur integra
i>Ntque : Hinc usquu ad finem non habenlur in epistola Pelagii, queniadmodum ab Anselmo relertur.

DIST.XVI. C. XI. " Auctor capitis (quod rrnslra cum Bohm. inier ncln conc. Rom. A. 7G5,quaesiveris),
Slephanus V esse videtur ; ejus lenipore ciiim Luilbertus Mog.(sic enim pro Httmberti iioiniue, quod iu
codd. est, videtnr legendiim esse) pnelnii Conc Mog.A. 888. — lvo P.an. 1. 2, c. 107. Decr. p. 4 c 252.—
100incerta : Lugd. I. — C. XIV. 101Imo Photio Coiislani. (A. 862) quem recte laudal Ivo Pan. I. 2 c.
117. Decr. p.|4c. 155. 102decrelalia : lvo. ">'SS. Palrum vel recipere : Edd. coll. o. — Pontiftcum
sacerdotum vel rec. : Pan. — Ponlif. sacrorum vel rec : Decr. 10*conveniut : Edd. coll. o. '°* dictum :
Edd. coll. o., cuin Panorm. 106reciperet : Edd. coll. o.
DIST.XVII. C. I. Ep. Pseudoisidoriaiia (II) ad Maxenlinm ivrnnnum, cnjiis fons hoc quidem capite
est Hislorin tripait. I. 4, c 9; 1. 5, c 54. — cf. Conc. Snrdic. c 5. — Ans. I. 2. c. 60. lvo Decr. p. 4.
c. 240. Polyc. I. 1. t. 15." * deesl in Edd. Arg. et Bas. » Psalm. 81. =C. II. * Ep. Pseudoisidorinna.
cf. Eiiiiodiiep. 20. 1. I. Hislor. trip. I. 10, c. 17; 1. 4, c, 9 ct 19. — Ans. 1. 2,' c. 47 (46). Polyc. 1. 1.
1.15. ' legalio : orig. — Ans. — Ed. Bas. 6 Hlum : Ed. Nor. = C. III. ° Ep. supposilitia, confecta
tainen anle tempore Pseuduisidori. — Ans. I. 1, c 55. Polyc. I. 1, t. 17. deesi in coll. Anselni. el Edd.
Arg. Bas. ' aui : Edd. coll. o., exc. Bas. =C. IV. x° Imo Pelagius 1 Ep. ad Narsen; eadein habeniiir
iu fragin. ep. Pelagii ad Viilerianum Patricium, (ex collect. Ilolsteuii ed. apud Mausi T. IX, p. 732), atque
IIOBC capitis inscriptio apud Ivonem est. Decr. p. 4, C.2S9.—Ap. Ans. I. 12, c. 43. laudalur Pelagii,
ap, folyc. conlra 1.1, t. 14. Gregorii nomc-ii.— ln Ed. Bns, legilur : Gregorius P. Constantinopoitm,
05 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XVII. 86
rem synodum * congregarc; sed quotics aliqtia de A nis decrela per provincias, quia proesenliam Papae
universali synodo aliquibus dubitalio nascimr, ad non habent, valetudinem perdideruntc. Legistis "
recipiendnm de eo, quod non inielligunt, ralionera, insanissimi, aliquando in illis proeter aposlolici
aut sponte ii, qui salulem animie suaedesiderant, ad apicis sanctionem aliquid constitutum, et non de
aposlolicam " sedem pro recipienda raiione conve- majoribus negotiis ad consultalionem ", si qtiid
niant, aut si forle (sicut de talibus scriptum est : occurrerit, praefatoe sedis arbilrio fuisse serva-
Peccator •* quum venerit in profundum malorum, tum?
conlemnit, ita ohslinali et conlumaces exsliterint, II Pars. Gratianus. Hinc " eliam quum auctoritas
ut doceri non velint, eos ab eisdem aposlolicis sedi- Theodorici regis exdiversis provinciis ad urbem Ro-
bus aut altrahi ad salutem quoquoroodo necesse est, mam sacerdotes convenire prmcepisset, ut sanctum,
aut (ne aliorum perditio esse possinl) secundum ea- conciliumjudicarel de iis,qumvenerabili PapwSym-
nones per soeciilarescomprimi " potestates. macho, prmsuli apostolicmsedis, ab adversariis ipsius
C. V. Non est concilium, sed conventicutum, quod dicebaniur impingi, Ligurim et jEmiliw, seu Vene-
sine sedis aposlolicw anctoritate celebratur. tiarum episcopisuggesserunt, ipsum, qui dicebatur**
Item Pelagius Papa II Episcopit, qui conveneranl impetitus, debere
ad illicilum vocalionem Joannis Constantinopoli- synodum convocare: scientes, quia
tani, epist. I, cap. 1 •*. ejus sedi primum Petri apostoli meriium, deinde
Multis l5 denuo apostolicis et canonicis alque ec- secuta jussione " Domini conciliorum venerandorum
clesiasticis inslruimur regulis, non [debere absque auctorilas singularem in ecclesiistradidil potestatem,
sentenlia Bomani Pontilicis concilia celebrari ". nec antedictm sedis antistitem minorum subjacuisse
§ 1. Quapropter, ut jam dictum est, recte non con- judicio.El infra: §l.Ad hmc serenissimus rex Deo
cilium.sed vestruin conventiculum vel conciliabulum adspirante respondil: Synodalis esse arbilrii in tanio
cassalur ", et quidquid in eo acluin est, irritum negotiosequendaprmscribere, nec aliquid ad se prw-
habelur et vacuum. Vos quoque deinceps^videle, ut ler reverentiam de ecclesiasticis negoliis perlinere,
nullius hortatu lalia proesumalis, si apostolicaesedis commiilensetiam potestaii pontificum, ut sive propo-
conimiinione carere non vultis. Et infra l° : § 2. Si siium vellentaudire negotium, sive nollent, qund ma-
vero in qualibet provincia ortoe fuerim quaestiones, gis putarenl ulile, deliberarent, dummodo venerandi
et inter ipsius provinciae episcopos discrepare ccepe- provisione concilii pax in civitale Romana " daretur.
ritratio, aique inter ipsos dissidenies non eonve- Episcovi vero in synodo residentes congregata aucto-
niat, ad majorem tunc setlem referantur. El si illic rilale ejusdem Symmachi dixerunl : i Symmachus
facile et juste non discernuntur, ubi fuorit synoihis (j Papa sedis apostolicw prwsul ab hujusmodi opposi-
regulariier congregata, canonice et jnstejtidicentur. lionibus " impelilits quanlum ad homines respitil,
Majores vero et difficiliores qttoestiones (ut sancta sit immunis el liber, cujus causam lotam Dei judicio
synodus staluit, et beaia consneiudo exigil), ad reservamus. » Et infra : § 2. t De clericis vero me-
sederfi apostolicam semper referantur. morali Papw, qui ab episcopo suo ante tempus conlra
C. VI. Provincialia concilia sine Romani Pontifitis regulas discesserunt, et schisma fecerunl, hoc fieri
vrwsentia pondere carenl ". decernimus, ut " i//i satisfacienles episcoposuo mise-
Item Symmachiis Papa **. ricordiam consequaniur et officiis ecclesiusticis se
Concilia sacerdotum ecclesiasticis legibus quotan- faudeant restilui. i Ibidem infra : § 3. < Lauren-

NOTATIONESCORRECTORUM.
Vemm m Polycarpo citatnr ex Gregorio, et in mar- episl. 53 ei alibi soepe), et parliculnreni synodiim-
gine est additum : ad-Episcopos Mauritaniw. Atque universali, ac sedium aposlolicarumauciorilali prae-
in summariis capiium dictatus ipsitis Papae, qui ha- ferebant. Itaque hoc capite non prohibel Pelagius.
lietur lib. 2 Reg. Gregorii seplimi, inter celerahoc sive Grcgorius, ne episcopi possint dicecesanas, et
:
esl quod nultu stjnodus absque prwcepto summi melropolita?provinciales synodos convocare, sed ne
Pontificis debetyeneralis vocari. ad judicandum universalem synodum congre-
d Synoduin : Apud Anselmum, Ivoncm el in Po- D ipsas ila est iu rubrica eiiieiidanim.
gent; alque
lycarpo addiintur boec : ad judicandum universalem •
C. VI. Perdiderttnl : Uic in libello Eiuiodii in
sijuodum. Hoc cnim est, quod proliibetur hic a Pe- recentioribiis edilionibus est nota interrogationis.
lagio. Mulli enim eo tempore aul ignoranlia, aut Simlenim verbn iniinicorum Syiuiiiaclii,lioc lanquani
animi perversitale adducli, nolebant qiiiiilum conci- absurdiiin quidpiam objicieniium. Quibus Emiodiiis
lium recipere (qua de re B. Gregorius, lib. 7, in sequeniibus verliis respondet : Legite, etc-

DIST.XVII. C. IV. " apostolicas sedes : Ivo. -r- lloisten. " Prov. c 12. v. 2. 13opprimi : Ans. —
opprimi oportet : Edif. coll. o. =C. V. u Ep. Pseudoisidoriana. — Ans. I. 2, c. 56. Polyc. 1. 1, I. 14.
" add. modis : Ed. Bas. 16eadem vcrbn in iis
legiintur in ilecretis Julii, c 9,. C. 5, q. 6, nlque secultis
"
auclor videlur quae in Hislor. triparl. 1. 4, c 9, 19, ex Socralis Graeco translata legunliir. casiabilttr :
cad. 18 3. cf. conc Antioch. c. 14, Chalc. c. 9 t-t 17. — et lnnoc 1 ep. 2. = C. VI. " carebnni :
cap. *°
Edd. coll. o. —
Imo exEnnodii libello apolog. pro Syuod. Rom. IV hab. A. 501. Ans. I. 2, c 56(.:>5).—
l.voDecr. p. 4, c 242. Polyc. 1. I, l. 7. '" legite : orig. — lvo. — Ei). Bas. — legilis : Edd. Ven. 1, I!.
" collationem :
orig. *3Haec quocintcr acta Synodi Roni.2V IV exbibel lsidorus Merlini (syn. III esi, hab
!* jussionem : orig. ap
A. 501) inlegra legunttir in coll. Anselni. I. 5, c. 105. judicubalur : Merlin.
Mansi. *6 add. : Christitwis omnibus ap. Mcrl cl M;ms. *' vropositionibus : iid. " eot satisfacienie*
u. s. miscricordia consequatkr: iitl.
97 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XVIII. 98
ffas ecciesim Mediolanensts eptscopus huic slaluto A C. VII. Ait enim Gregorius I, lib. VII reg. epist.
nostro, in quo totam causam Dei judicio commisi- 112. so Syagrio Episcopo Augustodunensi:
mus, subscripsi *9. i Pelrus Ecclesim Ravennalis Episcopos secundum ordinntionis suoe lempus sive
Episcopus snb eisdem verbis subscripsil, et posl eum ad considendum in concilio, sive ad subscriben-
LXXV, episcopi. Illud de clericis pro pace in Vrbe dum, vel in qualibet alia re, sua atlendere loca de-
refortnanda misericordiler et dispensdlive factum cernimns, el suorum sibi praerogalivam onlinum
dignoscilitr. § 4. Hoc quoque notandum est, quod in vindicare.
hoc concilio et in alia synodo Symmachi Papm anle Gralianus. Verum iempus ordinationis non txdec-
Ravennatem episcopum Mediolanensis subscripsisse clesias, sed ad personas refertitr, sicul ex consuelu-
ei respondisse legilur : ex quo et sedis--prwrogati- dine Cardinalium sanclm Romanw ecclesiw, et epi-
vam ante eum habere colitghttr. tcoporum uniuscujusque provinciw evidenter apparel.

DISTINCTIO XVIII.
GRATIANUS. D (quod absit) peccatis causa nascatur, quoe proviir
1 Pars. Episcoporum igitur concilia, ul ex prm- ciali nequeat examine definiri, fraternitaiem luam
missis apparel, sttnl invalida ad definiendum el con- de tolius negolii qualitale metropolitanus curabit
stituendum, non aulem ad corrigendum. Sunt enim inslruere, el si coram posilis parlibus nec luo *
aecessaria episcoporum concilia ad exhortationem et fuerit res sopita judicio, ad noslram cogiiilionem,
correclionem, qum etsi non habent vim constitulionis, quidquid illud esl, transferatur.
liabent lamen auctoritalem imponendi et indicendi, C. 111.Quo lempore concilia episcoporum sint cele-
quod alias slaluium est et generatiter seu specialiler branda.
observariprwceptum. Ilem ex NicaenoConcilio 6,cap. 5
C. I. PALEA». Habealtir semel conciliuro ante dies qundrnge-
Ex Cabilonensi Concilio, cap. 6 *. smioe, tiiomnibus, si quoe sunl, simullatibus ampii-
i Placuil, ul conservalo mclropolitani primatu latis, mundum b jejunium el solenne Deo possit
ceteri episcopi, secundum suae ordinationis tempus, oflerri; secundum vero agatur circa tempora aj.
nliiis alii deferal * locum. • tiimni.
Unde Leo I, epist. LXXXIl, c. 7,* Anaslasio Tkes- C. IV. Ad morum correctionem et controversiarum
bis in anno episcopale concilium fiai.
salonicensi Episcopo *: (r, dissotutionem
C. 11.Bini convenlus per singulos annos ab episcopo llem ex Anliocheno Conciiio 7, cap. 21).
celebrentur. Propter ecclesiasticas causas et qua? exsisluut
De conciliis aiitem episcopalibus non aliud indi- conlroversias dissolvendas, sutlicere visum esl, bis
cimus, quam sancli Patres salubriler ordinarunt : in anno per singulas provincias episcoporum conci-
utscilicel bini convenlus per annos singulos ha- littii) fieri : semel quidem post lertiam hebiloma-
beanlur, in quibus de omnibus querelis, quae inler dam pascbalis festivilaiis 8, ita ul in quarta hebdo-
diversos ecclesiaeordines nasci assolent, judicetnr. mada, qnae conseqtiitur, id est media « pentecosle,
At » si forle inler ipsos, qui praesunl, de majoribus concilium compleatttr d. Admoneantautem compro-
NOTATIONESCORRECTORUM.
DIST.XVIII. C. I. a In perveluslo Graliani codice C. IV. c Id est media : Antea legebalnr : ci in me"
Palea baecest ni exiremo praecedenlis distinctionis, dio temporis inler pasclta et penlecoslen ', nec mnllo
cniivenilque cum ultimo illius capite : Episcopos. aliier ;i|iud Ivoiiem: id est, medio lemporis, etc. Sed
Ex Cabilonensiauifim citnnt etiam ceteri collectores; reposita esl boec Ieclio ex plerisque Gratiani exen.-
t-xstai vero in Bracarensi l, c 24, el concordalcum plaribus et collectione Isidori, in qua est hoeceadem
cap. 13 concilii Milevitani, el, cap. 53 concilii versio. Nam ceteri collectores secuti potius vulcultir:
Africani. versioneni Dionysii, quaa cst in cotlice canoiuini
C. III. b Mundum : Caput hoc esl ex versione, qua jv quamviselBurcliardiisel Panormia boclocobabeani:
iisus esl Isldorus. ln ea tamen hoc loco est: miw- idest, mediopenlecosles,vel: inmedio penlecosle, tibi
dum solemneDeo munus, quemadmodum el in Poly- in versione Dionysii est: ita ut quarta septimana pcn-
carpo, el aliquibus Graliani codicibns est: mundam lecosles, verbilni plane c verbo.Graeeeenim esi:"i}or«
el solemne Deo munus. Gtaece est : "iva rrao-v)? TJ5 ' dTSTUpTri £§5of/.«5tT«f 1fEVTEXOO"TW.
ptxpojnjxiuc uvutpo\jp.ivn;TO SWJOOV xaBupbv-Kpoo— Compteatur :Vocem E7TtTE),!to-6atDionysius vertil:
fipmux TW6sS>, id est, «/ omni sublala animi an- comenial.
gustia munus purum Deo offeralur.

DIST.XVII.— C. VI. 59siifcscn>sH:Bolim.= C.Vll.Ep.l08,1.9(scr.A.599)Eil.Maur.— Anselm.1.6, c.


134.(131).
DIST.XVlil. C. I. Imo cx conc Bracar. I, (A. 561) c. 6. — Burch. 1. 1, c 55. Ivo Pan. I. 4, c 20.
Decr. p. 5, c 165. ' add. sedendi : Coll. Hisp. — lvo. — sedenli: Ed. Bas., in qua, quod rectins esse
videlur, hoc captit in fine praecedemis dist. posilum esl. = C. II. ° Ep. 14, c 7 (scr. A. 446.) Ed. Baller.
— Burch. 1. 1, c 43. Ivo Pan. I. 4, c. 13. Decr. p. 4, c. 241. 1'olyc I. 5. t. 15. * ac : Coll. Hisp. — Ivo.
— Edd.coll. .n. * lua et baud mullo posl : agnitionem : Ed. iias. =C. 111. • hab. A. 325. — Polyc.
1. 3, l. 19. =C IV. ' liab. A. 552, (vul^. 341). — Burcb. I. 1. c 44. — lvo (cx " vcrs. Diouys.) I>an.I.
4, c. 15. Oecr. p. 5, c 154. — Polyc 1. 3, l. 19. ° soleinlitnlis : lidd. coll. o. iii Ed. Bas. lamen legi-
lur, ut esi restitutum.
M DECRETl PARS PRIMA. DIST. XVIII 100
vincialcs episcoposii, qui in amplioribus, id estinA "i bus negotiis liberi sunt, licerc eos fralernaecaritaiis
metropolilanis civitalibus degunt. § 1. Secundum admonilionibus corripi.
vero concilium lbid. oclobris habealur, qtii dics C. VII.Canonicis snbjaceal pwnistoncitium metropolilanus, qui
" sallem semelinanno cetebrare negligil.
apudGnecos byperberetaei mensis decimus inve-
nitur. In ipsis autem conciliis et presbyteros et dia- ltem ex Seplima Synodo, cap. 6 ".
conos praesenles esse oportet, et omnes, quotquot 11Pars. Qtioniam qtiidem regula est, quae dicit
lieri
se laesosexistimanl, el synodicam exspectare sen- bis in anno per singulas provincias oportere
tcntiam. Nec Iiceat aliquibus apud semelipsos con- per conventum episcoportim regulares inquisitiones
*° et ul opporlune h ha-
cilia sine meiropolilanoruin episcoporum conscien- ", propter faligalionem
lia 10faccre, quibus de omnibus causis constal per- beantur ad iter agendnm hi, qni congregandi sunt,
missum esse judicium. definieriint sexlae synodi sancti Palres, omni excu-
sationc remola, omnibus modis seroel in anno fieri,
C. V. Semelipsos accusant, qui vocali ad synodum ct depravata corrigi. Hiinc ergo canonein et nos re-
venire conlemnunt. novamus, ct si quisquam princeps invenlns fuerit
Item ex Concilio Laodiceno <1, cap. 40. boc prohibere, cominunioiie privelur. Si quis vero
Non oporlet vocatos episcopos ad synodum con- gI melropolilanorum hoc neglcxerit agere absque ne-
temnere ", sed adire" debere, et aui docere, aut cessitale, vel vi, seu aliqua rntionabili occasione,
Dum auiem synodus ngi-
doceri, quae sunt ad ecclesiae ceterorumque corre- canonicis pcenis subjaceal.
ciioncm utilia; quod si coniemserint, se ipsos viden- lur super canonicis et evangelicis negotiis, oportet
tur accusare, nisi forle * pro infirmitale * ire non congregatos episcopos in nieditatione et sollicitu-
dine fieri cuslodiendorum divinorum et viviliconim
possint.
Domini mandatorum. El post pauca; § 1. Porro non
C. VI. Corripiantur episcopi, qui ad concilium vocati liabeat
venire conlemnunl. metropolitanus licemiam ex his, quae "defert
Iiem ex Concilin Chalcedonensi '*, cap. 19. episcopus secum, sive jumentum sive aliain spc-
ciem expetendi. Quod " si hoc egisse convicius fue-
Pervenit ad noslras aures, quod in provinciis con-
rit, solvat quadruplum.
stituta •* episcoporiun concilia minime celebrenliir. C. VIII. Non
f coganlur presbyleri ad sacra concilia
Hoc ex eo probnlur, quod roullse, quaecorrectione eulogias Ueferre.
opus habenl, ecclesiaslicae res negliganlur. Slaluit Item Leo IV ad Episcopos Britannim > ", c. 3.
ergo baecsancta synodus, secundum regulas Patrum De eulogiis ad sncra concilia deferendis nihil inve-
bis iu anuo in unum convenire per singulas proviu- C ( nimtis a majoribus lerminatum : sed sicut nnicuique
cias episcopos, ubi singula e, quaeemerserint, corri- prcsbylero placuerit. Naro si constiiulum fuerit,
gantur. § I. Qui vero noluerint convenire episcopi illo * in tempore benedicliones afferri, forsitan
eonsliluli in suis civilalibus, et hoc maxime, quum minus libenler ad synodos occurrent, et magis ve-
sui corporis sanitate consislenlesl 6 etiam ab omni- nire obtreclabunt. Quae, ut arbilror, non sunt ra-
bus aliis urgenlibus necessitalibus " el inexcusabili- tionabililer quxrendoe, nec ullro delalae rcspuendte.

NOTATIONESCORRECTORUM.
• Decimus : Prorsus ex Groeco. Dionysius autem, 7;o).la iiupup.i>\lXTUi TWVSiopQaersu;Seoftsviuvhxi\v
qtieni Burchnrdus et Ivo sequuntur, hubet : Idibus otua-Tixuvnpuyp.uTuv:id est, el propterea multw ex
oclobris, id esl, quinlodecimo (lie mensis octobris, rebus ecctesiasticis, quw correclionis egent, negliyun-
quem hyperberelwum Grwci cognominanl. In cnnone lur.
aiitem aposlolorum 37 lcgiiur, seciindam anni syno- * Vbi singula: Ila in colleetione Isidori " etapuil
(liim celeluandain essc vmpGtptTuiovSOJSSXUTTI, id Ivonem et Aiiselmum. Graece esl: "Ev8aav o TVJ?
esl : duodecimo die hyperberetwi. Non convenire p.VTpotzb\sto; xctiStopflouvsxwrTa
srtVxorro?SozifjKirv),
auiem oiniiiiio Lalinorum menses cum Gracorum, tu avazuTrTovTa, quoe Dionysins sic verlit: Quo me-
salis conslat. Suidas qnidem scribit, apud Macetlo- tropolilanus anlisles probaverit, el corrigere singitla,
nas liypcrberetaeiimeiimdem esse, qui october, Ga- D si qua forlassis emerserint.
lenus aiilein Pergami eumdem, qui september. C. VII. i* El ut opportune : Grocce esl: xui TO
C. VI. f Hoc ex eo: In collectione Isidori, ubi svSsS>;iyjiv npb; bSotttopvuv,id est: Et quud non
alioipiin eadem videlur esse versio, legitur : exhoc bene parati sunl ttd iter \aciendinn.
probtitur,quod mtttiw", elc. Ilemque apud lvonem, C. VIII. » Habetur haec epistola Romoe manu-
adtlita laiueii particula, et. Groeceesl: Kat EXTOUTOU scripta, IIl in indice dictiim csl.
DIST. XVIII. C. IV. • hyperberici : Ed. Bas. , hyperberiii : Ven. , II, II, hyperberiti : Nor.
10 add. : et consensu : Edd. coll. o. pr. Bas. — Bohm. = C. V. " Conc Laod. hab. inter
nmi. 547, et 381. — Burch. I. 1, c. 47. lvo Decr. p. 5, c. 157, ex vers. Dionys. '» adil. : venire:
Eild. coll. o. pr. Bas. 13 abire: Coll. Hisp. = C. VI. * " Conc Chalc hab. A. 451. — Anselm. I. 6, c.
199. Ivo Decr. p. 4, c. 243. '• ttatuta ; Coll. Hisp. hoc roodo sane legilur in Isiiloro Merlini; in Coll.
Hisp. lamen est: celebrenlur, et quod. " Collect. Hisp. ad verba Dionysii in his proxime accedit. • cun^
sisiant: Coll. Hisp. — coiisisleiiiestinl; Edd. coll. o. " abesl a Coll. Hisp., lsid. Mcrl., et Ivone. = C.
YH. " Conc. Nic II, (bab. A. 787.) — versio Anaslasii Bibl. esl.— Ivo Decr. p. 5, c. 573. " <!'.
supr. eoed.c-4, infr. c. 15. *• fatigationes : Edd. coll. o. " aliquam : eted. " Qui: Ed. Bas. = C. VIII.
» Ep. scr. c A. 850. — Coll. tr.
p. p. 1, t. 60, c. 5. »* i//t atiquid i» lemp- benedtctionis afferrc : Edd.
coll. o. pr. Bas.
101 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XVIII. 102
C. IX. Sine orfltJtnecessitate episcopus ad synodum A C. XII. A communionesit alienus, qui syrwdo adeste
ire non lardet. contemserit.
ltem ex Concilio Carthaginehsi IV ", c. 21. Item ex Concilio Arelatensi, c. 19 30.
Episcopus ad synodum ire non tardet ' 6, nisisatis Si quis atitem synodo 31adesse neglexerit, vel cce-
gravi necessiiale inliibealur : sic lamen, ut in per- tum fralrum, anlequam dissolvatur concilium, cre-
sona sua legatum mittat, susceplurus salva fidei dideril deserendum, alienum 3»se a fratrum coro-<
veritate quidquid synodus slaluerit k. munione cognoscal; nec eum recipi liceat, nisi in
C. X. Excusalorias lileras diriganl, qui gravuli ad sequenti synodo fuerit ahsolulirs.
synodum ire non possunt.
Item ex Concilio Carthaginensi V *T,c. 10. C. XIII. Usque ad proximam synodum a communiona
abslineal, qiti a melropolilano vocalus absque gravi
placuit, ut quoliescunque congregnndiim est con- necessitalesynodo adesse neglexerit.
ciliinn, episcopi, qui neque oetate ' 8, neque aegritu- Ilem ex Concilio Agathensi 3', cap. 35.
dine, neque alia graviori neccssiiaie impediunlur,
coinpelenter occurrant. Et infra ; § 1. Quod si non Si episcopus metropolitnnos ad comprovinciales
pottierint occurrere, excusnliones suas literatorie l episcopos epistolas direxerit, in quibiis eos atil ad
conscribant; nisi autem m rationem impedimenti R ordinalioncni summi pontificis, ul ad synodum invi-
sui apud primalem suum reddiderinl, ecclesioesuae let, postpositis omnibus (excepla gravi infirmiiate
coinmunione debent esse contenii. corporis, aut praeceptione regia) ad constiltilum diem
C. XI. PALEA ". adesse non diJTerant. Quod si defuerint (sicut prisca
Item ex Concilio Turonensi ", cap. 2. canonum praecepit auctoritas) '* usque ad proximam
< Episcopus non debet abbatem cogere ad syno- synodum a caritale frairiim et ecclesiae communione
dum ire, nisi aliqua rationabilis causa exsistat. > privenlur.
NOTATJONESCORRECTORUM.
C. IX. l Similem senrerrtiam,".-et paene eadero laia est, ab omnibus ecclesiis, eorum communto prw-
verba refermn Burch. 1.1, c. 51, et Polyc. I. 2, tit. cidetur. In concione quoque secunda in Psalm. 38,
16, ex Felice. eadem vox quater inveiiitur: et episiola Syricii,
C. X. ! Lileratorie : In conciliis iropressis legitur: quae recilatur, in concilio Teleptensi, ibi vocalur
in tractatoria '. Dubiiatum ftiit, an legendum esset: iraciatoria. Cujtis mentionem faciens Innocentius in
tn tracloria. Nam epistolae, qtiibus imperatores vel „ epislola ad Exsuperium Tolosanum, cap. 1, ait: De
reges suos praesides vocabant, vel eveclionem ali- *- Aisel beatm recordationis viri Syricii episcopi monila
quam concedebant, tractoria? dicebanlur. Sic in evidentiacommearunt: quibus verbis videturindicare,
codice Tbeodosiano lib. 8, titulus 6, est: de traclo- non ad solos Africoeepiscopos, sed ad omnes pro-
riis et stativis, el sic videtur emendandum in lib. vincias missam fuisse illam Syricii iraclatoriam.
Cod. 12, quamvis in impressis legatur : de tractaio- lla Leo Papa II, postqtiam sextuin universale con-
riis, quam vocem, tractoriam, eadem significalione cilium finein habueral, brevem ejus concilii sum-
Carolus Magnus in suis capitularibus usurpavii, lib. inaiii ad Hispaniae episcopos, ul ei stibscriberent,
4, c. 30 et 69, et eadero nolione est in conciljo Mel- roisit, quam traclatoriam vocal, quoe Leonis II epi-
densi, cap. 71. Sanclus quoque Augustinus in libro stoiae manuscriplae ex Hispania Romam sunt missoe.
poslcollaiionein conlra Donatistas c. 24, tractoriam " Nisi autem : In originnli est : vel siposl adven-
pro epislola vocatoria usurpat, his verbis : Sic autem tumlraclutorim aliquw necessilales repente forsitan
a primate suo per tracloriam fuerunl evocati. Alquc orlm fuerint, nisi rationem impedimenli sui apud suum
in hoc canone, ubi de vocandis episcopis ad conci- primalem reddiderint, ab ecclesimcommunionedebere
lium agitur, vox isla esset aptissimn. Nam in con- esse contemtos ". In Africano c 43, reliqua eodem
cilio Africano, inserlo in' codice canonum c. 43, ubi niodo. Sed in extremo est fere ut apud Gratianum :
boc idem reperilur, et c 57, § Luciaiiiis, et § Aly- Ecclesiw suw\communionedebereesse contenlos.llem-
pins in vetustis codicibns semper legilur : tractona, que in Carlbaginensi graeco : 'Ojtttstv TOUJTOIO-J-
uhi in impressis esl: tractaioria, el in Carlhagineiisi TOV;TJ)KOtV&IVtOt T7)f/StlCfKUTWV EXxh)0"ta<;.
K(2XEl0"6at
groecoc 91, est: » o-uvoSmi. Verum idem B. Augu- Similis quoedain pcena imponitur in eodem concilio
stintis iililur dictiune : tractatoria, in eam quae nunc D iufra dist. 58, c lin.
subjiciettir senlentiam. Loquens enim de episcopis, C. XI. n HoecPulea abest ab illis lanlum exem-
si vocati noltiissent venire ad concilium et ibi objecta plaribus, in quibus pnucissimoereperiuntur, et re-
criinina purgare, epist. 162, ait: Quod si non fece- ieilur infra 18, quaest. 2, post can. fin. a Graliano
rint, itrietiam eorum pravilas et perversitusimiotescet: ex eodero Turonico : qiiemadinodum et a Burchardo
missaque iraclatoria super eorum nomine per iotum et lvone.
orbem lerrarum, quacunquejam Christi ecclesiadita-

DIST. XVIII. C. IX. " Canones, quiConc Carth. IV, hab. A.398, nomine Isidori collectione conlinenlur,
lmic eonc. nullo moiloadscribi posse, imonihilesse.nisicanoiium anliqti. summas quasdam, inoiiueriini Balle-
rinii. lnter staluia eccl. antiqua,ab his edita.capuinostriimlegiiurniim. 9.—Coll. tr. p. p. 2,1.18, c 70. Ans.
1.7,c 170, '* verba: non tardel," nisi absunt a Coll. Hisp. et Slatutt. eccl. ant. — iu Isid. Merlin. legitur:
ire non sine satis, etc. =C. X. Conc Carth. V. bab. A. 401. — Coll. tr. p. p. 2, l. 19, c. 10. Ans. 1. 7,
c. 188. *8net7«emtate: desunt in Coll. Hisp., legiintur lamen in lsid. Meri. ' in Coll. Hisp. lamen iractoria
est in yarielale lectionis. ** conienlos: Coll. H. = C. XI. * Burch. 1. 8, c. 75. lvo Decr. p. 7, c. 91. liiler
conciliorum Turon. canones hoc caput non exslnl, ei videiur Burch., ctijus hic nios esl, ex Poeiiitentiali
Theodori c 2 illnd esse mulualtis. = C. XII. 30 hab. non serius A. 460, nisi sit privata qiioedam anl.
canonum collectio, quod Ballerinii contendunt. — Coll. tr. p. p. 1, i. 47, c. 1, 2. Burch. 1. 1, c. 50. lvo
Decr. p. 5, c 160 (ex conc Hispal. c.'10). Polyc I. 2, t. 15. 31 ahestab oris:. el Ed. Bas. 31 aliena-
fum: orig. — Ed. Bas. = C. XIII. 33 hab. A. 506. — Biirch. 1, l,c. 49. Ivo Pan. 1. 4, c. 17. Decr. p. 5,
c. 159. 3* cf. can. 12, ead.
103 DECRETI PARS PRIMA. DIST.' XIX. 104
C. XIV. A communione privetnr episcopns, qui a j\ liceat propria apud semetipsum concilia facere,
metropolitiinu vocatus ad synodum venire con- praeter eos, qnibtis metropoles sunt creditoe.
teninil. C. XVI. PALEA <t.
Ilem cx Concilio Tarraconensi ", ctip. 6. [Item ex Concilio Bylon 39.
Si quis episcoponim commonilus a metropolilano «SAnnis singulis episcopus in sua dinacesi syno-
ad synodum, nulla gravi inlercedenle necessitnte dum faciat de suis clericis, nec non abbatibns, et
disculiat alteros clericos et monacbos. >
corporali, venire contemserit, sicut slatuia Pairum
Gralian. Singuli vero episcoporum suis ecclesiis
sanxerunt, usque ad futurum concilitim cunctoriim
episcoporum carilalis coinmunione privetur. notificarestudeant, qum in conciim slaluunlur.
Vnde in Concilto Toletanu XVI, cap. 6 *'.
C. XV. Presbyteri et diaconi, el cuncli, qui se Iwsos C. XVll.Cuic in conciliis staluuntur, tinguli episco-
existimant, ad metropotitanam synodum conve- porum suis ecclesiis notificent.
niunt.
Decernimus tit, dum in qnalibet provincia conci-

Item ex Concilio Martini Papoe ".. liiim agilatur **. unusquisque episcoporum admoni-
Propler ecclesiasiicas causas et altercalioiiom tionibtis suis intra sex mensium spalia omnes ab-
soltitiones bene plactiit per singulas provincias bis rj bntes, presbyteros, diaconos alque clericos, seti
in anno concilinm fieri, convocante roelropolitano ctiam omnem conveuitim civitalis ipsitis, ubi prae-
episcopo omnes provinciales episcopos, ita ul ad esse dignoscilur, nec non et cunclam dioccesis suae
concilitim veniant " omnes prcsbyteri et diaconi, plebem aggregarc nequaquam morelur : qualeiius»
vel hi P *', qui se laesos existimant, ut in eoncilio coram eis plenissime omnia reseret **, quae eoiiem
causae examinaloe adjustnm jtidicium perducantur. anno in concilio acta vel definita esse noscunltir. Et
Et si qui manifeste episcopi, vel presbyteri, aul dia- infra: §1. Qnod si quispiam hoec parvipendenda
coni inventi fuerint in offensa, secundum rationem crediderit, sentenlia excommunicationis tluorum
excommunicenliir, quamdiu commnni consensu de mensium curriculo persistat usqneqiiaque nml-
bis placuerit dare senlenliam. Nulli aulem episcopo ctalus.

DISTINCTIO XIX.
GRATIANUS. C ficax habealur : quanto potius, quoe ipsa pro ca-
I Pars. De epistolis vero decrelanous qumritur, an Ibolica fide, pro sanis dogmalibus, pro variis el
vim aucioritatis obimeant, quum in corpore eanonum mullifariis ecclesiae necessilalibus et fidelium niori-
non invenianlur. bus diverso tempore scripsit, omni debeut honoie
De his itd scribil Nicolaus Papa arclnepiscoptt et ept- proeferri, et ab omnibus prorsus in quibuslibel op-
scopisper Gallias constitutis'. portunitatibiis discretione veldispensatione magisira
C. I. Decretales epistolw vim aucloritalit habenl. reverenter assumi ? Quanquam quidam veslium
Si Romanorum Pontilicum decrelo cetcrorum scripserinl, haud iila decrelaliapriscorum Ponlifi-
opuscula tractalorum approbanlur vel reprobantur, enm in lolo csnonum codicis corpore conlineri de-
itn ut, qnod sedes apostolica ' probavil, hodie le- scripta ', qutim » ipsi, ubi boecsuae iriteiilioni suf-
nenlur acceplum, el qtiod iila repulil, bacleniis inef- fragari conspiciunt, illis indificrenler utantiir, et
NOTATJONESCORRECTORUM,
C. XV. • Marlini; Graliamis hoc primum cilat C. XVI- t Palea : In nullo collatornm exempla-
noinine Mariini Papie, deinceps eodem nomine multa riiiin babettir, sed versiculus, tinguli, conjunclus est
cilalurus, quoe omuia sumta sunt ex libro capilulo- proecedenti capiti: Ptopter ecclesiasticas. Sunlque
rum groecarum synodorum Marlini episcopi Braca- verba Gratiani.
rensis. (Anlii|iiitiis eniin episeopi Papae dicebantur.) C. XVII. ' Qttatenus: In duobus exemplaribus *
Hic eiiim qiium esset Grxeus, .ul ulililatem eccle- Iiujus decimi sexti concilii Tolelani loctis hic ita
sinriim Ilispanioe, ubi episcopatum oblinebat, ea D Jegilur : quatenus coram eis publice omnia reserata,
capilula lalina fecil, et in iioiiuullis qiuedam addi- de his, quw eodem anno in concilio acta vel definita
dil, in aliis vero aliqua dclraxit, qtieinaduiodiim in exstilerinl, plenissime notiores efftcianlur.
hoc capitc, quod sumsit ex concilio Antioclieno, DIST.XIX. C. I. « Quum ipsi: Locus fuit eraen-r
c. 20, sup. ead. c. propter. Aliqua etiam ex Toletanis dattts ex ipsa epistola Nicolai, quae Romoemanu-
conciliis in eum libellum retiilil. babetur, et nuper impressa est iu appendice
P Vel hi: ln aliquol coucilioruin edilionibus legi- scripla
Biblioihecae SS. Patrum, ut dicium esl supra dist.
ttir . ut eorum, qui se twsos exisiimuni, in conctito 10 c leges. In qua epistola iniilta alia babentur, ad
causw, etc epislolas decrclales etiam anliqiiissiinas pertineiilia.
DIST.XVIII. C. XIV. 35 hab. A. 516. =C. XV. 36Cap. Martini Brac c. 18 (ex synod. Antioch.). — Polyc.
1. 5, t.17. 3')>i/iis proceduni: Coll. Hisp. 3st'e//ii,a«itHconci/ioeorKmca«sff;,elc.:iiiendose, ut videlur.Coll.
Ilisp. = C. XVI. 39 Bylonense concilium plane non exslat; inio suspicatur Berardus, canonem ad.Conc
llipponense (bab. A. 395), pertinere, ciijus sumina quaedam legitur in codice canoniim Quesnelli (Opp.
Leon. M. ex ed. Baller. l. 3) Cetertim in Ed. Bas. haec palea non esl. = C. XVII. *° c. 7 (hab. A.
*' agitnr : Bolun. *' *
091). * referei: id. ct Coll. Ilisp.
DIST.XIX. C. I. bocc legilur inier acla Conc Rom. hab. A. 865. — lvo Decr. p. 5, c. 53.
* atld.: vere: Edd. coll.Ep.
o. 3 add. : et ideo inler canones uon esse assumenda : Edd. coll. o.; desunl tauien
in orig.
i05 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XIX. 100
solum nunc ad imminulionem sedis aposlolicocpote- A do : omnium decestorumnostrorum, ntilluro Pontifi-
stalis, ctad suorum augmenlum privilegiorum minus cum Romanoruro, qui anle sc fueruiit, cxcepil, cu-
aCcepta esse perbibeant. Ilem infra : § 1. Si ideo jus ita non proeceperit decretalia constituin ab wn-
non esse decretales epistolas priscorum Pontificum nibus cuslodiri, ul si quis inilla commiserit, veniam
Romanornm udmittendas diciinl, (|uia in codice ca- sibi deinceps noverit denegari. llaque nibil referi ",
nonumnon babentur adscripiae,ergo ncc S. Gregorii, utrum sint omnia necne decrelnlia sedis apostolicoe
nec ullius alterius, qui ante vel posl ipsum fuit, est constituia intercanones conciliorum imniixla, quum
nliquod inslilutum vel scriptum recipiendum, eo omnia in uno corpore compaginari non possint, et
quod in codice canonum non habeatur adscripium. illa eis intersinl, quae firmilalem bis quae desunl,
Ergo doctrinam eorum et sanctiones, quoeab omni et vigorem suum assignent, praescrlim quum syno-
" .sunl,
Iingua veneranlur, quia in codice canonum non ba- dalia gesla, inler quoe ipsi canones slatuti
bentur adscriptee,de codicibus suis eradant. Ut quid in codice canonum non habeanlur, sed a nobis omni
vel memhranas occupant, poslquam non habentiir cullu debito venerentur. Consonal aulem buic bca-
accuploe?Sed quare niullum iromoramur, quum nec lissimo Papse Leoni sanclus et facundissimus in de-
ipsas divinas scripturas veleris el novi tesinmenti " crelis suis Papa Gelasius ", ita inquiens : Decreta-
jnm recipiemus, si istos duxerimus audiendos? " les epistolas, quas beatissimi Papw diversis tempori-
Etenim neutrum bbrum in codice canonum eccle- bus ab urbe Roma pro diversorum Patrum censulta-
siasticorum habetitr inserlum. Sed responsuri suiil tione dederunt, venerabitiier suscipiendas decernimus.
isti, qui non ad obediendum polius, quam nd resi- In quo nolandum est, quia non dixit: Decrelalet
stendum * semper sunt parati, dicenles ", quod inler epitlolas, qum inier canoneshabenlur, nec tantum "«
canones inveniatur capilulum. S. PapaeInnocentii6, quas moderni Ponliftces ediderunt; sed :quasbealis-
cujus nucloritatc doceatur, a nobis ulrumque tesla- simi Papw diversis lemporibitsab ttrbe Roma clede-
mentum esse recipiendum, quanquam in ipsis pa- runti Diclis autem u: diversis temporibus etiain illa
lernis canonibus ntillum eoriiin ex tnto coniiitealur lempora vir sanctus comprehendit, quae crebre-
insertiiiTi.Quibus adhaec asserendum' csl, quoninm scentibus paganorum pcrseciitionibus ad sedem apo
si vetus novumque tesiamentum recipienda sunt, stolicaro deferri causas episcoporum diflicillime
Ron quod codicicanontim ex lolo hubeanlur annexa, permillebanl. His ila divina favenle graiia pra-Iibatis
sed quod de his recipiendis S. Papa-.Innocenlii pro- osiendimus, nullam differentiam esse inter illa de-
lata videalur esse sentenlia, reslat nimirum, quod crela , quae in codice canonum habenlur, sedis
decreiales cpislolae Romanorum Ponlificum sunt _ apostolicae praesulum, et ea, quaeprac niultitudine
recipiendae, elinmsi non sint codici canonum com- vix per singula voluminum corpora reperiuntur;
paginalae, quoniam inier ipsos canones iinum B. quiim oronia et omniuro decessorum suoriini decre-
Leonis capitulum conslal esse permixlum, quo ila talia constiluta alquc decrelales epislolas, quas
omnia decrctalin consliluln sedis nposiolicae cuslo- beatissimi Papae diversis lemporibus ab urbe Roroa
diri niandantiir, ut si quis in illa conimiserit, nove- dederunl, venerabiliter forc suscipiendas et custo-
ril sibi vcniam denegnri. diendas, eximios praesules, Leonem scilicet el GeJa-
[PALEA «.] sium, mandassc probavimus.
i Ail enim c. 10 * sunrum decrctalium : t Ne C. II.
Omnessancliones apostolicw sedis irrefraqabi-
quid vero sil quod prmlermissum a nobis forle cre- liler sunl observandm.
dalur, omnia decrelalia constituia, tam beala recor- Ilem Agalbo Papa omnibus Episcopis "
dalionis Innocenlii, quam omniumdecessorumnoslro-
tum , qum de ecclesiasticis ordinibut et carionum Sic omnes aposlolicoesedis sanclioncs accipiendie
promulgata sunt disciplinit, ita a vestra dilectione sunt, lanqnam ipsius divini Petri voce llruialoe
cusloHirimandamus, ttl si quis in ilia commiserit,ve- sinl.
niam tibi deinceps noverit denegari. i u^ C. III. Tolerandum etl
jugum, quod a sancla sede
DicendoVero : omnia decretalia constitula, nulluin imponilur, ticel importabile videatur.
de decretalibus conslitulis proeiermisil, quoil non Item ex Capilulis i>Caroli Imperatoris ".
mandaveril esse ciistodienduin. Et rursus asseren- In memoriam B. Petri apostoli honoremus san-
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. III. 6 Capuitlis : Sic emendatum esl ex ahquot tulis, qnaeCarolus Magnus nd omnes suas provincias
manuscriptis et lvone. At Nauclerus vol. 2 gcn. 28 inisit. Burchardus autem cilai ex concilio Triburi-
narral, boc esse unum ex viginti tribus lcgtim capi- censi c. 50 ubi etiam exstat.

DIST.XIX. I. P. * ad resist. potius, quam ad obed. : Edd. COlI.o. — Bohm. * nssereiiles: Ed. Bas.
agenles : Ivo. • in episl. ad Exsuper. Tolos. c. ult. ' respondendnm: Eiid. coll. o. referendum : ivo.
8 abest ab Ed. Bas. * qninto :
" orig.—lvo. (sumins hic locus
"
est ex ep. ad Epp. Caropani* (secr. A. 445
ep. 4. Ed. Baller.) " interest: orig.—Ivo.—Edd. coll. o. eonstituli: l\o.—instituii Edd. Bas. " <f.
supr. dist. 15 c. 3. vet: Edd. coll. o. u dicerisa : Ed. Arg. — dicens : E Id. coi. rel. = C. II. " Vi-
denlur haecexcerpta esse ex nllocutoria Agalhonisad episc. in conc. Ronr. A, 680 coii"re" ilos — Deus-
dedit p. 3, Ivo Decr. p. 4 c. 258. Polyc II t. 17= G. 11116cf. Baluz. Capit Reg. Franc ad A. 801. T.
1 p. 367) et conc. Tribur. hab. A. 895 c 50. — Rurcb. 1. 1 c 220. lvo p. 5 e. 50.
PATROL.CLXXXVII. 4
l6? DECRETI PARS PRIMA. DIST. XIX. l08
ctam Romanam et npostolicamsedem, tu quae nobis A daronalus a sancta et apostolica ecclesin 'ac aucto-
sacerdotalis mater esldignilatis, esscdebeat cccie- rilale' sua dc " inobedientia atque pnesumptione a
sinsticaemagistra rationis. Quare servanda csl cuin qtioquam csse non dubilatur : quia majoris excoin-
nirinsuetudine humililas ", ul " licet vix fcrendum muuicalionis dejectione esl abjiciendus **, cui snn-
ab illa sancla scde imponatur jugum, lamcn fcramus cloeecclesia?comroissa fuerit disciplina, qui " non
ct pin devolione toleremus. § 1. Si vero (quod non soluro praefattesanctac ccclesioc jussionibus parere
ufccel)quilibei, sive sit presbyter sive diaconus ali- dcbuii, sed etiam aliis ne prauerirent iusinuare.
quam perlurbaiionem machinando et noslro mini- Silquc alienin adiviniset pontificaiibus ofliciis, qui
sterio insidiando redargtiatur falsam abapostolica " noluii praccplis apostolicis obtemper.ire 30.
scde delulisse epislolaro, vel aliud quid, quod indc C. VI. Inter canonicas scripturat decretales epistolm
non venerit", salva fide c et iniegra circa Aposto- connumerantur.
licum humilitaie penes episcopum sit poteslas , licm Augiislinus rfe doclrina Christiana, lib. II,
cup. 8 * '.
utrum cum in carccrero, aulaliam deliudat cuslo- In cnnunibus scripturis ecclesiarum calholicarum
dinin, usquequo per epistolam, aut per idoneosstioe
sublimilatem; quamplurimum divinarum scripiurarum solertissi-
pnrtis legalos apostolicam inlcrpellct tiuis indagator auctoritatem sequattir, iitler quas
ut potissimuin sua sancta legalione dignclur decer-
snnc illaesint, quas apostolicas sedes babere et ab ea
irerc, quid de lalibus juslo ordine lex Romana sla- alii 31mcrucruni accipere cpistolas. § l^ Tenebil '*
luat dcfinire, ut el is corrigatur, et ccteris modus
igitur buiic modum in scripturis cnnonicis '*, uteas,
imponalur. ab
G. IV. Quidquid Romanaecclesia siattiilvel ordinat, quoe omnibus rccipiuntur ccclesiis '*, proeponai
ub omnibus observandumest. cis, quas qiioedam non accipiunt. In eis vero, quoe
Itcm Slephanus Papa "-. non accipiuntur ab omnibus, proeponat eas, quas
Eiiiinvero, quia in speculum et cxemplum sancla pliires gravioresque accipiunt, eis, quas pauciores
Romana ecclesin, cui nos Chrislus proeessc voluil, niinorisque nuctorilaiis ecclesiaclenent. § 2. Si au-
" tem alias inveneril a pluribus, alias a gravioribus
proposila est, ab omnibtis, quidquid staluii, quid- 8* 36
quid ordinat, pcrpetuo •* el irrcfragabililer obser- haberi (quanquam lioc inveniri vix possit) se-
vandum est. quaiis lamen auctorilaiis cas habendas pulo.
C. V. A ponlificalibussil alienus ojficiis,qiti aposlo- C. VII. Minislerii " divini se extortem intelligat, qui
licis non vutl obcdire prwceptis. a sotiditate Petri recedil.
liem Grcgorius IV d '*. Ilem Leo papa I. ad Episcopos Viennenses,epist,
Nulli fas est vel velle, vcl possc transgredi aposlo- c LXXXVII. •*
liccc sedis praecepia nec noslrac disposilionis mini- Ila Dominusnoster JesusChrislus humaiii generis
sterium, quod veslram sequi oportei, carilatem. snlvator instituit , ul verilas, quoe aniea legis et
II. Pars. § 1. Sit '* ergo ruinsesuaedolore pro- prophctarum proeconiocontinebalur, peraposlolicam
stratus, quisquis aposlolicis voluerit contraire de- lubam in salulcm universilaiisexiret, sicnt scriplitm
cretis, nec iocum deinceps inter sacerdotes habeat, est '* : In omnemterram exivitsonttt eorum, et in
sed extorris " a sancto ministerio fiat; nec de cjus fines orbis terrm verba eornm. Sed biijus muneris
judicio quisquam posleacuram habeat, quoniamjam sacramenlum iia Domimis ad omnium uposiolortun
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. l!l. * Salva fide : Apuii Burcbaidum est: falsa qttm ab omnibui accipittntur eccletiit [ calholicis j.
fide el non inlegra. prwponateis, quasqumdam non accipiunt. In eit veio,
C. V.d Caput boc esl in eadcm epistola Gregorii qtim hbh accipiuntur ab omnibus, prmponal eas, quat
IV. ex qua sumpluin cst c. DecxclOnoslro. Iufra 2 q. plures graiiioresque accipiunl, eis. quas pauciorcs
G. Exslat autem in codicc soepe memorato bibiio- T)minorisqueanctoritalis ecclesiwlenenl.Si aulem alias
thecaeDominicanoe. invenerila pturibus, alias a gravioribus haberi (quan-
'
C. VI. Caput hoc apud B. Augusiinum leco indi- quam hoc [facile] invenirenon pussil), wqv.alislainen
caio sic habet: /n canonicis autem scripturit ecclt- aucioritatis eas habendas puto. Quae qtiidem B. Au-
siarum catltoticarum quamplurimum auctdritalem guslini sententia non ad decretales Romanorum
sequalur: inler quat sane illw sunt, quw aposlolicas Poiiiificiun, sed ad canonicas et sacras scripiuras
sedes habere el epistolas accipere meruerunl. Tenebit referenda est.
•gilur hunc modum in scripturis canonicit, ut eat,

DIST.XIX. C. IV. •' humanilas : Ivo " et .-Edd.toli. o. ' ntVApottotico:coiic.Trib. " convenerii: il:
cliu Cap.BaJuz.=C. IV. " Leguntur haecin fineep. Slcphani Varf episc. oiieiU.,qUoeadcalcemconc.Con-
slant. lV(gener. XII) a Mansioedila est lom. 16. — Slephanum V laudant eiiam Edd. Arg. Bas. Ven. I JNor.
" posita ett omnibut: Ed. Bas. —
prwposita: Edd. Nor. Ven. 1. II. Par. Lugd. I " add. quidem ; Edd.
coll. o. pr. Bas. =C. V. '»ex ep., dat. A. 832 (cf. ad. c. 2 dist. 12.) Ans. I 2 c. 21. Ivo p. 5 c. 11 et 349.
Polyc. I. 1 l. 17 '* tic : Etl. Bas. *6exsors: Edd. coll. o. pr. Bas. " deest in Edd. coll. o. — hac cu-
ctorilate suaque (pro sua : Ivo ) inobed. : orig. »* exigendus: orig. — Ans. Ivo " quia : Edd. coll. o.
obedire: Ans. = C. VI * Ans. 1 5 c. till. (c. 125.) Polyc 1 1 t. 25 •' ab ea aiti : desunt ao. Ans. "* Ans.
3016 c. 212. (c. 209.) Teneal : etc. " add indagalor : Etld. Bas. Lugdd. 11,III. Antw. 3*add. canonicis :
Ans. " quum : Ed. Arg. »•hmc: Edd. Yen, I, II. = C. VII. " mysterii,-et poslea : exlorrem : Ed. Bas.
31Ep. 10.
(Ed. Ball.) scr. c. A. 445. — lvo Decr. p. 5 c. 6 " Psalm. 18 v. 5
•09 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XIX. 11,'I
officium pertinere vdUiit, ut in bealissimo Petro A omnem niaciilam humanae pollutionis exclusit, qua
**declaratur ac dicilur : Hic esl••, qui bnptizai in
aposlolorum oninium siimmo principaliter colloca-
ret *•, ut ab ipso quasi quodam capite dona sua Spiritus sanclo el igne. Nani si visibilis solis islius
velut in corpns Ohine diffunderet*1, ut exsortem " radii, quum per loca fceiidissima iranseunt, nulla
se mysterii *' intelligeret esse divini, qui ausus fuis- conlactus inquinalione niaculanliir, multo niagis
set a Petri soliditaie recedere. Hunc enim in con- illius qui islum visibilem fecii, virtus nnlla mini-
sortium individuaehnitalis assnmpitim, id quod ipse stri indignitate conslringilur ". Nam et Judas,
**eral, voluit nomiiiari, dicfendo: Tu ** cs Petrus, quum fueril sacrilegusatque fiir, quidquid egit inter
et sttper lianc pelrdm wdificaboectlesiam meam : ul apostolos pro dignitate commissa; benelicia per in-
aetemi aedificatio templi mirabili munere gratiae Dei dignuin data mllla ex hoc delrimenla senserunt,
in Pelri solidilate consisterei; bac *6 ecclesiam declarante hoc ipsnm Dominb manifestissima voce :
suam firinitale corroborans, ut illam nec biimana Scribm »*,inquit, et Phdrismi super calhediam Moijsi
temeritas possefappelere, nec portoe contra illam $edent;quwdicunt,facite: qumautem faciuni, facere
inferipraevalerenl. Verumhanc petrae istius sacralis- nolite; dicuut enim el non faciunt. § 2. Quidquid
simain firmitaiein, Domino, ul diximus, aedificante crgO ad hominuni profeclum quilibet in ecclesia
construclani, nimis impia vult proesumptioneviolare, jj roinistcr pro oflicio suo videiur *' operari, hoc to •
quisquis ejus poleslalem tenlal infringere, favendo lum contineri implente divinitaiis effectu. Ita illc,
"*
cupidilalibus Suis, Ct id, qtiod accepil a veteribus, per quem loquilur Chrislus, Paiilus affirmat : Ego
non sequendo. planlavi, Apollorigavit: sed Deus imrementum dedii.
Gratian. Hoc aulem inlelligehdumest de illis san- liaque nequequi planlal esl aliquid neque qui rigltt;
ciionibus vel decretalibus epistotis, in quibus nec sed qui incremenlum dat, Deus. § 5. Adeo " aulem
prmcedentiumPatrum decreiis, nec evangelicisprm- non quaeriiur, quis, vel qualis proedicet, sed quid ,s
cepiisaliquid conlrarium invenitur. Anaslasius ' enim . praedicet, ut invidos etiam benc Christum prscdicare
tecundut favore Anastatii imperatoris, quot Acaciut aflirmei *'; qub malo ipse diabolus dejectus " es',
pott tententiam in se prolalam sacerdotesvelLevitas ei lioc ipsc praedicare non desinit. Ideo ergoet hic
ordinaverat, rile fungi acceplit officiisdeberedecrevit, **,cujus nomen dicimus reticendum 60, malc bona
ita inquient : ministrando sibi tantum nocuii. Nam inviolabile
C. VIII. Nulla twsionis portio atlingit eunl; qui ab sacramentum, quod per illum datum est nliis '•,
hwreticis jam dumnatis ordinalur. perfectionem sr.aevirtutis obtinuit. § i. Quod •'
Anaslasius II. ad Anaslasium Augusttim,epist. I c.l quideiu generaliler verum est, nisi aliquorum in
et 8 *'- C tanlum se extenderet6a ctiriosa suspicio, ul imagi-
Secundum ecclesioe calholicae consuetudinem sa- nentur, prolalo a Felice Papa judicio, postea inefli-
cralissimum serenilalis tuae peclus agnoscat, quod caciier in sacramcniis quac Acacius usurpavJt,
ntilltimde liis, quos baptizavit Acacius, vel quos sa- egisse; ac proinde eos metuere, qui vel in consecra-
cerdotes sive Levilas secundum canones ordinavii, lionibus, vel in baplismate mysleria 6*liadila susce-
tilla exnov»ine Acafcii portio Isesionisattingal, quo peruni, ne irriia bcneficia divina 6' videantur.
forsitan per iniquum tradiin sacramenli gratia mi- Gralian. Quia ergo ttlicite et non cunonice, sed
iii5 iirina videalur. § 1. Nam el baplisina (quod conlra decreta prwdecessorumel successorumsuorum
procul sit *° ab Ccclesia)sive ab adullero vel a fure hwc rescripta dedit (nt probat Felix et Gelasius, qui
dalum fueril, ad percipieutem munus pervenit illi- Acacium ante Anastasium excommunicaverunt, el
balum, quia vdx illa, quoe souuil per coliinlbaui, Hormisda, qui ab'imo Anastasio tertius eumdeinAca-
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. Vll. f Annsitisitts: Minime veruin est sonsisse D in ea epiSlola ex B. Augustino Anastasius accipit.
Annstnsinm ordinntos ab Acncio posl latniii in ip- verae sunt. Habetur auiein boeceadero Anastasii
SIIIIIseiuenliam, rite fungi acceptis olliciis potmsse. PapaeII epislola in corpore canonuin, quod Romana
Hoceiiiin dimiaxnl, inqtiit, in capite seqtu-iiti, lirinain ecclesia semper approbavil, ut infra distinel 20can.
esse sacramenti gratiam ab Acacio liaililan. Qno.l delibetlis, est adnotaliim. Itaqiie sine causa repre-
verissiinum esl, sicul et aliaedmnes senleniioe, quas hentiiiur lioc loco Anastasids a Gratiano.

DIST.XIX. C. VII. *" collocavit : orig. u vellel incorp. bmnemanare : Coll. Hisp. *' exiorrem : Ed.
Bas. *3minisierti; Edd. coll. o. pr. Bas. el Nor. k°domiitus: Edd. Bas. Nor.—ipse dominus .-jEdtl.coll.
rel. "Mattb. c 16, v. 18 3 *"/iaiic : Ed.Bas.—hanc etiam : Edd. coll. rcl.=C. VIII. »' Ep. 1, scr.c. A.
497.—Coll.tr. p.p. 1 t. 47, c 1,2. Ans. I 9, c 62,113, c. 51. Ivo Delr. p. 1, c. 151. Polyc. I 3, 1.10 *»
fit: orig. — Edd. coll. o. pr. Yen. II. Lugdd. II, III. *9 quod decl. quum dkitur: Edd. coll.<o. »• Luc.
c. 3, v 16 " contingitur : Coll. Hisp. *• Malth. c. 25, v. 2 '3 videntur : Eild. coll. o. "* 1 Cor. c. 2,
v. 6 " A Deo: orig. — Edd. Bas. Ven. II — cf. Philip. c 1, v. 15 66 quw : Ed. Bns. " cunfirmet :
orig. — Edd. coll. o. "* deceplus est, et hoc ipso prmcipitare : Coll. Hisp. " Ed. Bas. add. ex glo-sa :
sc. Acacius. *• dicitur rejiciendum: Ed. Bas. — dicitur retic: Edd. col. rel. 61in aliis : Edd. coll. o.,
pr. Bas. et Ven. I. — i» perfectionem: Ed. Bas. 6*Quoc/quum ila sit, aliqnorum in tanlum se extendil, elc'.:
orig. ap. Mansi. — Quod si est aliquorum
**musteria •*
in lanttim se extendens, etc: Coll. Ili.sp. " exiendut: Ed. Bas;
; orig. — Ed. Bas. deest in Ed. Bas;
1)1 DECRETI PARS PUIMA. DIST. XX. 112
eiitm postea damnavtt), ideo ab ecclesia Romana .A occulte revocare Acacinm, ctnori poluil, nutu divino
repudialur, et a Deo percussus legitur [uisse hoc percussus est.
modo: Ilinc etiam de Maximo h Episcopo in Constnnti-
nopolilana Synodo slatultim est, sub Damaso Papa,
C. IX. Anastasius a Deo reprobalus, nutu divino c. 6. 69:
percussus esi.
6* C. X. Qum circa indisciplinatosprwlatos, vel ab eit
Anastasius 8 11., natione Romanus, fuit lem- geruntur, in irritum revocentur.
poribus Tbeodorici regis. Eodem tempore mulli Propicr totius indisciplinalionis ejus doclrinam,
clerici ei presbyteri se a communione ipsius abcge- quoeConstanlinopoli orta est, sialinn est, ne Maxi-
iniit •', eo quod communicasset sine concilio epi- mus fuissc aut csse jam puieiur episcopus, neque
scoporum vel presbyterorum et cleri °8 cunclae hi, qui ab eo sunt ordinati, qualenicunque gradutn
ecclesiaecatholicoediacono Thessalonicensi, nomine clericaius obtincanl; omnibus scilicet, quae circa
Pholino, qui communicaverat Acacio; el quia voluit euin, vcl ab eo gcsta sunt, in irrilum revocatis.

DISTINGTIO XX.
GRATIANUS. B cmlorum : in altera dans ei sciemiam discernendi
I. Pars. Decretalet itaque ep>slolmcanonibus con- inler leprum el lepram, in allera dans sibi polestatem
cilioram pari jure exwquantur. Nunc autem quwritur ejiciendi aliquos ab ccclesia, re/ recipiendu Qutim
deexposilionibus»sacrwscripturm,anexwquentur, an ergo quwlibet negotia finem a&ipiant vet in absoltt-
subjiciantur eis ? Quo enim quisque magis ralione tione innocenlium, vel in condemnatione delinquen-
nititur, eo majoris aucloritatis ejus verba esse viden- :ium, absolttlio vero vel condemnalio non scienliam
tur. Plttrimi oulem tractalorum, sicul pteniori gratia tanium, sed etiam poteslalem prwsideniium deside-
tancti Spiritus,ita ampliori scientiaaliis prmcellentes, ,rel; apparel, quod divinarumjraclatores tcriptura-
rationi magis adhwsisse probanlur, Vnde nonnullo- rum, elsi scientia Pontificibus prwmineanl, tamen,
rum Pontificum conslilulis Auguslini,' Hieronymi quia dignitalis eorum apicem non sunl adepli, insa-
atque aliorum tractatorum dicta videnlur esse prm- crarum quidem scripturarum exposilionibuseis prw*
ferenda. ponunlur, in cattsisverodefiniendh secundum posl eo*
II. Pars. § 1. Sed aliud est causis lerminum im- locttm meremur.
ponere, atiud sacras scripturas diligenterexponere. Vnde Leo Papa IV. scrifcif Epitcopis Britanniw *:
In negotiit definiendis non solum est necessaria
tcienlia, sed etiam potestas. Vnde Christus diclurus C C. 1. Aliorum tcripiurw Romanorum Poiitificum
Petro ' : Quodcunque ligaveris super lerram, erit decretis non sunt prmponeudw,
Jigalum el in coelis, elc, prius dedil sibiclaves regni De libellis et commentariis aliorum non couvenit
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. IX. 8 Anastasius : Caput hoc habelur quidem fivovizokstytvop.ivn;.'I1O"TE f«ifi MafjtjiovE7rto"x07rov
fi
tomo secundo conciliorum in vitn :
Anaslasii sed ysviaQut,ri tlvai, p-ms Toufnup' auTOu^StobTOvn^svraff
csse omninoconfictum, cum"exmultisaliis argiimen- SVOtWSflTTOTt fiuQp.& 7TKVTWV
x).»)J0OU, XalTWV TZSplUVTOV
tis, tum ex boc manifeste ostenditur, quod Acacius xat Ttuvitup ctuTDU ysvoiuvurvuxvpovtvTort,t(l CSt: l)e
(sicut Nicepliorus lib. 16. c. 12, et Evagrius lib. 3. Maximo Cynico, deque iis rebus, quw nullo ordine
cap. 18. etseqq., ct clarissime Anastasius Biblio- circa ipsum Constanlinopoli gestm sunl. i Neque
thecaritis in Chronologia lestantur) tempore Fcli- Maximum aul [uisse aut esse episcopum, neque eos,
cis III. obiit, cui successit Gelasius, et Gelasio Ana- qui ab ipso sunl ordinati, in uiio cleri gradu censen-
slasius, qui initio epistoloe suae et c. 1. ad Anasta- dos; omnibus,quw in ipso el ab ipso facta sunt, infir-
sium imperalorem, Acacium morluum jam et nnle mutis. i Ac de eodem Mnximo, quod niinqiiam fue-
judicem Chrislum una cum Fclice adslare scripsit, ril cpiscopus, cst locupletissiinum testtmonium in
ut Gelasius quoque ante ipsum scripserat, et habe- episloia Hadriani Papae, scripla Basilio imperatori,
tnr infra 24, q. 2. c. nec quisquam. Quomodoergo D quaehabeturaclioneprima VIII. synodi manuscriploe,
potuii Auaslasius de eo revocando traclare, qui jam qu« est penes Cardinalcm Sirlelum. Citans enim
obieral ? Leonem primum ait: Vicit enim aliitona tuba, san-
•>De Maximo : ex verbis luijus canonis , prae- ctus videlicetsedis aposloitcw Papa Leo, cujus sen-
serlim graeciset inierpretaiione Balsamonis, ac vila lentiam quicquid ubique calkolicum est vetut cmleste
Gregorii Theologi per Gregorium Presbylerum de- miraculum celebral el veneralur oraculum : Quum
scripla, el aliis ex locis (taiuelsi Theodoretus vide- swpe quwslio de male acceplo Itonore nascalur, quis
tur pariim diligenter hoc iraciasse) apparet, hunc ambigat nequaquam islis esse tribuendum, quod non
Maxunum nuiiquain fuisse episcopum, ac propterea docelur fuisse collalum? Neque en.m inier Pholium
recie statui, luiiluui abeo potuisse imprimi ordinis mcechum,et Muximum Cynicum a synodoll dam-
cbaractcrem, quod non eral deAcacio assereiidum. natum, vel inter ordinationes Itujus el iltius, distin-
Verba graeca hujus canonis baecsunt: Utpi t,iaS,itnov ctionis aliquid esseconvicimus.
voOxwtxour.ai xnt xav' auxovaraljta» ri; iv Koivaxav-

DIST. XIX. C. IX. •• Ex Pontificali Romano recle laudatur ab Ivone Decr. p. 14, c. •• 40. «' ejecerunt,
Ivo. — erexerunt: orig. 6Sclericorum: Edd. coll. o. •— ap. Ivonem esl: siue eorum. Conc. Coiistanl.
I. hab.A. 381. —inColI. Hisp. capitis inilium hoc est:* De MaximoCynico philosoplto et totius, etc
DIST.XX. Pars I. ' exposiloribus: Ed. Bas.Pars II. •
Malth. c. 16, v. 18. | Ep. 11. s. 6, scr. A. 850.
— Aiiselin. 1, 3, c 123. lvo Pan. I. 2, c. 118. Dccr. p. 4, c. 72, Deusdedil p. 2. Polyc. p. 3, l. 20.
Ii5 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXI. 114
sliquem * indicnre, et sanctorum concilioruro cano- A quatuor evangelia utililer et eflicacilcr ad eJTectum
nes relinquere vel decretaliuro regulas, id esl, quae suuin relinere vel credere probatur.
• babentur apud nos simul cum canonibus "; Quibus C. II. Corripiendi sunl, qut decrela Romanorum-
'auteni* in omnibus ecclesiasticis ulirour judiciis, Pontificum non Itabent, vel non observant.
Item Nicolaus I. Photio, in epistola, cttjus iniitum
*sunt canones* ' apostoloruro, Nicaenorum, Ancy- la . »
est: « Posiquain B. Pelro
ranorum, Neocaesariensium.Gangrensium, 'Antio- Si decreta Romanorum Pontificum non habetis,
chensium, Laodicensium ,a Constaiitinopoiitanorum, de
Chalcedonensium Sardicensium neglectu atque incuria eslis arguendi. Si vero
Epliesinortim , ,* ,
b habetis el non observalis, de lenicritatc estis cor-
Africanensium, Carlhaginensium ', et cum illis et increpandi.
ripiendi
regulac proesulum Romanorum, Silvestri, Syricii, C. III. Ad quos sit recurrendum, quum satrm Scrir
lnnocenlii,Zosimi,Coelestini, Leonis, Gelasii,Hilarii, plnrw aucloritas non occurrit.
*
'Symmachi ,* Hormisdoe, "Simplicii* et Gregorii Item Innocenlius APapa ".
junioris. Isti oninino sunt, et per quos judicant epi- De quibus causis nulla solvendi Iigandique aucto-
scopi, et per quos episcopi simul judicantur' et ritas in libris vcleris leslamenli, quatuor evange-
Clerici.Nam si tale einerserii vel contigerit inusita- fj; liorum ciim tolis scriplis aposlolorum appareat, ad
lum negotium, quod minime possit per istos definiri, divina recurre u scripta graeca. "Si neque in illis,
ttinc sijilorimi qtiorum meministis dicta Ilieronymi, canones • aposlolicoesedis inluere.* Si nec in illis,
Auguslini, Isidori vel ceterorum siroiliter sanctorum ad calliolicae ecclesioehistorias catholicas, a doclo-
doctorum- similium reperta fuerint, magnanimiler ribus catholicis scriplas, manum mitte. Si nec in
sunt retinenda ac pronuilganda, vel ad apostolicam illis, sancloruin exeinpla perspicaciter rccordare.
sedem referendum • de lalibus. § 1. Quam ob cau- Quod si omnibus bis inspeclis hujus quaestionis qua-
sam luculenlius et mngna voce pronunciare non lilas non lucide invesligalur, seniores provinciae
limeo : qtiia, qui illa, quae diximus sanctorum Pa- congrega et eos interroga. Facilius namque inveni-
trurti stattila, quse apud nos canonum n nomine lur, quod a pluribus senioribus quaeritur. Verus
praeliiulanttir (sive sit *ille*episcopus, sive clericus, enim •' reprimiissor Dominusait 16: Si duo ex vobis
sive laicus), non c indiflerenter recipere convinci- vel tres eonveniunt super ierrani in nomine meo, de
tiir, ncc catholicam et apostolicam fidem, nec sancta nmni re quamcunque petierint, fiet illit a palremeo.

DISTINCTIO XXI.
GRATIANUS. G sacrorum canonum et decretorum Pontificum sunt
I. Pars. Decretis ergo Romanorum Pontificum el summi Ponlifices et infra prmsules ac reliqtti sacerdo-
tacris canonibut conciliorum ecclesiastica tiegotia, ut tes,quorum inslituiio inveteri testamenloest inchoata,
tupra monstratum est, terminantur. Minittri vero et in novo plenius consummata.§ 1. Summi enim Pon-
NOTATIONESCORRECTORUM.
• DIST.XX. C. I. o Sunt canones : Indicat cnnones ar.cipiat, quod suis locis iudieabilur. Et de hac iinica
cl regulns, ex quibus conslal corpus vel code*ca- Carihaginensi synodo intelligenduin est, quod ha-
nonum, de quo in proefatione dictum est, quo Ro- betur snpra dist. 16. c. prima adnotatio, vers.
mani Ponlifices proesertim in judiciis utebantur; in seplima, quod hic deciaranduro dilattim fuit.
' c
quo codice sunt canones lanttim, non synodalia Non indi/fcrenter: Anselmus,Deusdedit etGrego-
gesla, ut superius Nicolaus in c. Romanorum, 19. rius Presbyter in Polycarpo babent: qui eadem in-
distinct. scripsil. differenter non recipil, ipse se convincit, minime
b Carthaginensinm : In codice canonum uniea est calholicam et apostolicam fidem ad effectum sua
synodus Carlhaginensis, conlinens canones triginta relinere sahtlis.
tres, qui ex variis conciliis Carthagini babitis col- D C. III. ». Innocentius : Capul boc non est inier
lecti fuerunl. Eos canones sedes apostolica videlur epistolas Innocenlii primi, quae niullae exslant: ue-
probasse, et usa eis esse, qiiando in codicem canc*- que vero Innocentii secundi esse potest, qiium anlc
num referendos curavit. Eosdem eiiam Graeci, quo ipsum scripserinl Burchardus et lvo, a quibus liuc
ordine apud Lalinos habenliir, cum aliis praeterea ipsum cilatur.
muliis Alricanarumsynodorum conjunctos inlinguam 'Conones: Verba baec, quaeapud Gralianum dee-
siiam verterunl: et hi ipsi sunt, qnos iisdem nume- rant, sunt apud Burcbardiim et lvonem el Polycar-
ris Anselmus, Burcbardus et Ivo citant: quamvis pum, in quo Polycarpo habentur hoc ipso loco, in
Gratianus intcrduin quidem his utatiir, interdum quem sunt restituta.
vero ex singttlis Carthaginensibus conciliis canone*

DIST.XX. C, 1. * aliquos : Edd. coll. o. "cnm illis in canone : orig. ap. Mansi. 1.14, p. 884. — Ans.
Ivo. • id est; Edd. coll. o., cuin Ivone el orig. — canones, qui dicunlur, app.: Ans. ' Concilia Constant.,
Eph., Chalc, Afr. absunt ab Anselmo, neque pontificum quaesequniur nomina apud illum leguntur. ab
est ab orig,; legiintur tamen de Gregorii decrelalibus epp. iiouuulla ead epist. c, 5 ex quo ipsum
nomen huc videtur esse iranslatum. * judicant : Bohm. 10 referatur : Ivo. —Edd. coll. o. " ca-
nones: Ivo. — Ed. Bas. = C. H. " scr. A. 862. In Edd. coll. inscribitur capiti: Clero Constantinopol.
— Coll. ir. p. p. 1, t. 62, e. 16. =C. III. 13Fragmentum incerli aucloris el leroporis. — Burch. I. 5, c.
128. Ivo Decr. p. 4, c. 70. Polyc. 1,7, l. 3. u recurraiur : Ed. Bas. '* eliam : Edd. coll. o. *• Matih.
c.18, v. 19.
'
115 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XXI, 116
'
tiftces el minores sacerdoles a Deo sunt instiluli per A Matthias sorte eleclus esl, quem primum per apo-
Moysem ', qtti ex prwceplo Domini Aaron in sum- slolos legimus ordinatiim. K).Apo;enim graece, sors
intim pontificem, filios vero ejus unxil in minores sa- laline *-vel heredilas diciur. Proplerea ergo dicti
cerdotes. Postea vero David, quum minisleria domus sunt clerici, quia de sorle Domiiii sunt, vel quia
Domini ampliaret, janitores el cantores instituit. Domini 9 partem habent. Geuernliter auteni clerici
Porro Salomon quemdam modumexorcizandi invenil, nnnciipnntiir omnes, qui in ecclesia Chrisli deser-
quo dwmones adjnrati ex obsessis rorporibus pelle- vitiiil, quoi uin grudus el noniina sunl hoec: Osiia-
bantur; huic officiomancipati exorcislw vocali snnt, rius, p>alniisia, lector, exorcista, acolylhus, sub-
de quibus Dominus in evangelio *: Si ego in Beel- diaconus, diaconus, presbyter, episcopus. §1. Ordo
zebub ejicio doemouia, filii vesiri (videlicel exor- episcoporiim qiiadripartilus 10cst, id esl in patriar-
citlw) in quo cjiciunl ?//a.-c omnia in ngvotesidmenio cliis, arcbiepiscopis, metropolitanis alqtie episcopis.
ecclesia imilata habet janituret suos, quos osliarios § 2. Puiriarcha groeca lingua sumnius Patrum in-
appellamus. Pro cantoribus lectores et simul canlores lerpretatur : quja priipum, id est apostolicum *
insitluil. Exorcislas aulem nomine antiquo el officio retinet locum, et ideo, quia siiinino hpnore fungi-
permanenle recepil. Pro filiis vero Aaron omnes infra lur, lali noniine censelnr, sicut Roroanus, Anlio-
sttmmum pontificem sacerdolium administrdntes sunt B chenus et Alexandrinus. § 3. Archiepiscopus
consecraii. § 2. Inter eos quwdam discretio servala graeco dicilur " vocabulo, quod sit summus episco-
est, iti alii appellenlux simplicilex sacerdoles, alii porum, lenet enim vicem apustolicam, et pra?sidet
nrchipresbyleri, alii chorepiscopi, alii episcopi, alii taro meiropolilanis qiiam celeris episcopis. § 4.
aichiepiscopi scu melropolitae, n(ii primates, alii Melropoliiani autem a mensura civilatum vocatHur,
pniriarchoe, atii siimnii Ponlifices. § 3. Horum singulis enim proyinciis pra-emincnt, quorum auclo-
discrelio a genitlibus maxime inlroducta est, qui suot ritati el dociiinae ceteri sacerdoles subjecli siint,
flamines aliossimpliciter flamines, alios archijlamines, sine quibus nibil reliquos agere licet episcopos-;
alios protoflamines appellabanl. Simpliciter vero solliciludo enim tolius provincioe ipsis commissa esl.
majorum et minorum sacerdotum discretio in novo § 5. Omnes aulem supcrius designati ordines unp
lestamento ab ipso Cltristo sumpsit exorditim, qui XII. eodenique vocabulo episcopi nominanlur; sed ideo
aposiolos lanqtiam majores sacerdotes, et LXXII. privalo nominc quidam uluntur, propler dislinctio-
disciputos quasi minores sacerdoles inslilttil. Pelrum nem poteslalum , quam singulariter accepertint.
"
vero quasi in stimmum sacerdotem elegit, dum ei § 6. Patriarcha Palrtnn priuccps : Ajs^wv ls enim
prw omnibus el pro omnibtis claves regni- cmlorum princeps : inde 13arcbiepiscopus princeps episcopo-
G ' sicut *
tribuit, el a se petra Petri sibi ncmeu imposuit, alque riim, melropolilaiius a mensurn civilatum.
pro ejus fide se specialiter rogasse teslattts est, ei ul § 7. Epistopatus autem vocaljtiluni inde ducium l>,
cctcros confirmaret sibi tnjunxit dicens •: Ego rogavi quod ille, qui efficitur " episcopus, siiperiniemlai, 6,
pro te, Pelrc, ut non delkiai fides tua, ct lu ali- scilicet curam gcrens subditorum : sxojrstv enim
quando conversus confinnafralres tuos. Ilanc eam- groece, latine inlendere dicitur. Episcopi autem
dem formam apostoli seculi in singulis cirilalibus groccc, laiinc speculatores interpretantiir; nam spe-
episcoposel presbyteros ordinaverunt. Levitas autem culalor est proeposilus in ecclesia dictus, eo quod
ab apostolis ordinatos legimus, quorum ntaxiinus fuil spcculetur, et perspiciat populorum infra se posilo-
B. Stephanns *; subdiaconos el acolijlltos procedente rum mores et vitam. § 8. Pontifex princeps sacerdo-
iuni est, quasi via sequentium. Jpse ct summus
temporeecclcsimsibi constilttit.
De his ila scribil B. Isidorus lib. VII. Etijinol '. sacerdos, ipse el poniifex maximus nuncupaiur. Ipse
cap. 12. itomina illorum el nominiim causas e.rpo- enini eflicil sacerdptes alque Levitas: ipse omnes
nens, ila inquiens. ordincs ccclcsiaslicos disponit: ipsc quid unusquis-
C. 1. Vnde nomina ecclesiaslicorumgraduum su- que facere dcbeal ostendil. Anlea aitleni qui reges
mantur. D erant " ct ponlifices erant. Nam niajorum 18haec
Cleros 6 et clericos hinc appelatos credimus, qttia crat consucludo, ut rex essel etiam sacerdos et
NOTATlOfSESCORRECTOUUM,
DIST.XXI. C. I. a Aposlolicuin: Antea legcbatur : suitt apostoti, pro ipso tamen principilatu sola apo-
post apostolicum. Restiluta est vera Iectio non moilo stotorum principis sedes in auclorilate convaluil, quw
c.x Isidori el veterum exemplarioriim Graliani fide, in uibus locis unius esl. Ipseenim s.ublimavittedem,
sed ex ipsa ab Isidoro allnla ralione, qui Romanum, in qua eliam quiescere et prwsenlem vitam finire
Anuoclienufiiei Alexaiidriimm palriarchas propterea dignalus esl. Ipse decoravil sedem, in qtta evange-
vocat, quia apostolicum locum lenent. Iloc idem lislum discipnlum misil. Ipse firmavit sedem, in qna
B. Gregqrius lib. 6, episl. 37. scribens Eulpgio Ale- septem annis, quamvis discessurus, sedil. Alque hoc
vandriiio declarul liis vetbis : Itaque qtium multi idem ail Anaclelus, c sacrosancta. Infra dist. 22.

DIST. XXI. Pars I. • Exod. c 28, 1 Paral. c 25, et 2, c 23. * Luc. c 11, v. 19. • Luc c 22,
v. 32. * Acl. c 6. * ef. Isid. de oflic 1. 2. = C. I. Raban. de instit. cler. 1. 1, c 2. • ex Augu-
stin. in Psalni. 67. 'Act. c 1. " abest ab Isid. ? Dominum : ib. 10 : Raban. "
13 triperlittis •*interpre-
tatur: Etld. coll. o. ls latine, princeps : eoed. abesl ab Isid. el Ed. Bas. dicfimi;
,5 upyjtv enim grwce. 16 "
Edd. coll. o. superefficittir : Isid. ex August. De Civ. Dei 19, c 19. pontifices el rcges erant:
Edd. coll. o. " e Serv. ad JEII. 1,5. v. Rex Anius.
117 DECRETI PARS PRIMA. D!ST. XXI. 118
ponlifex. Unde et Roroani unpeialores pontilices; A quidam leclores ita miserubiliter pronuncienl, ut
dicebantur. $ 9. Vales a vi menlis appellalus " cst; ; quosdani ad lticium lamenlaiioneinque compellant.
"
cujus significalio muliiplex est: nam motlo saccrdo- lidcm ctiain el pronunciatorcs vocanlur, quod porro
tem, modo proplietam significal, modo poclam. annuiiciciit. Tania cniin ct taro clara erit*'eorum
§ 10. Antisles sacerdos diclus est", quod anicstnt: : vox, ut quanivis longe positorum aures adimpleant.
primus est cnim in ordine Ecclesioe; suprn se: § 16. Cantoraulem vocaius. quia vocem modulatur
iiullum habet ". § 11. Saccrdos autem nomeii habctL in canlu. Ilujiis duo genera 3Sdicuntur in arte mu-
compositum exgrocco et l.itino-, qunsi sacium dnus;; sica, siciu ca docli homines laiine dicerc potuerunl,
sicul enini rex a rcgendo, ita sacerdos a sncrifi- pr;pce:itor ct succcntor : proecenlor scilicet, qui
cando"vocatiis est: consecrat cnim et sacrificat". vocem prxmittii in cantu, succcntor nulem, qui
Sacerdoles autem gentilium flamines diccbaiiiin*.Ilii stibscqucnlcr caneiulo rcsponJct. Concenlor aulem
ih capite habebant pilcum, in qiio eral brevis virga,, (licitur, quin consonat; qui aiiiein non consonat nec
desuper babens lanae aliqtiid, quod, quiiin proptcr concinit, nec cnr.tor ncc concentor erit. § 17. Aco-
oesiumferre non posscnl, iilo * tanliini capua rcli- lylhi *' grsRt-e, lalinc cerofercrii dicunlur a depor-
gare cceperunt; nam nudis penilus cos eapiiibus; tandis ecreis, quaiulo •' Icgcudum cst cvnngelium,
incedere nefas crat. Umle a filo, quo tilelir.iilnr,, ' aui sacrifit-iiiin oflcrciiduro; tunc cuni accendun-
flamincs dicti sunl, qunsi filamines. Vcrum fcstisi iur liiniinaria ab cis, ct dcportanlur, non ad cflugan-
diebus, filo^deposito, pilettroitnponebm.t pro sacci - das lenebr.is, diim sol codein icmpore rutilet, sed
dotii cininentia. § 12. Presbyter grsece, latine senior ad sigiuim la-lilia: derooustranilum, ut sub typo
inlerprctatur; non modo pro oei**level decrepi:.! liiiiiinis corporalis illn lux osicndaliir, dc qua in
seneclulc, scd etiam proplcr bonorem ci digiiiinicm F.vancelio *• legiiur " : Erat htx vera qum illuminat
quam ncccperunt, presbyteri noiniiiatitur: iindo b omnem hominem venientcmin hitnc mundum. § 18,
" et
apuil t-eteres iidero episcopi ci presbyteri lue- Exorcisia; ex groeco in latinuro adjtiranles sive in-
runi, quia ijlud nomen dignitatis csi, cl nnn * ,eia- trcpautcs vocaniur, invocaiil enim super calechu-
tis. Ideo aulcm et prcsbyteri sacerdotcs voeantur, ineiios, vcl supcr cos qui babenl spiriuiin immun-
quia sacrum dant, sicul cl cpiscopi; qui lirci siiit iluin, iioinen Douiini Jcsti, adjurnnics per eum ut
sacerdotes ", lamen ponlificaltis apiccm non habcnt, cgrcdiniur ab cis. § 19. Osliarii, idem et janitor.?s,
qtiia siec chrismatc frontem signant, ncc Paraticium qui in Vcicri Tcsiamcnlo electi siinl ad custodiani
Spiriium dani, quod solis deberi episcopis lc- lio lcnipli, iil noii iiigrcdcrctur in iiiud imroundus'" -
Acluum " apostolorum demonstrat. § 13. Lcviioeex r( in omni re. Bicii **aiitcm osiiarii, quod praesin.t
noniine auctoris vocali. DuLevi eniin Lcviiaaexorii ostiis tcmpli. Ipsi " cnim tcncntcs clavem om.iia
sunt, a quibtis in templo Dei mystici sacramenii intus cxtraquc ctiatodiuni, atquc intcr bonos et mn-
ministeria cxplebanlnr. Hi groece diaconi, latine los habentcs judiciiim, fideles rccipiuni ct rcspuiuu
ministri dicnntur, quia sicut " in sacerdole conse- inlidelcs.
cratio, ita in diacono ministerii " dispensatio habe- C. II. liomana Ecclesia a Christo primalttm accepit.
tur. § 14. Hypodiacones graece, quos nos subdiaco- Item Annclctus «rf episcopos liatiw, epist. II *.
nos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subjacent In Novo Tcstamciuo post Chrisium Dominum a
praecepiis et ofliciis levitarum. Oblaliones enim in Petro sacerdolalis ccepii ordo, quia ipsi priroo pon-
tcmplo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt , et lcvitis tificatus in Eeclcsia Chrisli dalus cst, Doniino di-
s.uperponendasallarihus defuerunl; hiapud llebroeos ccntc ad CIIID**: 7"« es Petrus, ei super hunc petram
Nalbinaei '• vocanlur. § 15. Leciores a legcndo, mdificabo Ecclesiam meam, et porlw inferi non prw-
psalmislaea psalmis cnnendis vocati.- illi enim proe- vatebuni advertus eam : ei libi dabo claves regni cmlo-
dicant populis quid sequanlur; isti canunt, ut cxci- rum. Hic crgo ligandi atque solvendi polcslatcm
tent ad compunctionero animos audienlium ; Ijcet ct D I primus accepit a Domino, primusquo ad fidcm popu-

NOTATIQNES CORRECTORUM.
t Vnde et apud : Restiluta haec sunt in Iocum apud Hieronymum in cpisl. 83 ad Occaniitn; sed ob
Riiuiii, quo loco habentur apud Isidorum. glossaro non esl mutatum.
" Et non mtalit. ln originali est: hoc wtatis, et ita

DIST.XXI. C. I. •• dictus : Ed. Bas., " ab eo qttod : Edd. coll. o.—Isid. "Ed.Bas. ndd. exglossa : sive
latinesacerdux, "tanctificando : Isid, "sanclificai: id. **filum incapile:Edd. coll. o. " in Edd. coll. o. hrec
in line § legunlur. "ex epist. Innoc 1 ad Decenlium, c.3. "ib. c. 8. "ex Hieronyroi cpisl. ad Riislicuiii
Narb. de septem gradibus. " mysterii: Isid. 30Anathanei: Ed. Bas,—Natltanei: Edd. rel. 31populo : Edd.
col. o. pr. Arg. Bas., Nor. " abest a Boehm. *' ex Aug. in psnlni. 87. 3*Ivo Decr., p. 6, c. 8. "exHie-
ron. ep. adv. Vigilantium " add. : Christi : Ed. Bas. " Joan. c 1, v. 9. 3*add. : spiriius : Ed. Bas.
39add. tunt : roissa voce : auiem : Edd. coll. o. *° ex dicta ep. llieron. ad Rustifiim. =C..ll. *! Ep.
Pseudoisidori, et in hoc cap. quidem| auclor potissiroum imitauis est Isidorum in lib. 2 de oflic, c. 5. —
Ans. 1.1, c I et 7. Burcli. 1. 1, c. 1. Ivo Pan. I. 3, c. 82 Decr., p. 5, c. 1. *»Matth., c. 16, v. 13.,
•119 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXI, m
lum virtule *uae pisedicationis addu-xit.Celeri vero *\ Sola ergo ' polior inleriorein convenlenler absolvit.
nposloli cum eodcm pari cousortio bonorem et pole- Hinc liquido provideiur, quia quem npn potest ab-
staiem acceperunl, ipsumque principem eorum esse solvere, nec potest judicio inferior potiorem Iigare.
voluerunt, qui eliam, jubeiite Domino, in lolo orbe Et infra : Unde Prophela8,ail: Nuuquid glariabitnr
d spersi F.vaiigeliuropraedicaverunt. §1. Ipsis quoque securis contra eum qui secat ("n ea ? aut exallabilur
decedentjbus in locum eorum siicccssertiut episcopi, serra contra eum qui trahii eam? His ita ex divina
*
qnorum ordinatio praeiaxaio **debet fieri ordine et Scriptura et pmbabilium Patruro docirina * com-
modo, quos qui recipit el verha eorum, Deum reci- meiiioralis, sole clarius exhibuimus, non posse
pit: qui autero spernil **eos, eum, a quo missi suiit qiiemquain, qui minoris auctoritatis est, eum qui
etcujus legaiione fuiiguniuiyspernii, et ipseindtibi- inajoris potestalis est, judiciis suis addicere, aut
tanter speiiietur a Domino. § 2. Videntes *-•autero piopriis defiuiiionibus subjugnre.
ipsi aposloli messem esse multam et operarios pau- C. V. De eodem.
cos, rogaverunt dominum megsis, ul mitlerct opera- Idero eadem episiola ".
rios in inessem suam; inde ab eis elecli sunt LXXH*• Nolite nos existimnre facta cujuscuoque proxjmo-
discipuli, qtiorum lypum gerunt presbyteri alque in ' rum noslrorum, quae sunt digna reprehensione,
eorum locum sunt constiluli in ecclesia. " velle defendere, sed
quod ita velimus filios circa
C. III. Primatum Romanm Ecclesim non aliqua tyn- spiritualem palrero, et discipulos erga magisirum
odus, sed Cluislus instiluil. devolos ac sobrios esse, ut niilla penitus lemeriiate
Idem Gelusius urbis Ronue episcopus omnibus ad eorum vitam, ut non dicam "• dijudicandaro, sed
urthodoxis *'. nec saltem tenuiler reprehendendam prosilianl.
Quamvis universoe per orbem Catholicae Ecclesiae C. VI. Inferiores majoribus nec benediceret nec male-
unus thalanius Christi s>nl, sancla lamen Romana, dicere possunt.
calliolica el apostolica Ecclesia nullis synodicis Idem Nicolaus papa eadem epistola '*.
constilutis cetcris ecclesiis praelata est, sed evan- Denique si in epislola legimus ad Hebrxos, quod
gelica voce Domini et salvatoris noslri prima- minor a majore benedicilur, restat profeclo, ul exi-
tum oblinuil. Tu e* Petrus (inquiens) it super hanc genie rat,ione etiam maledicalur. Siquidem boec
petram mdificabo Ecclesiam meam, ' el portm inferi *ulique* praenoscenles periculosa lempora illi qui
non prmvalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves ante nos fuerunt, providam in ecclesiis consuetudi-
regnt cmlorum: et quodcunque solveris super lerram, nem iradiderunt, hodieque in Romana Ecclesia, q«a>
erit sotutum st in cmlis'. Cui data est etiam socieias magislra est omnitim ecclesiarum, impraelermissa **
Lcatissimi Pauli, vasis eleclionis, qui non diverso '" servatur, ita ut nullus sacerdos, majore suo non
"6
(sicut liaerelici garriunt) sed uno tempore, uno eo- innuenle consacerdote, cuilibel rei benedictionem
deinque die, gloriosa morte cum Pelro in urbe Roma, dare nitalur ; sed et anterior slans ad pronuncian-
subCaesare Neroneagonizanscoronatuscst, etpariter dam aliquam leclionem, benedictionem quidem
supradictam sanctam Romanam Ecclesiam Chrislo postulal, sed ei quilibet inferior non audet peniius
Domino consecrarunt, eamque omnibus urbibus iu benedicere. Cur hoc? nunquid benedicere peccatum
universo mundo sua pra-.sentia atque venerando est?absit. De maledicis enini, non de benedicis
triumpho prsetulerunt. Esl ergo pr,iroa Petri aposloli dicit Aposlolus ", tjuto regnum Dei non possidebunt;
sedes Romana Ecclesia, non habens maculam neque sed per hoc innuitur, quantae censurae freno inferio-
nec res quique a *• suis praepositis judicandis *• coer-
rugam, aliquid hujusmodi.
III Pars. Graliauus. In hit omnibus, quanto gradut cendi sunt, si bis nec etiam benedicendi jus ullum
celsior, tanlo major auctorilas invenilur. In majoribut penilus oblineunt.
siquidem esi regendi tt jubendi polestas, in minoribut C. VII. De eodem.
absequendinecessifas. Idem. eadem epistola '°.
Vnde Nicolaus papa I ad Michaetemimperalorem, j) Nunc autem divina inspiratione non nos pigebii.
ii( epislola cujus initium est: t Proposueramus *'. > nec nobis impossibile erit osteiidere vobis (si taroeu
ab iis qui
C. IV. Inferiorum facla superiorum sententiis obnoxia audire velilis), non posse quemquam rite
sunt. inferioris dignitalis vel ordinis sunt, judicialibus
Iitferfor sedes superiorem *' absolvere non potest. submitli definilionibus. Siquidem tempore Diocler

DIST.XXI. C. II. »* prmlacto : orig. ** respuent : Edd. coll. o. pr. Bas. Lugdd. H, III. "
Luc, c 10. Matth., c. 9. *" LXX : Ivo. =C. 111. *'Pertinet hoc cap. decr. Gelasii (in Edd. coll.
lauilatur Petagius) (dal. A. 494 vel 496) de quo supra ad c. 2, disi. 15, nonnulla sunt noiata. — An-
selm., I".1, c. 69. Burch., 1.3, c. 220. Ivo Pan., 1. 4, c. 8,Polyc, J. 1, t. 2.**Ceterum verba : cuidata, elc,
in rem suam vertil Pseudoisidor. — infr. D. 22, c. 2 (Anaclet). = II P. dal. A. 865. — In Edd. col. o.
inscribilur : Nicolaus episcopoConstant. — Coil. tr. p. p. 1, t. 62, c. 68. = C. IV, *' potiarem : Edd. coll.
o, "• entm: oed. 51Esa., c. 10. =C. V. " Coll. tr. p. p. 1, t. 62 , c.»* 69. **dicamus : Edd. coll. o,
= C. VI. ",*Ans., 1. 7, c. 154. Ivo Decr., p. 5, c. 17, p. 6, c. 355. imprwtermisse, orig. —Ans.
vol. Ed. Bas, " benedicere: orig. — Ans. Ivo. "'Gal., c. 5. *8ad suos judicandos prmpositot:—orig.
" 60Ans., 1. 2, c. 65. *vo
— Ans. lvo. judicandi coercendique: Edd. coll. o. — Bohm. = C. VII.
Pan., 1. 4, c 6, Decr. p. 5, c. 8. Polyc.J I. 1, t.20. — (In Edd. col. o. nnnc demum inscribKur : Mt-
chaeli imp.).
1?! DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXII. 122
liani et Maximiani Augustorum Marcclliiius cpisco- jA Alioquin ncephaluin liquet esse conciliiiin, ubi de
pus urbis Romae, qui poslea insignis martyr effectus tania persona agittir, et majoriini non exspeclalur.
esl, adeo compulsus est a paganis, ut in teroplum sentenlia, quum nec in causa clericoruin inferioris
eorum ingressus grana ilmris super pruiias impone- gradus solius episcopi sui judicium lanlummodo
ret: cujus rej gratia collecio numerosorum concilio poslulandiim " sit.
episcopor.ini, el inquisitioue facta hocidem pontifex C. IX. Minorum tenlentiw majores damnare non
seegisse confessus est. Ntillus lainen eorum proferre valent.
senlentiam in euin ausus est, duiii ei soepissiine Idem Nicolaus eadem epistola •».
onines perbiberent,l: Ttto ore judica causam tuum, In laiiluin baiic praesumlionemsancti Patres apud
nen nosira judicio. Et iteriun : Noti, aitint, audiri Chalcedonem delestati sunt, ut Dioscorum Alexan-
in nottro judicio, ttd cottige in tinu tuo cautam luatn, drinum anlistitem inier cetera idcirco potissimum
Et rursus : Quoniam ex te, inquiunt, justificaberit, sine ulla reslitutione damnaverint, quia in conlu-
au( tx ore luo condemnaberit. Et iterum dicuni : macia d 'permanens erga primae sedis Romanoepri-
Prima tedes non judicabitur " a quoquam. Idem in vilegium, resipiscere a suis superslitionibus, ut ser-
eadem. fj 1. Sed et quuni quidam tempore quodam varetur a prima sede apostolica, noluit: el poncns *
contra Xistutn papam teuiassent quaedam roali " B.in ccelo os snuin, et lingua ojus transeunte super
rumoris objicere, et in concilio, cui et Yalentinianus terram, exconimunicatioiiem in S. Leoncm papam
Auguslus intererat, dicium fuisset, nou licere adver- tliclavil; ita ut in sentemia contra ipsuro prolala hoc
sus Pontificem dare senienliam, surrexit idem pro- videanlur meroorare proecipue, dicenles : Quoniam
linus imperalor, et in arbitrio praefali Ponlificis tri- secundis excessibus"°priorem iniquitalem valde trans-
buit judicare judicium suum. Etenim iiulltts ponlifi- cendit:prmsumpsiienim e( excommunicationemdiclare
cum minorum vel inferiorum urbiuiu subactus judi- adversus sanclisiimum e'tbeatissimum archiepiscopum
ciis 6*inveiiitur. magnm " Romm Leonem. Numquid ibi legilur in-
C. VIII. Majoret a minoribus judicari non possunt. quisitionem fuisse faelain, ulruin juste an injusle
Idem Nicolaus eadem epislola **. ipsam " Dioscorus exconimunicniionera diclusset?
Submiilitur Ignalius minorum, inferiorum et Non plane; sed absque omni controversia boc in eo
subjcctorum deliberalionibus, quum sacris canonibus ulii sunt, quia quum esset inferior, potiorein quibus-
praecipientibuset exemplis sapclorum Pairum, sem- 'ibet conatus esl lacessere coniuineliis, tesie Ana-
per, ubi est major auctoritus, sit eunduro 66, et in tolio Constanlinopoiitano praesule, qui dicit " :
omnibus conlroversiis ad polioris sedis judicia Propter fidem non est damnalus Diotcorus , sed
actio •' dirigitur. Quod non solum a calholicis, C *- quia excommunicalionemfecit domino archiepiscopo
verum etiam ab ipsis conslul observatum haerelicis. Leoni.

DISTINCTIO XXII.
GRATIANUS. Iropoleon primalus, aut cpiscopaluum cathedras,
I. Pars. Quia ergo major a minori judicari non vel ecclesiariiro cujuslibet ordinis dignitales instituit
debet, videndumesl, quminter celeras ecclesiasprimum Romana ecclesia. Illam vero solus ille fundavii, ec
tocum; quw tecundum , vellerlium obtineat. Romdna super pelram fidei mox nascentis erexit, qui bcalo*
ecclesia (sicul supra dictum esl) primum locum inter teternoe viiae clavigero lerreni siimil et cceleslis iro-
ceteras oblinet, Aiexandrina secundum , Antiochena D perii jura commisil. Non ergo quoelibet terrena sen-
ecclesiatertium ab ea locum accepii. tentia,' sed illud verbum , per quod • coiistructtim
Vnde Nicolaus Papa II. scribit Mediolanensibus 'per est ccelumel terra, per quod denique oinnia condita
Pelrum Damianum legalum suum' ' : sunt elemenla, Romadnm fundavil ecclesiam. lllius
C. 1. liomana eccletia ceterarum primalum lenei. cerle privilegio fungitur, illins auctoritate ftilcitur.
Omues sive palriarchii cujuslibcl apices, sive roe- Unde non duhium, quia , quisquis cnilibcl ecclesioe

NOTATIONESCORRECTORUM.
C. IX- d In contumacia. Hinc usque ad verbum ponens addita sunt ex originali *.

DIST.XXI. C. VII. 61 dicerent : Edd. coll. o. ** fustificabitur : Edd. Bas. Nor. 63 non boni: orig.
Ans. e*judicio : Ed. Bas. = C. VIII. •» Coll. tr. p., p.•' 1, t. 62, c 72. J 6" ettndum este: Edd.
co!l. o. pr. Arg. Par. et'*Anlw., in quibus est: eundem. abest ab orig., pr. Edd. coll. o, pr. Arg.
et Lugdd. H, III Aniw. prmstolandum : Ed. Bas. = C. IX. *• Ans., I. 2, c. 65. lvo Pan., J. 4,
c. 6, 7. Decr. p. 5, c. 8. Pofyc, 1. 1, t. 20. * absunl etiam "ab Ans. et Ivone.— Verba : ponent,
" etc,
'• secundut excessus : Ivo. add. : ecclesim: CiL Bas. in ipsum :
sumpla" sunl ex psal. 72, v. 9.
ead. act. V Conc Cbalc.
DIST.XXlI.T. P. ' Hasc, quae apud Anselmum (I. 1, c. 64.) Nicolai junioris nomen prae se ferunt, lia-
bcntur in epist. Pelri Damiani ad Hildebrandum, quae inter acta3 coiiventiis Mediolanensis ( h. A\ 1058".)
exstat ap. Mansi tom. 19. = C. I. ' atld.: Petro : Edd. coll. o. quo : Aus,
123 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXII. 124
jiis simm dotrahit, iiijtisliliam facit. § 1. Qui nulcm A cst ccclesii beneiicio Romanaeeoclesiae', quam (ut
Itomana? ecclesiae privilegium ab ipso siimmo om- memoratum est) bealissimi Petrus el Paulus suo
niuin ecclesiarum capilc Iradilum auferre conaiur, marlyrio consecrarunl. § 3. Secunda autem sedes
bic prociildubio in hoeresim labitur; el quum illc apud Alexandriam B. Pelri nomine a Marco, ejus
voc.eiur* injuslus, liic est ' procul dubio * dicendus discipulo alque evangelista , consecrala est' quia »
haerelicus. Fidcm quippc violat. qui ndversus illam el ipse in ^Egyptopriroum verbum verilalis, direclus
ngit, quae maier esl lidei : et illi coulumax inveni- a Pelro, praedicavit, et gloriosum suscepit mariyrium
tnr, qni eam cunctisecclesiis practiilissecognosriiur. cui venerabijis successil Abilius.* § 4. Tertia vero
Et infra ; § 2. Unde.ei ipse S. Ambrosius se in oro- sedes apud Anliochia,m ejusdem, * id est * B. Petri
nibiis scqui magislram sanctam Romanam profitetur aposloli nominc habetur honorabilis : quia 10 illic,
occlesiam. pritisquam Romam veniret, habilavil, el Ignatium
C. II. JVonab nposlolis, sed ab ipso DoiniiiQRomaiiit episcopiun conslituit; el illic primum nomen Chri-
ecclesia primalum accei.it. slianortun * novellaegculis * exortum est. Et post
itein Anaclettis Scrvtts Christi Jesu ad omnes "
epitcopot, epitlola 111, c 5 ". puuca: § 5. Inter beatos apostolos quoedam fuit
Sacrosaucta Roinnnn el npostoiica ecclesia nonnb »r discretiopotestatis1', et licet omnes.esscnt apostoli,
Petro tamen a Domino concessum est (et ipsi intei-
apostolis, setl ab ipso Domino salvatore noslro pri- se
matum obiinuit, ' et cminentiam potestalis stiper idipsum voluerunt), ut reliquis omiiibns praeesset
uuiversas rcclesias ac lotum Chrisliani populi gre- aposlolis, et Cephas b, id esl caput et principium te-
* * nerel apostolatus; qui.et camdem forinam suis suc-
gem assecuta est, sicut ipse* B. Petro aposlolo c
dixit : Tu et Peirus, et sttper hanc pelr.am wdificabo cessoribus et reliquis episcopis lenendam iradidc-
eccletiam meam, el porim inferi non prmvatebitnlad- ruiit. Et non solura hoc in novo leslamenlo est con-
•'
«ersns eam; et libi dabo claves regni ccetorum,et qitod- Sliliilum, scd elinm in veteri fuit; undc scriplum
cst : Moyses el Aaron in sacerdotibus ejus, id est
cunque Rgaverissuper terram, erit ligatum et in cuslis; *
el quodcunque solverit tuper terram, erit totutum et p,rimiinler eps fuerunt. El pust paitca : § 6. Ilaec
in cmtis. § 1. Adhibila • est eliam socielas in eadem vero 'aposlolica sedes cardo et* capnt (ut procfatum
"
Roroana tirbe beatissimi apostoli Pauli, vasis ele- esl) omnium ecclesiarum a Doinino, et nbn ab
ctionis, qui uno die unoque tempore gloriosa mortu alio cst constiliila; el sicul cardine osliiiin regitur,
cum Peiro " sub principe Nerone agonisans* coro- sic bujus saiiciae sedis auctoritate oinnes Ecclesiaj
natus est, et nmbo sanctam ecclesinm Romnnam (Doininodispoiieuie) regunlur.
consecraverunl, aliisqiieoiiiiiibus urbibusin universo, (_ Graliau. Hac auctoritate. Alexandrina ecclesia se-
mundo sua praeseulia atque venerando iriumpbot cundtim a prima locum habere censetitr. Sed postea
praetulerunt. Et licel pro omnibus nssidua apudI in Conslanlinopolilanasynodoecclesia Conslantinopol.
Deumomniiimsanclortiineirtindaturorntio, bis laiuen, secunt/Mmt) sede apostolica locum accepit.
verbis Paulus bealissimus aposlolus Romanis proprio» Vnde in oadem Synotlo , [id est Coiislanlinop. I.J '*
chirographo pollicelur, diccns' : Testis enim mihii c 5. ita constiitiium est:
est Deus, ctti servio spiritu meo in cvungeito Filii1 C. III. Secundttma Romano Ponlifice Conslanti-
ejus, quod sine intermissione memoriam veslri [acioi rtopolilaniisobtinet locum.
semper in oralionibus meis. § 2. Prima * ergo scdesi Conslaiiiinopolitanoed civitatis episcopum lutbere
NOTATIONESCOURECTORUM.
DIST.XXII. C. II. a Quia : Hinc usque ad verb. ciunt, libro 2. eodem modo quo Annclelus accepil,
Tertia addita sunt ex originali : quemadmodum ct bis utens verbis : Igiiur negare non poles , scirfi le
alia nonnulla. D in urbe Roma Pelro primo cathedram episcopatem
i>Cepliat : ln cvangelio Jonnnis c. 1. Cepbas(quae esse collalam, in qtta sederit onutium aposlolorum ca-
vox syriaca est) cxponilur mxpo;, quod graece pe- put Petrtts ; unde el Cephasappctlalus esl. Etlsidorus
lram siguificat: idque docet eliani B. Hieronymiis in lib. 7. Eiym. cap. 9. sie de Peli;o loquitur : Cephas
comm. epist. ad Galntas cap. 2 ; neque credenduni ttictus, eo quod in capite sil consliluius aposlolorum.
estignorasse Aiiaclctum.sed voluisseeam diclioneni KeyaWenim grwce capttt dicilur. Verum npud Bur-
ad gnrcam liiigunm eo lenipore noiissimam referre. churdiim el lvouem sic hnbetur: ut reitquit omnibus
Quod fecit Cyrillus llierosolymiianus, calechesi 10, prwessel apostotis Cephas, idesl, ul Petrus principa-
in nomine Jesus, non nioilo hebruicam, sed eliain lum leneret apostolaitis.
gr;ccam illi elymologiani tribuens. Alqui hoc ipsum <•Et reliquis : lu originnli c^.l : el reliquis apostoli
nomen Cephas Oplaius Afer, anliquiis cl probatus episcopis.
auclor, quein llieronymus ct Auguslintis mngni fa- C. III. d Cnuon bic cx iis est, .^tiosapostolica Ro-

DIST.XXII. C. I. ' noietnr : id.—Ed. Bas.=C. II. » Ep. Pseiiiloisidoriann— Ans. 1.1, c. 67.(npuaqtiem
veibi astcriscis notatapariierdesideranlur). Ivo Pan. I. 4, c 2.(in quainiliumet liniscapitis
6 legunlur).Decr.
p 5, c 26. -ix pra-lalione*Nira:ni conc. in codice Quesnelli). Polyc I. 1, t. 2. 10ex Gelasio supra dist. 21,
C. 3. 'Roiii. c. 1, v. 9. '' Pan. I. l,c 5. ' Romana ecclesia : Edd. coll. o. quam," et paucis posl,
habuit : Edd. coll. o. Ans. 1. 1, c. 7. Burcb. I. 1, c 159. lvo Dehcr. p. 5, c. 269. abest ah, Ivone.
" Psalm. 98, v. 6. •*Ans. 1. I, c 67. Btirch. I. 1, c 178: Ivo Decr. p. 5, c. 294. Polyc I. 1, t. 1.
" desunt etiam in decreio Ivonis. 16Rom. Corr. hunc Conc Consi. (h. A. 381.) canonem , qui Hisp.
inierpreintioiiis csl, cx prisca desumptuin esse in margine nssenint. In illn Inmen lo<-oejus legilurian. 28.
Conc. Chalced., t!c qua re vid. Baller ad c c in opp. Leon. 1. 5, p. 555.—Pclyc. 1. 2, t. 22.
125 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXII. 126
oportet primatus bonoieni post Romanuro episco- A el" Conslantiiiopolilanoe civilatis cpiscopus, qui"
pum, propterea •' quod sit nova Boma. uliqne per canoues inier sedes ruilliim nomen acce-
C. IV. Apostolicwtedi Con°tanlinopuliianam constat pii, in communioncm reeidenspcrfidorum nondebuil
esse subjectam. submovcri?
Ilem Gregorius* Joanni episcopo Syracusano, C. VI. Conslaniinopolilnna ecclesia secundum q
tib. VII epist. 63'8.. Romana oblinel locum.
De Conslantinopolitana ecclesja qupd dieunl, quis ltem ex Vl.SynodosH» Jmtiniano cangregata,
eam dubitet sedi aposlolicae essc subjeelam? * quod cap. 36 *'
et dominus piissimus inipwalor, et frater nostcr Rcnovantesf sancli Constanlinopoliiani decrein
Eusebins •' ejusdem civitatis episcoptts assidue pro- concilii, pelimns ", ut Constanlinopoliiana sedes si-
fitentur. * Tamen si qt|id boni vel ipsa , vel aliern milia privilegia, quae superior* Roma habet, acci-
1
ecclesia habet, ego et minores meos, quosab illicitjs piat,nec nont in ccclesiaslicis rebus magnificelur,
in liono imitari sum. Slultus est iit illa; sed baec" secunda post illam exsistens, prins
prohibeo, paralus
sedes numerelur; deinde Antio-
eniin, qqi in eq se primum existintat, ut bona, qtiae quam Alexandrina
viderit, discere contemnul. ldem eidetn epist. 64.*°: chena, et pqst eam Hierosolymiiana.
Nam qnod primas Byzanzenns sedi apostolicae ilicit •^ Gratian. Hinc dalur inlelligi, quod Alexandrina
se subjici, si qua culpa in episcopis invenitnr, nescip ecclesia de secunda facla sil lertia, et Anliocltena de
quis** ei subjectus non sil; quuin vcro culpa non (eriia sil quarta : nis{ forte quis duas contendat esse
exigit ", omnes secundum ralionem liumililatis secttndas, ut Conslatttinapolilanam et Alexandrinam
aequales stitnus. parem suir (injnilatis velit locum obtinere.
C. V. Constanlinopolilanus episcopus auctgrilaie Lnde in VHI. Synodo, habita sub Hadriano Papa II,
Romani Pontificis deponitur. can. 2130.
Jtem Gelasius Paoa I. ad Fauslun} magistrum lega- C. \TI. Qnw patriarchalium sedium pximumyel
lionis ". deinceps teneat locum.
Qua traditione majoruin aposlolicain sedem in ju- Diffinimus neminem prorsus mundi potenlum
diciuro vocanl? An secundae sedis aiitisliles el ler- quenquam eorum, qui palrjarchalibus praesunt sedi-
liae, ceterique bene sibi conscii sacerdotes depelli bus, iiihonorare.auimoverea proprio throno (entare;
debiienint, et qui religionis exslilit inimicns, depelli sed omni reverenlia et hcnore dignos judicare; proc-
non debuit? Viderinl2* ergo, si alios habent canones, cipue quidem sanclissimum Paparo senioris llomne,
mitbus suas ineptias exsequanlur. Ceterum isli, qui deinceps aiileni Conslapiinopoleos palriarchain ,
'
sacri, qui erclesiastici, quj legilimi celebrantpr, se- J deinde vero Alexandriae, ac Anliochiae, ac IIicro<-
dem apostolicam ad judicium vocare nqn possuut, solymorum.

NOTATIONES,COBRECTORUM.
mana sedes a principio et longo post tempore non tem Constantinopolilano.quoil videnturei Gralinnus et
recepit: quod ex epislola 51. alias 33. Leonis Papae Anselmus, apud quem eoiiem modo legitur, voluisse,
I. atl Analolium Constantinopolilaiiuin, et aliis ejusT . adducti forlasse sinniniila illa, qiuc praeposila est
dem episiolis facile esl cuivis cognoscere; i(emque epistolae Gregorii. Auclor quidem glossae, quod Gra-
exduabusepistolis LeonisIX, unaadvcrsuspraevimp- lianum putavit sensisse , aperle exposuil.
tiones Michaeliset Leonis.cap. 28, allera aileiniulem C. VI. f Renovanies : Hic agitur de 5. illo canone
Michaelem, Sed miiiloclarius ex B. Gregorii epistola D I. synodi Consianliiiopoliianoe, de quo supra eod. c.
51. lib. 6. ad Eulogium Alexandrinum et Anastasium Conslaminopoliianm (liclum fuil. El quod allinet ad
Aniiocheiium,|atgue exepislola Nicolai 1. ad Michae- oiiines hos cnnones, qni synodo VI. iribuuntur, vi-
leiri Imp., qiiae incipit : « Proposueramus. »-Quan- demla est notalio ad c sexlam supra 16. dist.
quam Constanlinopolitani episcopi , imperatorum 8 Superior : Ita habetiir in aliquot vetustis exem-
polcnlia freli, secundum lociim patriarchalium se- plaribus : nain in vulgatis eral inferior. Graece est:
dium sibi usiirparuntj idque landem pacis et tran- Tjjf nptoSvTspa; 'Vwwo;,id est, anliquioris vel senioris
quillitatis causa [fuit lpsis concessuii), sicut in cap. Romw, ul infra c. proxiino. Omnino aiilem capiil
antiqua de privileg. Innocenlitis P. III. deelaravit. hoc longe breviusestin hacversione, quam ingraeco
_C. IV. «Hoccaput sumpium estex duabtis cpistolis excmplari, uno lantum loco copiosiits, quod Anlio-
eidem Joanni episcopo Syracusano scriptis : setl in chenaui iiiimerai sedem, cujus in graecovulgato nulla
cpist. 6,3,.,ex qua accepta est prior pajrs, agitur de nieiiiio.
Constantinopoliiana ecclesia; in sequenti vero 64. •>Nec non : Sic emendalum est ex aliquot manu-
agitur primate Byzazeno provinciaeAfricoe, iion au- scriptis, el groeco; anlea enim legebalur: non latnen

DIST.XXII.C. II'. " propler : CoII. Hisp. C. IV. •» Ep. 12,1.9. (ser. A. 599.) Ed. Maur.—Ans. 1.2, c. 65.
" In hoc nomine error librarioruni enim tum lemporis Coust. Ep. non erat; qunre noinen illud
est; Eusebius*•
nbest a codd. Gregor. meliuribus et Anselmo. Ep. 59. Ed. Maur. scr. A. eod. " add. : episeoput :
" exhjilur,: Ed. Bas. = C. V. " ser. A. 493. r- Jvo Decr. p. 5, c 9. **videanl : Edd. coll. o.
orig^.
*" Consi. vero : eoed. "
qum.: Bohm. = C. VI. *'ex *» Syn. quinisexia bab. A. so
692,—Coll. ir. p. p. 2.. 1.11,
c. 17. .*»in orig. est: opt?ojwvi. e. deeemimus. ui : Ed. Bas. = C. VII. bab. A. 869. —rTraiisJatio
canonis Anastasii Bibl. est.—Anselni, I. 2, c. 72 (70). Detistleditp. 3.
DECRETI PARS PRiMA. DIST. XXIII. »28
«7
DISTINCTIO XXIII.
GRATIANUS. A perpcnditur, si, perspeclis diversorum Patrum re-
1. Pars. Breviler qnm ititex ecclctiatlica officia sil gulis sive gestis, eliam illa B. Leonis proedeces-
differenlia monstravimus. Nunc a summo incipientes, soris nostri sententia recolatur. > Nutla ", inquit,
el usque ad ullimum gradum descendentes, qualiter rniio sinit, ul inter episcopos, habeanlur , qui
quisque eoritm debetil ordinari, saiMorum auctorita- uec a clericis sunt elecli, nec a plebibus expetiti,
tibus ostendamus. nec a comprovincialibus episcopis cum melropo-
Vnde Nicolaus Papa II' in Concitio Laleranensi». lilani judicio consecrati. i Quia vero1* sedes apo-
C. I. Decrelum Nicolai Papw de electioiipMimiui slolica cunciis in orbe terrarum praefetlur eccle-
Ponlificis. siis alque ideo stiper se metropolitanum babere
In nomine Doroini noslri et salvatoris Jesu Cbristi. non potest, cnrdinales episcopi'p'oculdubio me-
Anno ah incarnatione eiusdem MLIX. mense Aprili, tropolitani vice fungunlttr, qui videlicet eleclum
indiciione XII proposilis sacrosanctis evangeliit, episcopum ad aposlolici culminis apicem prove-
praesidente quoque reverendissiino ac bealissimo banl. § 4. Eligatur autem de ipsius ecclesiae gre-
Nicolao * aposlolico*Papa, in basilica La*lcranensia mio, si reperiliir idoneus; vel si de ipsa non in-
patriarthii, qttoecognominaiur Constanliniana, con- B venilur, cx alia assumalur; salvo debito honore
sidenlibns cliam rcvercndissimis episcopis, abbati- cl levcrenlia dilecti filii nostri Hcnrici, qui in
bus, prcsbyieris: diaconis, idem venerabilis Ponlifex praesentiaruro rex habelur, et fulurus imperator
nucloriia!e apostolica decernens de elecliono sumnii Deo concedenle speralur, sicut jam sibi conces-
PoiUifieis, inquil: § 1. Novitbeatiiudo vestra, dilee- sinius et successoribus illius, qui ab hac aposto-
tissimi fratres et coepiscopi , inferiora' quoque lica sede personaliter boc jus impetraverini. § 5.
membra 'Cbristi* non latuit, defunclo piae mcmoriae Quod si pravorum atqite iniqtiorum bominum ita
domiiio Stephano prnedccessorenostro haecaposlolica perversitas invaluerit, ut purn, sincera aique gra
gedes, ctii auctore Deo deservio, quot advcrsa per- ttiita fieri in Urbe noii possit electio, cardinales
lulerit, quod deniqne per simoniaccc haeresis trape- cpiscopi cum religiosis clericis catholicisque lai-
zitas repetitis malleis crebrisque lunsidnibus' sub- cis, licet paucis, jus poteslatis oblineant, eligere "
jacuerit*, adeo* ut columna Dei vivenlis jamiam • apostolicaesedis Pontificem, ubi congrucre viderint
pene videretur concussa* nulare, et sagena sumnii '". § 6. Plane, poslquam electio fuerit facta, si
piscaloris procellis inlumescentibus cogeretur in beKica tempestas vel qualiscuuque hoiniuuin co-
naufragii profunda snbmergi 6. Unde, si placet fra- natus inalignitatis sludio resliterit, ut is, qui elc-
ternitaii vcslra:, deberous auxilianie Deo fuluris ca- cUis est, in aposlolica sede juxta consueludinem
sibus prudenler occurrere, et ecclesiastico statui,ne inlhronizari " non valeal, eleclus tamen, sictit
recidiva' (iiuotlabsit) rnala proevaleant 8, praecavere. verus Papa, ohlincal auctorilateii) regendi Roroa-
§ 2. Quapropter instructi pradecessoruni noslrorum nam ccclesiam, el disponendi omnes facultatcs
aliorumque sanctoruiii Palium auctoritate, decer- illius. quod beaturo Gregoriura ante suani conse-
nimus alqueslutuiinus, ut, obeunle luijus Romanaj crationera fecisse cognoviinus. § 7. Quod si quis
universalis ecclesioe Ponlilicc , impriinis cardinales conlra boc nosl.rum decietuni synodali sentenlia
episcopi diligcntissiine * simul de eleclionc Iraclan- promulgatum per sedilionem, vel proesiimlionem,
tes, inox Cbristi 10 clericos cardinalcs adhibeaiit: aut quolibet ingeuio electus, aut etiam ordiuaitis.
sicque reliquus clerus et populus ad consensum sen iiiirlionizatus fuerit, aucloritate divina et san-
novae electiouis accedat, iiiiniruin prseeavenies, mi ctorum apostolorum Petri ct Pnuli, perpetuo ana-
venalitatismorbiis aliqua occasione subrepul.Et ideo themale cum suis auctoribus, iautoribus el sequa-
", religiosissimi viri praeduces sint in promovenda cibus a liminibus sanctae Dei ecclesioe scparaltis
Pomificis eleclione, reliqui autem scqnaces. § 3. abjiciatur sicut anlichrislus, invasor et destructor
Ct-ruis vero alque legiiiiuus hic • eleclionis ordo D lotius Christianitalis; nec aliqua super hoc ei

NOTATIONESCORRECTORUM.

DIST.XXIII. I. P. « Hujus decreti integrum exem- Farfensis, literis Longobardicis ante annos peno
pluin est in vetustissimo libro abbalioe monasterii quingenlos scripto, et alibi.

riisT. XXIII. I. P. ' in conc. Rom. b. A. 1059. Nec tamen desunl, qui lioc decreium, quale apud Grn-
tianinii est, corriiplum putent, de qua re vid. Itnron. ad A. 1059.—Cbronicon Farfense, in quo illud de-
Corr. Rom., legiturin Miiratorii Rer. Ital. T. II, p. 2. p. 645. C. I. ' anteriora . Pan. I. 3,
preheiiderunt
" * *
c. 1. tonsionibus: F,jd Ven. I. Lugd. I.
° subjacuit : Edd. coll. o. ' jam: Edd. coll. o., et Pan.,
*
in qua
Ot ipsa seqiicns vox concussa deest. demergi : orig. ap. Mansi. rediviva : Chron. Farf. add. : fii
: ib. ' diligenlissima : Ed. Bas. '• ipsi : orig. " abesl ab eod. •' desunt in Ed.' Bas. •' cf. •
posierMm
inf. D. 62. c. 1. •* sed auia : Edd coll. o., pr. Bas., in qua nojnleguntur. •" eligmdi : Edd. coll. o.
•• congruentius fudicavertnt: Pan. —Chron. Farf.— congruerii: Edd. coll. o., pr. Bas. — Haec,licet aliis
verbis, legtinlur in Decreto Ivonis p. 5.c. 80. " auctorizari: orig. ap. Mansi.
129 DECRETI PARS PRIMA, DIST. XXIII. 130
audientia '* reservetur; sed ab omni ecclesiastico0 A si in dogmniibus ecclesiasticis exercilalns; et anle
gradu, in quocunque ftierai prius, sine relracta- omnin, si fidei documenta verbis simplicibus asse-
tione deponatiir : cui quisquis adhoeserit, vel qua- rn:, id esi Patrem et Filium et Spiriinm sanctiiin
lemcunque tanqtiain Ponlifici reverentiam cxhihu- i- unum Deum esse confirmans, lolamque trinitalis '
crit, aul in aliquo eum defendere praesumserit, pari•i deitatem coesscntialem et consubslanlialem et coae-
sentenih " sit mancipatus. § 8. Qnisquis *° au- tcriialem " et coomnipotenlem proedicans; si sin-
lem Iinjiis noslra *' decrelalis sei)lenti;c teineratorr gulas **quasque in trinilaie personas plenum Deum,
cxsiiieril , et Ronianam ccclesiaro sua praesuni- el totns tres personns iinum Deum, si incarnalio-
lione conftinderc et conlurbnre conlra lioc staliitumi nem divinam 3" non in Patre, neque in Spiritu
" lentaveril, perpetno unatheuiate atque excom- sanclo factam, sed in Filio (antum credal, ut, qui
*
municatioiic damnelur, el cttm impiis, qui nOnresttr- eral in divinitale Dei Palris Filius, ipse Jieret
iram con- in homine horoinis malris * Deus verus ex
in
genl jndicio ", repuletur, omnipolentjs filius,
tra se senliat, el snnctoruro apostolorum Pelri ct1 Patre, homo verus ex malre, carnem ex malris
Pauli (quorum ecclesiam pr.esumit confundere),, visceribus habcns, etanimain biimanam ralioiialein,
iu hac vila el io fulura furorem seniiat, fiat "4 simuJqtie in eo veritas utriusque' 6 nnliirae, idem
habiiatio ejtis deserla, et in labernaculis ejus nonj B Deus ct hoino, una persona, iinus Filius, iinus Chri-
sil qui inltabitet, fianl **filii ejus orpliani el uxorr stus, iiiius Dominus 3', crcator 3» omiiium quoesunt
ejus vidua, commotus anioveatur ipse et filii ejus, elI et auctor, Dominus el reclor cum Patre et Spiritu
mendicent, el ejicianlttr de habitalionibus suis, scru- sant-io omniiim crealurarum; qui passus sit vera
tetttr (wnerator omnem snbsiantiam ejus, et diripianti camis pnssione *•, morluus vera eorporis sui
alieni labores " ejus,.orbis " lerrarum pugnet conlra, niorie, resurrexit vera rarnis st ae resurreciione **
eum, el cuncta elemenla sint ei conlraria, et omnium, el vera aniinoc resumptione, in qun veniel juuieare
sanclorum quiescenlium merila illum coufiindant, vivos et morluos. § 1 Quaerenduin etiam ab eo, si
ct in hac vila supcr euni aperiam viudiclam osien-, novi et veteris lestamenli, id est legis (t propheta-
dant. § 9. Observalores autero liiijus noslri dccreli rtim et aposlolorum iinum eumdemque credal au-
omnipotentis Dei gratia prolegal, et nuctorilas ben- clorem et Deum *', si diabolus non per condit 0 lem,
lorum apostolorum Petri el Pauli ab omnium pec-, sed pej arbiiriiiin *' factus sil malus. § 2. Qiiseren-
catorum vinculis absolval. dum eliam ah eo, si credat hujiis*3, qtiain gestamus,
II. Pars. Gralian. Episcopi vero el ceteri ordinet • et non allerius carnis resurreciionem, si credat
infra constituii qualiler ordinari debeunl, ex attctori- ^ judicium futurum, et recepluros singulos pro bis,
tale CarlhagiHensisconcitii IV, cap. 1, ctti inter- quae in carne gesserunl, vel pcenas, vel praemia/*,
fuit AugustinuslemporeHonorii Aitgusli, oslendamtts, si nuplias non prohibeat **, si secunda matrimonia
ab eorum examinatione incipientes. non damnet, si carnimn perceplionero non culpct,
C. II. Qitando sit examinandns, qui in episcopum si poanilenlibus rcconciliaiis communicet, si in
etigitur. baptismate omnia peccala, id esl tam illud originale
Qui *• episcopus i> Ordinandus cst, anlcn exa- conlraclum *6, quaro illa, quoe voluntnrie ndmissa
roinelur, si natura sit prudens, si docibilis ", si stntl, dimillantiir, si exlra ecciesinro catbolicani
moribus (emperatus, si vita caslus, si sobrius, si nullus salvetur. § 3. Quum *' in his omuibus exa-
seinper suis negotiis cavens 3°, si hiunilis, si afla- minatus fuerit inventus plene inslruclus, tttnc cum
bilis, si miscricors, si litteralus, si in lcge Doniini consensu clericorum et laicorum et **convenlu lo-
instructus, si in scriplurarum sensibus caiitus *', tius provinciae episcoporum, iuaximeqiie melropo-

NOTATIQNESCORRECTORUM.
C. II.l Captit hoc integrum exslal in Ordine Ro- D quarlo concilio esse praeposimm iu aliquol vetuslis*
mano, addilisad initium his vocibus : Statuta eccle- codicibus, lestaulur illi, qui lomos concilioruin
siaslica : cui siroilem lilulinn loti Carthagineusi edidcruut.

DIST.XXIII.C. I. 18add : ib.—Pan. et Ed. Bas. '*seutentiw: Eild. Bns. Lugdd. 11.III. Antw.
•• quod st quis : Edd. coll.aliqnando:
o., pr. Bns. *l add. : sanctw : Edil. coll. o., exc. Bas. " de-
aetum : Edd. Biis. Nor. " Psalm. .1. v. 5. »*Psalm. 68. v. 26. " Psalm. 108. v. 9. " add.: omnes:
Ed. Bas. " Sap. c. 5. v. 21. = C. II. **cap. 1. Slatutorum eccl. ant. np. Baller., de quibus vide supr.
ad. c 1».D. 18. — Regino I. 1. c. 448. Burch. I. 1 c. 8. Ivo Decr, p. 5. c. 6*1.Polyc. I. 2. t. 9. *» docilis;
Ed. Bas. — lvo. — In Edd. coll. o. add.: si pervigil. •' vacans: Stalnla eccl. anl. — si sempersuit negoiiit,
si hominibusaffabilis : Coll. Hisp. " cautus vet acutus: Edd. coll. d. 3* in Irinilate.: Ivo."— Baller. —
add.: unilattm: Edd. coll. o. ** cowiernam: lvo. — Edd. coll. o. exc. Bas. 3*singulamquamque pers :
Reg. — Ivo seeundum Statutaeccl. ant. el Coll. Hisp. 3" divinitatis: Ed. Bas. 36ambm: Buller. *' Deus:
Edd. coll. o. ** crealurarum : Coll. llisp. — Regino. 3»pro salttte nostru: Edd. Coll. o. *° receptione:
Edd. col. o. *' ln Edd. o. pr. Bus. add.: et Deum (demum: Edd. Lugd. II. III.) vivos ac morluos jtidicatu-
rttm. *' add.: suum: lvo. *' hujusmodi: Edd. **gloriam : Baller. *• improbet: llegino, Ivo^^apudipicm
deestvox: non), Stalula eccl. ant., Coll., Hisp. *• peccuium: Ed. Bas. — orig. pecc conirtuium: Edd.
cqll. rel. *' Apud Reg., Burch. et Ivonem haec § in epiiomen cst redacta. **ex : Coll. Hisp. —
IM DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXIII. . 152
litani vel aucl.iriinte, vel proescnlia ordineliir epi- ,\ possini digneopus Dei exereere, quain iiiultos inu-
scopus. Susceplo iu iiomiiie Christi episcopntu, uon liles, qui onus grave ordinalori adducant.
Gtin:(leleclnlioni, nce suis nioiilius *°, sed bis Palnim C. V. Si eleclo in episcopumaliqua objiciunlitr, quttr
tleliiiilionilnis acquicscat r. qde vel sex episcopi ad ejtts pitrgationem conve-
niaiit.
C. III. Quatis esse debeal clerirorum conversalio.
Item ex Concilio Carthagincnsi III. c 40 6".
Ilem Isiilorus de ecclesiasticis officiis lib. 2. c. 2 "°.
lltud staiuendum est, ut, quando ad eligendum
111.Pars. His "' igilur lege Patrum caveltir, ut
a vtilgari vila seclusi a mundi volupialibus sese cpiscopum convenerimus, si qua contradiclio fuerii
oborta 63(quiasiepe lalia factn sunt apud nos),J uoii
absiiiieanl; non spectaculis, uon pompis intersinl; ad
convivia publica ftigianl, privata non lantum pudi- proesumanl purgandiim eum, qni ordinandus est,
et tres lantum 61, sed postulentur ad iiiimerum supra-
ra, sed sobria colunt; usuris nequuqiiani inctim- 6" duo vel tres, el in eadem plebe, cui
diclorum
bant, neque turpium occupaliones liicrortim, frau- Ordinandus
" studium umorein esl, iliscittiaiilur primo personae coulra-
disque cujusquam appetanl;
(licentium, postremo illa cliam, quae objicitintiir,
pecuniae quasi maieriani cunctorum crimiiiiun fu-
giani, et soeculariaofficia negoiiaque abjiciaut '•; pertractentilr, ei quiini purgatus fuerit sub couspe-
hoc cuin ve-
houoris gradus per ambitiones iiun subeanl '*; pro B ctu publico, ila demiiro ordinelur: Si
veslrae
bencficiis mediciuoe Dei niuiiera non accipiunt; strae sanclitalis animo coucordat, roboretiir
dicliim
dolos el conjuraiioncs cuveant; odinro, oemulaiio- dignitatis responsione. Ab universis episcopis
Satis placet.
liein, oblreclalionem atque invidiam ftigiaiit; non est:
" non cfJieni aut "6 C. VI. Vola suw prontissionis spondeant, qitos eccie-
vagis oculis, lingtia, petulatiti siasltca promovet disciplina.
"'
Uuidoque gestu inccilunt. sed pudorem ct vere- llem cx ConcihoTolelanoXI. 60c 10.
cundiam inenlis simplici liabilu inccssiique osten-
** Quanquam omnes, qui sacris maiicipaulur or.li-
dant; obscoeiiilulero etiam verborum, sicul et nibus, canoiiicis rcgulis teueaiilur adslricii, expedi-
operum, penilus cxsecrcntur; viduarum et virgintim bile laineii esi, ul prouiissionis suoe vota sub cau-
iVequcniationem " fugiant; toniubernia exiranea- tione ad promotiouis gradus eccle-
rum feminaruin nullateniis appetant; castiinoniam spondeanl, quos
siastica probal•' disciplina. Solel euiiu plus limeri*
quoque invinlati corporis pcrpeiuo conservare stu-
quod singulariler pollicetur, quaiii qnod generali
deant, aul certe unius inairimoiiii vinculo fcederen- 68 concluditur. § 1. El idco placuit huic
sponsione
tur; scnioribtis quoque debitnin obedientiaro prae- ' sancto coucilio ul unusquisqiiej qui ad ecclesia-
••}
beant, neque ullo jnctantiae sludio semetipsos at- slicos est .ascensurus 70, uon ante honoris
Q gradus
tollant; poslremo doctrinae lectionibus, psalmis, coiisecralioiicm
60 accipiat, quain placiti sui adnota-
hyinnis, caniicis, exercilio jugiler incuiiibant. lione '• ut fidem calholicam sincera cor-
Tales eniin dcbent t-sse, qui divinis cullibus sc man- proiniliat,
* * dis devoiione cuslodiens juste el pie vivere debeat,
cipandos stndent exhibere, scilicel uij diim scieu- et in nullis
lia) operaui dantj doctriiue gratiam populis admi- operibus stiis canouicis regulis conlra-
uistrenl. dicat, atque ul debiiuin per oiiinia honorem atqtie
Obsequii reverenliaro praeeinineiili s,bi uiuisquisque
C. IV. Qiii digne tacrumehta tfaciare non possunt, dependat} juxla illud B. Leonis " Papae edictum :
ud minislerium non etigantur divinum. t Qui se scil aliquibus esse prmposilum, non molesle
Item Clemens ad Jacobum fralrem Domiiti ferat aliquem sibi esse prmlalum, sed obedientiam, '*
epist. 11 •'. quam exigil, eliam ipse dependat. » Pcena etiain
Tales ad ministciium eligantur t erici, qui digne juxia ecclesiaslicae consuetudinis morem et placilis
possint doininica sacramenia tractnre. Melius esl lalium inferenda '*, et ab iiS}qui iransgressores fue-
«nim Dnmini saterdoti paucos habere roinistros, qui D rinl, persolvenda csl.
NOTATIONESCORRECTORUM.
* Acquiescatt Posl boc verbum lam in concilio, etiam wtas requiralur, qtiant sancti Pdlres in prweli-
quam in Ordiue sequilur *: ln cujus ordinalione gendis episcopts conttituerunt^

DIST.XXIII. C. II. *' moribus : Coll. Hisp; — Edd. coll. o. * exirinsecus laroen adjectum, utvidetur.=
C. III. "° eadero leguniur in conc Mogiinl. I. c 10. — in Edd. colL o. illisinsiribilur : Isidt de vita clerico-
rwm.= HIP. " Hic: Bochn. "fraudibus: Edd. Coll. o. "abn uant: Edd. Bas.Lugdd. I. 11.111.Anlw, Par.
»-suscipiant: Edd. coll. o. "" vagi: eaed. "6petulanlia: Ed.Bas. "' /wmidogttegressu.-orig. »8aild.:,mem6iO-
rwm: t.dd. coll. o. "' visitationes (requentissimas : Edd. coll. o. °" jugi : orig..— Ed. Bas. = C. IV. "
Epist. suppositilia, quaro el ipsam llufiniim jam lattnilate donasse conienderuiii qiiidcm, nec lamen proba-
verunt Ballerinii. — Polyc. 1. 4. t. 31.= C. V. 6' hab. A. 397. — in Edd. coll. o., pr. Arg., cilntur
Conc Carlh. IV.—Coll. tr. p.p. 2. t. 17. c 28. Ans. I. 6. c. 65, Burcb. 1.1, c. 6. Ivo Decr. p. fj. c. 60. —
Pelyc. i. 2. t. 8. •' suborta: Edd. coll. o., pr. Bas. '* adtl.: accedere: Edd. coll. o. tresjam: Coll. Hisp."
•»tupradictum: Ed. Bas. = G. VI. •• hab. A. 675. — Coll. tr. l. 42, c. 5, — Ans. 1. 7, c. 88.
p. p. 2, "
provehit: Coll. Hisp. 6»innexione: Coll. Hisp. "' s. synodo: Ed. Bas. accesswnt»; ib. — Coll. llisp.
" iunodatione : Coll. ILsp. " '* inserenda : Coll.
Ep. ad Anastisium Thessnl. " tamen ; Edd. coll. o.
Hisp.
153 DECRET.I PARS PUIMA. DIST. XXIII. iU
Delvnc ditpOmtttr, qttaliter ecclesiasiica ojftcia ordi- A
. tJmie Gregorius Are;;io Episcnpo Francorum, lib. VII.
nantur, in Concilio Carthngin. IV. c 2 '". epist. 111»*. '>
C. VII. Qualiler ordinelur episcopus. C. X. Absque apostaitca licenlia dntmaticis nec epi-
Episcopus quiim oiilinalur, duo episcopi ponnnt scopis nec diaconis uii licel. .
et lenennt evangeliorum codicem super cnput et Comniiinis filius Petrus diaconus nobis innottiitf
'•
cervicem ejus, et unO super enm fundendo bene- quod fraternitas veslra lempore, quo hic fuit, po-
dictionero, reliqui omnes episcopl, qui adsunl, mn- posceril, ul sibi el archidiacono suo ulendi dalmn-
nihus suis caput ejus laugnnt. licis licenliam praeberemus. Sed quia * iia " hominiiHl
C. VIII. Qualiter ordinetur presbyter. [Ex eo- suorum infirmitate comptilsus fesliiianler abscessil,
dem c 3. "] iil nec ipse moeror incumbens diutins (ul digniuii
Presbyler quum ordinatur} episcopo eum bene- eraletresdesiderata poscebal) sinerel permanere »",
dicenlc et roanum super capul ejus tenenie, elinm et nos in multis implicito-; ecclesiasticae »" rationis
emnes presbyteri, qui fpraesentes suni, manus suas consideratio novum boc inconsulte ct subito non
juxta manuro '» episcopi super capnl illius te- permitterel indulgere, idcirco postulahe rei prolon-
neanl. gatus effeclus est. Nunc vero, caritatis luae bona
Sicut " auiem in die sttw ordinalionis sacerdos B \ revocantcs ad aniinum, hujus auctorilatis nostrae
orario ulroque humcro ambitur, ita tempore conse- serie petita *' concedimus, atque le et archidiaco-
crationis eodem orario debel uti instanier. nitni tnum dalmaticarum nsti decorandos esse con-
Vnde in CbnCilio Bracarensi III. c. 3. 80leqilur : cessimus, easdemque dalmaticas dilectissimo filio
C. IX. Quod qttisque accepit tempore consecrationis, tiostro CyriacO abbate deferente transmisimus.
ferat lempore oblationis. C. XI. Qnaliter ordinetur dioconns [Ex Conc
*
Ecciesiustica * el anliqua institulione praefixum Carih. IV. c. 4] »8.
noviniiis, ut omnis sacerdos, quum ordinatur, ora- Di.iconus dum »9ordinatur, solus episeopns, qui
rio utroque humero amhialtir: scilicet, ut qui iin- ciim benedicit, niaiiinii super caput illius poiiai,
perlurbatus proecipitur consistere inter prospera et qui non ad sacerdotium, sed ad ministeriiiin cnnse»
adversa virlutum semper ornamenlo, ulroque »• ciatur.
circumsepius appareat hiirtiero 8*. Qna ergo ratione V. Pars. Gratianus. Qumritttr atttem an posl bene-
tempore sacrificii non assuroit, qiiod se in sacra- diclionem maniis
mento accepisse non dubitat? Proinde modis oiiini- presbylerorum el diaconorum chrl-
smatis liqttore debeanl perungi.
bns convenil, ut, qtiod quisqne percepit in conse- (
cralione honoris, hoc retineal et in ohlmione vcl De Itisita scribit Nicolaus Papa [1.1 lladulpho Ar-
perceplione snoesalulis: scilicet, ut, quum sacerdos chiepiscopoBituricensi '* :
ad solemnia missarum accedit, aut per se Deosacri- C. XII. Nec presbyteris, nec diaconit in consecralione
ficium oblaiurus, aut sacramenlum corporis et san- chrismale manus perungere licet.
guinis Domini noslri Jesu Chrisli stiinlurus, non Praeleren scisciiaris, uiruni solis presbyieris, ai(
aliter * accedal, * quam orario utroque liumero cir- ct diaconis debeant, quum ordinanliir, maniis cbri-
cumseptus, sicut et lempore ordinalionis suaedi- smalis liquore perungi. Quod in sancta hac Romana
gnoscitur consecralus, ita ui de uno eoderoque ora- ecclesia, cui Deo auctore deservimus, nculris' 1 agi-
rio cervicem pariler el ulrumque humerum pre- tur. Scd el quia sil a novac legis ministris nctum,
mens signuro in suo peolore proeparet crucis. § 1. nusqiiam (nisi nos fallat oblivio) legimus. Ergo ad
Si quis autero aiiler egerit, excomniuiiicalioiii dehi- B. Innocentii Papae canonicn decrela sunclitatcm
tse suhjaceat »*. luam Iransmiltimus, et. qu.-e libi sinl in consecrn-
V. Pars. Graliantis. Dalmalicis autem nec episco- lionibus et ordinibus " observnnda, piincipia pn-
pis, nec diaconis, absqtte apostoltca itcentia uli per- ,n ginoe ad Decentium Eiigiibinum cpiscopum nii^sacte
miltitur. afTatimedocebunt.

DIST.XXIII.C. VI. "Hoec et seqq.tituloi Recapiiulalio Ordinationis officialium eccl., I gi ntnr inde aer
90. inle Staluia eccl. ant., dequibus vide supr. disl. 18 c. 9. — 1'fastani etiam ex parte in sacrameutario.
Gelasiil. 1. n. 95. — Ans. 1.6, c 55. Ivo Pan. 1. 3, c. 18. Decr. p. 5, c. 124. Polyc 1. 2, I. 9. = C. VII.
" fundente: Coll.
Hisp. —Siatula eccl. ant.—Ans. Ivo. = C. VIII. " c 91. Staiuionim eccl. ant. —Ans. I.
7. c. 55 (98). lvo Pan. I. 3. c. 53. Decr. p. 6. c 12. Polyc. I. 2. I. 52. '» manus: Edd. coll. o; -- Sialuia
eccl. ant. " Hoeca Statulis eccl. ant. et Ans. ei Ivone absunl, qnare videnlur Gratiani verba esse, cui
senientiae Edd. coll. fere omnes sulTragaiitur. 80 hab. A. 675. — Coll. tr. p. p. 1. t. 48. c. 1. = C. IX.
"' utrobique : Coll.
Hisp. *» abest ab end. »3subjacebit : Edd. cnll. o. = IV. P. »* Ep. 107, I. 9, (scr.
A.599.) »'Ed. Maur. —Ans.1.6, c. 95. =C. X. "'iittminere: Ans. »6u(e. u\est c: Ans. — Eild. toll.n. —
Bohm. rempeiilam: Edd. Bas. = C. XI. »8c. 92. Slniuior. cccl. ant. — Ans. I. 7, c 52 (60). Ivo Pan.
1. 3, c. 31. Decr. p. 6, c 13. Polyc L 2, l. 32. 8>quum: Slat. eccl. a. — Coll. Hisp. — Ed. Bas. =
C. XII. " scr. A. 864. Coll. tr. p. p. 1, i. 62. c 51. Ivo Deer. p.0, c. 121. " de neitiris: Edd. coll. o.
" ordinalionibus:
orig. ap. Mnnsi.
«5 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XXIII. 135
C. XIII. PALEA •». *i C. XV. Qualiier subdiaconus otdinetnr.
[ExConc. Hispal. II. c. 5. •*]. Item cx Concilio Carthagin. IV: & 5 '".
< Ex d epittola Simplicii Papm Severo et Ftoren- VI. Pars. Subdiaconus quum ordihatur, qnia
tino Episcopis direcla. Ad cognitiohem nostri exn- manus imposilionem non accipit, palenam demanu
minis Gabreiicnsis •" diaconi relaiu pervenit de qui- episcopi accipiat vacuam et calicem vacuum; de
busdam ipsitis ecclesiae clericis, quorum qutim unus manu vero nrchidiaconi accipial urceolum Cnm
ad presbyterium, duo ad Levitarnm ministerium aqua 10*,manile "* et manutergium.
consecrarentur ", episcopus eorum, oculorum do- C. XVI. Qualiier acolytlius ordinetur.
lore detenius, fertur manum suam super eos tanliim liem ex eodem Concilio, c. 6 10*.
posuissc, el presbyier »' quidam illis conlra eccle- Acolythus quum orilinnlur, ab episcopo quidcm
siaslicuin ordincm bencdictionem dedisse; qui pro- (ioceatiir, qualiler in officio suo agere debeat: sed
pter lanlam pra:sumtioiiis audaciam polerat accusa- ab nrcbidiacono accipial ceroferariuro '"" cum ce-
tusjudicio praesenli dnmnuri, si adhuc in corpore reo "*, ulsciatse ad accendenda ecclesiaeluminaria
]iosilus, non fuissel mortisvocalioneproevenius. Sed mancipnri; accipiat el urccolum vacuum ad suggc-
quia jam ille examini divino relictus huniann judi- rcnduin vinum in eucharistiam sangtiinis Chrisli.
cio accusari non poiest, ii, qui supersunt, et ab eo B C. XVII. Quatiter exorcista ordinetur.
non consecrationis tiiultim, sed ignominioepolius Item ex eodem, c 7 10'.
elogium •* acceperunl, ne sibi licenliam lalis * ul- Exorcista quum ordinatur, accipial d.e iiiaiiu epi-
'
ira usurpalio faciat, decrevimus, ut a gradu sa- scopi libellum, in quo scripti sunt exorcismi, di->
ccrdoialis vel leviiici ordinis, quem perversi adepti cenle sibi episcopo : i Accipe, el commenda mttno-
sunl, depositi aequo judicio abjiciantur •». Tales riw'°°.el habeto poleslatem imponendi manttssuper
enim mcrito judicati sunt removendi, quia prave energumenum, sipe baplizatttm, sive caiechumenum.t
inventi suiiiconstituti. C. XVIU. Qualiier lector ordinetur.
Gratian. Iiem qumrilur, an eorum ordinaiio sit rala Jtem ex codem Concilio, c 8 109.
kabcnda, qnibus episcopus, oculorum languore delen- Lcclor qtium ordinatur, faciat de illo cpiscopus
lus, manus imponil, el presbyier super eos oralionem verbuni ad plebem, iudicans ejus fidem ac viiam
dicii. "• speclante plebe tradat
atque ingenium; post haec
De his ita statutum est in Concilio Tolelano : ei codicem, de quo lecturus est, dicens *ad etim *:
C. XIV. El ordinator, el ordinatus damnalionis subeat i el esto relalor '" verbi Dei, habilurus, si
Accipe,
pwnam, qunm episcopus munum imponit, el alitts
orttiionemdicil. f fidetiter et uliliter impleverit o/Kciwm^.partem cum
Qiiorundam clericornm, dum tinus ad presbyte- eis qui verbumDei ministraverinl ,la. >
riiim, dtio nd lcvitarum ministerium sacrarenlur, C. XIX. Quaitler otliarius ordiitelur.
episcopus, oculorum dolore detenlus, ferlur manum Item ex eodem, c. 9 "*.
suam super eos imposuisse '•• lantum, et presby- Osliarius quuin ordinatur, postquntn au archidia-
icr quidam illis conira ecclcsiasiicum ordinem be- cono inslructus fuerit, qnaliter in dorao Dei debeat
nediclionem dedisse. Sed quin jam ille examini di- conversari, ad suggestionem archidiaconi tradal ei
ecclesiae de altario dicens "* :
viuo reliclus huinano judicio accusari non potest, episcopus claves
ii, qui supersunt, gradiim sacerdotii vel levilici or- Sic age, quasi reddilurus Deo rationem pro his re^
dinis, quem perverse adepli siinl, amittant. bus, quw his clavibus recluduntur.

NOTATIONES CORRECTORUM
C. XIII. ° Ex epistola : HaecPalca in nullo inanu- D test lnic esse Imnslalus lilulus. Ceterum caput hoc
scripto cxcinplari est inveuta. Burchardus el Ivo a Burchardo cilalur ex concilio Bracar. ab Ivone
ante boc cnput, quod incipit: Ad cognitionem, refe- in 5 qiiiilein part. c. 215 ex Carthaginensi, in6 vero
riml aliud quoddam caput, quod incipil: Relatio, ex c. 102 ex Hispalensi 2 cap. 5 quo etiam loro ex-
episioln Simplicii missa Equitio Floreniio (sive Fio- stat; et scqiiens canon : Quorundam, estquasi hujiis
renliiio) et Sevcro episcopis. Qunroobrem inde po- sumina.

DIST.XXIII. C. Xlll. «"abest luccPalea abEd. Bas. »*hao. A6I9.— Bnrch. I.3,c.3. IvoDecr, p.5,
c. 213, el 6, c. 102. »' Egabrensis: Coll. Hisp. " sncrarenlur ib. »'
»» prisbyterum quen-
dani :,i Edd. coll. o. — Bolim. eulogium : Edd -coll. o. —eloquium perceperunt : CoII. Hisp^
" odmtHaiilur : E(ld. Lugdd. gradus — arbilranlur : Edd. rel.= C. XIV. 10° posuisse : Ed. Bas.
= C. XV. 10tc. 95. Slatulor. eccl. ani. ap. Baller. — Ans. I. 7. c. 59. Ivo Pan. 1. 5, c. 3. Decr.
p. 6, c. 14. Polyc. 1,2, t. 32. '•• aqua et aqjuamanili: Coll. Hisp. et,Sacramentarium Gelasii. '•' manili:
Edd. coll. o. pr. Bas., Lugdd. =C. XVI. *°*c. 94. Staimor, eccl. anl, — Ans. 1, 10, c 58. Ivo Pan.10T ib.
Decr. ib. c 15. Polyc. ib. 10" cereoforaliitm : Slatuta eccl. ant. "" cereit : Coll. Hisp. = C. XVII. c
B5. Sialutor. eccl. ant. — Ans. I. 7, c. 57. Ivo Pan. I. 3, c. 57. Decr. p. 6, c. 16. Polyc. I. 2, t. 32. ,oS
deest in sacram. Gelasii. = C. XVIII. 10»c. 96. Statutor. eccl. ant. — Ans. ib. c. 55. Ivo Pan. ib. c. 58i
Decr. ib. c. 17. — Polyc. ib. "• hoc : Edd. coll. o. H1lecior : Ed. Bns. "' add.: luwm ; Edd. col. o.
"* add. : bene : Ord. Rom. = C. XIX. "* c. 97. Slatulor. eccl. anl. — Ans. ib. c. 54. Ivo Pan ib. c. 39.
Decr. ib. c 18. Polyc ib. '" add. : ita : Ed. Bas., ei : Edd rel.
137 DECRET! PARS PRIMA. DIST. XXIII. **>S
C. XX. Qualiter psatmisia ordineiur. A vel sacrataspallas p:nes vos con;ingere,ct mcensnm
Item ex eodem Concilio, c. 10 " 6. circa nllnria deferre, perlatum est ad npostolicam
Psaln~:ista, id est canlo.r, potest ahsque liceniia, sedem ; quocomnia repreliensione plcna esse ct vi-
episcopi, sola jussione preshyleri olficitim suscipeio, tiiperatione, nulli recte sapienlium dubium cst.
canlaiuli, dicenle sibi presliylcro : Vide ul, qnod( Qiiamnbrem hujus sanelae sedis auctoritate hoec
ore canlas, corde credas, et quod corde credis, operi- omnia vobis resecare fundilus, quando cilius poteri-»
bus comprobes. lis, ceiiseinus. Et ne pestis haec "' latins divulge»
Gratian. Clerici comam nutrire pronibenlur, quo- lur, per omnes provincias abstergi ciiissime man-
rum capul desuper in tnodum splicerm rasttm esse danius.
debet. C. XXVI. Sacrarium subdiaconis ingreili nnn licet.
Unde Anicelus Papn Episcopis Galliw "' : Iiein c.v Cohcilio Laodicensi, c. 21 12S.
C. XXI. Clerici comnm nulrire proltibeutur. Non oportet, siibdiaconos "• licenliam Iiabere in
Prohihete "*, frntres, per universas regionum\ sacrarium sive secretariuin (quod Grxci diaconium
73siraruro ecclesias, ut clerici, jiixta apostoluin,, appeilanl) ingredi, et coniingere vasa dominica.
comara non nutriant, sed desuper capul in modum1 -c C. XXVII. De eodem.
' sph.eroeradant. B
Ilem c\ eodem, c. 22 13».
C. XXII. De eodem. Miiiislrum non oportet uli orariis, nec hostias •
Item exConcilio Agaihensi, c.-20-"*. 131derelinquere.
Clerici, qui comam nulriunl, ab arcbidiacono,
C. XXVIII. Deeodem.
cliamsi noluerint, invili delondeantur "°. Vesli-
llem ex eodem, c 23 I3'.
nienta etiam '" vcl cnlceamenta eis, nisi quoe.reli-
Non oportel lectores aut psalmistas orariis uli. et
gionem deceant, uii aut habere non liceat.
sic iegere atil psallere.
C. XXIII. De eodem.
liem Gregorius II in Concilio Romw habito in Basi- C. XXIX. Mulier in conventu viros docere no
lica S. Petri, c. 17 '». permitiilur.
ltem ex Concilio Carthagin. IV, c. 99 et 98 ***.
Si quis ex clericis relaxaverit 123comara, sit ana-
themn. Mulier, qtiamvis docta et sancta, viros in cou-
ventu docere non proesumat. Laicus aulem praesen-
C. XXIV. Quibus vesiibus monialis sil induenda, "* docere non
consecralur. tibus clericis (nisi ipsis rogantibus)
qnum
Item ex Concilio Cartliagin. IV, c.ll "*. ardeat.
Sanciimonialis virgo, quum ad consecrationem C. XXX. Miitislris non sacralis vasa dominica con-
stio "* episcopo offerlur, iu talibus vestibtis appli- tingere non licet.
jstur, qualibus scmper ustira est, professioni et Item ex Concilio Agathensi, c. 66 13*.
sanciimoniae aplis. Non oportet insacratos ministros licentiam ba-
Gratian. Vasa quoque sacrala et veslimenia ailaris bere in sacrarium (quod Graeci diaconium appei-
nudieres Deo dedicalw contingere, et incensum circa lant) ingredi, et contingere vasa dominica.
aliaria-deferre prohibenlur. C. XXXI. Cuilibel ex lectoribus vctsa sacra attarit
Uitde Soter Papa omnibus Episcopis Italiw, epi- portare nou ticel.
stolall1". Item ex Concilio Bracarensi I, c. 10 136.
C. XXV. yestimenia altaris et vasa sacrata mu- Non liceat cuilibet ex lectoribus sacra altaris vasa
lieres langere prohibenlur. portare, nec aliis 13', nisi iis qui ab episcopo sub-
oacralas.Deo feminas vel monacbas sacra vasa diaconi €uerint ordinali.
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. XXVII. e Hoslias : Vera Iectio, quae habetur etiam in aliquot manuscripiis, est osiia, sed ob
giossam iion est restituta.

DIST.XXlif. C. XX. "6 Ans. I. 7. c. 35. Ivo Pan. I. 5. c. 40. Decr. p. 6. c 19. Polyc ib. =C. XXJ.
*" Ep. Pseudoisidoriana. Ipsum caput derivatum esl ex libro pontif. — Ivo Decr. p. 6, c. 46. "8 add.: vos:
Eil. Bas. = C. XXII. "»hab.A. 506. —Coll. tr. p. p. 2, l. 28, c. 18. n0 tondantur: Ed. Arg. '"». autcm,
vel-eiiamcalc : Ed. Bas. = C. XXIII. 122hab. A. 751. — Ans. 1. 10, c. 53. — cf. comp. 1. 123 Decr. tit. de
vita ei Iwn. cler. c. 3, et X. b. h c. 4. Eadem fere Ieguntur in conc. Rom. bab. A. 743, c. 8. laxaverit:
Eil. Bas. = C. XXIV. ,s* c. 99. Statut. eccl. ant. — Bitrch. 1. 8, c. 25. Ivo p. 7. c 45. Polyc 1. 4, l. 55.
i" sui: Staliii eccl. anl. =C. XXV. 126Ep. Pseudoisidoriana, cujns fons hoc quidem capite liber
poniif. est. — Ans. 1. 7, c. 240. Btircli. 1. 3, c 215. Ivo Decr. p. 2, c 72, el 5, c. 205. Poiyc I. 5, t. 9. '"
httjusmodi : Ed Bas. t=29 C. XXVI. ,28 bab. inter A. 547 el 581. — Ans. 1. 7, c. 89. (ex Dionys. vers.).. Ivo
Deer. p. 5, c. 105. minislros : Coll. Hisp. = C. XXVII. 130Ans. ib. c. 88. »••oslia : Coll. "Hisp. —
os/ins: Edd. Lugtld. II, III. = C. XXVIII. 132Ans. ibid.' =C. XXIX. 133c. 56 el 37. Siaii. eccl. nni. —
Bnrch. I. 8. c 83. Ivo Decr. p. 7, c. 101 et p. 8, c. 324. — infr. tle cons. D. 4, c. 20. m probantibtis . '
Slatt. eccl. a. = C. XXX. • 13"hoc caput, qtiod sane c 25 et 26. Stniuil. eccl. ant. simillimum esl, ad
conc Agalh. non pertiuet, et pariier utldiiitium est aique omiies illius canones post quadrag. sepliiniim. —
Coli. tr. p. p. 2, t. 28, c. 04. = C. XXXI. "* liab. A. 561. — Coll. tr. o. p. 2, 1..45 e. 1. 13rdesunt i»
coil. Hisp.
'
PATROU CLXXXVII, -.. 5
•39 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXIV. W
C. XXXII. De codem, ttt clerici comamnon nutriant. A C. XXXIII. Qualiler sponsns et sponsa tint benedi-
Item ex ConcilioMarlini Papoe, c. 41 ,38. cendi.
Non liceat cuilibel iuinisleria langere, nisi subdia- /lemex Concilio Carlhagin. IV, c. 13 '*'.
couo atit acolytho, in secretario 13Svasa dominica. Sponsusetsponsa quum benedicendi stinl a sacer
'*'
gl. Nec •*• oportet clericos comam nutrire, et dote, a parentibus suis vel a paranymphis offeran-
luinislrare : sed attonso capile, pntenlibus auribus, tur, qui, quum benedictionem acceperinl, eadem
ct seciindum 1MAaron lalnrcm vestcm iudueie, ut nocte pro reverentia ipsius benedictionis in virgini-
siul in babitu ornalo. late perraaneant.

DISTINCTIO XXIV.
GRATIANUS. cisse, atque in ejus Iocum Julianum, diacontiiri
I. Pars. Qualiler episcopus sil examinandus, et ipsius ecclesiae*, pro cclebrilale ipsius loci quanio-
cius debere ordinari. Et ideo, frater carissime, si de
qualiter ipte simul cum reliquis infra ipsum conslilu-
lis sil ordinandus, breviter monstratumest. Nunc au- ejus vila vel moribus nihil est quod contra cano-

tein videndumest de sacerdolibitset reliquis, an sine iiurn veniat statutn, suprascriplum presbylerii ho-
examinalionesinl promovendi.De his ila scribit Pau- nore decorabis, sciturus eum visilatoris le npmine,
ttts ad Timotheum*: Manusneroini cito imposueris, non cardinalis creasse pontificis. Pariter etiam et
el nihil sine praejudiciolacias In alleram partem de- Felicissimuin diaconum in ejus ecclesieeminislerio,
clinando. si conversalio ejus patitur, subrogabis, ut.locus
C. I. De eodem. processionis celeberrimus ad mysteriorum •• con-
sccralionem nec sacerdole indigeat, nec minislro.
[PALEA.J
Ex decretis Silvestri Papoein Synndo Rom. c. 9 *. C. IV. Metropolitanorum et episcoporum examine
« Nullus acolythorum vel subdinconorum « rem promoveanturepiscopi.
consecralam a presbytero aliis 3 porrigal ( quia Item ex ConcilioLaodicensi " c. 12.
aliud esl miuister, aliud assistens), nisi tantum Episcopi judicio metropolitanorum et eorum
supportet quod ei sacerdos imposuerit suo ore be- cpiscoporum, qui circumcirca sunl, provehantur ad
nedicium. > ecclesiasticam dignitatem, ii videlicet, qui plurimo
C. II. Aiileprobationem nullus ordinelur clericus. tempore prohanlur tam verbo Jidei quam rectae
Item cx ConcilioCarlhagin. III *, c. 22. conversalionis exemplo.
Nulliisordinettir clericus, nisi probatus fueril vel (C 11.Pars. Gratianus. Quum itaque sine examina-
episcopoiiiin examinc, vel populi " teslimonio. tione nullus sit ordinandus, quemadmodum, et quo
C. 111.Ad ministerium alicujus ecclesimclerici ejus- lempore sacerdotum el celerorum infra posiiorum
dem promoveanlur. examinalio debeat fieri, considerandumest.
.tem Gelasius Papa Cmletlinoepiscopo'. De Itis in Concilio Nannelensi ", c. H italegiiur:
Presbyteri, diaconi ct universi clerici Slomensis ' C. V. Qut ordinandi sunt, [cria quarta ad examina-
civitatis petitorio nubis suggessere porrecto, in ec- tionem conveniant.
clesia beali marlyris Elentherii episcopi (quae in Quando episcopus ordinaliones facere disponit,
suprndictae civilatis parochia i>probatur esse con- omncs.qui ad sacrum ministerium accedere volunl,
slrnctn) presbylerum, qui conslitutus fuerat, defe- feria qu.irta ante ipsaro ordinalionem evocandi stwit
NOTATIONESCORRECTORUM.
DIST.XXIV. C. I. " Vel subdiaconornm: Verba C. III. b Paroeltia : In omnibusantiquiscodicibus,
II.TCIIOIIsiint in syuodo Romann sub Silvesf.ro; sed tam impressis quam manuscriptis.sic legitur; cujcs
hahciitur apud Burehardum et lvonem, ei in iis Va- vocis loco in recens impressiserat posiium purtrcia.
licanis Grali.ini exemplaribus, in quibus est boc Sed visnni est antiquam leclionem esse retiiienilam,
cnpui. Nuni in antiqtiioribus non est, sed post ver- j) proeserlimquum dictio haeceliain groeceaplissimuiii
situliiui : lieclinando,sequitur continenter : Nullus habeat eiymologiam.
ordiiieiur.
DIST.XXIII. C. XXXII. "* c. 41. inler capitula Martini Brac — cf. can. 31. h. D. — Ivo Decr. p. 6,
c. 377. •»• sacrarium : Ed. Bas. '*• c. 66. Martini. — Ivo p. 6, c 378. — cf. c. 25 et 26. Sialtitl. eccl.
ant., s. ConcCarth. IV. c 44,45. •*•add.: sic•: Edd. coll. o. '** Exod. c. 41.= C. XXXIll. '"clOl.
Staiutt. eccl. anl. — Coll. tr. p. p. 2, t. 18, c. 12. Burch. I. 9. c. 5. Ivo Pan. 1. 6, c. 20. Decr. p. 8. c. 6,
cl 143. (et boc locoquidem cx conc Valentino.) — cf. infr. c. 5. C. 30. q. 5.
DIST. XXIV.I Pars. • Ep. c. 5. — C. 1. ' ex apocrypbo constituto Silveslri. — Ans. 1. 7, c. 56. Btirch.
I. 5, c 34. Ivo Decr. p. 2, c 43. 3 add. : jam : Eil. Bas. = C. II. * hab. A. 397. — Coll. tr. p.p. 2. 1.17,
c. U.Ans. I, 7, c. 88. ' poputari : Edd. coll. o. pr. Bas.=C. III. 6 De anno hujusGelasii epistolaenon cou-
hiat. Legiiur ap. Ansclm. 1. 7. c. 92, et, licel abbreviata, iu coll. Deusdedit. I, i. c 141, ex qua edidit Hol-
oicnius. ' Sloniensis: Ans. — Hisloniensis: Deusd. * basilicw : Ans. * supradictum : Ed. Bas. "mi-
nistcriorum : Edd. coll. o.=C. IV, " hab. inter A. 347 et 381.—Versio Dionysianaest.—Burch. 1.1, c. 9.
lvo Decr. p. 5, c. 63. = P. II. " Epocha hujus concilii (qttod in Ed. Bus. : Manelense,in reliqtiis Navalense
(liciiur, inceria est; vulgoquidem A. 895, teuipore Forniosi Papte habitum esse ferunt, qnnm vero c 5et
II, in lih. 7. Capit. leganlur, anliquins t-sse Benedicto Lcvita contemlendtimenl. Nec destuU inter liis-
toriographos, qiu de concilio quodaiu Nannctensi, hab. c. A. 660, loquaiilur. — Regin. I. I, c. 4il. Burcb.
1. i. c. i. Ivo Pun. 1.3, c. 21. Decr. p. 6, c. 21. Polyc. 1. 2, t. 29.
141 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXV. 142
ad civitatem, una chm archipresbyteris ", qui eos A Gralian. Alias aulem, sme certcorum videlicel
repraesenlare debent; et (nnc episcopus a latere suo concilioel populi testimonio, nultum episcopus ordi-
eligere '* debet sacerdoies et alios prudenles viros, nare prwsttmat.
gnaros divinoelegis el exercilatos in ecclesiasticis Vndein Concilio Carthagin. IV, c 22, legilur "
sanctionibtis,qui ordinandorum Vitam, genus, pa- C. VI. Sine clericorum suorum conciiio episcovus
triam, aelatem, institutionem, locum, tibi edueali clericosnon ordinet.
sunt, si sint bene literali ", si instrucli in lege Do- Episcopus sine concilio " clericorum suorum cle-
mini, diligenter investigent; ante omnia , si lidem ricos non ordinet, ita ut civium connivenliam et
calholicam firmiter teneant et verbis simpiicibus testimonium quosrat.
asserere queant. § 1. Ipsi autem, quibus hoc eom- III. Pars. Gratian. Qumritur quid fieri debeal de
miuitur, cavere debent, ne aut favoris gratia, aut his qui sine examinalioneprovecti sunt.
ciijuscunque muneris cupiditate illecti a vero de- De his ita legilur in Concilio Martini papae " :
vienl, ut indignum et miiius idoneum ad sacros C. VII. De iis, qui sine examinatione ordinantur, et
gradus suscipiendos episcopi roanibus applicent, poslea peccala sua confilenlur.
Quod si fecerint, et ille, qui indigne accessit, ab Si quis presbyter aut diaconus sine aliqua exami-
aliari removebitur, etilli, qui donum sancti Spirilus B natione ordinati sunt, aut certe, qutim disculeren-
vendere conati sunt, coram Deo jam condemnali, tur, criminosa peccata sua confessi •» sunt c, aut
ecclesiaslica dignitate carebunt. § 2. Igitur per tres post ordinationem ab aliis detecti sunt, abjiciantur
conlinuosdiesdiligenlerexaminentur, et sic sabbato ex clero. § 1. Similiter vero et de universo ordice
* *
qui probali invcnti sunt episcopo repnesen- clericorum servetur; nam hoc sibi, quod irrepre-
tentur. hensibile est, sancta caiholica defendit"° ccciesia.

DISTINCTIO XXV.

GRATIANUS, me consulis, ex parle qua valeo expediam, el da


I. Pars. Quod nullus sineexaminatiom ordinandus omnibus ecclesiaegradibus quid ad quemque perli-
neat eloquar. § 1. Ad osliarium namque pcrtinent
til, breviter demonslratum ett. Quid autem ad epi-
claves ecclesioe,ut claudat et aperiat lempluro Dei,
tcopum, quid ad unumquentqueinferiorem periineat,
Isidorus Hispalensisepiscopusin epistola ad Ludifre- etomnia quse sunt intus extraque custodial; fide-
dum « • scribil, ila dicens : Ies recipiat, excommunicatos et infideles excipial'.
§ 2. Ad exorcistam pertinel exorcismos memoriter
C. 1. Quod episcopi et ceterorum tit officium in retinere, manusque super energumenoset catechu-
ecclesia. menos in exorcizando iniponere. §5. Ad acolyihum
Perleclis sanctjtatis luae literis gavisus sum, quod perlinet praeparalio luminariorum in sacrario; ipse
optaiam salutem tuam earum relalu cognovi. De cereuro portat, ipse suggesta pro eucharistia, cali-
bis autem, quaein sequentibus insinuare eloquii ttii ces * subdiaconis praeparal. § 4. Ad psnltnislam
scrmo studuil, gratias ago Deo', quodsoliciludinem perlinet officium canendi, dicere benedicliones,
ofliciipastoralis impendis, qualiterque ecclesiastica laudes, sacrificium ", responsoria, et quicquid per-
officia ordinentur, perquiris; et licet omnia pru- linet ad canendi peritiam. § 5. Ad leclorcm pertinet
dentiaeiuaesintcognita, tamen, quia affectu fralerno lectiones pronunciare, et ea quac prophetae vati

NOTATIONESCORRECTORUM.

C. VII. c Confessi sunl: In originali est confessi D dist. 81, c si quis sine.
non sunt, el post ordinationem, elc Verum in conci- DIST. XXV, I. Pars. " lntegra hoecepistola ha-
lio Nicoeno,c 9, unde hoc capul videttir sumptuin, betur in codice bibliolhecacnionastcrii Dominica-
lwbelur sine negationcqueinadmodum hic, et infra nonini.

DIST.XXIV,C. V. «3presbyteris : Edd. coll. o. •*dirigere: orig. " ipsa verba can. 2, D. 25. =C. VI.
16c 10. Siaiuior. eccl. antiqu. — Coll. tr.p. p..2,1.18,c 21. " consilio (Edd. Bns. Lugdd. II, 111)com-
presbylerorum: Baller. = C. VII. 18apud Mart. Brac iuler capilula c. 24. — c 9, couc. Nic (nam hunc
iranslulit Martinus)legitur infr. D. 81, c 4, et ex Dionys. vers. ap. Anselm.1. 8, c 1-3. 19ceiaverint: Coll.
Hisp. »»defendet:ib.—defendat Edd. coll. o.
l
DIST.XXV. Pars I. Epistola boecad Ludifredum (s. Leofredum s. Leudefredttm s. Lattdefredum) ab
Isidoro polissimum ex eo adjtidicaiur, quod et in codicibus Pseudoisidor. plertinique circuiiiferlur et
cxeinplaria admodum inter se differimt. Sane Leudefredus (al. sed male, Leudeficus)subscripsit conc.
Tolet. IV. — Ipsa ep., sed posleriori manu addita, ut videtur, legilnr in line lib. 7. Anselm. til. lsid.
Spal. ad Laudefredum Ep. Cordub.de omnibus eccl.gradibus, deiride ap. Burch. 1.5, c 50. IvoPun. 1. 3,

c. 41. Decr. p. 6, c 20, et muiila in Gregorii Polvcaroo. = C. I. ' add. : meu : Ed. Bas. vroiieiat:,
Ans. * calieis : Ans. Ivo. " sacrificittm; iid.
H,-> DECR;;TI PARSPRIMA. DIST. XXV, 1*4
cinarunt, populis praedicarc. § 6. Ad siibdincoiiuin .\ ruui parochiaium, gesta. libcrtatum ecciesiarum
pertinet calicem et patenam ad allareChristi delerre episcopo idem referl, colleclam pecnniam dc com-
et levitis tradere, eisque ininislrare; urceolum inunionc ipsc nccipit et cpiscopo defert, el clerieis
qiinquc ei 6 aqtiain, manile et manutergium lenere, proprias partes ideni dislribuil. Ab arcbiiliacono
episcopoque el presbytero et levitis pro lavandis iiuiicianliir cpiscopo excessus diaconorum, ipse
ante nltare mnnibus aquam praebere. § 7. Ad dia- denunciat sacerdoti in sacrario jejiinioruin dies
conum perlinel assislere sacerUotibus, el ministrare atque solennilatttm, el ab ipso publice iu ecclesia
iu omnibus quoe agunlur in sacrameiilis Chrisli : proedicaturd; quando vero archidiaconus absens
in baplismo scilicet, in cbrismate el patena et ca- csl, vicem ejus diaconus seqtiens adimplet. § 12. Ar-
lice; oblaliones quoque inferre et disponere in chipresbyter e vero seessesub archidiacono.ejtisque
nllario; componere eliam mensam Domini atque praeceptis, sicul cpiscopi sui, sciat '» obedire, el
vesiire, crucem ferre, et pracdicare evangelitim et (quod specialiter tul cjus minislerium pertincl) su-
Apostolum '. Nam sicut lecloribus velus lestamen- pra omnes presbyteros in ordine posilos curam
tiim, iia diaconis novtim praedicare proecepium esl. agere, et assidue in ectlesia slare, el, quando
Ad ipsum quoque pcriinet officium precum et reci- episcopi sui abscntia contigerit, Ipse vice ejus inis-
lalio nominum; ipse proemouet * aures haberi ad B sarum solennia celebret et colleclas dicat, vel cui
Detim, ipse hoi tattir clamare b, ipse donat pacem ipse " injunxeril. § 13. Ad primicerium perlinent
cl ipsennnuticiat 9. § 8. Ad prcsbylerum pertinel acolythi,exorcistae,psalniisioealque leclores; sigmim
sacrnnieiiium curporisel sanguinis Domiriiin altario quoque danduin pro officio clcricornm, pro vitae
Dei conUcere, oraliones dicere, et benediccre do:ia lioi-.estale, el oflicii meJitandi *•el peragendi solii-
Dei. 5 9- Ad cpiscopiim pertinet basiiicarum con- cite, lectiones, benedicliones, psalnuim, laudes
seerulio, unciio aitnris el confeclio clirismnlis. Ipse Oiferlorium " el responsoria quisclericorum dicere
prxditin oliicia ct ordincs ecrlcsinslicos dislribuit, debeal. Ordo qucque et modus psallendi ' i.i cboro
ipse sacras virgines benetlicil, ct, dum proecessil 10 pro solennilatc leroporum ", ordinatio quoque pro
iinusquisquein singulis, ipse lanien esl praeordinaior luminaribus deportandis. Si quid eticta necessarium
in cuiit-lis, § 10. IK sunt ordines et niinisleria cleri- esl * pro rcparaiione basilicarum qtiae sunt in
loruiii, quoe tamen auctoritale ponlilicali in archi- urbe, ipse denunciat »3sacet^oti; epistolas episcopi
iliaconi cura el primiccrii ac ihesaurarii " sollici- pro diebus jejuniorum parcchitanis '* per ostiarins
ludiuc dividunlur. § 11. Archidiaconus eniin imperat ipsedirigat; clericos f,quos delinqucre cognoscit,
subdinconis el Lcvilis; ad quem ista ministeria ipse distringat, q-ss vero i emendare non valel
pertincnt : ordinatio vestiendi altaris a Levilis, cura eortiin excessus ad agiiilioiioi! episcopi de;eral;
inccnsi '* ei sacrificii necessaria solliciludo, quis basilicanos '" ipse constituat, et matriculam v° Ipse
Leviinrum "Aposlolum ct* cvangeliuin legal, quis disponal. iQuando aiilein priroicerius absensesl, ca
preces dical, seu responsorin " in dominicisdiebtis quoe predicla") sunl, ipse exquirat *8), qni-ei atit
aut soleniiilalibusdecaiilel. Soliciludo quoque paro- lege proximus est aut erudilione B. § 14. Ad thesau-
tbiarum c '* cl ordinalio et jurgiaad ejus perlinent rarium perlinel basilicarum et"ostiarii ordinalis,
ctirani, pro reparandis dicecesanis basilicis ipse incensi praeparalio, cura chrismatis coiificiendi,
suggerit sncerdoli; ipse inquirit parochias cum cura baptisterii ordinandi, prseparatio luminario-
jussioiie episcopi el ornamenta vel '* res basilica- rum in sacrario ct in sacrificiis 30.
NOTATIONESCORRECTORUM
C. I. t>Clamare : In epislola B. Isidori el apud micerium non sunt in ipsa epistolu lsidori, neque
Ivoiicm legilur : ipse horiainr orare, ipse clamal et in Pnnormia, neque apud' Burcli. * et X, cap. 1, de
pacem ipse annunciat. offic.archipresbyl. cilatur ex concilio Tolctauo.
c Parochiarum : In epislola legilur : parochitano- ' Clericos: ln primo Vulicano est: clericos urbis,
ruin, quuinadroodiimei paulo inferius : et vox ista D et post verbtim : deferat, atlditiir : celeri eiiim, qut
freqiiens cst in aiitiquis exenipiaribus conciliorum sunl extra urbein , ad archidiaconi curam perliueut,
Toleianoriini. qucmadinodum ct' in iiounullis aliis cxemplari-
* Prwdicaiur : Sic emendatum est ex manu- bus ".
script. Gral. et originnli. Anlea legebatur : prcedi- 6 Erudilione : ln originali f est : ervditione liit
ciintur. explendis certus.
• Arcliipresbtjter : Ilinc usque ad vers. : Ad pri-
—*#
DIST.XXV. C. V. • citm aqua : ivo. —vers. seqiu : presit/leiis : Edd. coll. o. ' add. : ad populum :
EiKI.coll. o. pr. Bas. * ipse ptwparat aures ud Deum, et cet. ut ap. Ivonem ( cf. Corr.) : Ans. "

clnre : Ed. Roni. operaruin vilio. ' festivitates : add. Ed. Bas.— annunciet: Edd. Arg. Ven. 1. prat-
cisacrit: Edd. coll. o. " Thesattrisarii : Ed Bas. " Ans. add. : et sacriticii deferendi ad allare; cura
subdittconorumde subinferendis ad allare. '*
'* responsorium el postea : tolenuitatem ' Ivo. parocliiunorum ;
Aus. '* et : Edd. coll. o. * neqtte ap. Aiiselm. 10add. se : e:ed. " Ed. Bas. : itle. '° cuntandi : lvo. — Eibl.
coll. o. " vox : offerlorium : dcest in Edd. o. p. Bas. Iu Edd. Ven. I, II. Lugdd. Par. legittir : resp. offi-
cioriim. " cunendt : Edd. o. exc. Bas. " et tempore : Ans. ivo. —Eild. " tolh o. '''fuerit: Edd. coll. o. pr. Bas.
•• denunciet : Ed. Bus.—lvo. »* parochiunis : Edd. coll. o. et in Ed. Bas. »*basiiicarios : Ans. Ivo.
— Ed. Bas. *6malriculas : Ivo. — Ed. Bas. " diclce : Edd. coll. o. " exequalur : Ed. Bas. f et aP>An*,
**et : deest in Edd. cull. o. " prwparalio sacrificii : Ans.
145 DECRETI PARS P.RIMA.DIST. XXV. Uo"
II Pars. Gralian. Ex Itac epistola liquel quid A Hbet peccatum inleiligiiur; unde in eadem epistola
cujusqueofficiisil. Est etiam alid distinctio episcopo- Hieronymus dicit : Res i>contra naluram pir-ne esi,
rutn, presbylerorum, diaconorum, quam fecit Cle- ut sine peccato aliqnis sit : sed lalis eligatur, cujus
mens in epislola sua 111 31) iia dicens : comparatione celeri grex dicanttir. In epislola vern
C. \\. Quid ab episcopis, quid a presbyleris, quid a ad Titum 3S crimen vocalur criminale peccalttm vel
diaconis audire oportet. criminalis infamia: unde ibi » legilur : Crimen est
Audire episcopum nttenlius oportet, et ab ipso qtietela, iil estpeccalum accusatione et damnatione
suscipere doctrinam fidei; monitu aiitem vitoe a dignum. § 5. Quod atttem sine criminatione *' jube-
presbyteris inqttirere, a diaconis vero ordinem lur esse qui in episcopumeligitur, non ante baplisma,
discipliuae. ted post baptismttm inlelligendum est : ut a tempore
GrmiMi. Sacerdos quoqueutrumque humerum ora- videlicel baplismatis nullius criminis conscientiamen-
rio ambit; diacontts verosinislrum lantum, ul ad mi- lem ejus remordeat k. § 4. Criminis autem apvellalio
nisterium expedititts discnrrat. aiias lale palet, compleclensomne peccalum, quod ex
Vnde in Concilio Toletano IV, c. 40 '*. dcliberalione procedil. Vnde Beda • super epislolum
C. III. Qttare Levila unum tantum humerum orario lacobi: Peccala, quee ex ignorantia vel lnfirmilaltf
ar.ibli. " buinanacommittuntur, dicil et praccipil alleriilriim
Unum ornrium oportel Levitnm gesinre in sini- r.oulileri, quia facile dimiltumur : qiiaecunqiie vcro
slro liumero, proptcr quod oral, id est praedicnt; fiunt cx deliberalione, non nisi per pmnitcntiam.
dfxterum aulem parlem opnrtct hnbere liberam, Linc etiam Augustiitus ait :•Nullum peccatum "* cst
ut expetliliiis "' au itiinisleriuui saceniolale dis- ndeo veninle, quot! non liat criminnle, dnm phicet.
ciiiiat. AV.as' aulem' ea demum significat, qtiw semel cotn-
III. Pars. Graiiai:. Nitnc av.tem per singulos gra- r.iissa ad datmuuionem sufficiunl.§ 5. Mutla enim es
dtis ordine recurrenles, qni, ea quibus ordiuibus, i.i deliberalione procedunt, qum nisi swpius iieraia ct
quem gradum conscendere possir.l; qui posl lapsum in consuetudineni fuerint deducla , qttamvis grn-
valeant reparari, vel qui non; qnibus culpis a prcprio venl post morlem , non tamen aternaliter per-.
gradu mereanlur dejici; quo accusante, quibus lesli- dunt : quia elsi quadam ratione crimina cppellenltir,
ficantibus possint convinci: cujus senteniia sint ab- .smcnmortifera, et capitalia non suiit. Unde Augit-
splvendi ve.l condemnandi, breviier ccnsiderenius. siinus in homilia *° de igue pnrgatsriu, exponcns ic'-
§ 1. Ac primum a ponlificali gradu incipientec, qua- ba Apostoli: Si quis super hoc fiiiidnmciiuiin oeiliji-
lem oporleal eum esss, qui in eptseopumest ordinan- „ caverit, ligna, fcenum et stipulam, elc, cii: Mulli
dus, diligenter i:ives:igennts, Apcstoii regttlam se- sunt, qtti lectionem isiam male intelligentes falsa.
ctiii, qiiamjn hujusxiodi re Timotheo ei Tito scribit securitate decipiuntur, dum crcdiint; quod si 3upra
dicens: Oporlet "eplscopuHi irreprehensihilsni esse: lundainetuum Chrisli capitalia criminn xililicent,
id " est, non obnoxiur.ireprehensioni. IIoc ad Titna- peccala ipsaper ignem transitorium possint purgnri,
theum. Ad Tiliim 36autem : Opo.rtctcpiscopum sine et ipsi postea ad,vitam perpetuam pervenire. Tn-
criminc esse : quod (ut Ilieroivjmus scribit ad Ocea- telleclus iste, fratres carissimi ,. cnrrigentiiis e>;t,
num ") idem esl. § 2. Nomine aute;x aiminis quod- quia ipsi se seducunl, qui taliter *' sibi blaiuliuniur.

NOTATIONESCORRECTORUM.

P. III. h Res conlra : Sic fere in glossa ordinaria t. Vnde Beda : In commentariis ipsins ad c. 5,
ad vocetn illaui : irreprehensibilem; et est epitoine epistoloeJacobi, ad illa vcrba : confitemini alteru-
qiioedain verborttm B. Hieronymi i:i epislola ad trum, sic legilur : In hac autem sententia illa debet
Oceannm, explananlis locuin Aposloli ad Timoibeum esse discretio, ut quotidianu leviaqite peccata alterit-
el nd Titum. Irum cowqualibus confileamur, eorumqite quolidiana
1 Vnde : Id est non apud B. Paulum, sed ii: C credamus oratione saloari; porro graviuris leprm im-
glossn ordinaria ad locum B. Pauli. Suiupta autem mundiliam juxta legemsacerdoii pandamus, alquead
eententia est ex B. Aiigiistino, ex traciatu 41, ad ejus arbilrium, qualiter et quanlo tempore justeri'.,
c. 8 Joannis; ejusque veiba habentur el apmlBe- purificari cttremus.
dalii ad eumdem B. Pauli locum el infra D. 81, c •^ Nullum peccaium : In glossn ordinaria i.i
Apostolus1. cap. 11. 1. Corinlh. ad ea verbu : ivits ent corpoiit
k Remordeat : Sequebattir in vulgalis : Vnde et sanquiiiis iJoinini, citatiirhaec sententia e\ B. A.u-
Ilieromjinus scribil in eadem epistola ad Tilum: quae gusl. homilia "24,in Joannem, in h;ec verb.i : ATw/-
verba sunl iiiducla, quoniam in niillo inamiscriplo luni pecciliiui veninle cst, dum placet, quantumeuii-
siinl invenla : habenlur aulem inlra ead. ante que pttrrum : iicul mortale, si vere dispticet, nuliuin
cap. 1. judieatur.

DIST.XXV. Pars II. " Ep. apocrypha; (Ans. 1. 7,c 81.) Capitis liiijus verba ex Recognilionibus Cle-
menlis, el ipsis stipposiliiiis, deproinpta sunl. = C. 111." iiab. A. 655. —Aiis. I. 7, c 86. " expeditus :
Coll. Hisp. — Ans. = Pars 111. '*lTim. c. 3, v. 2. " ex gloss. inlerlin. nd hunc loctim. »» cap. 1,
v. 7. " et infr. end. c 6. 38 el iu gloss. ordin. ail loc c. epist. ad Tim. 30 •'
crimine Edd. colt. o. —
fcoliiu. *• Serni'. 41. da sanctis, sive de anim. defuiictoium. " sic; Edd. coil. o.
1*7 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XXV. 148
lllo enim transitorio igne, de quo dicit Aposlolus A maledicimus, quum scriptum *' sit: Neque malediei
*': Ipse atttem salvus erit,sic lamen qjiasi perignem, regnum Dei possidebunl
noii capitalia, sed ** iniiuila peccata purgantur: de C. IV.
Qum sunt venalia peocata, qum post hanc
quibus, etsi non omnia, vel aliqua commemoranda vitam purganlnr.
611111,ne aliquis se inaniter excusare conetur, et Item GREGORIUS Diatog. tib. IV. "*c. 39.
dicat se nescire quae sunt minora **peccata, vel Qualis hinc quisque egreditur, ialis in judicio
qua» crimina capitalia. § 6. Et quamvis Apostolus praesentatur; sed tamen de quibusdam levibus cul-
capitalia plura commemoraverit, nos tamen (ne de- pis esse ante judicium purgatorius ignis credendus
speraiionem facerevideamur) breviter diciraus, quae est, pro eo quod veritas dicit " : Quia si quis in
sunt illa": sacrilegium, homicidium, adulterium, Spiritum sanctum blasphemiam '• dixerit, neque in
lornicatio *',r,falsum teslimonium, furtum, rapina, hoc swculo remittetur ei, neque in futuro. In qua
superbia, invidia, avaritia; et si longo tempore sentenlia dalur intelligi quasdam culpas in hoe
teneutur, iracundia, et ebrieias, si assidua sit, in soeculo, quasdam * vero * in futuro posse laxari,
eorum numerum compulanlur **. Quicunque enim Quod enim de uno negalur, consequens iulellecius
aliquod *Tde istis peccatis in se dominari cognove- palel, quia de quibusdam conceditur. Sed tamen,
rit, nisi digne se emendaverit, et si habuerit spa- ** • ut prxdixi, hoc de parvisminimisque peccatis fieri
tium, longo leropore pcenitcntiam egerit, et Iargas posse credendum est, sicut est assiduus otiosus
eleemosynas *• erogaverit, et a peccalis ipsis absti- sermo, iromodcratus risus, vel peccatum curae " fa-
nuerit, illo transitorio igne, de quo ait Apostolus, miliaris, (quae vix sine culpa vel ab ipsis agitur, qni
purgari non poierit, sed aeterna illum ilamma sine culpam qualiter declinare debeanl sciunt,) * aut iu
ullo reroedio cruciabit *•. § 7. Quae aulem sint mi- non gravibus rebus error ignorantiae, * quae* cun-
nuta peccata, Jicet omnibus nota sint, lamen quia cta * eliam post mortem gravant, si " adhuc jn
longum est, ut omnia replicentur, opus est, ut ex hac vita posilis minime 6*fuerint relaxata.
eis vel aliqua nominemus. Quoties aliquis in cibo C. V. De eodem. PALEA.
aut •• polu plus accipit, quam necesse sit"', ad [ltem AUGUSTINUS '* in libro de vera el falsa pmntten-
minula peccata noverit perlinere; quolies plus; tenlia c. 18.J
Joquitur, quam oportet, aul " plus tacet, quami Qui in aliud saeculum dislulit fructum converaio-
•*
expedit; quotics pauperes importune petentes *' nis, prius purgabilur igne purgationis. Hic autem
exasperat; quoties quum sit sanus corpore, aliis; ignis, etsi aelernusjnon sil, roiro tainen modo gravis
jejunanlibus prandere volueril, aut somno deditus, _ est. Excellil " enim omnem pcenam, quam unquain
n *'•
lardius ad ecclesiam surgit; quolies, exceplodesi- aliquis passus est in hac vita, vel pati polest
derio filiorum, uxorem suam cognoverit; quotiesin Gratian. Aiias aulem ea lantum delicta significal,
carcere * clausos, aut in vinculis * positos tardius quorum esl perpetua infamia.
requisieril; quoiies ** infirmos tardius visilaverit; Vnde HIERONVMUS •» scribit in, eqdem eptstola ad
si discordes ad concordiam revocare neglexeril; si Titum, cap. 1:
plus aut proximum, aut uxorem, aut filium, aut; C. VI. A die baptismi sine crimine debel inveniri, qui
servum exasperaverit, quam oportet; si amplius; in episcopum esl ordinandus.
fuerit blandilus, quam expedit*"; si cuicunque ma- Primum itaque sine crimine jubetur esse episco-
jori personoe aut ex voluntate, aut ex necessitalei pus, quod puto alio verbo ad Timotheum irrepre-
adulnri volueril; si pauperibus-esurienlibus, nimiumi hensibilem nominalum: non quodeo tanlum teinpo-
deliciosa vel sumptuosa convivia *sibi' prseparaverit; re.quoordinandus est, sineu|lositcrimine,etprseie-
si se in ecclesia aut extra ecclesiam fabulis.oliosisi ritas maculas nova conversatione ** dilueril, sed
(de quibus in die judicii ralio reddenda est) occupa- quod ex eo tempore, quo in Cbrislum renatus est,
vcril; si dum incaule juramus, et quum hoc per ali- nulla peccali conscientia remordealur ,0. Quomodo
quam necessitatem "• iroplere non polerimus, utique: D enim potest praeses ecclesiaeauferre maluni de me-
"
perjuramus, et cum oinni facilitaie vel lemerilate! dio ejus, qui in dilecto simili corruerit? aut.qua

NOTATIONES CORRECTORUM.
C. V. n Vel pati poiesl; Haecverba non sunt in onginali, neque infra de poen. dtst. 7. c. ult. §. fin.
ubi boc idem recitalur.

DIST. XXV. P. 111.*' I Cor. c. 5. " add. : quasi: Ed. Bas. *» miimta: Edd. coll. o. *' abest ab
orig. *•' computabitur : Ed. Bas— computatur : Edd. coll. o. orig. *' aliqua ; orig. **add.: non : coll. o.
*» trucidabit: Ed. Bas. *' et; Ed. Bas. "' est : Edd. coll. o. *' deesl. ib."» paup. peleniem : Ed. Bas. —
Bohm. »*et: Edd. coll. o. »' oportet: eaed. »« pro aliqu. nec : Bas. »' 1 Cor. c 6. v. 10. = C. IV. Opus
noninoflensa? fidei. — Ans. 1. 11. c 159. " Matth. c 12..V. 32. 60 blasphemias: Edd. coll. o. •»
add. : rei : Ed. Bas. — Bohm. •' elsi : Ed. Arg. 63 add. : in morie : Edd. coll. o. pr. Bas. = u v,
64 Lihrtim de vera et falsa non esse, dudum monuerunl VV. DD. — in Ed. Bas. liujiis
poen. Augustini
Paleae nulla inscriptio est. •* purgandus est : Bohm. 66 superat :• ead. " abest "
ab Ed. Bas. — L. VI.
•* in comment. ad v. 6. c 1. Pauii ad Tituin. " convers:one Ed Bas mordeatur: Edd, coll. o.
,! delktum timile: Edd. coll. o.Ep.
149 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXVI. {50
libertale cornpere peccanlem potest quum taci- A non solttm tempore sum ordinationis, scd etiam
lus sibi ipse respondeat eadem admisisse quoe cor- ontni lempore post baplisma a crimine iinmur.is esis
ripit? debet.
Gralian. Ecce, aut, ordinandus esl in episcopum,

DISTINCTIO XXVI.
GRATIANUS. episcopus unius uxoris vir, significat ex oinuibus
I Pars. Sequitur in utraque epistola [tinius ' uxo- gentibns unitatem uni viro.Christo subditam.
ris virum] post baptisma videlicel, non ante bapli- II. Pars. § 1. Ilaque sicut duobus dorainis servir
smum. re °, sic ab uno Deo.apostatare, et in alteiius super-
'Jnde HIERONVMUS * scribit ad Oceanum, stilionem ire non licet.
episl. 83: C. III. Bigamus c probatur qui ante baptismum ha-
C. I. Post baptismum debet esse monogamus, qui in buerit unam, et post baptismum alleram.
episcopum est ordinandus. Item. INNOCENTIUS [1.] Rufo et Eusebio, el ceterit
Unius uxoris virum, id est monogamum, post episcopisMacedonim, epistot. XXII. c. 2».
naptismum. Si enim et ante conjugem habuit, quae Deinde' 0 ponilur, non dici oportere bigaroum eum
obierit, non ei iroputatur *, cui prorsus novo horoi- qtti catechumenus habueritaique amiserit uxorem
ni • nec stupra, nec alia, quae ante fuerunt, jaro ", si posl baplismum fuerit aliatn sortitus, eamque
obsunt. primam videri, quoe novo homini copulala sit, quia
C. II. Qui ante bdptismum habuerit unam, el post illud conjugium per " baplismi sacramentum cuin
baptismum aliam, ordinandus non est. ceteris criroinibus sit ablulum ' 3. Quod qiitim de
AUGUSTINUS vero * conlra lestatur, scribens in epislo- una ulique dicilur, cerie, si tres babuerit in vetere
lam ad Titum. positus homine uxores d, erit ei quae post bapti-
Acutius inlelligunt, qui nec eum, qui catechume- smum quarta est, sic inierpretanlibus priroa, ct
nus vel paganus * habuit alteram, ordinandum cen- virginis'* aeque nomen accipiet, qtise quarlo ducla
suerunt, quia de sacramento agitur, non de pecca- est loco. Quis (oro) istud non videat contra aposlo-
to b. ' Nam in baplismo peccata omnia dimitluntur, li" esse praecepium, quijiit, wnins uxoris virum
et qni dixit: Si°nupserit virgo, nonpeccat, satis oporlere fieri sacerdolem? Sed obiicitur, quod iii
declaravit, nuptias non esse peccalum *. Propter baplismo totum11', quicquidinveteri bomine geslum
sanclitatem autem sacramenti sicut femina, si cale- est, sit solulum". Dicile mihi (cum " pace vestra
t-humenaviilata est, non potest postbaplismum iuler Ioquor), crimina lantum dimitluiitur in baplismo,
Dei virgines consecrari, ila non absurde visum est an et illa, quae sccuinjtim Domini " praecepia ac
bigamum non peccasse, scd normaro sacramenii Dei instilula complentur? Uxorem ducere crinten
amisisse non ad vitae merilum, sed ad ordinaliouis cst, an non est crimen ? Si.criinen est, ergo " (proe-
'ecclesiasticae* signaculum necessariam. Et sicut fata venia dixerim) erit auclor in culpa, qui, ut
plures uniiquorum Patrum uxores significaverunt crimina commitlerentur, in!1paradiso proecepil e,
futuras ex omnibus gentibus ecciesias, uni viro sub- quum ipse eos benedixit. Si vero non est crimen,
dilas, id est Chrislo, ila nosler antisles, id est' quia quud Deus insliluit" nefas sit" crimen appel-
NOTATIONESCORRECTORUM.
DIST. XXVI. C, I. • Hieronymus : Senientiae C. III. c Bigamus : Bubnca hujus capilis ct se-
quidem hujus et sequenlis capitis sunt Patrum, qui quenlis, quae in codicibus impressis erant trans-
cilanlur, i'd est Hieronymi et Augustini: verba ta- posila, in suumj locum ex aliquot maniiscriplis siiut
meii ipsa potius vitieiitur sumpta ex colleclaneis resliluta.
Bedoe, el ex glossa ordinaria, hujus quidem capitis d Homine uxores: Sic in omnibus manuscriplis
in primam- ad Timoth. c. 3, sequentis vero in epf- et apud Burcharduni et Ivonem part. 1, c. 292.
slolam ad Titum, cap. 1. quamvis in originali et apud eundem lvoueni pai-t.
C. II. b Peccalo: Sequebatur, propter sanclilalem n 8, cap, 503, paulo aliter etobscurius legatur.
°
sacramenti, sicut si femina, elc Restilutus est totus Prmcepit: In orig. et apud ceteros collecl.
liic locus ex glossa ordinaria. Nam apud B. Augu- legitur : in paradiso attum ipse eos jungeret, oen««
siinum et feliquos collectores copiosior eliam dixit.
est.

DIST. XXVI. Pars 1. • 1 Tijn. c. 3. v. 2. el Tit. c 1. v. 6. = C. I. ' imputabilur: Edd. Bas.


tmpwfelwt. Edd. coll. rel. * abest a glossa ord. ad loc. c. Tim. el ab Ed. Bas. = C. II. * ex gloss. ord.
adc 1. Ep. adTitum.suinpta tamen sentenlia ex Aug. libro de bono conjugali c. 18. — Ans. 1. 9. c. 59
Ivo Pan. I. 6. c. 66. Decr. p. 8. c. 294. Polyc 1. 2. t. 31 — infr. C. 28. q. 3. c 2. » paganus ante /m-
ptismum habuerat unam, et post bapt.• alleram : Edd. coll. o. 6 1 Cor. c 7. v. 32. ' Sicul episc : eaed. =
P. II. 'Matth.c. 6. v. 24. = C. III scr. A. 414. Burch. 1. i c.98. lvo Decr. p. 1. c. 292. et p. 8. c 505.
Polyc 1. 6. t/4.'* " opponitur: Edd. coll. 0 '' add.: wnam; Ed. Bas. •»" per: lsid. Merlini. 13"abiatum :
Edd. coil. 0. virginisque: orig. ap. Coustant. " Tit. c. 1. v. 6. abest a coll. Hisp. lotum :
ib. el Isid. Merl. 18 ut loquar : Edd. coll. 0. — loquar: lvo — ap Bohm. sequ.: an, quod abest ab
"
orig. legis: orig. ap. Coustant. s0 add.: «l cum : Edd. coll. 0. " Gen. c 1. v. 28. " junxit: 01'ig.
*.»est: Edd. coll. 0.
1?| DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXVI. 152
lari, et Sa.omon **addidit: e,lemm a Deo prmpara- A baptismus videlur esse concessus ? Si ita creoitur,
tur viro uxor, quoroodo credilur inter crimina esse inihi credile, non niodicuinerratur, quia quicqiiid
diinissum", quod auctore Deo legilur consumma- bene gc-slumfuerit et secundnm proecepia legalia
tum? Quid de lalium filiis percensetur? Numquid '• cuslodiluro, non potest facientibus deperire. §. 4.
ron erunt admiltendi in heredilatis consortio, quia Nuptiarum ergo copula, quia Dei mandato perlici-
ex ea suscepli sunt, quae ante baptisroum fuil ". tur, non potest dici peccatum, et quod peccatum
"
uxor, crunlque appeliandi vel nalurnles, vel spurii, noncst, solvi inter peccata credi omnino non
quia non esl legilimum roairimonium, nisi illud (ut debet 33, eritque, inlegrum a?stimare aholeri '* nou
vobis videtur), quod post bnplismuro assumiiur? posseprioris nomen uxoris, qtiumnon dimissum sit
Ipse Dominus, quuminterrogaretur a Judoeis, si li- pro peccato, quod*eex Dei sit voluntate completum.
cerel diinitiere uxorem, alque exppneret fieri non C. IV. In baptismale culpa dimittitur, non lex con-
debere, addidil* 8: Owod ergo Deus junxit, homo jugii aboletur.
non separet. Ac *» ne de liis locutus esse credatur, Ilem Ambrosius Ub. I de officiis,c ult. *' [c.80].
qui' *»post baplismum sorliuntur, meminerithoc el Una lantum, nec repetita nobis copula permiiti-
a Judaeis inlerrogaltim, el Judeeis esse responsum. lur, ct in ipso ccnjugio lex esl, non iierare conju-
§. 2. Quaero, et sollicitus quaero, si una eademque ® giam, nec secandee conjugis sortiri conjunclioiieni.
sit uxor ejus, qni ante catechuiuenus, poslea sit Qucd plerisque 'mirum videuir, Cur " eliam anle
fidelis, filiosque exea.quum essst calechumenus, baptismum iterala^ conjugia electioni *3muneiis ct
susceperit, ac postea alios;l, quum fidelis: utrum. prserogotivoe ordinalionis iropedimenta generent,
sint appellandi fratres, an non habesnt postea ds- qtium ei:am delicta obesse non soleani, si lavacri
functo palre erciscundae haere&iiatis consortium, rcmissa faerint sacraroenio. Sed intelligerc debe-
**
quibus filiorum nomen regeneralio spiritualis credi- rons, quia iri baptismo culpa dimitti potest, lex
lur abstulisse? Quod quum ila sentire atqt-.ejudicare 'abeleri r.on potest. In conjugio r.ca culpa, sed lex
absurdum esi, quaefmalum') ratio esf* hoc defen- ect. Qnod culpaoest igilur, in baplisino rclaxatur:
di, et vacua magis opinione iaclari, «Juaaialiqua quo;! leijis est, in conjugio ndn solvitur. Qttomodo
auctoritale roborari, qtiuro non possil inler peccata auiem potest bortator esse viduitatis, qui ipse con-
depulari, quod lex praecepitet Deusjimsit"*? £-.5. jugia frequentaverit ?
Numquid si»*,quiscaiecluimeniis virtutibas stutiuerit, Gralian. Joannes etiam Bttptista, dutn Herodem
humilitalcm seculus fuerit, patientiam lenuerit, ab hcesiu prohiberet dicens: Non ** licet libi habere
eleeinosynas feceril, morti destinalos cualibetra- ^ uxorem fratris tui, evidenler ostendit inler infideles
lione eripuerit, adulleria axhorruerit, castitatem conjugia esse. Vnde dalur intelligi quod bigami
lcmierit, quatro, si haec, quum fuerit faclus Cdelis, clicunlur :wn solum gni poU baptisma conjitgia fre-
amiuit, quia per baptismum totum, quod vetus quentani, sed e'iam qui anle baplismum unam, el
lionio gesserai, piilaliir auferri ? Aspiciamus genti- post baplismum alleram habuisse probanlur. §. 1. Bi-
lem hominem Cornelium 3" orationibus atque elee- tjamm vero in sacerdolem ordinari' non debet, non
mosynis vacantem, angelum audientem per revela- quia deliquerit secundam accipiendo uxorem, sed
tionein, ipsumque 8 Petrura videntem; numquid per quia prazrogaliva exulus est sacerdotis.
baptisinum baec ilJi " ablala sunt, propter quoe ei

NOTATIONES CORRECTORUM.
1 Qui post baptismum : Apud Burchardum et Ivo- angelum Petrumque ipsnm vidisse. Apud lvonem :
nem in 1. parte legittir: qumpo°t baptismum sor- Peirum ipsum revelalionevidisse.
tiuniur. Sed in originali ct apud Ivonem part. 8, et C. IV. h Ilerata: Apud B. Ambrosium locus bic
in Panormia, et infra 28, q. 1. c. uumatiirf, hoc varic legitur. Nam in antiquis inipressionibii» habe-
moilo : qui posl baptismum uxores sortiuntur. Verum T, lur : iterato coiijngio; in recentioribus vero : iteraii
ob glossam nihil est mulatum. conjugii. Itemque in Panormia et apud Ivonem. ln
8 Ipsumque Pelrum: Apud lnnocentiuro in cod. his tamen, quaeseqnuntilr.coiicordant, sic legcndo :
can. et Bnrchardum est: atque eleemosynis reve- ad eleciiontm muneris, et prwrogulivam ordinaiionh
tiitionem Pelrumque ipsum vidisse. Apud ipsum In- impedimenla generenlur.
nocentium in tomis conciliorum : per revetationem

DIST. XXVI. C. 111. •*•Prov. c. 19. v. 14. »» commissum: Ed. Bas. *• cf. infra C. 28. q. 1. c. 1. "
fueiii: Edd. Bas.—fuerat: Edd. coll. rel. *»'8 Matlh. c. 19. v. 6.' — in Edd. coll. o. est : quds conjunxit,
missa voce quaeJegitur in sola Bas. Al: Ed. Bohm.—an : Edd. Arg." Ven. 1. Nor. Lugdd. Antw.
*° qum: ergo,
ojig. ap. Coust.—Edd. Arg. Par.—Ed. Bas. in seqq. add.: tia-orem. add." : filios :etEdd: coll. o.
"3 qitw raitu esl hoc malum defendi (Ivo) et vacuam opinionem probari : Coll. flisp. add.: lex junxit:
teul Merl'.—conjunxit.: lvb.—subjunxit: Ed. Bas. — adjunxil: Edd, rel,—injunxit: Bohm. **.g«i : Edd.
Arg. Bas. Yen. I. Nor.—quis : deest *'in Edd. coll. rel.—ln seqq. onmes prselerito utuntur : studuit,'»*etc 3*
Aci. Ap. .c.'10. 36ei:Ed. Bas. abest ab orig. —econlra vox : so/i'i: abesl ab IvOrie. add.:'
dimissum: Ivo, apud quem hic est finis cap. 39abolere :. Ed. Bas. *° qnia : orig. = C, IV. *' lvo
Pan. 1. 6. c 64. Decr. p. 8. c. 291. ** awnm; Edd. coll. o. *' eleclionis : Edd. Bas. '* .add.: conjungi,
ibid. " Matlb. c. 14. v. 4.
153 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXVII 154
Vnde Ambrosius ad Vercetlenses, iib. X, epist, 82 *6 A legem sacerdotii -suscipiendi. Qui autem iieraverit
ait:
conjiigitim, ciiipam qiiiilem non babel coinquinati,
C. V. Non peccat bigamiis, sed prwrogaiwa sacer- sed proerogativa exuitur sacerdotis.
doiis exititur.
Qui sine crimineest unins uxoris vir, tenetur ad

DISTINCTIO XXVII.
GRATIANUS. cant, qui tales dividunt.
I. Pars. Qttod auiem uniits uxoris vir episcopus C. III. De eodem.
esse jubettir, qttmrilur an de lempore ordinaliouis Itein Theodorus in Pmiiilenliali *.
hoc sit accipiendum,ut lempore suw admiuistratioiiis Si vir siniplex h * vottim virgiuiiaiis haber.s adjun-
ejus possil copula fungi, quam unicam el virginem gitur uxori, ppstea non dimillal uxoreni, sed tribits
sibi desponsavit. aitiiispcenilent.
Hoc Martinus Papa proliibel dicens :' Hieronvmus c t-eroecontra scribit ° :
C. I. iVonordiuelur diaconus, nisi caslilalem fuerit P C. IV. Damnabile est vovenlibus virginilalem, velle
professus. nubere.
Diaconus qtii eligilur, si contestatus fuerii pro Voventibus virginiiatem non solum nubere, sed
aicipiendo matrimonio, el dixerit * non posse in eliam vclle daninnbile est.
caslitaie permanere, hic non ordinctur. Qtiotl si in C. V. Damnaitonein hnbebit, si nupserit, quw virgini-
ordinatione tacuerit et ordinalus ftieril, ei postea tatem vovit.
malriinonium desideraverit, alienus sila miuislerio Idem contra Jovinianum, lib. I '.
et vacet a clero. Si ntipserit virgo, non pcccat » : non illn virgo,
Gralian. Hac aucloritate dalur inteltigi, quod illi, qiue semet • Dei '° cultui dedicnvil. Hariini eniin si
qui uxores habent vel acciperevolunl, nec diaconi, qua niipserit, babebildumnalionem, quia " piimain
nec sacerdoles fieri possunl, nisi conlinenitam profi- fidem irriiam fecit.
tzanltir : § I. Si vero diaconus a niinislerio cessare C. VI. Qum sanctimonialemse esse finxerat, nubcre
voliterit, el contracto tnalrimonio licile potest uti. non valel.
Nam etsi in ordinationesua castilatis velnm obtuleril, liem NicolausPapa [1]ad AlbinumViennens. Ecclesia'
lamen tanla esl vis in sacramento conjugii, quod nec archiepiscopum".
Qtiod interrogasti de femi/ia, quae post obiluni "
exviolvtionevnii polesl dissolvi ipsum conjttgium.
niariti sui saeriim velamen super caput siiiiin iropG-
Vnde Augiislinus « in libro De bono vidmiaiis ad C
Jitiianam viduain, cap. 10 ' : suit, et finxit se sub codem velnmine sanciimonia-
'*
C. H. Nubentes posi voium iionsunl adinvicem sepa- lem esse, postea vero ad nuptias rediit: boiium
randi. niihi " videlur, qnia per hypocrisim ecclesiasticain
II. Pars. Quiilam nubentes post vottim asserunt regulam conturbare voluit, et non legitime in voto
adulieros esse. Ego autem dico, qtiod graviier pec- suo permansit, ut pceiiilentiam agul de illusione
NOTATJONESCORRECTORUM.
Dis-r.XXVII. C. .11.« Atiguslinus : Verba propria interlinearis.
hnjus capitis non sunl invenla apml B. Augiisiiniini. Hieronymus : Gratianus hic, el infra 17. q. 1.
Senienlin tamen babettir in libeilo de bono viduita- c. voveniibus. et |Magister sentenliarum hoc iri-
tis. Oimiiuo autem ihtclligendum hoc est de voto buunl Hieronymo, apud quem nonest inveuluin. In
simplici, ul Gralianus in fme bujns disiinclionis glossa ordinaria 1. Tim. cap. 5. ad ea verba : huben-
exponii. les damnationem, refertur ex B. Auguslino , ctijus
C. III. b Simplex: Abesl vox ista ab oinnibus ma- propria verba habeniur infra c liuptiaruin. 27. q. 1.
miscriplis, ei infra 27. q. 1. c si quis votumeliam nh n posl principium.
iropresbis. In aliquot tamen pervetustis esl glossa

DIST.XXVI. C. V. *\scr. poslobitum jmenii Ep. Vercell,, A. 371. — in Edtl. col. o. in inscr. add.:
in'epistola. — Ivo Pari. 1. 6. c 03. Decr. p. 8, c 290.
DIST.XXVII. P.l. 'c.10. Conc Anc.ex vers. Martin. Brac, intercap.c. 59.—cf. D. 28,|c. S.-^IvoPan. I,
3, c 97. Decr. p. 6, c. 576. = C. I. * add. : se : Ivo. = C. 11. 3 Non desunt, qui lib. de hon. vid. al>
Aiigiisiino abjudiceiil. Ipsa canonis verba in eo non sunt repena ; legilur lainen siinile aliquid, quod relalum
esi inl'r. C. 27, q. 1, c 41. — Augustini nomine canon legitur etinm in Pwniteniiuti Ant. Ang. t. 8, c.
11. = C. III. * cap. 32. ap, D'Acheriuui. — Pa>nit. Rom. t. 8, c 11. — cf. infr. C. 27. q 1. c.fin. —
Theodositts: Ed. Bas. * abesl a Tlieodoro et Ed. Bas. = C. IV. 6 Ha-c, qme in Pcen. Rom. t. 8, apud
Peiruni Lombardum Seiiteni. li!>.'4. D. 58., el infr. C. 17. q. 1, c. 2. Ilieronymi nomeii ferunt, magis
vi.lenlur ad libri de bon. vid., Augtislino vulgo tribuli, c. 9. pertinere. = C. V. ' Ivo Pan. I. 5, c 192.
Decr. p. 7, c 124. — Pcen. Rom. t. 8, c. 10. — contra Lucianum : Edd. Arg. Nor. Ven." I. 8 peccavit :
orig. — Ivo. 9 se semel : ib. 10divino : Edd. coll. o. " 1 Tini. c 5, v. 12. = C. VI. ln hac inscri-
piioiieadmodum iiuer sedilferunt collectores. Btirch. 1. 8, c. 47. ei Ivo Decr, p. 7, c. 65. Iribiiiint Nicolio
ser. AdiilwinoVieiin. ArMep. — Pan. : Adatwino Vivacensiseccl. Ep. Conira ap. eunuiein Ivoiiem p. eail.
c. lo?.. legiiur : AliimiuoJunarieusi Ep. — ln Ed. Bas. est: Ep. Alduinomonensi.Ciim Reginone lanit-ii iu
app. 1, c. 57.'•legeiiduiii erit: Adalwino
"
Juvavieusi (i. e. Salisburgensi) Archiep., qui intfiluit coni-.Colou,
b. A. 870. moriem; Ed. Bas. add : feminam : Regino. »*abest ab cod.
135 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXVIH. 156
nefanda, et revcrtatur ad id, quod spopondit, et in A l G. VUI. In sacris ordinibus constiluli, non aucant
sacro minislerio " permaneat, quod inchoavit. uxores : el si duxerinl, separentur.
C. VII. PALEA •'. [Idem ibid.] llem Calixlus Papa II ".
i Nam d si consenserimus, quod omnia sacra- Presbyleris e, diaconis, subdiaconis et monachis
menta ecclesiastica quisqne prout vult fingat et non concubinas habere, seu matrimonin contrahere pe-.
vere faciat 18,oninis ordo ecclesiaslicus lurbabilur nilus interdicimus; conlracta quoqueinatrimonia ab
", nec caiholicae fidei jura consisiunt, nec canones hujusmodi personis disjungi, et personns ad peeni-
sacri rite observaniur. Quid enim profuit Simoni lenliam redigi debere, juxta sacrorum canonum
Mago baptismum sacrum ficte suscipere, et in Chri- diffinitiones judicamus.
stianilaie pcrmansurum se linxisse, qtiiun per Apo- Gratinu. Hic distinguendvin esl, quod voventium
stolum, fraude • ejus detecla, quod sibi fulurum alii sunt simpliciter voventes, de quibtts Attguslinus
esset pronunciatum " ftiit ? Ait cnim " : Pecunia el Theodorus loculi sunt, alii sunl, quibus post votnm
tua lecum sit in perditionem : cor enim luum non est benedictioaccedit consecralionis, vel propositum reli-
reclum coram " Deo. Potniteniiam ilaque age ab hac gionis, de quibus Hieronyiuus et Nicolans et Calixtut
nequitia lua '*, et roga Deum, si forie remitlaiur '» scripserunt.
libi hmc cogitatio cordis tui : in felle entm amantu- Vnde idemHieronymtis " contra eumdemJovinianum
dinis el obligalione iniquilalit video le esse. Ideo lib. 1 scribens, aii:
lales, nisi resipiscanl, spirituali gladio perculere C. IX. lnceslm tunt virgines, quw posl consecratio-
rensenius. Non " eniin fus est Spirilui snnclo inen- nem nubunl.
liri, sirnl Ariuniaset Saphira menliti sunt, et sialim Virgincs, qtiaeposl consecrationem ntipserunt, non
peiierunt. » tam adlleruae sunl, quam incesloe.

DISTINCTIO XXVIIII.
GRATIANUS. el supra uxores duxerint aut concubinas babuerint,
I. Pars. Ecce ostensum est, quod noleates vovere offieio alque ecclesiaslico beneficio careant. Qiitini
coniinentiam, nee ad subdiaconatum, nec ad tuperio- enim ipsi templum, vasa Doroini et sacrarium Spiri-
res possunl gradns conscendere. Vnde ad subdiacona- lus sancli debeant esse et dici, indignum est, eos
lum accedentes, uon sine volo castitatis jubentttr C cubilibus et imrounditiis deservire.
admilli, uuctorilale B. Gregorii, qui scribem Pelro C, 111.Casle se victuros promittant in diaconos vel
subdiacono [lib. I, epislola 42 ' in fine] ait : presbyteros ordinandi.
C. 1. Non fial subdiaconus, qui se catle viclurum non ltem ex Concilio Toleiano IV *, c.27
promiserit. II Pars. Quando presbyteri aut * diaconi per pa-
Nulluin faccre subdiacouum proesumant episcopi, rochias consliliiunlur, oportet eos * primum * • pro-
nisi qui se vicluruin caste promiseril: (Et nonnullis fessionem episcopo suo facere; ul>caste et pure.
interjectis) quia nulltis ad ininislcrium allarisacce- vivant sub Dei limore, ut, dum eos talis professio
dere debet, nisi cnjus caslitas anle suscepluin roini- obligaverit', viiaesanclae disciplinam ° relineant.
steriuro fuerit approbata. C. IV. Qui longam corporis sui continenliam nonhabel,
in episcopumeligi non debet.
C. II. Subdiaconus el supra consliluli incontinentet, * *
uxorem aul concubinam ducenles, ecclesiaslicobe- ltem Gregorius clero et nobilibut civibut Neapo-
neficioel offieiovareant. litanis, lib. VIII epist. 40 ».
Item liinocenlius II in Concilio Romano ' c. 6. III Pars. Priusquam ad nos scripla vestra discur-
Decernirous ut ii, qui in ordine siibdiaconalus ' D renl, Joannem diaconum, qui ab allera parte electuz
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. VII. d Caput hoc in muliis Graiiani codicibus cod. Valic. biblioth. in fragmenlo cujusdam concilii
(iiiquibiishabclursinenominePaleae;, est conjttnctum ab Urbano 11. habiti, c. 2. Ex eodem vero concilio
superiori, quemadmodum ei upud Burcharduin el suiil canones, Alienaliones, 12. q. 2. el Palernarum,
lvonem. ln Pnnormia auiem cst sejunctum. 24. q. 3.
e :
C. VIII. Presbyleris Hic canon invenlus est in

DIST.XXVII. C. VI. " ministerio inchoavil: Reg. Ivo. =C. VII. " Burch. et Ivo. Decr. ib. Pan. ib.
c. 206. — Paleae nomen abest ab Ed. Bas. " fiat : Reg. " conturbalur : Reg.— conturbabilur, et poslea :
tonsistent—ofcserua/iwnlMr : lvo. »• /"raws.-Reg. " prwnuncialum est : Ivo. " Act. Ap. c. 8. » absunt ab
Ed. Bas. **ab hac iniquilats tua : Edd. o. pr. Bas., in qua omissa stnil. ** wt.remtllantwr cogitatus : Ed.
Bas. — cogilationes : Edd. coll. rel. *»Act. Ap. c 5, v. 3. = C. VIII. " ln conc Remens. h. A. 1119.
c 5, el Lateran. I. h. A. 1123, c 21. C. IX. '»Ivo Pan. 1. 3, c 195. Decr. p. 7, c'124.
DIST. XXVIII. P. 1. ' Ep. 44. (scr. A. 591.) 1. 1. Ed. Mnnr. —cf. infr. D. 31, c 1. Coll. tr. p p. 1. t.
ffo, c 60. = C. 11. » hab. A. 1139. Eadcro fere babebis in Conc. Reroens. h. A. 1131. c 4. — Ivp Pnn.
I, 8i c 142. » diaconalus . Ivo. = C. 111. * hab. A. 635. — Ans. 1. 7, c 145. Burch. 1. 2, c 155. Ivo
Pan. 1. 3, c.22. Decr. p. 3, c. 130. p. 6, c 248. » '
el: Edd. coll. o. 'abesl a Coll. Hisp. et Ivone. alli-
gai: Coll. Hisp. — oWiaat ; Edd. coll. o. » disciulina relineal : Coll. Hhn. = C, IV, »Ep. 62, scr. A,
600.) 1.10. Ed. Maur, — Ans. I. 6, c. 13.
1S7 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXVIII.. 158
esi, parvulamhaberefiliam, * ex * quorundam rela- A / auferre non possuinus, ita nt, quuro provectoeaetatis
tione cognovimiis; unde, si ralionem voluissent " in conjugio positi, renunciaiuros se
0 pari consensu
attendere, nec aliiI eum eligere, nec ipse debuerat operihus carnis spoponderint, ad sacros ordines
consentire. Nam qua proesumptione ad episcopalum adspirent.
audet " aceedere, qui adliuc longam corporis sui C. VI. In conjugio consiitutut ad sacerdolium assumi
continentiam, filiola a leste, convincilur non ha» non debet.
bere ? Ilem ex Concilio Arelntensi 11» c 2.
C. V. Ad subdiaconatum accessuri conlinenliam pro- V. Pars. Assumi aliquem ad sacerdolium in con-
fileantur. jugii vinctilo conslituluin non oporiet ", nisi fuerit
Item ex Concilio Toleiano II c. 1 ". promissa 80conversio.
IV. Pars. De iis, quos voluntas parentum a primis C. VII. Non ordinentur Diaconi, qui castitaltm non
infantiae annis clericatus b officio mancipavit ", projitentur.
statuimus observandum, ut mox delonsi, vel mini- Item ex eodem 1|I 31.
sterio e leclorum •* iraditi 1B,in domo ecclesiae sub Praetereadplacuit, uldeinceps non ordinentiirdia-
episcopalipraesentia a praepositosibi debeant erudiri. coni3», nisi qui prius conversionis proposito pcofessi
Al ubi octavum deeiiniun setatis suae compleverint B 1 fuerinl casliiatem.
annum, coram lolius cleri plebisque conspectu vo- Gralian. Verumilla priori auclorilate diacouis vi-
luntas eorum de expetendo conjugio ab episcopo detur permilti conjugium, quum ad sacerdotium lan-
perscrutetur : quibtis si gratia cnstitatis (Deo inspi- lum conjugali proJiibeantur assumi. Porro sequenti
rante) placnerit, et promissionem '» caslimoniae suoe aucloritate videtur permitli subdiaconis, quum de
absque jconjugalinecessitate spoponderint " serva- diaconis speciatiter prmcipitur, ul iine probalione
luros, hi lanquam appetiiores arciissimae viae•» le- castitaiis non ordinenlur.
vissimo Doroini jugo suodantur, ac primo subdiaco- Hoc idem in Ancyrana Synodo3S videtur esse pexmis*
naius"ministerium, habila probaiione professionis sum, in qua c.-lO sicslatutum esi :
suoe, a vigesimo anno suscipiant. Quod si inculpabi- C. VIII. Diaconi non prohibeantur a ministerio, si i»
liter ac inoffense vigesimum quintum annum *° * ordinatione dicunt se contiiterenon posse.
*
aetalis suae peregerinl, ad diaconalus »• officium, Diaconi quicunque, quum ordinanlur, si in ipsa
(si ") * scienter * implere posse ab episcopo compro-• ordinalione protestatf sunt, diceni.es velle se ha-
banlur, promoveri debent **. Cavendum tamen est bere uxores, nec posse se coiuinere, hi, si postea
his, ne quando suoe sponsionis immemores ad ** ad nuptias venerint »*, maneant in ministerio,
terrenas nuptias aut ad furlivos concubitus uitra '* f, quod his episcopus licenliam dederit.
propterea
recurrant. Quod si forle fecerint, ut sacrilegii rei "
Quicunque sane tacuerunt, et susceperunt manus
ab ecclesia habeanlur extranei. Quibus aulein volun- si postea ad
imposilionem professi conlinentiam,
tas propria interrogationis tempore desiderium nu- venerint a ministerio 8» cessare debe-.
3",
beudi persuaserit, concessam ab Apostolo licentiam nuptiasbunt.

NOTATIONES CORRECTORUM.

DIST.XXVIII. C. IV. » Filiola: Sic emendatum atque apud Gralianum.


estex originali, Anselmo et Polycarpo, quum antea <=Ministerio iectorum : In omnibus codicibus con-i
legeretur : filia. Superius etiam dixerat: parvulam ciliorum ante cilalis (etiam Lncensi) legilur : mini-
filiam, quibus vocibus recens incontinentia manifeste sterio eleciorum. Verum in epislola 1. Siricii ad
exprimitur. Himerium c. 9. el Innocentii 24, c 5. (ubi de eadem
C. V. i> Clericatus : In omnibus editionibus et fere re agitur) est : Lectorum ministerio seu officio.
duohus codicibus Valicanis conciliorum legitur : in C. Vll. d Prmterea : In Arelatensibus, qua; exstant,
clericatus officio,vet monackali [al. monachi) posuit. hic ipse penitus canon non invenitur. Sed senteiilia
Sed in codice Lucensi-regio habelur eodem modo D habetur in lertio c. 2. in tine.

DIST.XXVIII. C. IV. ••• i//i.; Ed. Bas. "awrfeat; ead. auderel: Edd. coll. rel. = C. V. bab. A.
527. — Ai;s. I. 7, c. 42. (50.) = P. IV. '» mancipaverit, id. : Edd. coll. o. " eieclorum : Coll. Hisp.
•• promissione : Edd. coll. o. " add. : se : Coll. Hisp. " viiw,
quum t. fuerint : ib. -^"Ans.
leitissimo : Coll. Hisp. " subdiaconii: Ed. Bas. — subdiaconi : Edd. coU. rel. '• XX V. annos : Ed. Bas.
» diaconii: Edd. Arg. Bas. Nor. — diaconi: Edd. coll. rel. " add. : id : Edd, coll. o. »»abesl n Coll.
Hisp. »*aw«ad : Edd. coll. o, »» w/(ro : Edd. ooll. o. * rei damnentur et ab : Coll. Hisp. *' add.:
suw : Ed. Bas. = C. VI. »«hab. non serius A. 460. cf. tamen qtiae monuimus ad c 12..D. 18. — Coll. "
tr.
p. p. 2.1. 24, c 2. »•In Edd. coll. o. pr. Bas. laud. Conc Arel. 111.,et in sequenli capite IV. = P.V. non
posse: Coll. Hisp, prmmissa: ib. = C. VII. 31Pertinet hoccap. ad c. 43.|conc Arel. 11,ex — quocau. proece-
dens desumplus est, el plane respondet c. 22. conc. Arausic 1. add. : conjuyati: orig. 3*Edd. coll. o.
— conjurati: Ed. Bas. = C. Vlll. »3hab. A. 314. — Pan. 1. 5, c\ 87. Polyc I. 4, t. 51. convenertnt:
Coll. Hisp pervenerint: Edd. coll. o. exc. Bas. — Proxime sequentia, quae cum Coll. Hisp. plane con-
sonant, in cod. can. Quesnelli a Baller. in hunc modum sunt emendata : maneant in clero lantum, et a
ministerio abjiciantnr, **convenerint; orig. --- Ed. Bas. — pervenerint: Edd. coll.-rel. " ap. Quesiiell,
add.: vel clero.
«9 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XXViii. 10«
C. IX. Presbyter dncens uxorem, ab ordine j*i C. XI. De uxore pretbyleri vel diaconi, si aliit se
depnnaiur. conjunxerfl.
//emex Coucilio Neocaesariensi»', c. 1. Item ex concilio Atirelinncnsi 1, 4Sc. 13.
VI. Pars. Presbytersi uxoreiu dttxeril, ab ordino Si se cuiqiiam '» mulier dupliei conjugio presby-
'suoMiliim deponi debere. Quod si fornicatus fueril, leri veldiaconi rclicla conjuuxerit,aul**separentur,
vel ndtilteriuro comniiserit.extrn ecclesiam abjiciet aut cerle, si in criminis ' iulenlione persiilerint,
ad pccnitentiam inler laicos e redigi oporlet. jiari cxcommunicatione pMectaniur.
C. X. De eo, qui relictam cujusdam diatoni duxit C. XII. De eodem.
uxorem. Item ex concilio Martini Papae *».
Item Gregorius lib. XI, episl. 59 '*. Si qua vidua episcopi vel presbyteri aut diaconi
VII. Pars. Quia sunt culpae, in quibus culpa est maritum acceperit, nullus clericus, nulla religiusa
relaxare vindictam, qnaerenda seinper est veritas, persona " cum ea convivium sumat, nunquam coni-
ul inqiiiri debeat utrum accusatum noxa " con- inunicet; inorierili lamen "*ei sacramenta subve-
demnel, an a pcena *° innoceiitia patefacta subdu- niant 00.
cat. Itaque perveuil ad nos, Fantiiitim *' defensorem C. XIII.
** Cujusdam episcopiordinalio differtur, quia
ultioneni exercere in Petrum lalorem prtescntiuro uxorem habcl el filios.
voluisse, pro eo, quod *' (quanlum diciiur) relictam Item Pelagius f Cethego Patricio "'.
ciijusdain diaconi, tempore quo conductor fuit, ma- VIII. Pars. De Syracusnnae urbis antislile optave-
rilo tradideril. Sed quoniam isle conjugcm diaconi ramus in ipso initio glorioevestrae desideriis obe-
asserit non fuisse, dicens, nec eam *»virginem ad dire, nisi nos multiplex ratio ipsius non paucis
eum venisse, denique ** nec religiosam mutasse femporibu3 ordinationem dilferre sacerdolii cnegis-
vesiem, postipiam ille in sacro ordine promolusest, set, ob hoc, quod vel personae qualitas (sicut el vos
adjiciens etiam, priusquaro ad diaconum perveni- melius nostis), ve! superstes uxor aut filii (per quos
ret *' et poslea, prava illam, opinione vixisse : Ideo ecelesiastica solet pericliiari siibstanlia) '° nostios
fraternilaiem luain liis borlnrour affatibus, ut cum animus diutius ab ejusordinatione suspeiulereiil ".
Dei, sicut dccet, limore causaro hanc subtili oro- El quanlum ad eautelam humanam perlinet, iutegro
nino *' iiivcslignlioneperquiral *•',ut, si in conjtigio poene cnno dislulimus, opinantes, quod in nieliiis
diuconi muiierein, de qua ugittir, fuisse constilerit, Syraciisanorum provenirc posset eleclio. Sed qnia
elsiiprascripius lalor memoralo defensori et reclori in voluntalis suoc proposilo irrevocabiliter perstiie-
patrimonii nd vindictam inodis omnibtis tradatur, et /, runt, ei lutllcs est alius in eadcm reperlus ecciesia,
ciim competenli emeiidatione ii, qui male sociati nisi longioribus adhtic teroporumdifferretur spatiis;
sunl, disjunganlur. Si vero in ejus conjugio non ne paulo aroplius insanircnt (sicut filii nostri ma-
fuit, memoraium Funtinum ex noslro mandatocom- gnifiei viri prxloi-is tcstificaiionc didicimus), inter
monere le voluinus, ut ei facere nil praesninat, nec Irujtisinodi ambigiiitatcs illud consultiiis judicnviinus
falsa *8 illtim accusalio apud eum in aliquo prae- faciendum, ulcoiigrua providenlia causam, propier
gruvet. quam principalis constituiio habentem Jilios et

NOTATIONEoCORRECTORUM.

C. IX. • Inter laicos : Groece legitnr : '^to6sl<j5ut rastis, ajnovimus, eor.festim seqttenti die eum juxta
tsXiov, xui aytaBuLUVTOV si; ftirotvotav: qtioeDiony- morem dkcuitentes, tsrlio, quo venit, die eptscopttm

jiiis Exigtins veriit innplius pelli debelet ad pmni- consecravimui : shnili quidem modo de Sijracusanm,
lenliam redigi. Uhi inilla mentio fit pceiiileiiiiaeinier et quac sequunlur. In Polycarpo lanieii inscriplio
laicos ageniitc, de qua AC copiosiusdiectur infraSO. esl : Gelasias Papa Celo. Ivo auiem in epistola ;ul
tlisl. c lin. ' lliigonem arcl-.iepiscopiiui Lugduiiensem, qu:c inci-
C. XIII. Itetn Pelagitts : Aiiselnius et •auctor D pit : Causcm Belvacensis, elc ita scribit : Si eiinn
Polycarpi ex ealem epislola rercruiitliaec, qn;e t-aput Pupa Celasius quondam Sijraciisaiiw ttrbis electnnt,
is:iid aiilecctliint : Quodde ordinnndo eccletimCati- tixorem habei.tem et ftlios, inierveniente Cctiteijoi>.-
nensis episcopo salubris electione judicii fieri deside- tricio, ete;

DIST.XXYUI. C. IX. *' bab. A. 514. Regin. I. 1, c. 84. Bnrcli. 1. 2 , c 108. Ivo Pan. 1. 5,
c. 91. Decr. p. 6, c. 185. (ex vers.- Dionys.) = C. X. 3a Ep. 5. (scr. A. 604.) iih. 14. •— E,l
Hnur. — Coll. lr. p. p. 1, t. 55, c 68. — Ivo Dec p. 9, c. 126, p. 6, c. 184. =P. VII. »• add. :
debila : Ed. Bns. *» pwnw: ib. *' Fatninum : Edd. coll. o. *J add. : in : ib. *3 t7/«m : orig. —
Ivo. **denique ttt nec religiosam mular» vestemprcesumerel: orig. *Bvenisset : Ed. Bas: — pervenissel :
Etlil. coll. rel. *» nittmo : Ed Nor. *' perquirere : Etltl. Arg. Ven. I. Nor. — perqniras*9: Edd. coli. rel —
jn omii. pro seqti. ttt leg. : el. *8aoest ab Edd. Greg. Mnurfim prioribus. = C. XI. hab. A 511. —
in Coll. Ilisp. hic est can. 9. —Coll. tr. p. p. 2, l. 29, c. 12. »»cukunque : orig. " anl caslilale (rnantur,
aui sep. : Edd. coll. o. — castigali separentur : orig. *' criminum : orig. = C. XII. "3 Mariini Brac.
Cap.
c. 29, (iesiiiiipiiim ex conc. Tolel. 1, c 18, ex quo ilescriptiim est ap. Ans. 1. 10, c 6. ** abesl a Coll.
Hisp. otAns. " taiKttm: Coll. ilisp. es sacramento subveniatur : Aus. = C. Xilf. "' Fraitin. ep. Pela-
vj\ I, ex coliect. Deusdedit in momimentisedidil Holslenius. — Coll. ir. p. p. 1, l. 54. c. 12. — Ans. I.
6, c 4«. $>olye.I. S, l. 1. BSc.f. Novell. Ju&iiii.6, c. 1, § 3 Hi et Nov. 123, c I. *»susvenderet : Eiid»
coll. o., pr. Yei» I.
151 DECRETIPARSPRIMA. DIST. XXYHI. 132
uxoremad epiM'opalus ordinem promoveriprohibel, A eleclo in episcopum antea scriplum esl) ante subdiaco-
snlva disposiiiune consilii 00 rounirerous. Qua de re natum memoratits diaconus eam in n.xorem dttxerat.
stimnio sliiilioabcodein Syracusanae urbis episcopo, § 4. Illud aitiem Neocwsariensis el Ancyranm synodi
pr,iiisquama nohis contingerel ordiuari, hiijusinodi vei ex lcmpore, vel ex loco inlelligilur : ex tempore,
t-xcgimus caulioncm, per quam et su.am faterelur, quia nondttm erat inlroducla continenlia ministrorum
qunuiuia essel, proesentis lcmporis habila rerum altaris; ex loco, qiiiu ulraqtie stjnodus orienlalis esl,
descriplione stibslanliam, et niliil unqtiam per sc, et orientalis ecclesianon suscipit generale volumcasti-
. nut per filiosei u;:orem,sivequainlibei propinquam laiis. lloc tamen diiigcnli observaiione ctistodit, ut
;.iit (iomestica.n vel extraneain forte personain de posl udeplnm sac,'rdolium, defuncia priore uxore,
rebus usK;pareteccIesiae,elv '.iversa sui episcopalus citm qua sacerdos faclus fuerat, si alleram duxerii,
quoesita tempore eccle. !ae suae dominio sociarel, deponalur.
nihil ultraid, quo' :.iodo descriptum est, filiis suis Item opponitur itlud quod legitur in canone
vel heredibu&; -.ieturus. Aposloloviiin", c 6. til. 5.
Gratia-'. ^ccehac auclorilate eieclus in episcopa- C. XIV. Presbyler causa religionis non contemnat
tutn t: .. prohibelur 8 habere uxorein ei filios. Eligi proprium uxorem.
aui.stn ad episcopalum non debei, nisi aui sacerdos B IX. Pars. Si h quis docueril, sacerdotem sub ob-
ani diaconus; subdiaconus vero non, nisi necessiiaie tentu religionis propriam tixorem conleronere, nna-
cogente. Sive ergo presbyler, siva diaconus, sivesttb- thenia sil.
diaconus fuerit, apparet, quod in praifalis ordinibus C. XV. Analhema sil, qtti presbijlerttm
conjugalum
constituti licite malrimonio tiii possuni. J 1. Quia discernil a comiiiunionenupliaruin occasione.
ergo aticloritale Gregorii, qui reliclam diacotti ma- Item cx Concilio Gangrensi *3, c. 4.
rilo iradidil, puniendus ssi; ilen in Neocwsariensi Si i qtiisdiscernit presbyterum cniijiigniiun, tnn-
concilio presbyler ducens uxorem, non diaconus, jn- qiiani occasione nupliarum qtiod offerre ntui rie-
betur deponi; ilem in Ancjraita s-jncdo diaconi, qui beat, et ab ejus o-blaiioue idco se **abslinet, ana-
in ordinalione sua dicunt se velie haiiere uxores, si lliema sit.
poslea venerint ad nuptias, non prohibentur a mini- C. XVI. Ab offtcio abstineal presbyter non legalibus
sterio : palei, quod nec diaconi, i.sc subdiaccni sunt nuptiis deieiuus.
prohibendi a conjugio, Sed quod dz electione cbjici- liem ex VI. Synodo in Trullo 6", c. 26.
' *
iur, verum quidem est in episcopatum non eligendum, . X. Pars. Presbyterum, per ignoraniiam non
nisi insacris ordinibus constittitiim; sed ipsum uaoreni legalibns nuptiis dclentum, callieilram quideut
habere et filios, non repugnat pramissis aucierilati- C habere, sed abofficio k abslinere praccipiinus. Suffi-
bus de coniinentia clericorum. ? 2. hi laicali enim ciienim hujusmodi indulgentia ei, quia benedicere
liiibitu, vel in minoribus ordiuibns constiiutus poltdl aliis eum, qui vulnera sua debet curare, conseqnens
habere uxorem el filios : et ci poslea ex cunsensu non esl. Benediclio eiiim sanclilicatioiiis trnditio
itxoris conlineniiam prcfessus s&bdiaconattr.n vct est- Quivero hanc non habel propter.delicium ignu-
diuconaium vel presbylerii gradur.i udeplits fnerat, raiiliae, quomodo aliis tradel? Non igiitir " publice
aitainen uxori et filiis ipsum r.ecessaria subministraxs nequeprivaie benedicat, nec corpus Domini dispen-
opurrebal.l5.IUud autem Gregorii ducbns r.iodls sel aliis, ncc alio modo ininislret; sed suflicial ei„
soliilur : velquiu ecclesia illa, ctti diaconus itle mi- quod proesidel, et iniplorct a Deo, ul dimitiatur cl
uistraveral •', nonditin continenlim volum susccperat iniquitas ignoranliae stia\ Maii-festuiii esl auteni,
tn diaconis et reliquis ministris; vel quia (sicul dz %quod6' hujusmodi non legitimoenuptiot solvcniur, ei

NOTATIONSSCORRECTORUM.
E Non proliibelur : A plerisque vetustis exeinpla- colleciores ipsa etiam fere verba.
rihus * nbesl-riictio : iion;' reienia laineu est, quo- n C. XV. * Gr.cce est : Et TI; SIKXO/VOITO .rco-}
iiiaui liic Grntiaiuis in allcram parlcm dispulando TtpsaGvTspovytyuu.riY.OT'.;,oi; pn y^pnvuL,
j.sixovpyr,nuv-
ex caiionibus prius citatis proe se fert hoc probare, TO? «OTOO.TtpocfOpu;ptTuXuuSuvtiv,avdtSs/jtae<7r«i>.
suhdiaconis, diacoiiis alque etiam presbyteris non Id esl : bi quis secernul se a-presbytero, (^ui uxoiem
fuisse proliibituin usuiri cunjugii. Quod tumen duxit, tanquam non oporleal itlo liturgium pera-
qualiier accipieiuium sit, ipse postea declarat a gente de oblalione percipere, analhema sil, qn.-e
vers. : Sed quod, usque ad vers. illud autem. Hac versio non iiiulitim discrepnt a versioue Jiionysii
de re ageiur etiam infra iti nolatione ad principium Exigui.
disi. 51. C. XVI. k Ab officio: Gracee est: Tfiv Si ),ot7rwv
P. JX. t Gratianus refert sensum canonis, celeri ivspytiuv, id esl, a celeris officiis

DIST.XXVIII.C. Xllt. 60 co>ici/ii: Holst.ex Deusded. — Ans. — Edd. col). o. pr. Bas. * Arg. Ven. I. II.
Nor. Par. Liigd. I. 61iniUlaverat : Edd. coll. o. exc Bas. et Nor. = P. VIII. •'Burcli. 1.1, c. 78.
— Ivo Pan. 1.5. c. 113. Decr. p. 5, e. 184. = C. XV. 6S hab. c. A. 355. — Burth. I. 5, c. 75. — lvo
Dec.p. 2, c 128, p. 3, c.158. °4 abest ab Edd. coli. o. = C. XVI. »' bab. A. 092.--Verba caiionis
pntres mntiinti suiil ex caiionibus S. Basiiii ad Amphiloch. c, 27. =P. X •' enim: Edd, coll. o. •' adtl. t
ub ; Ed. Bss.
*65 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXX. 164
ntillatcnus **vir accessum habebit ad eam, propler A oriri facit
super bonos et malos. Dejicere vero il
quam sacro ininisterio privatus est. eum a vobis ideo non debells, quoniara nec Judam
C. XVII. De presbyleris nonesl laicit judicdndum.
Dominus, quum esset mendax discipulus, de **
ltem Nicolaus ad consulta Bulgarorum 6',c.70. numero aposlolorum ejecit. Vertim '3 de presbyte-
XI. Pars. Consnlendum decernitis, utrum presby- ris vobis, qui laici estis, nec judicandum est, nec
t
terum habenlem uxorem debeatis suslentare, et de eorum vita
quidpiam '* iiivestigandum; sed
honorare, an a vobis projicere. Ad quod responde- episcoporum judicio, quidquid '* est, per omnia
mus:Quoniam licet ipsi valdesintreprehensibiles, reservandum.
vos lamen Deum convenit imitari, qui '• solem suum

DISTINCTIO XXIX.
GRATIANUS. persona et negotio instante nccessilaie iraditoS
Sed notandum est, quod secundum Isidorum ple- sunt.
raque capitula ex causa, ex loco, ex lempore, ex per- C. III. Pro aiversitate locorum, temporum ethominum
sona consideranda tunt. tcripiurm intetligendm sunt.
Ait enim Isidorus ': B Item Hieronymus tn prommio epistolm ad
C. I. Ex lempore, loco et persona et causa regulce Epltesios.
canonum intelligunlur.
Sciendum est, quod pleraque capitula ex causa, Necesse est, ut juxta diversitates Iocorum et tem-
ex persona, ex loco, ex tempore consideranda sunt, porum el hominum, quibus » scriplae sunt, diversas
et causas et argumenta et origines habeaut. Et
quortiro motli, quia medullitus non indaganlur, in
erroris labyrinthum nonnulli inlricando impingun- quomodo B. Joannes in Apocalypsi sua ad septem '
scribens ecclesias in unaquaque earum specialia vel
tur, qiium ante judicant, quam intelligant; ante i-n- vitia
reprehendil, vel virlutes probat, ita et S. Apo-
culpant, quam iterando lecta perquirant. stolus * per singulas ecclosias vulneribus medelur
Hinc eiiam Gregorius ait * :
C. II. Pio diversitaie rerum temperanlur regutm illatis, nec ad instar imperili medici uno collyrio
sanclorum. omniuro oculos vult curare.
neguloe*sanclornm Pairum pro tempore, loco et

DISTINCTIO XXX»
(n
GRATIANUS. C. I. De multimoda superstitione hmreiicorum, quot
Pars. Illud aulem, quod in canone aposlolorum, Gangrense concilium anathematiiavit.
tt in Gangrensi concilio, et in VI synodo * legitur, ex Conc. Gangr. c.161.]
causa contideralur el ex tempore. Causa fuit hmresit
Manichworum ", qttia conjugium deleslabantur, Si qui filii parentes, maxime fideles, deseruerint
sicul eliam quorundam superttitio multa in Catholi- occasione Dei cullus, hoc isturo esse indicanles, et
corum detestalionem introduxisse invenitur, contra non potius debilum Iionorem parentibus reddiderint,
aiioiin Gangrensi b Concilio capilibut sexdecim sta- ut hoc ipsuin c i:i eis venerenlur, quod fideles sunt,
tntum legitur: analhema sint *.

NOTATIONES CORRECTORUM.

C- XVII. t /'resdulerum : ln uilimo cap. harnm IIIST. XXX. Pars I. * Manichaporum : Proprie
respoiisiontim referuntur Bulgarorum verba, dicen- Gangrensis synodus staluit conlra Euslatbianos, ut
tiiiin: miiltos apud se esse GraecosetArroenos et supra dist. 1S, c prima adnolatio. Sed hunc errorem
alios, qui diversa docerent. Nondum enim a Romana D Euslalhiani hauserant a Manichoeis.
sede episcopttm atu presbyterum acceperunl. Quam- b ln aliquot vetustis exemplarihus haec omnia,
obrem niliil miraiidum, si presbyter, de quo in boc quae hic citantur ex concilioGangrensi, unicocapite
capite agitur, coujtigalus erat. et conjuncta oratione legunlur. Suntautem ex prisca
DIST.XXIX. C. III. a Quibus scriptae : Anlea le- versione *. Sed ea, quse est Dionysii Exigui, longe
gebalur : quibus diversw scripturm factm sunt. magis respondet originali groeco, quamvis neque
Eiiieudatum hoc esl ex maniiscriplis et originali, ipsa usqueqtiaque.
quemadmodum el lioiiiiullaalia. C. 1. °. Vt hoc ipsum : Graece est: npoTijiwftevijf

DIST.XXVIII. C. XVI. «8 nullo modo : ib. = C. XVII. »»Epist. scr. A. 866. — Ivo Pan. 1. B, c. 12.
Decr. p. 2,' c. 82 '• Malth. c. 5, v. 15. " enim : Edd. coll. o. " a : eaed. " add. : et: esed. — sie
et : Eii. Bas. '* quidquam : Edd. coll. o. '* add. : id : eaed. — illud: Ed. Bas.
DIST.XXIX. C. I. ' De hujus canonis auctore non satis constat; apudlsid. Hisp. enim Jibro eDnorma
vivendi (queni suppositiliuro nonnulli pulanl) similia tantum legunlur. NotatioCorr., quoein ipsa Ed. Rom.,
et ex ea in Ed. Pelleierii et Boahm. legitur, itiducta est, nam id ipsiin indice erratorum voluerunt Cor-
rectores. = C. II. * canon aeque iucertus. Ans. 1. 4, c. 52. = C. 111. * sepiem ecclesiis : Edd. coll. o.
* add. Pattlus Bolnn.
Disr. XXX. Farsl. * iroo ex versione Hisp. = C. 1. ' hab. c. A. 355. Ivo Decr. p. 8, c. 519.' *t(.
orig.
165 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXX. 166
C. II. Deeodem. — liem ex eodem, c. 173. — ltem ex eodem, c. 18 ,T.
A C. VII. De eodem.
Quaecunquemulier, religioni d judicans convenire, Si quis, tanquam hoc continentia? convenire judi-
comam sibi amptitaverit, quam Dens ad velamen. cans, die dominico jejunaverit in ejusdem h diei
ejus e et ad memoriam subjeclionis illi dedit, tan- contemptum, anathema sit.
quam resolvens j.us subjectionis, anaihema sit. C, VIII. De eodem.
C. III. Deeodem. — Ilem ex eodem, c. 14 *. Ilem ex eodem Conc Gangrensi, c. 19 ".
Si qua roulier, derelicto»viro, discedere volueril, Si quis eoruin, qui in proposito sunt conlinenliae,
soluto vinculo conjugali, nuplias condemnando *, propter necessitatem i corporalem superbiat, el je-
analhema sit. junia communia pttlaverit contemnenda, lotius ec-
C. IV. De eodem. — Item ex eodem, c. 10'. clesioe perfectam in sua conscienlia judicans ratio-
Si quis propler Deum virginilaiem 8 professus in nem, anatheroa sit.
conjtigiopositos per arrogantiam vituperavit', ana- C. IX. J3e eodem. — Item ex eodem, c. 20 ".
theroa sit. Si quis per superbiam, lanquam perfectum se exi-
C. V. De eodem. — Ilem ex eodem, c. 9 ". slimans '•, conventus, qui per loca et basilicas san-
ciorum marlyrum fiunt, vel accusaverit, vel etiam
Si quis vel " virginitnlem, vel continentiam pro-
abominabiles et B oblaliones, quae ibidem celebranlur, sperncndasesse
fessus ', lanquam nuplias judicat,
continentiae " el vir- crediderit, memoriasque Sanctorum conlemnendas,
noii propler hoc solum, quod analhema sit.
ginilatis bonum sanctum propositum esl, arialhenia
C. X. De eodem. —'Item ex eodem, c. 5".
sil. Si quis docct,domum Dei conlemptibilemesse de-
C. VI. De eodem, — Item ex eodem, c. 13 ". bere, el congregationes, quaein ea fiunt»», analbe-
'*
Si qua mulier suo proposito utile judicans, ut "
ma sit.
Virili veste utatur, propter »• hoc virilero habilum C. XI. De eodem. — liem ex eodem, c. 6 ".
iniiletiir *, anaihema sit. Si quis extra ecclesiam privalim oopulos congre-
NOTATIONESCORRECTORUM.
3H>OV6TI icup' avrol; T»J 6soo-e6stac.ld est: quod sci- C. VIII. t Propler necessitalem: Nihil mutatiim
licel diuinus cultus apud ipsos omnibus rebus prwfe- est ob glossns; ceterum muliis modis discrepnt a
ralur. prisca versione el a Dionysiana, quain sectili Btir-
C..H.d Retigioni: Groece esl: Ata vojuiljofiivjiv chardus et Ivo. Prisca sic habet: Si quis eorum, qui
ao-joio-tv, id esi : Ob eam, quw exislimatur pietatis in proposito tunl conlinenlim, prwter necessiluiem
exercitatio : quod Dionysius verlit: propter divinum corporalem, et superbiensjejunia communia totiui ec-
cultum, ut exisiimat. Graecienini religiosorum, quos C clesim putaveril contemnenda, perfectam in sua scien
nosdicimus, viiamproprieaTxwrtv noroinabanl. Bur- tia vindicans ralionem, anulhema sil. Dionysiaua au
ciiardus et Ivo in part. 6. secuti sunt versionero tembocmodo : Siquis eorum, quiconlinenliw sltidenl,
Dionysii, in oclava autem Ivo priscam. absque necessilale corporea, tradita in communejejn-
• Ad velamen ejus; Haecnon sunt in graecoorigi- nia et ab ecclesia custodita superbiendo dissolvn,
nali, neque in versione Dionysii. Yidentur autem ttimulo sum cogitalionis impulsus, anathema sit. Quae
sumpta ex episn. 1. ad Corintb. c. 11. versio in celeris quidem parlibus originali graeco,
C. V. * Professus: Hic erat addilum : inconjugio, etiam vulgato salis respoudel: sed in postrema in-
quod neque esl in canone groeco, neque etiam in sum signis esi varietas. Nain ubi Dionysiushahet: siimuio
laliiio, qui titatur infra dist. 31, c. quicunque.neque cogitationis impulsus, in graeco vulgato est :
in niultis nianuscriplis Graliani codicibus. «jrozupoOvTof iv avriiiTitaiou\oyttrp.o\i,id est : nimi-
rum perfecla, quw 'in ipso est, ratiocinatione, illa
C. VI. t Imitetur: Graece lcgilur: iiai avrl TOO abroganle. lu manuscripiis atilem hujus cunonis
«IW8OTOS yvvuiY.swv ajatfiao-ftaTOjavS/jstovava^afiot,quae exeinplaribus parliro est : vmixovpovvTo;,id est :
Dionysius Exiguus apte vertit: eipro solito muliebri perfecta ineo residenteratione; parlinuiTrtxou/souvToe,
ainictu virilem snmit; sicque babel Burchardus et id esi: perfecta, qum in ipso esl, ratione sibi auxilium
lere eiiain Ivo. (erente. Noianttir vero Eustalhiani (quos poslea Bo-
h
C. VII. In ejusdem : In originali hujus priscoe* gomiiici sectati sunl), qui ita statiiebanl, peracio
vcrsionis esl, aul in ejusdem diei conlemplum: quod certo quodam jejunio ad eam se perfectoe vitaeraiio-
in versione Dionysii, quani atliilcrunl Burchardus et Q nem pervenisse, ut posiea oronia sibi essenl ind.f-
Ivo, istis vocibus videtur exprimi : aul contumaciam ferentia, nullisque prteceptis obligarentur, sed soluti
(al. propter contumaciam, sed in greecovulgato nihil omnino esseni, nc nec peccnre quidcm posseut;qua
esl, quod istis respondeat. de re Balsaiiion in capitis bujus inlerpretaiione.
DIST.XXX. C. II. ' Burcb. I. 8, c. 62. Ivo Decr. p. 8, c 520. et (ex vers. Dionys.) p. 7, c 80. =
C. 111.* Ivo Decr. p. 8, c 229. (ex vers. Dionys.) et ead. 517 * reliciu :E<\. Bas. • contemnendo: Ivo
1. c. 317. — Edd. coll. o., pr. Bas. =C. IV. ' Burch. 1. 8, c. 64. Ivo Decr. p. 8, c. 316. et p. 7, c. 82,
et hocloco quidem ex vers. Dionys., quaelegitur D. 31, c. 9. — ° virg. prupriam vel continentiam fuerit
pro[essus el lanquam abominabiles,etc. Ed. Bas." • vituperaverit : Coll. " Hisp.—Ivo. = C. V. '"Bureh. I. 8,
c. 61. Ivo Decr. p. 7 c 79, (ex vers. Dion.) abest abEd. Bas. cominentia et virginitas bonum sanc-
• "
iumque,elc Coll. Hisp,—bonum
'*
et sanctnm Ed.Bas. = C. VI.
'" '•
Burch. 1. 8, c 60. Ivo Decr. p. 7, c 78,
(ex vers. Dion.) hoc :, Coll Hisp. ahesl ibi. ad hoc ut:' ib. — ef propter: Edd. coll. o. = C. VII.
" Burch. J. 13, c. 219. Ivo Decr. p. 4, c 51, (vers. Dion.) hoec, ut monuimus,
'8 Hisp. versio esl, in
qua tamen vox aul pariteralque in prisca vers. non legilur. = C. VIII. Regin. I. I, c. 280. Burch. I.

13. c 5. Ivo Decr. p. 4, c 38, (yers. Dion.) Ceierum vers. Hisp. a Gratiani canone in nonnuliis discre-
pat, quod ex notatione Correctorum (quibus illa priscaevers. nomine venit) apparet. = C. IX. " Ivo
Pan. 1. 2. c 8. »• msiimans: Coll. Hisp. —Ed. Par. = C. X. " Burch. 1. 3, c 94. Ivo Deer. p. 5, c, 84,
(vers. Dion.) " (uerint: Ed. Arg. — C. XI. »»Stirch. 1. 3, c. 95.
57 DECRETl PAftS PRIMA. DIST. XXX. 1(38
gnns con(emnnl*»eccIesiasticas sanctiones k, ipsnm- iA C. XVI. De eodem. — Iiem ex eodem^ c. nllimo ".
que ecclesiam apud se sirie concilio n episcopi cum II. Pars. Hoecaulem scripsirous, non abscindcnfes
preshyiero agat, nnnlhemn sit. eos qui in ecclesia Dei seciindum scripluras snn-»
C. XII. De eodem. — Item ex eodem, c. 1 »'. ctum proposilum continentioe eligunt, sed eos qai
Si quis nuptias in accusationem duxerit»', et suscipiunt habitum >>ejus, et in superliinm effernn-
mulierem fitlelem ac religiosam cum viro suo dor- lur adversus eos, qui simplicius vivunt 39.Sed el hos
mientein nbominandnm crediderit aut eliam accu- condemnamus, qui seexlolltint adversus scripturas
saiidaro, tnnqunin non posse conjugalos in regnum et ecclesinslicos canoncs, et nova introdticunt *"
Dci ingredi, atiathema sit. proecepla. Nos autem el virginitatem cum humilitate
C. XIII. De eodem. — Item ex eodero, c 2 »8. admiramur, et conlinemiam cuiti caslitale et reli-
Si qtiis carnem " manducarilem ex fide cum re- gione ** Deo acceplissimam dicimus, et renuncia-
ligione, pracler snnguinem et idolo 30immolatum et tionem saecularium negotiorum atque actuum cum
• siiffocalinn, crediderit condemnandum, tanquam huroilitaie " approbando laudamus, et
nuptiarum
*l
Spem non habeniem, qui eam roanducat, analhe- vinculum n, quod secundum caslitalem perdurat, *3
mn sit. honorarous, et divites cum justitia et operibus bonis
B non abjiciinus °.
C. XIV. De eodem. —-liem ex eodem, c. 15 '*.
Si quis dercliqiieril " proprios filios *suos* '*, et C. XVII. Anal/temaiiin/wr, owi Manichworum super-
non eos nliieritel »", quod pietalis est, * nccessaria slilioites sequiiitr.
noii proebuerit, sed sub »6occasione conlioenlioe ne- Ilem ex Conciiio Mnrtini Papoe **.
gligcndos puiaverit, anatbeina sit. Si quis presbyter p ** propier publicam pcenitcii-
C. XV. De eodem. — Ilem ex eodem, c. 12 ". tiara a sacerdote acceptam absque *6a.liqua neeessi-
Si quis virorum pulaverit sanclo proposilo (id tale die doniinica pro qur.daiu religione jejunaverit,
est coniincnlite) convenire, ul pallio utalur, tnnquam sicut Manichaei, anaiheina sii. § 1. Similiier quia 1
ex eo jusiiiiam habiturus, et reprehendatveljudicet *' quod ab apostolis Iraditum esl canon lenet anti-
alios qni cuin reverenlia birris iitiinlur et alia ve- quus, plucuit, ul *8 per omnes dominicas et *s per
ste comnuini, quoc in usu cst, annthcma sit. omnesdies pasdhac usque ad pentecoslen non pro-
NOTATIONESCORRECTORUM
C. XI. k Sancliones; Post hoc verbum in prisC3 6 Non abjicimus : Post honcverbn in concilio ipso
versione isia sunl iiiierjecla : aliteique ea, quw sttnt proxime scquuntur, quae habentur infia cap. pdrci-
ecctesiw, volncrit ttstirpare ,non convenienlepresbijtero moniam, dist, 41.
jusla decreltim episcopi,ipsamque el caetera quae liic j£ C. XVII. P Presbyter : Sequebalur : vel diaconns.
sequiiiiliir. Dionysii utiiem versio, quoe opiinie re- Qtiaestiblaln sunt, ipioiiinro absiiut a plerisque ina-
spondel verhis graeeis, el refertur a Biirchardo, hoec nuscriplis ut originali. Ceterum Biirchardus et Ivo
csi : Si quis exira ecctesiamseorsttm conventus cele- siroilcii)canoncm cilanl ex concilio Turonensi, nlquc -
brut, el despiciens' ecclcsiam, ea quw sunt ecclcsiw iln hnbet: Si quis pYopter pnblicam pwnitentium a
volnerit usurpare, non convenientepresbylero, juxta saccrdote acceplam, aul proaliquanecessiiate, etc ln
decretum episcopi,anulltema sit. aliquol Graiiani mamiscriplis esl: si quis prwter pu-
'
C. XIV. Quod pietatis est ; Longe fulelius Dti- bticam ptcnilenliam a sacerdote ucceplam, absque ati-
nysius; el qttod ad se pertinet, non ad piclatemdivini qua necessitate, etc, quoeoptima videltir leclio. Nam
ctittus informat. Groece est ciiim : v.ui -ro OTOV* ITT' in c. 18. concilii Gangrensis, tinde hoc videturMnr-
avrw; al. iavTu>irpo;QeoaiSsiuvr/iv jrfoc-iizouo-av uvuyy. limissunipsisse, nulla piesbyleii Irt meiilio, sed uni-
Siib.nielligiuir aiitein pariicnlj iiegans, id esi, iii, verse pruiuinciultir, ut sup. ead. c. si quis lanqttam ;
ex superioie meinbro. Si quisobpietalis, quemadmodum pmalttr, exercila-
P. il. m Eos, qui; Graece est : To-ij'\UU£KJOVTU;tionem, die duminicojejunei, aiiatliema sit: el vcrha
-rrjvuTr69«(7tv si; vnspti^uvstuvXUTU
TO; u<jy.?io-io>; TO>V illa, absque aliqua necessilate, videnlur huc impor-
uyslio-TspovjSiouvTiuvir.uipovp.ivov;TS v.uittapu T«f tata cx cap. 19. cjusdeiu concilii. Neque vero pre-
ypufu; xui TOU»5/.7.).i?o-taa-Ti'tou? xu-vova;/.ULVio-p.ov;sbytcris liiijiisnioili pcenilcnliitt more laicorum im-
SLGv.yovTu;; ul est : qut ex uislilulo exerctlattonts poiiebantur, c illud, cuni scqiicnt. disi. 50. et c.
Itiijiisinoili cupiunt occasionem sese efferendi, seqtie lin. vcrs. weccnim. 82. dist. Scd quando in gruvissi-
exiultiini tidvirsus eos qui simplicius vivunt, el ad- ma crimina publice inciirrebant, Uepositi peregri-
versu.iscripturtts el ecctesiaslicos canones introducunt ** nari jiibebnniur, c si qids sitcerdos, 59. q. 1., e.
nov,lnles. sacerdns. de pcen. dist. 6.
" lit nuptiarum vinculum ; Grocce:Kat i Sitniliier quia : Hoc suniplum cst cx canops
yajnouttvvoi-
miiv <jsp.vhv, quoe Dionysius vertit: et nupliaruin ca- ullimo concilii jNicacui.
s.uiit riiic.uluin.

DIST XXX. C. XI. »*condemnat : Ed. Bns. . 8»consilio: orig. — Edd. Bas. Ven. II. Lugd. I. —
GraiiC esi : p\i, avvovto; TOVnptcrSvTspovTLUTK TO\>
yv£>iri,v — C. XII. se Burcll. I. 8; c. 61. ivo
tTtury.oiTOV.
Decr. p. 7, c. 79. — infr. I). 51. c. 8, (ex vers. IJioiiys.) '" deduxerit : Coll. Hisp. = C. XIII. '* Ivo
De.cr. p. 4, c 50. *»corues ; Coll. Hisp. 30idolis : lvo. — immolalam el stiffocalam : Ed. Bas. =
*' quud eos matidiicet : Coll. = C. XIV. 3! Ivo Dccr. p. 8, c. 318. 33 reliquerii: Edd.
Hisp,
eoll. o. pr. Bns. 3* nhest n ColL llisp. •'el secundum quod: ib. 3Gdeesl ib = C. XV. »'Burch.
I. 8, c. 63. lvo Decr. p. 7, c 81. (e'x vers. Di-m.) = C. XVI. 38Ivo Decr. p. 8, c. 521 =P. II °° sim-
piiciier-: Eil. Bas. *»inlroducaiu: Eild. coll. o. *' religionem : eoed. *»add. : discessum: Coll.
43 iidd. : sectim: ib. — C. XVII. ** Ilisp.
Cnp. Mart. Brac c 57. et.58. —Burcb. 1.15. c*»20. lvo Decr. p.

c.
"4, ei 52. (ex— couc. Turoiiico c 57) vel diaconus : add. in Edd. coll. o., pr. Bas. aul: Coll. Hisp.
quod —
iraditum, canoit: Coll. Hisp. Edd. coll. o. — traditus: Ed. Bas. *» lam : Coll. Hisp.
*' qttam: ib.
16«« DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXI. 170
siernant ' " se in oratione causa hiimiliialis, sed A placuit sancto cnncilio, ul prasgusiet, et sie, s! vult
reclo vuliii ad Dominiim fungniitur orationis officin, ahstinere, ahstiiicnt. Si niitem spernit, itn ul olera
quia in his diehiis gaiiilium resiirrectionis Doroini " cocla ciini cnniihiis non degustel ", iste non obe-
celebrnnnis. Si qttis etiam " iinn pro abstiiicntia ", diens, nec suspicionero hoeresis a se reiiiovens, de-
sed pro exsecrntione escarum 3'a cnrne ahstitieat ** ponntur de ordine clericalus.

DISTINCTIO XXXI.
GRATIANUS. nisi cujus c.astilas ante siiscepium ministcrium fue-
I Pars. Tempus quoque, qttia nondum a erat insti- ril approbaiu.
tttium,tti sacerdoies conlintniiatn servurent. II Pnrs. Graiinn. Causa vero hujus institulionis
Unde Gregorius scribit Pelro subdiacono Siciliw,lib. mttnditia sacerdoialit fuit, ut itbere cunctis diebut
I, epist. 42 '. orationi possint vacare. Si enim (ut Paulus ' aii) ab
C. I. Qtti casliialem non promisit, ab uxore sua sepa- uxoribus est cessandum, ut expedilius oraiioni vace-
rari non cogalur. mus, ministris ulique allctris, quibus quolidiana ne-
Anle trienniiini subdiaconi omnium ecclesiarum " cessitas orandi incumbit,
nunquam conjiigali officio
bieilke prohibiii fuerniil', ut more Rotnanoe cccle- vacare permittitur.
si;e iiullateuus suis uxoribus miscerentur ». Quod Vnde Bedn in commeni. super Lucam, ad
' cap. 1
inilii diirum alqne incompelens videtur, ut, qui tiil :
iisum 'ejusdem' cunlinenliae non invenit, nequeca- C. U. Sucexdotibussemper castitas observanaa prw-
Milalcm *aule* proroisit, compellalur a sua tixore cijdlur.
separnri, alque per hoc (quod absil) * delerius ca- Sucerdolibus, ulsemper aliari queanl » assistere,
dat. Unde videtur niihi, ul a procsenli die episcopis seniper ub uxoribus contiiicndiiin, semper '• castilas
omnibiis dicatur, til nullum subdiaconum facere observanda proccipiiur.
praesumanl, nlsi qui se viclurum caste promiseril, C, 111.Qui divinis sacramenlis
esse
inserviunt, conliiieiilet
oporiel.
quaienus et proelerila mala b, quae * per proposilum Ilem in Concilio Cartliagiiiensi II ", cap. 2.
inenlis a|ipetita non sunt, violenlcr non exigaulur
ct futiira caule cavcanlur. § 1. Qui vero posl ean- Episcopos, presbyteros el diaconos ila.'• placuii,
ul decel sncros antisliies ac Dei sacerdotes, nec nou
demprohibiiionem, quoe anie triennium fncta est, et
contiuenter cum suis uxoribus vixcrunl, laudandi Levitas, vel qui sncramentis divinis inserviuni,
C continenies esse " in oninibus.

alque reintinerandi stiut, el ul in bono suo pcr- C. IV. Sacerdoies et Levilm ettm
nianeant exhortandi. § 2. Eos aiitem, qui posl pro- uxoribus suis mi»
sceri non debent.
bibiiioiicin factam se a suis uxorihus tontinere no- ltem liinocenlius I Viclricio
Rothomaij. Episcopo,
Iiierii.it, ad sucrum ordiiiem iioliimus psomoveri, epist. II, cap. 9 '*.
quin iitilliisdebet ad miuislt-rium altaris accedere, Tt-nere dubet * omiiino '"eeclesin, ui **saccrd ,tes

NOTATIONES CORRECTORUM.
r iVonprotternam : In codice Lucensi regio legi- lociim habere polest. Fnit enini tempiis. quuni siib-
lur: tton vroslraii, ted erecto vullu ad Dominum fun- dinconi in aliquibus provinciis, ul in Sicilia, conti-
ganlnr oralionit neutiae legilius non adsiringebniiiur: quod Gregorii
* Si qttis eiiiimofficio.
; lloc sumtum est ex concilio An- locns, qui snlus nd lianc rem coufirroandnin proxime
cyrnno, c 13 [nl. 14], el in eo meniio fit presbyteri a Graiiano cilabiliir, manifesie probal, Diaconis au-
;ic iliaconi. lemetpresbyieris in Inlin.i ecclesia iiiinquani licuiss»
BIST. XXXI. Pars I. * Nondinii : Quod ail hic uxoiibus, quas ante sacrosordiuesduxeraiii, uii, ex
Gi-aiinuus, fuisse leinpus, quo noiiiluni eral instilu- caiionibus, (]iii post prirouiu in hac eadem disl. ci-
liini. uisacerdotes coiilinenti,im servarent, in sub- tnniur, ei nliis muliis, proesertim ep. 2 Siricii ad
diaconis (nain el hi sacerdoium noroine iiiierduin D liimeriuiii Tarrnconeiisem, ciare demonslraiur.
coiiipreheiidiiiiiur, vuleique idem sacenloiis noinen, C. I. b Mala ; Vox isla ahest a Polycarpo et ali-
:<tqiiein sacris toiislilutus, ul infra ad iiiiliuiii dist. quoi veliisiis Grntiani codicibus.
53, nolaturque in gl. c 1, q. 1. Qui uer pecuniaiu)

DIST.XXX. C XVH. " no« prottrali, neque humiiiati, sea erecto viiltn ad uom. [uiigamur orntionum
off,:\\>. "domiuicw: Edd. coll. o. " absiinenitm ditciplina : Coll. Ilisp. *» ub escu carntum : ib. "• te
ubsituet : ib. — nbsiinet: Edd. coll, o. " gwsiei: Ed, Bas.
DIST.XXXI. P. I. * Ep. 44. (scr. A. 591.) I. 1. Ed. Mnnr. — Pan. I. 5, c 89. Pulyc. I, 4, l, 51,
= C. I. » fuertint : Ed. B.is. 3 misceaniur : Ivo. — Edd. coll, o. exc Bas. * add. : m : Ivo,—Edd, coll, o.
• verba: awa'—exiqanturalisunl nb Ed. Bas.—cf. D. 28. c. I, 6 ubesi ab lvone.=P. I . ' 1 Cor. c 7=C. II.
• Pnn, I. 5, c 92. =C. U. » vateant : Etkl. coll. o. " non legilur ap, IV. = C. III. " hnb.A. 590. cf. infr.
D. 84, c 4.— Pan, I. 3, c 95. Raban. poeni:. c 29. " abest u Ijobrn. — ln Edil. coll. o. hoc modo
b.ec legmiliir : ila ut placuil et decet, tacrosancii anlistites nitl sacerduies, aul Leaiiw. '• aild ; decet ;
Ivo. — Edd. Bas. Ltigdd. II. III. Anlw. — in Etld. rel. : debem =,C. IV. •'* scr. A. 404.- Reg. I. 1,
c 88. — Ans. ;. 7, c 134 (144 ) Btirch. I. 2, c. 118. Ivo Pan, 1. 5. c, 94. Decr. p. 6,. c 94, el c. 194.
Eadein ferc legunliir in Ep. limoe. a.l Exsuperiiun c 1. — cf. iufr. 1). 82, c 2. " adil.; omnitnodo ;
Edd. toll. o.
PATHOL.CLXXXVII. (i
171 DECRtTI PARS PRIMA. DIST. XXXI. 17*
ct Leviinecuin uxnribus suis non roisceantur "., quia Ai Gralian. Quod autem Manichmorumcautadeconju-
minisierii quotitliani necessilntibiis occiipanlur. gi<>• tacerdolum illud supra diclum tit, exGangrensi
" "
Scripium esl cnim : Sancti eslotc, quoniam et ego Concilio apparet, in quo cap. 1 sn: tlalultim U-
taiiclus sttm, Dominus Deus vester. Nam si " priscis gilur:
iciuporibus nnuo vicis suae de lemplo Dei sacerdo- C. VIII. Analhcma til, t/tti nuptiat viluperal.
les tioit discedebanl (sicul de Zacharin legimus) ", Si quis vituperal nuptins, et dormicntem cuni viro
ncc domuin stiam omniiin langebaiil, quibus utique suo fidelem nc rcligiosnm deiestalnr nut culpabilem
propier sololis successiouem uxoris " usiis fuerat nestimat, velul quoeregnuin Dei introire non possit,
relaxatus, quin " ex alin tribu el procterqiiam " cx anatliema sit.
gemiiic Aaron ad sacerdotiiim iiiillus accedere prae- C. IX. De eoaem.
cipiebalur " : quanlo magis bi sacenloles vel Lc- Ilem ex eotlem, cap. 9 **.
viioe pudicitiam ex dic orilinationis suueservare * Qiiicunqiie virginiiaiem cuslodiens ant conlinen-
debcnt, quibus vel sacerdoiiiim , vel minislerium ti;e slinlens, velut horresceiis iiuptins ", nec propicr
sine successionc esl, nec pracierit dies, qua vel a sa- hoc,
quod liuiium et snnctum est, iiomeii virgiuilu-
crificiis divinis, vel n baplismalis ofiicio vacenl? assiunil, anathema sit.
C. V. PALEA. Btis
III Pars. Gralian. Polett el aliier intelligi iltud,
[Idem ibidem.} quod in canone apotlolorum legilur, ul isle sit sensut
"
« Nam • sicut'" Paulus ad Corinlbios scribil,
capittili: Si quis tloccl sacerJoluin iixorem siiaiu
dicens : Abstinele vos ad tcmpus, ut vacetis orationi, conlemiieie, non
qiiam uxorem in sacerdolio ttccepii,
et hoc utiqiie Inicis prceccpil : mttlto magis snt-er- ted
quam, diiin adhuc esset laicus vel in minoribitt
dt>les,<quibusorandi el sacrificandi juge sacrificium ordinibus conslitulus, sibi coputavil,cum qua coniwt-
*' est, semper dcbrbunl ab luijusmodi consortio
liam professns esl, quum ad sttcroserdines ascende-
abstiuere. i
ret, quam nullus debet contemnere, lioc est, ab animo
C. VI. Qwtab uxoribus tnis abttinenl, ad tacnficia el cara sita abjicere, quin et uecessaria provideat.
udmillnntur.
Idero Extuperio Tolutano Epitcopu,epist. III *', c. 1. Probalur autem hwc inlerprelatio auetoritaie Leoi.is
Eos d ad sacrificia fas sit '• admiiti, qui vel " Papae '*, qiti episl. XC^cap. 3, scribens Ruslico N tr-
cum uxore non exercent •» carnale oflkium. bonensiEpiscopo ail:
C V!l. Sacerdoti, eui ett temper orandum, matrimo- C. X. Ministrit altarit cum epitcopit tt pretbyterit
nio temper ett carendttm. eadem ett lex coniiiieiuim.
ltem llieronymiis eontra Jovinianum, lib. 1 ". C Lex conlineutiae eatlem est allaris minislris, quae
Si laictis el quiciiiique fulelis orare non potest, episcopis alque presbyieris, qui quiim essent laiti
riisi oareat olficio conjugali, saceidoti ", ctii sempcr sivc lectores, licite et uxores ducere, et filios pro-
* *
pro populo offeieinla siini sncrificia , sempcr creare polueriinl; scd quuin nd proedictos pervene-
oraiiduui est; si semper oraiiilum esl, ergo '* sem- rnul" gmdus, ccepit eis non licerc quod licuil.
per iiiatrinioiiio carcndiiiu. Unde, ut *• de carnali fiat spirituale coiijiigium.
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. V «. HaecPalea in dunbus Vaticnuis * (in qni- liannsreslringitad conjsigia sacenloltim.qiiiiro ta-
bns lolis rcperiiui') esl coiijiiucla ctiui superiori ca- inen in eodaiiincutiir illi, qui oiiuiiiio nnpiias vim-
pile, qiieiii.ulniodiiiii ciinm in episiola lniiocenlii, pernhnul, uec volebnnt uliqticm Chrisliaiuim, eliuin
et k>giiur : Nttm si Puulus. Sed iion esl intilaiuni, laiciiin, lihcris operain dure. Ncc fuil eiiilus pruprie
qiioiiiain esl iniliuni capilis. coiurn Maniclix-os,sed (Onlia (pienilam Eiistailiiiim,
C. VI. d/'.,'os: Apud liinocenliiim, et infr. disi. i|tn linne eriorcin cnni uliis niubis in Ariueuia ilis-
82, cnp. Proposuisii, ubi hoc iilem esl rcpeiiium, j) semiiiavcrut. Esi aiilein taput hoc iilem tsiiu cjpi-
legilur: neque eos ad sacrificia fai lit adniitit, qtti tc: ti quis nupliut, sup. dist. 50, sed ex alia vcr-
txercent i e/ cum uxore ctirnnle cousorlium. sione.

C. VII. Deconjugio: Sequeiuem canonem Gra-

DIST. XXXI. C, IV. '• coeatu orig. ap. Conslani. " Levit. c. H, v. 14. " abest ab Edd. coll. o.
" Lev. «-. 21, v. 12. " waioriHs: orig. ap. Coiislant. — abesl ab Ed. Bas. " Num. c. 18, v. 7. ••
prwter : orig. ap. Cousl. ei Merlin. •' fueral prmceptits : Coll. Ilisp. — Merl.*'— Ans. Ivo. — ii«//i
fuerui pr,vcepttim : orig. ap. Cousl. — permiltebatur : Edd. coll. o. exc. Bas. * comervare: Ed. Bas.
c= C. V. ,sii : orig. — tic: Ed. Bas. "I Cor., c. 7, v. 5. " officiitm orig. ei Ed. Bas. =C. VI.
" ser. A. 405. — IvoPau, I. 3. c. 95, iufr. D. 82, r. 3. »• tst : Eild. Nor. Par. Lugdd. II. III. Amw.
" add. : eiiam : Edd. Arg. Ven. 1. II. Nor. Pnr.
Lugd. I. " exerceanl : Edtl. coll. o. = C. »» V||. »»
Ivo P.iii, I. 3, c 96. " add : ergo. Eild. Biis. Liwiid. H. III. Anlw. — rero : Eild. coll. rel. jbcsi
nb Ed Bus. '• Hab. c A, 355. — Yersio Dionys., qnae eliam in scquenli esl. — cf. supr.
I). 50, c. 12, ex vers. Hisp. =C. IX. " siqir. D. 30, c 5, ex vers. Hisp. — Biirch. I. 8, c. 61. Ivo
Decr. p. 7, c. 79. *' add. : lemera/ : orig. — lvo. = P. III. " Ep. 167. (scr. A. 458 vel 459). Ed.
Biller. — Reg. I. 1, c. 96. Ans, 1. 6, c 201. linrcb. I. 2, c. 114. lvo Pnn. I. 5, c. 106. Deir. p. 6,c.
08. Polyc I. 4, t. 31. =C. X. ** pervenerint : Coll. Hisp. *° add. : jum : Edd. coll. o. — ut id Coll. Hisp.
»73 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXL 174
oporlel eos nec dimillere tixores, ei *' qunsi non ^ consccrntiouem dmerant, non dortnirenl. Suigen*
liabannt sic habcre, quo et sulva sit cariias*', 0: aulem " in medio * Pnphniitius '* confessnr contr.t-
ccssenl opcru niipliarum. dixit, bnnorabiles confessus " nuptias, et rastitalem
C. XI. Episcopns vel presbyter uxorem propriam a esse dicens cum propria conjuge eoncubilum, sua-
cura tua non abjiciat. silque **concilio, ne tnlem poneret legem, gravem
Item Leo IX '. eontra epistolam Nicelm Abbatit. esse asserens causam '*, qua? in ipsis •* ant eonu:-
Omiiiiiocoiifilemiir, non licere episcopo, preshytero, conjtigibus oocasio foinicalionis exsisierei. El litce
(liacono, * subdiacono 'propriani uxorem causa re- " qiiidem Paphnuiius (licet iiiiptiarum esset inex-
ligionis nhjicere a cnra sua, sciliccl*3ul ei vicltim pertiis) exposuit, synodiisque laiu'avit se/itenliuin
clvesiiiiim largiatur **, non ut citro illa ex more ejus, et uiliil ex hac
8 parie snncivii, sed hoc in
cariialitcr jnceat. Sic* el sanclos nposlolos legimus iiniiisctijiisqne voluniate, non in necessilate di-
cgisse, B. Panlo aposlolo *6dicente : Numquid non misit.
habemus s potestuiem mulierem tororem circumdu- C. XIII. .VoK
*' in perpelttum ,sed tempore oblalioi:is
cendi, ticut fralret Domini ct C.npnas ? Vide iu- a cumplexu suarum itxorum sacerdoies abttineam.
sipiens, quin non dixit : iiiiniqiiid non hnbeimis po- llem Synodus VI, cap. 13 **.
**
lestateni sororem inulierero ampleciendi ? sed : B
Quoniam * in Romnni ordine canonis esse co-
drcumduccndi, scilieei ul de mercede praedicationis gnovimus traditum, eos,
qui ordinali " sunt dia-
siisienlaieiiir ab cis, liec inmeii forel deinceps inter coni vel * riebere '
presbyteri, confiteri, quod jam
eoscnrnnle conjiigium. *»
suis non toptileiUur uxoribus ; nos aniiqtiiim se-
Gratian. Rinc el ittttd Gregorii: Presbyter qui-
qucnles canouem nposlolicnediligenihn et conslilii-
"iam quod require infr. disl. seq. cap. penull. § 1. Vt tinnes '», saciorum viroruro
legnles niiplias amodo
igitttrex his aucloriialibus upparel, sacerdoles ttxori- valere voltimus, niillo nindo ciim uxuribus suis eo-
bus, qitasiii laicali habitu vei in minoribus ordinibus iiiin connubia dissolvenles, ant
privanles eos faroi-
consiituli tibi legitime coputarunt, necessaria niiiti- liarilate ad inviceni in
lempnre opporiuno. Quicun-
strare, debita vero reddere non vatent. qtie ergodiligcns 60 invenliis fueril in siibdiuconnli
IV Pars. § 2. Sed objiritur itlud Tripartilm hi-
ordinaiione, aut diaconali, aut sacerdolnli, hic
sloriw°° libro 11, capile 14. •' nullo modo probibentiir ad talem ascendere
C. XII. Ditsuasu Paplmuiii Niewna synodus non (liiii) * gra-
*
constiliiil, quod presbyleri eum suis uxoribus non pro nxoris snae legilimae cobabitaliotie ; nec.
durmirenl. ctiam •» tempore ordinnlionis suoe profiteri •* coga-
Nicoennsynodus corrigere volcns hominuro viiam lur, quod ahslinere debeuta legalis •* * propria'*
in et-rlesiis commnrniiiiuro, posuit leges, quasea- C nxoiis familiaritute. Item in[ra : § 1. Oporlel e<-;s,
nones vocanuis, in quoruin tractalu videbnmr ali- qui altari ministrant, in teropore oblnlionis sancio-
tjuibus iiurodiir.ere legem, ul episcopi, presbyieri, rmn eotiiincntes esse in omnibiis, ut a Deo possinl
*'
diaconi ct siibdiaconi u cum conjiigibiis, quas ante cmisequi qtia; simplicitt-r poslulanl. § 2. Si qitin
NOTATIONESCORRECTORUM.

C. XI. ' Leo IX : Hahetiir in responsione IIi.ui • cibus el in originali Socialis non sunt duie isla* vo-
berti' ad lihcllnm Nit-eue preshyteri et niouachi ces. Sozoinemis inmen lih. 1. cnp. 22 hahet tain
ailversiisLaiinoscililiiin : quam respoiisioiiemqiiiini gr:tu-e, qunm in latina vetere et nova versione, ut
iioiiiiiie Leoiii-i IX, cnjus erat legnlus. scripseril, eiiam Nicephorus.
rccte uomiue ipsius cilnri, sicul miilta ex C. XIII'. i Qitoniam : Gr.rce sit- habetnr : •ETTIIJIJ
iiiunilii libro iiomine Syiiiniachi ciiuia iiiveniiininr, Iv Tp pv>p.ui<>>v
Iiolesl txx^iio-taiv Ta?it xavovofTtupuStfiaOut
Biip.disl. 17, f. concilia. el infr. 40, dist. c uon nos, Stiyvwjusviil est : Qiwttium in Rhmitna ecclesia loco
cl 81 disi. c. nemo recie 8, qiioesi. 4 c. nonne. el cuiiunis Iradilum esse cognovimus,etc Hnnc vero
9 q. 5. c aliornin. Ac supra disl. 22 nomine Ni- cccli'si:c Romauae tiailitioiiciii nou soluin 6. Hiero-
culai citatnrcaput : omnes, quod habettir in oraiioiit* nyuuiscoiilin Joviuianum, Uiimbertiissiipra cilalus,
Pelii Dnmiaui. ei ulii latini scripiores ilefemluui, sed elinm Bulsa-
* Niimquid non habemtis : Vnrioesnnt liujiis loci ,ty mon in explnnniione hiijiis canonis satis npeiie pio-
inleipretulioncs, ([iioil inloi ulios B. Hierony s in bnt. Veriim de omnibus hujiisiiiodi canoiiibus, qui
1 libro t-onlrnJoviuiaitiiui oslendit. VI syuodo nilscrihiiiiiur, quid sit seiitiendiim, ad
C. XII. h El subdincoiii : lu uliquot vetustis codi- c liubeolibrum, tlist- 16, suiis explicatum fuit.

DlST. XXXI. C. X. *' sed qui habent, sic habere videantur : Eihl. Arg.rBns. " Ven. I, II. Nor. — licet
" caritas pro sequ. : cessent leg. : cessei. = C. XI, scr. A. 1054. — Ivo Pan, 1. 3.
qui, ete. : *'Kdd. rel.
c 115. sed : Edd. coll. o. ** add. : ««0": ih. « sicitt et : ib. — sicut : Ed. Bas. *• 1. Cor, c. 9.
*' fraler Domini Jacobus : Eil. Bas. —sicul et frater Donitni : Edd. coll. rel. " mulieris : Ed. Ai^
= P. IV. *'tf. Socr. I. l,c 11. Sozom. I. 1, c.25. —Ivo Pan, I. 3," c 80. = C. XII. " Pannutiui: Ed;l.
coll. o. pr. Bas., qune hnbet: Phanuiius. " add. : est : Ed. Bas. suasi: ituque : Edd. coll. o, exc
BJS. *3 legem : Ed. Bus. ** aut ipsis — cunjugalibus : Edd. coll. 0. — jugalibus: orig. " hoc :
E.ld. coll. o. = C. XIII. " lnio c. 13. synod. quinisext. liab. A. 692. — Ivo Pan. I. 3. c. 86. »' ordi.
naitdi ; (p.i).lovTa;i?iouo-9ai): orig. "abeslabEd.Bas. •• coiiililiUioiii*: Ivo. .•• digniis (ajtoc): ori}.-.
— |vo 6l /ti — proliibeniur: Eild. coll. 0. pr. Bas. Lngrid. II. III. Aulvr. " uhest ab Etl. Bns. " add .
castitiitem . ib. Lugild. II. III. Aniw. **legali : Ed. Bas.—Bohm. •* siippliciter : Edd. coll. o. pr. Ai\-.
Bas.'counubiofum: orig. — Ans. Ivo Decr. — Ed. Bas. — cmiitas cotmub.: EJd. rel. — lvo Pan. in 0. \t°.
173 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXII. 17e
igitur " prxsumsertt conira apostolicos canoncs A YTPars. Gralian. Simililer tt capitulum Nicotai
aliquos presbyterorum et diaconorum privare con- ex loco consideratur, quia gens Btilgaionim noviltr
tactu 6'et coininunione legnlisuxoris 6», deponatnr. ad fidem conversa pmposilum sacrw religionis ex in-
§. 3. Similiter et presbyter nut diaconus, qui reli- tegro assumere nondum didicerut. § I. Quod aulem
gionis caiisn itxorem suam expellit, excommtinice- in c. VI synodi " presbyler non legilimis nnptiis
lur; si vero in hoc permanserii, deponnlur. delentits puniltir, non legnles nnpliw secundw inlel-
Gratiun. Hoc auiem ex loco inleUigendum est. ligendm sunt, a qitibus. aiicioritate canonica sacerdos
Urientalis enim ecclesia, cui Vl.synodus regttlam qnilibet debet tsse immnnis. lltud milem Gaitgrensis
rivendi prmscripsit, volum castitalis in minislris alta- concilii7i : Si quis discernit presbyterum conju-
ris non suscepit. gaturo, etc, simiiner inieliajendum ert vel localiter
Vnde Slephanns Pnpa IV •• ail in I actione Synodi, traditum, vel conjiigalum ab ea appellatum, qUam
ub ipso iit basilica Laleranensi congregalw: anle tempus ordinalionis suw duxeral. § 2. lllttd
C. XIV. Occidentalis, non orientulis ecciesiaciislilalis qttoque Martini Papw " : Si siibdiaroniis seciuidam
obtulit voinm. duxcrit uxorem, non dissimitiler inlelligendttm est.
V Pars. Aliicr se oricnlulium trariilio habei ec- Primam enim uxorem ante subdiacoiinlum htibere
clesiarum, aliier hujus sanclac Roinunoe ecclesiac. B permittitur, qtta defuncla vel casliliitem profesta
Nam earuni sacerdotcs, diaconi atque " subdiaconi promovelur isle ad subdiaconalum. Promoms aulem,
matrimonio k copiilaiuur ; islitis aiitem ecclcsiaevel si secttndat desideraverit nttpiias, senteniim Martini
occidenlalium nullus sacerdotum a subdiacono iis- Papm subjacebit.
que ad cpiscopum liceiiliain babet coiijugiuro sor-
tiendi.

DISTINCTIO XXXII.
CRATIANUS. gmiili t-sl cuslodiri, qiianlo inngis iu priino, vcl in
I Pars. Scrvanda ett eigo lonlinenlia ab omnibut secundo lerliove servuuduni est, nc aiil levitico *
in sacris ordinibns constitutis. minisleiio *', aut presbylernli honore, aut episco-
Vnde Leo Papa ' ad Anaslasium epist. LXXXll; pali excelleutia quisqunm idoueus aesliinetiir *, qui
5
cap. el 4, ni( : se a voluplale uxoria a nec dum frcnasse * dcte-
C. I. Neque etiam subdiaconis connubium conce- gitur.
ditur. C. II. PALEA.
Oiiiiiiiim'<sacerdotiim inm excellens est electio, C Item
Grcgorius Leoni episcopo Caiinenti, tib. 111.
nl b;ce, quae iu aliis nieiubris ecclesioe vacant a epist. 31, ".
ctilpn, in illis tanien habeanlur illiciia. Naro quuin * i Mullorum relatione coroperimus ", hanc apml
extrn clericorum ordincm conslilutis niipiiarum vos oliiii consuetudiiiein tenuisse, ul stibdinconi suis
socielati el procrcalioui filiortim studerc sit liberum licite miscereiiinr " uxoribiis ". Quod ne deimo
*, ad exhibendam lanien pcrfectae conliiieniioepuri- quisqiiam praesuroeret '*, a Servodei seuis noslr.t-
lalcni ncc sulidiaconis quidein connubium carnnle diacouo ex auctoritnie nosiri deressoris esl islo
coticedilur, ut elqui liabent sinl tnnquain non ha- niodo prohibiliiro, nl eo.lein lempore ii, qui jnm
benles, el qui noiihahenlpcrmaiie.ini singulnres *. uxoribus fiiernnl copulmi, uiuim e diiobus cligeicnt,
Qtiod si in hoc ordine, qtii quarius esl ' a capite, di- itl est, aul a suis uxoribus absliiierem, aui certe
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. XIV. tt Matrimonio : Idesl, posstinl simnl csse npud Gialianiim : hixttriw. Ex istn aulcm epislolaj
iu Sacris ordinibiis el inalrimoiiio juncli. Nain ne- ioco ostcnditiir, eo quni|iie lempore in miiliis cct-le-
que illis, posiquaui nd sncros ordines ascendissenl, siiseam ftiisse consiietiidinemut sttbdincoiii.i piopriis
licebat cuntrnhere malrii.iionium. uxoribusabslinereiil.Quod inmeii anl^B.Gregoiiiiiii
"
DIST.XXXII. C. I. Vxoria. Sic erocndalum est p. iioii eral gencraiiin. omnibus ecclesiis pracepiiim,
ex cpislola Leonis et ceteris collecioribus, pneter- quippe qiuiiii in Sicilin aliler observurclur, C.
quam Ivoue iu p. U, e. 98, nam ibi esl, ut antca nnltum, sup. dist. 28, el c. ame triennium, riisi. 31.

DIST.XXXI. C. XIII. •• ergo : Ed. Bas. " contraciu : Edd. Arg. Bns. Vcn. 1. II. «» add. : ttim : Edd.
coll. o. " ln conc Lat., hnb. A. 769, hacc non lcgiiniiu-, licel etiain ab Ivone Pan. I. 3, c 84. ex cap. 4.
act. 1. allegentur. Nobis quidein de Stephunn IX senliendiim videlur, quem de ccelibniii sacerilotum
Itom. eccl. (forlassis in conc. Rom. I). A. 1058, cujus fragm. est npud Mansium (iioniiullasanxisse , le-
slalur Pelrus Damiani el posl itliim in cbron. Be.MholilusConst. = C. XIV. " uul : Edd. t-oil. o. pr. Bas.
= P. VI. " snpr. D. 28, c. 16. " ib. c. 15. " infr. D. 34, c. 17.
DIST.XXXII. P. 1. ' Ep. 14 (scr. 446). Ed. Buller. — Ans. 1. 7, c 147. Burch. 1.1, c 5, I. 2, c
•148. lvo Pan. I. 5, c. 100. Becr. p. 5, c 59, p. 6, c 98 et 221. =C. I.' abcsl nb orig. • qttum eMim:Edd.
«•iill.o. * add. : arbilriiim : •Coll. Hisp.— Ans. Ivo. * ndd. : et (vel : Ed. Bns.) iimiipii : Edd. t-oll. o.
cxc. Nor. ' exttai: Edd. coll. o. ' abesl nb orig. et Ans. et Iv. * existimetur, Edd. coll. o. ' refrenasse,
i.Mi\.==C. II. " Ep. 56, (scr. A, 594) I. 4, Ed. Matir. — Ans. I. 7, c I4S. Polyc. I. 4, l. 51. — tf. infr.
C 27, q. 2, c 20. " co»/tot'imiis, 1'M. Bas.' " inisceunlur, Ed. coll. o. '• conjugibus , orig. —Ans.
'* prwsumat, Ed. Bas.
177 DECRETI PARS 1'RIMA. DIST. XXXII. 178
uiinislrare nulla raiione prtcsumereiii. Et quanttimi A ductain mnlierem. Unde eliaro ipsa sancta synodus
dicitur, Speciosus ttuie siihiliucotius probacreab i hoc capiiulum sub excommiinicalione statuil, di-
adininislralinnis se siispendil oliicio, el usque ini cens : Quicunqiie sacerdoium et diaconorum, etc,
obilus sui lenipus " notarii quidein gessil oflicium,, sicittin sttbsequenti i> cap. Alexandri 11 contine-
cl n minisierio, quod subdiatoniim oporlucral exlii- tur »».
bere, cessavit. Et post ai.qtta : § 1. De cetero veroi C. VI. A'oit est audienda missa presbtjteri, qui con-
fraternims lun sit omnino solicita, tit quos ad hoc, cubinam habet.
" jnni ofiicitim Ilem Alexander II *».
conligerit promoveri, hoc qunm!
ninxime diligenter inspit-int, ne si uxores habent ", Proeier' lioc atttem praecipiendo mandamus, ut
misceudi se ciiro cis licemia polianliir, sed ad simi- nulliis inissaro audial presbyteri, qtiem scil concu-
iiiiiJiiiem sedis apostolicaeeos cuiictn observare stia binam habere indubitanter ve.1 stibinlroduclam rou-
nihilomiiiiis dislriclinne '» constitual. > lierein. Unde eliam sancta synoclus.hoc 30cnpituhuu
C. III. Exlra sacros ordines coustiiiili ducanl uxores sub exconimiinicalione statuit 31, dicens : I.
et ab ecclesia siipendia nccipianl. § Qui-
ciinqne saeerdos 3!, diaconus, subdiaconus ** post
Ilem Gregorins Auguslino Angluriim episcopo, consiiiiitiim bealaj meinorise proedeccssoris nostri
cap. 2, ad secitntlum inlerrogationem ". B sanctissimi 3* Papae Leonis ac **Nicolai decaslitnle
Si qui vero sinil clerici extra sacros ordiiies con-
ftituti qui se coiitincte non possunl, sorliri uxoies clericortnn, toiictibinam palaro duxeril, vcl ductam
non reliqiierit, ex parte omnipoteiitis Dei et aucto-
debenl, el slipendia sua exierius accipere, quia 36
el de eisdem Pairibus, de quibus pra-fali sumus, ritale bealoriim nposlolorum Petri et Pauli prae-
iiovinuis srriptuin *•, quod dividebatur " singulis, cipimus et oinnino coniradicimus, ul missas non
cunlet, nec evangeliuin 3Taul epistolaro ad niissnin
"
proul cuique optis eral. De corum ergo slipendio
in preshyierio ad divina officincuro.
cogilanduni atque providenduni cst, el sub eccle- legal 3», neqiie
siastica regula suiii teneudi, ut bonis moribus vi- his, qtii praefutae coiislilulioni obedienles fiicrini,
vanl, et caneudis psalrois invigileiil, el ab oninibiis innneni,nequeparlem abecclesiasuscipint. § 2.Proeri-
illicilis »3cor et linguain el corpus Deo auctore pientes elinm slaluiiiiiis, ullii praedicloruni onliiiiiiii,
conserveni. qui eisdcni pracdecessoribus noslris obedientes
C. IV. Subdiacono uxorem ducere non licei. •caslitateni servaverinl, juxta ecclesias, * quibns
ltem Nicolaus pnpu | I j Odoni Viennensiarchi- ordinnti siini, * (sicul oportet religiosos clericos)
episcopos*. sirotil ninnducenl el dorminnl, el quicquid eis ab
De illo clerico Alverico " noroine, quero per or- ecclesiis compelit3', communiter hnbeniii. * El ro-
tlines ccclesiasticos usque ad subdiaconatum easle C "- gnnles c moneiiiiis, ul ad aposlolieam, cominunem
vixisse dicilis, cur vesira aiiclorilate uxorero du- scilicel *', vitam suroniopere pervenirc sludeaiu,
xerit, miramtir, eo quod iiulli unquain (exceptis qunlenus perfeclioneni ctim his coiiseculi, qui cen-
illis, quibus ecciesinsiica regula babere perroiliit) tesimo *' fructu dilanttir, in ccelesli patria inerean-
iiiorem ducendi "licenliain dainus. lur adscribi." Deinde, ul decinue el primilioe seu
C. V. Non audialur missa presbyteri concubinam oblationes vivorum ei mortuoniin ecclesiis Dei lide-
habentis. liler reddanlnr a laicis, el ul **in disposilione epi-
llem Nicolaus Pnpa [11]omnibus Episcopis ". *3
scoporiim sini, quas qui retiniierini, a sanei;»
II Pars. Niillus missam audint presbyteri, quem ecclesioecoinrounione separenlur
st-il coiictibiuniii iiidubilniiter hahere nut siibiniro- III Pars. Graliun. Yerum principia harum aucto-
NOTATIONESCORRECTORUM.
C-.^-.b Sicut in subsequenli. Haec clausula esj se habito iisdem verbis repetivii. Quare in Pa-
Cratiani omiiientis referre ex cnpile Nicolni ea, iiormia nppellalur decretum Nicolai junioris et
qiiaeproxime ex Alexnndrorelatiirus erat. Siint enini Alexandri.
ea.ileinverba. Nam Nicolaus II in episi. qnae exslal, C. VI. c Et rotjanles. Hoecusqne ad vers. deinde,
••mnihiis episcopis cathnlicis scripsii, se in concilio, .. addita siinl ex cpisloln mnnusci':plu Alexandrj, quo-
quod Romae habuit CXJII episeoporum; hunc cano- " riim aliqua e.liaui sunt in concilio Nicolui, in quo
nein edidisse, quem poslea Alexander II (ul ipse est pnclerea sequens versic deinde, qui in episl.
etiam testaiur in epist. manuscripia) iu conciiio a Alcxandri IIOIIcsl.

DIST.XXXII. C. II. '» obitum stti temporis, Edd. coll. o. exc Bas., ui qua taincn pro : Umpus, leg. tem-
pora. '« Ab hoc off. renwvere, Ed. Bas. " hulieanl, ib. " distinctione, ib.—C. 111. " Ep. 64 (scr. A,
'"H), I. 11, Ed. Mnur. cf. nol. ad.c. 1, I). 5. — Ivo Pnn. 1. 3, c 108. Decr. p. 6, c. 86. »• Acl. Ap. c 2.
"Idividebtml singulis, Erid. coll. o. **qtti.qite, lvo. '• adil., et, Edd. coll. o. =C. IV. *' Ep. 1, ad Ado-
iiem Vienn. (scr. A. 864). — Ivo p. 6, c. Ii9. »»Alvico.orig. ap. Mansi T. 15. — Ivo. — Eilri. Arg. Ven.
I, II, Nor. — Alveru, Bohin. *6habendi, Edri. coll. o, pr. Bus. = C V. " in tonc. Rom. (h. A. 1059)
c. 3. — Ans. I. 8, c. 40. — Ap. lvoneiu Pnn, I. 5, c. 155, hnic cnp. inscr. : Decrela Nicalni jttniuris et
Alexattdri.— P.\\.'»:u\ii., diceniis omnibus Epp., Ed. Bas.=C. VI. »' in cou c.Roro. h. A. 1063,c.3, 4, 5.—
Ivo Pan. 1, 5, c 133, I. 8, c 142. 30a capite, orig. np. Mansi. *' constUuH, Ed. Bas. a*sacerdoittm, Eriri.
coll. o. 33abesl ab orig. 3*sancli, Edd. coll. o. — lnntiil canouis aiictor cuiistiluta Leonis IX, in conc
llom. •' nut oiig.—Eri. I!ns. 36abesi nboiig.—principum App. Edri. coll. o. »' arid. -Aegal, Ed. Bns. '*
dicntr ib. 3»ndri'.: hoc, Edd. coll. 0. '° a-liestab oiig. *' Mallh. c. 13. '" add. : i/««t,'Eild. toil. o.. **
*', Ed. B.ts.
179 DECHETI PARS PRIMA. DIST. XXXB. 180
ritutt contxairt videnlur Hieronymo tt Aiiguttino el t\Vrum confertio, el nliter qnam prrcmis*um esl scieti-
ttierit, gui Cftriid' tacramenta neque in bono, neqtte ler susteptio veheiiienler a sanclis canonibns proiii-
in malo homine fugienda oslendunl **,stcul subse- beantur. Ail enini Saiimel »* prophcta : Quoniam
quent causa timoniacorum ptenius demonstrat. Sed quasi peccalum ariolandi esl rcpugnare, el qunsi
Vrbanus 11 in episl. ** destinala prwposito S. Iven- tcelut idololatriw nolle aeqniescere. Haec de malis
tii ** hanc contrarietatem determinal dicent: culholitis, qtii intra ccclcsiam suul. § 4. Celerum
§ I. Ad boc d vero, quod subjiingilur in eadem schisinalicoriiro et haerciicorum sacramemn, quo
episioln, id est, ulrutn sit ulcndum ordinalionibtis et niam extra ecclcsinin siml, juxta snnetotum Pu-
reliquis sacramentis a criroinosis exbihilis, ul ah trnm tradiiiones, scilicel Pelngii, Gregorii, Cy-
adulleris vel sanctimonialium violaloribus vel lni- priani, Augiislini et Hicronymi, formsni quiriem
jnsmodi ? ad hoc, iiiquam, iia responriemus : St sncrnroenlonim, non aiilem virtuiis effeclum babere
schismale vel hmresi ab ccclesia non separnnttir, prolitemur, nisi qmim ipsi vel eoruro saci amenlis
eorundem ordinaiiones et reliqua sacranienta san- iniliati per manus impnsiiionem ad ralholicam re-
tia et veneranria non negamus, sequentes B. Au- riieriiit iniiiaiem. Sciendum vero, qnod canoues
" (quorum auctoritaie urienialis et
guslinum »', qui super Jonnnem de hujiisroodi tnm apostolortim
copiose qnam vernciter disserit. Ait enim : Baptizat ex parie Romana uliiur ecclesin), et insignis Cy-
tervus bonus, tive servns tnaliis : non sciat se ilte, prianus roarlyr, cl LXXX episcopi ciim eorieiu
qui bapliiatur, baplizari, nisi ab illo, qni sibi teimil baplisma liairelicorum lavncruro diaboli nppellnnl.
baptixandi potestatem. El paulo post: JVonhorreat Sicphaiuis verocl Corneliiis niarlyres et Ponlifice»
rolumba minisleriutu malorum, respicittt Domini pe- Romani, et venerabilis Augiistiiuis in libro De bupti-
tetiaiem. El infra : § 2. Atiamen decessores nostri smo, eumdero Cyprianuro.el proefatos episcopos ob
Nicolaus et Gregorius a missis sacerdolum, qtios lianc causain veheineiiter redarguunt, afiirmantes
tnles revera esse consiiteril, fuleles abstinere decre- haplisma sive ab haereiico sive schismalico ccde-
vermil, ul el peccandi licentinni ceteris auferrenl, siastico more celebraiuin ratum csse; el meiilo,
t\ hujusmodi ad dignae pcenilenliaeInmenla revoca- quia alia in baptismo, ei alia in reliqttis sacrameu-
renl. Scrihit hoc praetlecessor nosler Gregorius*' lis considernlio esi, ijuippe qnuni ct ordine prior.
* duci Stieviae*et Bertnlpho duci * Caren- ei neccssarior sit. Subiio cnini moiiiuro priu»
Rudolpho
tanorum * inter cetera : Offtciumtimoniacoritm et in bnplismnte, quam doroinici corporis r.ommiinione
fornicatione jacenlium seienler nullo modo reeipiatii, vcl nliis sacratncntis consuiitur, ct dum forlc cu-
i'l quantum poleslis talcs a tanctit minitteriit *', nt _ tholicus non invenilur, saiius *' esl ab hoereiico
" oportuerit, prohibeatis, etc. § 4. Porro ad hoec, bnptismi sacrniuenliim siimcre, qiinin in oeierniim
quac tibi syllogislice in eadem epislola objiciunttir, perire. El lianc senientiain pracscriploriiin Ponlifi-
id est, si corpus ct sanguis Chrisii non siuii, et alin, cutn Cornelii, Stepbuiii el Angiisiiiii, secuti sunt
" non liabenl viriuiis liinocenlius ", Siricius »', Leo '•, Anaslasius ", el
qua? praediximns, proprias
dignitnies, quid agentibtis obsuiil? quod si ba- M. Grt-goriiiR'• el omnis catholica ecclesia.
benl, eur spernuntiir, si •* ab indigno proesumiiiitiir? IV Pars. § 5. Prohibeniur errjo de manibus lalium
Ad haec, inqnnni, ila respondemus : proprias qui- sacerdolttm sacrameiila sttscipi, uon quin sint vera
dem babent virtutis "* dignitales, ut procfaltisAu- quanlum ad (ormnm el effectum, sed quia, dum hu-
^ustiiuis ail super Jonnnem conlra Donnlislns; scd jusmodi sacerdoles se a populo conleinlos viderinl,
agenlibns vel suscipienlibus eadem sacramenln rubore verecundiw facilius ad pmnitenliam provo-
conlrn proefntorum Poniificuro inslitutn (nisi forte centiir.
sola inorte intervenienlc, utpoie ne sine baptismulc C. VII. Qui ttxorem thtcere voluerit, ante ordinem
vel communione quilibct huroniiis rebus exccilat), tubdiaconiilus hoc facial.
eis, inqiinm, in lauliiin obsuiit, ul vere '* iriololatrae Item ex VI Synoilo •', cap. 6.
sint, qimm talibus et ordinationum, el sacrnmenlo- Si quis eormn, qui ad clerum accedunt, voltierrt

NOTATIONESCORRECTORUM.

Pars. III. d Ad hoc Hinc nsquc ad finem cspiiis iiiilinii) et ningna pars Iiaoeiur, infra, c talra-
omnia itccepia sunl ex epistola Urbani H, L. [Lucio] tor l,q. 5, ntqtie in nliquot vetuslis Graiiani co-
praeposilo S. Ivenlii apud Ticinum, qu:n bahetur in (licihiis cs: capul distincium ciiro rubrica : De
vetuslo codice bibliolbccocValicauoe, cujns episiolae eodem.

DIST.XXXII. C. VI. •* drmonttrnnt. Eld. coll. o. »' Ep. Urbani (17 ap. Mnnsi) ad Lucimn Praep.
*>. Juvenlii ap. Tricinnni. " Vi»ce/ilii, Edd. Bas. Arg, Lugdd. — Innocenlii, Edd. coll. o. *'*'Trnct. •>,
ail r. 1. **Lib. 2, Reg. ep. 45 — verba *'aslcriscis iticlnsa absunt ab orig. np. Mansi. mytterih,
*' «icwoi.
" — sum virlulis effcctum non habeant, Edd. coll. o.
orig. "ubi, Edtl. coll.o. vi, ti, orig. •* — Eri. Bas. *• 1 Reg. c. 15. " ran. 45, 46,
orig. *' viritttet et. Edd. coll. o. «eri, orig. •» «• Ep. ad Ru-
o. " ad Viciriciuro c, 15. Ep. ad Hiinerimn r. 1.
47. anclins, E.ld. coll.
»' Ep. " et 8. »» c. 13 = C. VII. •* Ex sjn.
mir.iim Nnrb. c 16. Ep. nd Atmst. — Aug. c. Dinlog. 1, 2.
•iuiiiisext. h. A. G92, Pnn. I. 5, c. 102. cf.l. I, X, 14, 9 (Innoc III.)
1. r.
181 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXII. 152
nuptiali jnre mulieri copitlari, boc ante ordinem '* A Idem in Melvhiensi Synodo prwtidtnt dixit,
siibiliaconnnis facint. cap. 5 '*.
C. VIII. Lectoretuul ttxnres dttcanl, aul continenliam C. XII. Ad tacros ordines non arcedat, nisi tirgo
prafileanlur. attl probttiw caslitalis.
Ilem, ex Concil. Carthng. III, cap. 19 •• Ncmo nd sacrum ordinem permiitatur acccdere,
* *
Lertores qtiuni ad annos puberlaiis venerinl ••, nisi nul virgo, aul prohatne sil custitnlis, ct qui
cngniitur nul uxores ducere, ntit coiiiinciiliam pro- iisqne ari siibiliaconnliiiu unicam et virgiiiem uxo-
fiieri. rem hahuerit ".
C. IX. Stibdiaconos conliitenliam servare oportel. C. Xlll. In iribus grndibiis constituli eliam ab uxo-
liem Gregorius Bonifacio Ephcopo Regino, lib. 111, ribus abslineaitl.
episi 5, ". Ilem in Concilio Caribagiuensi V , c 3 ".
Snbdiaconis luis hoc, quod de Siculis " slalui- Placuil episcopos, presbytcros, diaconos ' " se-
n.ns, deceruinuis obscrvari, ncc illnm delinilioiiem cunduin priora stalula * etiam ab uxoribtis ahsli-
noslrani ciijusquam siuas coiiluuiucia aut teinerilate nere : quod uisi fecefint, ab ecelesiaslico remo-
roriiiinpi. veanlur officio, celeros vero clericos ad hoc non
C. X. Beneficio et officiocareant, qui post diacona cogi, sed seciniduin uiiiiiscujusque ccclesiae " con-
lnm uxoribus vacant. siieiiidinein observari dehere.
Item Urhanus II, inStjnodo apud Melvhiam, C. XIV. In tniiioribits ordinibus constilttti uxorem
cap. 12, ". diicanl, nisi voio aul religioso habitu prohibeantur.
Eos, qui posl siibdiaconalum • iixorihus vncare Ilent Leo IX contra epislolam Nicetm Abbalis ".
volunt, ab omiii sacro orriine reinovemiis, ofiicioque Scrialim cl aperie prosequemur, quid sancta
alque beueficio eoclesinecarere decernimus. Quod si Roinnnn ecclesia in ** gradibus clericorum agat •'.
ab episcopo commoiiiii non se correxeriiil, princi- Clericos 'tantum*
osiinrios, lectores, exorcistas,
pibus iiululgenius liceniiam, ul eortim feminas mnn- acolylbos, si exlrn votiim et hahilum iiionaclii inve-
cipeni servituti. Si vero cpiseopi consenscrinl eo- nianlur el contiiieiiiiam proliteri noluerinl, uxortm
rum prnvitalibus, ipsi '• officii inlerriiclioiie mul- ducerc
virginem ciun benedittione sacerdolali per-
ctentiir.. noii atilem viiliiam aut repudiatam, qui»
miitit",
C. XI. Excludendi tunt a suorum graduum dignilate hoc deinceps ncc ad suhdiaconatum provehi
tubdiiiconi, et deincept, ti coulinentet etse propter
nolttnl. polerunl, quia ncc laicus non '• virginein sorlitu;
Ilem '• Dominico Palriarchw Grandensi ". uxortim aut bigarous ari clericaluro potesl ascciulcrc.
Erubescant iropii, el aperie iniellignnt judicio Quo:l'* si quis ex praefnlis ordinibus ricsiderai ad
" siibdiaconnliim nscendere, nequibit" hoc sine cou-
Spirims sancii eos, qui in aacris ordinibus ", pre-
de carnali ricineep?
sliyieratu, diaconalu, subdiacoiiutu sunt positi, nisi sensu uxoris suse, ut fiat * ad hoc *
inulieres abjeceriiit el casle vixerinl, excludendos spiritunle conjugium, neniine eos cogente.
ab * omni * eoruiidein graduuro dignitaie. De mn- Neque permilliliir posten uxor jungi eidem mnrita
irifeslis qiiiilem loquinuir : secretortim nutcin cl sno rarnalilcr, nec cuiqiiam nubcre in viia aut posi
inortem illius.
ccgniior Deus, et judex est.
KOTATIONESCORRECTORUM.
C. X • Sitbdiaeonaliim: Anlea * legebnlur: diaco- lex fuil constiluta, quam Urbanus II bicinnovandam
natum. Sed einendatum esl t-x nliquol veiuslis Gm- staliiit.
tiani t-xeroplnribiis, ei ex ipso concilio, cujus iiuiim C. XIII. f IDiaconos: Sequebaliir : subdiaccnot,
exemplnr csl in bibliolheca Vnlicniia , et ulte- qii.i: vox sublaln esl, (|iioninm nbesl ab origiuali, et
ruiii missiini est e Gailin. Diaconis cnini iiiin- ab Afiicnno, cnp. 37, el n Cnrlhnginehsi graeco,
quam in lalina erclesia legilur perinissiiin fuisse cnp. 71, et riisl.in 84, c a-uim t/e quorundam; quam-
conjiigiiiin, aui iisiini ipsius, quos Siricius et Iuno- Q vis habealur Cnrthngitieiisi, codicis cano-
«eiuius semper eadero coiilinentiae lege ciini episco- num e.5.
pis cl presbyieris coiijunxerunl. Subriiaeotiis quo- s Secititdiim priora slalula : Graece cst: Kara
ipie posl B. Gregoriiun et pmhibiiioiicro iilam, quae TOU;(Sioucopov; el Bnlsamonseiileiuia
iiilerprelalur: lempore
(ontinetiir in c. ante triennium, sup. disl. 51, eadem vicis suw, qiiori ab origiiiuli alicnum esl.

DIST.XXXH. C. VII. «*ordinaliontm, Ed.l. coll. o. = C. VIII. " li. A. 59/. - Ans. I. /, c 61 et
152. Pan. I. 3, c 111. •• remunl, Eriri. eoll. o. = C. IX-•• " Ep. 5 (scr. A. 594) I. 4, Ed. *Maur. —
Pan. I. 3, c 99. '• singulii, Ivo. — Edd. coll. o. = C. X. hab.A. 1089.— Pan. I. 5, 101. excepia
tumen Eri. Arg. " ipsiut, Edd. coll. o. = C. XI. " ldem, Bohm. — Reciins lunien, ut videtur, a con-
cilioniin collectorihiis post Labbeum Alexainiro II, haec ti-ihiiunlur," ciijns lenipurihiis Do Ti iicus vixii.
— Ivo Pan. I. 3, c 103. -• tf. I. 1, X, 1.14, c 9. ubi eailem Urhani II, nomine prolci-iiiilnr. Gradensi,
— '* liab. A. 108}>.—P.-m.
Bohm. — Gangrensi, Ed. Bns. " iribut sacris qradibut, Ivo. Ed. coll. o. I. 5,
c. 101. — I. 1, X,i. 14, c.9, Ap. Iv. et iu Eriri. roll. o. lauilaliir conc Meidense. = C. XU. ''habint, " ib.-st
Etl. Bas. = C. XIII. '" hali. A. 401. — Pan. 1. 5, c. 105. " ailri. subdiaconos, E.Iri. coll. o.
n coll. Ilisp. = C. XIV. '» Imo ex resp. Hmiiiicrii 8l legnti L-onis IX conlra" Nicetaro, scr. A. 1054.
— Pan. 1. 5, c 107. " de : Etld. coll. o. pr. Bas. ait : Eild. colU o.•' •lermitiimut : Ed. Bns.
— permiituniur : Erid. coll. rel. ~- Ivo. " nisi :. Ivo. — Edd. coll. o. vel: ea>d. no/i potcst:
:<t'.i.
183 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XXXIII. 184
12. XV. Xon hctttt (Uricit alltrius ttctis nxorem A liabilaulis cxurit. § 5. Nuiiqimm rie furini* roiilicruiii
accipere. riisputes, § 4. Feminoe nomeii luum ' novcrini »,
ltem ex Concilio Chalceionensi, cnp. 14 •". viiltum nescinnl, § 5. Feiuiiiam, qiinm bene virieris
Qunniam in quibusilam provinciis cnnccssum est ronversaiifem, inenie dilige, non corporali frenien-
lectoribus el psalroistis uxores duccre, stnluil sancta tin". §6. Si bonmii est nuilierem non langere, malum
syuorius, non licere cuiquam ex his nccipere sectae est ergo tangerc. »
nlicrius uxorcm. C. XVIII. Vresbyter tixorem suam quasi sororem dili-
C. XVI. Non habitent cum clericis mulieres, nisi. gat et quasi hoslem fttgial.
qum nalurali fwdere omnem tuspicionem exclu- Ilcm Grcgorius in Diatog., lib. IV, eap. 2. ".
iluiit.
Presbyier quirinm sihi eoniniissam rcgebai cccle-
Ilem in Nicu-no cont-ilio, c 3". siam cuni inngno limore Doroiui, qui cx lempore
V. Pars inlerdixilperomnia sanela **synoilus, non accepti ordinis pra;sbyleram stiain ut sororem dili-
ppiscopo, non presbytero, non diacono ", vel alit-ui gens, sed quasi hoslcin cavcns, nd se propius acce-
nmnino, qui in clero est, licerc siibinlroriuciam dere non sincbnt, enmque sibi nppropinquare nulla
habere mulierem, nisi forle aiilM mntrem, .iut oceasionc pcrmiiiens9*, ab ea sibi coromunionem
sororeni, aul amitaiii, aut eliam h eas idoneas" B fiKidilusfamiliarilalis abscidil ".
personas, qu;c fuginnt" suspiciones. Grniiaiius. Presbyteramvero quam debeamut acci-
C. XVII. PALEA. pere, Laodicense Concilium, c. 11 *»ostendit, dicent:
Item llieronyroiis *ad Nepotittnum de vita clerieorum, C. XIX. Viditw vel seniores presbylerm appellantur.
et ttlibi'. MulieresD, ipiae apud Graecos presbyterae appel-
< Ilospiiioliiui' luiim aul raro, nul nunqunm lantiir, npnd nos " viduae, seniores, univirae et ma-
inulierum pedes ternnt, § l.Qiiianon potesl 11loio Iricuriae •* nppellanlur, in ecclesia lanquam ordi-
eorde cuiti Doo bahilare, qui feroiiinruni aecessibus nalas consliliii non debere.
cojmlaltir, §2. Femina 1 t-oiiscientiain secum pariter

DiSTLNLTIO XXXIII.
GRATIANUS. concubinam habens, ad tacrum ordinem consccn-
I J'.irs. Ecce, quod in sacris ordinbns consliiuli dere non valcl.
nxores habere non possunt, vel si bigami aliqui fue-. Si quis post accepium bnpiisma * secun.lis implii»
rini inventi, cd sacros ordines ascendere non valenl. fuerit copulultis aul coiicubiiiaui babueril, non po-
Sed qttwrilur, si qitis prater uxorem concttbinamIta- lest lieri' episcopus, non presbyter, aul diaconus,
buerit, ulriim in sacerdotem promoveri valeat ? Tnlis ;iut prorsus * eorum, qui minisierio » sacro descr-
a tacris ordinibus auctoritale caiionum Aposlolorum ' viuiit.
probibetur, in qiiibus can. 17 sie slatulum legilitr! Ginlian. Deservientessacro minislerio intelligunlKr
C. I. Secitndis nuptiis posl baplisma copulatut, aul subdiaconi, qui caitcem diacono offerunt, ct acolyihi.
INOTATIONESCOURECTOUUM.
G. XVI i>.Aut eliam! Groeccesl: *Ha iiovu -rpie scriplis, et ex cpislola Hieronynii ad Rtisticum
twwa T.uisavvr.oiiavStctjriyeuysv,id esl : vel eat liin- iiionncbiiiii.
iitm persomi', qum omnem fiigerint sntpicionetn. n Freqiicntia: ln epistola ad Oceanum esl: /re-
C. XVII >. Ilotpitiolum: Caput hoc Iiahelur in quentes oriiain.
miiltis mamiscripiis, et sine Pnleoe noniine. Est C. XIX °. Mulieres: Sic habet prisca * versio.
aiiiero colleciuni ex variis B. Hieronymi locis, in Groeee: lltpi tov u.n ostv ta; ">,syopLsvu{ icpttrfjvziixc,
quibus de viianda mulieriim consueludine agitur. «tot iv Exx/.rjo-ia Id esl :
xct6to"T«o-8at.
k iVo»potett: In cpisloln a,i Oceaiuim, quoe non Qnodrtpo-Aubitp-iva;
non oporleat eas, qnw presbyterm vel pra?ti-
piilaiur esse B. Ilieroiiymi, legilur : Jtf/7/icrede, denies dicuntur, in ecclesia eollocnri, qnae est Dio-
non loto corde cum Domino habilure, etc nysii versin, pra-leiqunm in ullimia verbis. Illecnim
' Femina : lliiriem pnulo
siiperius : Flammigero habel : ecclesiis ordinori. Ei vidcudiis e.sl Balsainon
igne percniil [emintt cunscientiain pariler habilanlis ad ciiin lociim.
rxnrilque fiindameiila mentiiim. D DIST.XXXIII. CT 1. H Ministerio : Graece: ToO
m Novminl: Aiilcn iegebatur : Fetninm notnen TOOispuTLy.ov,id esl : qni suiit in culalogo
itium netciant. Eiiieiiriatuni est ex nliqiiol iuaiiii- xctTKAoyou
suceiilotiili.

DIST. XXXII. C. XV. •« hab. A. 451. — Versio Dionys. — Ivo Pan. I. S, c 110. o»C XVI. •'
hab. A. 325. — Versio Dionys. — Reg. 1. 1, c 9. Biuch. I. 2, c 109. Ans. 1. 6, c. 202~(199). lvo Pan.
I. 3, c 112. Decr. p. 6, c 180. "° magna ; orig. — Ivo Decr. Burch. *' add. : i/on snbdiacono : Ed.l.
roll. o. exc. Arg. »° abest ab orig. el coll. ciit. " vel e.as lantum : orig. el coll. citl. pr. Pan., iu
qua est ut ap. Gr.it. " effugiuni: orig. — suffugittnt: Rcgino. = C. XVIII. •' Ivo Pnn. I. 5. 114.
•* permitlebtit: Edri. coll. o. exc Bns. " absciderat: lvo. °° hnb. inter A. 347 et 581. = C. XIX. "
add.: autem : Edri. coll. o. 9S malricularim: Coll. Hisp. — Bohm. * iiuo llispanica.
Dist. XXXIII. P. I. «.Ans. 1. 6, c. 148. Ivo Becr. p. 8, c 287. = C I. ' Arid.: sancliim : Ed. Bas. —
Stcrum ; Ed.l. coll. rel. ' essc: Dionys. ' Add. i ex numero: Edd. coll. o.
185 DKCRETI PARS PRJMA. DIST. XXXIII. 186
«ui cum cereit diaconot prmcedunt,unde el ceroferurii A riiiie el locosuspensi, quousque iiiiiusanni spaiioper
dicuntur, qui eliam vinum et aquam prmparando discretionem episcopi invenianlur ab incursii ria:-
calici tubministrant. Concubina inlelligenda etl prm- nionuiii libcrati ".
ler nxorem, ul itte sit tentttt capiitili: Si quis posl C. IV. De eodem.
acit-plinn saeruro baptisma secundis ntipliis fucril ltem Nieolaus pnpa <=**.
copiiiains, aul conciibiuam dcxerit: distinguendum Clcrici, qui in adolescentia a daunonihus cogno-
eti, anieauam uxorem duxerii, sive post ntortem scuntiir obscssi, nd superiorein sncri rcgimiiiis gra-
uxorit. duiii ascciidere " non possunt.
VncteB. Gregorius h ait ' : C. V. De eodem.
C. II. Duarum matrunarum mariins posl baplitmum Ilem Gclnsiiis pnpa [1] episl. ad unirersos Episcopot
clericut non ordinciur. per Lucaniam consinuios, c. 19 »*.
Murilum duariim posl bapiismum inatronnrum Usque ndeo sane compeiimus " illicita quaeque
clericum non ordinandum •; neque eum', qui iinam prnrtimpere, ut daemonibus»6siiiiilibiisque pnssio-
'
qiiiileni, sed conciibinain, non matronam liabuit; nihtis irrelitis minislerin sacrosancta Irnclnre iri-
nec illuin, qui viduam ant repudiaiain * vel inere- bttatiir ". Qiiilms si in boc opere posiiis aliquid
triccm in mnirimonium assumscril; uec euni, qui B propriie necessitalis occurrat, quis fidelium '» de
* *
scnieiipstiin8 quolibcl corporis sui ineinbro in- sua saltile conliriat, ubi miiiislros ipsos curatiouis
iligiiaiioiiealiqua vcljusto, vel injnsto tiroore supe- lnimanaelanla prospexerit cnlamitnle vexnri? Alque
ralus Iruncavcril; nec illtun •, qui usuras ncce- idco necessario removendi sunl, ne quibuslibet, pro
pisse coiivincitur, nul in sceun lusisse dignoscilur; quibus Clnisliis esl mortmis, scanrialum generelur
nec eiim, qui piiblicn poenileiilia niorlnlin ciimiua iiilirniis.Poslremo, si corpore oaucinium fortassis
rieflevit"1; neque illuro, qui in fnriain al qunurio aut debilem neqiiaqnaiii sancta contingcre les *»
versus insanivit, vcl alllielioiie dinboli vexnliis est; divina pcrmisil, quanlo roagis doni cce.lestisdispen-
neque eiiro, qui per aiiibitioneiii" nd " imilatioiiem sntores esse non convenit (quod csl deterius) inente
Simonis Magi pccuniam obiulerit ". perculsos 1
C. 111.Arreptilii vel epilepticisacris attaribus C, VI. Qui lempore baptismi nxores habenl, si postea
noii ministreiit. rcligiote vixerinl, clerici fieri non prohibenlur.
ltem Pius pnpu ". Iiem Innoceiiliiis pnpn I. Felici Epiicopu Nucerino,
11Pars. Comiiiuniler difiinimus, ul nullus dc iis, epist. 1 V, c. 4 »».
qui aul in lerraro " arrcpii a rinemonibiiseliriiiiUur, III Pars. Laici, qui habenles uxores bapliznli
aut quolihet nio.lo " vexntionis inciirsibiis efferitn- siiiii, ac sic se inslituernnl, ul opinio eorum in
tnr, vel sacris audeant" allnribtis roinislrare, vcl iiullo vncillel, * nl* aul clericis juncti sinl ", aul
inriiscussese ingerniil sncrniiiciuisriivinis, cxceptis iuonasteriis, ex quo bnptiznti siinl, adhaescrint ",
illis, qiii corporis iiicomroodilalihiis '» dcriili sine si nou concuhinnro, non " peilicero noverinl, si in
liujiisroodipassionibus in terrnro " probaiitur elisi: omiiibus bonis ojieiibus vigilaverinl, non prohi-
qui lanien ei ipsi lamiliu erutii nb oflicii *• sui or- bentur hujusmodi uri clericatus sorlem assumi.

NOTATIONESCORRECTORUM.
C. II b. Gregoritts; Hoc raput siimtum est ex rnp. 20. Pelrns Lorobnrdiis, sent. 2, disl. 8, S.
rnp. 72, lihelli de ecclesiasiicis dogmatibus, qui Thnronsquorilib. 12, nrl. 10, Platina iu Symmacho,
inicr opi-ra R. Aiigiisiini criiliis est, nlquc ex eo cl alii.
niibi s.i!,issiine nb ipso Grntiano cilalur. A Trilhe- C. IV c. Simile qtiiddam habclur in conrilin
niio aiiiem adscribilur Alcuino, ub aliis lsirioro Arausico 1, c 10. Ivo citat Nicolaum Ahivino*
Sed plures cl mnjoris nuclnrilnlis Gciuinriio Iri, Jovanensi nrchippiscnpo, nd qiiem eiiam forlassc
butint, ut Vnlfridus Slrabo, lib. de reg. eccl. scribilur c. quorundam, iufr. dist. 34.

DIST. XXXIII. C. I. • Augustini noniine baec np. Ans. I. 7, 26. Ivon. Decr. p. 8, c 2°5. Po.yc.
6
I. 2, c 31, profenintur. = C. II. arid.:censuimus : Eri. Bas—censemus: Edd. coll. rel. ' eunt quidem, ijiii
vnam concub.vel meretr. in matrimonittm assumserit (assumsit: Ed. Bas). Eild. coll. o. » nbscidens quod-
libel niembrum: ex Anseli». eoed. 9 i/(os, et eorieni niimero plurali rieiuceps : Erid. coll. o. '• deflet:
" emtionem: Edd. coll. o. " ac: Eri. Bas. " offeri: orig. — Ans. Ivo, npiiri
orig. — Ans. Ivo. queiii
in iine ad.l.: expeteudohonorem. = C. 111.'* arid. : Felici Ep., c 3: Ed. Bns. Desiimtiim laiuen cupni
i-x ronc Tolci. XI, c 15, qui crror riebetur Burcbnrrio, I. 3, c 72. — lvo Decr. p. 2, c 125. Polyc 1 4,
1.31. " lerra: Coll. cili. — Eriri. coli. o. " qitibustibet vex.:Edt\. Bns. " audeut—ingertil: ib. "
incoiiimoditnli: Erid. coll. o. — nriri.: variis: Coll. Hisp. " lerra: Edd. coll. o. *° officio suo:* E.l. Bas.
" alieni: orig. — Ivo. Biireh. = C. IV. " lvo Decr. p. 11. c. 104. »»accedcre: Ed. Bas. forlassis
lcgeiiriuiu esl: AdalwinuJuvav. Ep,, cnjus supra menlio facla esl ad c 6;»*1).27. =C. V. ** scr. A. 494. —
Biirch. I. 2 c 20. Ivo Decr. p. 2, c 88. p. 6. c 40. Polyc I. 3, I. 9. in ilt.: Ed. Bns. »a aV/Ho/iii.eis:
orig. ap. Mnnsi. " iribuantur : Eriri. Bus. Par. •• de sua ttc fidelium: Ivo.— d. s. ftdel umqiie: Eild.
coll. o. »» Levii., c. 21. = C. VI. a° Ep. incerli lerop. — Ans. I. 7, c 54. IvoPan. I. 5, c. 45. Decr.
p. 6, c 95. — ln Edri. Bas. Lugrid. Anlvv. inst-r. Felici Ep. Capuano. quod ex eo venisse videtur, quod
in corid. Gral. inaniiscr. ct Panorm. Irgitnr: Felici /'.';>.rnp. IV. In Ivonis Dcc profertur cx cp. ad
Exsitperhim. 81tunt — adliascitini: I.tld. coll. o. " haserim : Coll. Ilir.p. — ivo Pan.
»87 DECttETl PARS PRIMA. DIST XXXIV. 18S
IV Pars. Gralian. Ceterum anie tuicepivm taerum A nata suspicio. Scd quia in rcluts amhiguis absolu-
ordinem qnotdam legimut concubinam habuitte, quos iiim noii debet esse judiciiun, hoc tuae coiiscienliae
lamen tacri '* canonet uon rejiciunl, ti pott tacrum eligimus *• cointnitteiidum. Qua de re, si in sacro
ordinem ub ejut coimnixiione tete immaculalot cu- orriineconstitiiliis ejus te permixliniie* esse ' recolis
slodiitnl. niaciilalniii, sacer.lolii bonore rieposilo ad niinis-
Vnde Gregoriiis Andrem Tarentino Epitcopo, lib. 11, Iraii.him millo morio prxsumas acccriere : sciturus
epitl. 44 •*. in aniinae lu;e peri. ulo le miuislrare, el Deo nosiro
C. VII. De qttodnm epitcopo, qni anle tui epitcopaiut lc sine .Itibio reil.lere r.iiionein, si hiijus" scelcris
apicem coiuubinam habuit. cnnsciiis in eo quo cs otdiiie celans veritalcm per-
Ilahuisse le cmicubiuani innnifesta verilalc com- uiancrc volueris.
pcriiiins d de qua eliam rontraria esl /luiliusdain

DISTINCTIO XXXIV.
GRATIANUS. B poriun suonim ralionibus non ohedil, et per lno-
I Pars. Dometiicnrum qttoque pertonartun immo- bedientiain in rulpam proioplasti relabiiur, §1.
deraiam fumiliaritatem episcopnmvilare oportet. Oporlet ergo fraler liinicm IUIOI svnorinle cuui
"
Vude Nicolnus pnpa ad Alhinum ' archiepiscopum: episropiscl siiflYagaiieistuis ronvocare conciliuin,
el hiinc sahitaribus eloquiis cpiscnpiim convenirc,
C. I. Etiam contangiiiuenriiin immoderatam illi pasloiali " iiuctorilalc praecipere, qua-
fiimiUaritulemepitcopnm viiare uporlet. nlqne
lenus nb omnium beslinriim vel volucrum vena-
Qiioiundam relationc fitlclium nostris aurihus lione pcuiiits nlieuus exsisial, nlqae ah iiiimolcrau

iiitimntiiin est, quo.l Lanfierins episco us, qui el filiaesiia- fainiliarit.ile seinel .nmiiiiinc.oerccal
Quo-I
jiiveuis esse * riiciliir, vcnalioiii sil ileililus, qtiod si pnrere coiilcmsciil, el lain pro venalio.iis ile-
viiitini pliirimos eiiam * de clcrirali cnlnlogn ', tiinnlione qnnin pro iiiimoilerulu liliae su;e conv r-
geuere (liinlnxat Geniianos et Gallos. irrevert-nter •
salinnu vilanria voiiis ariiiiouciil;lius obe.lire riislu-
iiuplical. Veriini iste (si ila esl, ut ainiivimiis) mc- leril. a vestro collegio excoiiiiiiiinicaliis ubscedal.
lilo juvenis ilicilur, qui jiivcnilibiis ricsi.leriis occu- Qnoil si in liuc r.o.iliimnx nilliuc
' upparuerit a mi-
palus nulln gravitale conslringiiiir. Et infra: Nain nislcrio t-ossare dcheliit.
(nl B. dicil llieronyimis)*, vcnaloreni iiiniqiiam r,
C. II. PALEA'.
legiinus saiicliiin '. F.i infra : Niliiloiiiinus niilero de l*
lior. episcopo relalimi csl aposlolnlni noslro qcod [Ex concilio Aiiieliaiiensi IV ]
ciiin qua lain lilia snn immuderat.-iui lenenl fami- < Episcipum, picsliyieriiiu nut diacouum cane»
liarilalem . et ob id roala fama ci oria sit, prn nd veiinn.liiin, aut nccipitrcs, nut liiijnsinodi res ba-
qua re a snm-lilnte lun cetcrisquc coepiscopis suis herc iionlicei. '*Quoil si quis lalium personariini in
coiiiiiioniliis " aique curreplus esl, sed luillnientis hac volupinte su-pius rii-lenliis '• lnerit, si episco-
emeiirialus; qu:e res iu hoc maxime displicet, et pus csl, liibtts tiicnsibus a comrotiuione b siispeinla-
inagis nc roagis delcrioreni rie sc rcdriit opinioneni, tur "; diacontis veroab oiiini ollieio ct communioue
iu quo beuliludiiiis " tiiae el cctcrorum coepisco- siispeudatui-. >
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. VII. «• Comperimtts: Scqnebaliir : el te illittt cap. 8. Sed iu Atirclinnciisibiis, qiuc exslanl, nn*>
erintinis ptirticipaiioiiem habere ', quae verha sunl esl inventa. liiirchnrriiis cl Ivo pail. 0, cnp. 288,
•-liani in eriilioue operiim B. Gregotii Fioheiiinnn. riiniil e\ Mellensi. Emlcm vero senlentia est in
Veriiin sulilala sunl, qiioiiiam absiiul el nh aliis Agalheusi, cnp. 55 tquoil eliam cital Iv» p. 5, c.
cililioniliiis, et :i ci.-teris coll.-rtoribus, el a Jo.intic 5o't>. el p. 13, c 30, el in Epniiueusi, <:up.5.)
Dincouo, lib. 5, iiiiui. 43, vila- ejusdein Gicgoiii, b A communione: ln ileciel.iliiins legitur : a eom-
oinninoqiie seiitciitinm perliiibanl. D munioite, si presbyier. dtobtts, ti diacuntts, ub omni
DIST.XXXIV. C. II.» Attrefmmnti: Hxc Palen officiostispendutur. Apuii Biirc.hnrriiiroesl: te a com-
etiain in riecrctalibiis lil. de cleric. ven , cnp. 1, ci- muniune sitspendal presbyter duovus, dinconut vero
latur ex concilio Aureliaiieasi, ct in Panorroia ex ub omni elficiu el communione tuspendalur : neque

DIST. XXXHI. C. VI. " ti non : Edd. coll. o. »»tacris : Bohm. = C. VII. " Fp. 45 (scr. A.* 593),
I. 5, Eri. Maur. — Burch. I. I, c. 195. Ans. I. 8. c 12. Ivo Decr. p. 5, c 510. Polyc I. 4, I. 59. add.:
rognovinint: K.l. Bas. *• e/e/,i/»/(s: Bobni. " hiijusmodi: Eri. Bas.
DIST.XXXIV. <:. I. ' A/rf/ii//wm:Eri. Bas. — Afriuum : Edd. ((.11.rel. —* Ivo. — Vidciur inoien •legeu-
diiro csse : Adalwino Juvav. Ep , cf. nric G, I). 2T •— Ivo Derr. p. 5, •5">3. Leu(icthts: Eil. Bus. abesl
ab E!d. cotl. o. pr. Bas. * nhesl nb Ed. Bas. nri.l.: vei: ih. inercrenies: Eriri. coll. •). cxc. bas.
' ariri.: senum : Ivo " nd c 5. M,tlie;c ct iu Ps. 90. » nri.l : csse: E.l. Ilas. '" admomius: E.l-.l.coll. o.
" 6enlitiirfiui; E.l. Bas. " suis : ili. " a.lri. : diguhate vet: ih. = C. II " cx conc. Epaon. h. A. 517. — Reg.
I. 1, c 17«. Bnrch. I. 2, c 213 — Kn Pan. "I. 5, r. 107, Dccr. p. 5, c ,e30«, p. *i, c. 288. p. 15, c. oU.
'-c. 1, Comp. I, de cler. ren., c 1. X. b. 1. vohtnlaie : oiig. — Ivo. detcciit»: ib. -Comp. 1, 1. U
— Ivo, npiiriqticm lamen, p. 5, c 3<JG,CSI : rcpvtus. " ariri. : si p<-etbnle",dvobnt : E.l. Bns.
IMt DECRETl PARSPRIMA. DIST. XXXIV. 190
C. III. PALEA •> •*. A mul hnbere licitum esi, nlsi unam tantum ant uxc-
i Omnibus scrvis Dei venuiiones ci sitvaticns va- rem, aut certe locn^nris (si conjux deesl) concu-
gatioues cum cinihus, el ut accipilres aut falcones biiiani.
bahe.uit iiilerdicimiis. > C. VI. PALEA.
II. Pars. Gralian. Concubinnautem hic ea inlelli-
cetsttnlibiit iiislriimentis uniia [Ex diclis Augtistini in lio. VII homiHtirtnn, hom.
gnur, quw legulibits 49 •*. ]
tsl, et conjtigali affectu adscitttr; hanc conjngem < Auriile rarissimi, memhra Christi el mniris ca-
fucil affeciui, conxttbinam vero lex nominal. De hac tholic* eccleske filii! Quori riico compclenlihiis • "
diiiltir in coneilio Tolelano I, c 17, ".
et fidelibus, auiliaiit peeiiitentcs. Qno.l riico li lelilms,
C. IV. Q/ti HOIIhabet uxorem, sed loco illius con- riico
citbinam, u conimnninne non repeltilur. et coinpeieniibus, ct paeiiiientibiis. Auriiunt
Is, qui d IIOIIhahet uxorcm, et pro uxore t-oncii- cntethiimeni, nudiaiil omues, oinnes limeniil, uemo
biiiam hnbel, a coiniiiiinioiienon repellatur : lainen conteumul; sil mihi in coiisol.iliouem vesler nurii-
nt iiuitis mulieris, aut " uxoris aut conciibinne,sit tus, ne vohis sit in lesliinouiiim riolor meiis. Com-
conjunctione t-oiilentiis. pelcntibus dico, fornicari vobis iion lit-ei, sulDciant
C. V. Dceodem. .. vobis uxores ' ; auriiat Deus, si vos siirrii eslis, au-
Jremlsiiloriisrfedislantia novi el vetcris testamenti'". diant nngt-li, si vus contemuitis. Ciiuciibinas voliis
Ciiris.iani) non liieain phirimas, sel nec duns si- habere non licet; cl si non liabelis »* uxores, la-
NOTATIONESCORRECTCRUM.
roiritonliicr npndlvoiiem part.O, elin conrif» Epnu- neque n procrentione lilioruin nhliorrert-iil ; lcrliiim,
nen>i. In Agnlhensi aiilein et aptitl Ivoncm pnrl. 5: IIt usqiic ari morieui in eu viia- coiijiiiieiionem.meit-
Se a coniiintiiiiinesuspendat; presby* er tlitobns men- iliini sihi proponeienl. El iu li'S quidein scriliil B.
tibus se iibtlineal: diuconnt vero nb omni offtcio Aiigiisliiius posse aliqun morio riici iiupiias osse ct
tl cominiiniuneeestabit. Veriiin upuri eiiiirieiu Ivo- coiiiiiilii'ini, quamvis sic hal.ilani nou aurieal :.;>-
IICIII,parl. 13, ex coneilio ileiu Agalhensi hoc mo- pellare iixorem, (|iiia uon inlerveiieranl in.sii-iiiinnu
(lo lcg lur : se n comniunione ubstiHeut. presbyier "" riolalin et nlin, qu.e jure civili ci cinouico n.'(|tiin'
duobus mensibitsse abs ineitl ", dtaconut uno tib bnnliir, ut e»sel lcgilimn uxor : quo.i lialicl r iu
omni offtciuvelcommuiiitmecessel. pi;i:ilictn imv. 18, et infra 50, q. 5, c. aliter. Itaque
c
C. III. ll;cc eli.iin 1'ulea habelur eoil. iil. de cle- linjiisiiioili inulieies, (pmiii nou essciil IIXOIIs. vo
ric ven , c 2,. ui.i cx eoilem concilin Aurelinnensi cabnniiir roiiciibiiiic; seil ob illn Irin. ne pncriuie,
citaliir, qiieiiiariiuoriiiiiiel apuri Rurchui.lum el Ivo- (juoil iu ulfeclu inarilnli permanere siatiicra.it. p-r-
iiem. Seiileulia iisrii-m piene verbis c»l in synorio niitlehaiiir ipsis t-ominiinicare, hnlieliai.uirqiii- lun-
Francica siib Zach.iria papa, tjua- el concilioruiii qiinm iixores miiiiis soleniiilei' riiicl;e. El III<>- tsl,
loniis esl inserla el. hnbelir Ji!>.5 Capil. cnp. 2, el i|.ioil bic et in seipienti capiie riiiiiur pm uxoicei
iiiamiscripln «•liain inler episl.rins iacliaruc , lnco iixoiis habcie conciibinam; iriqiie (jr:iii..,iit-
iu to.lice saepe meiiiorato uionasierii Domiiiicuno-C ( ipsc iiri liiiem cnpilis aulecerirnli», § concubin«. \n-
riim. riicavil. Nani toiicubilliiruiii nii len.pus niiiiiiKt.uiim,
*
C. IV. /i, qtti non : lntcger conrilii canon, qui cliamsi liiioriiin procre.uirioniiii cnusu b.iiicrcn.iii,
apuri honeiii(|iioi|iieel iu Pnn.iriniu relcrlur,esthic : plnue illicitns eiat conciibiiiiitiis, q.io.i assetil id-m
Si quit, hnbeiis uxorem fidelis , coniubinum ha- B. Aiigiisiinus c. uuilie, iulra cnil. et in eoicin
bent, nun commiiiiiiel. Ceieritni is, qui nn hubel lib. De boiio tonjng.li, cap. cuncubnia, inlin 5i,
nxorem, el pru ttxore tor.tubinam hubet f, a cum- qua-sl. 2.
munione non rcpelltttitr : lamen ut uuius mutie- C. VI. « Compelentibas: Hoc luc.overba siinl ex
rit, aut uxi.r t attl concubinm (ttl ei placueril), oiiginali in siiiiin oriiiiieni resiiiuin. Qur niilein vo
til coitjttnciione. cunlenlus. Atias -ff vivens ubji- cureiuur coiiipelentes, .leclarnt \i Aiigiisiinus ui st-r-
ciaiur, donec desiiiut et ad pwnileniiain reveriatur. iiioue nri coiiipt-lentes, ulque inlelligi etiaui po.e.U
Neque vcro ouine coiiciihiiinrum genus eo eli.im ex' eoilein B. Aiiguslino nlibi, el e\ niiis.
tempore periiiiiiehatur. De quihtis ijuitl in legilius Vxores : iu hnt- pnecipue pai tc uon suiit rcl.ila
geniiliiiin iniperuioriiiii legutur, nilril opns esl re- propriu verhn B. Aiigu.slini; scil uoiiiiirila oiiussa
lerre. Cerlc Jusiiuiaiuis i.ov. 18, c. 5 tut esl apud ac inutnln. Nnm ipsu f ila scrihil: sitfftciniil vobis
Jiiliaiium aiitect-ssorem), i|iiasriuiii conciihinns com- uxores, uul nec ttxures, concubinus vobis habere non
purul quodumiiiorio uxoribiis, quae siue riolulium licet. Aiidiul Deus, si vus turdi etlis ; aiiditinl any.li
tabiilariim soleiiintnle iluclie fueraiil. A.l quoil con- ... ejus, si voscutiteinnitis : concubintisvobis Itubere non
°
ciihiiiarum gemis referenriiim esi, quod scripsit B. licet ; si audiant coinpelenles, quod dico fidelibus,'
Angusiiiius iii lib. rie bono coiijugali, ct referliir non habelis uxoret, non licet vobithabere concubntat,
iulia 52, q 2, c solel. lu quibus b;ee Iria eraiil quiis postea [dimillnlis, w\ dncatis uxoret; qnttnio
necessurin : piimuiu, ttt uterque essct soiuius; iitagis damntuio vobis erii, si ItaberevoHteritisel cuit-
ceinii* liries niuliia ouo.l alleri non jungerenlur, cubinttsei uxores'diinittaiis't

DIST. XXXIV. C. II. Aoi. Corr. * tino. " abstineatur, et in line, cetsubii : Cnll. Hisp. '"vero:
Bohm. = C. III. '" Ex Syn. sub Bonifnc h. A. V.x>.— Biirch. I. 2, c. 214. Ivo Decr. p. 6. c. 289.
— c 2, Comp. I, decler. ven., c. 2, X. h. I. " hab. A. 400. — Ivo Pnn. I. 6, c. 49. Decr. p. 8, c. «4.
= C. IV. *• add. : scilicei : Ed. Bas. f habeat: Coll. Hisp. ff arid. : t-ero : ib. = C. V. " Ivu
l'aii. I. 0, c 50. Decr. p. 8, c 06. (ex lilir. de consonaniia nov. et vet. lett.) Celcrum liber isiiiismodi ititcr
opern Isiriori non exslal; similia lameii siiul, I. 2, rie ililferentiis spir., n. 28; de oflic
" eccl., I. 2, c. la, et
lih. I. Senlenl., c. 20, ciijus litulus est : de differenliu lestnmentorum.=C VI. Serro. 592 Ed. Mn.u.,
couipaginaius ex vaiiis AuguSi. locis, et suppositiliiis,
"
ul videiur.—Burch. I. 9, c. 15. Ivo l'an. I. 0,
c 45. Decr. p. 8, c 153. Polyc 1. 6, I. 8. quod dico compctentibus,audittnl fideles, quud dico fideiibus,
audiant et competentes, quod dico fidetibus ei cotnpeieniibtiset pwmientibus (tiocc riuo vcrna absimt ab Eud.
Bas.) aitdiani calcclitimini, el omnes, ete. : Erid. coll. o. '* habeath : Ed. Bas.
!ttl DECRhTI PARS PRIMA. DIST. XXXIV. J«2
men iinn Irebil voliis liaberc eoncubiuas, qnns posi- .A qui pellicem vetmerelriceiitcotjiioveriimaritaH ttffectti
ea " ilimillalis, el riuoalis uxores, lanio inagis vel quia corrupta fiorem virginitalts amiserit,relquia
damnnlin '• vobis eril, si volucritis. hahcre uxores merelricari non desinil, licel in ttxorem ductilttr.
et cnncuhinas. i VIrttinqtie euiin impediinenlttm ctititbel ptwstal, qtto
111Pars. Grnlian. Ceierum, si non talis concu- minus ad sacros ordines pertingere valeat.
binn fiteril, el trlas illins, de qito agitttr, fulurw in- Vnde IlilariusPapa in Synodo Romana, cap. 2, ttri-
eoniinentite. tuspicionem anferre dignotcitur, apo- bii, dicens " :
StoHcaconcessionead ordinem diaconalut protcliipo- C. IX. Qi/i virginem non dnxil uxorem, ad tacrot
lest. ordines .*>«aecedat.
Curandiim " ergo impriinis est, ne nd sncros or-
Unde Pelagius Pnpn tcribit Florentino Episcopo : "
riines " sicut gcstis prioribus ante pnrscripium est
C. VII. Qtti post mortcm uxoris habueril de ancilla
filiot diiiconiis fieri permiltiliir. qiiisquaui ", qui uxorein nun virginem duxil '*,
Fralernilatis tu;e rclntione susceptn, cjus lalorcm aspirei.
secirorias qiiiriem nuptias experiuui nnn fuisse rii- C. X. Bigamns, velpaenitent, corpore ritiatns, lilleras
dicimus, caslil.item tumen nuin *»priori noii ser- ignorant, curim vel conditioni obnoxittt, clericut
iion fiat.
vasse ronjiigio riesignasti. Et qiiamvis mulla sint, Ittm Giegorins *' nrbis RomauoePraesul Sqttiltatino
quas in hnjiisinoili casihus ohservari canoiiicoejn- *' Epitc, lib. 11, epitl. 25.
bent siihlimilalis " aiu torims : lanien quia dcfectus Pr.itcipimus, ue unqiiam illicitas ordinationes fa-
nnstrorum " temporum, quibus non sobnn merila, cias, nec bigamum aut qui virginero nouesi sorlilus
scil coipora ipsn hoiniuum riefeccriml, districlionis uxorein, aut ignorantem lilleras, velin qualibcl parie
* '
illius iion patitur in oronibus mancre censuram, corporis viliatiun, vcl poenitentioe *', vel curioe aul
ei.Ttas islius, de quo agitur, lutiiroe incontiiienlie ciiilibet conriilioni obnoxium, ail sacros orriiues per-
suspicioneiii auferre dignoscilur, til ad diacoiiatuni niillas accedere : sed si quos Iinjiismorii repereris
** possil provehi, ' ut dietum esl, con- *', non audeas promovere.
leiiiporuin,
(lescenricntes ilefectui, * concessisse nos noveris. El C. XI. Ao/i fiat tacerdos, ciijut nxorem evidenter
infra : § 1. Micenani '* vero ancillam ejus, de qua constal adullerium admisisse.
sc post Iransilum uxoris liliosbabcre confessus cst, Item in Neocacsariensi Concilio **, cap 8.
jiilieinus, ii1lua disposilione cuiqiiani'» niouasterio Si cujus uxorem ndtilleriuin toinmisisse, quum
coniiiiciitiam professura tradalur *. essel Inicus, evidenlcr fuerit cnmprobaliim/hic ud
Gralinn. lloc ex dispensatione misericordim; ce- ministeriuiii ecelesiasliciini adniilti non potesl. Quod
terum ex rigore disciplinw intelligiiur illud Aurelia- ^ si in clericalu jam eo consliliilo adulteravil, rialo
nrnsis !•Cont-ilii : repudio riimillere enni debet. Si vero relinere ejtis
C VIII. Non adinittatttr ad clerunx, qui prwler uxo- cousortiuin vclit, iion polesl stisccpto miiiisteiio
rem tiliam cognoverit. perfrui.
Si qms de laicis post uxorem aliam ciijuscunqiie C. XII. De eodem.
rondiiionis cognoveiil niulicrem, in ticricum '* mil- Item ex concilio Marlini Pnpae *'.
lalemis adinillalur. Si Inici **uxor in adullCrio fueril deprehcnsn, hir.
IV Parg. Graiian. Quod ergo de pellice ei mere- lalis ari miiiisierium ectiesiaslicum imllo morio u.l-
trice apud Gregorium el lnnocenlium scribilur, pro- riiicatur. Si aiiletn post ordinutionero nlicujus cle-
pier tpem futurm inconlineuiiw conslitutum credilttr, rici uxor adulterata fueril, riiiniltat eam *'. Si nu-"
quia difficite conlinenliam servat, qtti se ilticilo con- tein cmri ipsa voliierilperinaiierc, a iuinislerio alie-
cubitu maculare non metuil. Vel prohibetur ordinari, niis sil.
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. VII. s Tradatur ; Apnd Anselmiim sequilur : D inulio nliter in Polycnrpo.
nl mrtiori sorle ud quod promovelur officinmstib bo- •> Atireliuneiisis : lla-c na verbum hnbenlur ia
nw vossil fumm mcrilo minislrtire. nec tiliqua opinio- concil. Geriinrieiisi', cnp. 8.
tiis ejits inacntaiidw relinqvalur occusio : nctjtie

DKT. XXXIV. C. VI.»' " propterea : ib. «« damnum : ib. f Verha nsleriscis inrlusn in Ed.l. Manri-
noi-iiin non leguiUur. Ha.-cPelngii II, m vi.ielur, episloln integra legimr np. Anselni; eisilcin plame
v.rhis eam ex msc. Colberlino, I. 5. Misrcllnneorum prolulit Bahizius. — Polyc I. 2, t. l.=C. VH.
*' ri/m : Krid. Par. Liigdri. Anlw. — Bohin. S9siiblilitalis : Ans. *» nnslri lemp. *: Erid. rolL o. " rfinco-
niitut ordinem : eaiil. " Nicennm : 3* Eri. Bas. »» cujuscunque : ib. =C. VIII. Imb. A. 517. — Burch.
I 2, r. 5S. Ivo Decr. p. 6, c. 139. clcro : orig. ~-c/erwm : Edd. "roll. o. " hnb. A. 4!i5. — Ans. "
I. 7,
c. 13. Ivo Pnn. I. 5, c 50. =C. IX. '" cavendum : orig. — ivo. gradtts : orig. — Ans. Ivo. quit-
*• rfwaerii: Ed. Bns. = C. X. *° —
37. (scr. A. 592.) I. 2, Ed. Manr. Ans. I. 7, c 55 (42).
qttis: urig. Ep.
Ivo Dccr., p. 8 , c. 288. — Pnlvc, I. 2, l. 51. *' Saleruiiano : Eri. Bns — Siiiiano : Eriri.coll.
••el *» ymniienicm : Greg. — ** Aiis. Ivo , n (piibus verbn riuo proxime sequeiitia pariler nbsiini. "
reperis : Eri. Par. = C. XI. hnb. A. 514. — Interpretatio'* hiijtis rap. iu coll. Ans. 1. 7. c 19,
nrc prisetc, iieipie llisp., nec.Dion. vers. responilet. =C. XII. c 28. Cnp. Marl. Brac. cx c. 8. Conc.
Neo.uis. " (iHcitjits: Coll. Hisp. *' ;vriri.: « ci(ru :_Eri. I!;is.
m DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXIV. 194
Gratinn. Prcemissit aneioriiatibus bigami et qui A VII Pars. Gratian. Sed potlea temporum defeetui
tirgines non sunt sorlili uxores a sacris oidinibns coiidesceijdensPapa Marlinus in miiioribiisordinibus
"
prohibenlnr. Sed quwrilur, si quis anle baptisma vi- eos conslitui permisit, non regulam prwfijendo, di-
duam diixit uxorem, an piopterea sil prohibendns a cens:
sacrit ordinibtts? C. XVII. Inter lectores vel otliariot depnlelur tub-
De his ila scribit Innocenlius *" Papa Victricio *• diticonns, secundam ducent uxorem.
RoiliomiigensiEniscopo,epist. 11, cttp. 5 [elO.j. Si " subriinconiis seciinriain uxorem duxerit,
C. XIII. Qni ante baptisma, teu posl baplisma vi- interleclores vel oslinrios liabeatur, ita utAposto-
dwtm dnxil uxoretn, nvn admiltalur ad cleruin. liim " non legnl.
Si qnis viriumn(licet luicus) dnxciil uxoreni, sivc Gralian. Necessitatetamen exigenlebigamut utque
anle bnplismiiin»°,sivc.po-t bnplisiiium,non ndiuiltn- ad tubdiaconalnm polest promoveri.
tur ad cleritm,quia eoriemviiio virietur cxclusiis. Iu inde Marlinus Pnpa ait •• :
li.-ipiismoeiiinit-riinina riiniitliinliir, nonacreploeiixo- C. XVHI. Virfttfimducens ttxorem, sitbdiaconus, li
risconsoriium relaxatnr. El infra : § 1. Qtioil si non necenilas exigat, fieri potest.
pululiir uxor esse couipiilniiiln.qiccante baplismiim Lerior, si vidiiaui alierius uxorem acceperil, in
riticlncst, ergo nec filii, qui nnie baptismuiu gcniii B lecloratu perinant-at, aul si forle necessilas sil ",
sunl, pro liliis lialieantiir. subriincoiius linl, nihil atilem supra. Siniiliter et si
Gratinn. Prohibeitlur etinm bigami tt quolibet ar- bigarous fuerii.
dine cleriialusjitxla t7/wriAmhrosii,epitt. LXXXIl, VIIIPars. Grntian. Quibns autem propria coriju-
*' ad Vercellensem*' ecclesiam:
gia prultibenlur, inlerdicilur eliam nuptialibtit con-
C. XIV.Quisecundaconjiigiasortiiur, clericusnonfitit. viviis interesse.
'
Cognoscaroii.s"*, non solum hoc * de episcopo i-l Vnde iu Aguihensi Concilio, cap. 39 legitur •• :
preshyiero Aposlohim siatuisse, sed eliam Pulrcs in C. XIX. Nupiiarum conviviispresbyleri interesse tton
coucilii NicamiIrnctulu **ndrii.lisse, neque clericiiin debent.
qiiciiqiinm debere csse, qui secuuda conjugia sor- Presbyleri, diaconi, subdiaconi vel deinceps, qui-
titiis sit. IJIISducendi uxores licentia " non est •, etiani alie-
VPnrs. Grnlinn. Simililer elittm vidttarum ntarili, nnriim nuptiaruin evileut convivia, nec his ccetilius
vel iinciUaruin,vel meretricum,clerici fieri non pos- roisceaiiiur •*, ubi umaloria canlantiir et lurpia, nul
Slllll. obsroeui iiiolus corporum cboreis '* et saltaiionihua
Vnde in caiionihiis Aposiolorum, c 18, legiittr": efferuntur •', ne nudilits aul •' obtulus sacris mys-
C XV. Spectttciilispublicis mnncipatam, vel ejectam, C teriis»* depuiuti •• lurpiiim spetlaculoittm uiquo
vel ancillam diicens tixurem, diacunus non fiul. verbomm coniagione polluuiilur.
Si quis viiluatn aul *• ejeciam acceperit, auliinc- IX Pars. Gialian. Vidua vero intelligenda est,
retricem, aut ancill.iin, vel aiiquaui de iis, qtiaepu- si post solenne fcedusnupliarum morte interveniente
blicis spectaciilis iiiaiicipantur, noii potesl esse epi- a viro suo divisa (ueril. Celerum si antequam conrt-
sroptis, aiit presl.yier, aut dinconus, anl ex eoruin niatit [titali necessitale ab allertilro diviii [ueriitl,
iiiiiiier», qui miiiisterio sacro rieseiviiini. licel ex sponsalibiis uxor sil appellala, non tamen
VI Pars. Grnliun. Quw aulem sit vidua, quw eje- posl morlem sponsi, etiamsi in propria sit ducta, et
cta. vel meretrix, llieroiiymus episl. CXXVIII, ad cuni eo velata, vidua appellatitr, nec ex ejus copula
Fubiolam de veste sacerdoiali, oslcnJil dicens: u sacris ordinibut iiliquis prohibelnr.
C. XVI, Qum sil vidua, vel ejecla, vel meretrix. Vnde Pel.igius Papn scribit" :
Viilua esl, ciijus niarilus csl morluus. Ejcctnest, C. XX. Qiti ctim aiw veltilum,non tamenilli nuplam,
quic n marilo vivcnlc projicilur. Merctrix, quoeiuul- uxorein duxil, sacerdus fieri non proltibetur.
toruin libidini ualel. Vatcntiuo cleiico, cui nuilier cum ulio ante velata.
, NOTATIO.NESCORRECTORUM.
C. XIX. ' Licentianonest : In codicihtis impres- D concilio Venetico. c. 11 (ubi lioc ideni repeiitur) ha-
sis' legebatur : ticentia modonon ett. Expunna est bctur. Ac presbyieris quiricm iiiiiiquain, ne apud
riiciio, modo, qu;e neqne iu origiiinli, nc(|iie in ve- Grsecosquitlem, licuil riuceie uxores.
luslis e.veiiitriaiiliusGrntiani , aut Burch., Ivone,

Disr. XXXIV. C. XIII. »« scr. A. 404. — Ans. 1. 7, c. 11. Ivo Decr., p. b, c. 55. " Viclori :
Eriri. c.ril. o. = C. XIV. «» alie.il nb E;l. Bas. *' c A. 598.— lvo Pnn. p. 6, c 03. Decr., p. 8, c.
290. " ad Vercellenses: Eri.l. coll. o. *»coqnuscimus: Eri. Bus. **concilioNic. traclaltts : orig.
**lvo Pnn I. !>,c 68. D.ci-., p. 8, c. 297. = C.XV. " vel abjeclam : Ed. Bns. — et ei: Eriri coll. rcl.
= C. XVI. »' ha-c irin verhn absuiil ah Eriri. Arg. Nor. '= C. XVII. «» c 4i. Cup. Mart Btnc ,
ex conc Tolei. I, c 4. " epistotam : E.lri. Luurid. II, 111. »° c 45. Cap. Mnrt. Brac, cx eod. runc
Tol. c 3. = C. XVHl. " fuerii : Edri. coll. o. •'«hab. A. 506.— Reg. 1. 1, c 525. Uurch. 1. 2. c. 154.Ivo
Becr. p. 0, c 2t>8.Polyc 1. 4, c 51. = C. XIX. 63licilum : Ivo. 6*udinisceanitir: Coll. Ilisp. — Ivo.
•* choris : ih. cs ufferttntur : Eri. Bas. " et : Erid.coll. o. — Ivo. •* minisleriis : Eriil. coll. o. pr. Bns.
'
Arg. '» depiilalits — polttialur : Coll. Hisp. — excepla tamcr. Eri. Bns. '• llnnc ep. Ivo Decr.
p. 6, c 115. Pclagii nomiiie profert, scriheiuis ad Marcetlum Aloniensem Ep. (Senoniens. Ep. : Bnl:u.
in Misc.I. 5.) Nec lainen ilesuut inier VV. !)!)., i|tiibus siipposilitia esse virieatur.
495 OECRETl PARS PRIMA. DIST. XXXV. 196
non tamen ci nupla, «ed virgu permanens, posl A tepit, nulluni in proinovendogencretur " nbstacu-
mortem ejus, rum quo velnia ernt spnusu ", conju- Iiiin, quia nihil e-l (quaiiluiu utl hiinc nrlieiiluui
gali t-sl coptilu sociata, quia itertim " velaincu ac- perlinct) quod ei de cauonicis obviel insiitutis'*.

DISTINCTIO XXXV.
CRATIANUS. carnes, 'dicente Apostolo " : Bonum esl rimtni non
I. Pnrs. A quibiis orttinibut biqami prohibeantnr, bibere, el carnes non comedere.Et viiiiim euiro ciiin
tt utrum repulentur bigami, qtti ante buplhmum cnriiibus posl ililiivium ileriicnlnmcst.
iiabuerunl uniiin, et post baptiMtum alteriim, et C. 111.Aiieuum r.,7 a sapieme poialionibus el ebric-
an licr.at sorliri uxores in sacris ordinibut con- tatibiis vncure.
tlitnlii, multorttm aucioriliilibus breviier monstra- Iriemtib. 11 coutra Jovinianum.
Liixuiiosa '* tes vimim, ei iiuiiuliiiosa " cbrieias;
tum etl. 1.
§ Seqnititr uitlcm in descriilione ilta apo-
tlolictt': iil sit sobrius, qui ordinandus etl, non orouis ", qui rtiin his iniscetiir, noii erit sapiens.
vii.olentiis, qitol ex auctoritttte veterit testamenit in- C. IV. lgnominiosttm esl sacerdoii nffluere deliciis,
tasciviis.
iroductum esl. Minittri ' enim teinpli prolitbetuur " epulis alqtte
Irieiu in Michmam ad c. 2.
vinum ei siceram bibere, ne ebrieiale gruventur corda
Ecclcsiae principes, qui deliciis aflluunt, el iuter
eorum et ut sensuseorum vigeal semper,el tenuis sii,
lascivias puriiciliani servare se crcdunl,
vel quia venier mero msluans facile despumal in libi- epulns uique"
serino descrihit, quod ejiciendi tint de
dinem. UmleNoe in ebrielate uudavit femora; Lolh prnpbeticiis
domibus Utuiisqueconviviiset multo labore
autem, quem Sodoma non vicil, vina vicerunt. § 2. spaliosis
Qvod ' Inmen » vinoleitus este proltibelur,nonteinel, epuiis conquisitis, et ejiciendi propler" malat cogi-
taiioues et opera sua. El si vis srire, quo ejiciendi
ted frequenier vino repletns'debet intelliai. " lege : in lenebras sctlicet exlt-
Ilinc eiiain iu canonihiis Apostolorum, can.io tt 42 suiii, evniigeliuni
legitur * : riores, tibi erii fietus el stridor dentiutn. Annuii ton-
C. I. Diaconns, pretbyler et e;iscopus ebrielait el alem fttsioel ignominia cst Jesinn ciucilmini, 'iuagistruiu*
deservieules, «/»/' desierinl, deponttnlur•_•. paiiperein atque esuiienlem, furtis prneilicnre cor-
Episcnpus, aut presbyier, aul diaconus, alea? poribiis? jejiinioriimque rioclriiiain rubenies" hiic.-
aique» elirieiati ileseiviens, aul riesinut.^aiii certe cns liiiiieiuiuque orn proforrc? Si in aposioloruni
dainneliir'. Suhiliaconus, aul lector, nut canlor loco siimus, noii solum serinnneni eoruiii iiniieniiir,
siinili.i fatiens, aut riesiual, aul comrouiiioneprive- n sed conversalionein quoque " el abstiiiemiaiu ain-
lnr. Siinililcr ciiam laicns. plectuuiur.
C. II. Eius curwum ei vini polut posl diluvium con- C. V. Dt eodem. PALEA.
cessut leyiiur, potl Clnitii advenlum inhibilus. Idem ad Oceunutn, epist. 83.
llem Hieronyuiiis tib. 1 conlra Joviniuntim. Venter mero oestuans ciio ilespiimal" in libi-
Ab exorriio t-oiiriiliouisliiiinaii;enec cnrnibus ve- dines. Ubi ebrietns, ibi libido dominatur el furor. i
scehainur, nec dabamus rcpiidiuiu, nec prsepiitia C. VI. De eodem. PALEA.
nobis eiipiebauliir iu sigiium. Hoc cursti ad riilti-
viiiin iisque pervenimiis. Posl diluviiim nutein cuin [Idem ad Nepolianum, de vila cleiieorum.]
riuiione iegis, qiinm implere uulliis poiuii, carues t Viiinlenium sacer.lolem et Aposiolus damnai,
ingesiae siiul ad vescendiini, et repuriia * concessa el veius" lex prohibet. Saieriloies, qui iuiiiisiraiit**
diiiili;e, ei ciillcllns circumcisionis apposilus, quasi in leniplo Dei, prohihenlnr viiniin el siternro bibere,
Dci niuniis' plus in nobis creaveril qiiam neccsse ne iu " crapuln el ehrietnie nggraveniur " corria
esi. Postqiiam aiilem Christus venit in line tempo- eoruro. Siiern hebrao " serinone oninis polio niiu-
runi", el ft revolvit" ad A, el'» exlreniiiaiein (iipalur, quaj " inebrinre poiesl. Et infra : QuiJ-
reiraxil ud principiiun, ncc repiidiuni nobis dare quid incbriat et " staltim meiilis everiit, fuge suui-
perinitiitiir, nec i-irciiiiicidiniur, nec comedimus liter ul " vinum. Nolite ", ail Aposlolus, inebriari

DIST. XXXIV. C. XX. " S//0//SO : Balnr.. I. 1. — Eri. Bas. — [nera. sponsa : E U\. coll. o. " inlexim:
Ivo.— Bnluz. '* generalur : Boliin. '* conililutit: Baluz. I. 1. —Eriri. coll o. pr. Bns. Lug.lil.Anlw.
DIST.XXXV. Pars I. ' 1 Tim. C. 5, v. 2. » inlr. end. c 6. » gloss. inteiiin. ail Tini. I. c. * anlem :
Edil. ciill. o. * Rcg. 1 c 144. Biirth. I. 14, c 5. Ivo Pnu. I. 5, c. I7!i. Decr. p. 15, c 73. Polvc I. 0. l.
17 Bahnn. de paeu. c. 28.—f communioneprivenlur : E.l.l. coll. o. = C. I. • aut : Ed. Bas. ' deponnlur :
orig.= C. II. *repwt/ii— durilia : Eilri. coll. o. • m/i»/us: e;t-ri. '• smettloritm: Eri. Iks. " revolut
eliiim l Eriri. coll. o. pr. Bas. " id e.\l : Eilri. coll. o. " Roin. c. 14, v. 21.=C. III. '* Prov. c. 20. v. I.
'* coiuumeliota : Erid. coll. o. " nilri. : eitim ; E.l. Ilas. = C. IV. " Mitb;v;c c 2. " lu Edd. toll. u.
h:cc vei-ba lcgiinlur vers. seq. post verb. : ejieiendi sunt. " Malth. c. 22, v. 13. " ndtl. genut el : E.l.
Bas. " ubest ab Eri. Bas. = C. V. »• ipumul : E.l.l. coll. o. exc. Bas. = C. VI. " Li-vil. c 10, v. 9.
KIIIII.c. 6, v. 3. '* deserviunl aliario : orig. " a : Eri. lius. »• gravemur : ib. " grwco : ih. " qutt
qttii inebitari: E.lri. coll. o. " abest ab Edd. coll. o. »• et virum, in quo esl lux. : ib. »' Non licei : E l.
Bas.— Ephes. e.5, v. 18.
197 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XXXVI. 198
•*
vino, in quo est tuxuua. Et tupra : Qui ullnrio " de- .\ Ubi "etiim* malum ehrictatis agnovit, jti-ceiiiiiui
serviimt, vinumel siceraro non bihant. Sponsa Chri- siiiiin ad reroediuin lemperavii, non elTudiind vi-
sli * viniim fiigial ut vcneiiiim. Viniini et ebrietas linm. § 5. Manebai*', nutequnm viniiin i;iveniiclnr,
incendiiim est. > omnibiis inconeiissa liberlas; neiuo .i(->f''/ala rnn-
C. VII. De eodem. [PALEA.| sorle naliir.r. suae obsequia serviimis exigcre. Non
liem Prosper " de vila contemplaliva, lib. II, e. 22. essel horiie servilus, si ebrielas non fuissel. Obrep-
< LuMiriamfucil el niitril vini perceplio nimia, serat quiilero jam fiatcrnsc pi-oelaiionisinviriia, ma-
iion natiu-a. > nebat tnmen nrihucpaterme pietaiis revcrenlia. La?sa
C. VII1../;/ parndiso nbttinenlia, post paraditum pietas est, riiiin liilelui ** ebrielus. Non illis ilnque
' edendituscicia incepil. solis iioccn! viua, quos leiilnui; seri el illis ainplius,
Iletn Ambrnsiusin lib. tle Elia et jejunio, cap. 4 el 5. qtiorum oculis leninl'iilu ehrioriim mt-mbra niirian
Sexto riie beslia: snnt creatae,el ciim besiiis nrla tur. § 4. Legimus ctiain quoil pnirem Loth in bria-
cdemli pntesins esl et itsus escarum, Ubi cihus veriul filiic iu mniite, ari qneni limeiles inccnliniii
ra-pil, ibi liuis fut-ius esl miiurii : ibi '* c.a-pit sun Sorioinitaruin coiifiigeranl, et linbiiuliunl in spe-
IntTcinentn nest-ire, ubi t-aqieruiil divinn oper.i ** Inncn. Et iufra : § 5. Fuit ilnquc ebrielas origo**
circu eiiin feri.-iri.Quo indicio" riccluraliimcsl, ipi.nl Binccsii, pessiuia) regcneraiioiiis »• pnrliis rieleiinr.
per rihos nniii.liis hahcrel immiiiui, per quns ilesiil § 6. Al iion Abrahnni vina in suo convivio minislr;.-
augeri. Et infra : § 1. Ei ul st-iamus, non ussc no- but, setl iiinnolahat viuilum; bisiyruui el lac eiinin
viiin " jcjiiniiiiii, primaui illic legcm consiiliiil de ang.iis hospitibus exhibubat. 'Coeli domiiiumiiuindi
jejiuiio. Et infra : Eousque neino proevaricuri no- agnost-cbal uuciorem. Viiiumergo cxhihere non po-
veiat, III" nrihiicorla non esset, qute primn est lcral.' Sed iccte *' illic rieerai materia peecali, ubi
pra?vnrii-.aIio.Iiiilicluiii jcjiiiiiiroi, absiiiicnli.e *• lex cral reroissio pcct-nlorum.DeniquemmimliavUeiiin**
a Doiuino Dt-o: pra:vnric;i.iolegis a riiiibolo; tulpa i aimes, mm maiidueaiispanem,neque bibenstinum.
p.-r tihiini, lalt-hra-post tiliniii; cogniiio iiifiiiuitniis Qui eiiim Chrislum uniiiinliut *', uh omiii vilioiiiin
ju cilio, viriiis liiiniiuii.i in jcjunio. Et iufra : Ser- inceiilivo praislure se riebel alieiiiiu;.
peus.gnlje persnadei *°, Uoniinus jejiinnre liecernii. C. IX. Triyinia tliebus a comminlune abniineatcle-
Itaqtie gnlu ile *' parnriiso ivgiianiein txpulil, Jihsti- ricus, quem ebrium [tiisse cuiisliltril.
iiciitia ;.d parariisum revocavil t-iraiitciu El injra : Itent ex CuncilioAgathensi *°, cap. 41.
§ 2. Iii piiiit-ipiogeneiis linmuni igiioiabatur i brie- Ante miinia tiericis vitetur " ebrielas, quse om-
tns; piimiis Noe viiieaui plantavit, rieriil iiutiir.ui, iiiiim viiioi-tmi lomes ac niilrix est. lluque eiun,
se.l Iguuravil pnteiiliaiii. Iluipie viniini uec suo pe- C ijiiein ebiiiiro ftiisseconstiteril (ut orrio puliiur), aut
pertil nuciori. /'.'/ infra ': Scri illius ebrieln.s uohis liigiiiln riicriiin spulio a coiiiiiiiiiiioneslnMimussub-
siiuricl subrielutem. Seinel eiiiiu iuebiiaius esl Noe. iiiovciidiiin", aui corporali subdeuduui sup')licio.

DISTINCTIO XXXVI.
CRATIANUS. Vnde in epitlola Gcl.iii Pnpoeatl Epitcopot per Lu-
1 Pars. Oporleleiiiiinordinuitdiimeste priulenlem, cuniain, cap. 18 *:
•Quodconlra eos nouindiim, qui snb nominesimplici- C. 1. IUitierali el corpore viliati i/o/i proinoveaiilur
Kitn exiusant tluliitiam tacerdolum. Priiriculem ' ad clerum.
witem epkcoptimoporlelintelliginon tolum lillenirum Illillcralos, anl uliqiin |.artc corporis vitialos " vei
penlitt, verumetitnn smculariiimneyotiortimdisposi- immiiiiilos, iinll.is prjcsiiiiinla,l (iciiculiis *orriii;ein
^ione*. prouiovere', quia liiieris carens sacris nou poiesi
N0TAT10NESCORRECTORUM.
DIST.XXXV.C VI. « Sponsa Chrisli : Iu epislola DIST.XXXVI.C. I. » Vitiaios, vel: Kiir ifuasvores
ail Etislochiiimsic h.ihi-iiir: lloc pruuttm moneo.hoc D ahsiiut a plerisqiie veiusiis excmplarihus Gralinni cl
vbteslor, ul sponsti Clirisli linuin (ngiat pro veneno. originali', ciijus expressa esl pbtius sententia, qunni
El paulo post, !>>'//////(
el adotescenita duplex esl in- verba relula.
cendiumvoluplalit.

DIST.XXXV. C. VI. »»cf. Ilieron. corom. ari Gnl. c. 5, et ep. ad Eustochiiiin. = C. VII. *»Imo" Jnlia-
nus Poicerius, cujus hic liher esl. = C. VIII. *»nbi—ibi : orig. " lempora : Etl. Bas. *' jndi-
cio : EiUI.coll. o. " novellum: eoeil. " quum : roed. pr. Arg. " adri. : tcilicet : Eri. Bns. tnatit :
E.lil. itill. n. *' a : eiii.l. *' invenlitm: orig. *»a.lri. : aw/<-m: Edtl. coll. o. '* deridetur : Ed. Bns.
— irrideiur : E 1(1.col. rel. *" arid. : concubittis: Eilri. roil. o. oxc. Arg. Nor. ** regeneralricis :
Edd rcill. (i, pr. Bas. *' Recte euim : Eilri. coll. o. **Domiiium: emri. — cf. Maith. c. II, v." 18.
»• anniintiavit : E.l. Bas. = C. IX. " bab. A. 500. — Btirch. I. 14, c II. lvo Decr. p. 13. c. 79 ve-
lctur : Coll. Hisp. — Eriri.coll. o. — ln coll. conc Gall. ed. a DomLabal : a clericis vitelur. " submo-
teatur — siibdtilur : Eilri.coll. o.
DIST.XXXVI. Purs I. 'Gloss. interlin. ad 1 Tim. c 3, v. 2. « ditpentalione : Edri. coll. o. ' srr. A.
494. — Nuroeriiscan. Merliniesi; in coll. conc rel. est c. 16. — Reg. I. *I, c 411. Bnrch. I. 2. c *18. Ivo
Pan. I. 3, c 40. Decr. p. 6, cap. 37. —" et Hegin. t-l Ivone. = C. I. cltrUorum : Ed. Ilas. prcvt-
hert: Reg. Ivo.—
199 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXVL «08
"
csse aptus ofiiciis, el viliosuin nihil Deo prorsus A yrwdicalttr. § 8. Ilinc idein Dominusait : Qui nuriil,
offcrri ' legulin' proeccplasnnxerunl. § 1. Similiter" riicat. veni. § 9. llinc etiam pritts aposiolos docuit,
deinde eos ad misil, dicens " : Esioie
se
qui ipsos absciiiriunl. prwdicandum
C. II Ad titmnntm tacerdolium non atpiret, qtii divi- ergo pruilciit.es sicut serpentes, el siinplices sicrt
nit stipendiis vel disctplinit non esl erudilus. coltinihtc. Sic eliam posl resurrectionem prius illis
Ilem Zosirous Papa epist. ad lleiychium Episcopum tentttm aperuit el tcripluras explanavit, et postea
Sttlonitanum '. dixit " e/s : Euntcs iu mmidiim iinivcrsum , cic.
Qui ecclcsinsticis disciplinis per ordinem non est Vnde quum " de quinqite panibus quinque miiiu ho-
imbiiiiis, et teinporuni approbalionc divinis siipen- ininttm veltet reftcere, prius panes accipiens fregit, et
diis eriidilus, nequnqiiam ail suiniuum ecclesiai sa- postea disciptitis dedil, et per eot demtim tttrbis ap-
r.srdotium aspirare pr&siimat; et non snliini in eo posuil,quiasacramentalegiselprophetiirttm prius dis-
ambitio inelTicaxhabealiir, verum eliam or.linalores terendo exposuii, el poslea eorum scienliam discipttlis
'•
pjns eareant eo oidinc, quem "sine oidine* conlra dedil, el per eos lundem itlam fidelibui dispensarit.
prnece;la Pntruin crcdideranl prjcsiiinenduni. § 10. Hinc el Ptlrus, quum rectoribus eccletiw scribe-
Gralian. Ecce, quod sacrarum litterartim oportet ret, ait " : Puruti esse debetis redriere rationeiii
epitcopum habere peritiam : unde in veieri teslutnen- "[ omni poscenii vos salisfuclioiiem de ea fule et spe,
to *•'inJer ceiera ornnmenta pontifex raiionale [erebat quoein vobis esl. § II. tlinceiiam fau/ws'*scribens
iu pectore, in quo tcribebalur mani(eslttlio el verilat, ad Timotheum ail: Attenrie leciioni, exhorlnlioni et
quia in peclore pontificit manifesla debet esse cognitio doclriiiie. § 12. Ex quibns omnibus liquidb colligitur,
veritalis. § 1. Hinc eiiam vecles ", quibus arca porta- non sufficil prmlalis bona convertatio el morum
quod
batttr, jugiter annulit erant interti, ut, qutim arca honeslas, nisi addatur sciemia doctrina\ § 13. Vnde
ettel portanda, nullu fierei mora de intromiittndit sucerdotes" ingressuri labernnculiim prins tavabuntur
vectibttt, quia prwdicalores, per quos ecclesia cireutn- in labro wneo, quod fecerat Moysesex tpeculis mulie-
fertttr.taciit litterit temper debent insistere, ne tuiic rum. § 14. Hinc eliam in Cunticis canticorum »'
qumranl discere, qnum ex offtcioalios debeanl docere. oculi, per quos prwlati ecciesiminletliguniur, assin:\-
"
§ 2. Hinc eitam David priws ex gralia Spiritus lanlur columbit, qum retidenl juxla fittenta plerJs-
•ancti donum tcieniim percepil, el postea administra- tima.
iionem regni asteculits est. § 3. Salomon '* qnoque llinc eliam Hieronvmus k in Leviticum[c. 8.] *':
non divititts, non longa lempora hujus viiw, sed sa- C.lll. Sitcerdotit etl tegis scieitliiimhabere,non bellis,
pientiam a Deo petiit ct impetravil. | 4. Ilinc etiam sed orationibus vacare.
Domiuut priut ponit verba sua in ore prcphelw, el C ( Si quis vult pontifex non tnm vocabulo esse qiiain
postea constiliiil enm tuper genlet el regna, dicens ad inerito, imilelur Mnysen, iiniteiur Aaron. Quid eniiu
llieremium " : Ecce, dedi vcrba mea in ore tuo. dicilur de eis? quori non discediinl de tubernaculo

Ecce, conslilui le hodie super genlcs el super regua. Doinini '*. Eral ergo Moyses indesiiienler in luber-
"
J 5. Hinc etiam Malachias " ait : Labia sacerdotis nnculo Doiniui. Quod aulcm opiiKejus erni ? ul aut
custodieiil scicnliam, et legem requircnl de ore ejus, a Dco aliquid disceret, aut ipse populum doceret.
"
qnia angelus Domini exer. itiiiiin est. § 6. Hinc etiain Iloccduo siint poniificis npcra, ul aul a Deo discat
Snlvalor " notier priut in medio doclorum sedit, an- legenrio scripluras riivinas et saepius meilitando, aut
dient illot et interrogans, et posiea prmdicare cmpit, populum doceat. Sed illa doccal, quae a Deo ipse "
quia priut quitqite diicere, et potlea prwdicandi offi- didiceril", non ex proprio corde vel hiimauo scnsu,
ciuin uturpare debet. § 7. Ilinc etittm Salomon prius"• seil quae Spirilus sanctus ilocet. § 1. Esl ct alinri
ait : tcmpiis Inccurii, et postea : leropus loquendi, opus, quod facil Moyscs : ad belia non vadit, non
qnia veritat prius lacendo discilur, el postea loquendo pugnnt contra inimicos. Sed quid fucil? orui, et
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. II. b Ilieronymus ; Cilnlur cx B. Hieroiiymo, D in Mitiioearoprofessus csl. Ac freqnenier Gralianus
eti-xsiatin homilia 6 Origenis in Leviiicum, quas ca, quoe suiit Origenis, Hicrnnynii nomiiie cital, vel
qiiiriein honiilias fiim aliis niultis B. Hieronymiis qtiia pi-;i:<:ipuiecclesia: rio. loris auclorilas mnjiis
laiinns fecil, sc.l ita, ul noxia quocquerietruncaiit, poudus bnhel, vel qiiin Hieronymus eo quo dicluin
iuilin It-niisiulerit. Quod ipsemei ad Theophilum csl morio illa vertenrio picne sna fecerat.
episi. 02, ad Vigilanlium episl. 75,et in prologo lib. 2,

DIST. XXXVI. C. I. «offerre : Ed. Bas. ' Levit. c 22. » haic ctpiiis 17 (19,: Merl.) np. Gelas.
siimmn esi. =C. II. ' scr. A. 118.— Ans. I. 6, c 28. Ivo Decr. p. 5, c 102. '• ubsunl elinm ab Ans.
el Ivoue; lcgiioliir Inmen in orig. lu boc et ap. Ans. pnecerientia boc inorio balicnltir: t-erwmeliam in
urd. ejits, iil airereul, etc. " Exori. c. 28, ex inierpr. LXX. " Exori. c 25. " 2 Reg. c. 5. '* 2 Reg.
r. 3 —Paral.c 1. " llicrcin. c. 1, v. 9. '• Mnlach. c 2, v. 7. " Luc. c. 2. '» Eccles. c 5, v. 7.
"Apocc '» 22, v. 17. «• Matih. c. 10, v. 16. " Mari-i, c 16, v. 15. '» M.-uili. c. 14. »*1 Peir. c 5,
v. 15. 1 Tim. c 4, v. 13. *" Exod. c 38. •* C 5, v. 12. " Imo ex lioinil. 6. Origenis in Levit.,
iiiierprete Riilino. = C. III. " abesi ab Eri. Bas. " oral : Eri. Arg. 3» quid — ei : Erid. coll. o.
" ahest uh Eriri. c.oil.o. pr. Lugriri. II, III. Aulw. " abest nb Eri. Bus. " didkerat : Eriri. o. pr. Bas.
Liigrid. II, III. Antw.
201 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXVII. 26?
denec *ille * orat, vincil populus ejus; si relaxaverit. \ vincat populus, qui siin ipso esl, hostes invisibles**
et demiscrit '* inanns, populus ejus vinciiur el fuga- Amalechilas, qiii sunt d;cmones impugnantes eos,
tur. Oret ergo et sacerdos ecciesioe indesinenter, ut qui volunt pie vivere in Christo'*.

DISTINCTIO XXXVII.
GRATIANUS. Vino inebriantur, quantlo scripturas snnclas male
1. Pars7 Sed quwriiur, an smcularibus lileris opor- inlelligunl atque pervertunt: sicera, quando ' soecu-
leat eos esseerudilos ? De his ita scribilur in Concilio lari abuluntiir sapienlia et dialecticonim tendicu!5s
Carlhagin. IV, cap, 16. ': quoe non lam vincula sunt appellantla quaro phas-
C. I. Libros genlilium non legat episcopus. mata•", id est umbrse qusedam et imagines, quaecilo
Episcopus gentiliiim libros non legat, heerelieo- pereunt atque solvuntur ". Idem " : § 1. Secundum
rum auiem * pro necessitate * aut tempore. tropologiam pseudoprophetas eos dehemus accipere,
C. II. Reprehenduntur sacerdotes,qui omissisevangeliis qui aliter scripturarum verba accipiunt, qiiain Spi-
comwdias legunt. riltis sanctus sonal, et divinos eos, qui conjectura
Item Hieronymus ad Damasum Papam ,de filio pro- mentis SWRincerta futurorum
* quasi vera prominciant
digo, epist. CXLVl. divinorum atictorilate verborum. Iriem '»:
Sacerdoles Dsi omissis evangeliis et prophetis vi- absque '* ita intelligit '*, m
amatoria bucolicorum ver- § 2. Quicunque scripturas non
demtis comoadias legere,
rei veritas habet, uvnm acerbam comedit.
suuni verba canere, Virgilium tenere», etiri, quod
in pueris necessilatis est *, crimen in se facere C. V. Repxehendnnlur episcopi,qui filios suostwcula-
ribus erudiunt literis.
voiuplatis. ldem lib. 111. ad cap. 6. epist.ad Ephes ".
C. 111.Jn vanilaie ei obscurilaie sensus ambulant, qui
smcularibus disciplinis occupantur. Legant episcopi alque presbyleri, qtti fi|ior>suos
Idcm ad cap. 4. episf. ad Ephesios, lib. II. comment. saecularibusliieriserudiunt.et faciunt illoscomcedias
Nonne vobis videtur in vanitale sensus el obscuri- legere et mimonim turpia scripta canlare, de ec-
late menlis ingredi ', qui diebus ac noctibus in clesiaslicis forsitan sunuibus cruditos. Et quod :a
dialectica arle lorquetur?qui physicus perscrutator corbonam pro peccalo virgo vel vidua, vel loiam
oculos trans ccelum levat, et ultra profundum ter- subslantiam suam effundens quilibel pauper obnile-
"
rarnm et abyssi iri 8 quoddam inane demergitur? qui rat, lioc in calendariam slrenam, et snturnnlitiani
iambum feril•? qui tantam metrorum silvam in suo sporlulam, et minervale miinus grammaiicus et
siudiosus corde distinguit et congerit? et (ut ad alie- G orator, aut in sumtus domeslicos .'* lempli siipes,
"
ram partem transeam) qui divitias per fas et uefas aut in sordidu scorta convertit. Heli'» sacerdos
quserit? qui adulalur regibus, hereditates captat ipsesanclus fuit; sed qtiia filios siios non erudivit
alienas, el opes congregat, quas in momento cui sil in omni disciplina et correptione ", supinus cecidit
relicturus iguoral? et mortuus cst,
C. IV. Qwi scripluras sacras male inteiligil, vel C..-VI. PAIJ;A.
smculari tapientia abutilur, vino inebriatur et . [Item ex responsione lladrinni b Papoe ad Carolum,
sicera. cap. 49 ] ".
Idem Hieronymus tib. IX. ad cap. 28. Esaim. « Qronem vim venenorum " suoruro in dialeclica

NOTATIONES CORRECTORUMi
DIST.XXXVII. C. III. • Ferit: Anlea legebatur : D Ac de iisdem senariis Isidorus lih. 1. Eiymolog.
iambum [ervet. In originali auleni impresso est : cap. 38, ail: hos Grmci, quiageminos feriunt, Iritne-
iambum slruil. Eiiienrialiini vero est ex anliquo tros - dicunt.
Gratiani exeroplari. Nam Tt-reiuiaiius de iambo sic C. VI. b Hadriani : Hoc caput anlea Iribuebalur
scribit: Urbnno. Sed est in scripto lladiiani de imnginibus
Jambus ipse sex enim locis manet, ari Caroluni M. c 49, et in.le enieiiriaiiimest. Earieni
Et inde nomen inditum esl senario; vero habenlur apuri B. Ambrosium lib. 1, de lide ad
Sed ter feritur, hiitc trimetrus dicilur, Gralianum Imp. cap. 5;
', Scandendo binos quod pedes conjungimus.

DIST.XXXVI. C. III. ''* dimiseril: Edd. coll. o. '» ad(L : et: Ed. Bas. »« arid. : Jesu : ib.
DIST.XXXVll. P. 1. cap. 5. Slntutl. eccl. ant. ap. Baller. cf. supra nri c. 9. D. 18.— BurCh. 1. 1, c. 95.
IvoPniul.2, c 150. Decr. p. 4, c. 160, etp. 5,c 197. Polyc. 1.4,1. 7.=C. I. * adil. :perlegat: Edd. coll. 0.
• necess. lemporis : orig.ap. Baller.= C. II. * scr, c. A.398.— IvoPan. 1. 2,c. 151. Decr. p. 4, c. 162. *
arid.: w manibus : Ivo. — Edd. coll. o, exc Bas. • causaest : Edd. Bas. Arg. — causa adett: Etlri. coil.
rel. =C. III. ' add. : i//um ; Ed. Bas. * abest" ab Edd. coll. o. pr. Bas. Par." = C. IV. » qui : Edd.
coll. o. '• phanlasmata : Edd. coll. o. — Bohm resotiuniur : Edd. coll. o.
'* '"
Cx. I. 5, comin. Hier. ad
Hierem. c 29, vol. 8. '»ib. 1. 6, ad c 51, v." 29. abesl ab Ed. Bns. intelligunt — comedunt : Edd.
coll. o. = C. V. " lvo De.cr. p. 4, c 166. calendarum — saturnalium : lvo. Edd. coll. o. '* aut in
" sorrftdwmlucrum : esed. •• 1 Reg. c. 2. **correctione : Bohm. -r- Edri.
tempti: Ivo. — Edd. coll. o.*»
col.l. o. pr. Arg. = C. VI. scr. A. 787. — Ivo p. 4, c. 229. — iu Edd. coll. o. cilatur ex : xespontalibus
UrbaniP. " ini/tnlorwm: Ivo. — Eriri. coll. o.
PATROL. CLXXXVII. 7
103 DECRETI PARS PRIMA. DlST. XXXVII. 204
'* haeretici, quse philo- A
tlispiilnlionc " consliliiiml . alibi qnxritur, hic perfecle inrenilur. In Danieleel
sophorum sen-tenlia defiiiilur non adslruendi vim Salomone ostendil infidelibus se totius anctorein
liabere, scd stu.lium deslruendi. Sed non iu dialec- sapientioe. Quod infideles non putant, quia non
tica coinplaciiit Deo " salvum facere populum stium. leguntin evangeliiset prophelis astrologiam, geome-
Regniim enim " Dei in simplicilate fidei est, non triam et nlia linjiismorii, quoeideo despecta siml a
in conienirioncscrmonis. > noslris, quia nihil valent ad saltilem, seil miliuiii in
C. VII. B. Hieronymnt ab angelo verberalur, quia errorem, el, dum his student, curam auiniae noit
Cicerouis librot legebat. habenl. Qui vero Christum novit, thesaurum sapien-
liem Rabanus de pretturit eccletiatticis **. tise el seientise invcnit, quia id novit, quod ulileest.
Ilinc etiam Beriatib. 11. Regum, c 9, in Samuelit
Legimus de B. Hieronymo, quod, quum libros" allegoricit *• :
exposiiionibus
legerel Ciceronis, ab angelo esl correptus, eo quod C. VHI. Non prohibeanlur clerici twcularet literat
vir •• Chrislianus pagauorum figmenlis intendcret. legexe.
Gralinn. Hinc etiam filiut ille prodigtit in evange- Turbat acumen egenlium et deficere cogit, qui
lio " reprehenditur, qui de tiliquit, quat porci man- eos a legendis saecularibus lileris " omnimodo
ducabant, ventrem tuum replere cupiebat. § 1. Hinc ,ga5stim.it prohibenrios, in quibus si qua inventa "
etiam Origenet e cyiripltet et ranat, quibus JEgyplii sunt ulilia, quasi sua sumere licet. Alioquin ncc
tunl percutti, vanam dialecticurum garrulilatem et Moysesel Daniel sapientia vel lileris iEgypiiorum "
sophittica argumenta inltlligit. Ex qttibus omnibut paterentur erudiri, quorum lainen superstiiiones
coltigiliir, quod non ett ab ecclcsiasticisswcularium simul et delicias horrebanl. Nec ipse mugisler gen-
tiierarum quwrenda peritia. § 2. Sed conlra legttur, tium aliquol versus poetarum suis vel scriptis *•
quod Moytes el Daniel" omni tcientia Mgyptiorum inriidisset, vel dictis.
itt Chaldmorumeruditi fuexunt. Legilur **eliam, quod II. Pars. Gralian. Cur exgo legi prohibentur, qum
prwcepit Dominut fitiit ltrael, ul extpoliarenl JEgyp- tam rationabiliter legenda probantur? Sed smcularet
:tiot auroet argenlo,moraliter inttruent, ut tive aurum lilerat quidam leguht ad voluptalem,poetarumfigmen-
^apieiltiw, tive urgenlum eloquentiwapud poeiat inve- tis et verborum ornalu delectati; quidam vero ad
nerimut, in usum tnhttiferm erudiiionit vertamut. eruditionemeat addiscunl, ul erroret gentiliumtegendo
**
'§3. /n Xcmiico elitim primitiat d me//ts, id etl detettentur, et ulitia, qum %neit invenerint, ad utum
ditlcediuem humanm eloquentim Domino jubemur tacrm eruditionis devoteconverlanl.Talei laudabiliter
'*
offerre. § 4. Magi quoque tria munera obluleruni twcularet lilerat addiscunt.VndeB. Gregoriut'' quen-
Domino, in quibnt nonnnlti tret parlet philotophimC ( dam episcopum non repreliendit, quia eat didicerui,
volunt intelligim§5.'Denique,ut in expotitionePtalterii ted quia conlra epitcopale offtciumpro tectione evan-
Catiiodorut* leitalur, omnit tplendor rheloricwelo- gelica grammaticam poputo exponebal.
guentiie, omnit modut poeliem locutionii, qumlibel Hinc etiam Ambrosius tcribit tuper Lucam, in expla-
varietat deeorw pronuneiationit a divinit tcriplurit nalione prommii" :
tumsii exordium. § 6. Hinc et Ambrotiutl ail tupex C. IX. Swcutaret literm legendwtunt, ne tgnorenlur
epistol. Colostentium-.Omiiisratio scieniiaesupernre Legimus aliqua, ne uegiiganlur B; legimus, ne
vel terrenaecreatune in eo est, qui esl caput -earum ignoremus; legimus, non ul leneamus, sed ut repu-
d auctor, ut.qui Imnc novit, nihil ulira quoerat, diemus.

quia hic est perfecta virlus -et sapienlia ; quidquid1
NOTATIONES£ORRECTORUM.
C. Yll.« Origenet: ln bomil. 4.ad cap. 7. Exodi B liam explicat et commendal. Sed quae aifert in
rnnas quideiii coroparal poetis, cyniplies auiem principio explanationis Psal. 6, valde videulur bis,
diulertiris. .qu.c. niinc rnferuntur, convenire.
* Primitiat: Levitici c 2, prohibelur ferroenluro { kmbrosius : Ex B. Ambrosii principio expo-
ac wel *dMeri in sacrilicto Dumini; primiliaelamen silionis c. 2, epist. ad Coloss. hoecsummaiim col-
eonini jubentnr otferri, sed-non super allare impnni. lecta sunt, referuulurque in glossa ordinaria, el ab
Ubi in glossarordinaria mel exponitur genlilii elo- Anselino ad idem capui 2, cnjus Anselroi verbis
qutnlia, ab lsvehio anlem paganorum doctrinarcnyis Gratiani verba roagnopere sunt siroilia.
priinitiie ad imilalionein B. aposloli Pauli possunt in C. JX. « Negliguniur : Sic eliaro in Panormia sed
Deo offerri. originali, et iu uno Gratiani manuscr. : ne
• Cattiodorut: In prologo Psalterii c. 15, el seq. iegantur. Ibi enim agilur de pseudoevangeliis. Sed
mullis verbis^CassiotJorusriivinaesexipturoeeloquen- iioii esl roulaiuin ob glossam.

DIST.\XXV1L-C. VI. °.disputautes.[: eoed. exc.Bas. — Jvo. "ponuni : Ivo. — Edd. coll. o. *»mis-
sis ^equeiilibiis in Edri. coll. o. exc Bas. legitur : ptacuit Deo Patri^ Filio et Spiritui S. " abest
abEd. Bas.=C. VII. " lu libro de press. eccles. Allonis Vercell. (nain Rabani non esl) ed. a D'Acherio
in Spicilegio. — Ivo Pan. 1. 2, c. 132. Decr. p. 4, c."164. (ex parte II. Rab. de eccl. prets. »• librum :
l*o. *• wx : Ed Bas. "X,uc. c. 1S. »«Dan. c. 1. Exod. c.3, v. 22. »*Levit. c. 2, v. 14. '* Matlh.
«; *i. Raban. ad. h. I. »• Ivo Pan. I. 1, c. 133. Decr. p.,4, c. "85. = C. VIII. " libris : Edd. coll. o. '•
JNVettiuniur; Ed. Bas. — quibut ubilibel inventa utilia.: Ivo. udd. : Chaldtvnrumque: Edd. coll. o. **
" infr..D.' 8t>,c 5. "Iso Pan. I. 2, c. 131.
aeripturit: eaed.
205 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXVII. 206
C. X. Grammatita tegeitda est, ut per eam taerm tcrip-. A magistros, neque curam inveniri pro studio litera-
turm intelligantur. rnm. Idcirco in ** universis episcopiis subjeciisqne
Jtem Hieronymus ad cap. 1, epittolm ad Tilum *'. plebibus, et aliislocis, in quibiisnecessitasnccurrerit,
Si quis artem grammaiicam noverit vel dialecti-- omnino cura et diligentia adbibeatur *», ut
magislri
rani, ut ralionero rccte loquendi habeal, et inierr et rioctores consliluantur '*, qui studia literarum
fnlsa ei vera dijudicel *', non improbamus h. § 1.. Jilieraliumque artium dugmala assidue doceant, quia
Geometria quoque **el arilhmetica el musica habentt in his maxiroe divina manireslanlur alque decla-
in sua scientia veritatem, sed non est scientia illa» rantur mandnta.
scientia pietatis. Scientia pietatis esl nosse legem *6, C. XIII". Auctorilatibus
gentilium eorum vanitat re-
intelligere prophetas, evangelio credere, apostolos i lunditur alque convincilur.
non ignorare. § 2. Grammalicorum ' aulem doctrinaI llem Augnsiiniis contra Faustum Manichwum.
etianipolesl proficere ad viiaiii,dum fuerilin meliores_ lib. X///, cap. 15 ".
usus assuinla. Si quid veri de Deo Sibylla, vcl Orpheus, aliive
C. XI. Exemplo Danielis probalur, non etse peccatum, genliuin vales aul pbilosopbi pradixisse perlribentur,
smcularibus titeris erudiri. valel quidem aliqtiiri ad pagnnoruro vanilatem revin-
Item Hieronyniiis in cap. 1. Danielit *'. 1
Bcendam, non tamen ad istorum aucloriiaiem am-
*
Qui de mensa regis et de vino polus * ejus» plectendam. Quanliim •• enim dislat de Chrisli ad-
noiiinl *"comedere, ne polluantur, ulique si *ipsam *' ventu inler prsedicationem angelorum, et confessio-
sapientiam alque doclrinam Babyloniorum scirentI nem daemoniorum ", lantum inler aucloritatem
esse peccalum, nunquam acqtiiescerent discere quodI prophetarum, et curiositatem sacrilegorum.
non licebat. Discunt aulein, non ut sequanlur, sedI C. XIV. Ad inteltigenliam sacrarum Scripturarum
ut juriicent atque cohvincant, qnomorio si qnispiaih, smcutarium peritia necestaria oslendiiur.
adversus maihematicos vclit scrihere *' imperitus( Item Clemens papa I, epist. V, ad suos discipulos *».
mallicmatis *', risui " paieat, et adversus phi- III. Pars. Relalum est nobis, quod quidam in
e*
losophos disputans, si ignoret dogmata philoso- veslris parlibus commoranles adversanlur sacris
phorum. Discunt " ergo ea mente "* doclrinam doctrinis, el prout eis videtur non secundum tradi-
Chalrioeorum, qua el Moyses omnem sapientiatn tionem palris ••, sed juxta senstim suum docere
'* : § 1. Si quanrio videntur. Multas enim quidam, nt audivimus, ve-
iEgyptiorum didicerat. Iriem •' homines ex iis quaa
cogimur lilerarum saecularium recordari, et aliqua slrarum partium ingeniosi
cy his discere ", quoe olim omisimus, non noslroe legunt, verisimilitudines capiunt. Et ideo diligeutcr
esl voluntatis, sed, ul ila dicam, gravissimss neces- C "- ohservandum est, ut lex Dei quum legitur, non se-
a sanctis cundum propriam ingenii •• intelligentiam legatur
silaiis, ut probemus ea, quse prophelis
ante siecula roulta proedicta sunt, tam Gr.TCorum, vel doceatur. Stint enim mulla verba in scripturis
•• ad eum sensum quem
quam Lalinorum el aliarum genlium literis, con- divinis, quse possunt trahi
lineri *•. sibi unusquisque sponte procstimsit "; sed fieri non
C. XII. Magistros el doctoret episcooi congruit locit oportet. Non enim sensum quem extrinsecus adui-
constituunl. teretis ", alienum et extraneum debetis quaerere,
Item ex Synodo Eugenii » Papae II. [c. 34-] *' aut" qtioquo modo ipsuin scripliirariini auclorilaie
De quibusdain locis ad nos referlur, neque confirmare, sed ex ipsis scripluris " sensum capere
NOTATIONESCORRECTORUM.
C. X.h Non improbamus : Absunl istaeduaevoces synodo habila Rommin consist. Laleran. a Beato "'.
ab originnli. Exponens enim B. Hieronymus verba lu Polycarpo eoriem nioilo, et adriitur iioroeu
illn ex principio epistoliE ad Tilum : Et cognitionem Eugenii, exqiioetiam ciiallvo. Invenliim veroesl iu
veritatis, quw esl juxla pielalem, ita scripsil : Est synodo Eugenii Papoe H, et iu synodo Leonis IV.
ptant veritus, qum non habel pielalem, si quit gram- jrj qtiaruin synorioriiin, utaiibi dicluni est, exemplaria
maticam, etc. sunt in Vuiicana biblioiheca. In indice etinm synodi
i Grammaiicorum : Hxc non sunt B. Hieronymi, aGregorio VII. Roinoehabilae lalis cujusdam capilis
scd Isiriori lib. 3, de summo bono, c. 15, ex quo hnecponitur suninia : Vt omnes episcopi arles lilera-
ciiat Ivo *. rum m tuis ecclesiis docere faciant.
C. XII.k Eiigenii: Apud Anselmum eilatur : Ex

DIST.XXXVII. C. X. *»IvoPan. 1.2, c. 135, **judicet: Bolim. *» nbest * ab Edd. coll. o. pr. Bas.,in qua
*8 —
les.:«u'em legere scripturat: Erid. coll.o. pr.Lugdd. II. 111.Antw. Pan. 1. 2, c. 136. Decr. p, i, c.
— Polyc *» des cribere,: Eri.
107.=C.XI. "Polyc. 1.4, l. 7. *8nonvuil,et sicnum.sing.deinceps:orig.
Bns. *'matheseos: Edd. coll. o.** *'add.: non : Edd. Luiuld. II. III. " ditcant: Erid. coll. o. *• pr. Bas. Par.
*'add.: dogmaia et: Ed. Bas. in prooem. in Daniel. "dicere : Ed. Rom. operarum vitio. continere :
Ed. Bas.= C.XII. " hab. A. 826. —Alis. I. 7, c. 2. Ivo Decr. p.-4, c. 214. Polyc.••1. 4, l. 52. *" ab univ.
epitcopitsubjeclit: Edtf. coll. o.— Bohm. «'habeatur : orig. —Ans.— Edd. coll. o. instituantur:Eri. Bns.
= C. XIII. •'sed ibi fusius. *» ib. post pauca. •» dmmonum: Edd. co!l.o.= C.XIV. •* Ep. Pseudoisi-
rioriana. Eadem fere, Pctro Ap. tribuia, legunlur" itkl. lO.Recogn. Clementis. — Coll. tr. p. p. 1, l. 1, c 25.
«' *aai*; Isid. Merl. "palrum: Edd. coll. o, tecundutu huminum ingenium:Isid. Merl. "ariil.: virtutem-
vel: Edd. coll. o. " retrahi: Ed. Bas. r™prwsumterit: Edd. coll. o. " attuleritis: Isid. Merl. — seni.
" ul—confirmetis: Edd- «ojl. o. — Bohm. " scriptis : Ed, Bas.
^txtrinsecut alienum : Edd coll. o.
207 DECRETI PARS PRIMA. DlST. XXXVIII. 20fs
veriialis '*. Et irieo oporlct ab co intelligentinm '» A{. cmperinl, ambo in foveam cadunt; unde dicitur in
discere scripluraruro, qui eam a majoribus secu.n- Psalmo " -.Obscurcntur oculi eorum ne videanl, et
duin veritalem sibi traditaro servavit'», utipse pos- (Iorsum eoriiro semper incnrva. Quutn enim obscu-
sil ea quae recte suscepit', competenter asserere. ranlur illi qui prweunt, ad ferenda onera pectaiorum
Quiim enim ex divinis scripluris integram qnis " et facile sequentes inclinantur. Elaborandum etl ilaque
firmam regulam veritatis susceperit, absurdum non sacerdotibus, ul ignorantiam a se quasi quandam pe-
eiit, si aliquid etiam ex erudilione coinmuni ac li- stem abjicianl. Licel enim servus •* nesciens volunta-
beralibus studiis, quoe forte in puerilia attigit, ad tem domini sui, et non (aciens, dicatur vapulare pau-
assertionem veri dogmatis conferat, ita taiuen ut, cis, nontamen hoc de omnibusgeneraliter intelligitttr.
ubi vera didicerit '*, falsa cl simulata declinet. Ailenim Apottolus **. Qui ignoral, ignorabilur. Quod
€. XV. Quare prohibealur Chrfitianit poeticafigmenta de eo inlelligendum est, qui noluil intelligere, ut
legere. bene ageret *'.
ilem isidorus in lib. 111 Sententiarum, de summo
bono, cap. 13 ". Vnde Aiigusiinus ait in libro Quwst. veterit ac novi
IV. Pars. Ideo prohibelur Cbristianus "• llgiiienta leslumenti, qumsl. 67 *».
lcgerepoetnruni, quia per oblectainenla inanium *' . C. XVI.
fnbulnrum menlem excilant ari incentivn libidinum. Non 'oninis ignorans immunis eslapcena.llle enim
Non enim solum thiira offereudo d.-emonibusimmo- ignorans polest excusari a pcena, qui a quo *' disce-
latur, scd etinm eorum dicta libentius cupicndo. ret nou invenit. Istis 8Sautem hoc ignosci pelil qui,
V. Pars. Gralian. Vl itaque ex prwmissisapparet, habentes a quo discerent, operani non dederunt,
*
imperiiia sacerdoitbus semper esse debet adversa, quia Hujtisinotli non licet ignorare; accipienl ergo ve-
•auumper ignoranliam caicati aliis ducatum prwsiare niaro, si convertanlur*.

DISTINCTIOXXXVIII.]
T.RATIANUS. C. II. Officialemtibellumab episcopoaccipiant pret-
L Pars. Quum itaque voluntaria ignorantia omni- byleri, quum ordinanlur.
bus noxia sil, sacerdotibusest periculosa. C liem ex eodem ToleYinoIV, c. 25 *.
Vnde in Concilio Tolelano IV, cap. 24 legiiur ':
Quandnpresbyleri iiiparochiisordinanUir, lihellum
C. I. Sacerdotibus maxime ignorantia vitanda esi. oHicialeroa st:o sncerriole accipiant, ul ad ecclesias
Iguoranlia maler cunciorum errorum maxiroe in sibi dcpuiaias instructi succedant', ne per ignornu-
sacerriotibus Dei vitanria est, qui doceurii oJficiuro linm ctinm in ipsis divinis sacraroentis* ofliendanl'.
iu populis ' susccperuut. Sacerdotes enim legere Quuro vero ad litanias vel ad concilium venerint,
sanclas scripluras *freqtienler* admonet ' Puultis rationem episcopo suo reddant, qualiter susceptum
nposlolns *, dicens ad Timolheum : Attende leclioni, officiiiuicelebrent '•, vel baplizent.
exhortalioni et doctrinm, cl: temper permane in his. C. 111. Inscitia sacerdotttm nec excusalione digna
Scianl igilur sacerdotes scripturas sanctas et cano- est, nec venia.
ues», ut omne opus eorum in praedicatione et rio- Item Leo Episcopus ad Clerumel plebemConslanli-
ctrina cousistal, atque oedificentcuncios tairi Gdci nopolitanw urbis, epist. XXII ".
«cieniia quaro operuro disciplina. Si in laicis vix"tolerabilis videlur inscitia.quaulo

NOTATIONESCORRECTORUM
'*
C. XVI. 3aput hoc in plerisque vetHStis Gra D iur? maxime quum dicat rearAbimelechad Deum:
tiaui excmplaribiis coiijiiiielum est superiori. Est Ntimqiiiri gcntem ignoranlem perdes? Non omnit
auiem responsio ad qua:stionein qunin prieinisil B. ignorans imntunis esl, eic ln exlremo uuiein ariililn
Augiislinus his verbis: Quid esl quod in cruce positus suiil noiiiiulla ex ipso B. Auguslino, quo sentenlia
*
talvalor ail : Pater, ignosce illis, non eniiii sciuut sil inlcgrior.
quid faciunl. Si enim nesciunt, quid est quod ignosci-

DIST. XXXVII. C. "XIV. '* atld. : oportel : Edd. coll. o." " scientiam : Edd. coll.'» o. — s. ad-
ditcere : Ed. Bas. tervat: lsid. Meii. — Edd. toll. o. quuque : Edd. coll. o. didicii: Isid.
Merl. = C. XV. " Ivo Pan. 1.2, c 137. Decr. p. 4, c 167. »• Chrislianis : Eri. Bohm. n nimium:
Eilil.roll.o.=P. V. «*Ps. 68, v. 24. «'exGreg.M.pastor.1.1, c.l. "* 1Cor.c 14,v.38.** »»Ps.35,v.4.
*• Liber apocryphus. — Ans 1. 8, cap. fin. = C. XVI. " quod disc.: Edd, coll. o. istis non poterit
" Luc c 23, v. 34. **
ignosci: Edd. coll. o. '
Gen. c. 20, v. 4.
DIST. XXXVill. P. I. hab. A. 635. — Coll. Ir. p. p. 2, t. 37, c. 6 Bnrch. I. 1, c. 100. Ans. 1. 7,
c. 1U (118). lvo Decr. p. 5,c. 202.=C. I, ' poptilo Dei: Edd. coll. o. ' sancta scriptura admonet: Coll. Hisp.
— Ivo. — admonenlur : Aiis. — Edd. coil. o. * Paulo Ap. dicente : Coll. Hisp. — Ans. lvo. — Edtl. coli. o.
— cf. 1 Tim. c 4, v. 13. * cf. Conc Arel. IV, c. 5. = C. II. • Coll. Hisp. c 26.—Coll. tr. p. p. 2. t. 37,
c. 7. — Bnrch. I. 2, c 157. Ans. 1. 7, c. 113 (117). lvo Pan. I. 3. c 23. Decr. p. 3, c 129. ' acceddnt:
Ans. — Eri Bohin. '• add.: Christum : Bohm, — Edd. coll. o. (pr. Bas., in qua legiiur: tcriptis offendani).
* offendanl, ita ttl qttando : Coll. Hisp. — Ans., et missa vocc : ila : Ivo. " celebrant — baplizant :C6I1.
4Iisp.— =C. III. " Ep. 59. (scr. A. 450.) Ed. Baller. — Ans. I. 7, c. 119. Polyc I, 4, t. 4. " iniolerabitis:
Atis. Edd. coll. o.
209 DECflETI PARS PRIMA. DIST. XXXVIII. 2*0
niagN in iis qui praesunt, nec excusniionc riigna est, A rnm disciplina, qucmadmodiim magnus perlirbet
nec venia ? Dionysius »•. Qnod si disceplaveril, et ila libenter
C. IV. Canones non licet sacerdolibus ignorare. facere et docere niinime spoponderit, iiullalenus
Item Ccelesiinus ti//ii>er*/sepiscopis per Apuliam et consecretur. Ait enim prophetice '* Deus : Tu scien-
Calabriam conslilulis, epist. 111". liam repulisti, et eqorepeltam le, ne sacerdolio funga-
Nulli sacerdolum lir.eat canones'* ignorare, nec ris mihi.
qiiicquam faccre quod Patrum possil reguHs ob- C. VII. De eodem.
"
viare. Quse enim a nobis res digne servabitur, si ltem ex coucilio Carlhaginensi III, c. 3 ".
decretnlium norma conslitiilorum pro aliqtiorum Placuit, ut ordinanriis episcopis vel clericis prius
libiiu liceuiia populis permissa frangatur? ab orriinaioribus suis decreta conciliorum auribus'*
C. V. Qum sinl sacerdotibusnecessariaad discendum. eorum inculccnliir, n<;se contra statuta con-
aliquid
Ilem ex diclis Auguslini ". cilii fecisse pceniteat **.
Quoea ipsis sacertlolibus necessaria sunl ad dis- C. VIII. Sacrm scriplttrw inhwrentes non obscuralur
cenriiun,iriest liber sucramentoriim ", lcctionarius, iniquilate mttndunq.
aiiliplioiiarius, baplisierium, computus, canon pie- llem Zephirinus pnpa, episl. I adepiscopos Siciliw*^.
nitenlialis, psallerium, homiliae.per circuluro is anni ,D Sicul stellns cceli non exstingtiit nox, sic mentes
riominitis " diebiis et singulis festivitatibus aptaj. fidelitim firmumcnio " inhoerentcssanctac scripluroe
Ex quibus oninibus si unuin defuerit, saccrdotis no- non obscurat mundana iniquitas.
3ien »° vix in eo constabil ", quia valde pericnlosae C. IX. Ignorantia scriptnrarum est ignorantia Christi.
siinl evangelicae niinoe, quibiis dicilur " : Si cmcus Item Hieronyinus ad Eustochium in prommio com-
cmcoducaiitm prwslet, ambo in foveam cadunt. ment. in Esaiam.
C. VI. Quw oporlel scire eunv, qui episcopus est Si juxla apostolum Paulum '• Christus Dei virtus
ordinandus. csl Deique sapientia, et qui nescit scripturas, nescit
Item ex VII, Synodo, cap. 2.' Dei virtulem ejusque sapicntiam, ignoralio " scr;-
Omnes psallentes repromiiliuuis Deo : In '°justi- piurnriim ignoralio Chrisli est.
X. A Dominosciunlur, vel ignoraniur qui ea, quoe
ficuiionibus luis medilabor, non oblivitcur sermones C. Dei sunt,sapiunt, vel ignorant.
iuos. Quod omnes quidein Cbrisliunos observare sa- ltem Gregorius in Pastorali **,part. /, cap. 1.
Iiiherrimumest,seri prsecipue.hosqui liierarcliicaiu"
Qui ea, quoe Dei sunt >>,sapiunl, a Doroino sa-
conseculi sunt iljgniiaiem. Unde definimus oiunein et qui ea, qu;e Dei sunt, ncsciunl a Deo "
piuntiir,
qi|i ad episcopntus provehendus est grariwu, inodis nesciiintur, Paulo atlestante, qui ait *•: S/ quis
oinnibiis psalieritun nosse, ul ex hoc ct omnis cle- i
stib ignorat, ignorabitur. Idem *', Quicunque slultus est
rtis, qui ipso fucril, ila rooncaliir el imbiiatiir, in culpa, erit sapiens in pcena.
Inquiratiir aulero diligenler a melropolitano, si in C. XI. Non
habeat '• el non qui aliquid nescil, sed qui pulal se scire
prorolu legere scruiabiliier transi- quod nescit, errttre probatur.
loiie lam sacros canones et sanctum evangeliuni, Ilem Augustinus in Enchiridio ad Laiirentium,
qiiam divini Apostoli libruro el oinnein divinnm cap. 17 *».
scripiuram, atque sccundum maudala Dei " convcr- II. Pnrs. Quamvis errare *' qunnla possumus cura
sari'», el riocere piipuliiu) sihi coininissum. Sub- cavendum sil, non solum in majorihus, verum eliam
Slanlia eniin summi sacerdotii noslri siuil eloquia in roinoribus rebus, nec nisi rerum ignorantin possit
divinitus tradila, id est vera divinarum scriplura- errari, non taiiien esl consequens, ul continuo erret

NOTATIONESCORRECTORUM.

DIST.XXXVIII.'C. V. « Ceteri etiam collcctores D C. X. i> Dei swni.-ln loco indicnlo legitur: Qwi
Augiisliniim cilant. Fere atilem oninin haeehnben- eu qnm sunt Domini, nesciuni, a Domino nesciuntur,
tur in poeniteiitinliBedoe,ei in libro rie olliciiseccle- Paulo alleslanie, etc
siusticis et alilv
I)I-T. XXXVIII. C. IV. " scr. A. 429. — durcli. 1. 2, c 160. Ans. 1. 7, c 108 (120). Ivo. Decr. p. 6,
c 251. Polyc. I. 4, l. 4. " uriri.: suos : orig. —Ivo. " digna : orig.— Ed. Bus=C. V. '" apud Berinin»
qiiein cniionis auciorem esse voluerunt Corr. Rom., similin lantiim legunlur. Integer canon proslnl in

Cnpituluri Aliytonis Basil., eri. iu Coll. couc Mnnsiana. Burch. 1. 2, c 2, I. 19, c 8. Ans. I. 7, c 109
lvo Pan. I. 3, c 24. Decr. p. 6, c 22. Polyc 1. 4, t. 51. " sacrorum: Etlri. Bas. Nor. Ven. I.
(121).
*» ariri.: totius: Eri. Bas. '» in dom. : Hnhm. — Eriri.coll. o. pr, Arg. Bas. »° nomine : Edd. Arg. Baf,
" slare poterii ;Ed. Bns. »• Malili. c 15, v. 14. =C. VI. " hab. A. 787.—interprelatio Anastasii Bi-
bliolhecarii. — Ivo Decr. p. 5, c 572. !* Psal. 118, v. 16. *» ecclesiasticam:lvo. — Eriri.coll. o. **hane
legem : Ed. Bas. — habeat legem : Ivo. " abest ub Edri. coll. 6.—mund. eorum : Ed. Bas. »»conservari:
EJ. Bas. — conversari vel conservare: Ed. Arg. — conservare: Erid. coll. rel. " Dionys. Areop. libr.
(suppos.) rieeccl. hierarch.»*c 1. «° Oseae, c 4, v. 6=C. VII. »' hab. A. 597. — Ans. I. 7, c. 61. Coll,
r. p. p. 2, 1.17. c 1. in auribus : Eri. Bas. »»pmniteant: Coll. Hisp. — Edd. coll. o. = C. VIII.
»*Ep. Pseudoisiiloriana, cf. Prosper Aquit. Sent. 220, exquacaput roiitualnseslinipostor. "el^rm.:E.lri.
coll. o, exc Bas.= C. IX. "1 Cor.c. 1, v. «8. " iqnorantia:*'Erid. coll. o. =C. X. " i» Moralibiit
E.l.i. roll.o. '• Domino : Ei.l. coll. o. " 1 Cor. c. 14, v. 38. ex Moral. I. 15, c. 23, in cap. 21 Jobi
= C. XI. *' Petr. Lorob. Senlent. I. 5, dist. 58. *' error — eai>e>/di«:orig.
511 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XXXIX. 212
quisquis aliquid nescil, sed quisquis **se existimat A j isla miiiinie corrigenda sunl, ul populus ad id quori
scire quod nescit. Pro vero quippe approbat falsum, plans intelligil, dicat Ainen; sed quia *' pie lole-
quod est erroris proprium. Verunlamen in qun re randa siint ab eis qui didicerunt " ul sono in foro,
quisque erret, interesl plurimum. Nam in una ea- sic volo in ecclesia benedici. Itaque forensis illa
demqiie re et nescienti sciens, et erranti non errans nonnunquain forte bona diclionunqiiam lameu bene-
recla ratione prscpoiiitur. In diversis autem rebus, riictio dici potest.
iri est quum istc scil alia, ille alia, el isle utiliora, C. XIII. De eodem. [PALEA.J
ille minus utilia vel etiam noxia: quis non in eis, Ilem Gregorius ad Leandrum " Episcopum Hispa-
qiise ille scil, ei proeferat nescieniem? Stint enim lensem, in prwfat. Moral. ad fin. d.
quaedain, quocnescirequam scire sit melius. t Indignum vehemeuter exisiimo, ut verba ccele-
111.Pars. Gralian. Sed licei per ignoraniiam gram- slis oraculi restringam sub regulis Donaii.
maticm arlis dtiquid vitiotum proferant epitcopi vel C. XIV. PALEA.
pretbyteri, non tamen ideo a tcholatlicit tunl despi- [Ilem Augustinus de vera religione, cap. 49. et 50.]
ciendi, quia morum vitia magis quam verborum tunt c Locutio divinartim scripturariiro secundiim cu-
prmcavenda. jusque linguaeproprielaiem accipienda est. Habel
Unde Auguslinus tn t%bro'Decalechizandis rudibus, B enim omnis lingua 'sua* qu:edam propria genera Io-
cap. 9 *». ciilionum, quoeqtnim in aliam **'linguam* transfe-
C XII. Non contemnant scholatlici ecclesiasiicam runtur, videnlur absurda. >
simplicitaiem. C. XV. PALEA.
Seriulo monendi sunl scholastici c, ut, humilitate [Item Hieronymus ad Pammachinm , episl. LII.
induli *• Chiisliana, discant i>on conlemnere quosi cujus initium esl : Chrisiiaui inlerriiiiii pudoris esl.]
cognoverint morum vitia quam verborum amplius *' «Ecclesiaslica iriterpretatio etiamsi hahet eloquii
deviiare, ct cordi **casto linguam exercitalam nec venuslatem , dissimulare eam debet" et fugere *',
conferre audeanl, quam etiam praeferre consueve- ut non oliosis pbilosophorum scholis pnucisque disci-
lant. Et infra : His etiam *' maxime ulile est nosse, pulis ", sed universo *»loqualur homiiiiim generi. »
ita esse praeponendas verbis sentenlias, ut praepo- C. XVI. Propler opprobrium senectutis a parvulis
nitur animus corpori. Ex quo Jit, ut ila malle de- et a minimis non erubescal discere episcoput.
beant veriores quaro disertiores*' audire sermones,, liem Ctemens Papa, epist. 111*»;
sicut malle debent prudenliores quam iormosiores• Nullus cpiscopus •• propler opprobriutn seneciutis
liabere amicos. Noverint etiam non esse vocem adI vel nobilitnlem generis n pnrvulis vel niiuiniis erurii-
aures Dei, nisi animi affcctum. lla eniin non irride- - * tis, si quid forte est ulilitalis aul salutis , inquirere
bunl, si aliquos antistites et ministros ecclesiseforte: negligal. Qui cnim rebelliler vivit, et discere aique "
animadverterinl vel cum barbarisinis el solecismis> agere bona recusal, magis diaboli quam Christi
Deum invocare, vel eadem verba. quas pronunciant,, membrum esse ostenditur, et polius infidelis quam
non inlelligere, perlurbaleque dislinguere, non quiai fidelis monstratur.

DISTINCTIO XXXIX.
GRATIANUS. prwlali tubditis non solum tpiritualia, sed etiam car-
Ecce ptenarie monttratum eit, quoa sacerdotet oportel nalia tubtidia minittrare, exemploChritti, qui lurbas
literarum tam tacrarum quam tmcularium ette peri- tequentet non tolum verbo docebal, ted eliam virtule
los. Nttnc quwrilur, an smcularium negotiorum opor- sanabal el corporalibut alimenlis reficitbat. Vl aiiiem
teat eos habere periliam ? Hanc prmlatis essenecessa- prmlalihmc omniaplene pottinl perficere, smculttrium
riam, multit rationibut pxobatur. Debent namque D

NOTATIONESCORRECTORUM.

C. XII. « Scholaitici: Vox ista abest ab originali. quum venmnl, ut Chrisriani fianl, hoe ampliut admo-
qv.atn
Sed in en h:cc praeceduiil: Sunl item quidam de tllis illiteratis impertire debemus,quod sedulo
tcholit usitatistimis grammatieorum oratorumque ve- nendi sunl, nl humitilale, elc
nteules, quot neque inter idiolas numexaxe audeat, C. XIII. d Iloc el duo sequenlia capita ahsiint a
neque inler illot doclittimot,quorum ment magnarum miillis antiquis exemplatibus, ncqiie glossam ha-
rerum ett exeroilata qnmttionibus. Hit ergo, qai lo- bent.i
quendi arie celerit hominibut exceltere videnlur ,

DIST.XXXVIII.C. XI. **si quit: Edd. coH.o. = P. III. *' Ivo Decr. p. 6, c. 383. =C. XII. M tndttctt: EtL
Bas. »' magit: Erid. coll. o. *» corde: Ed. Par. *»abesl ab Edri. coll. o." — hit enitn : Ed. Bas. •*
disere/iores ; Ed. Bas. " lamen : orig. •* didicerint: Ed. Bas. = C. XIII. Item ad Alexandrium Ep,:
Ed. Nor.—Atexandrinum: Edd. coll. rel.= C. XIV. **in atia : Edd. coll. o. exc. Lugdd. H. III. Anlw.=
C. XV. »' debetit: Ed. Bas. — debet : Edd. coll. rel. "won fugere: Erid. coll, o. pr. Arg. Bas.
»'' «liicip/inis: eicd. *»universa : Edd. coll. o. = C. XVI. *» Psetuloisitlori, qui h.
loqu. hom. genera Ep.
1. secutuscsi 1. 1. Rccogn. Clero. c 67. «• abest ab orig. " attt: Ed.Bas
«5 DECRETl PARS PRIMA. DJST. XL. Sr*
negotiorum oporlel eos habere soleniam, ut eorum ,A C. I. Swcularhtm wgotiorum imptriti non sunt in
cautela et ecctesimservenlur indemties, el cuique ne- epiicopos ordinandi.
cettaria pro suo modo minittrentur. Unde quiddm in Petrus diaconus, quem a vobis ' eleclum asseritis;.
episcopumelectut a B. Gregorio pro sua simpliritate omnino (ul dicittir) simplex esl, et nostis, r_uiatal!»
repellitur, ne ejut occatione res eccletim dilaoidaren- boc tempore in regiminis debet arce constilni, qur
tnr. non solOmde salule animarum, vernm etiam de
Sic enim tcribit Gregorius Clero et nobilibut Nea- extrinscca "subjectorum* ulilitale et caulela st-iai
poi. tib. VIII. epitt. 40'. csse solicitus.

DISTINCTIO XL.
GRATIANUS. B Pelri jam cum Christo regnan-lluro, quia hinc b riici-
I, Pars. Oportet ' quoque episcopumetse ornalum itu-: noti sanctoruro filii siint, qui lenenl loca san-
et hospitalem. Ornamenla episcopalia virtutes debent etoruro, sed qui exercent opera enrum.
inielligi, qum a Dominoeis repromitluntur, quum C. III-.Morttm nobilitat, non toci vet generit, ta*
dicitur: Sacerdotes' ejus induam salutari. Unde in cerdotei nolificet.
veteri ' lettamenlo variis vettibut ex prmtepto Domini Item Gregorius ".
tacerdoles ornati teguntux, quia multimodit virtutibui Nos, qiii prasumus, non ex locorum vel generis
debel tplendere vila pontificis, ut gxadui conferal de- dignitate, sed morum nobililale innotescere debe-
eorem, quem ab eo non accepit. Non enim loca, ted mns, nec nrbium claritale, sed fldei puritate.
viia et mores sanctum faciunt sacerdotem. Unde ex C. IV. Non loca vel ordinet, ted merita nos Deo
tutcepto officionon lictnliam peccandi, sed necestila- jungnnt.
tem benevivendi te noverint asseculot. Item Gregorius ad Anattatium Pretbyltrum,
Unde Symmachns a Papa nit *. lib. VI. epitt. 29. "
C. I. Officiumtacerdotii non confert, ted adimil Non loca vel ordines creatori noslro nos proximos-
peccandi Ucentiam. faciunt, sed ci " nos merita bona jungunt'*, aut
Non nos beatum Peirum (sicut dicitis) a Domino cum ^ mnla disjuiigiml.
sedis privilegiis, vel successores ejus, peccandi ju- C. V. Magniludo peccati vel dignltatis qttemaus
dicarous licentiam suscepisse. Ille perennem meri- forliter dejicit.
lorum dotem cum heredilale innoccnlia; misil ad * Item Joannes Chrysoslomtis, [id-est, aactor operir
posteros. Quod ilii concessum est pro • nctiiuro luce, imperfectiin Mallhwum, homilia 40. ad c. 21.] ".
ad illos pertinet, quos par conversationis splenrior II. Pars. Homo Chrislianus fortiter cadit in poc-
illuminat. Quis enim sanctum dubitet esse, qtiem ealo ** proplcr duas causas, aut proplcr magiiiiu-
apex tantoe dignitatis allollit ? In quo si desunt bona dinem peccati, aut propter altitudiiiem riignilaiis.
acquisila per merilum, sufiiciunt, qute a loci deces- VI. Damnatur Apostolicus,. qtti.suat et (ralernx
soreT proestanlur *. Aul enim claros ad hsec Risttgkt talutis est uegJigens,
erigil, aut qui erigunlur, illustral. Item ex dictis Bonifacii e Martyris ":
C. II. Filii sanclorum sunt, qui exercent opera eorum. III. Pars. Si Papa siueet fralernoe salntis neglir
Item Hieronymus ad Heliodorum, epist. 1°. gcns deprehendiUir imililis ct remissus in operibiis
Non est facile slare loco Pauli'° et lenere gradtim suis-, et insuper a bono lacilnrnus, auoii inngis
NOTATIONES CORRECTORTJM.
DIST. XL. C. I. » Caputhoc, quod citaturex !D C. VI '. Diclis HonifacU: Naiirferus "Gcn. 26.
Syuuiiaclio, est in libro, qiiem pro Symmacho En- teslatur hoc fuisse dictum BouifuciiMartyris. Veriiin
iioriius tliaconus scripsil: jureque Symniactii noini- Deusdedit prcsbyler cardinalis lil. Aposlolorum iit
nc cilatur, quoti eum librum Syromachus el uni- Eudoxia, lempore Victoris Papx III. libros IV.
veisa V. synodus pro catisa Symmachi habila sic de rebus ecclesiaslicis composnii, qui in hibliothecar
approharuni, ui paremei cuin synodis et apostolicis Yalicana servantur. Ei iu libro I. cap. 231. cx geslix
decretis auclorilaieni iribuerlnt. fsic habent eliam inulli Gratiani eoilices,. et Ivo )
C. II. b Quia hinc: Hoec usqtie ad flnem non Bonifacii mariyris el arcbiepiscopi Mogtiiitini, scd-
siint inventa apuri B. Hierouymum , cx qno lamen, ap. legali, IUJCC sanctissimi jllius viri rie Romamv
aut ex ejus diclis , citant eliani ceteri collectorcs. Pontiftce ac sede aposlolica verba referl, in quibus-

DIST.XXXIX. P. I. • Ep. 62. (scr. A. 600.) 1,10. Ed. Maur.-Ans. I, 6, c. 13. (iVo6i/i6n» civibuf
Neapolim). Polyc. 1, 2, t. 1. = C 1. " omntPHs: Eri. Bas.
Dist. XL. Pars I. ' I Tim. c. 3, v. 2.—'Psal. 131, v. 16. »Exod. c. 28. * ex lib. apolog. Ennoriii
pro Syn. IV. A. I. 5, t. 7. =C. 1. • trantmitii: Edd. coft: o. • per-lucem : e/jed.
" (hab. 501.)— Polyc.
prwdecessore-: eajri., */e«an/wr: eoeri. pr. Lngriri. II, III. Aiuw. =C." II.. » Bilrch. 1,1, c. *207;
Ivi» Decr. p. 5, e. 321., Polyr. I, 5, l. 8. — hifir; C. 2, q. 7. c 29. Patrfi et Petri> el («ct'/iret, Erid^
Bas. Lugrid. Antw.) tenere caihedram : Edd. coll. o. — lvo. = C III. "
" caput incerii auctoris — Burcli.
1,1, c. 208. Ivo Decr. p. 5, c. 322. Polyc I, 3, t. 7. =C IV. Ep. 32. (scr. A. 597.) 1,-7.'*Ed. Maur. —
Coll. tr. p. p. 1, t. 55, c. 109. "abesi ab Edd. coll. o., pr. Bas. Lugdd. II. III. Antw. cnnjungnnt.-
Eri.l. coll. o. exc. Bas. = C. V. " POlyc. ib. " peccatum : Edd. coll. o.= C. VI. "Capul noiv
inoffensaefitlei -r- Deusdedit dt rebut tccles.X, \, c 131. Ivo Decr. p. 5. c. 23. eigesiit BonVatii. Eoriouv
mado inscr. in Ed, Bas.
215 DECRETI PAUS PRIMA. DIST. XL. »16
olficit sibi et omnibus', iiihiloiiiiinis imiuroerabilcs A pueritia, nec ab adolescentia mea didici, el ec lem-
populos catervatim secum riur.il, primo mancipio pore, quo " discere ceeperam, vis mihi facla est
gehennu3cum ipso plngis multis in auernum vnpula- inerito peccatorura nicorum. Nam quid aliud existi-
luriis ". Hiijtis " culpns islic reriargnere pr.c.siiinit mcro nescio, ut sccundus locus giibcrnaciilorum
moitaliuin nulliis, quia cunctos ipse jiiriit-nlurus a mihi traderetur*s, qiii-renium" tencrcnonnoveram.
neinine est jtidicandus, nisi dfprehendatur a lirie C. VIII. Corrumpilur et ad terram sacerdotium
devius '•; pro cujus perpetuo slaiu liniversiias fide- iruhilur, nisi legaliler et jusle servelur.
liiini lunlo inslanlitis orat, quunlo suaro salttlcm Item Isidorus 30.
j'Ost Deum ex illins incoluroilate animadverlil " pro- Sicul viri et mulieris digna conjunctio unum faci'
peusius pendere. malrimoniuro , et sicul duoruro copulalio uniiro
C. VII. Non ordinet, ted vilm merila nos Deo perficil" corpus, ita clericalns et sacer.lotium iinum
eommendanl. faciunt presbyleruro, el tieclio Ci cor.scciatio miuiii
llem Aiigiislinus ad Valerium, episl. CXLVIIl. »« faciunt episcopum : qnoc oinuia iinuro elliciniii cor-
IV. Pars. Anie o.mnia peto, iil cogitet religiosa pus, quod cilius corrumpilur et ari terrain trabiiiir,
prudentia ttia, nihil esse in hac vita et inaximc hoc nisi legalitcr servetnr, nisi juste vivendo laurictur.
lempore facilius el laslius »» et hominibus accepta- *" C. IX. Grtitia, non locus salvat aniinam.
liilius episcopi, aut presbyteri, anldiacoiii ofiicio, si Ilem Ainbrosiiis, tib. dcparadiso, c. 4.
perfiinctoric atqne ndulnlorie res ngatur, sed nihil V. Pars. Illud auteni aniroadverte ", uuia exir.i
apuri Deum miseriuset tristitiset dainnnbilius. §. 1. paradisum, vir ractus esl, et mulicr intra paradisum
Iteni »* nibil esse •" in bac vila et " maxiroe hoc ul advertas ,
quod r.on loci, non gcncris nbbilitale,
leropore difficilius,laboriosius, periculosius episcopi, seri virtulc unusquisque gralias sibicompur.il. Deni-
aul presbyieri, aut riiaconi offieio, seri apud Deum qne extra parariistim factus, hoc csl in inleriorc loco,
sjhil beatiiis , si eo modo militetur, quo nosier iro- vir melior invcnilur, ct illa , qtioe in meliore loco,
_erator jubel. Quis auteni 'iste* sit iuodus , nec a hoc esl iiiparatliso, faclaest, infcrior reperitur '*.
NOTATJONIiS CORRECTORUM.
esl hoc cnptii, et quidem ex anlccedcntibiis ct sc- C ( tacilitrntts \qvod magis officit sibi el omnibns), nihV.o-
qiietuibus vnlde illuslrnuir. Sancta Uoinnita ecclesia, mintis innumerabiles popntos calervalim secwmditcil,
privitegio specialis auctoritatis divinitus et humanilut primo mancipio gehennw cum ipso plagis nutllis :n
capul omnium ecclesiarum pbsl CltrislumJesum.effee- mternttm vapulaturus; cujtts culpas istic redurguere
ia, secundum antistitis vel recloris stti qiiulitalem el prmsumit monalium nullut, quia cuiiclos ipsejudicn-
ri'.eludinem a/ficit lolius Christianitatis membra, ut turus a nemine est judicandus, nisi forle dnpreheiida-
utius incoliimitati sua respondeant incolumilale et con- tnr a fide devius; pro cujus perpeluo slatti unhersilas
gaudeant, ei nihilominus ejus languoribus suo lafigtto- fidelium tanto instanlius orat, quanlo suam suiutem
re consenlianl, cl sicul ejus gloria juxta Aposlotum' posl Deum ex iliitts iiicolumitale aniinudverltinl pru-
conglorificantttr, tic ejus dejectione dejieiuntur, ut pensiuspendere. Salvo eniin divinw omnipoteninv >/../-
illud propheticum in eo prwcipue compleri deprehen- sierio, ul dignum est, loco ab ipsa secnndo , ilhtd R.
dalur : Onine'* capnt languiriuui, el omno cor ince- Job. •{•'Honincongrue aptaxi S. Romanw ecclesiw po-
rens, a plinta pe.lis usque ari verliccm ne-ncsl in eo lest: Si deslruxerit, ncino cst, qui xriilieci, et si
sanilas. El revera lanta reverenlia upicein prwfalw iiicluserit hominero, imllusesi, qui aperiat ei; si
aposlolicw sedis omnes suscipiunt, ut nonnitllam sdn- continueril aquas, omnia siccabunlHr, et si cmiscril
clornm canonum diiciplinam el antiquam Chrislianas eas, siibvertenl terrani ; nec immerito , quum ipsa
religionis institulionem magis ab ure prweessorisejus, speciulius in[Pelro cceli lerrwque retehlcl btibenns.
quam a sacris paginis et palernis trtidilionibus expe- Hwc quum oniniiim fideliHtn in Chrislo spirii.Jis
tant ; illius velle, illius nolle lantum explorant; ut ad sit mater, nemo debel renuere itlitts [eriri disctpitmi
ejus arbilrium sitani conversalionemel ipsi renutlant, D vel emendari censura, juxla illa provcrbia [-_ Stiio-
aut intendant, Quod si, ut summopere sibi el oiiini- moiiis: Ne dimitlas legem roairis tua>, lign t-nm in
bns expedil, zelo dointis Dei sine inlermissione labe- corde tuo jugiter; qiii cniro abjicit riisiiplinaiii, in-
scens , fidelis dispensator et prudens exislens, Deo et felix est, et.stultus boroo riespieil matrem suam ; ci
hominibut opere el sermone irreprehensibilem sese rursus': Eslnialeriictus a Deo, ipii cxasperat nin-
conservare sluduerii, ul vere fatear, universum pwne lieni, et nialedictiQtuaiiiseradicat finiri.tmeiiia;.///«
mundum secum ationilum et sollicitum post Deiiin ulique quw arroyanl", divisa a sede iltius, citi itic-
currere fucit, ex utruque sexu populos diversm profes- iitm est: Tu**" es Petrus, et supcr linnc peir.uu
sionis, conditionis el mialis calervaiim Domino suo ffiriificaboecclesiam meam : ei sttper arcnain concn-
snper omnia bona ipsius consliluendus ducit. Si vero piscenlimcarnalisseu human.v prwsuniftioiiis si probun-
sitw et (raternw salulis negligens depreltendilur, inu- tur posita ; cursus rtvi minune prosperattir , a sno
tilis et remisstts in operibus suis, et insuper a bonu [onte dividalur.

DIST.XL. C. VI. " «apn/a/uros : lvo. " hujusmodi: Ed. Bas. !0 In ep. Clero. * I. ad JJ<C.cadcm
" Tor-
mula legilur, cf. etiam Isid. Hisp. sent. 1, 3, c- 59. ." animadvertuni: *Ivo. 2 Cor. c. 1. " E^:u
c. 1, v. 5. •_•Job c 12, v. 14. tf |,|0V- c- }' v- 8- el s> v- 2l- Deut- c- 29' v> -K '''''"
lassis leg. esl; arroganter divisa. *'*Mallh. c 10, v. 18. =C. VII. " Ep. 21. (scr. A. aOl.i Eri.
Knnr,—lvo Decr. p. 0, c. 589 • levius: Ivo.—Etiri. coll. o. »*/t/em: "Erid. coll. o. pr. Bns.—Ans.
J. 6, c 193. "esi.-Edtl. coll. o. ex Ans. — "eliam hoc : Ed. Bas. adri. : tempoxe : Eri.30 B.is.
'» iraditus est: Eriri. roll. o. pr. Bas. Lugriri. 11,111.Antw. — •• poslreintim: Ans. — C. Vili.-- Fr.<-
" udvertai: Ed. Bas. »3inveniiur: Edri. coll.o.
giueutuai oinniiio iuceiuiiu. »' facii; Ed.Bas. = P. Y.
217 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XLI. 218
C. X. De eodem. K sedelis *« super cathedrain, quia non cathcrira facit
Item Gregorius lib. VI. Reg. epist. 5 '». sacerdotein, sed sacerdos catheilraiu ; non locus
sanctilicat hominein , sed homo lociim ; non oinnis
Qu/clibet occulta Ioca sine gralia Dei animam sal- sacerrios sanctus, seri orouis sanctus sacerdos. Qui
v-ue non possiint, quori aliquando in ipsis qiioque
" Iiene serierit super cathedrain, bonorero accipit nb
conspicimus erratibus eleclorum. Nam Lolh in illa *' ; qni male sederil, injuriam facil calbedroe;
ipsa perversa civiiate ftiit justus : in monle peccavil. malus sacerdos de sacerdoiio suo crinien ac-
?
Sed istn ctir dicimus, quum majora noveriroiis Quid ideoque
non dignitatem. In judicio enim sedens, si
enim paradiso jucundius ? quiri ccelo securius? et quirit, beue vixeris et bene docueris '*, omniuni
tnmen homo ex paradiso, et angelus de **' ccelo quidem
judex es ; si aulem bene docueris el male vixeris,
peccando cecidit. lui solius condemnator eris. Nain bene vivendo et
C. XI. De eudem, et bene docendo populiim inslruis, quoinodo debeat
ldem". vivere : bene autem docendo et male vivendo Deum
Adam d prinnis horoo pro peccato rie paradiso cjec- inslruis, quomodo te debeat condemnare. Idem *':
lits esl: hoc est, quia Dei iiohilitateiu a se dejecit", §. 1. Quicunque desideraveril primatuin iu terra,
nnbiliiaie loci privaius esl ". .,3 inveniet coiifiisioiiein in coelo, nec * inter servos
C. XII. Non est vtrus sacerdos omnis, qui nominalw Cbrisli coroputabilur, qui de primalu Iraclaveril,
sacerdos. nec unusquisque eorum festinet, quomodo aliis ma-
Jtem Joannes Clirysostonius, [idesl, auctor operis jor apparcal, sed quomodo omnibus inferior viriea-
imperfectiin Matlh. hom. 45. ad c..25.]*«. lur, qnoniaro non qui major fueiit in bonore, ille
esl justior, sed qui fueritjuslior, ille major. 'Con-
VI. Pars. Multi sacerdotes, el pauci sacerdotes ; versaiio ergo melior est desiderauda, non dignior
multi noroine, pauci opere. Videte ergo *' quomodo grarius.*

DISTINCTIO XLl.
GRATIANUS. atit flagitiosus est. (n omnibus eniro lalibus non usus
I. Pars. Ecce, quibus oporteat sacerdolem esse rerura, sed libido uteniis in culpa est. £< infra;
ornalummoribus. Sed prwlerea oporlet illum ette or- § 1. Quid igilur locis, et lemporibus, et personis
nulum in exterioribus, habiiu videlieet et incessu : conveniat, diligenler altendenduin est, ne lemere
habilu, ut nec fulgidis, nec sordidis se vestibut ornet. * fbgitia reprehendamus. Fieri enim potesi, ut sine
Ul enim ail Hieronymus », nec affeclatw sordes, nee aliquo vitio cupidinis * vel voracilatis pretiosissimo
exquititm deliciw laudem parittnt, quod lam de vesti- cibo sapiens utatur, insipiens aulem fcedissima
but, quam de cibit inteUigendumest. gulseflamma in vilissimum olus * ardescal, etsaniiis •
Unde Augustinus ait lib. III. dt doelrina Ckritliuna, quisque maluerit more Doroini' p:scc vesci, quusn
cap. 12. * : lenticula more Esau s, nepotis Abrahse, aul horrieo
C. I. Pro tmribut eorum, eum quibut vicitnut, etiam more j.imenlorum. Nou enim propierca coiitinenlio-
uli debemus aiimenlis. res nobis sunt pleroeque bestiae, quia vilioribus
Quisquis rebus prsetereuntibus restrieiuis ulilur, aluiUur escis. Nam in oinnibus hujusceniodi rebus
quam sese habenl * mores eoruro, cuin quibus vivil, non ex earum nalurai, quibus ulimtir, sed ex catira
ai:l iniemperans b, aul superslitiosus est. Quisquis * utendi et rnodo appelendi vel probandum est, vel
vero sic eis uliltir, ut metas consuetudinis bouorura, improbandum quod facimus.
inler quos versatur, excedat, aul aliquid signiikat,

HOTATIONESCjORRECTORUM.
C. XI. d Primo libro B. Gregorii in Eaeebielem, de custodia virg. sic scribit: nec affeclatcr sorWes,
homil. 9. legunliir h;cc verbn, quoftnoiinihit atl hane nee exquisitm tnundilix conveniunl Chnsliuno. A<1
rem facere virienlur: Quia autem loea mentim non D Nepotianutn quoque in eandein fere seiiientiam :
muniunt, ipse Itumani gentrit primus lesialur parent, vestespitllas mque devila ui candidus, ornalus nl sor-
qtti tl in paradiso cecidit. des pari modo fugiendm sunl, quia ailerum delicias ,
C. XII. e Nec inter : In loco inriicato legitur : ut ailerttm gloriam redolet.
inler servosChristi non sil de primatu certnmen, nec C. I. b Intemperans : Aptul S. Augusl. el Ivpnem
umisquisqtieetc Sed ohsiilit glossa_,ne mutarelur. legilur : temperans. Sed ob glossam non cst inuta-
Dist. XLI. Pars 1. * liieronvmus': Ad Eustochium tum.

DIST. XL. C. X."Ep. ad Cyriacvm Ep. Const.,ep.i, (scr. A. 597. ) 1, 7. — Coll. tr. p. p. 1, t. S5,
c. 4. "Genes. c 19. — " ex': Eri.Bas. = C. XI. »'Burch. I, l,c. 20fi. Ivo Decr. p. S, c 320 '•ejeeit :
Eri. Bas. "privelur: lvo.—privatur : Edd. Arg. Bas. = C. XII. *• Fragm. apocryphum. *' a.l.l. :
fratres : Edd. coll. o. pr. Bas. %tsedealis: orig.— Edd.Arg. Bas. Nor.—B6hin.= C. XII. ** catliedrm:
Erid. coll. o. **docneris, populum inslruis : Edd. coll. o. M Ibitl. Iiom. 5S, nd c 20.
Disv. XLI. P. I. ' Ivo Pnii. I. 2, c. 195, Decr. p. 4, c 24. = C. L « habeaiit: Ed. Bas. .» Si qnis: ih. —
* cupedix : August * abesl ab Augusl. et lvone. — cibum : Ed. Bas. * lanut : Augusl. ' Luc.
t.2i. «Geu. c. 25.
219 DECRETI PAHS PRIMA. DIST. XLI. 220
C. II. Non cibut, sed appeiuut in cutpa est. A perpeti, et vel anle ora " posilas epulns, si id in
Iilein sitper epittolam Joannit. leropore opus sit, cuin iranquilliiale aspicerc, neque
Delicioeqtioelibet,si absqne desiderio percipi.intur, tangere. Magisergo interesl, non quid vel qiinntum
nn)i officiunt. et viles cibi appelenter nccepli irope- nliiiienlorum pro congruenlin homiiium atque |ier-
riiiinl profeclum ahsl;nenti;c. Daviri ' enim aquam son:c suoc, et pro sua; valeliidinis necessilate quis
nale concupiiaro efludii, cl Helias '• carncs co- capi.it, sed quanta fuciiitate alqtic sereniiate animi
meriil c. careat, quiim his vel opoi-lei' 0, vel " necesse est
C. III. Conlra tum infirmitalis consueludinem aliqui- carcre; ul illuri in aniino Christiani compleatur,
bus cibis, divites uti non cogantitr. quod Aposlolus»' dicit: Scio et minns habere, scio ei
Idem de verbisDomini tecunditm Matlhmum, [c 7.] abundare; ubique " el in omnibut imbutnt sttm : e<
serm. V ".
tatiari, et etnrire, el abundare, et penuriam pali,
Non cogantur divites panperum cihis vesci, iilan- omnia
pottum in co, qui me conforiat.
tur coiisueiuriine iiifirinit.uis sua>; sed dolennt aliier C. V.
se non posse " : si consueluilinem mutnnt, oegro- Temperantia ciborum el vettittm, uon ditsolu-
lio eorum laudalur.
lant. Ulantiir siiperfluis, rient inopibus necessnria'; Ilem ex Concilio Gangrensi '*, c. ultimo.
ulantiir pretiosis, dent pauperibus vilia. B Parsimoiiiam cum veste liumili non rcprobamus,
C. IV. AZquanimilat lolerandi, non utut, vel abstt- sicul ctiam ornatum proeler corporis d diligenliam
nentia cibi jusiitiam facil. iiifiicatum lauilainus. Dissoltilosautetn el fractos in
Idcni lib. II qumst. evang. c 11 ". veslibus incesstis «" non recipimns*; et doroos Dei
Quod dicit Doininus in evangclio '*: Jnstiftcala est honoramus, et conventtis, qni*in liis fitint, lanquam
tapienlia ab omnibus filiis sttis, oslendit lilios sa- sanctos et utiles recipimus, pielatem in privaiis
picutioeinttiligere, ncc in abstinciulo, nec in roan- domibus non conchulentes , sed onmein locum in
ilutando esse juslitiam, sed in ocqiianiinitate tole- iiomine Dei oeriificaiiirohonorantes **; et congrega-
raudi inopiaro, el in lemperanlia per abundantiam lionem in ecclesia fnclam ari uiilitalem communem
iion se corrunipendi, atquc opporluiie sumendi vel recipimus, et bona opera , quas supra vires e *' in
non sumendi ea , qtiorum non usus, sed concupis- fratres paupercsexercentur,sectindtim ecclesiasticas
centia reprchendenria esl. Non enim inlerest oronino, traditiones beatificamus, et omnia, qua: 'conveniin.il
quid aliinenlorum sumas, m succurras necessiluti trariitionibiis apostolicis et snnclarum scripturartim
corporis, iluromoriocongrtias " in generibus alimen- praeceptis, in ecclesia fieri exoptamus.
toruin bis, cuni quibus tibi vivendum est. Neque r C. VI. Sub tpecie virlttiis smpe se viiia ingerunl.
qiiantum suinas inlerest mulium, qtium virieauitis llem Gregorius Joanni Conslantinopoliiano, lib. I,
alioruii) stomuchum cilius saturari'°, et eos tamcn Reg. episl. 24 »*.
illi ipsi parvo, quo saliantur, ardenter el inlolera- Ssepe se vitia *' esse virlutes mentinntiir, ul tena-
biiiler el oinuino lurpiter inhiare; alios aulem plns- citas **,parsimonia effusio largilas, crudclilas zclus
ctilo " quiilein fsaliari, sed tolerabilius '* inopiam jiistilire, reroissio pielas velit videri.

NOTATIONESCORECTORUM.
C. II. c In operibns benli Augustini ant impres- C. V. d Prwler corporis : Esl ex prisca * versione.
sis, aul manuscriptis, qute hacienus ad manus venc- Grajce.esl: At'sTctp.i\tiavPLOVOVTOV ai>p.aTo;iittpitpyot.
riini, h-ec non suut invenla. Ceierum apud Prospe- id esl : propler corpurit luntum curam minime iuper-
rum de vim eontemplativa, I. 2. cap. 22. eadem fere vacaneam dique operotam; sed ob glossaro non est
leguniur : Nec delicimquwlibet, si abaqtte desiderio niutatiim.
«
percipiantur, officiunl, el viles cibi plerumque absli- D viret.Sitpra vires: In prisca illa versinne cst: _/M.T/B
nenlimprofeclum, si appetenteraccipiantur,impediunl. Dionysius hubet, ul Gralianus. Graeceantein :
Ilinc esl, quod sanciut David aquw in se concupi- Tac x«8 vtrspGolriV tvt:ova; T5>V aoeAcpwvTU;xara raf
tcenliam castigavit, alque eam tibi a tuis oblalam, ne nxpaSiatii StaTV;ixxk-ntria;ti; rov; jrrw_£ovfyivopiva;'
desiderio suo ex ea satisfacere viderelur, effudit, et iri esl: eximiat aique excellentet (rairitm beneficen-
sancio Heliw perceptio carnium non concupila non lias, quw secundum tradilionei per ecciesiumin pau-
t)ocuit. peret fiunt.

DIST. XLl. C. 11. ' 2 Reg. c. 23. «»ib. c. 17. = C. III. " Serm. 61. Ed. Maur. " add.;
swstenlari; Edd. Bas. Ltigdd. II. III. Anlvv. — tustentare :• Edd. coll. rel. =z C, IY\ " lvo. Decr. p. 4,
c. 23. '* Mallh. c. 11, Luc c. 7. " "congrual: Edd. coll. o. " add.: cibis : Edd. coll. o, exc. Arg.
— " paulo plttt poculo : Edd. coll. o. lolerabililer: — Eri. coll. o. " horam : Cod.l. Aug. — Ivo.
— Edd coll. o. " oooneat : Eri. Bas. »' add. : eliam : Bohin. •» Philipp. c. 4, v. 12. " adri.:
tiwgwa/im/em : Eri. Bis. = C. V »*hab. c. A. 355. —* Ivo Decr. p. 8, c. 321. '* et incessu : Ivo. — Kilil.
coll. o. '* honoramus : Eild. coll. o. —Coll. Hisp. Iino ex versione. quoe apud lsiri. Merl. est. In Coll.
Hisp. et in cod. Qucsnelli , qucm Ballerinii ediderunt, legilur : propter. In nolatione sequenti roajor eliam
confusio apparuil. Etenim etiaro hoc Ioco Gralianus posl Ivonein vulgato Isidori lexlu nsus esl. Dionysli
vero interprelatio longe diversa esl; legilur quippe in ea : incredibili liberalitale : ( xaS'lJTrepgoW»).Conira
"
in Coll. llisp. leRitnr; juxta, ut a Corr. est indicaiiim. C. V. aliest nb Ed. Bns. = C. VI»» Ep. 25, (scr.
A. 591.) 1.1. Ed. Maur. — C '11. tr. p. p. 1, t. 55, c 3. " ad.: ingerunt et; Edd. coll. o. *• lewacta.-
t-aed.— orig.
«2t DECRETI PARS PRIMA. DIST. XLII. 222
_ quibus vivimus, observare montmur, tic el de indu-
C. VII. Meritit fidei et vitm, non diviliit epitcopalis A
auctoritat qumritur. mentit intelligendumett. Ul enim a/i/u'»*dicitur; Quis-
Item ex Concilio Carthagin. IV. c. 15. *'
qnis contemlis his cum quibus vivil.lnntioru silri vel
Episcopus vilem supelleclilem, et inensam ac vi- austeriora prae celeris iuduincnla vel alimema qux-
rltim pauperem habeat, el dignitatis ,su;c auclorita- rii, aui iniemperans sui, aulsuperstitiosusesl./i/i/i-
tero fide et vilae merilis quoeral. § 1. Hospitium "
cessuaiUemdebetessesacerdos ornatus,ul gravilale iti-
quoque iion longe ab ecclesia habeat. neris menlis maturitatem ostendat. Incomposilio enim
C. VIII. De eodem. corporis (ul Auguslinut " aii) inwqualitatem indicat
Item ex eodem, c. 45 »». menlis. Unde historiographus *•ille, qtium ejus mula-
Clericus professionem suam et habilu el incessu bitilalem describeret, cujus conscienlia excita ". curis
probei, et ideo nec vestibus, nec calceamentis deco- mentem vastabal, inter cetera hoc eiiam nolabilejudi-
rem quaerat. cavil, dicens : Citus modo, et tardo modus incessus.
Gralian. Sicut ergo in cibis, mores eorum, eum

DISTINCTIO XLII.
GRATIANUS. B opera detpicientes in Gangrcnsi ' Concilio excommu-
nicantur. Sic enim in eo statnlum esl. c 11.
1. Pars. llospilalem vero taeerdotem esse oporlet,
ne tit in numero eorum quibus in judicio dicetur : C. 1. Non sunt despiciendi, qui convivia pauperibut
exhibenl.
Hospes' erain, el non suscepistis roe. Qui enim Apo- Si quis despicil eos, qui fideliter ngapas, id est
stolum seculus alios ad hospitalitalem debet invitare,
exhortator do- convivia, paiipeiibiis exhihent el propier honorem
quomodohospilalilatis poleril este,qui Dei * convocant fratres, et noluerit communicare
mum propriam hospilibus claudil ? Si enim sacerdot
a se et a domestica ecclesia sua debet hujuscemodi vocationibus, parvipendens quod geri-
primum ipso lur, anaiheina sit.
si
exigere quod poslea poputis imperet; primum, imi-
Gratian. Hinc eliam Joannes Evangelista in epi-
tando Chrittum, ipse debet facere qumpostea populum ttola sua
quendam Diolrephem excommuuical, qui
doceat: necesst ett, ut pauperes hotpitio recipiat, nec pauperes recipiebat, et recipientes de ecclesia eji-
quo ad hospilalitatem [acilius tuo exempta tubditot eiebat.In hospitalilale autem non esl liabendusdelcctut
attrahat. § 1. Ordinandut ilaque tucerdot ad me- sed indi/ferenter quibuscunquesnfficimus
moriam revocetquomodo Abraham * et Lolh per hos- personarum, nos exhibere debemut.
me- hotpiialet
pitalilalis opera Deo placuere, et angelos hospilio Unde Joannes Chrysostorous in epist. ad Hebrmot,
ruerunl recipere; quomodo angeli, Sodomis hospila- Q hom. XI. ad c. 6. [circ. /ln.J
lem domum ingressi, Lotk cum familia sua libexave- C. II. In recipiendit hotpitibui nulla debet ette
runt; quomodoelausas dnmos cum hospitibus ignit distinctio.
ingressus perdiderit; quomodo eliam teeundnm Hie- II. Pars. Qiiiescamus ab hac ahsurda curiosilate,
ronymum* aliena rapere convincitur, qui ullra neces- et diaholica, el peremtoria *. Si enim in clcro se
taria sibi retinere probatur; ae sic per opera pielatit elcctuin esse dicat, si sacerdotem se iiominct, scru-
te inttruat, ul et prmsentis vitw subsidia, ei aternm tare: non enim sine periculo in talibus indiscussa
clariialii prmmia a Deo percipiat: utxumque enim eomuiunicaiioesl; circa majora periculum verlilur :
pieluti promiltitur. § 2. Undt Apotlolut tcribent ad non enim das, sed accipis. Si vcro pro iiulrimenlo
Timotheum* ait: Exerco IOipsum ad pietalem. Nam postulat, nilril »• in his exaroines. Tnquire,' quo-
corporalis quidem exercitatio atl modiciim ulilis est; modo Abraham hospitalem sc circa omnes ostende-
"
pietas aulem est utilis ari omnia, habens proinissio- bat. Si scrutator fuisset circa refugientes ad se,
nem vilae,qtia- nuncest, et fiiturse. Ab hac quisquit nunquam angelos hospilio recepisset. Forlassis
alienus fuerit, in saeerdotem ordinari non poteril. enim non pulans " eos angelos esse, cuin " reliquis
*
§ 3. Si enim vidua in ecclesia recipi proliibelttr, qttce _ ot hos repulissel; sed quoniaro omues recipiebal,
pauperet non recepil hospitio, quw pedes sanctorum suscepil et angelos. Non enim ex viia eoruni, quos
non lavil, qnm omne opus bonum non est exserula: accipis mercedem tibi retribulurus esl Deus, setl
* '
multo magis sunt prohibendi a tacerdotio, qui ab opere ex volunlate tua, ex liberalilate , ex honorili-

pielatit probantur alieni. § 4. Unde hotpitalitalis cenlia multa, ex misericordia, ex bonilale.

DIST. XLI. C. VII. " Stamil. eccl. nni. c 4. (cf. ad c. 9, D. 18.) — Coll. tr. p. p. 2, l. 18, c. 14'
»* c.14, conc. vulg. — r. 1. Siaiiii., ectl. ant. — Begino I. 1, c. 82. — ln his oninibus el Ed. Bas legi"
lur : hospiliolum. = C. VIII. »»Slaiult. eccl. ant. c. X6. — Biucli.

I. 2, c. 209. Ans. 1. 7, c. 202. Ivo Decr-
p. C, c. 284., '* supra ead. c 1 " Ep. 109, ad monachas. Sallust. Calilina. c. 15. *' iu Salluslius.
' — excilala : Ed. coll. .o. — Bohm.
DIST.XLII. Pars. 1. ' Mallh. c. 25, v. 35 «Gen. c. 18ell9. * In regula inonacborum perperam ci
'
ariscripla. * 1—Tim. c. 4. v. 8. * ib. c. 5. «arid.: quidam : Erid. col. o, pr. Bas. bab. r.« A. 355. — ln-
terpr. Dionvs. Burch. I. 19, c 124. Ans. I. 5, c. 76. Ivo Decr.|p. 15, c. 77. = C. I. Domini: Edd.
coll. o. = C. II. • perniciosa: orig. *• nec in his : Etl. Bas. * ne />ihis: Edd. coll. rel: " esset: EoVK

cull. o. " ptttasset: c<ed. " sed cam rcl. repelleret: escd. Hispanica potius.
223 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XLIII. 224
III. Pars. Gratinn. Sed licet ipsa convivia despi- A C. V. Nisi necessitale coactt clerici in ecclesia no*\
cienda non tir.t, non lamen in eccletiit celebrari, nec convivenittr.
clericos ad ea convocatot ex eis paries sibi toltere Ilem ex Concilio Cnrthnginensi III, c 30 '».
oportet. Nnlli episcopi vel clerici in ecclesia ronvivcnttir,
Uide in Laodicensi Concilio '*, c. 27 : nisi forte transeunlcs hospiliorum neee-siiate illic
C. III. Cterici ad agapem vocali parles sibi non reficinniur ". Populi etiam ab bujusiuodi conviviis
tollant. quaiitutn polesl ficri probibeniiliir. >
Non oportet minisiros allaris vel quoslibet cle- C. VI. De eodem. PALEA '».
ricos » ad agapem vocatos partes lollere, propter Itcin ex riietis B. Bcncriicli uhbatis.
injuriam *>,quae ex hac occasione ecclesiastieo or- Oralorium hoc sit, quotl dicitur; nec ibi qtiic-
dini possil » deptilari. qnani aliud geratur vel condalur, qiiaro *' quori di-
viuis" mhiisleriis " conveniat.
C. IV. In locis Deo sacratis nec comedere,nec accu- C. VII. De eodem [PALEA].
bitut slernere ticeat. Item Auguslinus epist. CIX de regula monacho-
Item ex eodem, c. 28 ". rum **•
IV. Pars. Non oporlet in basilicis " seu in eccle- In orntorio prscter orandi et psallendi cullum
slis agapein fncere el iutus c roandacare, vel accu- peiiilus nihil ngniiir, ut nomini huic el opera jugi-
bilus steinere. lcr iropensa concordent.

DISTINCTIO XLIII.
- GRATIANUS. errorederelinquil. Soepenamque rectorcsimprovidi,
I. Pars. Pudieut quoque debel este sacerdos, ut et bumnnain amiltere gratiam formidanles, loqui li-
noribus, et verbis pudorem indesinenter exhibeat. bere recta pertimescunl, et juxta veritalis vocem *
Cnde i/t Canticit Caniieorttm ' genw sponsw, id est nequaquam jam * gregis cuslodioe pnstoruro studio,
V'«dicalores, luriuri comparantur. § 1. Debet etiam P sed niercenariorum vicc descrviunt, quia veniente
gratiam docendi habere, quia ut Hieronymus ' ait ; lupo fugiunt, dum se sub silcnlio absconriiiiil. Hirtc
Innocens et absque serroone conversaiio, quantum nainqiie cos per Propbeiam» Dominus increpal'
exeinplo prodest, tantum silenlio nocet.-Nam latratu dicens : Canes muti, non valentes latrare. Hinc rur-
canum et baculo « paslorurn lupi sunt arcendi. In stis* queriltir dicens »: Non asccndislis ex adverso,
ipta aiitem doetrina discretum oporlet esse rectorem, ncque opposuislis '° murtzm pro domo Israel, ul stit-
ne aul tacenda proferal, aul proferenda taceal. retis in prmlio in die Domini. Ex ariverso quippe
Unie Gregorius parl. 11 sui Pastoralis, c. 4, ail; ascentlere est pro defensione gregis voce libera
C. I. De discretione prmdicalionis et silentii. hujtis " munrii potestatibus conlrnire. Et in ilie Do-
_ Sil reclor discrelus in silenlio, utilis * in verbo, mini in proelio stare esl pravis deceriaiilibus" ex
ne jiut tucenda proferat, aut proferenda reticescat. iustilise amore resistere. Pastorem'» enim rccia
Naro sicut incnuln loculio in errorem pertrabil, ita limuisse dicere, quid esl alitid qiiaro taceurio terga
iiidiscretum silenlium eos, qui erudiri polerant, in praebuisse? qui iiimirum, si pro grege seobjicit,

NOTATIONESCORRECTORUM
DIST.XLII. C. III. » Clericos : ln concilio groeco D BsoO, quod Dionysius verlit: nec intra aomum Dci,
et piisca'cti;un versione nririiliir: vel luicos. seri nptiri Bulsainonero abesl vox, Dei.
t> Propter iniuriam : Groeceest : Ata TOT«-Jvtpiv DIST. XLIII. Pars I. "Baculo : ln epistola B. Hie-
trt TU\U 'npoaTpiSsaBuiTO cKxXnatuo-Tirn; iil esl: eu ronyini legilur : baculoquepasloris luporum rubies
quod ecclesimlico ordini inurulur conliimelia. deierrenda est. Sed glossa ordinaria ciun Gratiuno

C. IV. Et intus : Groece est Kai BVTW ot/.wTOO concordat.

DIST.XLII. P. III. '» hab. inter A. 347 el 581. —Ivo Decr. p. 3, c 128, et ex translat. Dionys. Ans. 1. 5,
" Reg. I. l,c.57. — ex inierpr. Diouys:
c.77.=C.IH. "poietil. Co\\. Hisp. — Edd. coll. o. — Ivo. =C. IV.
Burrli. I. 5, c 82. Ans. 1. 5, c 77. lvo Decr. p. 3, c 75. " i/i dominicis eccies. : Coll. llisp. — doi//i-
ci/iitdiv. sivecccl. :Reg =C. V. »»bab. A.597.—Reg.I, l,c.56,Burch. 1,5, c 83. Coll. tr. p. p.2,1.17,c 20.
Ivo Decr, p. 3, c.74. " reficianl : Coll. Hisp. — resideant : Reg = C. VI. *° Regulu S. Bened. (A. 515.)
c 52. — Reg. 1, 1, c. 55. Burch, 1, 3, c. Sl.lvo Decr. p. 5,c. 71. »»hoecultima verba nbsiint ab orig. et
R g. »*abesi ab lvone. *' laudibus : Ed. Arg. —mysleriis: Eriri.Ven. I, II, Nor. Lug.l. I Par. =C. VII.
*'' ln siroilia quaeriaralegunlur. Eadero in reguln Tnrna-
Augusiiiii Ep. 211 ad sanctimonialet (scr. A. 413)
lensis inoriasi. se invenisse lestatus est Baluzius. — Reg. 1.1, c. 54. Burch. I. 3, c. 80. lvo Decr.
p. 3, c 72.
DIST. Xl.lll. t^ars 1. ' Canl. c 5, gloss. inlerl. ib. ' Ep. ad Ocennuro, et gloss. ord. in 1 Tim.-c. 3.
= C. I. ' ariri. et caiitus : E.lri. Ven. I, II. Bns. Lngriri. Antw. *Jo;inn. c. 10. ' ahesl nb Eriri.coll. o.
exr. Bns. • Esn.c. 5G. v. 10. ' increpnnt ail : E.l. Bas. * add. dominut, missa voce seq. : Eriri. t-oll.
O. pr. Bas. Liigilri. II, III. Aniw. • Eiech. c 15, v. 5. " posuistis : Erid. coll. o. pr. Bus.; iu oinn. add.;
vos " hitjusmodi: Edd. coll. o. exc. Bas. " decerlaloriwws: Ed. Bas. " paslori : orig.
225 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XLHI. 22S
iniirtini pro riomo Israel hoslibus opponii. Hincriir- A . l's coinpagcin insipienicr aliseinriat. Ilinc nninque
sus deliiiqucnii populo dicilur'*: Prophetm tui" verilas dicit 3» : Uabete sal°*in vobis, et pacem ha-
vidervnl libi falsa H siulta, nec aperiebant " iniqtti- bete inter vos. Per sal qtiippe vcrbi snpienlin desi-
ttilem luam, ut le ad pmnitentiam provocarent. Pro- gnatnr. Qui ergo Ioqui sapienter nilitur, utngriupi-re
phetoeqtiippe iu sacro eloquio nonnunquam docto- meliiat, lieejus cloquio niiriicniium uniias coiifuii-
res vucantur, qui rium fugilivn csse pnrsenlia inrii- dnliir. Hinc Paulus 38 ait: Non plus sapere, quam
cant" quaj sunt ventura inanifeslant; qiiosdivinus oportct sapere, sed sapere ad sobrietatem. HjnC in
sermo falsu videre redarguil, quia, riiim culpas cor- sacerdotis veslejuxta divinam* 6 vocem linlinnabii-
ripere meluiint, incassuro delinqticiilibns proinissa lis mnla Punica conjungunlur. Quitl cnini pcr mala
securitaie blatidiunliir, qui iiiiquilntem percaulium Punica nisi fitlci uniias designntur? Nam sicul in
ticquaquam aperiiiut, quia ab increpatioiiis voce malo Punico uiio exierius cortiee multa interius
conticesciinl. Clavis quippc npertiouis est sernio grana mtiniunuir3', sic iniuimeros sanctac ecclesitc
correclionis '• quia increpaiio culpam rielcgit, quairi populos unitas fid.ci contegit, quos iiitus divcrsitas
saipe nescit ipse eliam qui perpcirnvit. Hinc Pnulus meritorum lenel. Ne igitur rcctor incaulus ad Io-
ail " : Ut poiens sit iu docirina sana e.vhorlari, et qticnduin prorual, boc, qnod jam brsemisinuis, per
eos, qui rontradictinl, redargvere. Ilinc per Mnla- scinctipsaro vcriias discipulis clninal ** : llabeie sal
. chinm*0 riir.itur : Labia sacerdolit custodhtnl scien- in vobis, et pacem habete htler vos : ac si figiirale
liam, et legem requirunl ex ore ejns, qnia angetus per bsbitiim saocrdolis ilicat: Mala Punica liiitin-
Domini exerciiuum est. IHnc per Esninmsl Doininus nabulis jungilc, u; per omne, quod dicilis, uniiaicm
arimonet dicens ; Clama, ne cesses, qunsi *.* tuba fidci cuila obscrvatioiic lenealis. § 1. Providcndiim
exttlta vocemluam. Prajconis qnippc ollicium susci- quoque cst solicita intcnlione rectoribus, ul ab eis
pil", qiiisquis ad sacerdolium acccriit, ul nnte non solum prava niillo modo, sed nc recta qiiiriem
ailventiim juriicis, qui lerribiliter seqiiilur, ipse nimieel inorJinaie proferanlur, quia stcpe dictoriim
sciliccl claroando '* grariialur. Sacerrios ergo, si yirtus perriilur, qiium apud curria auriieiilium lo-
prjedicationis est nescius, qiiain *• clnmoris vocein quacilalis »' incauta iinporlunitate levigntur, ct
(l.iliirns est praco mulus? Hinc est eniin", ,'quori auctorcm suum hcec eariem Ioquacilas inquinai.,
super paslores primos in'Iinguarum specie Spiritus qii3Dservirc auditoribus ad ustiin profecliis ignornl.
sanctus insedit, quia niiniriiin, quos repleverit, de Unde benc per Moysen diciiui 40: Vir, qui fluxum
se prolinus loqiienies facil. Hinc Moysi pracipiiur seminir patilur,immuitdus est. In nienle quippe au-
*', ut tabernacultim sacerdos ingredieus tiiitiiiiiahii- f,( riiciiiiiini seinen sectituroe cogitaiionis est qualiias* 1
lisi, ambialur, ut videlicct voces prxdicaliouis ha- anriilje locuiionis, qtiia, dniii per aurein serroo con-
beal, ne- superni inspecloris judicium ex silcntio cipittir, cogitaiio in mente geneialur. Unile el ab
offendal. Scripturo quippe esl : Vl auditiur sonilus, liujiis ** roun.li sapieutibiis proeriicator egregius sc-
qnando ingreditursa vel egrediinr sanctuariitm in miniverbiiis* 3 cst vocatus. Qui ergo fluxiim seminis
couspectu Domini, el non morialttr. Sacerdos nain- paiitur **, iiiinuintltis asseritur, quia innltiloqtiio
que ingrediens vcl egreriiens niorilur '", si de co so- subriiius ex eo se inqiiinai; quod si orriinate pro-
niius non aiuliiur, quia iram conlra seoccultj jnrii- meret, prolem rect,c cogitatiouis eriere in auriien-
cis exigil '*, si sinc proedicalionis sotiilu inccdil. lium corda ** pctuissei, duinqiie iucautiis per lo-
Apte autein lintinnabula vesliinenlis illius descri- quacitatem riefluil, non ari usiim generis**, sed ail
biiniiir inserta. Veslimcnia elenim sacerdotis quid ininiunditiam seroen efluiulit. Unde Paulus quoque,
alitiri quam reciaopera deberous accipere? Propheta quuni riiscipiilum de instanlia ora?riicationis uriino-
leslanle, qui ail" : Sacerdoies iui induanlur jttsli- neret, dixil*' : Testificor coram Deo el ChrittoJe-
lia. Vestiinenlis itaqiie illius tiiilinnabitla iiib.-erenl, su, qui jvdicatnrus est vivos et mortuos per advenlum
ui vita: viam cum lingnx sonitu ipsa quoque*bona* ipsius et regnutn ejus, prmdica verbum, insla oppor-
opera sacerdoiis clament. Sed quum rector se ad 1Xtiune, imporittne. Diclurus : impoxlune, pr.tniisit,
loqiicndum pra?parat, sub qiianlo caulelai sluriio opporlune, quia scilicet apuri atiiliioiis meiiieiu ipsa
loquatur, altenrinl, ne, si inorriinale ad loquendum sua iiiiiiiuie.* 8 se destruit, si habere iroportuuiias
rapiiur, erroris vulnere nitdienliuro corda feiianliir, opporlunilntem nescil.
eiquum fortasse sapiens »*videri desiderut, tmiiu-

DIST.XLIII.C. I. "Hierem.c2, v. 8. "ndri. :quippe:Ei\. Bns. ."Jadd.; libi:Edd. coll.o. * jnatcaiii.


Eri. Bus. '* eorrepiionis . Eil. Bohin. " nri. Tii. c 1, v. 9.— //izzeel/.w/i.-Edd. coll. o. »° Mal.c. 2, v. 7.
*• Esa, c. 58, v. 1. »*s/'cwi: Ed. Bas. '* declamando ; eoed.exc. Bas. »*add. : libi :
"suscepit: Bohm.
Edri. coll. o. "add : quod in act. App. legitur : eoeri. »' Exori. c. 28, v. 55. " dcsiinl in Eil. Bas. -^- ef
egr. : Eriri.t-oll. rel. r9 moriatitr : Ed. Nor. *° erigit: Edri. Nnr. Par. "Psnlm. 131, v. 9. " sapieniem
se virlitlis : Erid. coll. o. »3 Marc. c. 9. v. 50. a*talem : Erid. coll. 0. exc. Arg. *»Rtun. c. 12, v. 3.
*• E\od.c.28. " uniuntur • Eil Bjis. s8.Marc.c. v. 50. i( : Erid. coll. *» Levil, c, 15,
9, loquacitas o.
v. 2. *' wquttlitas : Erid. coll. o. *' httjusmodi : Erid. coll.o. (exc. Arg.) '• Act. c!7,v.l8. —semiver-
bius : Erid. coll. o. exc Par. Lugdri. Antw. ** sutiinel: E.lri. coll. o. ** *•
corde : eaed. - genertilionit :
Ed. Bas. *'2Tiin. c. 4,v. 1. *" seniiitate : Ed. Bas. — viliitite : Eriri. Arg. Ven. I, II. —-orig.
227 DECRETl PARS PRIMA. DIST. XLIV. 828
C. II. Porcit et canibtis sacra non sunt commillenda. A . beali ", qui persecutionem patiuntur propter justi-
llem Clemens epist. 1,11 in extremo *'. liam.
II Pnrs. In mniulatis habemus, ut veiiienles nd C. IV. Non est mundus a sanguine tubjectorum,
civilatem discamus prius, quis in ea dignus sit, ut qui Dei consilium illis non annunciat.
apud eiiin cibum suniamiis *°; qnanto magis nossc ltem Gregorius Venantio, lib. I, epist. 53 •».
convenil", quis qualisve sit is, eui immorlalitatis Ephesiis Paulus dieit6'*: Mundie sunt manut mew
*
verba crerieiula suiil? Soliciti enim et valde soli- a tanguine omnium vettrnm ; non enim tubierfitgi,
citi* esse dcbcmus, ne margaritas noslras miliamus quominus annunciarem omne contilium Dei vobit.
aiitc porcos"". Sed et ob alias causas ulile est viri Mundus ergo a sanguine eorum non esset, si eis
*
hiijus " habcre me'notilinin. Si enim seiain"*, Dei concilium annunciare 6" noluisset, quia, quinn
quia in bis 'rie quibus non polest riubilari quotl bo- incrcpare delinquenles noluerit, eos procul dubio
na sint, einenrialus esl el inculpnbilis (hoc est, si tacendo paslor occidit.
sobrius, si niiscricors, si justus, si mitis, ct hiiroa- C. V. JEiernw damnationis pmnam incurril prwdica-
nus, quae iuique bcna esse nullus atnhigii), ttinc lor, qui semen divini verbi non spargil.
consequeus videbimr, utci, qui ohtincl bona virlu- llem Nicolaus <idMichaelemlmperalorem in epitiola,
JJ cujus initium est: i Proposuerainus•*. >
tuin, cliani quot! deesl firici cl scientioc confer.ilur,
et iu quibus maculnri ejus vila vidctur**, quocest Dispensalio est nobis ccelestis seminis injuncta;
tu'" st non sparserimus, vm si tacuerimus. Quod
in relii|iiis prohabilis, enioiirietur. Si vero iu iis,
quum eleclionis vas formidct et clatnet, qnanlo ma-
quoepalam sunt, pcccalis involutiis permanet ct in- cuiiibel exiguo meuienrium esl ? Proinrie, sicut
non nie 'ei* ile secrciiori- gis
quiiinlus, oporlct aliquid noii [leve discrimen incumbit poutificibus, siluisse
bus** cl remolis divinsc senlenlioc proloqui, seri
divinitatis cultu et ecelesioc correctione* qnod
magis proicslnri, et convenirc etiin, ul peccare dc- 'pro
sinat ct acius suos a viiiis emeiiriei. Quod si ingcs- cougruil, iia bis (quod absit) nou mediocre pericu-
sciit se, et provocavcril", uos riiccre, qnae euin lum est, qui, (.iiiiin debeant parere, despiciunt.
ininiis recie ageniem non oporlel "* audirc, pru- IV. Pars. Gratian. P.ariler quoqne observaredebet
denter ciim debcmus eliulere. Nam niliil oninino sacerdos, ne indignis et non inlelligeniibus secrela
sua prwdicatione reserare incipial.Qui enim
responriere aiiriilorum causa uiilc non viriclur, nc mytleria
forle existirocnl, nos rcsponsionis pcnuria riccliuaru ea docel, quw ab auditoribus non valent inttltigi, non
ad eornm tttiUtatem, sed ad tui ostenlationem (acit.
cerlamen.et lirieseorum hcdalur non inleHigcniium
Unde in expositione : Beati iinmaculati, dicitur •*:
proposilum nosiruin.
C. III. Verba prwdicalionis perseculoribus suis prm-, C Viiium cst, sccreta. roystcria vulgarc imlignis, quotl
lati non tublrahanl. fit vcl loqnacilale incauta, diiin sine judicio volat
Item Anaclctiis, epitt., 1 omnibus Episcopis *'. irrevocabilc verbuin, vel adulalione, ut ei placcat,
III. Purs. Scirous aulcm, mullos ob id infcstarc cui secre.a rcvelal, vcl jactatione scienlioe, ut plnra
doclores •*, ut eos perdanl, ul plncita proprise vo- scire videalur. In quibus omnibus profecto datur
luntalis adimpleant. Non proplerea tainen doctores intelligi, quanta debeal esse discretio in prwdicalione
(in quanluin vires suppelunl) a recta oumulationeet sacerdotis, qua si forle caruerit, lanquam torto nato,
bona iutentioiie" reccrierc riebcnl, scieuics, quia tiicerdolalis officiijudicalur indignus.

DISTINCTIO XLIV.
GRATIANUS. solvil. Unde ' venter el genitalia tibimeliptii vicina
I. Pars. Qimrn auiem vinotentus esse prohibctur, iiint, ut ex vicinilale membrorum confwderatio intel-

gulm inlemperanliam nequaqnum habere permitlilitr; ligalur viiiorum. llinc etiam Nabuzardam princept
neque enim ebrielas prohibetur, et voracitas permitli- coquorttm muros Hierusalem deslruxisse legilur, quia
lur. Ulrumque enim inler opera tenebrarum Aposio- venler, cui mullitudo coquorum descrvil, wdificia
his connumerat, scribens Romanis ' : Non in comes- virlulum ad solum redigit. Sacerdos itaque de altari
sntionibus et ebrielatibus Venlris namque ingluvies iiiteie, non /itntniiri qumrat, ut ail Hieronymut * :
ad luxuriam provocat facile, el omne oput bonum dis- Tihi, o sacerdos, de aliario vivere, non luxuriari

DIST.XLHI. C. II. *"Ep. Pseudoisidori. Endein fere leg .in 1,2.|Recognit. Clementis. In Edd. coll. o. nomine
Origenis pruferuiiiur. •• Mailh.clO.v.ll. "' oporlei: Edri. coll. o. "* Malth. c 7, v. 6. "hujutmudi:
Eilri. coll. o. **seienltn : Ed. Bns. **videbalur : Edd. i-oll. o. .• *6 add. mtjtteriit: Ed. Bas. *' provoca-
bit : Edd. Arg. Bas. Nor. Ven. I, H. "» oporieat : Edd. coll. o. = C. 111. "»Ep. Pseudoisidori. — Coll.
tr. o. p. 2, t. H, c. 4. lvo Decr. p. 5, c 257. 6»add. : suos : Edd. coll. o. " haec tria verba absunl ab
Ed/Bas. «»Matlh. c. 5, v. 10. = C. IV. •' Ep. 54. (scr. A. 591.) 1.1. Ed. Maur. Coll. tr. p. p. 1, t. 55,
c. 59. •* Acl. c. 20, v. 26. **pronwi/ctare : Ed. Bas. = C. V. "dal. A. 865. --• Ans. 1.1, c. 75. Imita-
lus in his esl Nicolaus Getasiuni ep. ariAnastas. Aug. " 1 Gor. c. 9, v. 16. = P. IV. 6*Gloss. ord. ex
Anibros. Serm. 2, in Ps. 118, vcrb. : Abscondieloquia lua.
UIST.XLIV. Pars I. ' Roin. c 15, v. 13. '*cf. Ilieron. in ep. ad. Ainanrium, August. Scrm. rfe temp.
C5, et Gregor. Pastor. p. 3, c. 2Q. 'Heg. c 25, scc. LXX. *iu Micbieanic. 3 in line.
229 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XLIV. 230
permillitur. § 1. Stinl aulem cumessationes non so- _Vbetur, quanto magis aliis niinislrnre in en? Si quis
lumsaccrdotibus, sed etiam laicis noxim, qui festivos vero lale quid fecerii, aut cesset, aut rieponu-
et sotennes dies non aliter se digne cetebrare putani', lur.
nisi comessaiionibusdeserviant. C. IV. Nisi necessilate eompulsi clerici tabernas non
Unde Augiistinus scribit ad Aurelium Episcopum, ingredianlur.
episl.LXIV: Item ex Concilio Carihag. III. c 27 '".
C. I. Non esl vacandum cometsationibus et ebrieta- Clerici edendi vel bibendi causa tubernas uon in-
libus. gredianiur, nisi peiegriuationis nccessiiaie coin-
Coniessaliones et ebrietates ila concessc et licitae pulsi.
* beaiissimorum
putantiir, ul in honorein 'eiiain C. V. Corripiendus esi episcopus qui conviviis occu-
mariyrmn uon solum per riies solennes (qunri' ipsuin paiur.
quis non lugendum videal, qui liaec non carneis Ilem Gregorius Natali epitcopo, Ub. ll.Reg.
oculis inspicit?), sed etiaro quolidie celehrentur. Et lndict. X. epist. 14 »°.
II Pars. Mullis ab urbe lua venienlibus, frater
post pauca : Non ergo aspere, qiianlum exislimo*,
non duriter, non morio imperioso ' isla toliuniur: carissiroe, didici, pasioi-afi cura derelicla solis le
magisdocendo quam jubenrio, roagis monendo qiiain conviviis occupalum. Quaj auriila non crederem, nisi
miuando. Sic eiijm agendum est cum iiiuliiiiidiiie bxc actionuin luariim experinieulis approbarem.
Nam quia nequaquum lectioni studeas, iiequuqiinm
peccantium ". Severitas autem " exercenda est in
peccala paucorum. El si quid minamur, cum doloro exbortnlioni invigiles, sed ipsum quoque usum ee-
fiat, de scripluris comminando vindiclam futuram, clesiaslici ordinis ignores, hocestin testimonium,
ne nos ipsi in noslra potestate ", sed Dens in nostro quod eis, sub quibus es posilus, reverentiam servure
sermone liinealur. Ita, prius movehunlur spiriiales nescis.
aul spiritalibus proximi, quorum auctorilate el le- C. VI. De eodem.
nissimis " quidem, sed inslanlissimis adinonitioni- Idem ad eundem lib. 11. epitl. 37 ".
bus retera multitudo frangatur. Convivia '*, quoeex intentione impendenrise cari-
" in suis epistolis
C. II. Nulli clericorum aut conlinentium licet lu- talis litint, recle vestra fialernitas
• bernat intrare. laudal. Sed lamen sciendtim est, quin tunc ex cari-
ltem ex Concilio Laodicensi, c. 24 '*. laie veraciler prodeuut, quiim in eis nulla absen-
Non oportet clericos " servientes * " a presbyte- lium vitaroordelur, nullus ex irrisione reprebendi-
ris usque ad diaconos " et deinceps ordinis eccle- tur, necineis inanessicciilariumnegoiioriiin fabuloe,
siastici oinnes usque ad minisiros, aul lectores, aut n sed verba sacroe leciiouis auiliiiiittir; quum non
exorci