Vous êtes sur la page 1sur 655

Célestin III (pape). Coelestini III, Romani Pontificis, epistolae et privilegia ordine chronologico digesta.

Accedit Thomae Cisterciensis monachi et Joannis Algrini, cognomento ab


Abbatisvilla,... commentarium in Cantica, accurante J.-P. Migne.... 1855.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


P ATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTBECA UNIVERSALIS, 1NTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QUI"
AB vEVO APOSTOLIGO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUHWM EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC^ETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESI.4SSJECULA,
JVXTAEDITIONKS ACCURATISSIMAS,INTERSE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS HANUSCRIPTIS COLLATAS.
PERQUAM DILIGENTER CASTICATAJ
DISSERTVTIONIBUS,COMMENTARHS LIXTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTiNENTER ILLUSTRATA ;
OHNIetlSOPERlBliSPOSTAHPLISSIMA3 EDITIONES QU/ETIUBUS NOVISSISIIS S&CULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
INWCIBCS PARTICULARIBUSANALYTIClS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS UOMENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAPITULIS
INTRA irSUMTEXTUM RITEDISPOSITIS, NECNON ETTITULIS SINGULARUM PAGINARUU HARGINEH SUPKRIORBM
DISTINGUENTIUUSSUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBCS, ADORNATA J
OPERIUUS CUHDUBIIS TBMAPOCRVrillS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORDING ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
MJOMUS INDICIBUSGENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCII.ICET HERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUI»
«NUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET TIIKJIA SCRIPSICRIT
UNOINTUITU CONSI>ICIATURJ AL'
SCHIPTUHJE SACK/E, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUIMAH PATREI
ET IN QUIBUS OPERUH SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUH LIBROHUH
SCRIPTUR^ TEXTUS COMMENTATl SINT.
CMTIOACCUIIATISSIMA, OMNIBUS
Cjf.TEHISQUE FACILEANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CHARACTI
CIIAIIT.E
QIALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PEIIFECTIO CORRECTIONIS, OPERCM RECUSORUM TU
TUMNUMEIUIS, FORMA VOLUHINUH PF.RQUAH COMMODA SIBIQUE 1NTOTOOPERIS DECURSU CON!
SllllLIS,PRETIIKXIGUITAS,
PRiGSERTIHQUE ISTACOLLECTIO, UNA, METIIODICA ETCIIRONOLOC
SKXCENTOIIIIM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS UIC ILLICSPARSORUM
PIIIUUMAUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES ^TATES,
LOCOS,IJNGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COiDUNATCRIIM.
SERIES SECUNDA,
IN CUA 1'HODEUNT PATUIiS,DOCTOHKS SatlPTOKESUUEECCLESlvE LATIN/I
A GKEGOBIO MAGNOAD INNOCENTIUM III.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBZ.IOTHEC.S CLERI OMIVEB.IS,
sin
CURSUUUCOMPLBTOUUMtN SINGULOSSCIENTI.B ECCLKSIASl
IC« RAMOSBDITORB.

PATUOLOGIABINAEDITIONETYPIS MANDATAEST,ALIANEMPELATINA,AI.IAGRJ5CO-LATIN
A.—VENEUNT
Mll.I.EET TRECENTISFUANCIS
SEXAGlNTAET DUCENTAVOLUMINA EDITIONISLATINJE;OCTINGENTIS
ETUILLE TUECENTA GUJ5CO-LATIN*.—MEUELATINAUNIVEKSOS AUCTOUES TUMOCCIDENTALES,
TLM OHIENTALES EQUIDEMAMPLECTITURJ HI AUTEM,IN EA, SOLAVEttSIONELATINADONANTUU.

PATROLOGITE TOMUS CGVI.


COELESTINUS III PONTIFEX ROMANUS. THOMAS CISTERCIENSIS MONACHUS ET JOANNES
ALGRLNUSS. R. E. CARDINALIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


UNVIADICTAWAMltOISE, PUOPEPORTAMLUTETLE PARISIOUUMVULGOITAiVFtf/JNOMlNATAM,
SEU 1'ETIT-MONTUOUGE.
SJECULUM XII.

CCELESTINI III

ROMANI PONTIFICIS

EPISTOLJE ET PRIVILEGIA

ORDINE CHRONOLOGICO DIGESTA.

ACCEDIT

1110III CISTMCMSIS IIOMJIII


ET

JOANNIS
ALGRINI,
COGNOMENTO
ab Abbatisvilla, i. R. B. CARDXNALIS,
THEOLOGIDOCTISSIMI,

GOMMENTARIUBI IN C ANTICA.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


BIBLIOTHECS CLEHI UNIVERSJB
srvE
CTJBSUIJM
COUPLRTORUU
IN SINGDI.Os"
SCIENTI,«KCClKSIASTIC*IIAUOS EUITflRR.

TOMUS UNICUS.

YENIT 7 FF KTtC.lS
GAtXICIS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


UHVIAWCTA0'AUBOISE,PROPE PORTAMLUTETI/E PAlUSIORUMVULGODENFEllNOMINATAH
SEU rETIT-MONTROIGK,
1855
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CCVI CONTIIiEIfTUH.

THOMAS CISTERCIENSIS MONACHUS ET JOANNES ALGRINUS S.R.E. CARDINALIS.

Commentarium in Cantica. Col. 9

COELESTINUS III PONTIFEX ROMANUS.

Epistols et privilegia. 8G3

Ei Typls L. MMJMI,
xa Petit-Monlroug*.
THOMAS CISILKdI:\SIS

ET

JOANNES ALGRINUS

SANCTJE ECCLESIiE ROMAN.E CARDINALIS

NOTITLE

( OUDIN,Commentarii ile scriptoribus et scrivtis ecctesiasticis, lom. II, col. 1574 ; lom. !il

I.

TUOMAS, Cislerciensis"abbaliae monaclius, circa A Carolus de Visch in Bibliuiheca scriplorum ordiuis


anmnn 1180 clarns non lanlum in hoc archicceno- Listerciensis, inipressa Coloni;e-Agrippiii,x>aimo
bio, sed etiam in ordine omni Cisterciensi exslilit. 1G54, in-4", apud Joannem Husaeum,el Dnaci anno
Uii vir (iocius atqne Scripturis volvendis assiduus, 1649 , in-4°, apud Joannem Serruvier, nuclores
quas in manibiis perpeluo liabebat, menteque jugi- liiijiis Commenlarii facit tres Tliomas diversis locis,
ler meditabatur, scripsii cum mulio labore, ad paginis niinirum 310 el512 sine Bibliolhecw,uniim
Ponliiini Claromonlanum episcopiim, insignem et Cistercii inonaclmm, alienun Persennie, ac (erliunt
prolixum simul Commenlariumlitris XII in Cantica De Valcellis iii dicecesi Caineracensi, illosque om-
canlicorum, cujus epislola dedicaloria incipil : Ve- nes liujus operis auciores. Deceplus fuit Vischius
hemenler obstttpesco, el nltra quam dici possil, ad- ex inscripiione inss. codicum hujus Commentarii in
viirari non desino, etc. Prologus incipit, Tria sunl Cantica, qni ssepissime inveniuntur sub noniine
Epiilialanii'1, primum hhloricum, etc. Liber priinus Thoma? Valcellensis, ut in biblioiheca Colbertina
iticipit, Osculetur me osculo oris sui. Hcecesl vox cod. 2785, in Yiciorina Parisiensi, liliera F. 18,
Synagoqa;, eic, qjiem vidi ms. in muliis biblioiiie- Secundus , Joaunes Lipaige, auctor Bibliolheciv
cis abbaliarum ordinis Cisierciensis, iino et ini- Prwmonslraleitsis, lib. i, cap. 17, pag. 307, quaj
pressum Parisiis a.1521, lypis Jodoei Badii Ascensii, Parisiis in-fol. anno 1053 piodiit apud ^Eiirianum
el Lugduni iterum a. 15M, et alibi. Tempus quo Taupinard. Hicex afleclatione aut fide aliena hunc
hiinc Commentarium scripsit Tboinas Cistereiensis Commenlarium Thomw, cuitlam canonico Viconiensis
conjicere licet ex prafalione ad Pontium Claro- Ecclesiw allribuil, ul absque dubio ordiiiem suum
monlanum episcopum. At certum omuino est ex B scriptore exlraneo dilaret. Cnm itaque a. 1080 Vi-
Callia Christi.ma, tomo II, pag. 5-28, in Claromon- coniEChaud parum lemporis lisererein, oinnesqiie.
lanis episcopis, hunc Poniiuin ex abbate Crandis- insignis olim bujus bibliotliecae iiiauuscriplos codi-
silvseel Claraevallis, esse- a. 1170crealum episco- ces excuterem, hunc Commeniariuin tenui, volvi,
puni Claromonlaiiuui, quam sedem lenuilusque ad legi : quem anoiiyinum, si solum Thomse noinen ui
a. 1189, quo moritur die 2 Aprilis. Unde Claromon- appicium excipias, inveni, nec ullam illic lilteru-
tanus episcopus nominalur a. 1173 in insirumenlo lam reperi, qua Viconiensi canonico-alicui ailri-
Silviniaceusis abbatiae, anno 1174 in cbarla S. buerelur. Cum vero in inuhis jain alioruin ordinum
Martini Turonensis, el a 1175 cum Ainardo Sancti bibliothecis eumdem Commeuiarium repeiissem,
Ulidii abbate, cujus successori Pontio coniirmat sxpius anonyinuin, aliquando cum Thouise istius
donum ecclesisc de Valbellez. Exsiat epistola illius Cialeiciensis expresso iiomine, et Epislola prwvia
ad Maurilium Parisiensem episcopum et Slepba- ad Pontium Claromontanum episcopum,: imo el pn-
num S. Evurtii abbatem, quse est leriia apud Sle- mas lain epislolae quam piaefationis ac libri prinii
pliamiiuTornacensem, quem ediliones inale Pelrum syinbolas meiiioriter possiderein : inlellexi slaiiui
pro Pontio appellarunt. Scripsit ergo lioc opus Tlio- esse ipsum opus Tlioma»,iiionachiCisierciensis, tam
inas, inter annum 1175, quo electus est in episco- ssepe a me visum in bibliotbecis aliis. llaque vel
puiu Claromontaiiuin Pontius, el annum 1189, quo bonus Joannes Lepaigeopinatus est, quidquid ano-
inorluus legilur die 2 Apnlis. llunc serius quam iiyiuumiumss.inveniebatur Viconiensibus, spectare
par esl collocasse videiur Guillelnuis Cavus ad au- ad IVatres Viconienses; vel alius quis forsitaii ex
uuin 1201, in Hisloria scriptnrum ecclesiaslicorum, C canonicis Viconieiisibus satis in sui graiiain cre-
pag. 701, quo lempore jam moriuus luisse videlur, dulis ipsum fefellit, quod de Belgis omuibus Fraii-
quippe qui jaui ab auno 1100 florebat. Dicitur cicie vel Uispanicsedominationis, absque dissiinu-
vixisse u>que adaunum 1100, imo usque ad 1200. latione vel invidia, aliirmare iicei. Tcrlius, aperio
Scripseriint multi de auctore Commenlariiprai- Marte eollatisque siguis, Comiiientarium hunc au-
fali, qui iere omnes sunt decepii. Priuius oiuiiiuui cloii Fianciscani ordinis vindicare iinofurari oni-
PATIIOL. CCVI. 1
11 TH0MAS CISTERC. ET JOAN. ALGKINUS. 12
nigenis cavillationibus conaliis est. Hic Paulus A plaribus in-folio, in Bibliotheraa Benedictinnrum
Reaiinus, minorita observaniinus, qui zelo in Joan- Sancli Germani Parisiensis, ubi pagina prima ad
nein Scolum suum praepostero, ul Franciscanum pflginam 405 et ullimam, inscrihiiur, JUANNIS DUNS
liniic quein doclorem subtilem appellanl, sulfiiratis SCOTIINCANTICA, etc, juxla citalam Pauli Reatini
ailhuc scriplis clariorem cacteris eharioremque Fra- minoritae edilionem. Sed froiilispiciiim ac primae
iribus Minoribus redderet, ausu lemerario, sed ir- paginac adjunciiis litiilus, TIWMAS CISTEBCIENSIS IN
riio landem conalii, evulgare hnnc Commentarium CANTICA CANTICORIM, opus concionaloribits uiilissi-
aggressus esl Romseanno 1655, in-folio, ex typo- mum, ad entinentissimumet rereieudissimum princi-
graphia Stepbani Caballi, subfalsoac ficto nomine pem. Jacobum S. It. E. cardinalem Niiiinm. sucri
Joannis Duns Scoti, docloris subtilis, super Canti- patatii apostolici prwfectum, el sacri ordinis Cisler-
cum canticorum Salomonis. Quod cum rescivisset ciensit proteclorem clementissimnm. Doluil proiul
Joannes Malgorins, Bonsc Coinbac monachus et dubio Paulus Reatinus quod Joanneni Scoiuin S.ui-
prorisur generatis ordinis Cisterciensis in curia cto Thomae Aquinaii siniilem, per furiivam Com-
Romana, nefariis Pauli Reaiiui conatibiis pro parte menlarii htijtis in Cantica cauticoruin subsiitulio-
ordinis sui se opposuil, iuipressioiiemque jam fa- nem facere non poiuil. Alque iilinain aiisns similes
ctam sub Joanuis Scoii noinine disiriliiiendam pro- censura siinili compriniereniur, neque tot pro lu-
hibuil. lnlerea nec ab iiicceplo Paulus Realinus bitu partiumque studio scriplorum aiionymoruni
deslitit, qui siiam audaciani tiluliiin sihi jiistum parentes invenireutiir. Mulia haec quideni, nec
repulans, Malgorittm Cislerciensein, reum simul brevioribus lameii litem hanc uiihi dcpingerc li-
elinsonlem, i,i causani iraxit. Inteiilata lile, ra- g cuit : de quo nos iicrum paucis postea ad anntim
uotiibus liinc atque inde prolatis, charlis atque 1220, uiii de Joannis de Abbaiisvilla scriplis disse-
probationibus, ex mss. codicibus ac vetuslis edi- remus. Ut aiitcm siipposiiionem stiain impuiie et
tionibus in mediuin produclis, Joannes Duns Sco- impudenler Paulus Reaiiuus faceret praefaiioncm
lus hou Commentario inVaniica canlicorvm desli- operis Poulio Claromoiiiaiio episcopo ^ictaui abs-
liitus abiit, ac Paul. Reatiuus, minorita observan- lulerat, el nometi Joannis Scoti, qui iiecdum nauis
tiuus confusiis, leiiieritatis et audaciac inlolerabilis erat tempore hujus episcopi, quo ccntiim et qua-
conviclus. Senlenlia de/initiva in forma publica re- draginta circiier aiims posterior est, aucioritate
verendissimi.Patris tnagisiri sacri palalii aposiolici, propria apposueral. Agunt de Thoma Cislcn iensi
prulataa. 1(555,imiictione vm.die verodeciina quima Carolus Visohius in Bibtiotheca scriplorum ordinis
Manii, qu.i liefinilive prouumi.tvii, Librum su;ier Cislerciensis, p. 310; Anlouius Possevinus iu Ap-
t.anttca cunlicorum fitisse el esse compositum,confe- paratu sacro; Guillelinus Cavus iu Historia scriplo-
ctum et euiium, a R. P. Thoma Cisierciense (\), etc. rum ecclesiasticorumaJ aiiiiuin 1201 uiale, ut supia
Vidi UIIUIIIex isiis Itoinanre impressionis exem- dmmus.

II.

Joannes ALGRINUS, S. R. Ecclesiaecardinalis, Sa- C opus sub nomiiie Joanns cardinalis et episcopiSubi-
binensis episcopus, cognomeiilo de Abbttlisvilla, a tiensis, ms. iu Ullrajccteiisi bibliotheca, iiiiiu. 252.
natali solo, ex bac eniin urbe Poniivi primaria ori- K. K. ll. idein cum Beda el aliis super Canlica iiiim.
undiis fitit. Doctor iheologtis Parisiensis, anno 1220 243, f., «I Caialogus haliel, parie i, pag. 99, lihro-
yb doclrinam r.clebre sibi in Galliis noineii acquisi- runi inipressoium el iiiaiiiisciiptoriiiu hiijiis liiblio-
vit. Unde fncluin ul, probis inoribus huic exiiniae lheca>, qui anno 1670 in-iulio UUiajecli editus est.
mejrtis eitidiiitnii acce cnlibus, postea Ambiaitensis Scripsit idem Joanues LoiiiiiieiiiaViuniscu Scrmo-
Ecclesiie «eleberriniae decanus faclus sit, qui ul nes in Psalierium, qui exslant mss. iu biblioiheca
Albericus quoque in Chromco ms. siribit, anuo Clarsevallis el Longipotilis Liliera A. 4, in folio. In
1225, in arcliiepiscopuni Bisuiiliiiensem, posiridie qua ulraqtic biblioiheca exsiaitt ejisdeni Jounnis Ue
sancti Lucae evangrlisiae consecralus est. Ideni Abbatisvilla Serntones iti epislalas et evungelta tb-
Anagniae a Gregorio IX, qui ciim in magisierio tius aimi, mss., sicul ei in aiilialiis Sam t;t: Triuila-
«cholartim Paris:ensi noverat, meiise Septembri lis Yindocineiisis et Beaiae Maiiae dc Lyra urdiuis
aiini 1227 caniinalis creaHii- liluli Suuciac Sabiuae divi Beuedicii, et alibi sa-piin,. Scrips l igilur Ser-
episcopus, slaiiuapie adcruciatam;iu ul vocani, ad- mones de tempore el de sunciis /er annuin, ile qui-
vereus Saratenos pradicandam, Liisilaniam et bus ila loqtiilur ilenricus G.iidaveusis in l.bro Ue
Hispauiaiii legatus niuuiiur. <lndeab eodemadad Fri- scriptoribas ecclesittsticis, cap. 58 : Joaiines, dicltis
dericiini II iiuperatorcni delegalur, quem pacis dc Abbalisvilla, ex magistrc ilieologiaefai isiis ar-
amicas composiliones adduxit. liic adjecit breves chiepiscopus Bisunliiius, ei inde Uouia; episcupus
notas ad Couimeiiiarium prolixum Tlionnu Cistcr- j) cardinalis, sciipsit sermoues tam de Doininicis
ciensisin Cantica caiiiicorum, quartiin prologus in- quam de fesiiviiatibtis. Lecliones evangeiicas et
cipil : Ad honorem Malris ei Filii Canttca caniico- apostul:cas breviter cxposuit : post h.cc serinones
rum expo$iluru$,elc, quas cum diclo Coiiuneniario valde prolixos, lol induclis Scripiurarum saiu toriiiu
Thomae Cisterciensis libris xn dislinclo edidit in lestinioniis, quot vix possinl meiiioriaeconiiiieadaii.
folio Parisiis anuo 1521 Jodociis Badius Ascensius. llabetitur Sermones prolixius composili, mss. Can-
Has autem breves nolas dicto TliomaeCisieicieusis labrgi.ii in biblioiheca publica, cod. 40, el iu arclii-
Comroenlario Joannes Algrinus anno 1233, leinpore viscollegii Caii, cudice 41; brevius cutem compostli
domini Greg«rii papaaIX, adjecil, ul indical citata caiii sults leclioiiuui el aposlolicortiiu brevibus cx-
Parisiensis edilio Asceusii, nisi quod plausibilius ac pusil ouibus, Oxonii in bibboihcca collegii Lincol-
verisiniiliiis esl uirumque Coiiiiiienlariuiii siiiiul uieiibis, codice 271; Canlabngise in bibliolbcca
jungere in edilione allata Asccnsio pro lubitii pla- Peinbrochiaiia, codice 109. lt. privalim in bibliu-
cuerit. Exstat enim ms. in biblioiheea Parisicnsi theca baronis Lunilfji, cod. 155. Inveniunliir pariier
ClioleUiia cod. 37, Jounnis de Abbalisoiila iii Can- iu insignioribus Callianiui bibliolheci», niniiriini iu
tica cantkorum iixposiiio a liomaua ICcclesiaappro- Kcgia Paris.ensi, cod. 4U8G,in-lol., qui leriue 400
bata anno 1255, ul habe-l inanuscripli litulus. Ideiu an.oruui esl, cuiu labula maieriaruiii. lncipiuul:

(1) Vidft inicgram sciiienliaiu iiifra.


13 NOTITIJE. 14
Cum tacrosancta malre Ecclesia, elc. Sermo primus A sis, olim archiepiscopi BisnTilini, postea cardinalh
dt Evangeliis, Cnni appropinquasset Jesus Jerosoly- episcopi Sabinensis mentionem. i Accedit, inquii,
mis, elc. Evangelinm islud deservit duabus Domini- ad doloris cumuhim, nobilis illa coluinua, qua; tani
cis, eic. Item co.l. 4387, a fol. 19, ad finem ei 4512, magnifice sirticluram Ecclesiae.sustenlabat, rcco-
iu-4, 5(0 aniioriiin. Idem in hibliotheca S. Victoris lendaevidelicel meinoriai dominus Sabinensis, stt-
Parisiensis, litieia Q.Q. 18, Sermonesde Evangeliis, bito subiractus de medio : molestioedolore primiim
fol. 1. Sermonesde Epistolis, fol. 109.' Sermones de percussus, ac poslreinuin inlirmilaje lenta vexains
Sanctorum Eestis', fol. 154, etc. Alii item lilteris abiil in Domini polenlias ingressiirns, ruinae castim
000 7, etR. R. 4. ln biblioiheca Sancli Germani occasionaiiter inairi rclinqtieus, cum gemiiu ct
Parisiensis, codd. 403 el 654, sed male hoc iillimo, mcerore. i Causa mceroris pracipua erat schisnia
siib noiniiicJoannis de Rupella pro Joanne de Abba- Grsecorum qui, expulso imperaloie suo Latino Bal-
tistitla : nam iiicipiunt iisdem verbis qtiibus alii duino, Peiri Anlissiodorensis comilis liiio, Germa-
ouines mss. codices, de quibtts supra. Denique in num palriarchain Consiantinopoliienum constilii-
celeberrimn Colberlina, cod. 1075 el 1744, el in eranl anlip.ipam, et veterlbus erroribus nnvos ad-
celebri bibliolheca Vallis Luceusis, ordinis Cisler- dideranl. < Visa, 1iiqu.it,tanra inalilia et oppres-
ciensis, pulpilo 24, Liiteris M. il. L. sioue, erigitur Grseca Eci lesi.i conlra Itomanam,
Revcrsus Romam anno 1230, ve! polius 1237, imperatorem siiuin expellendo, elsoli arcbiepiscopo
quarlo Kalendas Octobris obiit, de quo vide Fran- suo Coiisiaiiiiiiopolilano, noiiiine Gennano, obe.'
ciscuniCliinTetiiiiuin GalliaChristiana fralriiiu Sam- diendo, qui procaciier Graecorumerrores non lau-
inarlliatioriiin, tonio primo, veibo Bisontinensesar- _" tum veieres, imo novos et adinvenlos dilfuiidens,
chiepiscopi; cl J.icobiini CliiuTeiiumin opere in- euormiier a religione cathoiica delirat. i Aguiil de
scrijito : Vesuntio Sequauorum metropolis. Exstaul Joanue Ahbatisviilensi lienrictis Gandavensis in li»
apud MatihacumWcstmonaslerieiiseui, ad anniim lno De scriptoribus ecclesiaslicis,cap. 38; Aubertus
1237, liiterae uiagislri Joanuis de Coluiuna, cardina- Miraeusad diciuin capui in scholiis suis; Aniouius
lis diaconi, ad Olioboiitim, legatum lioc anno apo- Posseviiius loiuo I Apparatus sacri, fol. 810 ; Saecu-
slolicum in Auglia, Sancli Nicolai in Carcere Tul- Jiiin V Histcriw universitatis Parisiensis, ad aiinuin
liano diaconum cardinale.u, de slatu RoinanaeEc- 1257, fol. 103, el in Catalogo illusiiiuiii academi-
clesiae, a qua Graecisese leeenler divulserant, quae coruui, fol. 692; Guillelmus Cavus in Hisloria tii-
Joauneni de Abbalisvilla cardinalcin hoc anno nior- teraria Scriptoruin ecclesiasticorum,ad aiinuin 1227,
liiuin esse lesianlur ; qiiibus in liueris honorabilein pag. 713, ubi male ipsum anno 1256 inorluiiiii scri-
f.icil M. Joamiis de AbbatisviLa doctoris Paiisien- l,il.

SENTENTIA DIFFINITIVA

IN FORMA PUBLICA

REVERENDISSIMI PATRIS MAGISTRI SACRl PALATII,

Qua diffinilive pronuntiavit librum super Canlica canlicorum fuisse, et esse composituin,
confectum, et edilum a Reverendo Palre Thoma Cislercierise,

Et erronnee.ac perperam per R. P. Paulum Reatinum Minnrilam, el alios litis consoiles


procuratum fuisse el esse, iinprimi, et publicari sul> noirune Scoti, cum inhibitiono
ucsubnomine Scoli imprimatur, vendatur, et usu recipiatur, sed sub solo nomine
Thoui83 Cistercieusis.

In nomine Domini. Amen.


Praesenti pnhlico iiislriinienlo cunclis nl.ique pateat evidenler", el sit nolum quod antio a Nativitate
D. N. JESU CHRISTI inillcsimo sexcentesimo quinquagesimo quinto, indictione octava, die vero decima
quinla Marlii, Sede vacanie fel. rcc. Iiinocentii papae dccimi, Pro Rev. P. Joanne Malgoirez Procuralore
generali Ord. Cislcrcien. principali sive clc. tonira Rev. P. Paiilnin Reatinum Ordin. Miii. Observait.
S. Francisci noniinibus eic. Carolus Emineuliss. D.Cardinalis Vicarii Mandalarius se die lurdecima ejus-
dem coram Sac. Palaiii Aposlolici Magistro eumdeni citasse ad viden. praevia repositione a quocumqtie
decrelo prxjudiciali reiterari omnes, et singulos lerniiuos subsiantiales nulliier, et inculcale tentos in
vim quarumctiiiqiie faculialiim viden. inslaiitem absolvi a censuris ad eUectuin concludendtim, el au-
diendum senlentiani diilinilivam ad p. d. inslanie codem principali sive etc. Idem peiiit, et oblinuit ut
stipra, nec non concludi, prontinciari, et sentcnliari prout in Cedula qiiam prae manibus diclus Reve-
rendissimiis Paler Magisler babens. vidit, legit, ct subscripsil, el deinde iuilii consignavii tenoiis iuferius
regislrandi, super quibus elc. Actuin in Monte Qiiiriuali, el slantiis babiialionis dicii Reverendiss. P.
Magistii, praesenlibns Fr. Anlonio Postcrla' Romano Ord. 1'isv.d.et D. Sebasliano Trifoglio Nepesiuo
teslibus, ad praedicta oinnia, el singula vocatis, habitis specialiier, aique rogalis. Tenor vero supradidae
Ceilulaede qtta supra fuit lacta inenlio, talis esl pioul iufra sequilur, videli.et, CHRISTI nomine invo
cato pro Tribunali sedenles, el soltim Deiim proeoculis habeutes, per hanc nostrain difliiiilivaiii senieu-
iiiii quain de jurisperilorum consilio feriinus in his scriptis in causa, cl causis, quae priino, et in prima
uier R. P. Pauluin Reaiinum Ordinis Minorum Observau. S. Fraucisci, el litis consorles actores cx ima,
t Rev. P. Jo;iiiieni Malgoirez Procuratorein generalem Ordinis Cistercien. reiimcoiiveniuni, tle et super
inipressione, el publicatione Libri inlilulali super Cantica Caiiiicorum sub uoinine Scoli, cl declaralioue
uou fuisse coiiipositiim, cl confcciuiu a Rcv. P. Thoina Ci^kiiieii. rcbusque aliiseic. coram nobis VCISGC
15 THOMyECISTERC. ET JOAN. ALGRINI 10
sunt, et verltintur jnsianli» ad nos etiam per Emineniissimum Cardinalem Juliiim Saccheltum Sig. Ju-
siitiae Praefectum ultimo loco remissam parlibus ex altera; Dicimus, pronunciamiis, decernimus, et dif-
finilive senlelHiamtis supradictum librum super Canlica Canticortim fuisse, el esse composiuim, confe-
ctum, el edilum a diclo q. R. P. Thonia Cislercien. et erronee, ac perperam per d. R. P. Paultim, ei alios
lilis consortes procuratum fuisse et esse, imprimi, et publicari sub nomine Scoli, ac propterea dictuni li-
brum sub dicto nomine Scoti non debuisse, nec poluisse, neque deberi, ac posse publicari, vendi, et
usu recipi, el a.d istum effeclum fuisse, et esse eisdem inhibendum ejusdem libri editionem, venditio-
nem, et respective sub dicto nomine Scoti, et ejus loco fuisse, et esse apponendum, et iiiipriniendiini
noinen-dicik P. TbomaeCistercien. proul inhibemiis, et prohibemiis; molesiationes quoque vexaiiones,
periurbationes, et praelenliones per dictum Palrem Paitlum, el alios illatas, factas, et babiias fuisse, et
esse erroneas, ac de facto facias, et hahitas, ac de, .et super pracmissis eidem P. Paulo, el lilis consor-
tibus perpettmm silcntitiin imponen. fuisse, el esse prout lales diclas aolcstias elc. ileclaramus, peipe
tuumqtie sileinkim eisdem impoiiimus, diclumqiie R. P. Paiiluni, et lilis consortes jtisiis de causis, ani-
iiium noslriim inoveniibus ab expensis absolvimus, quatcuus lamen liuic nostrae senieiiliae acquiescant,
sin miiius condcmnamus. Et ila dicimus elc. IIOIIsolum eic. sed oiiini elc.
Ita pronunciavi Ego Raimundus CAPISUCCUS Ord. Prced. Sac. Apost. Palatii Mag.
Et quia de prwmissis D. Joannes Garzias Valenlinus Cttriw Caus. Eminen-
tissimi, el Iteverendissimi U. Cardinalis Vicarii Notarius rogalus fttit.
Loco f signi. Ideo ego Antonius Franciscits Maria Simius Pisciensis, el Civis Itomanus
Not. pubiicus, et in Archivio Romanw Curiw descriptus Adminislralcr
officii prwdicli D. Jo. Garziw, prwsens senleniite Instrumentum subscri-
psi, et publicavi, meoq. solilo Signo signavi rog. et requisitus, elc.
ROMJE , EX Typographia Rev. Cam. Apostolicw.
MDCLV.
Superiorum petmisnu.

CAJNTICA CANTICORUM

Cum duobus Cotnmentariis plane egregiis, altero venerabilis Palris F. THOMJE Cister-
ciensis monacbi; altero longe reverendi cardinalis M. Joannis HALGRINI ab Abbatis-
vilia.

(Impensiset accurationeJodoci BadiiAscensii,bibliopolaejurati in inclyta ParisiorumAcademia,ad nonasFebr. sub


Pascha, 1521,in-iol.)

EPISTOLA DEDICATORIA.

Jodocus Badius ASCENSIUS, inter pnmos observando Patri D. EDMUNDO Ctarissimw domus Clarwvaltis Ci-
slercien. ordinis antislili prudenlissitno S. D.
Eccos, abba venerande, diu muliorumque efflagilationibusexpetitos prwitocti el perquam religiosi Palris
Thomw, monachi Cistertien$is, in Canlica camicorum Commentarios, reverendw paternilali tuw prins ac
prelo noslro committerentur, visos qui imprimerentur quam dignissimos(nam eorum videndi anno snperiore
cum apud Parrhisios ageres, potestalem fecimus) et nunc demum impressos, eidem mullas ob cattsas ei nun-
cupalos el dicalos. Quarum prima occurril quod ipsorum author non solum isliusoidinis acprofessionis, sed
eliam domus ac cokabitalionis fuisse milii visusest. Prm se ferl enim diligenteinmelliftui doctoris divi Ber-
nardi in divinis Scripturis exercilationem, el lacteam eloquentiam, el in colligendis favis e sacrw Scripiurw
floribits Dwdaleamet plus qnam apinam sedulitatem. Altera quod in lanlo ordine nuttam dotnum norim, e
qua (quod citra minus cognitaritm prwjudicitim dixerimus) plures prodieiint divinw sapienliw itluslratores
et librorumrnon vulgarium excuitores. Tertiaquod cutn nullis allerius cw.nobiiPalribus taula milii itactemts
inlercessil familiariias ac cum venerandis istis Patribus a Vepria, a Cangeyo : per quos non paucos, ttcc
patnitendos'haud prius in Gallia impressos emisimus libros, el qunm hic slutterent, cum clarissimis theolo-
giw prcfessoribus magistro Joattne de Bttrrey, M. Nicolao Boucheralo, el nunc cum proxime ad lauream
vocando, M. Francisco Mauroyo, candidissimis profecio animis. Quuria, aique ea sii, ne longum faciam,
ultima, quod venerabilis liumanitas, comitas, el prudenlia tua artte mihi (wl (qvod tneministi) honestissi-
tnis perspecla officiis,qitam isli professioni dediia. Unde miris taudibus ij.se nulti exiollere soleo ccenobii
istius Palrum et modestiam et prudenliitin. Modesliam qttidem, quodneque wlalis neaue nalalitim in deli-
gendo anlistile ralionetn Itabuerinl, prudenliam vero quod indolis tuw vires ac fruclus vel in flore agnoveriiil.
Boni iiaque consule, prwsidium noslrum dulcissimum, aique Itos Commentarios tnulia laude diynissimos
Itoc nomine laudabiliores existima qttod eos candidissimo nomini tuo nit lale exspeclaitti, ttuncupavi-
mus. Vale.
Ex chalcographia noslra in inclyta Parrhisiorum Acadcmiaad Idits Februarias, anno ad calculum Ro-
manum M.D.XXI.
17 COMMENT.IN CANTICACANTIC — PILEFATIO. 18

THOHLE CISTERCIENSIS

PRiEFATIO
AD PONTIUMCLAROMONTENSEMEPISCOPUM.

Reverendo Patri doniino PONTIO,Dei gralia Cla- A sponsae et sponsi, Dci ct aniinae, Chrisli cl Ecclesiae.
romontensi episcopo, F. TIIOMAS quanluluscunque Primum insliluil Deus in Adam et Eva, dicens:
Cisterciensis monachus, sc lotum iu exsequendis i Proptcr lioc relinquet homo patrem el malrem et
nandaiis ejus impendere. adhaerebituxori su:c»; i secundum, Mariianus agens
Vehementer obstupesco, et ultra quam dici potest de nuptiis Pbilologiae et Mercurii; tertium, Salo-
admirari non desinc, quod tam subliuiis tam par- mon in lioc opere traclans de nuptiis spirilualibus
vum, tam disertus lam imperittim, lam sjiiiilualis sponsi et sponsae. In primo, procreantur liberi ad
' lam
irreiigiosura, ad exprimendam deCunticis can- serviendum Creatori suo; in secundo inslruuntur
ticorum spirilualem dulcedinein non tam blandi- ut cognoscant aliquid de Deo; in lerlio, invitanlur
iuenlis invi/averi/, quam flagello laclo de funiculis ad fruendum ipso. Sed qui ad primum perlinenl,
cliariiatis coegeril. Quis euim credal quod post i serviertini magis crealurae quam Creaiori 6;» et
Origenis mella, Gregorii pigmenta, Bedae odora- qui ad secundum, i cum cognovissenl Deum, non
inenia, beati Rernardi balsama, quorum multiplices sicut Deum glorificaverunt, aul gratias egerunt7.»
non numeranturopes, in ainurca litterae relinquaiur Ideo loco lerlii < thesaurizanl iram in die irae el
saltem gulta spirilualis intelligentiaeposleris cxpri- revelalionis jusli judicii Dei 8. i Proplerea i Pater
nieuda? Iiaque i angusliocmilii sunt undique. Coar- misericordiarum et Deus lotius consolationis * » ut
ctor enim, el e duobus quod eligani ignoro *. » Si lioiniiiem perditum ad regna coelesiia revocarel,
eniin hoc egero, limeo confusionem insullicienliae. cum supernis civibus habiio consilio, hoc babuit
i Si aulem non egero, non eflugiam • foveam ino- consilii ut Filiussuus hac legatione fungerclur. Ad
bedientiae.Me igilur obreverentiam tain excellenlis quem Paier :
personx, exponens hominum ludibrio, aiiendensque B*Fide minister, ail, jtfssorum, nale, meorum,
illud Danielis : i Penransibunl plurimi et multiplex. Vides quod i terra daia est in manus inipii ".»
erit scientia %' cum Rulh Moabilides qttae dicilur Periil sanclus de terra, justus in hominibus non
inspirata, i:i agro Buoz 3, qui dicitur in forlitudine, est. Omnes insidianlur in sanguine. Vir fra-
id esl in Scriplura Christi, qui est Deus fortis, post irem suum venatur in morlem ". Et nunc quid mihi
Origenem et alios praelaios messores, spicas, id est esl, dicit Dominus : quia ablatus esl populus meus
sententias palea litierae involutas satago colligere. gralis ". Nosti quia fratres tui pascunl oves, sci-
Verum singulos versiculos ab integumenlo paleaeab- licet in Sichimis. Veni, miltam te ad eos ut vidcas
solvo.brevi sive compendiosaexposilione.Deindeeno- si cuncta prospere agantur erga eos. Quo respon-
datam senlenliam, muliiformidisponensdislinclione; C dente : Praestosum ", adjecit Pater: Est ibi virgo
postmodum qtiasi apis argumenlosa percurrens flos- dccora nimis David de semine regis, quaemihi grata
culos Scriplurarum, quae cxposita sunt et distincta, seniper exslitil et merilo castilalis ac nostrae pro-
eorum roboro attestatione. Quaecum fuerit nostne fessione virlutis. Fiat libi sponsa < ad procreandos
Noemi, quae dicitur pulchra, praesenlala, gfilicet novos filios, quos in novam mTliinutriat gratiae-
desiderio lanli patris, elsi non siiflicianl ejus ani- mater infanliam u. > llanc enim tibi
mam satiaro, defectuni lamen scribentis poteruni Connubiojungam stabili propriamque dicabo '".
excusare : animam, inquam, pulehram quae tam Yeruintamen c misericordia el veritas praccedenl
speciosa forma esl et suavis in deliciis sponsi, ut faciem tuain18,»charitascomitabitur gressustuos.fa-
conGdenlerclamet: «Osculelurme osculo oris sui*. cieienim.misericwrdia eamsinemacula, veritas sine
De tribus epitltalamiis. ruga, charilas sine durilia; sine macula impurilatis.
Tria suut epilhalamia : primum hisloricum, se- sine ruga duplicilaiis, sine durilia obstinationis.
cundum philosophicum, lerlittm tbeologicum. Pri- Veritas instruit ad fidem, misericordia erigcl ad
muin agit de legitima copula maris etfeminae; se- spem, charilas ad dilectionem. Tunc rex ut prope-
cundum exprimitconjunclionem trivialis eloquentiae rarent illis praccepit. At illae haud secus ac, jussae
et quadrivialis sapientice; tertium conjunclioiiem currunt velocius aura.
1Philipp. 1; Dan. 13. 8. » »an. 12. a Rulh 2. ' ' Cant. 1. «Gen.2. 8 Rom. 1. ' Ibid. » Rem. 2.
MlCor. 1. •* Ovid. Met. lib. n. » Job 9. " Mich. 7. » isa. 52. 13Gen. 37. » Olfic. iii Sabb.
sanct. " S\rg. Aineid. lib. i, v. 63. '6 Psal. 88.
19 THOMA: CISTERC. ET JOAN. ALGRINl 20
. Ventumeral ad porlas.liincVeritasiitsempergau- A Deus et laudabilis nimis in civitale Dei noslri iu
dens verborum nuditate clamavit: < Eccc ego slo ad monle sancto ejus »». » Audi divitias ejus : Ipsum
ostium et pulso ". > Al misericor.iia ul compatiens Paler consliiuil haeredeiiiuiiivcrsoriim »'. Audi Sa-
verecundiae virginali, modeslius adjunxit : < Siquis pieniiam : <Per qtiein fecil et saecula". > Pulcher
aperuerit mihi intrabo ad illuiii, et ccenabo cuin est < cum sil splendor gloii;e et ligura subslanliac
illo .et ipse mecum ls. > Tunc Virgo venit arcanis ejus *». > Poiens est: < porlans omnia verbo viilu-
pudibunda teneliris progredicns: facili paiuerunl lis ejns 3°. > Audi quod operelur : < Purgationem
cardine valvae. Ohslnpiiil primo aspei l<ipnUherrima peccatorum faciens ". > Audi celsiludinem : < Sedet
Virgo. Al illae saluiavertinl eain verbis pacilicis in ad dexleram niajeslalis in excelsis ". > Audi ista
bono. Tunc verilas nemiiiem palpans ai!: <Domimis plenius : Dives e^t cni < omnia subjecil Paler sub
nianircsie veniet, Dominus nosier non silebit. Iguis pedibus ejus oves el bovcs universas insuper ct
in conspcctu ejns exardescel et in circuitu ejus pecora campi 33.»Sapicns esl quia in eo isunl om-
tempeslas valida"» Ai, illa asperitate horum lerrita neslliesaiirisapientiae etscieniiaeabscondiii".» Pul
verborum, responilit: cherest, quia <speciostis >sponsus < funna praeflliis
«... Pacem affertis an arma * liominum ", > cujiis pulchriliidinein sul el luna mi-
El vos qtti tandem, quibusadvenistis ab orii **. " rantur. < Inqucin desidcrant angeli prospicere '*.»
Tunc misericOrdia quadani screnitale modesta verba <Candor eniin est iucis aeternae".» Polensesl quit
tempeians.placido sic oreprofalur : < Audi, filia, el icjus polcslas potesias est quae non auferetur, ct
vide ei inclina aurent luam et obliviscere pntrem
regnum ejus quod non corrumpelur 3S. » Boiiiiin
tiiiim et domum patris ttii el concupiscet rex deco-
operatur quia per eum < caeci videnl, claudi ambu-
reni luum »*. > Non vocaberis ulira derelicla, et lant,
leprosi muiidantur, surdi audiunt, morlui ic-
lerra ttta non vocabi ur desolata, quia complacuit
surgunl, pauperes evangelizanttir 3». >Excclstis est
Doniino iu le. Ilabilabil enim juvenis cum virgine, <
quem adoianl duminaiiones, tremunl poteslales
et gaudehit sponsus super sponsam et gaudebit su- ". > Talis esl rex noster: < Ego sum veritas ". >
per le Deus tutis *».Nos incolae hujus mundi non Ilic est inisericordia. Pacificac veuimus. Nam rcx
SUIIIHS,sed advenae; nec sic veniinus in orbSm ter- noslcr csl pax noslra < qui fecil ulraque unuin °. >
rarum. ul in eo libeat consislere, sed pertransire. Hic est fraus, iu ccelis esl pax. Nam pacem smnma,
< Properamus enim ad metam unain omnes, cott-
tenenl, minhnas discordia reru.m lurbal, sed pax
versatio uoslra in coelis est ". > iJnuiii Salvatorem eril in lerra noslra, cum venerii. Nain < Gloria in
exspectas. Ilic locus esl, qtiem si verbis audacia C excelsis Deo et in lerra pax hoininibus bonaj vo-
iletur, liaml equidem tiineam uiagni dixisse palalia lunlatis *s. » Ciim eo veniei charitas, cx qua per
rcgis. Ibi rcgia lulvis emical aula slolis. Ibi intcrcissionein nostram percipies gratiam. Rex vcro
...... Vellere prwvitts albo •ipse dabit gloriam. Quia eiiim < miscricordiani el
Virginus Agnus ovis, grexque omnis candidus inlrat. veritatem diiigil Deus, graliam et gloriam dabit
Militibus sua portu patet; qui milttat intrat,
Inde: Pouiinus "• »
Jam nova progenies cwto demitlitur allo. Hinc ut virgitteo ftterat perfusa pudore,
liac duce si qua maneiit sceleris vesligia nostri Ftava vetecundus tinxerat ora rubor,
Irrita perpetua solvenl furmidine pwnas **.
El illa sic ail: et subjecn : <A Doinino faclum est istud, etest mi-
Haud equidem lanlo me dignor honore *", rabile in oculis noslris".»—< Ecce ancilia Domiiii;
tanien hsec de ore veritalis audire desidero, Tunc fial niihi secundum verbum luum ".> Veniat igitur
veritas : Quid quaerisaudire ? Nescis qtiia < magnus rex nosler et <osculclur osculo oiis sui ". »

JOANNIS HALGRINI

AB ABBATISVILLA

Decani Ambiatiensis et canloris AbbatisviLlaB, cardinalis Snbinensis,

AD LAUDEM VIRGINIS MARI.E COMM£NTARI(BUM IN CANTICA, CANTICORUM

PROCEMIUM.

Ad honorem matris et Filii Canlica canticorum D anxilium malris, et beneficiumFilii supplicilerpeto,


Dxpositurus, cgo sensu pauper et inodicus imploro ut qui Vcrbum aeteriium geiiuit in lempore, in
" Apoc. 3. 18 Ibid. "S Psal. 49. " Virg. JEneid. »l Psnl. 44. " Isa. 62. " Philipp. 3.
" Virg. Ed. iv, 7. 13 14. » Ibid. " Psal. 47. »' llebr. 1. " Ibtd. " lbid. " lbid. " Ibid.
,aibid "Psal.8. "Coloss. 2. «Ps.il.44. "lPelr. 1. »' Sap, 7. «Dan. 7. " 3BMallb. II. "Prae-
iai. n.iss. " Joau. li. " Ephes 2. " Luc. 2. k'Psal. 85. " Psal. 117. Luc. 1. "Canl. 1.
21 COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. I. 22
Verbi laudibus vcrbum impetret: el Verbnm Patris A Hiceniniapplaudil malerFilio. Hic Filiusjucundalur
liuinanatuui in Virgine, iu malris praeconiis sng- in malre. Hic matris privilegia dcscribil Filius. Ilic
gerat verbum. Igitur cuin caniicum dicalur nieniis excclleiitiam Filii describit ctmater. Loquuntur au«
exsultatio, cauticiun isuid pro excelleutia persona- tem in boccanticoquatuorpersoiiae, videlicet maler,
ruin ad se invicem exsuliauiium in eodem Canlicum etFilius, et angeli, qui Filio assislunt ut Domino,
canlicorum merito nomina ur. Coniinet enim hoc et adulesceniulae,quaetanqtiam suaedominaeailsistunt
ranticum matrisct Filii, beatae scifcet Virginis, et Virgini, sicul sequcns Scripturae series declarabil.
Doinni Jesu Christi applausuiiijuciinduin el miiiuum.

REVERENDI PATRIS THOMJE

CISTERCIENSIS MONACIH

IIY CANTICA CANTICORIM


*
ERUDITISSIMI COMMENTARII.

LIBER PRIMUS.

fl CAPUT PRIMUM. B lerlium bonum; quartum melius. Quia vero pri-


mum cst impudicum, secundum iniquum, lerlium
Osculetur me osculo oris sui.
cognatum, tpiarlum religiosum : islud quarlum
[THOHIS.]Haecvox Synagogoe esl, quoe Chri- prae coeteris elcgilanima sancta. Primum enim sper-
stum in mundiim veiiturum didicerat -ab an- nil; secundum refugit; teriium praeleril; quarlum
gelis, audierata propheiis. Ilaque ejus iuflam- concupiscit. Unile clamal: Osculetur me osculoorii
maia desiderio , clamal : Osculetur me osculo sui. Tria in osculo notantiir : Qsculantium labia se
oris sui, hoc est ad erudiendum et sajvan- consocianl, inleriores anhelitus conspiranl, corpora
dtim me : non jam angelos, non patriarciias, non sibi appropinqiiant. In primo conjunctio.nalurariim;
tnittai prophetas; sed ipse qui venlurus est veniat in secundo unio spiriluum ; in lerlio coinpanicipa-
in propria persona. Osculum ejus csl proprii oris tio (il passionum. Nalu.rariun, scilicel liominis et
eruditio. Veniat igilur el erudiat me proprio orft. Verbi; spiriluum , divini el bumani; passionum,
Sed el mei oris lactum suscipial patienter, id esl Christi et Christiani. De primo : < Verbum caro
me de via salutis interroganlem audire non sper- factumestsi;> desecundo : <Qui adhaeret Deo, imus
nal. lloc adimplelum crcdimus desideriiini, quando spiritus esl cum eo «; > de leitio : < Si complan-
sedens in monie docebal discipulos suos, dicens. C lati facti suinus similiiudine morlis illius, simul et
i Beali paupercs spiritu, quoniam ipsorunt cst rc- resurrecliojiiseriiniis6?.i-r-<Si enimcoinpaliuiur, et
gmim cceloriini48, >elc. Ibi osculumdedit, quiaapc- conregnabimus "K > Ilem moraliler iabia suiil in-
riens os suum, gaudium regni cceleslis apostolis slrumenlum serinonuni; ideo designatur in eorum
promisit suis. Esl aulem osculum quadruplex : conjilnctioiie nititua vicissiludo fralernarum ora-
oseiilum carnis, oscultim daemonis, oscnluni hoini- tionum. In conspiralione anhclilus, unanimilas vo-
nis et osculum dilecti. De primo suscipitur asculum Iunlatum. In conjunctione corporum, supportaiio
Iiixuriosum, de secundo vencnostim; de terlio do- onerum. De primo, Jacobns aposiolus : < Oraie
niesiicum; de quarto sanctum. De primo dicilur pro invicem ut salvemini ";> desecundoin Actibns
in Proverbiis de muliere falua : Appielieiniit juvc- apostolorum : < Multiludinis credeniium erat cor
i:em el deosculata est eum *9. Secuiiduiii detiil unum el anima una "9. » Item : Unus spirittis, et
/oab Amasae; qiiando appiehendens mentum ejus < una fides 60> eral in eis. De lerlio : < ALter alle-
osculatus est eum, dicens : iSalve, frqter, el occi- rins onefa portate; et sic adiinplebitis legeni
diteum w,> et Judas dedil Chrislo, dicens : < Avc, Chrisli *'.» Dehis tribusail Aposlolus : <DeusPa-
rabbi, el tradiditeum ".tTerliuin dedillsaac Jacob p. ler dcl vobis idipsum sapere in aUeriitrum ut iina
iilio suo, dicens : i Da mihi osculum, fili mi "J. > nimes uno ore gloriflcetis Deum el Pairem Doiuini
De i|iiaiK)Aposlolus": < Salutale invicem in.asculo noslri Jesu Chrisii •*. » Idipsum sapiunt in alieru-
sancto *3. > Primum est malum, secundtiin pcjus, truin, qui alienas passiones in corde compaiiendo
"Jlallh. 5. l» Prov. 7. " II Reg 20. " Mallh. 26. " Geu. 27, " Rom. 16. " Joan. 1. •* I
Cor. *. " Rom. 6. " II Tim. 2, " Jac. 5. " Act. 4. «° Ephes, 4. 61 Galat. 6. " 1 Cor. 13.
23 THOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 2i
et corpore patiendo, alienosdolores suos cum eis A Tiicas pelliceas induens ; terlius, animalum corptis
dolendo faciunt. Esl aulem in hac osculalione de- siimens. Primus celsiiudinem divinam indiguaius
. siderata, Verbum osculans, est caro osciilalum, est est; secundus obedienliam dedignatus est; lertius
homo Deus osculum. Ilem, est osciihim ad pedes, de vlrgine nasci dignalus est. Pritnus pro juslili.i
pro peccatorum remissione; osculttm ad mantis, dedit iniquiialem, seciindus pro gloria accepit in-
pro gratiarum actione; osculiim ad os, pro dile- feliciialem; tertius procedens homo sine semine
clione. In primo, primordia noslrae conversalionis largilus est nobis suam Deilalem. Primum ergo
dedicanlur ; secundiim, prolicienlibus indulgelur; merilo dicitur exsecrabile; quia illud fecit insidia-
leriium sola raiionis perfeclio experitur. Item, pri- tor generis humani serpcnlis formani assumens, qui
mum est in confessione, secunduin in devotione, cclsiludinem divinam indignatus, dedit pro jusiitia
tertitim in conlemplatione. Item, Paler osculans, iniqtiiialem. De quo Paulus : < Ego aulein carnalis
Filius osculalus, osculum, Spirilus sancius. Istud SIIIII,vaenundalus sub peccato63.> Et Isaias: iGratis
tcrtium osculum sapit suavius, gusutur rarius, in- vaenundaliestis et absque argenlo redimemiui 6V.>
lelligitur diflicilius. Non quaerit suavium quod est ln eo convenerunt diabolus, Eva, Adam. Dicitom-
imptidicarum inulierum; non basium, quod est nis emplor : <Malum est, nialuiii est6*.>Adam vero
conjugatorum; scd osculum, quod esl amicorum, ct Eva dixerunl : Bonuin est, bonum est 66.Diabo-
m osciilettir sponsus spousam, Chrisius Ecclesiam, lus dixil : < Unuin sit inarsupium omnium no-
Detis animam. Sponsi labia, sunl misericordia ct slrum 67.>Diabolusin eo posuit,primo, blandimenta
veriias. Labia sponsi,timor et amor. Eain vero quse adulalionis; secitndo, acumen subtiiis lenialionis ;
petit osculiim, necesse est tria habere, scilicetpoe- tertio, deceptionem falsse proinissionis; quario,
niientiam, puriiatcm, spirilualem fervorem. Iloruin grave pondus permansurae iniquilatis. Unde Eze-
primum indiilgeutiam, secundum illiiminalionem, chiel (cap. xxvu) :< Carihaginieiises negocialores lui
teriium virtiiluin aiigmentum conquirii. Debet enim impleverunt nundiuas tuas, argenlo, ferro, sianno,
esse pceniteiiiia, qua de malis piaeierilis crubescal. plunibo. > Primum accipitur in candore et sonori-
Purilas, qua per bonam conscieniiaui conspeclui laieargenti; secundiun in acumine ferri, lertium
Crealoris cuin flducia mundam se reproesentel. Spi- in nitore slanni, qtiarium iu gravcdine plumbi. lta-
riiualis fervor, quo ad sublimiora virttilum studia que, in hoc marsupio ponU diabolus suggesiionem,
se semper accendat. ln hoc fervore consideranda Eva deleclationem, Adam consensum, omnes pari-
suut amor et desiderium : amor , quo bona quae ler peccaiuni. Itaque in primo connnercio, emunt
Deus ei conlulit ardenter diligat; dcsiderium, per denies serpentinos, in secundo, spinas el trilwlos,
Q
quod ad ea quae nondum apprehcndil alacriter cur- in terlio, Deum et angelos. Audi denles serpenlinos:
ral. Hicpossumus tria oscula considerare : recon- < Mulier conteret captil tuum, et lu insidiaberis
ciliatorium, remuneralorium, conlcinplatorium. calcaneo ejus 68. >Audi secuiidum : <Cum operatus
Piiuium ad pedes; secundum ad nianus; lerlium lueris terram, non dabit fructus suos; sed spinas
ad os sumiiur. ln primo accipiiur lemissio pecca- et tribulos germinabit libi •'; > de lerlio : < Ve-
torum; in secundo munus viilutum; in lertio co- niie, emiie absque argento el absque ulla cotn-
gnilio secreiorum. nnitatione vinuni et lac 70.> Vinuin est Chrisli
liem, est osculum doctrinae, est naturae, est gra- diviniias, Iac vero ejus liuuianiias : nain lac de
liae. In primo, pcr praedicalores suam nobis insi- carne nascilur.
nuat Detis dileclionem ; in secnndo, boni naluralis Secundum commercium fuil miserabile ; in quo
clariiale nos illustrat; in tcriio, graliau specialis propagalor generis humaiii tunicas pelliceas iu-
nos charismailbus exallat. Itaque habemus de pri- dttit; quia obedieiiliam dedignalus esl, et accepit
mo cbaritatem; de seciindo clarilalem; de tertio pro gloria infelicilatem. Quippe < homo, cum in
graliam multiformem. Iiem, in hoc saeculomirabilc honore csset, non inlellexit; comparatus est ju-
quaerebal sponsa «ommerciuin, scilicet ut veiriret D menlis insipientibus, et similis faclus est illis 71. >
divinilas, cui nostra jungercliir humanitas. Inde In hocscilicel commercio :< Commiitaverunl enim
canit Ecclesia. «0 admirabile commercium! > gloriam suam in similitudinem vituli comedeniis
Creator generis biiinani, animatiim corpus sumens fjnum '*. >—<Dederunl enim preliosa quaequepro
de virgine nasci dignatus est, et procedens homo cibo ad refocillandam animam '*'. >Manibtiseiiiin
sine semine, largitus est nobis suam Deilatem. > et pedibus arcessertuit sibi moriem. In hoc eniin
Commercium dicitur a com el mercor. Triplex est emerunl sibi spinas et tribulos : tribulos, id esl len-
commercium. Priinum fuit exsecrabile; secundum taliones, qnae corpus aflligant exterius; spinas quae
miserabile, lerlium admirabile. Primiim fecit insi- profundius penelrant, id esl spiriluaies suggesiio-
dialor generis hiimani; secundum propagaior gc- nes, quaepungant interius. In primo igitur coinmer-
neris biiiiiani; teilinm Crealor generis humani. cio, homo qui dcscendebatab Jerusalem in Jericho,
Primiis, figuram serpeniis assumens; secundus, tu- spolialur, in secund»-, vulneralur, in terlio, vulnus
63 Rom. 14. " lsa. 42. 6S Prov. 20. 6SGcn. 3. 67 Prov. I. S8Gcn. 5. " Ibid. " Isa. 55.
" Psal. 48. 7« Psal. 109. 7!' Thrcn. 1.
25 COMMENT.IN CANTICA CANTIC—LIB. I. 26
vino et oleo perfundilur ". Spoliaiur bonis gratui- A ., expediat; secundum, ut diaboli versutias impedial;
lis; vulneraliir in naliirnlibus donis; perfundiliir tertium, ut stola jiicunditaiis hominem insigniat.
oleo spiritus, el vino Dominici sanguinis. De primo : < Peccala nostra ipse perlulil, < scilicet
Tertium commerciimi fuit admirabile; qttia <Crea- tin corpore suo super lignum 89;»de secundo : <Con-
tor generis huinani animatttm corpus sumens de Vir- iribulasli capila dracoiitimiii aquis.» — <Confregisti
giue nasci dignalus est, el procedens homo sine se- capita draconis 90; >de terlio : < Cito proferte sto-
mine largitus est nobis suam Deilalem 7a*.> Divina lam primam ,l. > llem : < Exuentes velerem homi-
cnim sapientia incarnala fuil illa fortis mulier, quae nem euin actibus suis, induile novum, ut in novi-
< considerav.it agrum et emit illum : de fruclu ina- lale vilae ambuletis '*, > Ecce benignitas. Scqui-
nuum suarum planlavit vineam '*. > Ager est mun- lur humilitas; quia de Virgine nasci dignalus est;
dus; vinea est Ecclcsia. Ergo < empti estis pretio de coelo in Nazarcth desccndit, in Belhlehem uasci
inagno. Glorificale et portate Deuin in corpore voluit, in Jerusalem mori sustiuuil. Hic descensus,
vcstro '*. > Ecee ait : < Venio cito, et inerces mca mediante Virgine, factus est. Ipsa enim < facla cst
mecum est ' 6; procul et de ultimis flnibus prelittm quasi navis insliloris, de longe porlans panem
«jus ". > Ergo ut salureniini ad hoc commercium suum 93, >quia virginali navigio venitdeNazaretli in
properate, emile et comedile. Sed dicunt multi : B Beihlehem, quaedicitur doinus panis. Ipse enini est
< Dives sum, el nullius indigeo 7S.>Sed aspice, ho- < panis vivus qui de ccelo descendil9*. > Sunl aulem
mo, quia < es miser et miserabilis: > miser in le, tres panes 2 Primuspanishordeaceus, secundussub-
miserabilis iniuentibus te. Es enim < pauper et cinericius, tertius siniilagineus. Primus converten-
midus et caecus ". > Pauper, quia non habes tium, secundus forlilcr militantium, terliusin cceie-
thesaurum in ccelis; nudus, carens vesle virtuiis; slibusdelectanlium. Primusaliqitid habelasperilalis,
capcus, non intelligens mysterium Incarnationis. secundusmulluin bumilitatis, lerliusplurimum sua-
Ergo in hoc commercio eme aiirum divinitaiis, vilatis. Primus piingit aculeis pcenilenliae, secundus
vesiem virlulis, collyrium, scilicel fidem Incarna- cinerem habel dcjeclionis propriae, lertius cando-
lionis. Aurum autein ignitum el probalum et pu- rem puritatis innocentise. Primo pavit Chrislus
ruin; atirum divinilate igiiilum,chariiale prohalum, quinque inillia liominuin "; secundum halitiil Elias
passione purum, sine peccali pollutione. Deprimo: in solalium 96; terlius de mensa propositionis cede-
< Caput ejus aurum optimum 80; > de secundo : bat in usum sacerdotum 97. Ipse enim Christiis
< Deus noster ignis consumens est 81; > de lenio : fuit maima in deserto 98,panis de coelo in liorlo ilo-
< Corpus meum dedi percutieniibus, et genas measi rido, panis angelorum in regno. De his tribus Da-
r
velleniibus, faciemmeam non aveiti ab increpanti- vid : iPltiit illis manna admanducandum, et pancin
bus, el conspuemibus in me "*; > de quarlo: < Qui cceli dedit eis : panem angelorum manducavil
peccaium non fecit, nec inventiis esl dolus in ore liomo ". >
ejus *3; > de vestibus : < Odor vcstinientortim Item tres sunt panes. Primus subcinericius , se-
tiiorum sicut odorihuris 8i; > de collyrio : < Oleum> cundus reversalus, tertius nec suhcinericius, nec
efTusiimnomen ttium *».» Igitur eniamus aurmn adI reversalus. Primus, cst Deus homo; secundus, cst
rediinendiim, vestem ad dccoraudum, collyriiim ad honio Deus; lertius, Deus, Deus meus. Primus anie
illutniiiaudum. Hoc aurum < redemit Israel cx om- resurrectionem ; secundus in resurreciione; lerliiis
nihus iiiiquiiatihus suis 8C.> Vestis ornat ul sit <reformabiicorpus hniiiiliialis noslrae configuraluiii
< omnis gloria ejus filiaeregis ab intus in limbriis corpori claritatis suae100.>Prinius esl cibus corporis
aureis 87.> Collyrium illitminal; quia'per illud et animae in peregrinatione; secundus est cibus
< vidil Iucem magnam populus gentiiun qui ambu- animae in exspectaiione; tertius est cibus delica-
labat in lenebris "*. torum, in u+vinitalis admiralione. Depriino : < Panis
Ecce admirabile commercium. Audi tria quae: quem ego dabo, caro inea est '; > de secundo :
scqtiunttir. Animatiim eorpus stimeus, eic. In priino D « Ego sum panis vivus qui de ccelo descendi *; »
apparuit beuigniias; in secundo oslensa est humi- de tertio : < Panein angelorum mauducavii ho-
litas; in terlio largitas Salvatoris. Primo a diabolo mo 3. > Ut inveniamus hiinc pauem, transeamus
nos liberavii; sccundo nossibi conformavit; tertio usque Bethlehem, quae dicilur domus panis. Eamiis,
nos suo regno ditavil. Audi primum : Aiiimalum transeamus, perlranseamus. Priinum, ut quaera-
corpus sumens figuram serpeniis consunipsit, pe- lnus; secundum, ulvideamus; lertiuin, utinvenia-
rizomala dissuit, lunicam pelliceam nos exuit. I. miis. De primo : < Ite et inquiriie diligenler de
primo, noslram induit miseriam; in secundo, dia puero *; > de secundo : < Transeamus usque Beth
bnli deliililavit fallaciam; in tcrlio, hominem leliem et videamus hoc Verbum quod factum esl ";>
reparavit ad gloriam. Primtim, ul nos a pezcaiis de lertio : < Cum perlransissem, inveni quem diligit
73 Luc. 10. 73' Oflic. Eccles. '* Prov. 51. '»1 Cor. 6. 76 Apoc. 22. 77 Prov. 51.
78 Apoc. 5. '» lbid. 80 Cant. S. 8l llebr. 12. " Isa. 50. 83 I Pelr. 2. 8*Cant. 4. " Cant.
1. " Psal. 129. 87 Psal. 44. 8a Isa. 9. "3 Pelr. 2. RS*Psal. 75 •• lbid. 91Luc. 15. " Rom. 6.
"Prev. 31. "Joan. 6. " Ibid. 96 III Reg. 19. 97 Exod. 25. " Joan. 6. 89Psal. 77, 10° Philipp.
S. ' Joan. 6. ! lbid. * Psal. 77. 4 Maltb. 2. » Luc. 2.
27 THOM.E CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 28
antnia mea ". > Audiamus ergo Verbnm quod prola- A , misit angelus, dicens : < Spirilus sanctus superve-
lum esl: < Videamus Veibiiin quod factum est'. > niel in le '•, > ac si diceret: Desuper a Palre lumi-
Diligamus Verbum quod caro factum esl *. Primum iium in te veniet Spiriitis sanclus, ut, sicut fn in
ab angelo, secundum in praesepio, lerlium in Virgi- osculo, suum ad te Spiiiium spirabit Paler. Dicit
nis uiero. De priino : < Verba mea auribus percipe, ergo beata Virgo : Osculetur me Deus Pater osculo
Dnmine '; > desccundo : <Videamus hoc verbum oris sui, id est in osculo Filii sui osculanlis liuma-
quod factuin est "; » de tertio: < Verbum caro nam naluram : in quo osculo liabelur dulcis unio
f.ictum est ". Primum, esl angelicae vocis jucuu- et delectahilis conjtinciio duarum natiiraruin iti
ditas; secundum, Christi naliviias; lerlimn, incar- Clirisio. Signuin dileclionis ad hominem Dei, pax
nala Divintas. Audiamus oraciilum; videamus mi- quoque el reconciliatio Dei et hominis. El, sicut iu
rai IIIIIIII; ci.riamus ad spectaculuin. Oraculum pro- hac pelilione sua beata Virgo cuin osculo Patrisad
iiiiraculiiin seipsam conjunxil osculum Filii ad humanam na-
pliciariim, angelorum, speclactilum pa- luram; sic angelus- cum"dixissel ad
storuni. Pritiium no*scertificavii; secundum laeiifi- < Virginem :
Spiriius sanctus siipcrveniet in le ", > iu quo
catit; leriiiini uos heatificabil. Quid ergo, liomo, cs verbo Patris ad
Virginem osculum dcsignavit, et
de
sollicitus regali aedificio,ciini Deus luiis jaceat in iB cim hocosculo connecleret osculum Filii ad liunia-
piaesepio, el non sil ei locus in diversorio '*? Quid nani iiaturam, staiim suhjunxil : < Et virtus Altis-
ii gitas i!e vestinienlo? Ecce Cbristus involulus est simi obumbrabit libi
",> ac si diccret : Tibi, id est
vili paiiniciilo '*. Quid laboras de clieniium colle- ad boiiorem luum, ul te matris Deihonoret nomiiie.
gio? Salvalor liius jacel cum hove et asino. Quid Virlus allissimi Dei Patris, scilicet Filius qui virlus
anxiaris de dominioT Rex gloriae Joseph et Mariae Dei Palris. dicilur el brachium :
ipse, inquam,
obedit imperio. Ecce audisli humilitatem; audi
obumbrabil, id est uiiibraculiim faciel. Nam de
largitatem : < Procedens homo sine seinine largitus carne Virginis carnem assumendo, divinae naturae
cst uohis suam Deilalem '*. > Ex hacenim nativilale fecit umbracnlum, el sub umbra carnis, splendorem
tiabunlur nobis pro stcrqiiilinio lilia, pro sacco pur- Divinilalis obiexii.
pnra, pro confusione gloria. Pro sterqiiilinio car- Qttia meliora sunl ubera tua tiino»
ualis foeditatis, lilia jucundae in aelernum ptiriiatis; [TIIOBAS.] Acsi tliceret: Ideo in luo advenlu luis
pro sacco corruplihilis corporis, purpura iminona- oculis recreari cupio, quia incomparabililer exce-
lilatis; prn coufusione mundanae calamitaiis, gloria dunl onmia doua quae per luos praecones misisii.
divinx- conleuiplaiionis. Ul videamus eiun regnan- Vinuin hic :iC(ipitur fervor scicntiae
legalis. Ubcra
tem CUIIIPalre et Spiritu sanclo sine fine. Amen. L vero rudimenta evangclic;c fidei. Unde Paulus :
Osculetnrme osculoorit sui. < Lac polum dedi vobis non escam ". > Meliora
[CARDINALIS (12).J In principio igilur hiijtis canlici sunt igiiur ubera tua vino, quia rudimenla Novi Te-
inaler loquens iulroducilur, petens Spiriius sancti stainenli quoscunque ex aqua et Spiritu regeiieranl,
graiiam, el conjiinctioneni divina- naturae ad htima- iuox vilae coelestis inlroitu reddunl aplos, quod lex
nani, diceus : Osculelur me osculo oris sui. Tacet non polerat : < Nibil eiiim ad perfectum adduxit
aiilem suppnsiliim verhi sive nomiuaiivum, tan- lex ". > Habcl et dileclus vinum, scilicet perfe-
qiiam ceriuni el impressum ineiili suae; et siibin- ctionein doclrinae, longe nielius vino legis De quo
lelligilur Deus Paler. Os aulem Palris dicilur Fi- scquitur longe post: < Bibi vimini meum cum lacie
lius, quia, sicut ipse Pairis dicilur brachiuin, proi meo ". > Spunsus duo habel ubera, et sponsa dtio.
eo qliodper eiim ctinclaoperaliir Paler, ita etiam os Priinum sponsi est longaiiimiias, quae lac haliet,
cjiis dicitur, quia per ipsum nobis loquiiur Paler, et scilicet peccaloris exspectalionem , ul in Paulo :
per ipsum spiral illiun sonuin, de quo scriptum est: < An divitias bouilatis el paiieniiat ejus et longa-
<Factus est repente de coelosonus ls-16.>Sicut dicil nimitalis conlemnis? ** > Secundum est clemeniia,
Gregorius supcr illuin locum Job : < Audiet cor• D et habet lac, scilicel receptionein pceiiitentis vel
meiim audilionem, in lerrore vocisejus, el sonum facilitalcm reniiliendi, ut in propbela : < Derelin-
deore illius procedenlcin ". > Verum inosciilatione qual impius viam suam : cl vir iuiquus cogitaiiones
noiantur pluriina. Nam persona quxosculaliiraliam, suas". >
spiritum suum spirat ad illam , el in hoc intellectui Ilabet et spnnsa duo ubera. Primum congraiula-
accipiiur hoc verbiim : Osculetur. Habetur quoque: tiouis, el fundil lac exbortalionis ; sOcuniliiiticom-
in osculo dulcis el delectabiiis deorum conjunclio. passionis, et habet lac consolalionis. Scil cnim
iSignum quoque dileciionis, reconcilialiouis el pacis; < gaudcre cum gaudenlibus et flere cum fleiiti-
et haeconinia osculo coiinotaniur. Dieil ergo beatai bus ". >
Virgo : Osculetur me Deus Paier, suuiii ad me spi- Habct et sponsus duo ubera, qnae sunt miseri-
rando Spirilum, quam peiitionem iniplendam pro- cordia et verilas : misericordia ad indulgenduni,
• Cant. 5. 'Luc. 2. » Joan. 1. ' Psal. 6. " Luc. 2. " Joan. 1. " Luc. 2. " Ibid. "-Cani.
" Hebr.
Eccl. in Vesp. Aniuinl. »-" Act. 2. " J)b.'• 37. " Luc. 1. " Ibid. "lbid. " I Gor. 5-
7. •» Cant. 5. " Roin. 2. *• Isai, 55. Rom. 12.
(2) Id est Joanncs Algrinus.
29 COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. I. * 30
veritasad inslruendum. Esl autem Iriplex Dci mi- A sinistro uberi sponsii Veritas igilur confessionis
sericordia : Prima speciosa, secunda spatiosa, lerlia obviat primae misericordiae Dei, scilicet speciosae.
pretiosa. Spcciosa purifical a vitiis animarum el In verilate enim confessionis, peccatornm haheiur
corporum; spatiosa, locupletal divitiis spiriiualium remissio, quod est primae misericordiae. Verilas
charisiuaium; preiiosa accumulat deliciis coelestiuni igitur Dei, qua> secunda esl, obviat spaliosae mise-
lieaiiiiidiiiuin. Primaest speciosa; quiafacii.inim.im ricordiae; quia super fldem veram sedificanlur cha-
speciosam, ut sil omnis «loria ejus, scilicel. filiae rismala spirilalia, quse sunl secundae inisericordiae.
regis ab inius "; secunda spatiosa, quia < a summn Terlia veriias quae esl oinnia veraciter propier
ccelo egressio ejus ". > Terlia preiiosa, quia < pro- Deum facere, obvial lerliae misericordiae, scilicct
cul et de ulliniis finibus preiium ejus ". > Prima preiiosae. Quia qui facit opera propier Deum , pre-
est speciosa, quia facil animam candidiorem nive, tiosuui recipit pnemium. Item, tres veritates Dei,
liiliiliorein laele , rubicundiorem ebore antiquo, Iribus misericordiis huinanis obviant. Prima eniin
sapphiro piilcliriorem '•; secunda spatiosa, quia veriias Dei est in carnis assumplione. Haec obviat
< aliingit a finibus usque ad finem forliler ai; > primae misericordiae liuiiiaiiae, quae csl ignoscere
tcrtiapreiiosa, qtiae nos inlroducet tin haeredilalem _. inimico el pro eo orare Ad hoc enim Chrisius ve-
incornipiibilein, et inconlamiuaiain, et immarces- ram carnem assumpsit, ut misericordiler peccaia
cibilem3'.» Deprima :propheta : < Speciosa esl mi- remilteret, et pro iuimicis orarel. Secunda verilas
sericordia in tempore tribulaiioiiis, el quasi nubes Dei, quae esl in promissione, obviai secundae mise-
pluviae in lempore siccilatis **; de secunda : < Mi- ricordiae hiimanoe, quae est a peccalo peccatorein
sericordia Domini plena esl lerra3*; » et : < Do- avellere. Talibus enim reguum cueloruin promitiil
mine, in coelo misericordia lua35; >de terlia : < Quia Deus. Tertia veritas Dei, quaeest reiribulionis, ob-
inisericordiam et veritatem diligil Deus, graliam el viat terliac misericordiae humanac, quae est de bonis
gloriam dahil Doniiiius 3*. » Prima, quae speciosa temporalibus pauperum inopiam rclevare, quia pro
dicilur, qualuor pulchiiludines conferl animae Has bonis temporalibus et caducis retribuet Deusaeterna
qmere infra in secuudo libro. Prima conlritione cor el immutabilia bona. ln prima obvialione Sieplia-
aflligit, secunda atl amorem Dei cor eniollit,-lcrtia nus ait: < Doniine, ne statuas illis boc peccatuiu*°>
supcrnorum bonorum qnasi coeleslirore pcrfundit: e.tobviat illi Verilas quaeDeusest, quia ividii cuelos
et hoc juxla triplicem liiijus nominis interpretatio- aperlos, ct Jesuin stanlein adexlris Dei ".> Et bo-
nem. Juxta priuiam, diciiur n.isericordia, quasi nus Paler misericordia molus est super lilio pro-
miserum cor dans; juxia seciindain, dicitur mise- < C digo *'. Prosecunda ait Daniel: < Qui docti fuerinl,
ricordia, quasi miltens seorsuin rigorem cordis; fulgebunl quasi splemtor liniiaineiili, et qui ad
juxia leriiam, misericordia dicilur mira suavitate jiistitiam erudierint mullos, quasi stellae lucidae iu
rigans corda. tiaec de primo uhere; secundum cst *lernitale**.> Jesus Cbristus misertus esl matris ju-
verilas. Haecverilas esl triplex. Priina cst iu caruis venis qui jam sublatus crat extra portam, nioiluus
assiimplionc; secunda in promissione; lerlia in **. De lerlia scriplum est : < Esurivi et dedisii
retribuiioiie. De prima : < Veritas de lerra orla milii manducare **, > etc.
esl "; » de sccunda : < Sermo tuus veriias esl "; > Sequilur verilas promissionis : < Venite, bene-
dc tertia : < Confirinala est super nos misericordia dicti Patris mei *'. > Iude Saniaiilaniis misericor-
ejus, et vcritas Domini manet in aeteriium ". > Si- dia niolus vulneralo a lalronibus infudil viiuiin et
niiliter sponsa duo habel ubera, scilicet misericor- oleum ; el dcdil pro eo duos denarios *'. In dena-
liiam el veritatem. Prima, lac habet, scilicel coin- riis, icmporalesubsidium ; invino,Uetilia dantis; in
passionem, secunda, cognitionem et seciuiiaiein. oleo, suavitas mansueludiiiis desigiialur; quia < bi-
Itein ista tiiplei esl misericordia. Prima est igno- larem dalorem diligit Deus *", > et mansiieiuin in
scere iiiimico, el orare pro eo; secunda est pecca- pauperem. Ilpe obvialiones sunt iu misericordia
toreni avellerea suo peccato; tcrtia est pauperum D Dei triplici : speciosa, spaliusa, preliosa. < Ailingil
iuopiam relevarede proprio.llem Ires sunt veritates cnim a fine usque ad linem foniier **,>id est te non
liominis. Prima est verilas confessionis, secunda deseril a principio luae conversionis, si lanien co-
verilas (idei, tertia verilas universaeoperalionis. milem habeat veritatem.^slae euim te comitaniur,
Cum igitur sponsa petil osculiim, videl hxc ubera le praecedunl, le sequunlur. Prima obvia praecedil;
sibi obviare in appropinqualione corporum, ul sit secunda comilatiir; tertia sequilur. Prajcedunt;
sinistra sponsi conlra dexleram, el dcxlera conlra unde David : < Misericordia el veritas praecedenl
siuistram. Ulrobique dexlera est verilas; sinistra faciem tuam ". > Comitanlur; iindcidem : < Quo-
misericordia. Iiaque tres veritates humanae tribus niam misericordia aedificabitur in coelis, praepara-
Dei misericordiis obviant. Dexlerum iiber sponsse bimr veriias lua in eis "•. > Sunt autem quidam qui

"Psal. 44. " Psal. 18. " Prov. 51. " Thren. 4. 31S.ip.8. "1 Pclr. 1. " Eccle. 35. **Psal.
52. "Psal. 35. " Psal. 85. »7 Psal. 84. "Joan. 17. " Psal. 116. " Act. 7. *l Ibid. *« Luc.
15. **Dan. 17. **Luc 7. " Maiih. 26. *• Ibid. *' Luc. 10. »8II Cor. 9. " Sap. 8. •• Psal. 58.
" Psal. 1)8.
31 THOMi£ CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 3»
has misericordias repcllunt, sunt qui ncgligunt, A opus noslrae redemptionis : in quo continctiir nio-
sunt qui habent momenlaneam, sunt qui habent dus ci fructus. Audi frucium : i Mensuram bonain
conlinuam. Primi sunt criminosi, secundi sunt et confertam et coagilaiam el siiprrelfluenlem da-
lepidi, tcriiiiniitabiles, quarli conslautes. De primis hunt in sinum veslruin 6S. > Bona crit niensura in
3 ait propheta. < Non est misericordia, non est gcnerali resurreclione, conferta in corporum soli-
verilas, non est scientia Dei in lerra. Maledicium ditatc, coagilata in agililate, supercflluens in clari-
cst mendacium, furtum et homiciditim, el adulte- tale el divina visione. Sed est flucns, el esl eflluens,
rium inundaverunt, et sanguissanguinem tetigii **;> et estperefflucns, etest supcreffluens. Flucnsesl in
de seciindis : <Judicium sinetnisericordia fief ei qui prima purgatione peccatorum ; efflucnsesl in gralia
non fecerit misericordiam »3; > deteriiis: iMiseri- virlutum,cum dauirproximoexemplum; percflliiens
cordia vestra quasi nubes malulina : et quasi ros esl devolus perlecltis usque ad obilum ; superef-
mane pertransiens **; > de quartis Job : < Mecum lluens est abundantia beatiludinum, quando facie
crevit miser.itio, et de utero matris meaeegressa est ad faciem videbimus Detini : sed in anima SIIIISeril
mccum '*, > scd notandum quod dicitur Deus niise- fruclus. Nuuc in aiiima videmtis ralionem, volun-
ricordia, ut illud: tDeus mcus misericordia ineaSB.» lalem, memoriam. His raiio saepe \n judiciis falli-
Dicilur et Dei misericordia. Unde : < Misericordia lur, volunlas perturbatione jactalnr, memoria ob i-
Domini plena est terra "; > dicilur et hominis mi- vionc confundilur. Sed Deus rationi erit pleniludo
sericordia. Unde legiinus : < Misericordias David lucis, voliiniaii mulliliiilo pacis, memorise conii-
fideles •". > Misericordiam quae Deus est suscepe- uualio aeiernilaiis. Primiim faciet Deus verilas ;
runl patres anliqui in ostio leinpli, per lidem et secundum Deus charilas, tertium Deus aelernitas.
propheticam revelationem. Nos Christiani suscepi- Mea(rinilas se iiilricavit erroribtis, doioribus, limo-
miis in medio tenipli, per ejus incarnationem. Sus- ribus. Unde : < Cor ineuni conliirbaluin esl 63: > el
cipient beaii in sacrario tenipli per glorificaiionem. intle tlolor. < Dereliquit nie virius mea 6*:> et inde
Item, beala Virgo suscepit in osiio lempli sui in pavor; < Et Iiimen ociiloruiu meorum, et ipsum non
angelica annunliaticnc, in rnedio lempli in ronce- esl ineciitn ••; > el inde lerror. Sed lunc recedet
plione, in sacrar.io lcmpli in sui assumptione. Nos error a raiione, dolor a voltintaie, timora nienioria.
quoque tres istas Dei misericordias suscepinms : Modus noslrae redemptionis fuit exinaniiio Clui-
primam in oslio lempli, quando purificali de lene- sli, qui se exinanivil usque ad carnem, ad crucem,
bris ad lucem transimus ; secundam in medio lem- ad inorlem *6. Primum fuit huinililalis, secundum
pli, quando in odore virtiitum, Chrislo obviainus; C diguaiionis, lertium inansiieiiidinis, scilicet came
lertiam suscipicmiis in sacrario lenipli, quando vi- indui, cruce torqueri, inortemulclari. Ilaecunguenia
dentes Deum in sua clarilate perpcluo cum angelis dicunlur vel inlelligunlur dona gratiae spiritualis,
laudabimus. Islacsunl tres filiaeJob : Prima est illa quaecorda inonaliiim consolanlur, refoveni, refi-
quae dicilur Dies, sccunila Cassia, teriia Cornus- ciunt el confortant: Consolanlur, irisliliam rcmo-
tibii ", quia perpetuo Deum laiidabimus. vendo; refovent, fragiliscondilionis onera relevan-
Fragrantia unguentis optimis, do : rcficiunt, inlerna dulcediuc sanando ; confir-
[THO.]Ungtienla opiimasiiut dona Ppiritus sancti, mani, clypeo patientiac inuniendo. De primo Paulus:
quibus verba Chrisli fragrant, quia viri apostolici < Confirinale ineo cbarilaiem 67, elc. Pro secundo
ministraiorcs lactis evangelici, unclione spirilus, David rcfovit puerum Amaleciten, ut dux ejus
virtutum amore proficiunl; de qua Joannes: <Un- ficrel. Pro terlio ait Sponsa : < Comedite, amici et
ctionem quam accepislis ab co iu vobismaneat 60.> inebriamini charissimi 6S; > pro qnarto Paulus :
liem unguenlis opiiinis fragrani bonoeopinionis (ln omnibus sumenlcs sculum fidci in qtto possitis
cujus odcrem longe lateque diffundiint vel praedica- omnia lelanequissimi igncaexsiiiiguereM.>liein,suiil
tores sciU ipsi aiunl: < Deoaiilem graiias qui sem- uiiguentabona.sunl meliora, sunt oplima.Bona sunt
per trinmpbat nos in Christo Jesu, ct odnrem suae coiisolalionisin reconcilialionepeccatorum, nieliora
noliliae manifestat pernos in omni loco 6i.> Est un- cbaritaiis in collaiione virluium, optima contempla-
guenlum conlrilionis, el csl unguenliim devoiionis, lionis in revelalione ccelestium. Sed causaiu hariim
eleslpieialisrPrimumpuTigiiivum, dolorein faciens, nuptiarum videamus :
secundum lemperalivum, dolorem leniens, leriinm Cum summus Ariifex regni ccelestis jura di-
sanativum, etiam morbum expellcns. Primuiu fun- sponeret, tribus virtulibus omnem sui regni
dilur super pedes Cbristi, secundum super capul, commisit providenliam : potenliae coronam, sa-
tertium snpcrlolum corpus. Primum boniim, sectin- pieiitiac sceplruni , lienignilali sigillum credidit.
dum melius, terlium opiimuni. De primo babemus In corona singularis eminentia divinaedignitalis, in
heneficiiim remissiouis; de sccundo solaiium ex- sceptro censura justae severiiatis, in sigillo conso-
sultalionis; in tertio gratias aginius Chrisiopropter lalio incxhauslae pielatis accipitur. Dicil poiemia :

"Ose. 4. "Jac. 2. »v Ose. 6. " Job. 51. »s Psal. 58. " Psal. 32. »»Isa. 55. >«M>.M. "I
Joan. 2. " II Cor. 2. 6! Luc. b'. 63 Psal. 5i. 6* Psal. 37. 6»Ibid. 66Philipp. 2. •' 11-Cor. 3.
•• Cant. 5. " Ephe . ti.
53 COMMENT.IN CANTICA CANTIC. — LIB. I. ?«,'
« Honorem meum alteri non dabo 70.>De sapientia A Ostendafn et ego scienliam meam 80. » Conlra ler-
dicilur: t Sspientia vincit malitiam '*; >de pietate: lium aiebaf ill.e Pharisaeus: <Deus graliasago libi,
< Miserationes ejus super omnia opera ejus 7a. > quia niui sum sicul caeleri bominum raplores, adul-
Potcntiae igiiur est superni gloriam bonoris inviola- teri; jejuno bis in Sabbato ", etc. >
biliter defendere; sapientiae contemptores ejusjusta Secundum quod habet vir vitae irreprehensibilis,
severilale deprimere ; benignitalis, post casum mi- ex quatuor fit. Debet enim esse irreprehensibilis in
sericordiam pclentibus ignoscere. Poleslatem hu- conspeclu Dei, in conspectu magislri, in conspectu
jusinodi Luciferille voluilappetere, sedlaniae gloriae fratris, in conspeclu inimici. Primum fieri debet
possessorem, nec vi coiislringerepotuit, quia summe pura conscientia, secundum obedientia, lertium di-
potens erat, nec fraude circumvenire, quia_suiiinie sciplina, quartum abslinenlia. De primo Job:
sapiens;-ncc odio suoruni expellere, quia summe < Neque enim reprehendit nie cor ineum in oinni
benignus; nec successione siibsequi, quia immorla- vita mea 8a; >de secundoDominusreprehendit Adam
(is. Ilaque parlurivil injusliliani superbiae, concepit dicens : < Quia obedisti voci uxoris luac plusquam
dolorem invidiae,el peperit iniquitalem conlumacis meae, maledicius eris super terram 8S; > Et Sanmel
audaciae 73.Piima quia praeferri non poluil,coaequari ad Saul: iMelior esl obedientia*quam viclimaj ";>
se Condilori appetiil; secunda de gloria ejus, cui de lerlioreprehenditPaiilusPetruiii-.iReslili, ait, ei
adacquari non potuit, contabuil; tertia cuni cujus in faciem, quia reprehensibilis erat8". > Coufebatur
majeslatc est oppressus, contempsit. enimincircumcisis; deqtiarto Aposlolus:<Silis sine
Item, est unguenluni bonum, est melius, est opti- reprehensione in medio naiionis pravx- el perverssc,
nmm. Primtim interius sanat el exlerius fuscat ; inter quosluceiis tanquam luminaria inmundo se. >
secundum inlerius roborat et exterius pusuilas le- Et Pelrus : < Obsecro vos lanquam advenas ei pe-
vigat; lertium exhilarat. Primum est bumilitalis, regrinos, abstincre vos a carnalibus desideriis, quse
sccundum purilalis, lerlium religiosae lioneslatis. militant adversus animam, conversationem vestram
. Dehoc diciiur inExodo: <Carohominis non ungettir inter gentes habenles bonam, ut qui in eo quodde-
cx eo 7*. > Spiriius honiiiiis dicilur vir, el ungilur iraclanl de vobis lanquam de malefactoribus ex
hcc Iriplici unguenlo. Femina dicilur caro liominis, bonis operibus •', >etc. Tertium quo ulilitr vir vit;c
cl periiibenlur ungi islo secundo hi qui feniineam venerabilis fil ex qualuor. Primum esl doctrinae
tUicunl vilam. Unde in Veieri Tesiamento non mu- verilas ; secundiim in aflabililale et vultu bilarilas;
lieres Iegimus unclas, sed viros. Trcs viri liis tribus lerlium, disciplinaegravilas; quartum, personarum
iuigunlur : primus csl coram lioniinibus vir vitao P digniias. Primuin erudit ad veritatem, secundum
roniemplibilis; secundus, vir vitaeirreprehensibilis; oslendit cordis benignilatem, lerlium excludit levi-
lenius, vir viiae venerabilis.Per priiiuini in iiifirmis latem, quai tuin dal cacteris aticioriialem. Job talcm
reprin.itur vana gloria; per secundum : < Obslru- se exhibebat. Unde ait: lExspeciabanl me sicut plu-
ctum esl os loqueniiiiin iniqua 7»; » per tertitiin, viam ei apeiiebant os suum, sicut ad imbrem sero-
peificilur vila el doctrina. Inde dicitur prinms vir tiuuin 8S; > ecce primum : < Si ridebam ad eos nnn
viians ruinam, secundus vir vigens rigore, terlius credebant 89; > ecce secundum. < Et lux vultus mei
vir viam jusiitiae regens. Per primuin uovella re- non cadebal ad terram 90; > ecce teriium. < Si vo-
iigio defendilur a vana gloria, per sectiiidumrobo- luisscm venire ad eos, sedebam priinus. •'. > Sed
ratur virlutum copia, per lertium floret et fruclifi- ne bic superbiam redoleret, ait: < Cumque sederein
cat graliarum abundanlia. Unde poela de primo : quasi rex, circumsianle exercilu, eram tamen nice-
Dum novns ta viridi coalescitcorlice ratnus, rentium consolator "*. > Primo itaque eral unclii.s
Conculiat tenerum, quwlibet aura cadet 76. Job, scdens in sterquilinio et radens ulcera 93. Se-
Dc secundo : cundo, Daniel in qno ut avellereiur a lalereregis,
Posl etiam ventis sputio durata resklit 77. non est iiiveula maliiia ".Teriio, Moyses; cum enim
De leriio: D ingrederetur ad laberuaculum, filii Israel slantes in
Firmaqtte adoplivas arbor habebit opes "'\ osliis papilionum suorttm, ejus inspiciebanl poste-
Priinum ungiientum quod babet vir vilaecontempli- riora 9*. In figura primi, pellcs super labernaculum
bilis ex tribus fii. Primo enim se demonstrat pecca- hyacinlhinae,elpellesarietuni rubric.ilae, tegebaniur
lorein ; secundo, abjeclum el vilem; lerlio, servum sacco cilicino. Sed juxta lexlus ordinem, videlur
inulilem. Taliler enim btimilis formam peccaioris quod pelles liyacinlhinae supponerenlur 96.Sed quia
praeiendit, Gralias teinporales abscondil. Bona qtise dicitBeda quod saga cilicina inleriorem pulcbritu-
facit parvipendit. De primo dicebatille publicanus: dinem a tempestate aeris defendebanl, potiiit fieri
< Deus, propitius eslo mibi peccatori ' 9. > Contra ul soga in tempeslale supponereniiir ad defeusio-
secundum aiebat Eliu, cum diceret : iPlenttssum nem ; sereno vero aere, pelles rubricake el hya-.in-
sermonibus el coarclat me spiritus uleri mei. » ihince supponerenlur in decorem. Et sic inielligen
78 Isa. 42. 71 Sap. 7. 7S Psal. 144. " Psal. 7. 7* Exod. 30. 7» Psal. 62. 76Ovid. " Ibid-
'8Ibid. "Luc. 18. so Job 52. 81Luc. 18. " Job 27. • ,S3Gen.3. "llleg. 15. ss Gal. 2.*9*86Plu-
*8Job 29. " Ibid. •• Ibid. 91 Ibid. 9*Ibid. *3 Job 2. 8»Daniel G. Exod.
lipp. 2. »7lPetr,2.
52. " Exod. 20.
35 TIIOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 3«
<lum esl sicnbi in hoc opere alias inveiiiatur. In A super capui. Formatur super pedes affectuiim, dum
li<cur.isei-iiiuli. arca litaeral inliis ei 1'orisbilumine per bonam voluntatem electis in libro viiae aggre-
*' ui' rilna aliqua locum intrandi daret diluvio. In galur; firmatur super manus, dum ex operibus bo-
figma tenii, arca lestamenti deailrata erat inlus et nis ei (estimoniiim reddilur. Confirmatiir superca-
fiiiN auro purissimo ", ut clara apparerei hominibus put, dum merilis ipsius corona glorise retriliuiliir.
'i Deo. Vir viiae venerabilis fuit bcatus Renedictus. Chrisliis formatum oslendit : < In capite, ail, libri
Beneilicius inunere, graiia praeveniente ; Bene- scriptum esl de me *. > Unde ait discipulis suis :
tlictus tiomine, boiiuin odorem famae effuiidente ; < Gaudete et exsultate quouiam noinina vesira scri-
Benedicliis iiiimiue, oiiuiia perficieiite. In his auieni pia sunt in coelis l0. > De leslinumio operuni ail:
tribus esltriplex graiia. Prima est consumens, se- < Opera quac ego facio leslimonium perhibenl de
cunda conseuiiiians, lerlia consummans : consu- me ".> El Aposlolus: iTesliiiioiiiiini habeiiles ab iit
niens peccata, conseminans opera bona, consum- quiinlussuul, et ab iis qui foris ".lAudi inChris'o
inaiismerila.Depriina Paulus: <Ciiin autem placuil confirmatum per sigillum : < ViditJoannes in Apo-
ci qui ine segregavil ex utero matris mese, et voca- calypsi angelum descendentem de coelo, et corona
vit pergratiam suam ";> de.sectinda, idein : < Plus aurea in capiie ejus ia. > El alibi in eodem libro:
omnibus laboravi, non aulem ego, sed gralia Dei B Et iris in capiie ejus u; et in eodem, in figura mein-
mecum 10*; >de terlia, Joaunes : < De pleuiliidine brorum Christi vidit alios habentes signiim Dci vivi
fjus nos omnes accepimus gratiam pro gratia'. > in fronlibus suis in signuiii quod lcslameiiliim fir-
De prima : < Cognovil eum in benedictionibus mauim est super capifa corum ".
luis*, >elc. El: <Magnificavilcoram oculis Domini. > Oleum effusum nomen luttm.
< Doniine, ait , pracvenisti in benedictiouibus
dulcedinis *. >Ilxcconsumit peccala. Audi cousemi- [Tno.] DiciiurChristusoleiim propler unclionem
naiitcm per bouflui odorem nominis: < Ecce, inquit, Spiriius sancti, quam non ad mensuram ; sed ple-
odor filii mei sicut odor agri pleuicui benedixil Do- naiie accepil. Inde dicilur eflusum, non slillaiuiii.
minus *. >—iMelius est, ail Sapiens, iiomen bonuin Undeei Chrislus dcilur unctus. Inde David : < Ui:-
quam ungiieula pretiosa '. > Qui eniin conseini- xit le Deus Deus, luus oleo Uciiiiae prae consorii-
nal, id est pcr bonum odorem cum aliis seminai, bus tuis ".> Oleum igiiur e/fusum diciiur, quia ple-
iioinine aclerno IiJeredilabil illtun Dominus Deus nus esi Spirilu sancto, quem abuiidantjr cffudil post
nosier*.> Audi conseminantem : iBenedictus virqui ascensionem suam, non solum in Judaeos, sedetiani
confidit in Domino, et eril Doininus fiducia ejus. in alios, sicut praedixerat per propheiam : < Effun-
Eril tanquain lignum qtiod plantatuin esl secus de- C dam de spiritu meo super omnem carneiu 1T.> Est
cursus aquarum ; quod ad humorem iniiiif radi- oleum Spirims sancli. Unde : < Ut sugeret nicl do
ces suas; et non timebit cum venerit acsius. El eril peira, oleiimque de saxo durissiuio 18. > Ef Joh :
folium ejus viridc, et in lempore siccilalis non eril <Pelra fundebal niihi rivos olei 19. > Et prophcta :
solliciium, nec aliquando desinet facere fruetum.'.> < Cumputiescel jiigum a facie olei ". > Estei oleuni
Audi gratiain consuiumanleiii in qua est Benediclus misericordiae. Unde David : < El caro mea immu-
numiiie : < Benediciioiiem, ait, omuiuin getitiuiu tata cst propier oleum ". > Esl ei oleuni hilaiitatis.
dedil illi Doniiiius : et teslaineiitum suumconfirnia- Unde David: >Ut cxhilarel fatiem iu oleo ". > Est
vit super caput ejus *. >'Tres eniin sunl geules qua- et oleum charilatis. Unde Saloinon : < Oinni icm-
rum benediciionein habuit: Esl gens paganorum; pore sinl vestimenia lua candida, et oleuin de ca-
cst gens Judajoruni, est gens Chrislianoriiin. Benc- pitc tuo non deficiai ". > Est et oleum bonaecon-
dictionem paganorum habuil dum fugiens idolola- scieuliae, quod < prudentes quiuque accepeiiinl in
Irwin unius vcri Dei cullum tenuil. Benediclioiiein vasis suis cum lampaJihus ". » Esl el oleuni conso-
Judaeorum promeruii, sequendo non litteram, sed lalionis, quod Samariianus vulnerato a lalronihus
spiritum, noii cacremonias, sed sacrameiilum; non infudil ". Diciiur el oleum sernio adulationis. Uiule
"
4 duriliain Icgis, sed graliaj lemperamcnluiti. Be- David : < Olcuin atiiem peccaloris non impinguel
iiedictiouemChristianoruiii meruii, fugiendo de pec- capul nicuui ". » Est et oleum liaereticorumsubii-
cato ad sanctitalein, ascendendo de virlute iu vir- lis ef blanda deceptio. Uude Salomon dc vaga mu-
tulem, transeundo de miseria mtindi ad beaiitu- liere : < Et nitidius oleo guitur ejus *'. > 0 dulcis
dinem : lunc eiiim leslameiilum suum confirniavit olei (de quo bic sermo) effusio, inebrians angelos,
super caput ejis. Testainentum prius fonnaliir, salians sanctos, vivificans mortuos, peccatores ju-
sectindo liimaiiir, terlio confirniatur. Forn.atur slificans, mceslos laelificans, iiilcrosdissipaiis, redi-
'niii scnbilur ; firmalur, tliiin lesles adliibenlur; n:ens niuudum, reparans cceliim! Uoc oleum se-
..ulii inaliii-, dum sigilltim apponilur. Foruiaiur plies osciiare fecil quarli Regtim pueruiu ". ll.i-
••iper pedes, firmaiur super nianus, (Oiifirmalur ruin oscitatioiium qua:uor ad sensum compunciio-
" Gen. 6. "Exod. 25. •» Gal. 1. 10°I Cor. 15. * Joan. 1. « Eccli. 44. * Psal. 20. * Gen.
27. "Piov. 22. • Eccli. 15. 7Jer. 17. 8 Ercli. 44. ' Hcbr. 10. ." Luc. 10. " Joan. 5. " I
Coi. 5. 13 Apoc. »0. «* Ibid. •» Apoc. 9. 16Psal. 44. 17Isa. 44. " Deut. 52. " Job 29. *''
l«i. Ui.-«'Psal. 108. " Psal. 103.' " Eecle. 9. "MalUi.25. *• Luc. 10. " Psal. 140. " Proy.
b. «8IV Keg. 4.
37' COMMENT.1N CANTICACANTIC. — LIB. I. ^58
nis ; (res perlinent ad sonum confessionis. Ir.lerio- A, fidelis conslilit in tribus, scilirel si habeat spem
rein asseustim reparat quailruplici compuiKlione, veniae, spem graliae.spcm gloriae: spem venia?,qu <
scilicet gemino pudore et gemino metu. Prius co- peccaium rcmiltatur; graiiae, qua bonuin operctur.
gita Dominum tuum, factorem luuin, benefaclorcin gloriae.qua bonum quodagil reiiuiiiereiiir VeT.sic-
Palrem Deum. Ad prinium el uliimum responde.it ut ait sapiens qiiidam, quattior sunt jttdiei;»-.se-
limor luus, ad duo media pudor. Purgatur con- cundiiiripraescieniiain,secundiiin caii^am, secutiilum
scieniia triplici judicio : Proprio, alieno, divino. operationem, secundiim operaliouein, seciitiduin re-
Inde Paulus : < Pro miuiiuo niihi est ul a vobis ju- iributionein. Secundiiin praescienliam, abinilioju-
«licer,aut ab humano die ", > hoc alienuiii. < Sed dicati sumus; seciindtim causani, quotidie inius
neque nieipsum jtidico ••, > hoc proprium. < Qui judicamur; secunduin operatiouem, jiidicaniur foris
auiem jiulicat me, Dominns est 31, > Itoc diviiiiini. ex nperibus ; sccundum retributionein, in geuerali
Proprio judicanlur ipsi nola ; alieno dubi.i; divino judicio judicabiniiir. Ex his duo priina sunl occulia,
prnrsus ignota. Propriiim fit ad diluendam culpam ; duo 'uliima maiiifesta. Iu duobus occultis judiciuin
* alieniiin ad
irrigandam proxiino infainiani ; divi- humaniim non recipitur; in judicio operationis, a
iitim neper ocuulium peccalmn incidat qtiis in ge- Dco polestas hominibiis conceditur ; judicio retri-
hennaiii. Priinum ilaque csl diligenter faciendiiin, B butiouis quisque coram hoiniuibus a Deo judicabi-
sccunduni yiriliter sustinendum, leriium ardenler lur. Primum occullum esl ei iminuiabile, secun-
appetendum. In priino facil judicium et jusiiiiam, dum occultum et mutabile, tertiuin manifestum et
in secundo proximtis nequitiam, in terlio Deiis ini- ir.tiiabile.quarliim iiiaiiifesUiinet inuiiutabile. Ilem,
siTicordiam. De primo : < Juste judicale, filii hoini- dicilur judicium ubi senleulia dictatur, et dicitur
rum *'. > liein: < Feci judicium et jusiitiam. •*. » judicium ubi sententia proferlur. In dictanda sen-
Itein : < Diligiie juslitiam qui judicatis '*. » De se- leiitia oinnis judicii judicant simul Paler el Filius,
rundo : < Tu quis cs qui judicas fralretn tuum "? » et Spiiiius sanclus. Jn proferemla seiileiiliajudical
• ln hoc enim quod aliuin judieas ; teipsum condem- solus Filius,- quia in divinitate seiilentiam diclat
nas ". > Iiem : < Nolile jtidicare et non judicabi- cam Patre el Spiritu sanclo. Iu humaiiitate, solus
mini ". > liem : < Nolite aule lempus jndicare quo- habei proferre senieniiam. Unde de dictanda sen-
usque venial Dominus, qui et Hlumiiiabil abscondiia tenlia secundum humaniiaiem dixit: < Ego non ju-
teuebraruin el manifeslabit consilia cordium ". > dico quemquam *6. * Secundum prolalioiiem seu-
De lcrlio: < Qui auleni judical me Doniinusest ".» lenliae, ait: < Sicut audio , sic judico *'. » Item
itPin : < Judica uic Deus, el discerne causam meam (_ dicilur: lOmiiejudiciuin dedit Filio *».> Sicut cnim
de gente non sanctu *°. > lteni : < Dumjudicamur, audil iu dictatione, sic tlicil in prolalione. Nomen
a Doiuino corripimiir , ul non cum hoc mundo dilecti tripliciier accipiiur. Diciiur eiiim nomen
damnemur *'. > Ecce qualuor oscilationes et tres in divina sapienlia ; diciiur et deChrislo opinio bona;
iriplici judicio vel trcs in confessiouc siut, sicut dicitur quoque specialis notiiia. De primo: < Ecce
proposiiiun est. noinen Doinini vciiit de longinqiio ". > De secuudo :
Tresin confcssione; debeleiiim esse lnmiilis, pura, < Melius est nomeii bonuin qiiam uuguenia pre-
fidelis. Est autem liumililas incipicns, est profi- liosa *°. > De terlio'ad Moysen dixil: < Novi te ex
ciens, est pcrliciens. Prima est in corde, secunda nomiue ". >Priuiuni est oleum effusum, secunduin
in opere, lerlia in suslenlalione.Priinam parit ve- diffusum, tenium piofusum. Primtim de ccelo, se-
ritas in corde ex sui coguiiione, secundam exhibet cundum in Judaismo, lertium in mundo. Primum
sanclitas iu opere ex bona cotiversatione, lerliam exinanitione ; secunduin doclrina, miraculis, con-
perficit charitas in suslenlalione armata clypeo versalione; tertium evangelica et aposlolica praedi-
palienlix : liaccesl hnniilis confessio. Secundo de- catione. Hoc oleum effusum est, ut vulner.iti a la-
betesse pura. Qiiatuor suul quoeresciiiuunl purila- trouibus vulneris dolor miiesceret ; diffisuin, ut
lera coufessionis. Sunt eiiim qui quaedam pcccala D I Judaeorumduriiia mollescerel; perfusum, til ocijil-
coiiiilenlur, quacdam nou : hoc designaium est in liiin sacraiiienitini splcudescerei. Primiim ad re-
Anania el Saphira, qui parlem preiiorum agri inissioneiii, secundum ad devotionem, terlium a*i
retinuerunt *'. Alii toiuiii coiifiienlur, sed moduin, lidem. Inligiira piimi.fuit oleumquod Saiuaritauus
id cst circumslanlias lacent. Quod designavil David, infudit vulneralo ". In figura secundi, < ere-
cum dicerel de Saul et Jonatha : < Quomudo ceci- xit JacobJapidem in lilulum, fuitdens oleum desu-
derunt forles in hello **. > Alii excusant ul Adam : per ". > ln figtira tertii, dixit Doniinus ad Moysen:
< Mulier, iin|iiii , dedit inilii et comedi **. » Alii <Facies oleum purissimum deolivis ad concinnanda
phaleralis verhis legiini iniiltitudiuem peccalorum luminaria'*. > Primum illud oleiim, scilicet divina
vel liiagiiiludineiii: hee siinl perizomala , quibiis sapientia esl cffusum, esl profusuin, est infusiuu.
Adam et Eva texerunl pudcnda *».Coufessio au.em Effusum de Palris solio; profiisum de Virghiis gre»

«ICor.4. " Ibid. "Ibid. " Psal. 57. "Psal. 118. ""* Sap. 1. *3" Bo.n. \*- " l<om-
2. " Maiih. 7. »• I Ci.r. 4. »• Ibi.l. *• Psal. 42. *• I Cor. II. Acl. 5. 11Heg. I. Geii. 3.
"Ihid. *»Joan. 8. "Jua.i. 5. **lbid. *'Isa. 3. " Eccle. 7. » LxH. 33. " Luc. 10. '] Geu.
IX. •* Exud. 55.
39 TIIOMjECISTERC. ET JOAN. ALCRINI 40
niio, infusum cordi huniano. Primum, ut lioniinem ^ lernae habuerunt in Chrislo venluro. Hinc esl qubd
perditum ad regna coeleslia revocaret; secundum, desiderium suum exprimcnles eos sic repraesentat
ul Abrahae in sinu collocaret; terlium, ul cor ho- Ecclesia annuatimcanenJo solemniler: 0 Adonai ct
minis*quaDsursum sunt saperet. Propter primiim dux donius Israel", qui Moysi in igne flammaerubi
dictum est ad Samuelem : < Sume cornu olei ut un- apparuisti '*, et ei in Sina legem dedisii ", veni ad
gas filiumlsai ". > Palerenim, qui potentia dicilur, rediiuendum nos in brachio extenlo '». Quia populus
per cornu designatur, in quo est tota defensio sedens in lenebris el umbra morlis" Chrisium au-
cornulorum animalium. Propler secundum eidem dieral venturum, qui eos a jugo servitutis Iiberaret,
dicitur : < Sume lenliculam olei el unges Saul "*.> quiin bello praecederet, qui ad virtutem inflamma-
Lenlicula est vas ficfile, sed quadratum. Haecest ret, qui vitam ordinaret, clamal: < 0 Adonai, >
VirgoMaria ; ficlilis fuil, id eslfragilis, quia mor- etc. Attendendum quatuor esse, Dominum, ducem,
lalis; sed quadrata, id est solida, qnia inviolata. ignem, legislatorem. Est Dominus, a quo proiega-
Propter tertium, < prudenles virgines acceperunt mur, dux, qtiem sequamur, iguis quo accendamur,
oleum in Iampadibus ". » 0 venerabilis effusio, per Iegislalor qiio inslruainur: Dominus quo proiega-
qiiam facta est infusio, dala est perfusio, procurata mur a convcnlu malignantium, dux quem sequamur
est refusio, tolletur confusio! Infusio divinilalis, 8 ad praelium, ignis quo accendamur ad diligentlum,
perfusio devotionis, refusio incorruplionis, confu- legislalor quo instruamur ad religiose vivendum.
sio aeternaeexaminalionis. Prima in Virgine, secunda Dominus quo prolegamur aconventu malignantiuin,
in corde, terlia in corpore, quarta in bonorum et ut liberemur a jugo diaboli, < erepti dc durissimo
maiorum discussione. Deprimo: < Descendel sicul Pbaraonis imperio 77,>diix quem scquamur ad prae-
pluvia in vellus •". >De secundo : < Ego vero dele- lium, ut possimus resislere in die malo 7S; ignis,
clabor in Domiiio*9. > De lerlio: <Videbinius eum quo accendamur addiligendum, ul audiamtis ; < Ego
siculi esl , quoniam similes ei erimus 60. > De diligentcs me diligo; el si quis diligil me diligetur
quarlo : < In die illa non confunderis supercunctis a Patre meo 79; > legifer, quo inslruamur ad reli-
adinvenlionibus luis , quibus praevaricala es in giose vivendum, ut < sobrie et juste el pie vivamus
me *'. > lnfiisio facia est, quando < Verbum caro in hoc sacculo 80. > De primo : <Protexisti me a
facluin est6*. i.Perfusio devolionis.qitia <habiiavit ccnvenlu malignanlium, a mullitudine operanlium
in nobis ". > Reftisio corporis quando < videbimus iuiquiiatem "; > de secundo : < Dux fuisti in iui-
gloriam ejus, gloriam quasi unigenili a Patre 6*.> sericordia tua populo luo quem redemisli"; >de
Tolletur confusio iniquitalis, quando < videbimus _, leriio : < Ignem veni millere in terram ct quid
eum plenum gratiae et verilatis 6S.> ltemlriplex esl voio nisi ui ardeal 83? > Qiiarium quaerebat Da •
Dei notitia. Prima quia sit ; secunda quid non sit ; vid cum diceret: «Legem pone mihi, Douiiiie, in
lenia quid sit. De prima : < Accedentem ad Deum via lua, el dirige me in semita recta , propter
primum oportet credere, quia est 66.» De secunda: iniinicos meos 8*. > Dominus a Pairihus ••aniiqus
Non parva poriio intelligentiae est, duui. nonduin quaerebalur cum diceret : < 0 Adonai : > 5
possumus inielligerequid Deus sit, intelligcre quid quod interpreiatur Dominus. Ei merito primo qu.e-
non sil. De lertia : < Tunc cognoscanieum sicut et runl Domintim qui in Ir.bus eis subvenirei, qtiaead
cogniius sum ".iPiima mundal ab insipientia brula, Dominumspectanl. Debetenim esse justus, debel esse
secunda purifical ab idololatria slulia, lertia san- uiiseiicors, dcbet essc benignus. Jusuis, qui rebel-
clilical el liberat a morte secunda. Protegit nos nunc les puniat; misericors, qui supplicantibus iudulgcai;
Paier per sc, nunc per Filiuin, nunc per Spiritum benignus, qui diligentibtis retribuat. Unde hoe uo-
sanclum. De primo ad Levialhan de Job: < Verum- iiicn Dominus triplicitcr interprelalur : juxta pri-
taineii aniinam ejus serva 6".» Desecundo : <Scuto iiium dicilur Dominus, scilicel d.uis minas. Juxta
circunidabil le veritas ejus 69. » De lertio : < Scuto secundum dicilur Dominus-, scilicel dolores miii-
boiwe voluntaiis uiaecoroiiasli nos 70. > [) gans unus;juxla teriium diciturDoiniuusdans mu-
Ideo atlolescenlulwdilexerunl le nimis. iius. Audi justum : < Deus judex jusius foriis ct
[THO.]Adolesceitttilwsuut animaain Chrislo renata?, paliens. Nunquid irascitur per singulos dies86?>De
abjeciissordibus vetcrishoniinis : quae idcodileclum inisericordia audi David : < Si dicebam : Moiusest
diligunl, quia ab eo rcmissionem peccatoium cou- pes meiis,miseriordiatua,Domine,adjuvabal me".f
secuiaesunl, ct dona Spirilus sancti, quibus ad vir- Audi benignum.iEienim dabilDoiniuusbenignilatein
lutes prolicianl, perceperunt. Unde aiunt: < Clia- et lerranoslra dabit fruclum siium 88.> Benignitas
riias Dei diffusa esl in cordibus nostris per Spiti- enim est largilas rerum. Quid eniin largius pottiit
tum sanclum qui dalus esl nobis 71.> Fueiunt eliain dare quam seipsum, qnem Patres desiderautes cla-
lideles anliqui adolesceniulae, qui el speiu viiacae- niabant : <0 Adonai 89. > Ipse eniin Domiuus, ipse
•» 1 Reg. 16. »6I Reg. 10. »7 Matlli. 25. »8 Psal. 71. »9 Bsal. 103. 60 I Joan. 5. 61 Sophon. 3.
•» Jnan. 1. " Ibid. '.* Ibid. 6»Ibid. " Huhr. H. °7 I Cor. 13. 68Job 2. " Psal. 90. '• Psal.
5. » Rom. 5. " Ofiic. De Adveniu. 73 Exod. 3. 7l Exod. 19. 7»Exod. 6. '• Luc. 1. 77llviiiu.
Eccles. '8Ephes. 6. "Joan.14. 80 Til. 2. " Psal. 05. " Exod. 15. 83Luc. 12. " Psal. 2(5." »•
Judilh. 10. 86Psal. 7. 87Psal. 95. 8RPsal. 84. B9Judith. 10.
41 COMMEST.IN CANTIC/' CANTIC— L1B. I 42
do.uinator, ipse ctomiaans. Domiims in aclcrnitale, A nrationcm et manuiim Moysiselevationem '. Elias
dominator ex lempore, dominaiis in opere. Primum snlatium, dum angelus atlulit aqunm et subcineri-
naluraliter hahct in babitu, seciinduti» in tisu, ter- fium panem *. Videamus ergo qtiomodo ducis hujus
tinni in effectn. Usum enim rei quandoque habemus, nonsilium in periculo liberat. H.xcin Susanna ap-
elsi iion acliiin, ul equns in slabulohabetiisiim ambu- jearent. Prius dixit: < Angustiaemihi sunt undique,
'andi, eisi non ambulr.t, De priino: < Dixil Domintis ct quid eligam ignoro ». > Secl amli elcclionem :
Don.ino meo : Sede a dextris meis 90; > de secundo : liVIeliusestmiiii incidcre in ntaniis boiiiiuum, quam
Ecce advenit dominaior Dominus91; >de lerlio: Re- (le-relinquere legem Dei mei. > Dissipavit Daniel
conlaremei, Deusomnipotenlalus dominans 9'.>Ideo consilium sacerdolum sic : « Separate eos ab invi-
invocat Clirislum Adonai.ul qui doiriinalur ab aeter- cen», et dijudicabo eos. > Et eos convicil, Audi libe-
noPatri aequalis, doinineliir usu veniens ad iiteniin ralanj a perplexitalc : < Et salvalus est sangr.is in-
mairis,dominclur actu, redintens a carceredxmonis. noxius in dicilla. > Eccc dux noster dedit consilium
Signanter positum csl hoc nomen Adonai, quod in pericnlo. Audi auxilium in pra?lio : quod nobis
est sex lilterarum, quia senarins prinuis perfectus osiemailur in bello Judae Machabaci.Judas Macha-
est, ut demonsirelur perfecte doniinari duni creat; b:euscum reveriitur de praelio, exlremns sequilur
perfecte, dum recreat; perfecte, dum reparal. Pii- extremum ; dispersos congregat, quia aTlversosmo-
ii>.umostendit in mundi crealione, sccundum in pis- tns animi ad unitafem menlis revocat; fessos erigit,
sione, lerlium in nativilale. Unde quanltim ad pri- tliim consolatur eosquosilinerisprotensi labor slrin-
mum cnncta creavit sex diebus, et Adam scxla fcria gitet frangil; lardos increpr.t et eorum pigritiam
creatus '*. Quanium ad sectindoni, sexta feria est ne capianlur ab bostibus accusal ; vulneralos ne
passus 9*. Qiiantum ad teriiiiiii.ul aiunt, scxta ferins despcrcnt inslruit; scd ad spem snlutis instruil,
natus sine peccati corruplione, ul homo ab hac revocat et acccndit; oncratos sublevat, ct ne suc-
morlalitate per eum resurgeret iiicorrnpius. Si au- ciimbanl oncri vcrbis *etexemplis invilat. Vtilneratos
tem per Dominnm liberamur a diaboli jugo, quia dicimus quos diaboli spiculis percus-os esse vide-
< adliuc grandis reslat via 9*, >in qua c militia est mus. Onerali sunt qui sub onere loiigasconvcrsaiio-
vita Iiominis super terram ' 6, > oportel ul sit dux nis gemunl dolenles. Horlabatur populiim pcr viam,
donius Israel : dux in periculo, dux in praelio, dux doneo venirent in lerram Juda, id est confessionis,
in peregriuaiulov ln periculo, quo malorum ambi- non solum peccaii; sed etiam fideict divinaelaudis.
guitale noscoarclal perplcxiias; in praelio, quo ad- Ecce auxilium in praclio.
versariomm nos opprimit imporluniias; in peregri- Q Sequiiur consolalio in peregrinando.
nantlo, ne taedionos faligel pusillanitiiilijs. In primo Consolalur dux isle peregrinanles tribus snlaliis,
ergo fit dux isleconsilialor, in secundo auxilialor, scilicet dilectione, medifaiione, lectione. Haecsiint
in tertio consolator.Consilialor, ul in fuga perplexila- triaquae in leniploSalomoniserani^.Aliare aiireum,
lu situus discrctiorcs ; auxiliator, ul in hello simus mensa aurea, candclabniniaiireiiin. Sitigilur allare
fortiores; consolator, tit peregrinemnr alacriores. dileciio, mensa Iectio, candelabrum meditatio. Pu-
Primuni potest, quia ipse est < admirabilis, consi- ritas auri in altari, est auimils perfectus in dile-
lUrius 97. > Quarc crgo mccrore conturharis? nun- clione; purilas auri in mcnsa, sanus intellectus in
quid c.onsiliarius non est libi, aut consolator luus lectione; purilasauri in candelabro, pnrus affeclus
«k-feeit?Et ia secundo dicas : < Dominus Deus, au- innieditatione. Itaque niiiil carnalequaeral dilectio,
xiliator meus, et ideo non. sum confusus 9S.> In nihil haereticum doceatlectio, nihil terrenum cxopiet
tertio clamat : < Consolaraini, consolamini, popule meditatio. In allari accendiinlur Ihymiamata, in
metis »9. > Iste est vcre dux domus Israel, quia in mensa ponunlur panes, in candelabro lucerna.
primoeduxit eosde lenebrisei umbra moriis ", sci- Thymiamala qraliouis , panes refectionis, Iucerna
licet perplexitatis; in sccundo < de necessilalibiis rognitionis. Per oralionem quaerilur Deus, per re-
eorum eduxil eos *, » scilicet de praclio; iu lerlio " feciionem guslatur, in lumine cognitionis videlur.
< deduxil eos in viain rectam, > scilicet peregrina- Quaerendo desideratur, gtistaltts dulcesril, cogifltus
lie-nis, < ul irenl itt civitatein habilaiionis *. > In ainalur. Habcnt ihymiamaia odorem, panes saporem,
transilu niaris Rubri Moyscs fuil dux in periculo *, cogniiio amorem. Oratio siquidem redolet Denm,
Judas Machabceusin praiio *, Raphael angelus Tqbiae panessapiunt, cogniiio diligit. Infuiidit autem Deus
pcregrinanJo*. Sub prinio perplexus populus evasil, odori suavilalem, sapori dulcedinem, amori dele-
sub secundo iriumpbavii, sub terlio patri medici- ctationem. Sitergo odorsuavis, gustus dulcis, amor
nam Tobias altulit. Sub perplexitate videamus deieclabilis. Habes igilura duce isto in periculo con-
Susannam, sub pvaelio Josiic , sub peregrinalione silium, in prjjelio auxilium, in peregrinando sola-
subtcr jiiuiperum Eliam. Susanna habuit consilium tium. Habcs Dominum , habes ducem. Sequilur ut
sub hoc duce per Danielcm 6; Josue auxilium per apparcal in igne per rubum.

" Psal 109. 91Isai. 3. " Jer. 15. °3Gen. 1. " Matlh. 27. 9«III Reg. 19. 96Job 7. " Isai. 9.
»» Isai. 50. 93 Isai. 40. 109Psal. 106. ' lbid. * Ibid. i3 Exod. 14. *1 Mach. 5, elc. » Tob. 5, etc.
• Dan. 13. ' Exod. 17. » III Reg. 19. * 1 Machab. 4, 5, ctc. 10 III Reg. 7.
PlTHOL. CCVI. 2
i"> THOJLE CISTERC. ET JOAN. ALGRIM «
Asperitas rubi est Caro mortalis plena doloribus,, A concordiam , secunda ad cordis duriliam ; tertia ad
quam de virgine assumpsit.Ignis amorem designat,, charitatis abiindantiam. In prima enim agiiur de
quem erga nos habuit, cum in mundtim vcnit. Rti- possessione acquirenda, rciinenda, recuperanda ;
btis combttri' visus esl, et non esl combustus " ; in secunda sunl praecepia qnaedamdura, qnaedam
quia caro ejus quaeamorc nostro morlua est, visai caeremonialia, qnaedam moralia; in tertia docetur
est putrediui dala, cum lamen gloriosior surrexeril. peccanti indulgcre, pro perseculoribus exorare,
fgnis ergo est amor Dei.qui scx habel proprielalcs.- inimicos diligcre. Sed est lex moralis, quae docet
Esl enim siccus, cslcalidus, esl lcvis, esl mobilis, virlules ordinare, rie diabolo triumphare, et quod
esl subtilis, csl aculus. Siccus, ul humidos exsiccel; bonum est in corde effectui mancipare. Haecstint
calidus, ul frigidos inflammel; levis, nt graves su- • illa Iria quse in pariele lempli eranl, cheriibini et
blevel, mobilis, ut pigrosexcilet; subiilis, ut gros- palmae, ct variae picturaeprominentes ' 6. Cheruhim
sos exlenucl; acuius, ut duros peneirel, Humiclos, dicilur plenitudo scientiw, ut sciamus componere
carnis voluplale, frigidos timore, graves mundi sol- morcs, habcnieszelum Dei secundum scientiam ",
licitudine, pigros pusillanimilate, grossos sensuum ut scismus t esurire et saiurari, et abundare et
hebelationej duros obstinatione. Humidos desiccet peuuriam pati *s. > Sciamusquc volare duabus alis,
per abslincnliam, frigidos inflammet ad poeniten- B scilicel spe et amore, et duabus velare faciem no-
tiam, graves sublevet ?.d superna desideria, pigros stram contra vanilalem gloriae. Prima est religiosa
suscitet ad charilatis opera, grossos exicnuet in- verecundia, qua cum Rebecca pallio " faciem no-
lelligcntia, duros penclrel amorosa sapicntia. Hu- slrain tegimus nolentes videri; secunda eslconlem-
midos exsiccat, de quibus dicebatur : < Qui in sor- ptus favorabilis ajre populi, ut amputata aurecum
dibus est, sordcscal adhuc amplius ". » Qui clama- Malcho a Pelro gladio verbi Dei, postmodum a
lianl : < Infixus stim in limo jirofundi, cl non esl Ciuislo mereamur sanari ", ut obluremus aurem
subsianlia ". » Sed siccali dicunt : < Eduxil mc de nostram, ne audiamus sanguiucm vanac glorix, ecce
lacu miseriae, et de lulo faecis'*. » Frigidos ihfluin- cherubini. Sunt et palmae, id est de diabolo irium-
mat: qui dicebant : < Faclus sum sicul uter in phus. In hoc debemns primo opportuuilatem con-
pruina ". >Nunc vero inflammaluin est cor meum, grediendi considerare, secundo viriliier resislcre,
ei renes mci commulati sunl; ul jumenium faetus tertio de triumpho gratias Deo agcre. Sic Judiih ex-
suiii apud le ", > porlando onus pcenitentiac. Gra- speclavit donec cbrium et dormieniem inveniret
vcs sublevat, quibus dicebatur : < Filii hominum, liolofernem; secundo, caput amputavii, lertio co-
usquequo gravi corde ". > Expandit alas suas, et nopceiun cum capile, cum graliarum aciione iu
assumpsil eos alque porlavil in humeris suis ut Q ( lemplo obiulil »*.Ecce dc diabolo vicioria. Effectui
dicant: < Anima mea desiderabil lc in nocle, scd quoqtie mancipare dcbemus bonum quod inlus lia-
et spiritus meus in praecordiis meis, de maiie vigi- beiniis : ct hae sunl picturac proniiiieutes, id esl
iabit ad te ls. > Pigros excilat qui audieruni: inierius in opere procul manenles, verbi gratia,
• Piger propter frigus arare noluil, iiiendieaiiii crgo ut appareat benigniias iu vullu, misericordia in
in aeslate el non dabitur ei 19. > Scd jam exciiaii eJTcclu,hiimililas in habilu, mansuciudo in cobabi-
dicunl: < Manus nostrac tornatiles et aureae plenoe tationc, palientia in Iribulatione. Bcnigniias appa-
liyacinthis ". > Tornaiilcs, quia sinc scrupulo va- rcl in vului, cum homo csl milis affa.lu, dulcis
niiatis; aurex propter opcra charilalis; plenac bya- aspeciu, verccundus in gestu. Misericoidia apparet
ciniis, quia inde exspeclatur relributio coelcstis. m' effer.lii, qiiaiulo compalitur miserum, subvenil
Grossos extenual, qui eranl < sicut cqtius cl inulus, cgeuis, flcl cuin flcniibus pro peccatis. Humiiiias
quibus non est inlellectus". >Qui<ncscicriintneque apparct in liabilu, si ftieril pauperlas in vestibus,
iiiiellexerunl'1". >Jam promitiitur cfs : < liitellecitim vililas inoperibus, sttbjeclio in inferioribti;. Apparel
tibi dabo et instruam te in via ". > Duros obstina- niansuemdo in cohabitalionesi libenlerfralruinonera
lioi*e peneiral amorosa sapicnlia. llis dicebatur porlat, si discordanles reconciliat, si fastidioso so-
per prophetam : <Scimus quia durus es tu ct frons D 1 latiuin praeslal. Apparet patienlia in iribiilatione,
lua aenea". > Jam vero quac sursuin quacrum, quae si malcdiccnti se non remalcdicit, si perculienteui
sursum sunt sapiunl **.Panem enim de toelodedisii non repercutil, si rapicnti sua tribuil. Istae sunl
cis, Doininc, oinne delcciameuliiin saporis haben- picturae proininentes.
tcm **.Ecce babcs Dominum, habes duccm, habes Quia crgo Palrcs aniiqui primam legem non quae-
ignem. Sed nisi in his omnibus ordinatc procedai, rebanl, alteram quoque abhorrebaiit, quia austera
nili-il.acium est. ldeo sequilur : El ei in Sina legem eral, ci ncminem ad perfectum adduxit **, ideo
dedisli. quaerebant non ut jamper Moysen vetus lex darelur
Lex iriplex est: Esl enim Icx humana, lex Mo- eis, sed ipse venirei, ul educeret nos de carcere
saica, lex evangelica. Prima dala est ad civilcm lenebroso, scilicet redimens in brachio extenso in

11Exod 5. " Apnc. 22. " Psal. Ct>. " Psal. 59. " Psal. 118. " Psal. 72. " Psal. 4. •• Isai.
«* Psal. 81. " Psal. 31. " Isai. 48. **Coloss.3 " Sap;
26 19Piov. 20 «°"Cant. 5. "Psal.5l.
W "IllReg6. Rom. 10. " Philipp. 4. *»Gen. 24. •• Luc. 22. 3I Judilh 10-14. " Ilebr. 7,
43 COMMENT.IN CANTICACANTIC— LIB. I. 46
cruce; et sic possent sub evangelica in verilate vi- .\. Propier haecomnia diligendus est dileclus, quia ab
vere, amplcxu ejus astricti.ut possenl clamare cum eo sunt, ui ait Jacobus: < Oinne dalum optimtim
sponsa : < Laeva ejns sub capite meo, et dextera iiiquit, et omnc donum perfectuni de sursum est
ejus aniplexabitur me 33.>Tribus modis dilexit nos: descendens a Palre liiminuin, apud quem non est
Oulciier, sapienler, fortiler. Dulce fuil, quod pro transmutalio nec vicissiludinis obuinbratio **.> Est
nobis carnem induit; sapientia, qtiod culpam cavil; cnim daiitm bonum, est melius, est oplimum, est
forle, quod moricm sustintiil. Itaque nos in carne perfeclum. Datum bonum sunt bona temporalia,
qmesivil.in sapicntia dilexil, in virlule redeiuit, in quibus stislcnlamur. Dalum meiius cst misericordia,
carnis assumplione condescendit. mihi, in culpae qua peccata remiiiunlur. Dolum optimum est gra-
vitalionc consuluil sibi, in inorlis susceptionc satis- lia, qua de virlule in virtulem asrendimus. Daliiin
fecit Patri. Amicus dulcis, consiliarius prudens,adju- perfectum est gloria, qua perpctuo frtiemur. De
lor fortis.Inpriitio salvarcinc vnli; insecundosalvare primo in Evangclio : < Si nosiis bona data dare fiiiis
me novit, in tcrlio salvare me potesl: < Va 'e, et lu vestris cuin silis niali *r, > eic.; de secunuo : Quo-
fac similitcr 3*.> Diligedulciicr, sapienler, forliier. iiiam melior cst miscricordia tua super vitas *8; >rie
Duleiier.ne illecli: sapicnter,nedecepii;foriilcr, ne lertio : • Oplimum est, gratia stabilire cor *9; > <'c
oppressi abamore Domini avertamur, ne mundi glo- B quario : < Occifrrcmus omncs in virum perfectuni,
ria seu carnis voluplate abducaris. Dulcescat tibi in mcnsuram ailalis plonitudinis Chrisii •*. > Pi i-
prae his sapicniia Clirislus : ne seducaris spirilu mum esl de dcorsum, quia lemporalia nasciintur de
erroris, lucescat libi vcriias Cbristus ; ne advcrsi- tcrra; et secundum, quia misericordia esl de pec-
late frangaris, confonet le virius Dei Chrislus. calis quae sunl tle mundo; tertiiim et quarlum de-
Q Zelum uium iiiflainmel cbariias, informet scien- sursum sunt, id est gratki el gloria, quia dalum
lia, firmel constanlia; sit amor fervidus, sil circum- oplimum et donum perjeclum descendit a Paire lu-
spectus, sit inviclus, nec leporem habeal, nec dis- minum »'. > Ilaec bona susceperal Jeb de manu
crelione careat, nec limidus fiai. Unde in Evan- Domini. Audi lemporalia bona : < Erant ei quin-
gelio : < Diliges DominumDeum tuum ex toiocorde genta juga boum et quingenlse asinx *', >cic. Autii
tuo el cx lola anima lua, el ex tota virtuie lua **.> inelius bonum, scilicet misericordiae : < Vitam el
Ergodiligetola cordis affectioue, dilige anyna, idesl misericordiam tribuisti mihi, et visitaiio tua cuslo-
lolacirctiinspectioiie; dilige tota virlute,ul nec mori divit spirilum meum ". > Audi tertium optimum
timeas pro ejus amore. bonum, scilicet gratiam, qua de viitule in virtutcm
Iiem, dilige propter temporalia, propter spiritua- _ ascendit, ul Deum contempletur: < Auditu, inquil,
lia, propter acierna bona. Propter temporalia, quo- auris audivi le. Nunc aule.n oculus meus videt te.
niam < nihil deesl limenlibus Deuin > : nec iis qui ldcirco me reprebendo ct ago pcenileniiam in 'avilla
cmn diligunt in verilaie. Propler spirilualia : quo- et cinere *'*.> Audi quarium perfectum bonum quori
rum duo smii genera, pracmium ct misericordia. exspeclabat, scilicet Dei visionein : < Scio enim
Undc: <Qui diligilis Dominum, odile malum, cuslo- quod Redemptor meus vivit el in novissimo die de
dit Dominus animas sanclorum suoruin *6. > Secun- terra surrccturus sum, el iu caruc ir.ea videbo
dum gratia. Unde David : < Diligam te, Dpmine, fur- Deum salvalorein meum "'. >
liludo mea ", > etc. Ilem propler seteriia, quia Deus Conlia baec qualuor bona sunt qualuor mala, id
diligcntibus se bona invisibilia praeparavil, ul ipsum esl, qualuor genera affliciionun»: quas pai.eiiter
in omnibus cl super omnia diligenles promissioues susiinere debeuius : Damiiuiii rerum, afflieto cor-
ejus, quae oinne desiderium superanl consequamur. porum, loniumeliae sermonum, aiigaria operum.
ista sunl sex alae, sex seraphim : < Sex aiae, inquit, Haec Dominus in Evangelio coinmcinorat sic : De
uni et sex alleri". > Alauscx sunt sex opera mise- primo : < Si abslulerit quis libi tiinicam, da ei ct
ricordiae ", pascere et potare esurientes, ut Jeb : pallium *6. > Istud suslinuU Job quando amisil om-
t Si comedi buccellam nieam soius, el pupillus non D nem substantiam suam •'. < Si le pcrcussserit quis
comedil^ex ea *°. > Veslire nudum , idem : < Si in maxillam, praebe ei «l alteram »». > Dc sccuiidc
non benedixerint milii laiera cjus el de velleribus diciiur hoc. Hanc suslinuit Job percussus uicere
ovium iuearum calefactum est ". > Suscipere pere- pessimo". Dc terlio : <Orate pro persequenlibus ct
tt no-
grinum, idem : < Foris non niansit peregrinus, et calumniantibus vos 66. > llem : < Benedicite
nstiuin meum paluil vialori **. > Consolari dolen- lite maledicerc ", > Iloc quoque sustinuit Job.
tem, idem : < Cunique sederem, quasi rex circiim- Unde ipse ait : <Ad increpaudum ine verba com-
siaiue exercilu, eram nicerenlium consolator *3. > ponitis : < verum lamen quae cogiiatis expleie 6«.>
Visilare infirmos et incarceralos, idem : < Bene- De quarto : < Si angariaveril le quis irt- unum
diclio pauperum stiper me veniebal **. > Sepelire milliare , vade cum co duo milliaria 63. > Islud
mortucs : llaec eral virtns Tobiae**. Ecce sex alae. quoquc suslinuit David. Cum enim cogeret wim
" Canl. 2. 3*Luc. 10. " Marc. 12. " Psal. 06. 37Psal. 17. "" Isai. 6. *'' M.ith 25. *° Job 51.
"Ibid. "Ihid. **Job29. **lhid.»3"Tob. 1,2, eic. *6Jac . ^-
' *
" Luc. t.
•• Ephes. 4 •'Jac. 1. "Jobl. Job 10. «*Job 42. «• Job 19. " Mallli. 5. »7f'°h
Job2;1. M^f
"Jo'b. 2. co Luc. 6. «'Rom. 12. " Job 6. 63Matih. 5.
47 TlIQMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 48
Saul quxrere cciiluin prsepulia , solvit ducenta **. A J/ii7e mew Siculis errant in tnonlibus aqitw;
Dicilur Deus Paler luminum 6», qtiia fecit qua- rie sapientia :
ti:or luminaiia. Pritis cnim fecit firmanientum, se- Canto quw sotitus,'si quando armenta vocabnl,
cunilo luminaria, scilicet solem et lunam : poslea AmpltionDircaus in Actwo Aracynlho;
dicitur, et slellas 66, baec his qualuor donis assi- de piilchritudine :
gnanltir: Lux slellaruin per varios radios distin- Nec sum adeo informis, nuper me in lillore vidi,
Cum placidum vetttisstaret mare
guitur. Haec est singularis prudenlia, qua usum
unius rei ab usu allerius distinguere sciamus et Propler haec quatuor amandus est De-:s. Sapiens
non pcccemus errorc. Hoc esl lumen quo illuminat enim est in crcatione. Unde : < Dominus sapientia
Deus ohinem hominem venienlem in hunc niun- fundavit terram 76. > Poiens in gubernatione, quia
dum •', id est ralione discernendi. Ltina quoe in < Potcns est Detis de lapiriibus suscitare filios
nocte lucet est inspiralio riivina, qna peccata nn- Abrahne". » E't:< Poteslas ejus polesfasaeterna qeae
stra cognoscimus. Unde Daviri : <Illumina oculos non auferetur 7S.> Dives est, quia < c.nnia subjccil
meos ne unqnam obriormiam in morte 6S. > Item : Paier sub pedibus ejus, oves et boves, voiucres' 9. »
< Deus meus, illumina tenebras mcas 60.> Sol qui Secundum humaniialem : < Speciosus forma prae
de riie lucet est spirituaiis intelligenlia, qua cceieslia B filiis hominum so. > Secundum divinitatem : < Can-
sapimus ct conlemplamur. lnde David : < Emitie dnr est lucis aeternaeet speculum sine niacula ", >
lucem luam et veritalem tuam; ipsa mc de.iuxe- < in quem desideranl angeli prospicere ". > De liis
runi '•. > Firniamenlum quod amplius lucet, est Paulus : < Quem constiluit haeretlem universo-
claritas aeterna. Unde : < Civilas illa non indiget rum ",» ecee dives ; < per quem fecit el saecula"*, >
sole aut luna ut luceant in ea , qtiia clarilas Dei ecce sapie_ns; < qui cum sil splendor gioriaeel figura
illtiminabil cam, ct Agnns erit lucerna ejus 71. > El substanliae 8«,>eccepulchriludo;< porlansqueomnia
b.xc dicta sunt, secunrium quatuor inierprelationes verbo viriutis suae86,» ecce poieniia. Pro his aman-
hnjus nominis, lumen. Primum eniin dicilur lumen, dus est.
iil est luens, mcne [ot>iv]id est defectum, qtiae esl Item, alius est amor adolesceiilularum, alius jtj-
ignoranlia rerurn. Secundum dicilur luinen, id e>t venum, alius senum. Adolesceniulanim enim est
luens niftnlis noctem, id csl tencbras peccatorum. dulcior, joivenum foriior, senum maturior. In prniO
Terlium riiciiur lumen, id csl lux meniis, qua mcns est remissio peccatoruin; in seeundo, exercitium
illiiininalur ad cognoscendum Deum. Unde cum virtulgm ; in lertio perfei lio earum. Primus in Ma-
caeco dicerctur : < Quid vis ut faciani libi? riixit: r ria peccante humilis, iu Petro fervens, in Joanne
Domine, ul viricam lu/iien 7*. > Et Daviri: < Emille piss et dulcis. Secundus dormit a s.ccularibus, vi-
lucem el veritatem luam ,s. » Quarlum dicilur tu- gilat in spiritualibus, languet, quia defecit in salu-
inen, id esl lux mundi: < Beati enim mundo corde, lare Dei anima ejus 87.Terlius audil verba ineffabi-
qtioniam ipsi Deum vidcbunt in perpetuum '*. > lia, silcnlium, paceni sciljcet illara < que exsupiral
Quoniain apud enin < non esl Iransmutatio ncc vi- jmnero sensum »S. » Primus oves suas, id esl sen-
cissiludinis obuiubralio 7*.> Duo notat quibus oh- sualitalis affectus minat ad interiora deserli, videns
scnralur nolilia rcrum apud nos, scilicel substan- rubum quj non comburehatur S9. id est mysterum
tiarum transmutalio, et accidenlium sibi succeden- incarnationis; secundus ascendil in niont^m el au-
lium vicissittirio. Transmutalio substantiarutn est dit a Domino, id est abscondilur in absconriiio
elementoriim reciprocatio, quia lerra subliliatur in faciei: < Tu vero hic sia mecum, et docebo te leges
aquam, aqua in aerem, aev in ignem : el cconverso. et mandala quae proponas filiis Israel 90. > Tertius
Ignis densatur in aerem, aer in aquam, aqua iu in monle sepelitur a Domino, id est absconriiiur in
lerram; el hsec mutaiio fncii ut res minus cogno- abscondito faciei.ejus 91. > Primus audit abhomini-
scatnr. ltem, accidentium vicissiludo, quia res quae bus : < VJbiesl Deus tuus? Secundus recordalur, >
modo est alba, modo est nigra, rnodo est sedens, D el effuiidil in se animam suam ". Terlius transit
modo est stans, etc. Et Jiajc vicissiiudo obscurat in locuin tabernaculi admirabilis usque ad domum
rcrum noliliam. Sed ibi nibil horum : et ideo ibi Dei 93. > Primus servit fidei, secundus spei, lerlius
erii plena notitia Crealoris et crcatuiae. ltem, adhuc chaiitati. Et sieul fides nos Deo generat, spes nu-
habeo unde Deus diligatur. tril, chariias consummat : sic primus siauis in nobis
Quaiuor sunt propter quae bomines diligunmr : bumanum affecium Deo dedicat, secundus exuit ve-
Poteutia, sapienlia, divitiae,piilchritudo. Unde Vir- terem hominem cum actibus suis, tertius consum-
gilius ad quemdam a quo volebat amari : De di- mat Deoque conforniat,
vitiis : Quia meliora sunl ubera tua vino.
Lac mihi non wslate novum non.frigore desit; [CARU.]In hac verborum serie sub hac diciione
de potentia : tres colligunlur clausulae, quibus tres causae red-

"IReg, 18 et alib. 6»'3Jac. 1. 66Gen.


' 1. »'Joan. 1. 68 Psal. 12. 69 Psal. 17. ,0 Psat. 42.
"Apoc. 21. "Joan.80 10. Psal. 42. '* Matlh. 5. 7»Jac. 1. 76Prov. 3. '7 Maith 3. 7SDan. 7
79Psal. 8;Hebr. 2. Psal. 44. 81Sap. 7. 8a I Pelr. 1. 83 Hebr. 1. 8* Ibiri. »»Ibid. e6Psal. U3.
»' PhiliDU.4. 8»Exod. 5. 80 Deut. 5. »• Psal. 30. " Psal. 41. " Ibid. »' Jbid.
49 COMMENT.1N CANTICACANTIC. — LIB. I. 5C
dunlur, propfer quas ab adoiescentiilis beata Virgo A Ac si dicerel: Per me non possum : sed me trahant
piurimum riiligatur. El bre duac diclcmes, quia et bona opera tua, exempla, conversafio et caeleraqua:
ideo, sese respiciuiil. Possunl auleiii esse veiba liiii rcligiose et miraculose in munrio cgisli.. Iste qui
ad malrem. Possunl essc vcrba angelnrum ad vii- vull trabi comparatur < homini qtuerenli bon.is
gineni ;qui videntcs ariolesc.MiiuIasassistenics vir- margaritas. Invenia autem una prctiosa margnrita
ginL dicunt ari eam : Ideo islae adoles-centulwdile- abiil ct vendit omnia quac habuil et emit eam oc. >
xerunl le nimis, id cst pluiiiniim, quia meliora sunt Haecmargarita est regnum cceloruin qiiori exspe-
ubera tua vino, quia.ubera lua fragranlia sunt ««- ctamus. Unrie Salomon : < Gemma gralissima ex-
guentisoptimis, quia oleum effusum est nomen luum. speciatio praestolaniis, quocunque se verteril pru-
Adolescentulae vero riicuntur firieles animae, 110- denter inlelliget ". > Est autem grala, est gra-
vellae per gratiam, non vetnlae per culpam, non tior, cst gralissima. Gemma grata esl aniina,
senio steriles , sed donis fccundae' spiriliialibus, quae adhuc laborat in hac peregrinaiione. Gra-
fories non ut anus dcbiles, non curvae nec statuen- tior est quae jam exula a corpore adhuc esi in
tes < octilos suos declinare in terram 9*: > sed per cxspecialione. Gratissima erit quaudo recepio
cceleste desidcrium rectae, el ad ccelos erectoe. corpore plena fruelur Dei visione. De grata.
Animaeistaeprae devotionis obsequio, beatae Virgini 7 Grata riebet habere puritaiem , lenitatem , cla-
semper assistunl diligentes eam, et diligentes in ea ritatem. Purilas esl in viliorum emendatione; le-
has dilectionis causas potissimas, scilicel quia me- nitas in morum compositione; claritas in Dei con-
tiora sunt ubera ejits vino. Meliora enim potentioris lemplatione. Oporicl enim ut sit puritas absque
ct uberioris euicaciae sunt ubera beai.fi Virginis contagio carhalis concupiscentiae,lenitas sinesciu-
quain vinum; nam viiium inebiiarepolest hominem pulo murmurationis odii et iuvidiae, claritas abs-
ut praeteriiarum sit immcnior offensarum, el sit que scrupulo et nubilo solliciliidinis munriaiiGC.
facilis ad condonandum ct largus ad donandum. Audipurilalem : lEmundemus nos ab omni inquina-
Ubera vero virginis Deurn quasi inebriare polu- menlo carnis et spiritus 9S, > ail Aposlolus. Audi
eruiil: nam postquam dc niatiis uberibtis lac bibit, lenilalcm : idem : < Maledicimur, et benediciinus,
ac si cum laeiis dulcedine dulccdinem bibisset mi- persecutionem paiinuir, et sustinemus, blasphema-
sericordiae projecil ab oculis suis peccaia nostra mur et obsecramus ". > Audi .clariiaicm, idem :
post lergum »• : et faclus esl largus ad riaiidani < Revelala facie speculamur gloriani Dei, ut trans-
peccalorum veniam, largus ad dandam graliani el Ibrmeniur in eamdem imaginem a clarilale in cla-
operum juslitiam. Ideo quoque beatam Virginem C ritalem 10°.>Gemma gralior suam babet puiiiatem
diliguntjuvenculac,quia ejus ubera fragraniiora suitf scilicel non posse peccare, quia < sine macula sunt
unguentis oplimis. Nam in ejus uberibus fragral anie ibronum Dei . > Lenitas est ibi omnis iininii-
odor sugenlis ubera, qui delibulus unguentisopii- nitas doloris, quia jam < abstersil Deus omnein 11-
mis cum pleniludine cbarismatum et medicinalium crymam ab oculis sanclorum suorum , -et jani non
gratiarum venit ad sponsam, Vel animam peccalri- eritluclus, neque clamor, neque ullus doloc, quo-
cem, ut eam omni lepra sanaret, quam sacro sibi niam priora transierunt *. > Claritas lux illa qua
ceitjugio copularet. ldeo quoque ab adolesceululis laelaulur videre claritatem patriae; quia < lux orta
beala Virgo merilo diligitur, quia oleum effusum no- esljusio, et rectis corde laeiitia *. > Jam celebrata
men soum. Nam sicul oleum rerum liquorem super- resurrectione geinmae gralissimae, erit puritas in
ualal, sic nomen ejus et invocatio nomiuis ejus corpore, in corpore iwcorrupiio, quando corrupti-
omnium sanclorum nomina el invocaliones nomi- bile hoc induel incorruptelain*. ln anima perfecta
iiuin superexcellit, el sttpcrat in efficacia subveu- in Deum, in Dominum intensio, quia adhuc babcut
tionis, et obtentu divinaegratiae et daemonumfuga. animae aliquem respectum ail corpora sua, ut uon
Trahe me post le : curremus in odore unguenlorum perfecte in Deum intendere donec illa recipiant.
inerum. Uiide murmurare videntur animae sub altare Dei,
[THO.]Hucusque Synagoga : quae fide devota ad- dicentes : < TJsquequo uon vindicas, Domine, san-
veulum Cbristi exspeclabat. Inde in principio car- guinem noslrum ab iis qui in terra sunt * ? » Le* ,
minis liujus prophetis responriil. Osculelur me nitas ibi iranquillitas erit inter corpus et animani,
osculo oris sui, id est praeseniialiler niibi appareal ila ut caro nec < concupiscaladversus spiritum, nec
el exempla mihi vivendi ac dona largialur. Deinde spiritus adversus carnetn 6. >Caroenim spiritui obe-
versiculis seqiienlibus qualia sunl ejus dona quae diel, nec spiritus a carne indebilum aliquiri exiget.
fldelibus appetenda ostendit. Hic vox Ecclesiaesub- Nainigauriebil sponsus super sponsam '.> Ibi claritas
dilur, eorum scilicel qui post leiupora iucarnaiio- erit in corpore, de qua riicilur : < Fulgebunt justi
nis ad fidein venirenl. Iila rogabat ut veniret; isla siculsol in reguo Patris eorum 8. » ln anima visio
vero ul eam post se trahat quem jaiji scil ascendisse, Dei. Liide : < J3eaii mundo corrie quoniam ipsi
et ut eam trahat quae per se non volct ascendere. Deum viriebunl 9. > Haec vidcns sponsa et deside-
•* Psal. 16. " Isai. 38. •« Mallb. 13. 9I Prov. 17. " II Cor. 7. " I Cor. 4. l00 11Cor. 3-
» Apoc. 14. «Apoc. 21. * Psal. 90. * I Cor. 15. • Apoc/ 6. « Galai. 5. ' Isai. 02. • Matlh. 13.
• • Mallh. 5.
61 TIIOM^ CISTERC, ET JOAN. ALGRINI 52
rans, ait:< Tralie inepostle 10. >Primo rieprofundo A prae caetetis florenl, ei lac inde expiiniilur. Haecesl
peccatorum misericorditer exlrahcndo, secundo in forma chariiatis, a qua debemus incipere et par-
via recliludinis perseveranter dirigenrio, tertio ar- vulos cliam alienos nulrire. Vel aliler : Amygdala
deniissimi et su.ivissimi amoris affectum in intimis sunt fructus sanativus, lac expressum, cibus nu-
cordis effundendo. Ista sunt ungiienla in quorum Iriiivus. In flore exspectationis sccuritas ; in jueun-
odore »e'currere sponsa pollicetur, cum subdit : diiaie floris, aelerna jucundifas. Est ergo charitas
< Curremus in odoie unguenlorum tuuruin. > sanitas infirmoruni , nutrimcntiim parvulorum,
Primum unguenium esl miscricordia, secundum exspeclalio justorum , gaurilum bealorum. De
gralia, terlium gloria. Odorprimi est indulgentia; se- primo : < Ipse cepit et sanabil nos l8. Sana me,
«undi munificemia, tertii magnilicentiaDei. Deprimo: Domine, et sanabor 19; > de secuntlo : < Quasi modo
<Sicutmynha electa dedisuavilatemodoris ". > De geniii infanjes rationabilcs sine dolo lac concupis-
secundo: «Ecceodor filii mreisicutodoragri pleni, cui cite »•. > Item : < Nutriet homo vaccam bouin et
henedixil Dominus •*. > Delerlio: <Cum esset rex in duas oves , et expriiucl bulyrum prae copia lac-
accubitusuo, nardus mea dedit odorem suuni ". > tis "; > de tertio : < Exspectans exspcctavi Donii-
Primuro "retrahit, secuudum trahit, lerlium allra- num el inlendit milii **.>Iiem : < Exspectamein
hit. Primum de profundo vitiorum, secunduin fu- ** die resurreclionis mex in fuuirum "; > de quartor
niculo virlutum, lertium dulcedine praemiorum. In < Revelata facie speculamur gloriam Dei.ul trans-
odore primi ambulamus, in odore secundi curri- formciriur in eamdem imaginem a clariiale in cla-
mus, in odore lertii volamus. Lle est odor ineffa- ritalem '*. > Haec dicilur opcrari charitas : quia
bilis, suavitas dulcedinis divinae. Unde Jacob : hoec < operatur Deus in nobis propier nimiam clia-
< Ecce odor filii mei, sicut orior agri pleni, cui ritatemquadilexit nos«*. iHoecdona sunlDei,et ideo
beneriixit Dominus. " > Et Joannes : Odor luus in dicimus :<Curremusinodoreunguentorum ttiorum.»
me concupiscentias excitavit aeternas. De hoc dixit Vel sic : In fama nominis tui quod comparatur un-
Jacob filiis suis : < Tollitc vobiscum rie oplimis giienlo, velinfide bonorum aeternorunv, aut in
fructibus terraa : modicum resince et mellis et sto- consirieratione miraculoriim tuorum. Curreinus, ait,
racis, et slacten, el terebinthi, etamygdalarum ".> in odore unguentorum tuorum. Posl hunc odoreui
Sunt boni terrse fructus, sunt meliores, sunt op- quidain anibiilani, quidam curruiil, qnidam volant,
timi. Boni sunt-posnitenliae fructus in exslirpatione Arnbulanlqui arihuc multis lcnlationibus sunt ini-
vitiorum. Siint mcliores piae rievolionis in exercilio periili, currunt qui subditorum et lemporalium sol-
virlulum. Suiiloptiini riiviiiaecouiemplationis in co- r licitudine sunt retardali, volanl qni onini soMiciiu-
guitione cceleslium. Per resinam , quoecst amara, dine mundana sunt cxuli. Sic animalia Ezechielis
designatur pcenilenlia ; per inel consolalio divina , legiintur ambulnsse, ut esl uniimqtiodque coruin
quae pceniteiili dalur; storax arbor est in Arabia, ante faciem suam vel coram facie sua ambulabat.
de cujus virgulis lacryma fluit; sed si ceciderit in Eacucurrissc: < Ubi erat, inqtiit, impetus spirilus,
terranl, immunda est, quae aulem riiftramis colligitur illuc gradiebantur". > Ire cniin in impetu spirilus,
niiiuda esl.'Gutiae quae cadunt in terram , eos desi- est currcre, el volasse. < Ei facies, ini;uit, et pennae
gnant qui lacrymas fundunt ut sancti videanlur'; eorum extcntae cranl riesuper a7, > et duabus alis
quac vcro adhacicnt calaniis, lacrymas nobis solo volabant. Ait lsaias : Vos qui lenlalionibus gravati
Dei amore fusas dcsignant. Unde David : < Posuisfi cstis *8, < ambulale rium Iucem habelis •». Sed vi-
lacrymas in conspectu tno la. > Siacten virga est dele quoinoriocaute ambulciis", > sicul animalia.
lobusii corticis el purpurea foliis; colorcm habet Unumquodque enim coram facie sua ambulabat de
nt piperis.-Virga morieranien disciplimc est.qua virlute in virlutem prbficiendo, non post lergnm
inotus illicitos castigamus. Robur corticis est pa- ad peccata recurrendo. < Beali iinmaculati in via
tieutia qua virililer sustineainus. Purpura dignilas. qui ambulant inlege Domini 31. Qui eniin cuin Deo
est regui ad quod tendimus. Calor piperis fervor D ambulat, confideiuer ambulat3*. > De cursu sic rii-
csl, quo semper acccndimur ne tepcscamus. Tiia citur : < Qui in sladio currunt, onincs quidem cur-
'
namque sunt qtiaesanctum perficiunt hominem. Di- rpnt, scd unus accipit bravium. Vos sic currite ut
sciplina, dignitas, charilas. Disciplina propter de- comprcliendatis, Ego, ail Apostolus, sic cnrro ,
prcssionem vilioruui, dignitas proplcr libertatem non quasi in incerlum **.Curramus igitur ad pro-
virltitum, chariias propler inierui profectiis affc- positum nobis certainen, aspicientes in auctorem
cur.ii. Tcrebintlius generat rcsinam oinnibus prae- fideiet consiimmaloreni Jesum 3i, > ut dicamus in
slanlioreni. Haec laerymas superioris compunclio- fine: < Boiiuin ceriamen ceriavi, ctirsum consum-
nis dcsignal. indc David : < Effudi in me animam mavi *». > Ilcm : Volale qtsi exuti estis a muiidana
ineam, qtioniam trausibo in locum laberuaculi ad- solliciiudinc , scilicet pennis amoris et desiderii.
niii-abilis usque addomum Dei ".r Amygdala citius De quibus philosophus : Sunl elenim pennae volu-
"Cant. 1. 19" Eccli. 24. '» Gcn. 27. " Cant. 1. " Gcn. 27. '* Gen. 43. 16Psal. 55. "Psal. 41.
" Osee. 6. Jer. 17. " I Peir. 2. " kai. 7. " Psal. 39. " Sophon. 3. " II Cor. 3. " Ephes. 2.
»* Ezecli. 1. *' Ibid. !S Isai. 24. " Joan. U. »• Ephes. 5.. 31Psal. 118. 3SProv. 10. " 1 Cor. d.
>*ilebr. 12. " II Tim. 4.
65 COM.MENT.JN CANTICACANTIC. — LIB. I. 54
cres mihi quae conscendant celsa poli, tit dicatur : A . peccala abluuntur, in secundo tcpidi accenriuntur,
< Qui sunl isli qui ut nubes volant et quasi co- in lertio ilulcescenles supernis aioiualibus otloran-
lumbae ad feneslras suas *6. > liem : < Quis dabit lur. In primo riicilur: <Lavamini, mundi cslole". >
mihi pennas sicut columboe et volabo ct requies- Unde Petrus : <Domine, non lanliiiu pedes mcos, seri
:cam 37, >a temporali miseria. Sicut Joannes in et manus et caput 66, > iri est non tanliiin affecins,
| Apocalypsi: <Audivi,ail, vocetn uniusaquilae volan- sed et opeia ct sensus, quae in capite vigent. De
lis per mcdiuni cceliet diceniis:V«, vae, va)habiian- secundo. <Igneni veni mitlcre in lerram.etqiiiibvolo-
tibus in lerra ". » Priinum vaepropier culpam, se- nisi ut ardeat "7 ? >De lerlio Joannes evangelistiu
eunrium propler tribulalionem muiidanam, lerliiim Odor tuus in me concupiscentias excitavilaeiernas.
propter aeternam pcenam. Ambulans, ait, Jesus Primum confecit Maria Jacobi, quod dicilur sup-
juxla mare Galileac : < Et exsuhavit ut gigas ad ptantatio, quia eo peccaia lavaiilur; sccumliim Ma-
currendam viain 39;et ascendit super cherul)im,et ria Magdalenae, quod dicitur turris fortitttdiitis ,
volavit super pennas venlorum *°. » Ambuleimis qttia co dehiles roborantur; lerlium Maria Salomac,
igilur, quia Clirislus ambulat nobiscum, m < in quod dicitur pacifica, quia islo pacificis superna
. novilale vilae ambulemus *. » Curramus, quia ipse dulcedo confertiir, et forsitan Maria Magdalenaeliis
currit nobiscum, ul ad promissiones ejus sine of- C tribus coiificienriis inleiiuil. Priino inteiTuit, ciim
fensione curramus. Volemus , quia ipse volat no- ad peries Domiui verecunda jaccbat «s, sccuurio,
biscum ad siipertiagaiiriia, ul inter nitindanas vaiic- cum Doniinum sepultum lanta inslantia quxrebal";
tates ibi noslra fixa sint conia , ubi vcra sunl tcriio, cum in spccie horiulani reperto dicebat:<Rab-
60
gaudia. Habetet sponsa iiiigueuta propria. Piiuium boni (quod dicitur magisler ).> Ecce gaudium
rslanior verecunilus, sectinrium ainor forlis, tertium quod nunliavit mundo, nunliavil Ecclesiae, nun-
amor dtilcis. Primum fil ex corriis contrilione, oris liavit apostolorum collegio. Mundo,dum resiirgeniit
confessione, lacrymarum effusione. De primo. iiunlia mundum replet laetitia. Ecclesiae : Nam
< Cor conlrilum et hiiniilialum, Deus, non despi- Illa tnttndi imperatrix,
cies **; > de secundo : < Confitemini alteruirum Isla beala peccaliix,
Lwtitiw primordia
peccata veslra *3; > de lertio : Deriucant oculi tui Fuderunt in Ecclesia.
aquas, ct palpebrae ttiae foiitem lacrymarum **. > Aposlolorum collegio,
Amorquoque forlis ex Iribus fil. Speruit liinorein, Ferens Chrislus fratribus
appelil dolorem, non refugit puriorem. Spcruit li- Ejus morte trislibus,
morem, qnia <Dominus protector vitae nieap, a quo Q Exspectala gaudia.
trepiriabo **?> Lt: < Libera me, Domine, et pone Prima cella diciiur aquaria, quia habct lacrymas
me juxta le, cl cujiisvismanus pugnetconirainc*6.» contritionis; sccuiiria, lacrymas compassionis ; ter-
Appetit dolorem.ut : < Ingrcdialur putredo in os- lia, lacrymas devolionis.Primoe peccalorem lavaiit,
sibus meis, el subter me scateat, ul requiescam in secundx miserum polant, lcrliaj devotum rigam.
die tribulationis *T. >El Job : < Quis mihi tribuatiit In horuni flgura Christus terlio lacryinaius est,
venial petilio mea , et qtiod etiam uibuil mihi sicut legilur : Primo ad sepulcrum Lazari "; ecca
Deus? Qui ccepit ipse me couterai, solval inamiin contritionis ; secundo : < Videns civiiatem flevit su-
et succidat me **.> Non refugii putlorem, ut: <Toia per illam ", » ecce compassionis ; lertio , quaudo ,
die veret undia mea coutra me esl semper, et con- imminente passione, ivit solus in montemorare •».
fusio faciei meae cooperuit ine **. > Ainor dulcis El factus est sudor cjus sicul gultae sanguiuis de-
tres habel species : Coiitemptiini temporalium, ut currentis in lerram 6*.» Ibi lacrymalus esl ex dc-
Paulus : < Quacfuerunl mihi lucta, facta suut mihi volionefulurae resiirrectionis.utaii Paschasiussuper
delrimenla propter Christum, propter quem omnia illius lociim lamenlaiionis Jeremiae : Divisiones
detrimenta feci, et arbitratus suui ut slercora, ut aquarum deduxerunl oculi mei in coniriiionc po-
Cbristuin lucrifaciam ,0.> Habet et speciale et spi- U puli mei **.
riiuale dcsirierium, ut : < Ante le oninc desiderium Tralie tne post te, etc.
meum el gemitus *'. > Et : < Anima mea desiriera- [CARD.]Et pertinet hoc verbum ad Assumpiio-
bit te in noctc, scd et spiritus mcus in prxcorriiis nem beaia; Virginis, et dirigit beala Virgo sermo
meis de mane vigilabo ad le " » Habet et ccelcslc ncm ad Filium, dicens : Trahe me post te, ac si di-
gaudium, ut: < Gaudcns gaudebo in Domino *3, > cat : Tu assumpliis ad Patris dexieram, assume
et : < Laetare, Jerusalem , et diem festum agite, matrem ad gloriain. Et bene dicit :Trahe me post le,
omnesqui diligitis eam; gaudele gaudio m.igno**.> ul in verbo trahendi signilieet quori gratiaquasi per
Primum fit in cella aquaria, secundum iu cella vi- violenliam reciifical liberum arbitrium. Naini cor-
naria, teriium in cella aromalica. In primo enim pus quod corrumpiiur ,'aggraval .aiiiuiam , et de.
" Isai. 60. " Psal. 54. " Apoc. 8. *9 Psal. 18. *• Psal. 17. 41 Rom. 6. *» Psal. 50. *3Jai.
5. ** Jerem. 9. *• Psal. 26. *6.lobl7. *7llabac. 3. is Job 6. *9Psal. 45. ••
Philipp. 3. "' Psal.
37. "«Isai. 26. •• Isai. 01. "Oliie. Eecles. Doui. 4. in Quadrag., Inlroit. •» Isai. 1. *6 J ian. 13. "
Luc. 12. "Joan. 19. " Joan. 20. " Ibid. 61 Joan. 11. •» Luc. 19. " Mavc.0. °» Luc. 22.
" Thren. 3.
53 THOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 56
priiriit terrena habiiatio sensum multa cogilan- A justiim.aperta esl terra etgerminavit Salvalorem",
tem *6. »Aiiriienlesautem juvenculae assumplionem per quem facla cst coelict lcrrae reconciliatio. Re-
dominae suae suhjiciunt ; < Ctirremus in odo- paratio in finesaeculierit. In cellario sunl Ires cellae:
rein unguentprum tuorum 6T. > Curremus, veloces Prima disciplina?,secuiiria nalurae, lertia graliae. In
gsequendi desiderio. Curremus /orles in fide, cur- prima discisinferior esse, in secunda par, in lertia
rcmus lanquam leves et agiles, sicut dicil Apo- supcrior, iri esl snb alio, cum alio, super alium;vel
stolus ad Hebraeos: < Deponentes omne pondus, et sic : Subesse, coesse, praeesse. Primo discis esse |
circumstans nos peccalum, per patientiam curra- discipulus, secundo socius, tertio magislcr. Cubicu-
musad propositum nobis ceriamen, respicientes in ltiin regis est arcanuni conlemplalionis, Sed non
auctorem fidei et consummaiorem Jesum, qui pro- unum soluni est ctibiculiim, quia niuliae sunt reginae
posito sibi gaudio suslinuit crucem, confusione el concubinae. Mulier enim quaedam secus peries
con;empta68.>Curremus, inquam, in odorcmunguen- Doinini sorlita est locum 78. Allera.ad capul devo-
lorttm tuorttm. Ungtienla autem bealaeVirginis siint lionem invenit 79.Thomas in latere 80,Joannes in
ronfectiones spiriltialium charismaluin, conjeclae in pectore 81, Pelrus in sinu Palris 8*,Paulus in terlio
ipsas virliitum pinguedines, quae ipsam quasi sua coelo8* hujiis secreii graliam sunt assecuti. Prima
substantia lociiplelaul, el nos deleelanl fragranlia et " mulier, in imo humilitatis; secunda, insolido spti; •
odoris rielecialione ad ciirsum boni operis nos Thomas, iu solirio firiei; Joannes, inlato cbaritatis;
invitant. Assumpia vero ad aelliereum thalainum Pelrus, in Iuce veritaiis ; Paulus, in imo Sapientise.
beata Virgo, et assecuta quod pefiit, subdil : Est locus apuri sponsiun dequosua jura decernil et
Inlroduxit me rex in celtaria sua. consilia dispouit, <in ponrierc ct numero et men-
[TIIO.] Cellaria regis aclcrni sunt interna gaudia sura8*. >Et esilocus in quo supcr reprobam animani
pauiac ccelestis, in quaeuunc inirodiicta est Ecclesia versatur aniinadversio judicis. < Terribilis in con-
sancta per ftdem , in futuro plenius introducenda siliis super filios honiiiiuni 8*.>Porro nec in primo
per rcm. Loquitur atttcm ad ariolescentulas sponsa, nec in secundo perfecta cst quies speculanli. In
id esl Ecclesia Chrisli ad animas lideles, sua virie- piinio eiiini Deus apparel tanquam sollicilus; in
licet membra nuper iu Chrisfo renata. Ila ideo dc- secuiuio, lanquam lurbatus. Alter adjulorimu rio-
precorChristum sponsum, ut nos post se currenies centis , alicr praeiorium judicis. Sed est terlius
ipse, data manu ne deficiamus , adjuvet, quia jam locus ubi sponsus cernilur quielus, 11011 niagisiri,
dulcedinem regni ccelcstis praelibavi ; jam guslavi, non judicis, sed sponsi. 0 versequieiis locus in quo
quoniam suavis esl Dominus 69.Jaiu bona quae niibi _ est Deus non quasi lurbatus ira, nec distentus pro-
parala sunl in ccelis, ipso revclanlc cognovi. Dixerat spiciiur cura, sed videmr volunlas cjus in co bona
quia esset currenrium, et in qtto currenilum : ecce ci bcneplacens el perfecia 86.
quo currendum, scilicet in cellam vinariam, quo Ecce tiia lempora, tria merita, tria praemia. In
jam iniroducia esl. Ihi homines reficiuntur a fruclu horio lcmpora, in cellario meriia , iu triplici con-
frumenti, vini el olei sui 70. Reliciunlur frumento lemplalione cubiculi praemia. Ista cellaria tres luibeut
doclrinne erudienlis. Inebrianlur vfno specialis et cellas :'Prinia est Scripiurae, seeunda aniinx», teriia
spiriiualis fervoris. Ungunlur oleo suavis rievotionis. coeleslispairiae. ln prima suuiilur aqua refcctionis,
Primuin sibi, secundum Deo, leriium proximo. insecunria, viniim jucunriitalis , in lerlia , oleum
Primum sibi, < ut paniscor hoininis confirinet 71;> suavitatis. Aqua primae triplex esl. Prima est soe-
sccundiim Deo, ut< vinum loetificelcor hominis 7«, > cularis prurienlia, secunria litieralis scientia, tertia
id esl fervor laelificclin Deo; lertium proximo, ut cceleslis sapientia. Priina est tle lacu turbido; se-
ci exteriusi exhilaret faciem in oleo '•. > De priino ciinria, de rivo fluido: leriia, de fonte purissimo.
dicitur. < Confirma boc, Deus, quod operaius es in Prima delacu lurbido , quia de rebus tcmporalibiis
nobis'*. iDesecundo: «Gaurietein Dominosemper : quae animam perturbanl; secunria rie rivo fluido,
iterum dico gaudete7*. >De leriio Paulus. : <llilarem D quia de eloquenlia el opinione philosophica, qua;
daiorem diligil Deus '*.> cilo quasi rivus nosiram debcnl iransire inemoriam :
ln hoc opere videnms sponsam esse velle cum lerlia dc fonlc piirissimo, quia rie coeleslibus quae
sponso, scilicet in horto, in cellario, in cubiculo; nostrain debenl rigare auimain. Isii sunl trcs putci
sit itaque simplex bistoria borlus, cellarium mo- quos servi lsaac foderuni87.Pi'uiiuin appellaverunt
ralis sensus, cuhiculum conlemplationis secrelum. Calumnias, sccundum Iiiimicilias , tcrlium Abuu-
In historia suul tria , scilicet cceli ct terrae creatio, dantiam , vel Septiformein, quia pro lemporalibus
reconciliatio, reparalio. Creaiio est tanquam horli- nobis caluinnianlurAllophyli.id esl daemoncsalicna
satio vel plantatio; reconciliatio, tanqnam germi- aniantes. In lilleraliaulem scientia nobis inimicanlur,
natio satorum vel plantaiorum. Tempore namque ii'si relorqiieamus ari Ihcologiae intelligentiam. In
suo roranlibus ecelis desuper ~etnubibus plueniibus sepliformi enini spiiilu habenius gratiae abunriau-

•« Sap. 9. 6TCant. 1. " Hebr. 12. 69Psal 99. 70Psal. 4. > 71Psal. 103. " Ibiri. "Ibid. '*
Psal. 67. *" Philipp. 4. » II Cor. 9. 77lsai.,45. 7SLuc. 7. 79 Mattb. 26. so Joan. 20. 81Joan.
2.1. »» Matlh. 16. 83IICor. 12. 8*Sap. 11. »• Psal. 65. " Roin. 12. " Gen. 26.
57 COMMENT.1N CANTICA CANTIC — LIB. I. S8
tiaoi. Prima est aqua in Jericho corrupia 8S; se- A cbarilatis examinati fervore, placiiam Deo refectio-
cunda est aqua Marain deserto amara "*; teriia est nem exhibeant. Cui offeratur et vinum lacliliaespi-
aqua quam eduxit Moyses de petra 90. Piiuia es? rilualis, quia < bilarem datorem diligit Deus *.>
aqua Jericho quae iulelligiuir mundus, iri est Iiaque per ista merelur Palris benediclionem, sci-
saecularis prudentia quae corrupta esl: si aliud inde licet: < Del libi Detts de pinguedine terrae, iri esl
quaerilur quam gloria Dei. Scd Elisaeus, id est Deus inferiorem coiiipunclionem , el de rore cceli abitu-
ineus Dominus in vase novo, id est in corde nuper danliam *, id esl superioreai coinpuiiclionein. Fi-
couverso sal, id est Dei saporein ponii, benedicil; dclis itaquc aniina animadverteiis tales Dci cOnso-
ponil in aquam, et sic dicil Elisaeus : lEcce sanavi lationcs subjuhgil :
aquas istas, elnon erit in eis ullra mors neque cor- Introduxil tne rex in cellaria.
ruplio 91. El sic saecularis prudeniia servit Deo, [CARD.]In cellaria ccelestia,ul de polioribus bonis
sicque dcsinil esse corrupta. Mara vero, id est lit- suis me reficiat. Videntes aulem eam angeli qui
teralis scienlia amara est animae religiosae, nisi assistunl Filio exaltatam super choros angcloriiin
lignum in ea ponatur, id est crux Chrisli in ca ad ccelcsiia regna, ct exsullanles de ipsius exalia-
pnedicetur, ut Paulus : < Nihil judicavi inc scire tione subjiiiigtiui:
inter vos.nisi JesumChrislumelhunc criieifixuiii9*> g Exsuhabimus et twlabimurin le : memores ttberum
Teriia, esi aqua de pelra, quam percussit Moyses litorum super vimiin.
virga":< Peira aulem erat Cbristus9i,>qui in cruce [Tuo.] Quasi diceret: Nequaquam ipsi nos de per-
percussus, aquam de latere produxit 8»et Spirilum ceptis muneiibiis extolliinus, sed in onini quod bene
saiiclum misii"6. llic est ifliimiiiis impeius qui la?- vivimus semper c.vsultabimus el laelabimur in lua
tificat civitalem Dei", >4ons horioruin. In cella misericordia; inemores per omnia, quanla nos
aiitem est triplex vinum. Priinum, quandode prinia pietaie recreare, qualiter austeriiaieni legis graiia
conversione agilur Deo gralia. Unde : < Obedisiis fidei evangelicae miligare dignalus es : veraeconso-
auiem ex corde in eam fonnam doctrinac, in quam lationes. Audite quid feceril Jacob cuin occurrit ei
traditi eslis ".> Secundiim esl de conscieniiae fratercum quadringentis viris, id est vitiis princi-
gloria. Inde idem : iGloria nostra hacc est testi- palibus, scilicet tiinoiis, cupiriilalis, gaudii, doloris.
monium conscientiae nostrae ". > Terliuin est de lude poeta:
infusioiie gratia: kelilia. Undcideni-: < Cbaritas Dei ///' meluunl, cupiunt, gaudentque doteuiqite; nec
infusa cst ii<c-r iibus nosiris per Spiriium sancium [««nis]
qui daius est nobis "•.» In cellario coelcstis paliiai Respiciunt, clausi tenebris et carcere cwco *.
suntquaiuor suavilates olei, scilicet corporum glo- " Primo ancillai cum filiis suis, secundo Lia cuui
rificai:o,angelorum consocialio, ad dexteram Pairis libeiis suis, tertio Rachel et Joseph oppoiumliir ""•.
confessio, Dci visio. Haecesl illa Aposioli suoer- Per ancillain Liae timorpravae aclionis, per aucillaui
emiueus niagnitudo : <Deus, inqiiit, det votis illu- Rachel limor erroris, per fiiios eorum bona quse de
minaios oculos corriis vesiri, ut sciatis quaesitsu- iilis proccdunt, signantur; per Liani, vila acliva;
pereminens maguitudo virtutis ejus *. i Manens per filios ejus, virlules < quae inde proccriuiit ; pcr
magniludo est corporum glorificalio, eminens esl Rachclcm, vita conlemplaliva; pcr Joseph, qui
angelorum consocialio, pcremineiis est ad dcxteram augmenlum dicitur, .pioleclus ricsirierii signaiur.
Patris sessio, supereininens est Dei visio facie ad Propter hoc dicil : Exsultabimus et Iwtabimur iti
faciem. Qui vult videre Deum facie ad faciem, le, memoresuberum luorum super vinum. Duobus
oponeteumesseprope, ad ipsum converli, et nul- modis homo trahilur, scilicet timore et consola-
lum inierponaiur obstaculum. Ilaque ut eum con- lione. In vino timor, in uberibus blaiidiiiientiim
templemur, simus prope pcr siudia justitiae, bmne consolalionis signalur. Unde plus propler consola-
obsiaculuin peccali removeamus a nobis per custo- lionem quam liinorem laeiabtmur. Unde propbela :
diam iiiiioceiui*. Ad ipsuin convertiniur dcvoto ]D <Laelare, Jerusalem, et feslum agite, omuesqui di~
affectu infatigabilis diligentiae. Sic Jacob angelos ligitis eam, gaudete gaudio magno 8 >. Priino
vidil', sed prius vitia supplantavil. Et quoiuolo? laeianrium est nobis de ejectione calamiialis. Se-
videamus. Prius occidit hserios, secundo excoriavil, cunrio agimus diem fcstuin in adoplione alicujus
lerlio coxil 3. Isli duo hacdi corpus noslruin sunt feslivilalis vel dignilalis. Tertio gaudemus gaudio
et aiiima. Hi occidendi sunt, quia aninia est occi- inagno propter possessionem felicilalis. Laeliiia fuil
denda a vila perversae volunla.is, et moriiricanda populo Israel cum mare transirel; diem feslum egil
caro ab exercitatione perversx vel pravae aciionis. cum legem acciperet et labernaculum Deo consii-
Suul el excoriandi, quia ab ipso sinistrae inteiilionis luil; gaudio magno gflvisus est, cum iu lerram pro-
affectu anima esl dividenda et a delectaiione volup- missionis haereditalem accepit. Piimo potalur lacle;
tatis illicitaecaro exspolianria. Sunt elcojuendi, ut secundo saiiatur ab ubeiibus consolationis cjus ',

"IV 2. " Exod. 15. •• Exori. 17. 91IV Re:;. 2. " 1 Cor. 2. " Exod. 15. " I Cor. 1J.
" Joan. Reg.
la. •• Act. 2. " Psal. 45. 98Rom. (i. •• 1l Cor. 1. "• Rom. 5. • Ephes. 1. ! Gen. 28.
*Geu. 27. *IICor. 9. » Gen. 27. • V:rg. ' Geu. 33. * lutroit. miss. Dom. iv Qua !rag. * I»ai. 6G.
59 TIlOMiE CISTERC. ET JOA». ALGRINI 60
leiiio epul.ilur ab inlroiui glorae ejus. Plura sunt. \ < Non faciet quidquam sive bonum sive maluin. >
gcnera consolalioniim. Esl consolatio in ereplione Ilaec autem insullaliopr.efiguraiaest in Sanisoiicm a
perculi. Unrie David: <Fac mecum signum in Pliiiislha:is facta insultatione. Primo enim eiim e.\-
b'ouum, ut videanl qui orierunt meet confunrianlur, caecaverunt; secundo, ad inolain deputaverunt ;
quoniam lu, Domine, arijuvisti me et consolatus es terlio eoram se ludere fecerunt ". Illa enini can-a-
me ". > Est et consoiatio in consecuiione desi- tio riesignat caecifalem illam, qua pulant Dctim sua
derii. Inde Dominus: <Sicutmater consolaiur filios ignorare peccala. Molae vero depuiatio desiguat
suos, iiaet ego consolabor vos, et, Jerusalem, con- Clirislo ab cis imposiiam passiouem c.\ culpa et
solabimini" >. Est et consolalio iu meditatione pcena, ciim tanicn culpa cartierit.
divini verbi. Unde Paulus : < Quaecumque scripla Nos vero quasi granum Iruinenti lerimur inter
snnt ari iiosiinii dociriuam scripta siint, ut per riuas quasi molas, scilicel ciilpam et poenam. Sam-
patienliam et consolalionem Scripluraruni spcin sonem Iurierc facinni, rium rieluduni ejus fiilnrum
habeainus ".> Est consolator in perceplione Spiri- jiidiiium : seri el haec moraliter dc spiiilu. Saaiisou
tus sancli. Inde Dominus : < Nisi e.goabiero, Para- esl spiriius huinauus, Philisihiim daemones. lluuc
clelus non veniet. Si autero assumptus fuero, iniliam piitno cxcaecant aufercndo inlelligeiiliae spiriluiu.
eiini. Paracletus eniin cousolator inierpreiatur '*. > B Molere f.iciiint, riuin laborare faciunt operanrio pec-
Sunt qui Deo insullanl, sunt qui sibi sallant, calum. Coram se ltuJere faciunt, dum licenier eva-
sunt qui Deo praesuliant, suut qui Deo exsultant. gari faciiml per oinne illiciliiin. De primo : < Quo-
Primi sunt impii, secunrii lenlati, tertii consolaii, iiiOdoobtcxit caligine in furore suo Dominus virgi-
quarti devoti ; primi, Chrisio huniililalem et pas- nem filiam Sion' 6? > Desecundo : < Oinnes persecu-
sionem suam imperando; secundi, difficultates tores ejus apprehendciuiit eani inler angustias". >
tentalionum trausilienrio; lerlii , de sua ronsola- De terlio : < PeecaCum peccavit Jerusalem, pro-
lione Deo gralias referenrio; quarti, xternam lae- plerea inslabilis facta cst". > Sallant sibi qui
litiam riivini ainoris non solum voce, seri et gcstti transiliunl fossam riiabolicaefrauriis. Fossam despe-
inemhrorum foris expiimciirio. lnsultantes enim raiionis, fossam erroris. De prima : < Vulpes fo-
diciiiilur conlra sallanlcs. Sallantes sinipliciler veas haheiit, et volucres coeli nidos •'. iDesecundo :
dieiiiiliir frequeuier- salientes. Resultantes di- < Laculn aperuit et effodit cum, et incidit in fove.uu
cuntiir (|iiantiiui ad voccm relrusalienles, id est quam fecil 80.> Lacus est munriiis. IIiuic fodiendo
beneficia accepta a Deo per graiiarum actionem apeiit qui ejus sequitur vulupiates, donec in pro-
ei reridentes. Exsultantes dicunlur cxira salicnies, fundum malorum veniens conieninii 3l. Cadit iu
scilicet de lacliiia cordis ad geslum corporis. " foveam, quando propter magniludiiiein peccatoruiu
Deo insullabaiit clamantes : < Ave , Rex Juriaeo- in riesperalionem cadil. Hanc fecit rium peccavil.
rum. > " Sibi sallare riocebal propheta dicens : Dc lerlia dicitur : < Si caccus caccumducit, nonno
<Egrediinini de Babylone, et fugite a Clialriaeis.t '• ;wnboin 1'oveaiucailunl**? > De sal anlilms ultra fo-
Resul!abat ipse Clirislus cttiii dixit : < Gralias vcas islas dicil Samiiel ad Saul : < Invenies iluos
0 libi, Paler, quia semper me audis '• ». Exsuliare viros juxta scpulcrum Rachcl in finibus Bcnjamin
rioccbat David cum dicerel : < Otniios genies, plau- in meridie, salienles foveas magnas 33.>Isti dtto viri
dile uianibus 17.> IlaccomniaPaulus in se usiendii. sunl spirilus et corpus. Spiriius est vir, quia viret
Prius ait : < Fui blasphenius et persecutor, quia viilutibiis. Corpus csl vir, dum obedil spiritni in
persecutus sum Eeclesiain Dei 18, » ecce insultatio; virluiiim operibus. Tres isias foveas saliunt. Fos-
< coiitinuo non acquievi carui ct saugiiini 19,> ecce sam riiabolicaefraudis saiiunt juxla sepuicrum Ra.
saliatio; < gr.itia Dei siim id quod suui ", > ccce chcl. Rachel interpretatnr ovis vel tiidewsprincipium.
resultaiio. < Volo viros in omni loco orare puras Sepulcrum ejus esl in corrie, in qiio est ovinasim-
inanus levantes ", ecce per maiius insultalio. In- plicitas, et videndi ad disccrnendum moitis veritas.
sullanl Dco per caccitatem, per vilae inliiniitaiem, n Adversus tales fraudes non obslat fovea. Foveain'
imniinueiulo cjus poieslateni. Per caeciiaiem, Uum ricsperalioiiis saliunl qui sunt in linibiis Benjamin.
putant Deum sua peccala latere. Per vitae iufirinita- Benjainin inierprclaiur fiiius dexterw, id est Chri-
lem, dum creriunt ipsum pro deliclo propiio jnor- slus qui sedel ari riexieram Palris. Fines ejus sunt
tem su.tinuisse; riiminuendo ejus polestaiem, quia sccuntltim liuinaniiatcni, principimn et exilus, id est
noii crcdunlquod sil venlurus peccata judicare. humililas nativiiaiis et exilus nioriis,
De primo riixerunt: < Non videbit Domiiius neque Seqttcntcs igiiur humililatein, confidentes se s;il-
iiuelliget Deus Jacob ". > De secunrio: < Dix.itinsi- vari per ejus passionem. Foveam desperationls
piens in corde suo : Non est *Deus«3.'>Item, Juriaj' saliunt qui in finibus Benjamin. Benjainin interpre-
ad Pilalum : < Si non essel hic malefaclor, non tibi lalur plius dexterw, id est Cbrslus. Fossain erroiis
tradidisseiiius eum '*. > De lertio per prqplieiai» : saliunt quanrio siinl in meridie, id est in mera die,
*• Psal. 85. » Isai. 66. " Rom. 15. 13 Joan. 16. " Malih. 27. " Isai. 48. " Joan. 11.
"Psal. 46. "ITim. 1. " Gal. 1. •• I Cor. 15. " 1Tim. 2. " Psal. 93. " Psal. 13. "** Joan. 18.
"Jtidic. 16. *• Threu. % " Thren. 1. "Ibid. " Mailli. 8. " Psal. 7. 8l Prov. 18. Mattli. 15.
" I
Reg. 10.
61 COMMENT.IN CANTICACANTIC. — YJB. !. 62
scilicet quandohabent spirilum intclligenliacqui non ,A Deum videuies. Piimi dicunt : <Exsuliate Deo adju-
sinileos eirare. Deo resullant, gralias agcntes. In tori noslro •'. > Sccuii.lis diciiur : < Exsultaie, jusii,
tribii3 gralias agunt Deo: De malis quae per gratiam in Domino, rcclos decet collaudatio '*. > De tertiis :
Dei poluerunt fugerc; debonis quaaDeoauctore pos- < 0 qiiam gloriosum est regnum in quo cum Clirisio
suiil facere; tle bonis ccelestibus quae exspectant cx gaudcnt omnes sancti *' i > In priniis aliqttid esl
ejus proniissione. De iis filii Israel post fransiliim amariludinis; Jn secunriis miilium suavitaiis; in
inaris Rubri graiias agebant Deo, cum riicerent : tertiis tolum felicilatis. De priinis : <lbanl aposto.li
<Cantemus Domino , gloriose enim honorificatusest gaurienies in conspeclu coiicilii, quoniam digni ha-
quanrioequum et ascensorem projecit in mare '*. > bili sunt pro noniine Christi conlumeliam pali". f
Ecre priinum : < Foriiiurfo mea et laus mea Domi- De secundis : < Gaiidens gaudebo in Domino, et
nus ". > De secunrio : < Dux fuisti in vila tua po- cxsullabit anima mea in Deo nieo, quia inritiit me
pulo, qiiem reriemisli; et poriasii eum in forlilu- vestimenlis saluiis *'. t De teriiis : < Exsullabuiit
dine luaari habitaciiliim sanctum timm **,>eccftler- sancti in gloria, kelabtiniur in cubilibus suis '*. >
liiim. De priir.o David : < Eripuisii animam meam Isli sunt memores iibenim Sponsi, quae sunl con-
rie morte , oculos meos a lacrymis, pede3 meos solaiiones; sed his differenler uluiiltir. Instiltantes
a lapsu "; > ecee primum. De sectinrio : < Can- B eniin sanguinem eliciiint, sallantes lac snguni, re-
labo Domino qui liona iribuit mihi "; > rie lcr- sulianles vinuni expriiminl. Gaiirienles orioramenia
lio: < Placebo Domino in regione vivorum *», >llem percipiunt, sanguinem nequiliae, lac doclrinac,' vi-
de primo : < Benedic, anima mea, Domino ". > nuin spiritualis fervoris, odorainenta supernae sua-
Quare?quia < propilialur oiniiibus inimicis luisqtii vitatis : sanguineni qui jnsluin iiiterlicjat, lac qnori
sanat omnes infirmiiates luas, qui redeuiiltl, >elc.; parvulos nutriat, vinum quod lepidos calelaciai,
lioc dc primo. De secunvJo: < Qui coronal le in mi- orioramenla quibus auima in pace \a idipsum dor-
sericordia el miseralionibus, qui replet in bonis de- miat el requiescat "7. >De primo dicilur : Qui ve-
siderium luum *'. » De lertio : < Renovabilur ul hementer premit ubera, elicil sangiiinem. De sc-
aquilae juvenlus tua *3. > In figura horum iiium cundo : < Ut potemini a lacte, et sugetis ab uberi-
in Lcvitico invenimus tria genera animalium Do- bus consolaiionis ejus "8. > De lerlio, in hoc opere
mino sacrificata **, scilicel animalia iinmunria, ut sequilur : < El erunl ubera lua sicnt bolri vineae". •
est capra, qnae luxuriostim est aniiual; el hoc pro De quarlo jam diclum est in hoc opere : Metioru
primo. Animalia rounria, ui bos, ovis, scilicel in sunt ubera lua vino, fragranlia ungueniis optimis.
flgura secundi. Turtur el columba, quac sursiim vo- Primi sunl memeres uberutn horiiin conira vinuin,
lant iu figura tcrtii. Deo exsullant, Ixtiliam de su- " seciuidi infra vinuin, lerlii propter vinum, quarti
pernis in corde suo concipienles. In tribus esl haec super vinum.
exsulialio. Exsultans euim xleiiet Iiabcre jubiltim in Exsultabimus et twtabimur.
ore, psallerium in corde, lympaiium in corpore. [CABD] Exsutlabimus, quasi quodam gesiu nostruni
Jubilum scilicet vocein, qua Deiim laudal; psalie- exprimeuies gaudium, ct nicnle laetabimur iu te. Quia
rium scilicet spiriltialcm laetiliam de snpernis quae veio prius dixerant angeli ad bealam Virgiueui :
desiderat; tympanum, scilicel geslum corporis in Ideo adolescenlulw dilexerunt le nimis, quia meliora
quo ulrumqtie exprimal. Inde David : < Jubilate Dco sunl ubera lua vino, ne in sauciis animabus, quas
Jacob, sumite psalierium, et dale lympanum **.> adolescenlulas vocabant nomen femininigeitcris ali-
—<Psallam spirilu.psallainet menle**, >ailAposto- quid infirmilalis iimueret, eani.iem sententiam re-
lus de duobus primis. < De lertio: Glorificate et por- plicant, et easdem aniinas quas vocaverant adole-
laie Peum in corpore vesiro ". > Ha:c tria agcbat scentulas, rcctos vocanl, quasi virilcs , nou effenii-
David, cum adduceret arcam Domini-in Jerusalem. natos ; rettos, non scnecluie viiiosa curvalos, ct
1 Deducebal, ait, arcam rfejnbilo *8; > hoc de primo. dicunl:
Dc seciindo:. < Doniine, ait, universa haec libi lactus D Recti diligunt te.
obluli*9. > De leriio riicilur quori vidit Michol filia [Tno.] ldeo.non in nobisipsis, sedin le cxsiiiiabi-
Saul Davidsaliaiilem coram arca Domini, et sprevit nms memores donorum luorum, quia omnesqui non
cum in corde suo •'. curvo, sed reclo sunl corde, te antc ouinia dt super
Notandum quod exsultamium quidam exsullant omiiia diligunl; nec recti esse possunt, qui luo
Domino, quidam in Domino, quidam cuni Doinino : amori aliquid praeponunt. Cuui vero superius dixe-
Domino, a pcccatis . el tribulationibus liberati; in rit: Adotesceniulai ttilexerunt le, adolescciuiam,
Doiniiiojusii; cum Domino,bcati.Primi pro libera- cordis reclitudinein dixil. ltcin, recti diligunt te,
tione sciiicet sua gratias agentes ; secundi, pro suis quia niilli nisi recli vere Deum possunt diligere.
beneficiis Deum laudantes; leriii, facie ad faciem Quicunque rectitudinem jusiiliae aclu, vel verbo,

•* Exod. 15. 3»Ibid. *6 Ihid. " Psal. 55. 38Psal. 12. " Psal. 1 4. *° P.-al. 102. *• lliiri.
*'Ihiri. "Ibiri. **Lev. II. »» Psal. 80. *• 1 Cor. 14. *7 I Cor. 0. »• II Reg. 6. »» Paralip. £9.
*• II Reg. 6. " Psal. 80. •' Psal. 52. " Ofiic. Eeel. »»Act. 5, »»lsai. 01. "Ps.il. 119. »7Ps.il. 4.
*» Isai, 66. »9{'.u-.a.7.
(5 THOM.*. CISTERC. ET JOAN. ALGRlNi 61
vel cogitaiioue violavil, frusira se Deiim riiligeie \ ciira reinaneanl; in numero affeciionis, id esl in
creriit. Itsec reriiliulo nenlis est, non corporis, forma, ne informis et incomposita remaneal; in
quamvis forteari hoc babeal boino oculos ari cu-lum poadere amoris, ut sciamus quantum quilibel penrii
crcctos. Qui enim quaeruiil lerrcna, cuni; qui cce- clebeal; in nicnsura operum, ul ries majori subje-
lestia, recli suni. < Quaesursiiin sunt qiixiile, nun clionem, pari socielatem, inferiori proleclioiiem;
quae sunt supcr lerrain 60. > Unde poela 61 : in mensura sernionuin, libi confessionem, proximo
Pronaque cum specteut animalia cwtera terram, piaedicationcm , libi el proximo oralioneni, Deo
Os Itominisublime dedit, cwlumqne luevi lauriem; in numero debet timor Dei molus sensua-
^Jussil, et ereclos ad sidera totlere vultus. lilatis refrenare , intenlio ad debilum finem suspi-
Curvus es, si propiiam gloriam quaeris, florenti in- rare, ralio modum arr.hulaiiili disponere, affeclio-
viries, absenti detrahis, reponis lacdenli te. Recli- ne, sicut ralio ordinaverit, ambulare; in pondere
tu o ha-c niullis moriis servanria est. Sit quisque re- amoiis, ul videamus quiri sit appetenrium, quiri fu-
ctns cogitaiione, voluntaie, aclione, oflicio. Sil re- gieiirium, quid praepouenduni, quid postponendiini.
clus cogiUilionc, ul rielusoria phanlismala rcspuai; Ad lilleram dicil Augusiinus : In rocnsura scilicei
sola se intelligenlia verilatis oblectet. Unde David : lnagnituriiiiis et parvilaiis, in nuinero mulliludinis
< Tu parasli directiones, judicium et jnstiliam in et paucilalis, in pondeie levilatiset gravitalis. Iiem,
Jarob lu fecisii «'. > Direclio itaque ad rationeni, Deus esl ineusura sine inensura, iiumerus sine nu-
jiiriicium ari inlellectum, justiiia ad eleciinnem re- mero, pondus sine pondere. Iiem, rectiludo nihil
frtiir. Namratio tliigit, iiilelleclus judicat, voluntas aliud esi quain justiiia quae pacem operatur. Unrie
eligil. Ad recliludinem igiiiir cogitationum speclat dicium esi : < Justitia cl pax osculalae sunt", > id
omiies motus cordis ad normam rationis dirigere, csi justitia hominis et pax Dei. llem, justiiia Dei et
juriicio veritalis piis nieriitationibus inhaerere. Se- pax homitiis. Triplex es: justitia hominis. Prima est
cundo intellectui Deo placitae voluntalis affectus in- naturalis aequiias; secunria, virtutum sub charitale
flexibililer soeiare. Nam, sicut ait beatus Augusli- societas ; teriia esl peccali immunilas. Prima ex-.
nus, spirilualis vir sicul in corpore salulem, in co- cluriit iiijiiriosum, secunria facil religiosum, terlia
gila.ione solam veritalem, ita et in aclione solam facit gloriosum. Primam docebat Chrislus cum di-
niiiiur pacem observare. Est et rcciitudo oflicii cum ceret: < Quod lihi non vis (ieii, alii ne feceris". »
pro ofliciosibi injnnclo quod utile ct honesium est Secundain sic : < Nisi abundaverit justilia veslra
cxscqui contendil. Esl el reclitudo, cum quis recti • plusi]uam Scribarum el Pharisaeorum, non intrabi-
iiiilinem cnrdis extendit ad recliiudinem sermonis. n tis in regiium ccelorum '*. » Teriiam sic : < Ful-
Unrie Paulus : < Ul siiis, inquil, simplices el filii gebunt justi sicut sol in regno Patris eorum ". >
Dei •», i iil esl sinceri puro corde, et simplices in Prima deelinal a inalo; secunda facil bonum ;
seiiiione. Esl et recliludo quanrio menles in pro- lertia metet in gaudio. Priina vitat culpam, secunda
s[K-rila:e posilac divinam cleinenliain laurianl, in rccta via currit ad patriam, tertia recipiel benedi-
adversiiate sua pcccata accusant. Inde David : clionis gloriam. De prima Daviri: < Feci judiciuin
. t Quam bonus IsraelDeusiisqui reclosiml corrie1''! > cl justitiam, uon tradas me calumnianiibus me 76; >
Est el illa recliiurio super omnes scivamla, quaudo rie secunda': < Jusluin deduxit Dominus per viaj
omne opus quori agilur pcr reclain intentionem ad rectas , et oslendit illi legnum Dei 77; > rie lertia ;
ccelestia dirigilur. < Gloriabuntur in te omnes qui diligunt iiome»
Igitur recii diliguni Deum, qui sola divina quae- tuum, quoniaro tu benedices juslo 78. >
runt, sola ccelestia riiligunt, solis aeiernis bonis per- Iteiu.lres sunl paces Dei.Prima ab hominuin perver-
fiui coiicupiscuni. Debel esse reciitudo in corde, in sitale, secunda a tenlalioiie, lerlia a corruptionis do-
opcre, in sermonc. In corde, bona cogitando, quia, loie.IIascominemoralDavid.Deprima :<Propterfra-
< juxla est Doniinus his qui rccto sunt corde •*; » uesroeosetproximos meos loquebarpacem de le". >.
in opere, faciendo bona, quia < pedes eoruni pedes D De secunda:<Fiatpaxin virluielua 10 etabundau
recti •', t etc. In sermone, bona riicenrio. Unrie : lia in lurribus luis 80; >de tertia : < Rogatc quae ad
i Da seinioncm leelinn et beue sonanlem in os pacein sunt JeVusalem et ahundantia diligenlibus
meum •'. > De priino riieilur de Job : < Erat vir ille te 81. > De prima Job : < Bestiaj terrae pacificje
siniplex el reclus 6S; > de secundo ad etimdem : eiunt tibi 82.> De secunda, idem : < Si diluculo sur-
< Si iniindtis et recius incesseris, statini Dominus rexerisad Deum el omiiipotenlem fuerisdeprecalus;
ovigilabil ad le C9. > De lerlto dicitur amicis Job : si niundus et rectus incesseris, stalim evigilabil ad
< Non eslis locuti recium iu conspectu meo sicul le et pacaium reddel habitaculum juslitiae luae". >
servus nieus Job '°. > liem, debet esse reciiturio De tertia David : <In pace in iriipsumriormiamct re-
iu ponrierc et numero el ni.eiisura 71, In mensura quiescauisv.> Prima pax etprima jtistiiiaseosculan-
el
operum el sermonum, ne ultra modum eant vel lur. Unric. < Suscipianl nioules pacem populo
*• Coloss. 5. 61Ovid. " Psal. 98. 63Philipp. 2. 6*Psal. 72. 6» Psal. 3J. 66 Ezech. \.'* •• Job 8.
«• Job 1. 69 Job 8. 70 Job 42. 'MSap. II. '* Ps.d. 84. 73 Job i; MattH. 7 MaUh. 5.
" Ibul. " Job 5.
"Mati.li. 13. 76 Psal. 118. 77Ollic. Eeclcs. 78 Psal. 5. " Psal. 121. Ibid.
83Job 8. 3VPsal. 4.
65 COMMENT. IN CANTICA CANTiC. — LIR. I. frj
col'esjuslitiam*".>Seciinriap.ixet sccunria jusiilia see A tnos ", > qnibiis nos rioccsmodos satisfacliouis. De
osciilanlur. Unrie: < Orielur in diehus ejus juslitia,, sectindo ail ille Saiiiicus9'* :
et abitndabit pax 86. > Teriia pax el leriia justiliat AniMiumrege , qui nisi paret,
se osculantur. Unrie : < Muiiiplicabitur ejus impe- hnperal: hunc frenis, hunc tu conlunde flogellis.
riimi et pacis non erit finis. Super solium David etI De lertio : < Visilavit nos oriens ex allo, illuiuinare
super regnum ejus.scilicel ut confirmet illud el corro- his qui in tenebris el in iimbra morlis serienl, ad
boret in judicio ct juslilia 87. > llem econvcrsoj dirigendos pedes nostros in viam pacis 98. > Primi
triplex est justilia Dei, el triplex pax hominis : diiigere incipiunt, sccundi in dileclione crescunt,
quae se invicem oscitlantur. tertii ad siimmum dileclionis gradnm perveniunl.
Prima igilur juslitia esl in rerum orriinalionr,t Recti diligunt te, memores uberum luorum super
secunria in judiciorum acquitate, terlia esl in pcc- vinum.
caiorum immunilate. Priina : Omnia disponiiniurr [CARD.]Ac si riicat : Mco (c riiligunt" quia in
in pondere, et numero, el mensttra ,s; secunria : memoria sua fixum gerunl, quia mcliora sunl ubera
Reddet unicuique, juxla opcra *9; tertia cst in1 ln.i super vinum, sicnt in pnemissis esl exposiluin.
divinaessentia. Dcprimadicitur : < Crcatoromniuml Nigra sitm, sed formosa, filiw Jerusalem.
rerum Deus, terribilis el fortis, juslus et miseri- B [Tno ] Poslqu.im sanrta Eeclesia in cellatia Chri-
cors ••; i de secunria : Justus es, Domine, et rc- sii pcrritieia esi, scilicet per cognitioncm et speir»
citim judicium ttium 91; > rie leriia : < Jusiilia lua , cneleslium bonoruni, postquam rccto corde diligero
justiiia in a?lernuin »*. > Prima duceni habet sa- atqnc in r-jus solnm graiiam gaudere et exsultaro
pienliain , secunda comiiem babet misericorriiain,, ditlicii, rcslat osienrii quiri pro eoricm amorc illius
tcrlia perlinet ad potenliam, sapientiam : quae cstl ac pro .icquisiiione bonorum qu.-cgeslavit cerlami-
Filius. Misericordiam dat Spiritus sancliis. Polcn- nis snbeat, quid nfTJiclionistoleret : hoc scilicet
lia esl Palcr aeternus. Prima enim per sapientiami quod riicit, Nigra sunt, sed formosa. Nigra adversi-
gubernatur, secunda per misericorriiam temperalur, , tatc pressurarum, seri formosn decore virlulum :
lertiaper polentiam absque defectu possidetur. Dc: imo lanto in conspcctii Dei formosior quanlo am-
prima : < Dominus snpientia fundavit lerram : sta- plioribus insipieniium vexata pressuris. Filias Jeru-
bilivit coelos prudentia *»; » de secunda : < Exor- salem quibus haec loquilur, aninias dicil ccelestibns
lum est iu tcnebris lumen reclis, miscricors clI sacramentis imbuws , cnelestis habitaiione patri.c
miserator ei justus •*; de terlia : < Polestas ejus, , suspiranles. Quia dixerat: Recti ditigunt le, ne forte
potestas .lelerna, quaenon auferetur, et regnum ejusi non rccla vidercitir infirmioribus, qtios luc vocat
quod non corrumpelur ". > filias Jerusalcm proptcr tribulaiioncs quas sustinel,
Ex iis pendent tres paces, quac eas osculantur: ait, etsi sum nigra tiibiilatiouibus, tamcn iiileiius
Pax mundi, pax geueris bumani, pa.v Dei. Primai sum formosa cli.irilale. Nigra smn pressuris, for-
est in nalura, secunda ex gratia, lertia erit ini mosa virtmibiis. Nigra sum sluriio humililaiis , sed
gloria. Priiua prohibcl elementorum coitcursom; formosa ccelestibus desirieriis; nigra oculis insipien-
secunda facit odire inaluin, et diligere Deum ctl liiini, sed fonnosa inielleciibus prmlenlium; nigra
proximum; 111lertia Deus imperturbalus ut noni propter memoriara peccaloriiin, sed formosa propier
accedal ad eum malum el flagelluiu ". Prima pax conieniplationemceelestium; nigra perverse viven-
el prima jttstitia sese osculanlur; secunria pax ctI tibus, aelerna suppficia eomininaitrio; formosa san-
secunda justitia ; tertia pax et terlia juslitia. Primai cte conversanlibus, acterna gaudia promitlendo; ni-
pax est cx proporlionala creatione mundi ,,secuntl.ii gra per corporis vilitalemet huiniliiatein, formosa pcr
ex timorc judicii, lertia quia non potest esse turba- auinisesanctilatem. Nigra sum in lerris, formosa iu
tio apud Deutn, ubi non est macula peccati. Ad hoc: ctclis; nigra mala temporalia patiemio, formo a
recle laborant ul per primam hic habeant teinpora- bona sempiterna speianrio. Auriiloriiiosam : i Spe,
lem iraiiquilliiaiem, per secundam , cordis puiita- , _ inquit, gaudentes ". » Audi nigram : < ln tribula-
lem, per leriiam , summam illam beaiiludinem. tione palienles 10'. > Niger eral Paulus lapidaius',
Sed recii ad rectiludinem triplici gradu ascendunl. formosusad (ertiura ccelum rapius'. Niger dicebat:
Primo euiin corrigunt, secundo regunt, tertio diri- < Tanquam purgamenla hujus mundi sumus omnium
gunt. Corrigunl iniquitalem, regunt stiam simplici- peripsema usque adliuc '. t Foroiosus dicebal:
tatem, dirigunt gressus suos ad itlam pacis civita- < Revelala facie speculamur Dei glorianv*. » Tri-
teni. Corrigimt per salisfactionem , regunt per do- bulatio praecipua estvia ari Deum vel regnum, quia
ctrinam regularcm, dirigunl per interioris conlcm- « omnes qui pie volunt vivero in Clirislo Jesu,
plationis claritatem. Corrigunl per contritioneiii, perseculionem paiiuntur ». » Ideo ista in hac pere-
confessionem, saiisfactionem. Hic estperfeclio rc- grinatione posila : clamal, Nigrasum, sed for-
cliludinis. De primo David : < ln quo corrigil ado- mosa.
lescentior viam suam, in custodiendo sermones Tria sunl qucc peregrinantes afHigunl: Diilicultas
87 Isai. 9. «
"Psal.il. "Ibid.
" Prov. 3. "Psal. 111. »» Dan. 4. •• Sap. H. 8»Rom. 2. •• II Machah. 1. »' Psal. 118. " Ibiri.
97Psal. 118. "* Horat. «» Luc. 1. •• Rom ls.
Psal. 90.
'"ibid. 'HCor. 11. «Ibid. * I Cor. 4. ** 11Cor. 5. »II Tim. 3.
67 TIIOM/E CISTERC. ET JOAN. ALGRINI < 68
viarum, insidiaelatronum, graviiasoiierum. Quaiuor A Sicut ergo in divino eloquio riicuntur simpliciter
siini viaruin difficullates : sunl enim luiosae,sciiipu- Cantica, cl Canlica canlicoriiin ; ita et oncra sini-
losae, clivosae, ruinosa?. Lutosa) palndibus volupla- pliciter, et onera onerum. Onera siniplirilcr sur.t
tum , scrupulosae lapidibus scanrialdrum , clivosae singula crimina, vel singula liibulationum genera.
prosperilatibus siiccessiiiim, ruinosae defeciibus ad- Oncra vero oneruni culparum vel tribulalionum
versilaium. De lulosis dictuin est : < Infixiis sum immensilas nimia. Tria igitur suut onerum onera :
in linio profundi ct nun cst substanlia 6; de scru- Vaniias, iniquitas, calamiias. Yanitas inundi, iui-
pnlosis : < ne unqiiain offendas ad lapidcin pcdcin quitas animi, calaniilriS orci. Vanilas caecat, ini-
liiimi.'; >de ruinosa cl clivosa siiiuil : <Ascendunt quilas prxcipitat, calamiias crucial. Vanilas mundi
tisque ari ccelos, eidcsccmliinl usqiieari ahyssos 8. > cnelcstium aufert contcmpluidnem, iniquilas animi
Dcbctcrgo Via esse muuda, recl.i, plana, non lene- Dei et proximi riileclidnem, calainilas larlari affe-
brosa , nSn lubrica. Muntl.i sit a carnali coniagio , cliiin boni et animi rievotioncm. Vanitas munrii
ut illud : < Deus meus, iinpollul.i via cjns 9. > Itecia facit viliosum, iiiiquilasanimi redriil odiosiim, ca-
inleiuione, plana a scandalo, o;lio, ira, invidia, lamitas orci suppliciosum. Vaniias lacil incesliim,
delraciione, nt sint < prava in dirccia et aspera in iniquilas recldit inreslum, calamitas perpclutiai
vias planas 10, > ut non sint lenebrosse errore, ncc " niceslum. Vanitas dcprimit, iniquiias curvat et gra-
lubricac levitate el dissolulionc, ul non sit < via vai, calamitas frangii. Ilorum oneruin aliutl poiia-
illorum lenebrae et lubricnm ".. > liem , insidiac lur in capiie, aliud in brachiis, aliud in lmmeris,
latronum in via affligunt peregiinos. Tenduni cnim Onus in capiie, vanilas in menic ; otms in brachiis,
laqueos aliquando in principio viae, aliquanrio in iniquitas in opere. Onus in humcris, calamilas ge-
niedio, aliquando in fine. In principio, ul: <Praeoc- hennoe. Prima foedat affeclum; secunda inhonestat
ciipaverunl me laquei mortis ". > In medio, ul: aclum; leriia moiiificat subjeclum. De his tribiis
< In via hac qna ambulabam absconrierunt laqiieum per Osee dicilur : < Arastis inipieiatem, mcssuistis
mihi ,3. » De laqueo qui est in fine dicunl sancti : iniquilatem, comeriistis fruclum mendacii"". > lm-
< Laqiietts contritus cst et nos liberali suinus '*. » piclas aralur, quanrio quis ex studio mundi vani-
Priinum invcnit Atlam"; secundum decem viri tatem meriilaliir; iuiquiialem melit, quanrio ex co-
qui veiiiebant adorare in Jgrusalem, quosocciriil in gitatione pravum opus coliigii; mendacii fructum
meriia via Ismael rie sanguine «jicgio1C; nlliniiiin comeriit, qiiando prout gessit ii: corpore apud in>
Jonathas filius Saul, quando in fme vicioriae su;c feros recipit. Vanilali alii sunl subditi, alii.colla-
comedit"favum inellis ". De primo dicilur : < Facti teralcs, alii superposiii. Primi carnales, secuudi
suni hosles ejus in capile 1S; » de secundo : < Fiat spirilualcs, terlii iniellecluales. Primi danl sensum
Dan coluber in via, cerasles in semila " ; < de ul- curiositaii; secundi humanae necessiiali; lerlii
timo : < Mulier conleret capul suum , el lu insidia- conlemplandae sludenl veriiali. In primo ordiue
beris calcaneo ejus ". » Itera , gravitas onerum sensus sordirialur et cogitatio; in secundo ornalur
affligil peregrinos. Alii dicunt quinquc csse onera; affeclus et bonestalur aclio; in tertio sublimatur
alii undecim , ullsaias* 1; alii tria tanlum , quae inlellectus et vegetalur -ratio. Primi sc mun-lo
diciinlur oncra onerum. De illis quinque : Piiiuum sponie subjiciunt, secundi nolentes inundo serviunl,
dicilur lex. Unde : Iloc est onus < quod nec nos tertii munrium penilus spernunt. Primi ergo suut
nec pafres nostri porlare poluimiis ". > Secttndum bruii, secunrii activi, teriii conleinplativi. -Sed et
dicilur labor operum. Unrie : < Venile ad me, omnes rieiniquilate similia possumus clicere. Quiriam nain-
qui laboratis el onerali eslis *'. > Terlium dicitur qu&iniqiiitalein diliguut, sed non praedicant; non-
lemporalis miseria. Unde : « Grave jugum super ntilli el diligunt et praedicant; alii diligunl praedi-
filios Ariam a die exiius de vejilre matris eoriini, cant el defenriiint. Tres igitur principales iniquitas
usquc in diem sepullurae in malrem oimiium **. > babet species: nefas, scelus, maliliam. Nefas quan-
Quartum dicitttr peccatum. Inde Isaias : < Dimitte fj luin ad Deiim, scelns ad seipsum, malitia ari prox.i-
eos qui confracti suni liberos, el oiniie onus riis- iniim. Nefarii sunt mandaia contemnendo, scelesii
rumpc ". > Quinliim diciiur judiciuin Dei, vel seipsos in vitia praccipilando, maliliosi, proxiinos
illa aeterna miseria. Unde : < Uuusqiiisque oiius corrumpendo. Piimus ordo est, < quorum Deus
suum portabil *6. > Apud Isaiani unriecim legiinus venier est, cl gloria in coiifiisione ipsorum-"; se-
onera ", hacc sciiicet : cnus Babylonis, onus cundiis ordo csieoruin qui peccala sua pratdicavc-
Philislhiiin, onusMoab, onusDainasci.ontiSiEgypti, runl sicut Sodoma 30; tenins coruiu qHi facti sunt
onus deserti maris, onus Duma, onus iuArubia, quasi scula fusilia 31.Priinus eorum qui projecerunt
onus vallis visionis, onus Tyri, onus juinentoiuin in tcrram intima sua "; secunrius eoniiii qui di-
austri. Hoeccx ipso numcro transgressionem signi- cunl: < Coronemus nos rosis anlcquam marcescant,
Ccaiil peccati. quoniain haec est pars nosira et hacc csl sors no-
•Psal.68. ' Psal. 90. 8 Psal. 100. 9 Psnl. 17. 10Ltic. 3. " Psal. 34. " Psal. 17. "Psal. 141.
'* Psal. 123. " Gen. 1. 16Jer. 41. 171 14. l« Tliren. I. 10Gen 49. '• Gen. 5. " Isai. 15,
Reg.
14, eic. " Act. 13. ** Malih. 11. " Eccli. 4u. " Isai. 58. " G..I. 6. !7 Isai. 15, 14, etc. " Ose.
10. "Philipp. 3. 30Isai. 3. " Job 41. 3*Ezecb. 29
f.9 COMMENT.IN. CANTICACANTIC.— LIR. I. 70
stra '*; > leriius eorum qiii dicuni : < Via Doniinii A Deoet orbem portant; seciindus eorum qui carnem
noii est acqua '*. » Primoigitur pcccanl in Palrem, suam maccraul; leriius eornm qui per singula in-
secundo in Filium, terlio in Spiritum sanclum. Inr commoda proximorum charitaie se vulnerant.
Patrem, agendo conlra cjus voluntaiem ; in Filium, Dispcnsatio tria sub se conlinet onera : Primum f
cenlra illius humililalem , in Spiriium sanclum, occupationem exteriorum, sccundum solliciluriinem
conlra illius chaiilalem. Calamitas quoqne infcrni motuin, lerlium intoleraiuiam incominodorum.
tres bahel species. Prima csl amariludo conscien-. Primo siibdilorum mililat necessitati, secunrio
liae, secunda odium justiliic, teiiia riespcralio roortim providct castitati , teiiio prout expedit
veniae. Primi miseri.quia mordel eos conscienlia ; snpplicat advcrsilali. Prinium ncgoiium mnndi ;
secundi miseriorcs, qui.i displicet jusiiiia ; tertii scciindum circumspectio sui; leniiiin sollicitudo
miscrrimi, quia vcniacnulla respcciat clemcnlia. proximi. Neccssarius est in primo, honcslus in se-
Cumsinl iiaque isia oncr.i onerum, s'inl alia quae ciindo, uiilis in terlio. Ncccssarius, ne immoderate
taiitum sunt onera. Isaix superius undccim oncra stipeiflua appetat, honesius, ne effeniinate vivendo
posuimus, quae viliorum undccim ct undecim ncgo- aliornm mores vel nienles corrumpat; utilis, qua-
tiorum exprimunt genera, ac prinium dc viiiis, lenns adveniam, ari gratiam , ad gloriam subdilos
deinde de negotiis riisseramus. In onere Rabylonis D ' proeceriat. Necessarius igiiur vila , honestus fama,
noialur superbia; in Moab indignalio, el maxime iuilis rioctrina. Rcligio quoque in tribus constat,
arrogantia; in Pliilisthiim sigillatim sensuum prava in carnis scilicet morlificalione, in anitni dcvolione,
curiosiias; in Damasciexpresse rapaciias; in ^Egy- in proximi compassionc.Unde Salvaior de oralione
pii, omnino crapula cl cbrietas; in descni maiis, el jejunio et elcemosyna admoiiens, jejunium rclu-
singularitatis praesumptio; iii'Iriumaeae,superslitio; lit ad carnis inoriificationcin, elceinosynam ad
inArabiae, ficla dilcclio; in vallis visionis, aninii proximi coiiijiassionem, orationem ad airiini devo-
excaecatio; in Tyri, jactanlia divitiarum ef elalio; tionem. Primum esl abslincntia mali, secundum
in juiiieiuorum auslri, retigionis exprimilur disso- fragrantia boni, terlium puiificali lacliiia animi.
Iulio. Haecsunt vitiorum genera. Nunc negoiiorum Dilcciionis vero tria sunt onera. Siquidem aliud
ponanlur onera. Iloriun primum est mundana po- exigiiura nobis a proximo, aliud ab angelo, aliud a
?enlia; secundum ethnica scientia, terlium cajiiua Deo. Proximus namqne a nobis pielatem , angelus
facundia, quarlum claritas sanguinis, quinlurn ve- puritatem, Dcus perfectain exigil charilatem. l'ro-
nuslas corporis, scxlum honestum conjugis, septi- ximus exigil humanilatis obsgquia , angelus since-
inum exemplar soholis, octavum fides amicorum, . rilalis desirieria, Deus sludia suavitate mananlia.
'
nonum humile obsequium subdilorum, decimum Proximus devoliiin flagital aclum, Deus purissiiuum
bonorum temporalium ahTucnlia, undecimum om- cxigit inlclIectum.Ecce superiorihus omnibus dixeral
nium praefatonim possessio quiela. Vanitas igiiur sponsa : Nigra sum; his riicit, sed formosa. Sicut
negotiis, iniquilas supponilur viliis , calamitas ge- enim ait sponsus in eoricm cantico : < Pulchra es
bennae suppliciis. Quod vanilas mullos deprimat aniicajiiea, suavis el decora, (erribilis ut caslro-
onere, teslatur Apostolus : < Vanitali, inquit, sub- rum acies ordiuaia **. > Ptilchra inundo, suavis af-
jecta esl creatura non volens»'. » In psalmo de fectu, decora intellectu. Pulchra honestalc famae,
onere iniquilalis : < Iniquiiates meae supergressae suavis uliliiale doclrinae, decora vitae sublimis n«-
sunt caput meum et sicul onus gr.ive gravalae sunt ccssiiate. Pulchra cxcinplo, suavis verbo, decora
super me **. > De onere calamitatis, ail Salvaior : consilio. Pulchra operibus, suavis inoribus, decora
< Torcuhr calcavi solus 37. > De prima in Ecclesia- meniis exccssibus. Pulchra proximo, suavis angelo,.
sle **•. < Yanilas vanilalum ct omnia vanitas; > de decora sponso. Ilem de ea dicilur: < Toia pulclira
secunda in Zacbaiia : < Supcr lalenlum plumbi sc- es, ainica mea, ct macula non est in le*s. > El vcr*
det iniquilas *9. > De feiiio inPsalmo : < Contritio et quia nec hoste vincitur, ncc mtindo corrumpitur,
infelioilas in viis eoriun *°. > \\ Sunt cl alia D I neo proximo seducilur, ncc carne eiiriiiur, nec
onera his valde dissimiiia. Esl er.iin priroum dispen- mcnle erigilur. Vcre pulchra, quam ncc aclus cor-
saiiouis, secundum religionis , lerlium dilectionis. rinnpil, nec affecius inficii, nec inteilectiis imperiit;
Prinium porlant praclali, secundum Iiuic mundo acitis ini(|ui(aie, affeclus vanilate, intcllectus a ccc-
•-
mortificati, teiiiuih in cubilo coiisummati. Primi lestiumclarilate.
siaiuiii Ecclesiacroborant, sccundi faciem ejus or- Nulla igiltir in ea cst inacula, in qna nec maligui
nanl, leiiium ejusriein virlutem commendant. Pri- proevalel suggcsiio. Munrii sordcnt uiinaBvel pro-
inis dicil: < Sollicilurioomniuui Ecclesiarmn inslan- missio, carnis jacct titillatio, mcniis suffocalur
tiamea quolidiana ". » Secunrius :< Elegit suspen- elalio. Onera igitur conslal osse quadrinaria. Alia
dium anima inea, et morlem ossa mea »*.> Terlius : namque siint Dei , alia suni aniiui, alia mundi, iliz
< Sive Paulus, sivc Cephas, sive Apollo, omnia inferni. Ista superius subdivisimus, nunc alia vide-
inea ". > Piiinus ordo eorum esl qui curvantur sub atnus. Quaedain bona sunl ad animoe sanilalem,

*»Rom. 8. "Psal. 37. 37Isai. 63. '• Cap. 1. " Zach. 5. *° Psal. 13.
"Sap 2 *» Ezecb. 18.
"UCor. l'l. *'Job7. *• ICor. 5. ** Cant. 6. **Cant. 4.
71 TIIOM;E CISTERC. ET JOAN. ALGRIM 72
qnacdam ad firmiiatem, quneriamari decorem, alia A j aloe c'( cinnaiiioino. Viac inferi ilomus ejns, pene-
ad amplificalionem ; ari sanilaieni jusliiia, ari Gr- iranlcs in inferiora morlis ". > Secunri.i, quse dici-
initaiem foriilurio, ari riecorcm prtidentia , ari am- lur excellentia niuiuli, esl illa quae riicitur < stulta
plificalioncm temperanti.i. Siqnidtsmquaiuor sunt el clamosa, sedens in foribus domus snae super
quaeanimain crndiunl, ornant,insliluunl et roborant. sellani in excelso urbis loco "*. > Ait ct isia : < Qui
Ilaecscilicetconsilia,obseqitia,subsidia, remeriia.Ad est parvulus declinet a roe, el vecordi locuta esl:
prudenliam consiiia, ad juslitiam obsequia, ad for- < Aqtiaefurlivae riulciores stinl, etpanis abscondilus
tiiudincm subsiriia, ari temperaniiam perlincnt re- suavis **. > Sed audi linem : < Et ignoravit quod
media. Consilia illuminant caccos, obsequia rcddunt giganles ibi sinl, ct in pronindis infcrni convivae
devotos, stibsidia roboranlinvalirios.remedia sanant ejus **. >Tertia mulier conlra ulrasque loqniltir, et
xgrotos. Consilia expellunl ignoranliani.ohsequia in- ab uiriusque socielate revocat audicnles. Sic enitn
viriiam , subsiriia infirmilalem , remedia cnpidiia- aii: < 0 viri ad vos clamilo : vox nica ad filios
tcirt. Sapienliac faciunl rioctorcs, obseqttia justiiiaR hominum. Bealus homo qui auriil me, qui vigilat ad
amalores, subsidia veriiatis defensores , .remedia fores meas quolidic, ci observal ad posles ostii
felieilalis riilcctorcs. IIoc ipse Christus Ecclesiae mei, Qui me invenerit inveniel vilam, et bauriet a
suan contnlif, siipiidcm consilia rieriit viire, obscqnia B Domino salutem; qni aulero in me pcccavcrit,
juslili:c, subsiiiia constaniiDe, remeriia poeniten- laerielanimam suam *'.>Trcs crgosuni personacqnne
liae : consilia homines docenrio *6, obsequia lurbas hilroduciintur , sciliei mulieres. Tres ad quas
pasccnrio ", subsidia vidusecl pupilli causas judi- loqutiiiiiir, liia de qtiibus loquuiiliir. Prima iniilier
cando **, reinedia perlranseiindo , < et omnes op- loqiiiiur juveni mollia, altera parvulo sublimia,
pressos a riiabolo sanando *9. > Consilia igilur deriit lciiia viris ct filiis hoiiiir.umsalubria. Nosaulem si
in monle, obsequia juxia mare, in ccenaculo subsi- viri sumus: vircnim iinago et glori.a Dei est; eani
ctia, in cruce retncdia. Per consilia venil anima ab qni viriiia loquilur attriiainus. Aiiriianms, seri pri-
ignoranlia naturali tanquam a parlc orienlali. Per niuin adcamus. lloec eniin cst nmlier fortis, ctijus
obsequia redit a fcrvore concupisccntiae tanquam laus in finc parabolaruni canilur, cujus facies est
a plaga australi. Per subsidia retrahiiur a frigore iniago Palris, cujus oculi inlelligcMiae claritas,
roaliiiac lanqiiam a clarilate sepleiilrionali. Per cujws piilchrilurio candor est Iucis, cujtis natura,
remedia aiiducilur ab occasu vitiorum (anqiiam a splenJor ct figura subslauliae Dei. Auriiamus igitur
plaga occirienlali. In Basunl ari sanilalcm mandala, cam ; sed primum aricamus.Arieamus, sed primum
ad infirroilalem consilia, ad riecorem charismala, f. qiKcramus. Priina mulicr facit viam immundam,
ad amplificalioncm praedicaincnta ; ari sanitalew seeniida facil tortuosam, lerlia facit rectam. Cum
obedienlia, ad firmifatem constaniia, ari riecorcra prinia cnim ambtilant iiiimiiiidi, cura secunda eleli,
palientia, ad amplificationem pcenilenlioeremeriia: cuin tertia beaii. Isla namque de viiiis educil, per
aposloli ad sanitalcm , rcariyres ad firmiiaiem, viriiues adriucit, in patriam inriucit. Mulier alia
virgines ad decorcin, confessores ad amplificaiinnis esl non nigra scd formosa, alia nigra et formosa,
odorem : ad sanilalcm charilas, ari firmitalem alia nec nigra sed formosa, alia non formosa sed
humilitas, ari decorem coniiiientia,ad amplificatio- nigra. Prima est regina cceli, secunda in terris
nem clemenlia. Talibus ornala dicit: Nigra sum sponsa Agni, terlia uxor muiiiii, quaria conjux
et formosa, juxta illud quod invenilur in Parabolis riiaboli. Prima est enitn corum qui laetantur- cum
Salonionis. Cbristo iu ccelis; secunria, fidelium peregrinantium
Tres sunt mulieres : dua3 fceda sequunlnr carnis in terris; lertia, eorum quos mundi vanitas absor-
sludia, terlia moriiin iinprobat flagilia, leges ex- buil;quarla, coium quos poenis affligii iniiruiias,
ptical honcslaiis, facienlibus eas pacein promiliil et apud inferos cruciat calamitas.
gloriam. Prima est dulcedo camis, secunda pompa Quatuor sunt genera sponsalium quibtis dcspon-
sacciitaris, terlia sapientiaspirilualis. Dulcedocarnis D sanlur pracfalarum genera mulierum ; scilicet con-
ienial pcr leuiiaiem, vincitper voluntatcm. Ponipa lcinplaiionis riivinae lxlitia , vcniac gratia , niiiiirii
sacciilarisieiit.it per gloriain, vincit per excellen- concupiscemia, inferni miseria. Primo desponsatur
liam; sapienlia spiritualis iiichoal per austcrilaiem, bealorum angclorum socieias ; secunrio, jusiorum
trahii per jiicundidalcin. Quaelibet < ex abundautia hoiniiium gloriosa unanimitas, teriio reproborum
cordis loquitur" 0. > Prima lurpia, secunda noxia, perniciosa vanilas,quarlo apud inferos pessimoruin
terliamedicinalia. Prima, quae a Salomone riicilur horrenda infcliciias. Primi sunt in rcquie, sccundi
» gairula ct vaga , quielis inipatiens , nec valens in slant in acie , tcriii lurpiier proslr.ni, quarti car-
riomo consistere pedibus sttis ; nunc foris, nunc in ceri imniisericordiler mancipati. Priina est quae
piateis, nunc juxta angulos insidians 51; > ail enim: sursuni est Jerusalem mater nosira ; secumia et
< lniexui funibiis lectum meiim, siravi tapelibus lertia, in Doininica arca, triiicum siinul ct palea ;
piclis exjEgypto; aspersi cubile meum myrrha quaria apud inferos lorquclur miscria. iu prima

*6Marc. I. *7Joan. 6. *»Jer. 52. *9Act. 10. "° Mattli. 12. " Prov. 7. " Ibid. »' Prov. 9.
.'» IbiJ. «» Ibid. *° Prov. 8.
73 COMMENT.IN CANTICA CANTIC. - LII5. I. 74
omnia gloriae,sed nihil miseriae; in secunda mul- A slc: < Nigra sum sicut tabernacula Cedar in carna-
lum gloriae, sed quiridam miseriae; in lertia niul- libus et falsis fratribus ; formosa sicut peltes Salo-
tum miseriie, sed vix aliqttid graiioe; in quaria, monisin spiiilualibns.Vel:Nigra dicitur ticut labcr-
niliil omuino gloriae, sed omnia miseriae. Prima nacitla Cedar,proptcr Cluisti passioncm,formosasicui t
igilur sursiim laetetur cum Chrislo , secunda pelle; Salomonis propierejus gloriosam resurrectio-
praeparetur sponso, lertia fornicelur cum mtindo, neni.Qiialuorleginius genera tahcrnaculorum.Taber-
quarla crucielur cum diabolo. Secunda ilaque sic naculuin Idumoeoniiii,ab Edon qnod dicilur edu-
praeparelur sponso, ul nigra sil per pueniienliain, liimi; labernaculum Cedar; labernactilum Jacob;
seri formosa perobedienliam; nigraperhumiliiaiein, tabernaciiluin Domiui viriutum. De primo: < Ad-
formosa per chaiilatem ; nigra tenlationum pu- vcrsum lc icslamentum riisposuerunt labernacula
gua, sed formosa virlulum conslantia; nigra nii- Iriiinuroriim el IsinaeliUc 69.> De secundo in hoc
nislerio, seJ formosa desiricrio ; iligra exercilio loco; dc tertio: < Diiigil Dominus porlas Sion, su-
religionis, formosa sinceritale contempialionis ; per omnia tabernacula Jacob 70; > de quarlo :
nigra in carnalibits, formosa in spiritualibiis; ni- < Quam riilecta labernaciila lua , Domine virtu-
gra in aclivis, formosa in conleniplativis. Ipse tum ". > Priir.um est umbra miuirianai voluptatis.
Chrisiiis nigcr fuil, tamen pulcher in sua nigredine. " Secunduni allliclio pceiiitenlialis. Tei tium oclec-
Vide nigrum scilicet pannis sordidatum , sputis lalio in supernis. Qiiaiimn fclix habilatio supernae
illittim, plagis lividum, mortc pallidum; el tamen civitaiis. In primo sunl < carnis curam facienies in
< speciosus fornia prae filiis hominiim "'. > Ecce dcsidcriis 7i; > in secunclo < qui carnem suain cru-
speciosus in sna nigiedine, formosus in trans-figu- cifixerunl ciim viiiis cl conciipiscenliis, > iu lerlio,
ratioue, formosus in rcsurreciioue, formosus in di- < quorum conversatio est in ccelis73; > in quarlo
vinitatc. Similiier anima formosa esl in sua nigre- qui jam experinienlo diriicerunt quori < mansiones
riine. Undc Paulus : < Non soluui -autcm sed glo- nutllae sunt in doino Dei Patiis 7*. > In primo est
riamur in Iribtilalionibiis "8. > Idem : < Libenter, labernaculiiin peccatorum, in sccundo estiimbracii-
inquit, gloriabor in inlirmitalihiis meis" 3. > Idem : liim ab acslu viiioriim, in leiiio sumus in securitate
< Milii absil gloriari nisi in cruce Doinini noslri a liirbine miindanae conversalionis, in qtiarlo eri-
Jesu Chrisli 60. > Pulcbra est conscientia, ut iliuri : mus in absconsione a piuvia fluidae morlalitalis.
< Gloria nosira haer. est teslimonium conscientise Prinios deJil < Deus in passiones ignominiae et in
nostra; *'. > Pulchra in virluium cppia. Unrie : reprobum sensum ul facianl ca quae non convc-
<Otnnis gloria ejus filiaeregis ab intus iti fimbriis j, niuiil 76. > Qtiiin secundis sunl, clamant: <Propter
aureis circumdala varictate ". > Pulcbra in con- le moiiificauiur toia riie 76. > Qui sunt in tcrliis
teiiiplalione. Unde : < Rcvelala. facie speculainur «iiciinl: < Siculoculi ancillae in manihus doininac
gloiiam Dei ut transformeiiiur in eamdetn imagi- suae, ila oculi nostri ad Dominum Deum noslrum
nein a clariiale in clariiatem 63. > Ha^cde nigrcdine rioucc inisereatur nosiri' 7. > De bis qui sunt in
ct forma sponsi. quaiiis riicitur: <Bcati qui habilanl i;i rionio lna,
Sicut labcrnacula Cetlar, sicttt pelles Sttlomonis. Doinine, in sxcula sajculorum kudabnnl tc 78.> Qui
[THO.] Ccdar filius fuil fsmaelis, de qtio dictum in priinis sunt, manenl cliani extra alriuni taber-
esl: iMauus ejtis coulra omncs, et maiius oninium iiaculi Moysi vagantes licite per illicita. Qui vero in
contra eum 6*.> De hoc diclum esl : < Ilabitavi sccunriis, inanenl in atrio imniolanles Deo corporis
cum ltahitanlibtis Cedar 6*. > Cedar tenebrae inier- el aniu ae sacrificia. Qui auleni in icrliis maneiii,
pielatur. Ab eo descenrienles populi pacem ali- in primo tabernaculo quod riicitur sancla, ubi siint
quando ngscieriinl Iiabere.Quid esl ergo, Nigra sum scptcin luccrnae candelabra riata a Christo seplcm
sed formosa sicut labernacula Cedar, sicut pelles Spiiilus sancti dona. Qui vero in quarlis sunt
Salomonis ? Ita disliiigue ut nigra sil sicut taberna- niancnl in secunrio tabernaculo, quori dicitur san-
cula Cedar, formosa sicut pelles Salomonis. Sancta D cia 12 sanclorum, ubi virient cherubiin, et arcam
quippe Ecclesia ita saepeohscuralur afflictionibiis rieauralam cl propiliatorium. lbi eniin plenam in-
infidelium quasi muiirii totius generalis csset mi- veiiiunl scientiain. ibi virient carneni Chrisli glori-
nistra. UndeDominus: < Eritis odio omnibus ho- ficaiam. lbi viJenl Cluislum advocatum pro nobis
minibus propler ^uomen ineum 6*. > Salomon len- apud Palrcm, ut nobis impelrel, hic graliam, ibi
toria facicbat de pellibus morluorum animalium. gloriara. Haec qualuor tahemaciila circuivit Elias.
Sic Dominns de his qui mortificant sc propter Primum enim vitabat fugiens afacie Jezabel 79; in
cum Ecclesiam suamcoiisliuiil. Inrie ipse ail :<Qui secundo habitabat, quando obdormivit subier unam
vult venire post me", abnegel semelipsum el lollat juniperum peiens aninias suas ul moreretur"; a.l
crocem Stfamet sequalur nie'7.» — < Mortificate, iu- tertium festinabat, tendens ad montem Dei Horeb";
quit, iiieinbra vcstra quae suiil super lerram6S. >Vel adquarlum iransibal, quando curru igneo et equis
! "Psal. M. «Rom. 5. " II Cor. 12. .'• Galat. 0.- 6I II II Cor. 1. 6» Psal. 44. 63II Cor. 3.
•» Geii. 16. " Psal. 119. •• Malih. 10. 67 Mattli. 16. 68Coloss. 3. " Psal. 82. " Psal. 86.
"Psal.83. " Rom. 15. "Galat. 3. 7»Joan. 14. " Rom. 1. '6 Rom. 8. "Psal. 122. '« Psal. 85.
"IllRcg. 19. 80Ibiri. •• Ibid.
1'ATUOL.CCVI, 3
73 THOMJECISTERC. ET JOAN. ALGRINI 79
igneis feiebalur in ccclum"*. Piimum dixinius Iriu A sunl labernaciila Ceriar **, qnia sic posnitenics ab
mocorum, qui sunt iinpatienies abstineniiaj. Qu hominihiis leputanliir lencbrosi. Hoc eliam cst ta-
eniin in eo sunt, frangunt patientiam, corrumpun bernaculiiin faclum Moysi 97. Sccunduin horiim
pudiciliam, evacuant niisericorriiam : primi qui: liiiim lahcinaculoruin esl Eliaefaciuni9S.Iloe dixi-
siint mtirmurosi, secunrii luxurjosi, leiiii avari rous labernaculuin Jacob 9*. In hoc iiiveiiitur sancti
Murmurosi non exauriiuni vocem qua rorrigit eo! Spiriius secrcla consulalio, rie superiiorum specula-
Deus; in luxuriosis non habilal Virginis lilius lione pulchrilurio, dc jusiiiia sua et spe bonorum
bis qui arrienl avarilia pr:c caelcris prxparaliisesi supcriioruro in lauriem prorumpens cxsultatio. De
ignis aiternus. De primis dicilur : <Ei mnrmura- primo Job : < Qiianrio Deus secreto erat in taberna-
verunt in labernaculis suis, iion cxauriiet co? culo meo, et in circuilu meo pueri mei 100;> de
Deus [Vulg., non exauilieruni vocem Domiiii]8i.> De sccuiirio in libro Niiincri ait Dalaam : < Qiiam pul-
sccundis Apostolus : < Altare habemus c!e quo non chra labernacula lua Jacob, el lcnioiia lua, o
liabent polestalem edere qui labernaculo ricser- Isracl'; de lcrlio: < Vox cxsultationis et saluiis in
vitinl'8*, > id cst carnali voluplati. De lertiis Job : lahernaculis juslorum *. > Tertium lahernaculuni
< Ignis devorabii labcrnacula coruni qui munera dicitur Jesu, quia in eo est salus noslra, hoc cst
llbenier accipiunt8*. > Quia vero in hoc laberna- rj < non manufactum, id esl non lnijus creationis*. >
cuio non habitns, < Domine, si vis faciamiis hic Iria Ad hoc triplici grariu ascenditur : mali vilalione,
labernacula, libi iinum, Moysi uniim, Elioeuniim 8C.> honi operaiione, secunrio oralione, leriio sanguinis
Ilanc sunt tria labernacula a nobis proposita, abjc- effiisioue. Dc primo : < Domine, quis habitabit in
cto primo. Horum itaque trium primum esl Moysi, labernaculo ttto? >Respousum esl: < Quiingreditur
qui dicitur satvalus de aqttis, qnia in illo de aquis sine macula cl opcralur justiliam *; >de secundo:
jieccalorum evadimus. Serunriuni Eliae,qui dicilur < Introibimus iu labernaculum ejus, ariorabimus i»
Deus meus Dominus, quia in illo per speculum el in loco ubi stclcruni peries cjus"; » dc lertio: < Chri-
acnigmate Dcuin videmits *7. Tertium esl Jcsu qui slus assistens poulifex fiilurorum bonorum per aro-
dicitur »n/ffllor, quia per Jestini salulcro corporis plius et pcrfeclius labernaculum non manu lacluui,
ct aniiiiaeibi recipiemus, In his tribus dedicaliones iri est non liujus crcationis, nec per sanguinem liir-
illae faciendsesunt, quas in Veleri Teslamenlo legi- corum aut vitulorum : sed per proprium sanguinem
nius.Primam fecit Salomon dcdicando templum in inlroivil semel in sancla, oeterna rcdemplione iit—
aulunino8*; sccundam, filii Israel redeunics a ca- \enta 6. > liein, Chrisliis tria habuil labernacula
ptivitate Babylonis sub Cyro rege in vere 89; tcr- isla. Piimuro habuil labernaciilum Cedar in pas-
t am, Judas Machabseusin hienie "VPiiiua dedic.itio C sione, et ciiani in tota sua in mmulo conversaiione,
appellala est, secunda scenopegia, lcrlia cncaenia. scd cum sancliiaie; secundum , in resurrectione
TJliima igilur convenil primo tahernaculo, secunda cl asccnsibne; lertium in sinu paternae gloriae.
secundo, lerlia lerlio. Dedicare est de comnuini usu Primuin sanctitale venerabile, seciiiidiiin claritale
ad celebrem et divinum usum evcbere, vel novitcr spsctabile, tcriium amplitiiriiue glorioe admirabile.
usum suum reinchoare. In primo ilaqtte horiim De primo : iSanctificavit labernaculmn suum Aliis-
trium tria ihvenimus : Primum, quod consc:cnlia simus 7; > insccnndo : < Insole posuil labernaculuro
nostra exonerata, quasi quariam peccatorum sar- suum 8; > detenio: < Transibo in Iocum laberna-
cina, a terra ad benc operandum sublevatur; se- cuti admirabilis usque nd domum Dei 9. > Ecce
cundum, quod in eo tam violcnta quam frauriulenia quomodo sponsa nigra sil itcuf labernacula Cedar.
tentatione abscondilur et protegitur; tertium quori Sequiiur:
pro gravamine quod sentimus in eo gemimus, ul in Qttomodofortnosa sicut pelles Salomonis?Quatuor
corrupiione vesliamur. De primo Job : <Si abslulc- sunl genera pellium! Sunt enim pelles lerrae Ma-
ris iniquilatem quae in nianu lua esi, et in laber- dian, sunl pellcs dc saciificiis, sunt pelles Adam,
uaculo luo non fueril iujusliiia, Innc levare poleris siint pelles Salomonis. Piiinoe sunl pravoe conver-
faciem luam absquc macula »'. > De secundo David: salionis apparentia , seciinriae rie bonis operibus
< Quoniam abscondil nie in laberuaculo siio, in riic quaesila gloria vana, lertiae in pressuris patientia,
nialurum prolcxit me in absconriito labcrnaculi quartae sunt in bonis operibus honesias el gratia.
sui ". > De lerlio Apostolus: < Nos qui siimus in Primae dicuntur lerrae Mariian. Mariian enim de ju-
tabernaculo isto ingcmiscimus gravali, eo quod dicio iiilerpreiatur. Tales euiui lurbanliir pro pec-
nolumus expoliari, scd supervcstiri". > in his ha- calis suis, fuiurum limciit judicium. Unde dicitur:
bitanl qui primorum habitationcm refugiunt. Unrie: <Turbabuntiir pelles terrae Madiau'*. > Secuudae
< Elegi abjeclus esse in domo Dei mei magis quain dicunlur pelles de sacrificiis. Unde in Lcviilco:
babilare in t.tbernaculis pcccalorum 9*. < Velox cst < Cuin obtuleris sacrificium de bobus vel ovibus,
riepositio tabernaculi hujus, > ait Aposlolus 9". Ista deiracta pclle artus in frusla concides", t id est
"IVRcg. 2. "Psal.105. "• «*llebr. 13. "Jobl5. 9» *6Mallh. 17. *7Cor.l3. *»lIPsal.7. «»IEsrir.6.
•°IMachab.4. *'Jobll. Psal. 26. "IICor.6. Psal. 83. "UPelr. I "Cani.l. 97Exod.20.
•"IHReg. 19. "Geh. 33. "» Job 29. ' Nuin. 24. ' Psal. 117. ' Hehr. 9. *Psal. 14. ' Psal. 159,
»H/ebr.y. ' P;al. 45 'Psal. 18. 'Psal.41. '° llabac. 3. "Levit.l.
T7 C0MMENT. !N CANTICA CANTIC. — LIB. I. 78
vanam gloriam dc bonis quoe agis rietralies. Tt riiac c A vcro in agro laborant fuscos solent Iiabere, ila Ec-
dicuntur pelles Ariam. Fecil eivim Domimis ci postt clesia in pace candida videiur: qui vero ard.enlius
peccaliim tunicas pelliceas ", id est vesliv.it hacj ad siudia spiiimalia se accingit, eo ardeniitis
temporali miseria, ulpateretur in munrio pressuras. advcrsus eam riiaboli sxvit tenlalio. Quia igilur
In hoc loco hahcnlur scilicet qiiarloc quae riicunliirr sponsa interius firieex virtutihus est decora, exle-
pelles Saloinonis. Primae sunt pilosoe, secunrioe e rius triliiilationibus adtista, causam esse Chrislum
macttlosae, terli;c rubricaiae, quarlae liyaciniliin». dicil. Triplex esl color animoesanciae : Primns sub-
Primae pilosocsunl hoedorum, qnos Jacob patri suoo limilas, secunrius voluptas, lertius charitas. Subli-
paravit, et se ut pilosus puiareiur eis texil 13. Ilicc mitas, quia magnits corarn Deo et hominibiis re-
fuit Chrislus qui in siniiliiiiiliHein carnis Palri ap- pulaiur; voluplas, qua spirimaliier in Deo rielecta-
paruil '*. Secundoe maculosoc diciuilur. Unrie, inii lur, cliaritas, qua ccelesiia contemplatur. De primo
lege animal quod habel maculam a sacrificiis pro- Apostolus : < Sic nos exisiimet Iiomo ", etc. >
bibcliir1*. Maculam eiriin hahet qui bene faCiens s Itcm: « Proviricnles bona non lanlum coram Dco,
inde laudes httinanas quaeril ". Tcrtioedicunliir ru- sctl", J etc. De scctinilo David : < Memoriaro
bricatoe proplcr effusionem sanguinis in marlyribus,; abundanliae suavitaiis luoe cructabunt et justilia
et eiiam in aliis qui parali sunt sanguinem siiuni„ B f lua exsiillabunt ". > De voluplaie legiiur :
effundere pro Christo, qui et circuierunt inmelo- < Planiavcrat Dominus paradisum
voluplatis a
lis, in pellibus caprinis 17. Qunrlae dicuntur hya- principio "; > et : < Qtii vescebantur voluptuose
cinthinae propler pulcbriiuriinem vilae ceelestis, IiuJe e interierunt in viis ", i et r < Iiiebriabuntur ab
sponsa dicitur hic formosa, sicut pelles Salomonis. ._ Kberlale domus tuoe : et torreniis voluptalis tuae
De his dnobiis riicitur : < Super tabernaculum fcedc- _ polabis eos 30. > De teiiio: < Revelata facic
spe-
ris eranl-peHes hyacinlhinae, ctpelles arielum rn-. eulamur gloriam Dei 31.> De iis dictum esl ad
bricatae ". » Aliis praclermissis agamus de pcllibuss Abraham : < Ibat Abraham succrescens3a. > Ilic
Salomouis. csl primus, el proficicns 3S. Hic esl secundus, < ad
Isloea iriluis sunt commcndabilcs ; a foiiiludine,,( meridiem **. > Ecce tetiius < Donec magnus faclus
a mollitie, a pulclniliidine. Primum facit paiienliaa cst". > Et in Christo hos Ires colores invenimiis:
in ariversis, secundum obedientia exhibila magi- Sublimilatem in miraculorum oslensione,
volupla-
slris, tcrtium varius ornatus virlulis. Primo igilur ir lem in orafione, clariMlem in iransfiguralione.
pclles islae conficiunltir, secunrio ungunliir, tertio ;0 De primo dicitur, quia < sicut propheiam eum
,.
pingunlur. Conficiunlur, confeclione disciplinoere- f b.ibcb.ini 30,> De secundo ad sepulcrum Laz.iri:
gnlaris; iingiintur unclioue graliae spiriiualis, pin- i-^ < Gratias libi, Pater, quia semper nie audis8'. >
guniur virlulibus variis. Ad primum iios millit \l De tertio : < Resplenduit facies ejus sicut sol, el
Apostolus dicens: < Exiienies vos veterem homincm m vesiimenla cjus sicut nix eandida, qualia non po-
cum actihus suis , induiie novum homincm 19. ,> test facere fullo super lerram J8. > Sol vero mtiltis
El Salomon : < Fili, aurii disciplinam palris lui, cl ;l niodisaccipitur. Ilic invenimus Ires soles, qui spon-
legem nialris lnsc ne dimiliass 0. > De sccundo: ,: sam hic triplici colore decolorant. Primus sol est
< Vos uiuiionem babelis a Spirilii sancto, et ipsa ;a Christtis, sccundus lyrannica persecutio, leriius
docel vos de omnibus [Vu'g., et noslis omnia]". ,> lenlaiio. De primo : < Sol el luna sleierunl in ha-
De tertio : lOnmis gloiia ejus filiae regis ab intus, s, biiaculo suo 39; rie secundo in Evangelio : < 3c-
infimbriis aurcis circumilala varielale".) Deprimo:i: mina quoe non habebant radicem , orto sole aruc-
«Pellem pro pclle, ii quidquid habcl homo dabil it runi* 0; > de lertio in lege : < Si quis poilutus fue-
pro anima sua ". > De secundo : < Extendens cce- >- rit nociurno somnio, maiieal cxlra castra, ct lotu»
luin sicut pellem. > Hic terlium commendaiur ir aqua post occasum solis redeat in casira ". > Pri-
cum dicilur '*: Sponsa formosa sicut peltes Salo- a- mus sol decolorat amore, secuncus dolore, tertius
monis. . 1 incerore. Primus sol decolprat animam, dum ejut*.
D
Nolile considerare quod fttsca sim quia decoloravit it amorc de sublimilate dcscciuiit ad humilitatem;
me sol. secundiis, duin voluptas qua deleclatur in Do-
[Tao.] Quasi diceret: 0 animsc Deo devolac, no- 3- mino minuitur per tribulalionem; terlius rium cla-
lite mirari qtiori hominibus despecta sim, quia ia riias qua ccelesiia speculatur, obscuratur per im-
tenlalioniim seslus quas pro interna mea pulchri- i- muntlam suggeslionem. De primo dat exempluni
ludine sustinere non cesso, foris me reddil obscn- u- David, diim de sublimitaie regia amore primi solis.
ram, quam tamen gratia ccelestis inlerius venuslaro ro id esl Chrisii, quasi scnrra nudalus descendit a I
esse donavil. Verus enim Sol justiliae pro cnjus iis saliandum corara arca Domini **. De secundo Job.
amore haecsuslineo esl in causa. Sirut enim ii qui ui Hic eniin secundo sole, id est Salanac persecu-
domi residenl arius solenl habcre candidos, qui ui tione, ustus a delectationc, quam habebat in Deum
"Gen. 3. " Gen. 27. " Rom. 8. " Levit. 1, elc. " Malili. 6 " Hebr. II. " Exod. 25
"Ephes. 4. "Prov. I. " Joan. 2. " Psal. 44. " Job 2. *»Psaf. 105. " I Cor. 4. " Rom. 23.
"Psal. 144 "Gen. 2. " Thren. 4. *• Psal. 35. " II Cor. 3. " Gen. 26. " Ibid. ** Ibitl.
'•Matlh. 15. *'Joan. 11. " Marc. 9. 39llabac. 3. *° Matlli. 13. " Deut. 23. "HReg.7. °IJ)td,
79 THOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRlNl 80
seqneretur diminutum, sic dicens : < Versa est in A r.ilus crat Aposiolus, eum dicerel: < Cuin aulem
Iuctum cithara mea, el gaudium nieiim in voces placuit 13 ei <|iii me scgregavit ex uiero malris
fleniiiim*'. > Tertio soli decoloralum se qneritur meoe, ct vocavil per graliani suam, conlinuo non
Psalmisla, dum oslenriil per lcntalioncm sc acqnievi carni et sanguini *l. > Deeolorattis crat
» snperna speculalionc lapsum , scilicel dicens: Ezechias cum diceret: < Proecisaesl velut a texeuic
< Cor ineum eohturbatiini est, derelinquit me vir- viia mea, dum adhuc ordirer succidit me", i scili-
lus niea, et lumen oculorum et ipsum non csl cel gratiam sublrabens. Recolorari volehat David
mecum **. > Secundo qnoque sole, id csl iribula- post peccauim cum diceret : < Redde mihi laetiuam
tione. Ab iis tribus coloribus decoloratur anima. salularis tui ". > Primns igitur sol faeil auimam
VJndein Job, de primo : <Cum sederem quasi rex, amore pallidam, seciindus labore fuscam, tertius
circumstanle exercilu, cram tamen incereniiui» n:cerore humidam. Flet cnim ob iripliccm causam:
ronsolator", > ecce subliinitas. < Ntinc dcririenl timel enim per lemaiionem incurrere turpitudi-
me juniores lempore *c, > ecce humilitas, quae ric- neni, infirmitalem, morlem. Anima ciiini inierpre-
colorat. De secundo : <Lavabam pedes meos buiyro tationi succumbens, primo fit lurpis, secundo in-
et petra fundebat mihi rivos olei *', > hoc csl in firma, tertio mortua. Turpis est in prima cogita-
Deum exsullatio. < Toedel animaro meam vitoe B tione. Unde non potest riici: Tola pulc/ira es, amita.
nieae*».,> ecce decoloraiio. De leiiio: < Quis mihi mea. Infirma fil iu cogitationis deleclalione. Unde
det ul sim jnxla menses prisiinos : in quibiis Deus clamat: < Sana me, Domiue, et sanabor, salvum
cuslodiebal mc, qtiando splendebat lucerna ejiis me fac et salvus ero6». > Morlua in peccai i perpe-
supcr capul ineiim, et ad lumcn ejus ambulabam in tratione. Unde : < Anima quaepeccaverit, ipsa mo-
tenebris »9. > Ecce ciarilas spcculationis. < Cur fa- rietur. »
tiem tuam abscondis, ct arbitraris uie iniiniciim Sciendum quoque quod niiiina rievola quatuor el-
tuiim"? > ecce riccoloratio lerlio quoqtie sole, id fundil gencra lacrymarum. Flet enim pro incolalii
csl lentatione. Ab his tribus coloribus decoloratur. liujiis miseriae; secundo, pro irisiiliai culpae; leriio,
Unde Jcremias' in Lamcntationibus de primo: pro horrore gehennae; quarto, pro desideriopatriac.
< Princcps provinciariim facia est sub irihuio •'; > Piimae polanl sitienlem aiiiinam, secundac lavant
dc secundo : < Qni vescebanUir volupltiose intcrie- immundam, tertiae humectant animam aridam, quar-
runl in viis. Qui luitriebanlur in croceis, amplexali lae rigant jam fecundam. De primis dicitur : < Po-
siintstercora"; > da leriio: < Qnomodoobtexit cali- ttun dabis oobis in lacrymis iu mciisura "; », de
giiic in furore suo Dominus virginem filiam Sion **.>Q secunJis: < Lavabo. per singulas noctes lccluui
llem, priinus sol, id esl Chrislus Ecclesiam coto- ineum, lacryniis mcis slratum mcum rigabo "; »
ravit, decoloravit, recoloravit. Coloravit in nali- de tcrliis: < Eripuit Do.iniiius aniinain iiicaro de
vitale, decoloravil in passionc, recoloravit in rc- mojie, oculos meos a lacrymis, peries nieesars-
snrrectione. In nalivitaie, nova clariiate. Unde: psu 67;>.de quartis: < Lacrymis meis strattim lueuin
< Exorlum csl iu tcuehris himcn rectis"»;> et: rigabo ". » Istac sunl qualttor fluniina quae exeunt
llahilantibus in regionc unibroe moriis lux orla de parariiso. Pnimaesunt primus flnvius qui dicitur
est eis *». > In passione lcncbraruni obscuraiione. Pliison quod iutecpretalur iiLulalio,otis, < qtii cir-
Unde: < Tenebrae factoe sunt stiper uuiversam ter- cuit terrara Evilalh '•; > quod iiuctpretalur paritt-
ram " > dum penderct rn cruce. El ctiain desperu- riens, quia ibi sunl cum lacrymis isiis. dulores ul
tione quorum.dam, et timore et fuga, quae contigit parlurienlis, pro roiseriae poitriere mulalio oiis, iri
riisciptilis ejns in passionc. In resurrectione reco- est corruptio in corruplioncm circamdabii, ubi
loravit camis gloriftcaiione, et qttando estelevalus diam nascilur aurum oplimum, quia de bac t>:rra
l.i nubibiis et spem fecit quod reformabit corpus corruptibili fiel aiiruni, id est incorritplikiilecorpus,
liuinilitatis nostraeconfiguraliim corpoii ciaritalis quando omnes plateae Jerusalem sleenenlur auro
s-uae**".Isle qtioque sol bealam virginem coloravit I[) miindo ". Secunriaelarrymoesunl secunrius Auvius
in conceptioiie, decoloravit in passionc, recoloravil qui dicitur Gebon id est hiatus lerrw, et, < circuil
in assuuipfione. Colonatio fuit gratiae subveiiientis; icrrain ^Etliiopiae". > ^Elbiopespeccalorihus eoiu-
decoloratio, dolor passionis; recoloralio, gloria p.irantur proplec nigredineni, quia laccyma; pro
imniortalilatis. Audi colorem : < Ave, Maria, gralia peccatis ila circueunt peccalores, ul inducant hia-
plena; Doininus lccum ". > Anrii dccoloraiionem: tiim terrae, id est corriis per confessionea»-Terliae
< Mulier, eccc filiiisluis **.>Audi recoloraiionem: lacrymaestuit tertius fluvius qui dicilur Tigris, pro-
< Virii speciosam ascendenlcin siciU-coluinbainde- pter velocitaiem, et t vadil coutra, Assynios,". >
supcr rivos aquarum".> Animam quoque iste sol Assyrios in inullislocis pro ad.v.crsariisinveniemus
colorat gratiae infusione, decoloral ejusdem sub- sicut hic, quia. muhuin adversaii. sunt fiiiis Israel.
traclione, recoloral sublractionis reparalione. Colo- Videnles eniui poccatores pcenasquas ariversariiisti
»'Joli30. **Psal. 37. »»Joh29. "Job3», "Job.2!>. *»Job 10. "Job29. *»Jobl3. »• Thren. t.
»* Thren. 4, "Tluen.2. *»Psal. 111. "Isa. 9. «•*Maith. 27. »' Philipp. 3. "8Luc. 1. »» Joan. 1.
" Gal. 1. " Isai, 38. "Psal. 50. " Jer. 17. •» Ezech. 18. " Psal. 79. •* Psal. 6. " Psal. 104.
" Psal. 6. •• Gen. 2. 79 Tob. 13. '• Gen. 2. " Ibid.
81 C05IMENT. IN CANTICACANTIC. — LIB. I. S2
pfaeparabaui nialis prorumputii velociler in lacry- A C!iiislo,'credinuis quia vivcrniiscuiri ipso. Si eiiiili
nias, al ab liis liberari riiereaniur; ei sic fluvius isie complantati facli sumus similifiidirii mqrfis ipsllis
vadit contra AssyrioS. Quarlae lacryiri» siirtl quar- simtil cl resurreclUjuis efinius ,1. t In primo sumus
Itis fluvius qui riiciitir Etiphraies, et interprelatur rogaii, in secuudo plantati, iu tertio complantati:
fructifer, quia lacrymoe devolionis inultum frnclum rigaii rore gralioe, plautali fldei radicatioue, coin-
liabeni. Iste fluvins iion riicitiir circuire aliquain planiaii mortis parlicipaiione. In primo ierra cor-
terram, quia devotionis lacryroac roagis circa pro- dis imstri mollescit; in secuado radix fidei calcscit;
prium cor, qnam ad rem alienain se diffundunt. in tcrtio humana naiura coalescil. De primo: < Ero
Isiae riganl, quia cor honiiiiis quariam pingttediue qfiusi ros; Israel gerininabit qiiasi liliUfti•', » et
atliciiint. His se lacrymis larandtlm gratulatur Da- Isaias : < QuciiiadiuoJiiin. imber el nix rieseeiiditd«
vid dicens: < Lavabis me el sttper iiiveitr dealba- coelo, el inebrial lerram el infundil eam, ct g4rnii-
l/or ". i Sol priinus, scilicel Chrislus in passione nare Cam facit, sic erit verbum quod egreriietur de
ftiid decdloratus. In resurrectioiie' vero clariiate orextco 83. »Desecuilrio: < Vineamdc^Egyplotulisti,
glorise recoloratur. Unde: < Cum refulsit sol qni ejecisli gentes et planlasti eani •*. »Item: < Plaii-
prius erat in nubilo, uccensus est ignis magiius, na tasli radices ejus el iinplevil lerrani9B. > De ferliu:
ut omnes mirareiitur ". »"Sol isle Chrislus est qui n < Si coinplaiitali facli sunuis 98, etc. » et Cliiislus
primose iuvolvii in niibein, sccundo habuit splen- filiis Zebedsei: < Poteslis biberc calicem qiicm eg*
itorem, feuio emisit ignis fervorem, quarlo fecit bibiturus sum ". > Ecce sol iste fuit in veste sor-
aJmir.itiofieiu: Nubem assumpiaeinfirmilafis.spleii- rii.M, in carne floriria, in facie splenriida : in vesle
dorem gloiificala* humauiiali.s, ignem charitaiis, sorriida nosiroe corruplionis; in carne floriria resur-
arimiralioirein niajestalis. Primum, ut ejusexenipio icclionis; in facie spleudida palemae clarificatiouis.
sHstineamus passioues hiijus tempoiis '*; scciiiiriuni, ln primo < viriiniuseuin quasi leprosuin et percussuiu
«rt sitspireiiius ad gluriam « qua; revclabitur in no- . a Deo et humiliatum 98; » in secundn Pater < jocun-
bis"; > lerliimi nl i chr>rilas Dci riiffusa sit in ditatcm et exsulialionem lllesaurizavit super
cordibtts nosiris 77; i quarCum, ut vi.feamus quani eum ". > Terlium est < lux vera quae illuniinat
mirahilis silDeus tn saiictis suis ". Juxta primum omnem hominein venienteni in bunc muiidum '••. >
sot justiliae liabuit ortiiin, habuil obscurtnii, habuit Aurii veslem sordidam: < Quare riibrum est indu-
occasuni: ortmn in stabuio, obsenruui in mibilo, mentum tuum ct vestimeniUiit Itiiini sicul calcan-
occasum in palibiilo. PriniUm nasccnrio de Virgine, lium in lorculari' ? > Iiein : < Aspcrsus cst sangiiis
seconduin ex carnis velainiiie, leriiuin passionis Q ( coniiii super veslimenta nica cl oin.ia indumenta
gravamine. Dc priino: < Orlus est sol ct c-ongregafi iuea inquinavi '. > Hic euiin cst Jesus sacerrios
sunl'».) De stabiitoaiillabacuc: < Consideraviope- magiius qui in Zacharia visus est in sordidis vesli-
ra fua et Cxpavi »• iii meriio diium aninialium ; >de bus '. Ycstis hxc est tunica Josepb quam fratrcs
sectuulo: <Diini^cdnsuiiimaiuinesseitabernacuhiiii, liiixerunl sanguine hcedi *. Ilac veste sorriida in-
unbescooperiiiiKltKf, > et: < Solem nubetegam**; > dutusestante resurreclionem. (n resurrectione vero
el: <•Ascenriel Doiiiiniissuper nubem levem, el in- carne floriria. Unde: < Et reflorui! caro niea". Ecce
gredieiilr jEgvptuiH*3; > de leiiio: < Sol cognovit liiciiistraiisiil, flores apparueruiit in leira nostra*. >
occasmn SUIIIII '*,> el: < Occirief sot in meridie "'.> Vere floics. Tribus cnim floribus privilegiala floruit
In prima apparuii nova graiia, in sccundo Dei la- caro Christi. Priimisfuit rosa, id est flos campi,
ttiH sapieirtia, in lertio oslensa est prudciitia. Pri- secundus liliuin convallium, lcrtius flos amygdali.
mum aJ morum confirmaiionem, seciindum ad firiei Prinnis fuit peccaii inununiias, sccundus de virgine
probatipnem, tertium aJ rcsnrrectioneni. Priiiiiiin, virginitas, teiiius resurrectioiiis jocunditas. Primus
ul tfoneste vivanius; secundum, ut credamus; ler- nascilur Je terra spinosa sine spina; secundus, de
liuin, ut cnm Christo vivanius. De piimo: < Appa- lcrra inculla sine maciila; lerlius de petra sinc riu-
rnit grv.ia Dei salvaieris nostri onuiitios iiomiiiibiis **lilia. Priinus enim de populo Judaico, secunrius de
cnnlfdrs nos-,ut abnegantes impietaiem et soecularia Virgiitis ulero, terlius de sepulcro. Priinus est de
desideim sobrie et jirsle ct pre vivafmusin hoc sa3- virga Aarotir qiue floruit 7; secundus, de radke
cnlo**.» Deseeundo-ait Marlha: < Ego credirii.quia Jesse processit 8; tertius de amygdalo quae floruit9,
tu es:Cbmlits Filius Dci vivi, <juiin hunc nitinrium- pcr quaiii liomo in domuur oeternitatis reJibil. Pri-
veuisti •'.» Et Pctrus: t Tu es Cbrisius Filrns Dei inws-esi flos campi, id esl rosa quae nascitur dtf
vW";-» Unrie: <•Fides est substantia rerum spe- spina nesciews aculeum, quia Christus natus est de
iimrfariiiH,argumentum nou apparentium 89. > Vc- peccatoribusi, r qui non feeit peccatum 10.> Secim-
l,t* fiit wpieniia, qitaiulo < Verbtim caro-factum dus esl vadens et nascens de virenli slipite lilium,
est Mvx Be tertio: « Si enim mortui suimis ciini quia Virgo virginem Christum peperil, necvirgini-
73Psal. 50. '*Machab. I. 7»Uom. 8. " ibiri. 77Itom. 5. '• Psa! 67. " Nalmin. 5. "Habac. I.
•• Esoil. 4«. "Eiecli. 52. " Isai. 19. '»Psal. 103. •• Amos. 5. *• Til. 2. 87Joan. II. "Matili.
16. ** llebr. II. "Joan. I. ' Hosn. 6. »"•Ose, U. •« Is:ti. 55. " Psal. 73. " Ihill. »*Ro.u. 6.
97 Mattii. 20. •» lsai. b*. " Eccli. 15. I0» Joaii. 1. ' Isai 03. • Ibid. * Zich. 3. * Geii. 37^
"PsaL^r. • Canl. 2. 'Nuin. 17. * Isai. II. "Eccle.1'2. '" 1 Pelr. 2,
83 TIIOM^; CISTERC. ET JOAN. ALGRINI U
talis passa est deliiinenluiu. Tertius esl flos apiyg- A et angelorum revelaiione; in operatione, miraculo-
dali, qnae prae caeleris arboribus florem producit, rum exhibitione; in transfiguratione, futurae glorioe
quia Cbristus resurrexit primitioe dormicntium 'l, manifestalione. ln primo monslratur quod vcneril;
vel morienlium, sive priinogenitus niorluorum •'. in secundo, auis veueril; in terlio, ad quiri veneril.
Igilur qui mundi a peccatis esse quaeritis, quasi Quorivcneril, qucm praedixeral prophciia. Quisve-
rosa planlala super rivos aquaruni fruclificate. Qui nerit, scilicet Dei virtus et Dci sapientiu '*. Ariquid
virginiiati sludetis, quasi lilium odorcm suavitatis venerit, scilicet ut transferat nos ad gloriam ab ha:
habele. Qui ad resurreclionein aspiralis, respicite iniseria. Audi primum: < Orielur vobis limenlibits
amygdalum, per quam redibit liomo in domum noinen nieiim Sol justiiioe ". > Unde in ortu Dotniui
aiernilalis suae "\ H;ec araygrialus habuil folium, canit Ecclesia »7: < Lux fulgebil hodie super nos
liabuit floreiu, hahuil fructum, Foliuui scilicct ver- quia natus cst nobis Doiniiius; >desecundo: < Sol el
buni eruditionis, florem jocundilalis resurrectinnis, Iiuia steleriinl in habilaculo suo, in Jucem sagitta-
frtictum palernae confessionis. Primum iu proariica- rum tuarum **, > iri est in splendore fulgoris liabi-
lione, secundum in resiiiieciioite,lerlium in ascen- lationis luac; de lcrtio: < Resplenduilfacies cjus
sione. Per primum habiiimus coguiiionem veritaiis; sicul sol, et vestimenta ejus alba sicut ntx ". > Ev
B
per secundum babebiinus slolam jocunriitatis; per hoc sole sic refulgentc acc-uisus csl ignis maguus.
lerlium clarilatem divinilalis. De primo: <Et fulium Igiiis isle triplex esl: Iguis in sepulero, iguis iu
cjus non dcfluel ,3. > ltein: < El cril foliuro ejus apostoloruni collegio, iguis in corde litnnano. Pri-
viride u; > de secundo: < Stola jocundiialis ind.:i nius fulgel annualitcr, secundus semcl et singulari -
eiim Dominus "; > de lertio, < Clarifica me, Paler, ter, teriius frcquentcr el spiriiualiler. Primus fuit
apud temetipsum claritale quani babui priusquam inagnus et in lestimoniuni resurrecliouis Christi;
inundus fieret 16.> Ecce vestis sordida, ecce caro secundus magnus, et in signum advenicniis Spirilus
florida. Sequitur facies splendida. De hac diciiur: .sancli; tertius magnus, quem Doininusnoster Jesus
Splendida facta esl facies Moysi, dum respicerel jn Chrislus niisil in terrain, el voluil vchementer ac-
Cum Dominus 17. Moyses ille Christus cst, quein cendi *°. In primo oiniies ariiuiraniiir rcsurrectiuiiis
respexil Dominus, dum suscilavit etiin a morluis. Filii veritatem; in secuiido, Pairis potenliam et ma-
Unde: < Deus vero suscitavil Jesuiii a mortuis ler- jesiatein; in leriio, saneii Spirilus benigniiaiei».
tia die 18. > llaque refulsit sol qui prius erat in nu- ; Primum ignem flguravil ignis ille quem. Moyses vi->
bilo, sol cnim iste fulsit, infulsit, refulsit. Fulsit in dil iu rubo 8l, Sicul eum iguis ille riibum qui cor-
gloiilicala carne, infulsil iu fideli menle, refulsil ri rumpi videbatur, incorrupiibilem demonslravit, sic
i:i nosiro corpore. Priino exsuscitatae carnis gloria, ignis ille paschalis, qui anniialitn ad sepulcruin di-
secunrio dcvotione el inlelligentia, teiiio opere el viiiilus.accenriitur, veram Domini resurrecuonetii
de secundo: < Apparueru.nl aposlolis di-
palienlia. De primo Joannes iu Apocalypsi 19,vidit leslalur;
virum et < facies ejus sicut sol fulgel in vitiute sperlilae linguae, lanquam ignis, seditque supra sin-
sua. > De secunJo Ambiosius: gulos eoruin"; > de tertio dixil ipse Sol, scilicet
Chrislus: < Iguein veni iniitere iu lerrain, et quid
Verusquesol iltabete, volo nisi ul ardeat "? > l.lic ignis esl ciiarilas. .
Micans nitore perpeti,
Jubarque sancti Spiritus Nigra sum, sed formota, etc.
Infumle ndsiris sensibus. [CARD.]More prophetae procedit hoc canlicum,
Uude: < Nova niculis nosirx oculis luoeclarilalis nani subilo mulal personas, subito uiulat ct lcin-
infulsil °°. >De lertio: < Refulsil sol in ciypeos au- pora. Locula eniin erai paulo anle bcata Virgo de
reos **.> Conira primum, sol iste laluit in nubilo gaudio assuirpliouis suae, et de codein locuti eiaijl
miscriae; conira secuuduin, nubilo ignoianliae; con- angeli: iuinc beata Virgo loquilur Je riolore quein
tra lertium, in nubilo deforinafionis noslrae. De habuit lempore passionis filii sui: el couvcrlU sei-
priino in Apucal. '*: 1 Faclus eslsol quasi saccum D : nionein suumad adolesceiUulas,dicens: Nigra sum
cilicinum; >de secundo : <Sicut cera quaefluil aufe- aniini mcerore confecia. Vcl sic: Nigra sum, riespe-
renlur, supercecidit ignis et non vid runlsoIem";> cia, ofluscaia, obscurata, decoloraia, quia decotoravil
de tertio in Apocal.: < Unus de septera angelis qui metut morieiis; decolorem me fecit sul obscuratus
Labebat seplem phialas plenas iroe Dei, cfTudit ct offuscaius: de qua solis oHuscaiioneel obscura-
phialam suam in sole '*, > id est in Christo. Phiala tione riicil lsaias, loquens de Chrisli passioue: <Non
irae Dei effunditur, dum peccalis nostris exigenti- cst species neque decor, et vidimus eum, el non erat
lius, a nobis palienliaCluisti, el formaoperandi, vel aspccius, despectum etiiovissiniuui virorum, viruui
nobis non confertur, vel collala non conservalm. dolorum elstienletii iiilirinilaiein; el quasi abscou-
Iiein sol iste refulsil in nativiiaie, refulsii in opera- diius est vultus ejus, et despectus; unde nec repu-
tioue, refulsit in transfiguraiione, In nativiiaie,slellae tavimus cum 3*. > ln passione eniin in Christo non
111 Cor. 15. "Coloss. 1. ,«* Eccle. 12. l» Psal. \. '* Jer. 17. " Eccle. 45. 16 Joan. 17.
17Exod.54. 18Acl. 13. •' Cap. 1. " Pra-fat. miss. " I Machab. 6. " Apoc. 6. " Psal. 57.
'* Apoc. 1. »»IGor. 1. " Malac. i. " Miss. in galli cantu. " Habac. 3. »9Mauli. 17. '• Luc. 12,
- • •
*lExod. 3. "'Act. 2. 33Luc. 12. «» lsai. 53.
35 COMMENT.1N CANTICACANTIC. — LI8.1I. 86
appamit species vel dccor majcslalis, sed quasi A caiac vero Salomoni, Christo vero pacifico. Nam,
leprosus, ob similituriinem carnis peccati reputaius sicot illoe pelles arram lypicam continuerunl, sic
esl. Unde Isaias: < Kl pulavimus etim quasi lepro- ego inira mea viscera veram arcam contimii, Cliri-
sum *', >abscoiidiius eniin fuii in eo vultus potenlioe sltim virielicet, cujus caro significalur per arcam',
divinae, el apparuil iu doloribus infirmitas humanre ciijus aniina riesignaliir per urnani aurcam, quoe
14 ualurae. Uiide ei habiius esl despeclus 36, nec crat in arca, el Deitas designalur in manna: et sic-
repuialiis esl Dei Filius ". Ipso igilur sic riespecio, IIl pcilcs prolegebaul loiuin labernaculum, sic sub
despecta est el niater; ipso s!c offuscaio, olfuscaia uiiibra nieiu defensionis prolego lotam Ecdesiam.
est inaler, necDei Geniuix rcpula:a esl. Diciicrgo: Ego quidem similis pclli rubricalae; quia per com-
Aigra sum iu apparcnlia cl in opinione lioiiiiiuini passionem dolnris tincla sum iu passione Fiiii. Si-
infidelium, sed iu veriiaie formosa suin. Nigra sum milis quoque peili liyacinlhinae conleniplatione cce-
in appareulia et dcspecla lanqiiam mater Icpiosi, lesliiin: el amore. Nolite ergo considerare, o fitiw
sed formosa in verilalis exislentia, et tauqtiain veii Hierusalem, quod fusca sum; sed consideratc quod
Dci Geniliix gloriosa. yigra sum sicut tabernactsla formosa sum. Nam ideo fusca sum, quia decoloravit
Cedar; quia uon reputor labcrnaculum regis jusli- me sol, cui inpassione sti-a< non fuit species neque
liac, scd sicut caeleroeinatrcs, qiiaruiii vcnlres taber- R decor 3*. > Recipiel autem speciem et decorcm, ct
uacula 6tint filiorum moeroris et tenebraruin: sic cgo cum ipso similiter recipiam. Nam per gloriam
repulala sunl inler labernacula Cedar, (|iiod inler- rcsurreciionis crerielur ipse Deus; credar et ego
pretalur tenebrw vel mceror. Verumiaiueii cgo for- Geuitrix Dei.De hac autem obfiiscationebealaeVirgi-
tnota tum ticut pelles Saloironis. Sicul pef.es rierii- nis in opinione Judaeorum inlidelium, subdil ipsa:
" Ibid. *«Isai. 53. " Marc. 15. •• Isai. 53.

LIBER SEGUNDUS.

Fitii matris mew pitgnttvetuiitcoaira me. pultiro meum sub me**.> Dc secundis conquentur
JTHO.]Voxh;ecesl primitivaeEcclesiarsqme ab ipsa Aposlolus, dicens : <lufelix ego sum homo, quifJ
Synagoga, rie qua carnis originein duxif, tribula- me liberabil de corpore nioiiis huj-us? Gratia Dci
lioniiin bella suslinuil, sicul Aclus aposlolorura per Jesuin Clnisluni *•; > ile lertiis rogabal David,
plenissiiue docent. Una auiem cral llierosolymis dir.ens : <Eripe ine de. inimicis meis, Dein meus, et
Ecclesia quae por orbcm terraruin dispersa est, per ab insurgeniihus in nie libera roe*7. > ltein de his:
ptignain istam ut plurcs ex ea nasccrenlur. Mater < Supra dorsum nieum fahrieaverunl peccato-
nostra est Eva. Ihee tn-s genuil (ilios. lpsa enim res *«.>liem : < Homo pacis meoein quosperabam,
est nialcr oiniiiiiinvivenlium. Trcs filii quos gciuiit qui edehal panes meos niaguiricav.il sjiper me stip-
sunt niolus culjiabiles, afllictioucs pcenaies, pcr- planlationein *9. > Dc his tribiis rogabal cum dicc-
vcrsi fraires. Ex ea nainque culpa liabuil iuiliuin, rel : < Eripe me de luto ul non infigar ", t ecce
miseria venit in uiundiiiii, natiiui cst cx ca gcuiis priinuin ; < libera me ab his qtii oderunl itic*1, »
liumar.uni. Istisuiit lilii matris nosiia; qui piignaul «r.ce leriium, < et de profundis aquaruni •', » eccs
conlra nos, secumlus circa nos; (erliiis comra nos. sccunduin. Sed qiiomoriorie liis valcas triuinphare.
Dc primo ait Apostolus : < Inveuio aliaiu legeui in Audi coutra priiiuiin : Habclo ante oculos mortis
meinbrismeisrepiigiianlem legi nientis nie;e elcapii- commerooralioiicm ; contra sccuiulum : Fac de
vantem inesub lege pcccali 39.> Dc secunrio DaviJ : necessitale viriutem; conlra tertium : In omnibiis
<Circtiindcricruiit me riolores inorlis, et pericula leipsum praebe irreprebensibilcm. Morlis eiiiin
inferiii iiivciicriinl me*';.> rie teriio in libio Mi- coiiimemoralio faciel ne primi hostes id est motus
chahaorum : < Congregatx' sunl gentes in niulti- D illicili habeant effecluiii. Necessiias conversa in
tuJiuc gravi ul Jiiiiiceut contra nos *. > Primi viiiutein , afferet libi merilum. Si te in oiiinibiis
iingiiaul maculando, secunrii nioitificando, lciiii proebeas irrepreliensibilem, coiifundes adversarium.
inurmiirando. De primis conqiieniur Psahnisla, Audi de primo : < Fili, ait Salonion, memorare
riicens : < Deus, veiieriiut gcnics in hoereriilaicm novissima lua ct in oeiernuro non peccabis ". >Sic
luam, polliieruut tcnipliini saiictiim luum**.>Genles enim sciipium est : < 0 mors quam amara est mc-
iflaesuut turpes moliis ; ba.-reriitas riebet esse cor inori.i tua honiini justo **.> Ihec amariiudo refre-
nostiuiii. Dc secunriis : <Circiimrierieriint me do- nabit rieledaliones cog.laiioiium. Audi de sccundo:
lores morlis *3. > Ait idcm de leiiiis : <Quoium < Paler, ail Salvalor, si fieri potesl, transeal a me
os inalediciione et amariltuline plenurii esl **.> caiix islu. Sin aulein non polesl Iraflsire qisi bibam
De priuiis se liberaliiin glorialur Psalmista, Jicens: illuin, fial volunlas lua **,> Si sic uecesse est, ail
< Proteclor meiis el iu ipso speravi qui subJis po- Jacob fiiiis suis, faelie quod vullis **:» ergo el tu
»• Rom. «3. *• Psal. 17. 41I M.ichah. I. " Psal. 78. " Psal. 17. **Pftal. 13. *• Psal. 145.
*• Rmn. 7. *7 Psal. 58. *• Psal. 128. *9 Psal. 40. •• Psal. 68, "" Ibid. " Ibid, M-ISccU. 7,
,vEci-Ii. 41. "Maiih. 2ti. *" Gcn. 43.
TIIOM^E CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 88
87
debet vilare ruinam.
tantis exemplis provocalus in oinni angustia tua dic A Qui peiil exceha in lerra, twit habel unde cadat.
Domino : <Fial voluntas lua "'. > Audi et de lerliu Quijacel
Diaco vero qui fcrvenlis csl naturac, significat rcm
.qnid dicat Aposlolus : In < omnibiis teipsum praebe
immoderataro. De hac ait Salvator : < Qui irascilur
exemplum bonorum operuin, in rioclrina, in gra- fialri suo, reus erit consilio 7*.> Aurii poetam :
vilaterin inlegriiate, verbum sanum, irreprehensi- Qui tton moderabilvr irw,
hile, ut is qui ex adverso est vercatur, nihil ha- Infeclum volcl.esse dotor quod suaseril et mens.
bens dicere malum de nobis*8. > Iriem:
In figura horum trium cum tribus pugnaverunt Ira fttror brevis esl; aniinum rege; qui nisi paret,
filii Israel, (endenles ad lerram promissiouis cum Imperai: hunc jrenis, liunc lu, coittttnile pugellis.
bestiis et serpenlibus, cum spinis et tribtilis de- < Irascimini, ct noliie peccare 7*. > Hiimanuni est
serti, cum ariversariis homiuibus. Isti serpenics et irasci : sed vititim est diu in ea roorari. Unde ail
bestia? sunt inolus animoe venenosi et bestiales. Horaiius de seipso :
Isti autem motus animae principales sunt qualuor Irasci facilis, tamen ul placabilis essem,
ad quos omnes alii referiintur, scilicct air.or vo- Ecce primus hosiis, ctim quo piignanius, sciiicet
luplatis, inviriia qtise est odium alienoefelicilaiis, ji niouis illiciti, qui sunl (ilii niatiis noslrae Eva-,
amor snblimilatis, ira inilomabilis. Ifcc quatuor quia ipsos genuit.
expressit Psalniista, cum riiceret: < Supcr aspidem I»!aestiiit hesliae et serpenles cum quibus pugna-
el basilisctim ambulabis et conculcabis leouein cl vtrtint filii Isiael. Ptigiiaveruiil eiiani <cun: spiuis
draconero ". > Aspis igilur csl amor volupiatis, et tribulis in dcserlo 7V: > pcr qtiac noslra designu-
Sicut enim aspis blandilur facie ct habet acuieum lur uiiseria. Ciiin priiuis pugnaviinus morieiu re-
in cauda quo pungit, sic voluptas blanria est iintle menioranrio, cuin his vero rie necessiiaie vinulcm
in IISIIhabeiur, sed ptingit in fine, dum pcenitciuia facicudo, et sic lucniiii nobis faciemus cum iufir-
agitur, vel in inferno puniliir. Scriplum est eniin : iniialcni noslrain recognoscenuis. Undc Daviri :
< Volupias babet poenani co. > Uiuie ail poela °* : < Conversus sum in aerunina niea, dum configilur
Spermvoluplates, nocet einpta clolorevoluutas. spina 7*. > Hoeccst Adaemalediclio : < Cuiii opera-
Et alius : tus fiicris terram, ait Deus, non rinbii fructtis
Pauca voluptali, debentur plura saluti. suos '*, seri spinas el liibulos germinabit libi 77. >
Hie hoslis nui:quam tlcficict, rionec iinplealiir illud
Qui sic agit, ambulat supcr aspiriem. Basiliscus prophetae, sciliccl Osee : < Adducet Doininiis vcn-
inviriiam significal. Sicut eniin basiliscus visu suo C tuiii urentein de
desetio, et rigabil lorrenleiu spi-
occidiieuinqucm videt, sic inviriusaiiena limat com- narum, el siccabit venas niortis 7*. > lnleriui Chii-
moria,~el seipsuro pcenis prius occitlil quain alium. stus adveniens, gratia sua spiiu-s rigavil, ut levius
Undc Salomon : <Ilominem stiillum occidil invidia ,
possenl suslineii. Ultiinus hosiis, scilicelfrater ric-
cl parvulum inlerficit iracundia 6'. > Et poela :
iraheus, siculriicliuii pcr irreprcheiisihilitaiem viu-
Juslius invidia nihil esl; quw prolinus ipsum citur. Unrie in Epislola canonica : < Quis sapicus
Aitctorem rodit, excruciaits aniinum.
ut idem ait 63: et disciplinatus inler vos oslenriat cx bona couvei -
Semper eniin,
lnvidits allerius rebus macrescil optmis, salione opera sua ut facial obmuiescere impruden-
1,'ndeillud poelae6*: liam hoiiiinuin el ignorantiam 7'? » Iteni pugiiant
Invidia Siculi non invenere lyraniti conira nos filii ancillac, lilii novercoe, filii sororis,
Majus lormenlum. filii malris. Noverca noslra est Synagoga Judxo-
Et alius 6B: • rum vcl paganorum, fjuorum pugna saiis esl fre-
Livor iners vitium, mores non exit in altos, qiiens el apetia. De qua liic non agitur. Scd pu-
Utque latens ima vipera serpit humo. gnanl conlra nos filii aiicillae, id csl inoliis caruis,
Leo vero qui rex dicilur aiiimalium signific.it amo- p. el filii sororis, iri esl.Ecclesioe mililaiitis, id est
rcm sublimilatis. His aulem qui hanc appeiunt di- praelaii, lyraiini, haeretici. De qua : < Soror nostra
citnr : < Noli alliim sapcre, sed lime 66.> < Excel- parvula est, el ubera 11011 habel ao. > Pugnanl c.t
sus enim Dominus huroilia respicit, et alta a longo filii inalris, iri esl Jerusalem quac libera csi, ci
cognoscit •'. > <Vox enim Doroini confringentis ce- Siirsiiin esl quac est nialer nuslra, scilicet inali au-
dros, et confringet Douiinus cedros Lihani 6S,> id gcli; qui ob superbiam recesscruut ab ea. Priiua
esl sublimes. Unde ipse Dominus, qui est sapienlia igitur cum corpore noslro; secunria ctun praelato,
Palrisait: <Gyrnm cceli circuivi so!a69.> Et sub- iyranno, iiaerciico; tcrtia cum diabolo. ln prjiiui
;sequilur : <Et omnium superborum et sublimiiim est fugiciiriuni. Unde Apostolus : < Fugile foruica-
propria virlulc colla calcavi '*. > Et in Psalino : lioiiciu 81..>lu stcunria esl palienier sustiueuriiiin.
< Dejecisli eos dnm allevarentur7l. » Proplerca : Inrie : iBeaius vir qui sufferl leutatioitetn 8*. > lu
"Matlb. 26. *» Tit. 2. »9 Psal. 90. " I joan. * • Horai. i, 1, 55. •• Job! 5. " Horat. i, 2, 57.
•Mbiri. *» Oviri.De Pont., ui. 3, 102. 66 Rom.lt * Psal. 157. " Psal. 28. 69 Eccle. V,. " Ibiri.
71 Psal. 72. 7» Mallb. 5. 7' Psal. 4. '* lnriic. 8." •' Psal. 31. 76 Ge». i. 77Gen. 5. '» Ose. 15.
" Jac. 3. "° Canl. 8. «' I Cor 0. "Jac, I,
89 COMMENT.IN CANTICACANT5C.- LIB. II. 90
lertia viriliter resistendum. Inde : < Resislite dia- A ipso vivenle relinquatiir ; de tertia incbriatur
bolo et fugiet a vobis ". > Sed de his in sequeuiibus * Salvator quando < faclus est ianquam polens cra-
diffiisiiisdicelur. pulalus a vino ",» ul pro ca moriaiur; quarlam
Filii matrit mece pugnaverunt, ctc. plantavit Noe el inebrialns est, el iu laberna-
[CARD.]Filii mairis meoe Synagogaepugnaverunt culo stio rienuriatiis et a filio EIIOillusus **. Quar-
conlra me neganlcs mc matrein Dei, el filium nieiiin lani diximus conscjeirfiaui, quae quonioila excoli
neganles Deum; el quia repulcrunt opem incam dcbeat, ex malerialis X5 vinetc pcrpendilur culiura.
et operam , relicta corum perfiriia, transivi ad Inlcr cseteros apparalus quaiuor sunt quae ad
cusloiliaii! gcnlium firieliuin.IIoc cst quod sequiUir: excolenriam viiieain-concurrunt, oblaqueatio, pu»
Posuerunl me custodem in vineis : vineam meam lalio, propagalio, fossio, Obleaquearc cst terram
non cuslodivi. circa radicem aperire, et quasi lacus facere, pcr
[Too.] Ac si dicerel : Hoc consecula sum de quos aqita, nc sui niinietate noccat, ppssit eflluere;
pcrseculione ul ficrem custbs plurium vinearum id pulare vero esl inutilia sarnicnia abscindcre; pro-
csl Ecclcsiarum ; poslqttam illa pririii'.iva llieroso- pagare est flagclluin snb lcrra in longum prolen-
lyniis funriaia esl, quam coriim lurbo dispersil. dere, quasi porro pangerc; foriere est circa radiccm
Non custodisse autem vineam non ad inenlcni sed lerram apcriendo viiium exquirere. In oblaf|iiea-
ari lociiin refcrendum est. Nam etsi mateiia rie- lione remedia confessionis accipimus. Unrie Jocl:
fctrucla sit, laiuen inlcgrilas fidei permaiisil. Lo- <Scinriile corda vestra et iioii.veslimentayestta".»
qiiilur spousa aliquanrio in persona subriilorum, Puiatio est per pcenilcntiam et vilae muiaiioneiii
aliquando in persona praialoruin ut liic. Vinea peccalorum abcisio. Inde in consequenlibus: < Tem-
isia est Eeclesia vel aiiiina in fide planiat.i, iu pus puiationis advenit 98,> ei: < Ec-ce niine lempus
cliaritale rariicat.i, sarculo riisciplinae dcfossa, pce- ncceplabile, ecce nunc riics salutis **. > Erit et
iiiientium lacryuiis siercorala, pr.edicaniiiim vei- aliud pttlalionis lcmpus, qtiaiido corruptibile hoc
bis rigata ; el sic exuberal vino in quo est laeliiia, induel incorruptelain 10°.Propagatio csl in virlu-
id esl Jevotio sancla. Item luijus-vineae dicanuis linn exercilio conslanlia, quac hiiinililate quasi
fidem, vilcm; virtules, palmiles ; botrum, opus; vilis lerroe legilur cespite. inde Aposlolus: < Botiiim
devotionem, vinum. Religio est vinea, cujus Paier aulem facientes nou dcficiauiiis. Tenipore enini suo
agricola, Filiusvilis, jusli sunl palmitcs. Paier esl iseiemus non deficieiites l. > Pcr fossionem acci-
agricola, quia fodit in confessione et conlritionc, pimus qiiolidiaiiain corriis noslii disciissionein, ubi
pulat in poeniCeiiliaesatisfactione, stercorat in nos oporlet prinio habere circunispcciionem, se-
laciyiiiaruni eflusione. Vitis, quoe radicihus arihx'- r, cunrio discretioncm, lcriio deliberaiionem. In cir-
ret terrae est Filius qui liinriaiiieiiliiiii est iu reli- ciimspeciioue depreheiiriitur pcccaium praesens,
gioiic;<quiafiinilaincnliiin aliud neiiiopolcst poucre pneleriliun el fuiuruin ; in discreliune juilicaiiir
praeicr iri quori posiluin esl, quori csi Clirisius Je- deprehensum; in rieliberalionc, orriinalur quiri sit
sus 8* : in quo omnis seJilicatio coiistructa crescit agenilum vel non agenduui. Iu primo : < Ouuii
iu le.i plum sanclum in Domino8*. > Palmiics suiit cusiodia scrva cor luiiin, quia ex ipso vila proce-
jusii qui Je vite Chrislo nascunliir, et abunJaiit dit1*; > item : <Accericns ad servittitcm Dei, proe-
in ejus virore et liumore. Ilaque Patcr purgat, Fi- para animam luam ail lenlaiionein et ricprime cor
lius fuiulat. Palmes in virore el litiniore exuberal; tiiuro, cl susline ' : > dcprinie, ne in prosperiiale
Patcr purgil, ut sit < religio iniiiida et iiniiiacu- exlollat; susline, ne in adversitale corruat. In
laia 8e. > Filius fiiudai, ut sil in charilale radicaia secundo dicatur -. < Feci judiciuiu et juslitiam *, >
cl fiindala ". Palmcs huuiore, id esl graiia vilis in tertio : < Dominc, docc me facere volunlatem
exuberat, ut in tentatinnibus < a |iressura Qammae tuam, quia Deus iiicns es lu *. > Quomodo aiileiu
quae circumdcilil eam in medio ignis non sil coli debeat haec vinea riocuit Dominus Jereniiani
assluala 8*. > Qualtior sunl vineae. Prima esl in sic": < Ecce consiiuii te super geiues et regna, ui
petiiuris gandiis rcproborum. Unde dicitur : < De D evellas, et dcstruas, el riisperdas, el dissipes, ct
vinea Sodomoruin vinea eorum 89. > Secunda est oedifices,et plantes. > Gentes el regna suui vitia ct
religiosoe conversalionis quam Achab concupivil, rixmones. Sunl ergo qui siaiuiiiitiir super genies
ut aulcrret eam Naboih •*. Terlia est vinea Eccle- et regna; sunl <jui insliltiuiilur super gcules
sioe, de qua dicitur : < Vineam de .<£gyplo trans- el regna, sunt qui consliliiuiitur super gentes et
tulisli, cjecisti gcnies, el planiasli eam. 91.> Quaria regna, Primi sunl a coiiciipiscenliis suis abslracti 1
cst in conscientiis bonis. Haecest vinea Sorec " ct illecii 6; secundi leclulum Salomonis custodiiini,
iri est elecia. Dc prima Lot, id cst decliirans in tenentes glariios et atl hclla rioclissiini'; tertii siinl
niouiibus duabus filiabus suis, scilicet gloria et Iriuinphaiores et amici Dei *. Primos Dominus re-
cupiditaie propiiianlibus inebrialur, el inceslum vocal de servitule peccali, ari gralioe libertaiem.;
'* ne sectinriosinvital ad longanimilalem ; tcrtios instruit
operatur *3; pro secunria morilur Nabolh
83 Jae. 4. 8iICor. ^. 8*F.phes. 2. 86JJCI. " Ephes. 5 s» Eccli. 51. "Deut. 32. '• III. Rog.
21. •• Psal. 79. »' Jndic. 1(J. 93 Gcn. •10. ** III Beg. 21. "" Psal. 77. *'Gen. 9. * " Joel ~i.
"Caut. 2. "IICOJ-. 6. 109 lCor. 15. Gal. 6. " Pruv. 4. ' Eccli. 2. ' Psal. 121. Psal, Hl,
5 " Jac, 2.
Cap. t. sJac. I. 7Canl, 3.
91 TIIOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRIM 9«
17 . . .
ad fratrum ulililatciii. Piimi servienles iii.lulo et A hennaui deslruaiur; ut disperdal", sciiicel ut fasci-
laiere ', de ^Egyplo egrediuntur cum Moyse '•; se- culi depriiiieutcs, el oiunes colligationes impietatis
cundl cum Amalecitis pugnanl sub Josue "; tertii dissolvantur ", el dissipel inuros Jerieho in vocife-
proeriicanles Chrislo viam praeparanl cum Joan- ratioue '*, et aedificet aiirum, argenlum, lapides
ne1". Primos plangit Ecclesia, quia, <parvuli eorum preliosos in dilectione ". Et plantct lignum < pul-
riticii sunl captivi airle faciem subsequentis. Omnes chriini visu, et ad vescendum suave *«.> Iiem,
eiiim persecutores cjus apprehenderunl eam inier evellal inilium malae voluntalis, et deslruat plum-
anguslias *. 1 Inde Paulus : < Surge, qui dormis, liiini, :es, ferriiin ponderosa?impielatis, el disperdat
et exsurge a mortuis el illumiuabil te Christus u. > iiitiliitiidinein aggrcgatae iniquiiatis, et dissipet
Et Dominus pcr proplietam : < Quid est, Israel, duriliam obstinaiionis, et aedificethabiiacutum di-
quod iu terra inimicorum es; iuvelerasti in terra leclionis, et planlel virorem supernaedeteciationis ".
aliena, coinquiiialus es cum mortuis, depuiaius es Evellere ergo dehemus rariicem malam de agro
cum descenilenlibiis in inferniim '*. > lnde pro- quein dicit Salomon : <Transivi per agrum hominis
pbeia : < Excutere de pulvere, consurge, sede, Je- pigri, et per vineam viri siulii, cl ecce urlicae re-
rusalem, solve vinculacolli lui, capliva filia Sion1'.) pleverant omnia, el spinoeoperuerani superficiem
liem : < Egredimiiii de Dahylone, et fugile a Clial- B ejus 38.> Si haruin herbarum non evellas radicem,
daeis". 1 Secuiidis dicilur : < Eslole fortes in bello < evellet te Deus de tabernaculo tuo el radicem
el piignate cum antiquo serpenlC; non eiiiin coro- tuam rie terra vivenliiini *'. > Jam enim securis
nabitur nisi qui Jegitime ccrtaveritu.> Item: Non est posiia cstad rarilcem arboris tuoe**. Ergo
corona ubi non est pugna, sed longanimes estote, Venicnfi occurriie morko,
qnia fiuis, non pugna coronat. Nam mata radicet attius arbor agit.
Qui ergo pugnal debet a noxiis abstinere, seterna Ergo si vis rariicem exierminare maloe votuutatis,
pncmia respicere, caute iniinicuin appelere. De his Principiis obsta, sero medicina paratttr
tribus ait apOsiolus Paulusia. <Oniiiis qui in agone Cum mala per lonijas convaluere moras **.
conicndit, ab omnibus se abstinei,'» ccce de primo : Qui lianc radicem vult evellere, prius debet ligoce
< Ego igitur sic curro non quasi in iucertum; > eccc lerram aperire, secuiido radicem aperiam iiianii
de secundo : < Sic pugno 11011quasi aerem verbe- apprehendcre el exlrahere, tertio furca exlraclaui
rans;» ecce dc lertio. De leriiis: < Pascile qui dispergere : ligone coufessionis, manu salisfa-
in vobis esl grcgem Dbmini, non turpis lucri gratia, clionis, furca objectionis. De primo : < Aperi niihi,
nec quasi dominantes in cleris ". 1 Debent ergo soror mea sponsa *'. > iiem : <Pessulum ostii mei
prxcepla Dei simpliciier distribuere, super gregem C aperui dilecto meo : at ille declinaverat aiquu
Dei sollicitiidineni gerere, peccaloribus misericor- transieral **.> Inde ad Ezecliiel : < Fili homiiiis,
diier inriulgere. Inde Paulus : < Qui tribuit in sim- fode parielem **.> Appone manum ul evellas, quia
plicilaie, qui praeesl in solliciludine, qui miseretur nbi dolor ibi manus, ne qua rariix aroari.uriinis
in bilaritate ". > sursum germinans impediat ut peream iiiquinentur
Debet ergo argnere .nvitos, obsecrare benevolos, mulli. Si < abscondil piger manum suain subascelta,
increpare obstiuaios.Inde Aposlolus: < Argue, obse- nec ad os suum applical eain **.» Tertio apponatur
cra, increpa *'. > Hoec iria invetita siini in Joanne. el furca dispersionis ut dicatur ; <Iniquitatem od.o
Ds primo : < Arguebat Joaniics lleroriein propter habui et abominalus sum **. Qtii enim baptizalnr
Heroriiadein"; > rie seciinrio : < Pceniieiiiiam agile, a morluo, si ilcrum langit morluum, quid prodcst
appropinqiiahii regniim coeloruui '*;. > de leiiio : lavafio illa*'? » Sed nunc laudemus virum glorio-
< Genimiiia viperaruiri qiiis vos docuit fugere a sum, qui proposiuis cst nobis ul evellal; niirabi-
vcntura ira"? > Quia ergo Joanncs primos perfccit, lem nativilate, mirabilcm ulilitale, iiiirabilem sau-
< consliluil eiiin Doininus principeni super oniiiem clitate. Nalivilale iniraculosa, utilitaie frucluosa,
terram",> quia bene pugnavit cum-secuudis, < sta- sanctilale gloriosa. Vere nalivitale miiaculssa, iu
tuit ei Dominus leslaiiieulum pacis " > quia alius qua sterilitas fccuiidalur; utililate fructuosa, qua
inslruxit: fuit < fideiis servus et pruriens quem peccator jiistificaltir; sanciilaie gloriosa, qua a
conslituit Dominus sttpra familiam stiam ",> quia Doiuino commeudaiur. Aurii piiinuni: < Hic mensis
qui docti fitcrint fiilgebnnt quasi splenrior (irma- esl sextus illi quoc vocalur sterilis *8;» de sccundo :
meiili, el qui ari juslitiam erudiuut miillos quasi < Qui viam Domiui proeparavit in ercino *'; > rie
stellas in perpeluas aelernitatcs ". > Ueo constiiuit leiiio: < Inter natos mulierum non surrexit major
euin Dominus ul evellat ", id est ut oiiinis plan- Joanne Baplista ". > Vir iste fuil mirabilis, ama-
lalio qiiam non planlavil Paler meus !1 evellatur; bilis, ineffabilis. Mirabilis iu nalivilaie^ lauriabilis
el deslruat, scilicet tit oiime quod oeriifieataJ ge- in praedicalionc, iiielfabilis in conversalionc. .Mir.i-

•Exod. 1. • Exori. 12 uJosue9. 10, elc. l* "Maiih. 3. "Tliren. I. •* Ephes. f.. •» Barncii. 5.
I Petr. 5. " Ro 11.12. "IITim. 4. " Luc. 3.
'""lsai.52. "Isai 48. '»HTim. 2. "ICor.9.
Matih. 3. " Ibid. " OlBc. ecCles. " Ihid. " Ihid " Da.i.13. " Jer. 1. " Mallh. 15. •* Ibiri.
*»Isni. » Josue 6. »• I Cor. 5. »• Gen. 3. *7 Jer. 1. " Piov. 24. " Psal. 51. ' *° Matth. 3.
" Ovid. 58.'• Cani. 5. " Ihiri. ** Enccli. 8. *» Prov. 19. '• Psal. 118. w Eccli. 34. »» Luc L.
' Mauh, 3, »• Lue. 7.
Fi COMMENl. 1N CANTICACANTIC. — LIB. II. 9i
bilis, quia fecit ster-Hisrefloiescere naturam; ama- A acciiinulalio viliorum ; secunria faclk) conspiralo-
bilis, quia praedicalione rcparavil lapsi hominis riini; lertia congregalio hacrelicorum. Piiina ini-
jacluram; ineffabilis, quia in laurie excessil generis piignal, quasi iuluspugiiat; secuiiriaopptigiiai,quasi
huniani mensuram. Primum niilla comprehendit obedientiaeptignat; lcrlia repugiiat, quasi resislenrio
scicntia; in serunrio repan.la esi hominis conli- Ecclesioe pugnat. Prima l.eriit conscieiiiiam; se-
nentia; terlinm nulla potest explicari elnquenlia. cunda fugil oberiientiam; leiiia dissolvit Eeclesiae
Fuil enim philosophorum proriigium, desolali con- consonaiiliaui. De primo in Canticis : < Uuiuscu-
silinm, divina: laudis privilegium. Vere philoso- jusque ensis super femur siiuin propter limores
phorum proriigium, < qui ciim cognovissent Dcuni, noclurnos ";» de secunrio : Filii matris mew pu-
nuu sicut Deum gtorificaverunt, aut gratias ege- gnuverunt contra me; de lcrtio : < Capiie nobis
runt. Ideo dedit eos Domiiuis in rcprobum sen- vulpes parvulas quoedevastaiit vineas ". > Item, de
SIIIII*1.)Desolati coiisilium. Uude : < Pccnileuliaro piiino : < Iniquiiries nicae supergressac siitil caput
ag.ii", appropinquavit eniin rcgiuim rceloiiim ".» mcum, el sicul ontis grave gravatae snnl supcr
Habuil divinae laudis priviiegiuui. Uude : < Iiuer nic **; > de secundo : < Miitamus liguiim iu pane
natos mulieruin, non surrcxit inajor Joanue Ba- ejus6*;> de lerlio : < Cougregaiio tauioriiiii in
piisia *'. > «*vaccis populorum , ut exciuriani eos qui probali
Hic eiiam positus cst ul deslruat peccati oedifi- sunl arjenlo ".> Primi lenet liguram ille qui. colli-
caiionem. Haec x-dificalio iriplex est. Esl eiiim gens ligna in Sabbalo, lapiriatus csl; sccumli Coio
aedificatioalia ari gelieiinani, alia ad purgaiorium, qui propler coiispiratioiieiu siiam a tcrra est absor-
alia ad gloriam. Priiua esl peccata inorialia, se- plus "; tciiii Achaz filius Chariui, qui propler
cunda venialia, lertia charitatis opera. ln priina furluiii lapidibus csl obrulus c*. Soquiltir :
jedificatur pltiuibiim, aes, ferrtini, in sccunria li- El dissipet.scilieet iiiiuos Jericho, id esl duriliam
gnuro, fenuui, stipula; in lcrtia, aiiruin, argen- obsiiiialiouis, quoe triplex csl. Esl ciiim duritia
liiin, lapides pretiosi. Sed minc de prima quain quoe proprium sequilur coiisilium el non alieniiin;
ilesiruxit Joannes : in ea csl pluiiibiiiii quori oppri- et csl qiiiu reiincl riiu peccaiiiin : ei est qu;c pi-
mii, :es quod rieeipil, ferrum quod conleril opeia; grum rcddil lioiniucmad faciciiriiiinboiium. ln priroo
quia esl ponderosuiii, decipilper colorero aureiiin; otiosa esl riiscretio, in secuiido speruitur coufessio,
conlerit, quia esl duruin. Priiuuro, quia est pec- in tenio parvi penriiliir dilectio. Ralio quocinenlem
catuin mortale ; secunrium munrianitiii; lerlium iiluu.inal, confessio quac cor exaniinat, discrelio
duritia obslinaiionis in fraiemo odio cl peccaio r( quae invidiam cliiiiinat. Dc prinio Ahigail ad David
aposiasiae. De primo : < Corpus quod corruinpiiur de viro suo Nabal: < Doraine lionio istc riurus est,
aggraval animaiii et terrcua habitatio deprimit el stiiltus juxta nomeii suuin •*. > De secundo :
sensum multa cogilantem '*. > Hoc esl laleulum < Secuiiriiuii duriiiam autcro litani el cor impoeni-
pluinbi in ore aniphorae, in qua erat iinpietas. De tens thesaurizas tihi iram in dic70.» Ilac iuduraiuin
secundo scilicet dc peccaio muudaao, quori esl esl cor Pharaonis 71. De teiiio : < Diua cervicc ct
fallax gloria el vana, ail Salomon : < Vanilas vani- incircumcisi cordihus ct auribus, vos semper Spi-
tatum et omiiia vauilas"; > el Isaias: <Auruni ritui sancto resislitis ". > Itcm : < Qui oblurat au-
liiuni oeruginalum est". > De isto el rie lerlio sci- rciii suaiii ad clamorcm paujieris, clamabil, el non
licet ferro, riicil propbcla Isaias " : < Scimus quia exaudietur '*. > Vis has trcs duriiias dissipare,
duruses lu el frons tua oenea, et cervix lua nervus audi quomodo muri Jericho corruerunl : primo
ferreus. > De lertio ait Stephanus : < Dura ccrvice Israeliiac nitiros circuierunl; secundo vocilerali
el inciiciimeisi cordibus ct auribus, vos sempcr siint; tcrlio lubis sonueriinl. Conlra priiiuiin ergo
Spirilui sanclo resisiitis ". > Sicut eiiim feri-iun ul dissipclur quid couimodi quiri incoiiimodi , ex
cxiera uicialla sua doni.il duiilia, ila obslinalionis proprio vel alieno cousilio provenial, debes fre-
durilia, quaeest conlra charitalcni, ccleras destruil D quenter ciieuiie; contra secuudtim, confesMoneet
virlutes. Ubi cnim charitas destruilur, couse- oratione vociferarc; contia leiiium, tubis proedica-
qiicns est ut iiiilla alia virtus reiuaneat. Priiiniin lionis sunare. De primo : < Omiiia facile cnni con-
dcstruebal iu seipso Joannes carneni domaiido, silio, et post facluni non poeuitebil'*; > desecunrio:
diiin mel el locustas edebal, et zona pellicea cin- < Dixi, Coiifilebor ariversum me iiijiisliii.ini ineam
gebal lunibos suos". Seciinriuin rieslriiebat, cum Domino. Pro hac orabil ad le otnnis sancliis"; »
posset dici Chrisius, noluit, sed ail : < Non sum de lertio : < Diligite justiliain qui juriicalis ter-
ego Chrisius •'. > Teriium docebal destruere cuin ram 7*. > Sequilur : iEdifices, sciltcel auruin, ar-
diceret: <Pcenilenliam agite61.» Scquilur dispersio gentum, lapides preliosos : Aurum rubeuin, ar-
colligationum impictalis, quoe tres stiul: Priina est gcnluin candidum, lapidcs splendidos 7'. Auruin

" Rom. I. *' Matih. 3. " Lnc. 7. •* S.ip. 9. »* Eocle. 1. "6 Isai. 60. •' Cap. 48. " Acl. 7.
•9 Matih. 3. •• Joan. 1. "•Maijh. 3. '* Canl. 5. " Canl. 2. " Psal. 57. "Jer. II. «• Nitm. 15.
"Num. 16. «"Josue 7.' *9 I Reg. 25. 70Rom. 2. 7I Exod. 7. " Acl. 7. "Prov.21. "^ccli, 32,
"P«»I.3l. "Sap. 1. 771Cor. 5.
93 TIIOM^ECISTERC. ET JOAN. ALGRINI W
rubeiim esl charilalis iiiflaiiiinatio^.argcntum can- A form.ua, scd formans;'uon persirimjens oculos
diduin, innoceutis magistri prx-dicaiio; hipiries corporis, sed laelificansfaciem curdis; grata amoris
splendidi, per bona opera frairis illtiniinalio. Ei munere, non colorc. lliinc dilectum qua-runt ali-
'patinites plantes.Hoc lignum estCbrislus, qui plan- quatirio boni, afiquando mali; sed qttieruiit fine
taudus est in cordibus nosiris. Ipsnin eniin in lactu d.fferenti, quia iliveniunt boni dilectum, non iuve-
lene, pulclirum visu, ad vescenduiu suave. Piiinum iiiniit mali; et quocrum, quia non conveniei.ter
in iiiiinriana clvitate, secundum deposita mortalitate, qtioerttiil. < Abycfiiis enim dicii, Non esl in nie, et
tertium in ffilerna felicilale. Primniu in paiien- mare loquitur, Non c-^tincciiin. Seri ueque invcnilur
tia; secundum in resurreclionis gloria; tlo ler- in terra suaviter vivcnlium 9°.> Abyssus esl pro-
tio : < Panem angelorum manducavit Iionio 7*» in funda ctiriosiias ; mare tumor saeculi; terra sua-
gloria. viter vivciuiirm carnalis votupias. Non esl hic sed
Posuerunt me cusludem in vineis gentiam. < procul et de ultiiuis finibus preliutri ejtis91.»
[CARD.]Vineam meam de qua uaia suni, scilicet Quatuor stint sine quibus ncnio pervcnicl et
Synagogam, propler suam infidelitatem non cusio- introibit in poicntias Domiui : Scientia viai, sum-
divi. 16 Quia *"lrg° beaiak eustodem se dixerat ptus, cauiela in via contra hostcs, dtix vi;c. Via
viucaruin, ut sciat quis palnies sit in viie, ct qnis II facil ne erres, sunptus, nc dcficias; cautela, i:t
cxtra vitem intlic.iri sibipetil a filiode oviiius, qiiae tibi proavideas, dux deducil et prsebet auxiliuui.
sit in grege Domini, quos sit extra grcgein, ne tan- Sic recle qiiauis, securus incedis, laius acccriis, ct
qnam incerta vagclur ct riubia, quihtis suas iro- dicitur tibi : <lntra iu gaiidium Domiui tui".>
peiulal operas. Dieit ergo : Locus igiltir speclal ad gaudiiiin, via ad couipeu-
Itulicu mihi quem ditigit anhnti mea vbi pascns diuni, sumpiusad vicltim, cautela ad riocumciiiuii',
r.bi cubcs in meridie. dtix ad obseqiiiiiin. Dc via ait Salvator : < Ego
[Tno.J Ac si diceret: Iricirco te tota mente di- suin via, verilas et viia 93.>De suuipiu : < Quis
t ligo, qitia sine gralia ttia uiliil mo viiiutis habere volens aedificarc luiriiii, non prius coiiipuiat suin-
posse ronspicio. Ipsiim etiaiu pastorcm designat, plus qui necessarii siinl9>? i De cautela : <Eslola
ctirn dicit, ubi pascas, juxta illuJ Evangelii : < Lgo criidenies sicut scrpentes, et siu;plices sicut ro-
SIIMIpnslor honiis'9,> qui pasco oves roeas, et inter Iiinibae 9'.» De ducibus : Angeli enrum semper vi-
eas ctiboin meridie. Corda cnini suurum, ne inic- dcnt faciem Patris ijui esl in ccclis ".» Utilis ergo
ritts arescani, nemoria supernae suavilaiis reficit, esl scicuiia vioe; quia sunl viae quae virieniur ho-
et quasi meridiano fervore ignc charitalis accen- liiinibiis reclae el non sunl, et caulcla non quidem
rtit, Qtiia dixcral : Posuerunl mc cusloJem iu muiidi, quia < prudenlia carnis iniiiiicaest Deo 97.»
VHieis-", > iJ est ad servanrias Eciiesias, animas, Suiuplus qtioque non de tfermenlnmalitioe el neqi.i-
conscientias : el non h.ibet unde cuslodiut, si liae, seri in azymis sinceiilalis ct veritalis 98.» Est
ipsiu» fttjus suiit ignorat : elamut : Indka nulti riiix liabcndus, uon qui se transfigural in augelum
ritemdiligit anima-mea. In regtio apj>arebit omuibus lucis ",> cu}us ductu mors iniroivit in orhem ter-
sicHt est •*; In exsilio quatitor modis apparet. raruin 10°: scd qui sil benevolus, proviJtis, invi-
Primo iu rebns ereatis: < Invisibilia euiin a erea- cltis. Beiievolus, ut coiigaiidcal; providus, ut cou-
lura niroidi per ea quse faeta stint inlcllecta conspi- sttlat; uivicius, til ricfei.dal. Piimo iiaijue, videu-
«imilitr •",» quia in his apparet Dei poleuti» ct riiini estde via, secunJo dc siimptu, lcnio de cau-
sajuetiCiavScciimlosicut anpariiit autiquis visikilibus lcto, quarlo de duce. Ad cognilioiiem viaeh*c tria
fignris, III in igne »», iiube *', eolumba •*, et in eoitcurrttui: via, signum, i.uineriis. In via tiiblilur
spe*ie angelic», ut Abrahae •*. Tertia m carne, in coinpcndiiim, certiludo pcr signiiin, niysieiii pru-
ifiia < VMI:-B est in terris, ct cum homijiibo* eouver» funditas ajieritur per nunierum. In via, peisonaiu
satus esl 87, »•Qn»no spirilnaliter in coi>tempia- Redesnpioris adoro ; in siguo, iiistriimcnluin saluiis.
ticroe. Hoc morio spousa ricsirierat vidcre e»m D agnosco; in numero, caiisas mysierioruni inielligo,
«Ikic: lndka milii quem diligit aninta meat ttl Senaiius nunicrus personam riesignal iiominis, qui
poslea videat eum in palria, sicuti cst » ulii non sexlo riie totiJiius ejusdeut quoque diei cst hora
fa&tidici a.vidi!as, non se subtiatiet snavitas, HOH sexia reparatus. Via ergo, et nuiucrus, el signum
fraudabit vciitas, iroii delhiet aeterniias. Inrie prae su»t Redenipior, redeniplus, nioriusqueredeinpiio-
desiderio cliimat : c Anima mea desideralit |e uis. Ilaque via, Cluisius esl; erux viae signum, sed
jit neete, sed el spiritu mco i» praeeordiis meis ".> * signuui ciii contradicebaliir *.> Tali via veuil ad
Setl iniieriin verbum ftei spirituafiter se roani- nos. ClH'istiisyscilicel aspera subeundo, ut illiceret
fcstat. iiitus;-fjuifr verbun* est nou sonans, seri pe- sibi nos ; salutiiFi.i ttocendo, ut inslruercl nos; in-
uctriins; nea hx|it»x, sed eflivax; non anribws drgua peifereudo, IU acquirerct nos; pro nobis
obstrejiens, scd alTeciibusblandie s; facies est non inorieudo, ul redinicrei nos. Hanc viam reliquit
'• Psal. 77. '» Joan. 10. « Caut. I. »' l Joan. 3 81 Rom. 2t>. 83 Exod. 5. ** Exori. 17.
** Miiiift. 3. 6« Gen. 22. «7 IJaruch. 3. 88 I Joan. 3. E»Isai. 2«. B0 Job 28. 91 Prov. 51. "
MauH 25. "Joaii. ti. n I.IHC.14. •• Mo:Hi.«». "^ Malili 18. " Riroi.8. e'fCor. 5. •'HCor. II.
«•• Itoni. 5. ' Cvn. 1. • Luc,2.
97 COMMENT.IN CANTICACANTIC. - LIB. II. 98
nobU ; IIt ea amljiilcmus, si non vilse aequalilate, A inqtiam, cogiialio sancta cnm impetiia succumbit,
similiiiidine monim, pieialis cullu, imitatione vir- vel noxia dukedine flectitur, vel confunriilur et-
lutiim. Ilnnc quia uon polcramus in sua nalura rore, vel asjierttale lentaiionis dejirilur. Conlri iria
TiJere, hnmo apparuil in hominibiis, rariius in nube, opponunttir dulcerio, veriias, foriittirio. Dnlcedo fpl-
luinen in absconso, affectus in cfleclu, verbum in rilalis allicit, veriias instruit, foriilurio riefendit.
carne, diviniias in Iiumanitale. Sequere eum ergo Dulcerio gener.it gaiiriium ; verilns ilhiiiiinat inlel-
qni pro te palluil in morle, turhatusesl in cruce, leclum ; foiiiludo miiiislral subsidium : gaiidiuiii ttt
illilus faciem sputis, caesus flagellis, arundine caput ferveas, intellccluin ul riisculias, siibsidiiim ne snc-
percussus, in cruce visccra lensus. Si haec ergo cumhas. Mulii diilceriineni banc a Spiiiiu saucto
cogites, si loquaris, si eorripias, si exliorlaris, si nccipiunl, < sed nescimit iinrie venial, aut quo va-
deboriaris, viam leues iu ccelis. In bac via signum dat ".» Nesciunt enim uiruro ad suain ulilitatem,
est vexillum , et < columna nubis per diein, et co- aul detrimenliim accepcrunt. Quare si riulcedinu
liimiia ignis per noctem *.» Exemplar signum cst suscepta, disciplina veritalis nnnohscrvatur, patet
eunti, vexillum proelianti, nubcs proficienti, ignis ingressus errorum, el, sic < Spiritu aheunie, tol-
laborauli, exemplar opcranti. Slgnum fugat falla- litur pariier ritilcerio. Sic ilaque Spiiilus sanctus
ciatu; vexiUuioarmat ad pugnan:; nubes pracslal B riiscipliitfecffugiet fictum, el aufeielse a cogitatio-
uiubracuLiini; ignis Iucis obsequium. Excmjilar vir- nibus, quacsunt sine inlellectti 9.iSic igilur necesso
tu.uin et operaiionis speclaculuin. lu hac via tres cst dulcediuein lumine veritatis accendi, ut pariter
scnt mausiones, ul eamus iter tiiuin dierum iu gaudeas in daio, et riauiis poiestatcm cognoscas,
dcscrto. Anrii : < Ego sum via, veritas el vita * ;» Siwit. autem qui lUriiiiique liabeiu, sed in tenta-
el deccnter : <In ipso euim viviinus, et muvenuir, lione fories non siint. < Voe liis qui perriirierunt
et snmus '.»lla?c tria tribus verbis praemissis com- stistinentiam.1'.» lisunl <ftlii Ephrera iiileiirientes.et
pelunt. Nam vita viviuius, iu via movemiir, in niiUenles arciitn, i-onversi sunt in die belli **.» Sunt
veiiUlc conslstinuis. Trcs suul mausiones. Prinia eiiiin < quasi lolium (|iiod venlo rapitur ", et sictit
sil via, secuuda veritas, lertia vila. pnlvis qiiem projicil ventus a facie terroe".» Me-
Deprima mansiont. Prima inansio esl pceuilcntia. lius igiliir esl babere veras qiiam dulces cogilafioues,
Ilaec triahabe.lcceiiacula. Prituum in abieiitiniiaiio- et nielius veras el fartesquiain dulees et veras. Ubi
np, secunriuin in parciiuonia, leititim iu riisciplina. crgo ha:c tcia sunl, ibi es.Limciio Spirifns sancli;
Alueniiiuiaiioest ex iinperio, parcinionia Je super- ubi vero non stini, mlervonit illecebra, serinclio,
fluis, discipliitade necessariis. Abreniiulialio cst rcs levitas. Sit ergocogilatiodiileis, ut libeal; sil vera,
nccessitatis, parcimonia res vqlunlatis, disciplina res ne seriiicat; sit Kniis, ut coniineat. Dulcis sil, ue
libertatis. Ergoriisciplinaresecatliciiaelneeessaria ; exasperet,. ne coiiiquinel; vera, ut reuuureiel;
parcinionia tollil ilHcila eisnpeifiua; abrenuntiatio, forlis, quia nee ama.bittspolest esse cegilatio, nis<"
prohibita el pei emptoria. Priuio damnaiur deiicium; delectet; nec lauriabilis, nisi |«irificel; nee riiiui*
secuudo corrigitiir desideiium; terlio cumulatiir ncrabilis, nisi perseveret.. Propltir lisec tria dicikit'
iiuijoris graiiae nicriluin. Non autem omnes possunt quia Spiritus sanetiis scieiuiam babel vocis, quiar
ascendcrt: siipciiiis, quia diversilalessiiiil eunliiiin, facit haberc qiios iwiplet. Tiibus cniw vocibus lo-
cl disliiiciiones pervenientiuiu, et grarius ascen- qiiitiir Spitiliis »aiiclii»('OgHalioi»i.bws, et <f»iscru-
ricntium. Cui non esldata facultas in secunrium aut lator est ejus, fit liiiguje iilius audilop. Primaest :'
tcrtium (ceiiaculiitu iutroire, in priino se collocct Accipe quod oflertiir; dnlce os* enim. Secund» :
liumililcr. ln primo gradu morctur doucc audiat: "liileliige rioiium eicausai» doni qnori oiTertttr; a-I-
< Ainice, ascende superius *.» Si ergo pcreniploria liim esf enim. Teiiia : CusliOdidonum el intelli-
peremisti piimuiu coenaculum priinoe mansionis gentiaro doni quod oHertur; poteiuissinmm enim
iiitroisti; si. resecasli supeiflua, secuiuluin ascen- cst. Priina cst infusio dulcedinis, secunria inquisiiio
riisii; si conaiis eiiam. nccessaria cohibere; el r) verilatis, teiiia ulriusqne boruin perseverantia it>
assumpius es in terlium. reiuuneratione fortiluriinis. Tunc autem aniiua
Sequitur desecunda mansione, ct tribus ccena- scieufkuii babclvocis cunnii pleitituriiuc uBciiouis-
rulis. Haec prima esl reclitudo operationis. Uaec ketatur, dilatatiir, roboralur, riuiciier r lideiiler,
secunda dicitur purilas niedilaiionis. Nou eniin suf- feliciter, firniiter. Sicmens eruriilsi^ sjiiritus audiJt
ficil purgari quod foris esl, nisi interiora munrien- loquelafn, suscipit praesentiam seutiemlo,, discu-
lur. Hoecautem. fit per cuslodiam corriis, sicul ait ticnrio, custftdienrio, ne quaseriuctk)iie faliatur. Iit
Salonion : < Omni cuslodia cuslodi vcl serva cor pruno: cosuaculo reficiuiur de his quae appouuutur,
tuum, qnia ex ipsa vita procedit'.* Ilxc cuslodia in secuindo discutiii.us, in tertio laberaiuus, ut
iripattilo dividitur, quia, triplici acie, vitioruui ani- jngis siliddectatio^ et certa afposilorutn cotnpre-
imis irapugnatur in suis, cogiiaiionibiis. luipugnatur hensio.
cnim per dulcia, per fallacia, per aspera. Omnis,, De lerlia mantione. Adcpla prima roansiojic,
Exod. 13. » Joan. 11. ' Aci. 17. • Luc. U. ' Prov. i. * Joan. 3. ' San. 1. • Eccli. 2.
"tPsaL IV. •'JoblS. » Psal. 1'.
99 THOMJECISTERC. ET JOAN. ALGRlNI 100
scilicet rcciiludir.e opcris, et scsunda, scilicet pn- A proescntal in hoc carmino. Ipsum se quatiior fa-
ritate meriilationis, accedauius ad lerliam, scilicet ciebus prfcscnlaiitcm advcrliinus. Aliquando enini
suhlimitatem conlemplalionis. Miuislral corpus ex- iuslnr verecundi sponsi aniinocsanctoesecretos petit
teriora, ordinat anima interiora, contemplaiiir spi- aiiiplexus cl osculis delectaiur. Inde clamai illa :
ritus stiperiora; sic salvabitur in diem Domini, Qsculetur me osculo oris sui. Nunc vero in oleo et
spiritus, anima, et rnrpus, si ille sapial coelestia, unguentis meriiciimse cxhibct, propter (eneras et
h:i-c nieriileiur ratii>uahil:a, liic in sensibus suis infirmas animas. Inrie ct.imnnt : Curremut in odore
orriinel inferiora. Siint autem corporales visiones, ungitentorum tuorum. Nunc qtiasi vialor sponsae
stuil phanlasticfe, sunl iniellectuales. Corporalcs simnl el adolescenlulaese associat, dulcibns confa-
suiil, per quas corpora videnliir; ph mlaslicoe, per hulaiinnibus a labnre viaerelevat, ul alacres dicanl!
qiias corporiim siiitilituriiiies inspiciiinliir; intelle- Trahe me post te. Iiero : < Nouiiecor nostriim ardcns
cltis veio esl eariini rerum quoe ilimeiisionilns ca- cr.il in nohis riiun loqitcretur nobis In via 19.> Ali-
rcnt Rerum uitelteclualium aliae sunl, quaein sui qiinnriooccurrit qunsi pite.lives palcrfamilias, oslen-
naiura sunt sine auguicnto et diminiilione, ul im- siirus riivitias suas. Uiide : i Veni in horium meum,
merus, Inensurn, pondiis. Alia qtioe teniporaliter soror mea sponsa, mcssui myrrham mefimcum aro-
acridufitet variabilia siinl, ul esl firies, spes, cha- B inalibus nieis ". > El sic inirodnxit spousaai in 8C-
rilas ; alia, qii e naluraliier decidunt, et variabilia crelis suis. Nec mirum! < Conflriil in ea cor viri
sunt, iit est ratio, intreiiium, nienioria ; alia qtifc, sni'•. > Qunm redemit inopcm, prohavit fldelem,
si dici potesi, siinl seuipilerna Dei. virtus ei riivi- amplexalur anvibileiii. In osculis aflectuosnm et
nitas. Trittm primoriim hocc esl ralio. In primis blandum, in oleo alque ungucntis clementem et af-
insliluilur disposilio, in sccundis visitalionis inspi- fliieiilcm visccribus pielilis cl compassionis, in via
ratio, in lerliis ralionalis cognitio. Disposilio, co> hilarem et afTabilcm plcnum gratix el solalii.in
rum quac facla snnt; inspiralio, cortiin qui rc- ostensione diviiiarum largum se remuneratorcm
dcmpti suni; cognitio, coriiro quac naturalia suiil. demonstral: Indica mihi, qnem diligil anima mea ,
In ultimls omatiir nalura ; in mediis accipilur gra- ubi pascas, nbi cubet in meridie. Ait Sponsa : < Vias
lia; in primis con-ideraliir omnium natiiraliicr luas, Domine, demonslrnImihi ", > id est jusliliain.
viia. In uitiniis intelligil anima lionorem, quo for- Unde nlihi: < Dcdtixit me super semilas justiliae ".»
mata esl ad Dei imaginem, qui fecit illam '*; in Ifem alius : < Inriic.i iuilii, cur me ila juriices '*. i
meriiis veneratur graliam, qua formalur ad siiuili- Tria ista anima curinsa Dei non cessal inquirere,
luriiiiem cjus qui elegileam; iu primis spcculatur _ scilicet jnslitiam, juriiciutn, locum habilalionis glo-
evemplar, ad quori, et per quori omnia Deus dispo- riae sponsi, tanqtiam viam in qua ambulcl, cautelam
siiii ", reformavil el illam. Quarla res quam Dens qita .iinbulet, mansiouem ad quam ambulei. Dequa
Trinilas; Tres personx, Pater, Filius, Spiriius Prnphela : < Unan petii a Domino, hanc requiram,
sancitis. Hujus solius conlemplaiio lam preiiosa ut iuhnbitem in donio Dominiomnibus diebus vitae
est quain rara. Haec divisio trip.irlita est. Aliicr incx". > Merilo hxc tria quoeritsponsa, ul rie forma
eniiti esi Deus in seipso; aliler in imagine. quaui justiliae sit formosa, de judiciorum nolitia cauia,
fecit ipse; aliler in creafuris quas fecitipsc. In hac de dcsiderio gloriacsponsi casta, quia sponsam Do-
iriansione primiim coenaculum esl visio divinne miui riecel essc pulchram, eruriitam et castam. Et
subsiantiae in n.iluris; seciiridum, visio iu iuia- h-.cc nltima pelitio petilur a sponsa. In meririic
ginc; lertium, visio in seipso. Si ergo illo oculi sol cst a'tior, fervcnlior, splcndidior. In illorum
spiriluales elevenliir, iiivenilur dilectus, quantuui cordibus Doniinus cubal qui in sublimi sanctilalis
datur inliiiuilali nostrae in hoc cxsilio. Posliiioriiiin proposilo mancnt. ln illis pascilur : qui ardore coe-
auteui a heaiis plcnius invenietur, «I viriebilur iu leslis desiderii fervent, Ab illis diligilur qtii clari-
regno. < Nuiicenim filii Dci suihus, el nonriiim ap- tatc supernaesapientiae fulgenl. llem, cubat in lecio,
pariiil quid erimus. Sciinus aulein, ciiro apparuerii, rj qui est pura conscientia; pascilur in cellario cor-
qiiouiain similes eierimus:quoniain videbimus eum dis, ubi cst virlulum afQiierilia;diligitur in horlo
siculi est " > in gloria sua. Igilur jiixi» primam spirilualis affcclionis, ubi devotionibus quasi ver-
uiansionem videbiiur et inveniclur Creaior. 17 nantibus floribus jocuiidaiur gratia.
Juxia secunri.im invcnielur amalor; juxta lerliani Iiem, iriplex esl meririies, juxta liiijus 'nomiais
inveiiietur Salvator, Iioc auteiu flel qiiando absorr triplicem inierprelalioiiein : Primus est clarilas con-
pia ftieril niors in vicloria ".> Qnod ubi vitlebitnr, lemplalivortim qni adhuc laboranl in hac peregri-
erit nobis perlecia gloria. Sed iiiteriiii videre ipsnm nalione; secundus esl claritas sancloruin qui exuli
in hoc exsilib, sailerii per speeulum et in aenig- a corporibus ariliuc sunt in exspeclalione; terlius
male w, > esl nobls consolalio mngna et viarsleva- angeloriun et sanctormn qui videbunl clarius Deum
inen. quam secundi, qttia facie ad faciem jam celebrala
Unde advertendum esl qtilbtis modis se nobis resurrcclione. Primus diciiur meridies quasi mos-

" I Joanl 3. " Cor. 15. '• I Cor. 13. '• Luc. 2>. "Canl.5. " Prov. 31.
•*Gcn.l "Sap.H.
" Psal. 24." •» Psal. 22. •* Job 10. " Psal. 2(i.
101 COMMENT. IN CANTICACANTIC. — LIB. II. 402
rens dies, quia in ea el moeremus peccata nostra, A , < ex parle coguosciinus, el ex parle propheta-
et niereiniir virlutiim incrcmiMiia; sccunriiis riicilur mus '*. »
nieririies quasi metlidies, iri est metlia dies, quia De boc liiplici meririie respondit David ad Achis:
clarilas ejus clarior est prima, sed obscurior terlia; < Ubi pnedatus esjliotlie? At ille: Ad ineiidieni JIKI.T,
lcriius dicitur meririies quasi inera riies,quia clarior ad roeridiem Jerameel, ari meririiero Ceni *'. > Pri-
cxteris. Nolanduni quori pascilur dilectus iu nobis mns est meritlies Juriaequi dicilur confessio iu quo
rielcclanrio,cubatin nobis qiiiesccndo.Pascitnr vero praerialur qui videns peccatum suum per confessio-
in bona voluntate^ pascitur in operibus misericor- nem se eripit a diabolo; secundus esl ineridies
riiic; pascitur in caslilale. De primo : < Meus cibus Jerameel, in quo praerialur qui per Dci misericor-
est nl faciam volunlaiem ejus qui misit nie Pa- diaro ari requiem rie hac miserja traiisleiiiir per sua
tris "; > de sccundo : < Esurivi et dedistis niihi opera : Jerameel enim riicilur misericordia Dei. Est
iuaiiducare*7;> de terlio : < Qui pascit inler lilia misericorriia Dei, qua hic solvimur a pcccalo. Sed
est major misericorriia Dei in ccelo, qua liherniiiur
sepliis", > etc; Iiem : < Qui pascil inier lilia donec
aniinoeab hocexsilio. Unde; < Domiiie,in cielo misori-
aspiret dies el inclinentur umbroe".> Iriem cubat
in charitativis, cubal in humilibus et qtiietis, cubat cordia tua *'. > Ad meridiem Ceni praedatur, qni hic
iu sanclificalione unilatis. De priino : < Si quis dili- JJ sic praedatur ut in corpore glorifica.o coram Deo iu
git me, sermonem meum servat, etari eiiin venie- rcgno gralulefur. Ceni enim dicilur nidus meus, vel
inus, el mansionem apud eum facieinus "; > rie se- temrius, vel possessio mea. De primo : < Passer in-
cutido : < Super qiiem requiescet spirilus mcus, uisi venit sibi domum et lurlur iiiduni, ubi rejionat pul-
super humilem et quielum et Irementem sermones los suos 41; > de secundo : < Thesauiizaie vobis ihe-
nieos "1» de lertio : < In civitale sancliuVala simi- sauros in coelo*'; > de teiiio: < In terra sua dnpli-
lilcr requievi".» In secundo vero el lerlio roeridic cia possiriebunt **. > Terlius mcridies dicitur mer»
ab ipso pascemur, et in ipso rcquiescemus. Unric. dics, quia Deus lunc mere, id csl pure videbitur
ipsi pascentur et accubabunt, et non esl qui cxtcr- quein modo virienl religiosi per speciilum el in
reat. In primo Abraham cum esset in osiio lahcr- oenigiiiate**, et qualuor nioriis. Videmus ejus nalii-
n.iculi sui in ipso fervore meridiano, vidit tresan- ram, el nosiram doleinus miseriam. Sic viriit Abra-
ham cum riixit: < Loquar ttri Dominum meura CIIIII
gelos et pavil eos sub ilice Mambre, scilieet p.inibus
sisn cinis et pulvis *».» Secundo videmus ejus IHIDI-
azymis, id est animacet corporis castitate, et so-
brietate, el lacte, scilicet inlentionis simplicitate, et diliam, el peccalorum nostroruni respieimus im-
el erubescimus, sicut Isaias : < Var
butyro, scilicet devolionis pinguedine, et vitulo (" nuniriiliani,
vir polliiius labiis ego suin, et lioc
saginato, scilicet liilari carnis iromolalione ". In mihi, inqtiit, quia
secundo Jacob in ipso fervore diei, iri est in meririie paslquani virii Dominiim sedentem supcr scriiiiin
oves suas adaquabal, in cnnalibus uhi ponebat vir- excelsum ,**.> El Job : < Audilu aiuis audivi te,
niiiic aulein oculus meus videt le *'.» Iricireo m.a
guias populeas et amygdalinas, el de plaianis coram et ago poeniteniiam in favilla el ci-
oculis ovium coeunlium ex pnrte decorlicatis, nt' reprehendo
nerc. Teriio viriemus ejus divitias, el nostram ge-
similes felus conciperenl**. Jacob est bonus pastor
ille qui animam suam posuit pro ovibus snis *", et mimus pauperiatcro. Unde Dauiel cuin viriissei an-
gelum : < Cecidi, inquit, in terram, nec remai sit
pro grege suo mori dignatus esl, ut snppliiniaret in me spirilus, ncc Iiahui quiriqiiam viritim **.> Et
vitia noslra. Nos aulein populus ejus et oves p.iscuae animnlia
Ezccbiefs : < Cum ficrel vox super firina-
ejus". Aqtiae sttnt superna gauriia sanclorum. Unrie:
nie.ntiiin (|iiori er.it super capiia eoriim, stabant et
< Fluminis impelus laetificat civitalcm Dci *7.» Ari subtiittcbanl alas suns*9, > le le. 1. htimilianlia (sk),
illas nosducit quoties ad conlemplanda illa gaudin
posl auriilas riivilias, suain cngnoscenlia puipeii.i-
nos erigil. Ibi ponit virgnlarum tria genera, ttl si- lciR, Quarto vidcmus eum quasi faeie ad faciero,
miles felus faciamus, iri cst sanclorum patientiain n ciiin vidcmus eum misericorriem, ei dc s.ilute uostra
et humililatem, Christi charilalem, angelorum pu- sollicitum, sicul Jacob vidit: <Yirii, inqtiit.Dominum
ritalem. Priinmn designattir. per virgulas populeas, facie ad faciem, el salva facta est aiiima mea". »
quia de popnlo fil ungtienlum per conlusiooem quo1 Ecce meririies in quo Joseph comesturtis esl panem
lumores vulnerum resident. Et lioecest sanclorum1 cuin fralribus suis, iri eslaChristus, sicut promisit.
liumililas et palienlia. Per amygdalinas virgas si- < Vos estis, inquii, qui permausislis mcciim iu len-
gnalur Cbristi charilas, quia de eis expriroiliir lac lalione, et ego disposui vobis rcgnum ut erialis et
ad nutriendum, et cst cibus sanalivus. Chariias> bibatis super mensam nieam in regrio meo ".» Jo-
enim peccala sanat, et nulrit parvulos: Pcr virgasi seph augmentum iiilerpreialur. Chrisius enim aug- '
de plalanis, purilas angelorum, quia platani fru- incnlalus est in noslra coi rnptione, aetale et sapien-
cium non faciunt. Ex pane sunt decorticalae, qnin> lia; in resurrectione, in iiiiinortalilatis gloria; in
«• Joan. 4. " Matili. 25. »» Cant. </'. "Canl. 2. »• Joan. U. " Isai. 6(5• " Eccli. 21. *».Gen.
18. »* Gen. 50. »» Joan. 10. '• Psal. 78. »'Psal. 45. "I Cor. 13. " 1 *7 Reg. 27. "*8Psal. 35.
*<Psnl. 83. " Mniih. 6. *'lsai.6l. »* I Cor. 13. »» Gen. 18. *8Isai. 6. Job 42. Dan. 10.
*• Exech. 1. "Gen. 52. " Litc. 22.
103 TIIOMJECISTERC. ET JOAN. ALGRINI 101
ascensione, exalialione, in Patris dextcra : in ge- A Primus dicifur vngus, quasi varia agens, scilicet
nerali resurreciionc.cum adcum colligetur militans corrumpendo unitatcm fidei. Secundus, id csl schi-
Ecclesia. Talem optat videre in liac peregrinatione smaticus, dicilur v.igus, id esl vas agonis, duin ago-
spnnsa Ciini dicii: Indica mihi quem diligit anima nibus suis turbal pacem. Tcrlius, id esl mnle vi-
mea. Quia sine visione ejus, de facili potesl de- vcns Calholicus, dicitur vagus, id esl vana guslans,
viare. duin cogilatione, locutione, operatione, niundi gu-
Ne incipiam vagari post greges sodalium luorum. slat vanitatem. Iiem.scio quid djxcrit, daemoncs
[Tno.]Soi!ales possunlappetlari haerelici,in eo quod merilo dici soriales, eo quod se transfigurenl in
noiniuis ejus vel confcssionem vel mysleria circum- angelutn lucis •*, quos non iguoramus suis versutiis
fernnt. Soriales qnoque cjus dictinlur quilibel firieles honiiiies decipcre,etsoepe greges Clirisii in suos gre-
qiuunvis mali, schismaiici, fures, mercenarii, Simo- ges transferre, et suos facere. Proplerea nnliqiii
niaci, etcaeieri tales: qtiorum greges vagando inii- Palics clamahant magno desiderio; ul oriretur eis
tatr.r, quicunque pravis eoriiro vel dogmalibus vel Sol jusliiiae, sic : Oriens splcndor lucis aeierna?et
operibus se conformat, ignorans quid de eis Dco Sol justitiae, vcni; el illumina scdentem in lcnebris
plareat vel displiceat. Idcirco sponsa se illiiniinari el utnbra moiiis.
petil illa meridiana luce, quaro sursum inhabilal ]> Tres nobis occnrruiil Ionge dissimiles : Diabolus,
(lileclus, quia onuie dalum optimum ct omne do- Adain, Chrislus. Priinus fuil initium culjioe,sectin-
ntim perfectum desursum est desccnriens a Palre rius huinanac miscrioe, lenitis reriemptionis cl gra-
luminitin •*. Ubi est meiidies iiicommulahilis. Tria tioe.Primus euiro fuil corrucns, secundus liabilator
dicnnlur gencra sodalium Christi. Nomine non nu- lucis xlernoe, leiiius elevans. Primus ascendil solcm
mine, numero non merilo, corpore non mentc. nialiiioe, secundiis scnsil solem tribulationis et an-
Primi sunt hxreliei, secundiscbismaiici, teriii male gusiioe, terlius Sol esl jusliliae. Primus perriidit cla-
vivenles Calholici. Vel Chrislus diciiur habere so- rilalcin angelicac cohoiiis, secuiirius dcscenriil in
dales, scilicet virtules. Sed quia vilia se palliant, caligincm miscroe soriis, tenius venit illmninare
Iionesiate virtiituin, banc tiinct vagalione.n. Nam serientctn in lenebris et iiinhra mortis ". Prinius
insidire prudentiam, temeritas forliluriineiu, contu- itaqne diabulus corruit tripliciier: corrtiit de cojlo,
macia liberlatem, inqiiielurio slienuitalein, pigritia corruil in inunrio, corruit in inferno. Primo propier
moriiin gravitaiem simulant. Vagalio auiein plnres superbiain; secundo propter Chrisli viclorram;
babet exitus, scilicei cogiinlionis, locuiionis, ope- lcrlio cariit in geliennam. Huuc iriplicem casuni
ralionis. De vagalionc cordis ail Daviri : < Cor i comrocmoral lsaias sic : < Quomorioccciriisti, Liur-
"
meum dereliquil mc".i De vagalioue lociiiionis fer, de co-lo, qui mane oriebaris "; >cece primiim.
Salomon : <In manibus liuguac mors el vila '*. > Et < Corruisli in tcrrain qui vulnerabas genios":»
Jacnbiis : < Liuguam nullus honunum domare po- cccc seciinduin. Et paulo post ail: < Usque in in-
tesl". > De vag.itione operum Isaias : <Manus dis- feinuin detraberis C8, > ccce lerfium.
solulas ef genua riebilia roborale •*. > Isti sicul Primo itaque docct nos non snperbrre, ne pecco-
Cain ,7 vagi sunl, per iuordinalam conciipiscen- nius in Dciim; scciindo non iuvidere, ne pecce.nu»
liam ; profugi, per peccalricem conscienliain. lnrie in proximum; in tcrtio non csse in nobis obstina-
apte compctil cis quod dixil Cain : t Quicunque in- los, ne deseenrianius hi inferiium. Isie fuil raptor
vcnerit ine, occidct me *8. > Mentem eniin divino lucis iuicmae. Hxc esl ratio liumaria ilkiminata a
dcserlam consilio, qiioccunque tenlalio inipclieiil, Dco triplici ralione, sciliccl scienlioe, intclligcn-
subverlit. llem, brerciici faciunl vagai i giegcs suos lioeel sapientiae. Scieniia), qii.1uuis reruin leilipora-
dogmale, scliisroalici conspiralionc, male vivcules litun 18 disceriuintiir; iiilelligenliae,qna de invisi-
Calholici exemplo convcrsationis inala'. Primi gre- bilibus philosopliarciur ; sapienliae, qua Deus co-
gcs seqiitinlur in firiei errorcm, secundi, in jiacis gnosceretur el amarclur. Haecsunt tria liuiiinaria.
lurbationeiii, tertii, in niorum dissolulionem. Figu- ]) De quibus dictum esl: < Fecil Deus rino magna
ranf primoruin, iri est hocreticorum lenel Isniael liiininaria, luminare majus, ut praeessetdici , el lu-
qni separatus esl ablsaac fralrc suo, ciun quo lurie- minare minus ut praeesset nocii, et stellas ".> Sed
liat* ut aitint, aliter q.uainoporlerel", Dicitur eniin diabolus seientiam rapuit quando fecil ut Ariam
qiiod eum cogebat ariorare idola sua ; seciinrioriim, converteret iisum in abiisum, inteUigeniiamin igno-
iri cs* sCliismalicorum, figuram tenel Cain, qui pri- rantiam , snpicniiam in oblivionem Dei. Ad scien-
inus paeem lurbavtt occidendo fralrem suuin ••; liamiustruebalTobias liliiim suutusic:< Si mullum
tertiorum, id est male viveniiiun, lenet figuram libi fuerit, abundanter tribue; et si exiguum, cliam
Diu» iilia Jacob quoeegressa esl de caslris lsrael, ut illiidsUidelibenteriiiipertiri'"; > et: < Qui heiie riiini-
videret mulieres regionis, el rapuil eam Sichem suaverit, gradumbouumsibiacquiret".» Ad inlelli-
friius Emor, el corrupil' 1. Alii trcs vagi dicuntur gcutiam David: <El nunc, reges, intelligite, crurii-
secuiiduin tripliccnvhujus nominis interprotaiiotiem. mini,qni juriicatis lerrani'".> Et Dominus discipulis :
«• Jac 1. "Psal. 39. »* Prov. 1«. «» Jnc. 5. " Isai. 35. »7 C.en. 4. »• Ihid. e» Cen. 21.
" Gen. 4. " Gcn. 54. " II Cor. 11. " Luc. 1. e* lsai. 14. " Ibid. " ibid. " Gen. 1. "" Tob.
4. •» l Tim. 3. " Psal. 2.
103 CO.YIMENT. IN CANTICACANTIC. - LIB. 11. 106
i Nunquid et vos adhuc sine intcllcclu cstis Tl.> Ad A meam, DoroineDeus mcus, illumina tcnebrasmcas;
sapieniiam Aposlolus : < Quae sursum sunt sapilc, quoniam in te eripiar a tentatione 8*.> Coutra tcr-
non quoe super terram ". > Ecce quomodo est dia- tiam ait idero : < Einille lucem luam el voiitaiani
holus raptor.lucis inlernac. Sequitur qtiomoclo ac- tuairi ", > id est vcram lucem luam , quia nostra
cenriil solem malitioe. Iste sol malilix', niniis inflam- vana esl. Hoectria conspicicns, dicebat Job: < Qua-
inat, graviier exsiccal, iniporluiie illiiminal, inflain- re dala est misero lux, ct vita iis qui in amaritu-
mai lcntaiione, cxsiccat devotione, illuminat ostCn- dine animoe sunt, qui exspectant mortcm, et non
latioiic. Conlra primum proniitiil nohis David sic : venit, quasi cffodienles thesaurum 87? > Prinuis ac-
< Per riiem sol non urel le neque luna jier noc- ccndit solem roalitiae. Isto vero scntil solein tribu-
leni 7*.>Ad secundum speclal illud semen cvange- lationis el anguslioe. Islc sol acccnriit aestus carna-
liciini de quo Dominus ail: < Orto solc exsiccatum lium leniationum, moleslias persecutionuni, vilae
est, quia nou habebat humorem 7i.> De lciiio Job : taeriiuni. Primum trahil ad maculam, secundum ad
< Si vidi solem, cum fulgcret, et lunani iucedentcni impatieniiam, tcrtium ad acidiam, De primo dicitur
clare-™. > Per hunc solem ipse diabolus pcrdidit in lege: < Qui pollulus fucrit nociurno sonuiio,
clarilatem angelicoe coborlis. Conlra enim quod non revertatur in castra usquc ad solis occasuro *8>
peccavit persuperbiainin Dcuin, iCbrisluscxinanivil H id est cessationem tcnlalioiium, ln figura secundi:
senieiipsuii) 7«, > el exemplo ejus ne pecccmus in < Solexarsil super caput Jonae prophetae8,.> Un o
proximum. Alioqui < expedit nohis ut mola asiua- et impaliens factus est. ln figura lerlii: Sot calefc-
ria suspendalur in corio nosiro et demcrgatur in cit capul pueri filii Sunamitis, qui clamabat: < Ca-
profundum 7,.> Ncc simus obstinati sicut ipsc, quia put iiieuin doieo 9°.> Haectria sensii Elias cum csset
Dominus<gladium suum vibravil, arcum suum teten- sub junipero 9> : lenlationem carnis fugiebat, cum
dit, et paravil illum 78, > ut lales < niitiai in tene- fugerel a facic Jezabel "; perseculioncm per acu-
bras extcriores, ubi eril fletus el stridor rienlium leos juniperi; lcrtium cum peteret aniinoe suae ut
". » Ecce quod piiuius, id esl diabolus fuit cor- moreretur. In ortu solis justiliae mundus rejuve-
ruens. nescit; in splendore reflorescit; apparente sole reca-
Scquitur quod homo primus fuit moriens pcr ip- lescil. Rejuvcnescit emcrgente rcrum novitale;
siini. Unde in Apocalypsi : < Noiuen illi mors80.» reflorcscil cxplosarcrum varictate; recalescit, ex-
Moritur crgo homo tcmporaliter; morilur spiritua- pulsa noctis frigiditate. Ecclesia quippe reuovatui-
liter el uliliter; moritur spiritualiter cl damnabili- iu Chrisli incarnalione; reflorescit in rcsurrecllone;
ter. Priino moriiur gencrali moriendi lege; secundo recalcscil in asccnsiouc : in liicariiaiione , peccato-
luoritur culprc, lcrtib justitioc. Priniam Christus C rum iudulgentia; in resurrcciione, loefilia; iu asccn-
susccpil, sccunriam docuit, lerliam damnavil. De sione, iiiissa sepiiforiuis Spirilus gratia. De primo :
prinia frcqucnter auditur in Gcncsi : < Vixil tot Ecce venicl prophela iiiagnus, cl ipse renovabit
amiiscl niorluus estal.> Dcsecunria: < Mortui cniiu Hierusalem. Et : < Virii civitalenrsanclaiii ILeru-
cstis cl viia vestra>abscondila csl cum Christo in salein novam93.> Et angclus : < Eccc nova facio
Dco 8'.> De lcrtia : < Anima quae pcccaverit ipsa omnia9*.» De secundo: < Florcbit amygdalus, ct
tiiorictur 83. > Diaholus , qui corruens fuit irrcme- iiii|)inguabitur locusfa, ct dissipabitur capparis 9*. >
diabiliter; homo vcro moriens reparabiliter. Venit < Et vidi foriem angelum descendenleiii de ccclo ,
Chrislus oricns, non ul ille, sed iste revivisceret et tota terra iiluminala esl gloiia cjus'6.> De ler-
iniscricordiier. Ille fuil raptor lucis internae; iste lio : < Ignein veni millere in terram , el quid volo
liabitalor lucis aelernac.Propter hoc venil splendor nisi ulardeat?) *7Unde: < Sletil angclusjuxla aram
lucis acicriiae;Iux aeterna quam habilal homo, pleua templi habcns thuribulum aureum in inanu sua :
est miseriis**. Ilabet enim iiiterriiplioiiein, liabet et implcvit illud de igne allaris , cl misit in ter-
tcutaiionem, habel dcceptionem : inlerruptioneui, ram "8.>
inlcrpolalionc noclium ; tcntationem, quia occurrit D Nolandum quod sol iste orilur de nobis; oritur
lurba concupiscibirmm ; deceplionem , quia liuma- in nobis , orilur pro nobis. De nobis corporaliler,
nuni saepefallitur judicium. Per primum igitur de- in iiobis spiritualiter, prb nobis causaliter. Tein- ,
ficii; pcr secundum interficii; per leiiium adversi- poraiiier clcorporaliter, unde suslinuit mprlis de-
lalis inquisitidnein non suflicil. Conlra piiinaui fecluro ; spirilualiter , inspirando sui amoris aflcc-
petebatqui dicebat:. lum; causaliter , quia ortus cjus fuil causa ul con-
Lumenquenox spirat novum, ocqueretnur salulis effecluro. De primo : < Oritur
Quod ttulla nox interpolet, sol et occidit, ei ad locuni suum reveriilur " : >
Fideque jugi luceat. De secundo : < Orlus esl sol et congregali sunl, cl
Contra secundara David : < Tu illuminas Iucernam in cubilibus suis collocabonlur,0I>. » Congregabuu-

•'Matth. 15. "Coloss. 3. "Psal. 120. '* Matlli. 13. " Job 51. '• Pbilipj). 2. " Matlb. 18.
"Psal'7 "Matlh. 22 " Apoc. 6. 8189 Gen. 5. 8*Coloss. 3. 8S Ezech. 18. 8*Job 14. 8* Psal-
17 88Ps'al 42. *'Job3. 88-Deul.23. Jon. 4. 90IV Reg. 4. 9l 111Reg. 19. " ibiri. *3Ajioc.
21. "lrbid. "Eccle. 12. •'Apoc. 18. "7 Luc. 12. " Apoc. 8. 90 Eccle. 1. 19°Psal. 103.
1'ATKOL.CGVl. *
,ft, THOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 103
mr in unilatem fidei', el collocabunlur in ctibilihuss A clnm fucrat alligabo, ct quod infirmum eral con-
corditnn siiorum requiesccnies in bona conscienlia. solidabo, el forte ct jiingue cuslodiam ". » Vel sic:
De feiiio : < Orielur vobis limeniibus noinen mcnm1 Indica inilti ubi pascit : tibi virielicettu cibas popu-
sol jnslilioe*.» Idem quoqueesl crealor lucis exier- Iiini tuum < panevitoe et intcllectus, el poias aqua
nre, inspirator lucis inleriia:, spleiulor lucis aeternre:: sapicntiac saliuaris", > quod loliim lit in Ecclesia
tucis exiernac nd visionem el usum creaturariim ; fideliiiin. Indica mihi ubi cubas , hoc est in qiiormii
lucis inlernfe ad salutem animarum ; liicis sftiernac 2 roenibus requiescas, quia < vulpes foveas liabcnt,
ad gloriam licaiornm. De primo dixil : < Fial lux,, el volucres cceli nidos, Filius aulem bominis vix
el facla est lux *. > De secundo : <In luce sngiila- haberubi c.iptit reclinct ".> Hicc autem omnia lam
rum luaruin ibuni in splenriorc fulguranlis hastaee sollicite rcquiro, ne eorum cogniiione et discretione
tuoe*.»Sagilifc istx su.il varii inotus cbarilalis ini non babila , cgo lanquam dubia et inccrta , quihiis
corrie. Lux carum est spiritus intclligenlioe. De ler- soilitiiiidinem niateinoe cuslodiae riebeam impcnde-
lio : Lnx perpelua lncebil sanciis tuis , Domine *. re, incipiam vagari ct opcras meas expcndere post
Iicm de Deo riiciiurquod isolushabel immortalila- vngos greges , non iuos, scd sodalium luorum. So-
tem, et lucem liabilat inaccessibilem ". > Primaml dales aulem Cliristi dicil baerclicos , qui oves do
viden.us in uaiivilaie; secundam per spcculum el inI Clirisli grege furantur, et eas vagas el erroneas
senigniate ; leitia viriebiinus in verilale. Prima estt per errores deducnnt et devia..
sub sole ; sccunria in solc; leiiia supra solem. Dej Si ignoras le, o putcherrima intermulieres, egreder»
priina : < Virii, ait Saloinon, cuncia qua>.sunt subj et abi posl vestigia yregitm., et pasce hadot luot
sole , et ecce ontnia vanitas 7. > De secunria : juxia tabernacnla paslorum.
< Virieiuus iitiiic per speculum in anigni.ile, (uncz [Tno.J Ac si riiccret dilccius : Quiri quereris quasi
auiem facie ad faciem 8. » De lerlia: < Erat luxt in icntuiionc a roc possis rcliuqui , et tc in custo-
vera, ijuoeiiluiiiiiiatonineni lioniincm vcnicnlcm ini dicnria vinea nostra persecutionibus denigralam
Iiunc nuinrium 9.> Hujus liicisChrislus esl splendor,t quam jam pulcbram baptismale feci, et pulcbrio-
(Iuin, fulgcnlibus ejus iniiaculis, banc esse superiusj rein tribiilaiionum exaniine reririenriam disposui. Si
insinuai. Diciiur quoquc Chrisius sol justiliac 10. vcro hoec ignoras , nec reminisceris quia ncmo
Haec justiiia tribuil , distribuil , rcliibuit. Tribuitl < coronabiiur nisi qui legitiine ccrlavcrit", > egre-
dona gratuila , dislribuil douata , retrihuil prauniai dere a meo consurlio , et abi post vestigia gregum,
meriiis. Dc piiino : < liesirierium cordis ejus tri- iri cst varios erranlium aClus: niulare, et pasce
buisli ei ".» De sccuiirio : < Distribuiie riotnos ej'us,, r liw.ilosluosjuxta tabernacitla paslorum, hoc esl per-
iit enarrelis in progcuic altera •', > Et Aposlolus : ditos nutii auriilores, sccuia insipicnlium doctrinas
< Si dislribuero omr.cs facullalcs mcas in corr magislrorum. Te namque mcos ngnos pnscere jussi
paiipeiiiin, charilatem aiiiein iion habcam, nihil1 verbo rioctrinaeet pro eis ariversa pali et etiam
inihi proriesi ".» Dc terlio : < fieliibtie servo luo;; nioii. Si igitur ignoras te bac conriitione mihi de-
vivifica ine, cl cusloriiam sermoncs luos *.> Priina,, sponsatam , tuos Itcedospasce erralicis el aliorum
Deus < juslilical iinpiiini ", > secuuria , < riividill niagislrorum rioclriuis. Qu:a clixcrat : Indica mihi
singiilis proul vult, uljiole genera linguarum , in- tjitemdiligit anima mea, volcbal provehi ad Dei con-
terpietaiioiies scriiionuui ,6. > Teriia, redriet Deusi leiuplaiionciii , ad quam venire non poleral nisi
iiiercerieni laboruiu sanclorum siiorum ". Prinia eslL piius haberet sui cogniiioncni. Ad eani quaereiiriam
sol jusliiiac, quia lucel iu corrie rcligioso; sccunria( bic iiivilalur cuni riicilur : Si ignoras le, o pulcher-
liicel nuiurio; leriia lucebil in juriicio. Prima eriucill rima , eic. Tiibus moriis ad nosiri cognitioueni
homiiieui rie teuebris culpa?; secunda de tencbris; rcdiiuus : Uno , quando peccala noslra ad niemo-
igiioranlioe;leriiarieuinbra niortisniuiidaiiooniiserix. riain rcducinius , ct quam dcformes in cis fuimus
lndica mihi quem diligil unima mea, ubi pascis, rctractamus. fnde Daviri : < Iiiiquitatcs nieac
ubi cubas in meridie, ne vagari incipiam post greges D supcrgrcssoe sunl c.ipul nicum, et sicul onus gra-
todalium luorum. ve gravatoe sunt supcr nie. Piilriicrunl el corrupioe
[CARD,]AC si dicat: 0 fili mi, quem affectu siinl cicatrices meoea facie insipienliae mcae".> Et
spcciaH, diligit aniina mea, indica inilii meridie, inrie ail Paulus : < Ego sum ininimus aposiolorum,
lioc est in plcno lumine ct manifesla coguitione, qui non sum dignus vocari aposlolus, quoniam pcr-
ubi pascis, hoc est uhi pastoris imples officiuin,el secutus sum Ecclesiam Dei '*. > Sccundus moJus
ubi cubat, hoc est ubi oves cubare facias, sicul lu esl, quaudo niiseriam nostram recognoscimus, di-
dicis pcr Ezechiel : < Ego "pascam ovcs meas , et ccnlcs ctini Aposlolo : < Infelix ego sum,
quis me
cgo accubare eas faciam •»:» El de pastoris officio, liberabit de corpore mortis liujiis?> " Priroa nos
quod exercet, subdit ; < Quod perierat requiram, huniilial ex mcinoiiaiiiiijuiialis; isia nos coiiirisial,
ei quori abjecium fuerat reducam, et quod confra- ex coiidilione proesentis infeliciiatis; illa submissos.
' Ephes. 4. » Malach. 4. ' Gen. 1. * * Psal. 129. • I Tim. 6. 7 Eccle. 1. «I Cor. 13
Habae. 3.
•Joan. 1. "Miilach. 4. » Psal. 20. !> Psal. 47. "I Cor. 13. •* Psal. 118. " R m. 4. " l
«";•1 }*•
'* "^P- 10- '"Ezech. 34. 19 Ibid. "Eccli. 15. " Mattli. 8. " II Tim. 2. " Psal. 37.
Cor. 15. "Roui. 7. v
100 COMMENT. IN CANTICA CANTIC— LIB. II. 110
Jiacc sollicilos reddil. Nec mirum cum se videat A t periinet quod < Moyses fecit labrum acneum de
bomo periculis circunifusum, daemonum ludibriis speculis mulierum quae excubahanl ad ostium ta-
obnoxium, lioininum perversonim subjeclum oppro- bernaculi ". > Sanctaemulieres suul sancioe animae,
briis, frauilulenioriim palerc insiriiis, lenlalionibus quae excubant ad osiiuin tabernaculi, id esl ad
faiigari, prosperitatibus iropclli, adversilalibus ad contemplationem patriae ccelestis, quoe esl laberna-
leihalcm tristiliam impelli vel perurgeri. Terlins culum bcatorum. Unde : < lnlroibimus in t-berna-
niodiis esl cum dignitaiein illam qua stimus ad Dei culum ejus **.> De speculis earum, id esl de con-
siniililudinem el imaginem conditi"contemptamur. lemjilationibus earuro, fecit lahrum acneuin, in quo
Ab hac conicmplaiione anlmam negligenlem longe lavabaulur sacerdoles.id esl affluentiamlaerymaruro
percgrinantcm Propbeia arguil sic : < Quid est de coniemplationibus aggregavit. De liis auiero
Israel quod in terra inimicorum cs ? Invetcrasii in speculis in seqnenlibus dicefiir plenius; de his cou-
lerra aliena, commoratus es, vel connumeratus es templatoribus ait Salomon : < Seiiiita justorum quasi
cum morltiis, ricputaliis cs cuni iis qtti in inferno lux splendens procedit, ct crescit usque ad perfectuin
suiil *7.>Terra nanique noslra rocmoria esl nosiri diem 3*.> Est semila seriuctorum, est seuiila im-
Cre.iloris, in qua scmina firiei el morum seniina- piorum, eU semita jtisiorum. Priina quasi lux fal-
I*
mus, el ex ea fruclum conlemplationis divinoe el lens excedit, secunda quasi lux blandiens incidit,
fciernae bealiludinis melimus. Aliena lerra quacini- teriia quasi lux splendens procedit. Piinia falsam
micorum est, oblivio Dei dicitur. In terra ergo ini- promiitit requiem; secunda allicif per-muiidi spe-
iiiicorum est, qui peccanrio Deum obliviscitur. lnve- ciem; tertia crescit usque ad perfectum diem. De?
lcrascit in lerra aliena, qtiando peccatum in con- piima : < Fial Dan coluber in via; cerasles in s--'-
siicludincin Iraliilur. Cotnmoraiur euin inoriuis, niita **. > El Job : < Considerale semitas Themaii
quniulo in arlu ricleclatur. Curn bis qui in infer- 35.> Theman diciiur auster, scilicet vitaedissolutio.
no sunl depulalur, cultjt_roagiiiiudinepeccati in de- Saba rete, id esl deceplio. Haec excedit. Inde : <No!i
spcralioncm ducitur. esse minus justus *s. > Ilaec quasi lux fallens fal-
Ul aulcm anima sui decoris cognilionem habeat, sain promiltit requteiu, quando < angelus Salaroe
liaectria consideranda sunt. Dignitas, scientia, vir- transfigiiral se in angelum lucis »7. > De secunda:
tus. Dignitas, qua se praestare coelcris animalibiis < Seroiia impiorum lencbrosa *8. > His occurrit Do-
gaudeat; scienlia , qua eamriem dignilafcm se ha- minus sic : < Sepiam viaro luam spinis; el sepiam
liere , el a se non Iiabere scial vcl cognoscat; vir- eam maceria, et semttas iuas non invcuies *».> Haec
lus, qua Deum ad cujus imaginem facta est »*, f, ( incedit quasi lux blandiens. < Vaeiis qui ptilant te-
quaerere, el invento aribacrere contendai. Si haec nebras lucem, et lucem, lenebras *°. > Haeclux nou
ignorat aniroa, non se cognoscii, sed abit posi ve- esl manens. lnde in Job : < Auferiiur ab inipiis lux
stigia gregttm, id esl cogilationum niundi , vel gre- sua ". > Ilaeclux est soeculihujus quaeallicit, < quiat
gum, iri eslaniniarum seduciarum. De quibus diclum filii luijus soeculi prudeutiores suul liliis lucis in
19 est superius. Juxta tabemacula pasiorum, in- geueraiione sua *'. > Ili claudicaverunt a semiiis
quit. Tabernacula sunt iranseuniium; domiis vero suis. Nunc ergo reverlamur ad semitam justoruin.
liianciiliuin. Tabernacula igilur sunl delectationes Seri esl jusius qui ex fide vivit ", et est justus
iiiunrii, quae transeunt; vel corpora nosfra volupfa- qui quasi leo conlidii **.Piiinus a teireuis se eri-
ttbus vacanlia. Horum paslores sunt qui bene pa- gii, secundus subditum coirigit, tertius vehemenicr
scunl ea, vel exemplo suo ad hoc alios iuviiant. Juxta (iiiigit. Primus reclain ingrediiur seinilaro, secundiis
cos pasciiniur hccdi, id est lascivi molus. Vcl pn- dcspicit iiiorieni subiiaro, terlius ad veram suspirut
sloressunl ha-resiarcboe, juxta quoiuni tabemacula, viiam. Priinum rieducil Domiuus per seuiitain ii.an-
id est conventicula pascuiilur liccdi, iri cst peccato- daloruin, ostcndit piiniuni bonorum, dat scieiiliam
res. cllotno, cum inlionoieessii, non imellexit, com- ad discretioiieiu bonorum el roalorum.lnde dicitur :
paratus csl jumenlis insipienlibus '*. > Duo ignora- 'D.< Jusiuni rieduxil Doininus per vias rectas",'> ecce
vit, scilicet se esse luluin, et in hoc comparatiis est priniuni ; < et osfendil illi reguum Dei *6, > ecce
jtimciilis; ignoravil el Dei juriicium, quo punietur sectinrium; el dedit illi scieiiiiain saiicloruni >7,
homo, iioii bostia. Hic ergo abit post vestigia gregum. ecce tertiuro. De primo : < Seinita jusfi recta est,
Primumest recedenli animae a Deo iguorare se, igno- reclus caliis justi ad anibulandum *8. > Ifem : < De-
rare Dci judicium 30; secundumesi egredi despiritu duc me inseniitam roaiidatorum luorum,quia ipsatn
ad carnis viiia, de bonis animi ad saecularia riesi- vnlui *9. > Secundum quoercbat quaedicebal. < In-
deria, de interna retjuie menlis ad niundi slrepitum dica niihi quero diligil anima mea : ubi pascas, ubi
et onera; leiiium esl ire post gregum vestigia, quia cubes in meririie ". > Et Moyses : < Ostende mihi
qui mOdo comparatur jumento in lascivia, eril rie- leipsuro *'. > De scicntia : » Scienliam Dei yolui
lerior jumento in pcena. Ad banc sui cognitionem plus quam holocaustum *'. » Ac sl diceret: < Si

"Gen. 1. »7 Barticli. 3. *" Gen. 1. •'Psal. 48. 30Isai. 28. ' Exod. 38. "Psal. 131. "Prov.4.
•*Gen. 40. 36JobC. 3f Ectle. 7. "HCor. II. *a Prov. 4. '» Ose. 2. *° Isai. 5. *' Job. 38. **
Luc. 16. *3 llabac. 2. '* Prov. 8. "Oilic. Eccl. *6lbiri. " lbld. *8 Isai. 20. *9 Psal li8. '»
Catil. 1. ' Esod. 53. " Ose. fi,
111 TIIOM<ECISTERC. ET JOAN. ALGRINI 112
in propiiiatoiio, secundus
,£cirel paterfamilias qua hora fur vcnirct in nocte, A tertiusad pectus. Piinius
in aurco Salo-
non sinerct perfodi doimun siiaro ,3. > Sccuudiis in labcrnactili rcfccioiio, leiiius
videt enim para- liioiiis rcclinalorio. Piiiiius invci.icl remissio-
jtistus non timet roortero subilani;
liini refiigiiini. Dat Deus inalurilatcin nd consiliuin, nem, secundus consolaloiis refectionem, lcr-
vilam immaculaiam in excroplare auxilium. Dc lius pacem et dcvolioncin. Primus dicil: < Dctis,
in re- propitius csto inihi peccalori 79; >prosecundo dici-
primo: <Jusius si morte pracoccupalus fuerii,
lur EHutt; < Surge, corocde, grandis cnim tibi resl.ij
lrigerio eril **. > De secundo : < Senectus veucra-
biiis est non diuturna ncque nuinero aiinorum com- via 77; > ct sponsa : < Comeriile, aniici, et inebria-
". » Pro tcriio : < Ego dormio et
puiala ".» De leriio: <^Elas seneclutis vita inima- tniui, charissimi
culata ". » Terlius jam se gaudet esse in Dei pro- cor nieum vigilat 79.» Piiuium accipil ad peries
leclione, in liiunere ab iufcrni afQiclioiic, in pacis Doinini M.iria MngrialeneR0; seciuiriuin apostoli iu
fulurum dcleclalioiie. Deprimo: < Jaslortiin aniiiuc cu!na 81, iciiium super jecius Doii.ini recuinbcns
iu manu Dei sunl*7;» dc sccunrio: < El non langei evangclisia Joanues 8*.
ilios lormentum malitise *8;* de leiiio : < Visi suiil Qu.Iibet isiontni est c<iiasisemita justi, quaequasi
oculis insipienlium mori, illi autem sunl in pace lux splendel. Lux islatriplex esl :Est cnim Iux qiuc
*9. » Isti sunt tres magi. Primus offeii royriiiain, " Cbrislum nunlial; cst quae ad Chrislum ducil; esl
secundusihus, tertius aurum 60. Myrrhaui, scilicel quoeChrisiuni glurificat. Nunlial vcniciitein, deducil
amariludinein salisfaclionis; thus odorera bonae ad siibveiiieniein, glorificat in Chrisio pcivcnietiieni.
opiiiionis; aurum splendorem supernce illuslratio- ProprimacaniatuniLuxfulgebit bodicsujier nos83;>
iiis. Primus ait: <Manus mcae distillaverunt myr- pro secuiida : < In luce sagiltarum tiiariun ibunt iu
iliani, et digiti mei plcni nyrrha probalissiina 61.> splenriore fulguraulis liasioe luoe8*.> Pro teiiia :
Nec miruiii, (juia ifascicultisinyriiiae dilectus mcus <Lux pcrpetua luccbit sanclis luis, Doniinc8*.>luric
milii ". > Secuudis, riicilur : < Orior vcstimentorum tres liices apparuisse pro Cbrisio leginius. Pi-iiii.i
luoruni sicut odor tburis ". > Ncc iniruni, quia di- pasloribus in nalivilaic, quia < clarilas Dei circum-
lectits ineus fuil < quasi redolens Ihus in diebus fulsit illos 80; > secunda in slelkc apparilione. Uude :
icsiatis '*. > Pro tcrtiis diciiur: < Refulsil sol in < Slella sicut flamma coruscal 87; > teiiia in iraus-
dypeos aureos el aereos, resplenriueruitl nionies ab figuralione. Inde: < Refulsil facies cjus sicut sol83.>
eis 6*.> De riilecto eiiiin diciiur : < Caput ejus au- Per jirimam apparuit Cbrisli humanilas, pcrsccuu-
ttnn opiiiniini6e. > Pramus ergo Deum oral; secun- dam benignilas, per tciiiam verilas. Humanitas, pcr
ilus Deitroarioral: lerlius rcgem bonorat. Prirous in r quam diaboli iniimit potestatein; benignitas, per
spe, seciindus in fide, lenius in chariiate. Primo quam noslrain relcvavil inlirnjilaieni ; veriias, pcr
dicitur : < Subdilus eslo Domino, et ora eum "; > quam suam oslendit fclicilateni. In primo noslraiii
pro secundo in Apocalypsi angelus ad Joannem : assumpsil iiiiscriani; in secundo suam fecil nobis-
< Dominuin adora e8; > pro leriio: <Honor regis ju- cum miscricoi-diam ; iu tcilio nos .ad angclorum
riiciuin diligit 69.> ln primo redemploreni, in se- sublevabit cxcclleniiain. De prima luce dicilur :
ctuido juslilicaloiein, in tertio rcparatoreni. Priimis <Luxin tcnebrislucet89;» rie secunda :<Eratlux vera
ergo vadil scinitani riuram, secunrius seiuilaiii rc- quac itluuiinal oninem liominein vciiienleui in hunc
ciam, letiius semilain pacificaui. Piinuis enini aai- iniiiiduin 90; > de icrtia : < Et viia cral Iux hoininis
bulat in dcfcclu; secundus in prolectu; teiiius in *'. > Per primain crgo liberaii a diabolo sumus lx-
affeclu. De priino : < Propler vcrba labioruro tuo- tificali, per secuiidam a Clirislo cnipli, per tertiam
liini ego cusiodivi vias riuras 70; > de sccunrio: erimus exallali. De prima : < Lux oiia cst justo,
< Seroita jusii recia esi,rectus callis justi ad ambu- el reciis corde hctitia 9*. > Unrie lcgiiur: < Erat
landuni'1;» dctertio: <Viaeejus via>pulehrocet omnes civiias parva elpauci viri iu ea, cl rex poieus ob-
semiue ejus pacifkae '". > Primus suam plangit ue- seriit cam : cl inveiuus csl vir unus paupcr in ea,
gligenliam, secundus in virlutibus niuliain babcl D qui libcravit eam snper sapientiam, el postea ncnio
vigilaiiiiani, tenius in amore servando multain ad- rccorrialus est illius 93.> Civiias hoec munrius esl,
liibet diligeiiliam. Primus suam conlitclur lurpilu- in quo Chrisliis natus est. Unrie: < Et horoo natus
diiicm ; secui.rius comilein habet sollicitudineni; esl in ea 9*;» et:»llle liberavii pauperero a poiente,
.tertius offert Deo devoiionispinguediucm. De primo: cl pauperem cui noii erat arijutor 9S. » Pro hac rii-
<Justus in priiicipio accusator est sui 7*';> de sc- cilur: Lux deluce appamisli.Chrisle. Chiistus dicilur
cunrio: <Justus cor suuni tradit ad vigilandum uncttis ; ipse enim ungit nos. lude : tOleuni effusuin
diliiculo ad Douiinum qui feeit itlum '*; > de leiiio: nonten luum. » Hac luce apparuit benigiiilas. < An
< Oulatio jtisti iropinguat aliare ". > Priinus affert nescis quia heuigjiilas Dei ad peenitcnliam te ad-
uiunus suum ad peries Christi; secunrius ad roanus; ducii9'. > De terlia : < Ecce Doiniiius veniel, etom-
•3 Luc. 12. »* Sap 4. »'.lbid. " Ibid. «7 3. » Ibid. «9 Ibid. 60 Mallh. 2. 61Cant. 2.
•• Canl. 1. 63 Sap.
Cant. 4. «*Eccli. 50. 6* 1 Machab. 6. «• Canl. 5. 67Psal 50 «»Apoc 2=> 69Psal
58. '• Psal. .16." Isai..2C. 7! Proy. 5. 73 Pruv. 18. '* Eccli. 39. '» Eccli. 35. 7«Luc"l3. "H
R.-g. 29. 78Cani.o. 79lbid 80Luc. 10. " Maith. 26. 8'Joan.2. *'Oflic. E cles. '* Habac 5.
86Offic. Eceles. 86l.uc. 2. " Ofiic Eccles. ""Aialili, 1-7. 90Ibid. '91lbid " Psal. 9(>.
'3 tKdc. d. 94P>iil. 86. '«.Psal. 71, 9« Roiii. 2. "Joan.l.
113 COMMENT. IN CANTICAC.VNTIC.— LIB. II. 114
ncs sancti ejus cum eo, et erit in die illa lux magnai A cl azymis sinceritatis et verltaiis •• pasce peccatorcs,
•'. » Haeclux facii perfectum usque ad quod crcscitl qui suni liaidi ct iinmunriilisefilii per culparo; seil
semita juslorum. Sed nolandumquod est dies faclus,, luiiien tui siinl pcr naturam, qui hcecli sunt jtixta
el est dies infeclus, et esl dies refccus, el est dicsi labernacula paslorum sanclorum. Haereticieniin qui
• pcrfectus. Primus fuil
gratiae iufusio, secunilus rie: per isios liacrios significanlur, juxta labemacuta
peccato conrusio, tertius Christi incarnatio, quartusi paslorum s.inctorum csse dicuntur, illa ralione, quia,
gloriae exbibitio. Priinum cnini Deus inspinvit, se- liccl cos impcdial falsitaiis mistura ne sint in laber-
cundum peccatum obscuravil, tcrlium reparavit,, naculis Keelesia', lanieii non oninino louge sunt a
quartiim Detis ab.xieniojiislis pracparavit. Deprimo: tabcrnaculis, quia aliquid relinciit de doctrina ve-
< Eril Iux diei unius, sicui lux septem dieriim *8, > rilaiis.
scilicel sepicin donorum Spiritus sancti, quoe ini Eqttilatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te,
Adam fiierunt; de secundo: <Pereat dies in quai amicn mea.
nalus sum *9, >et: < Dicm hominis non desirieravi, [Tno.] Id est, clummaleoperandoadhuc esses incur-
tu scis 10°; > et : < Dies mei sieut uiiibra ricclina- ribus Pharaonis, ego te equilatui meo assimilavi, at-
veruut •; > de tertio : < Abrabam exsultavit ut vi- teiidens quod tc prxricstinavcrim, et equis meis le
rieret riiini nietim : viriit etgavisus est*; xlequurio , " coinparavi. Oiiines cniui qui male vivunt stint eqtii irt
in hoc loco. Ilero : < El ihronus ejus siciit riiesi ctivribns Pharaonis, iri esl sub regimine ej'us qui
coeli3, » in qtia < vjdebilur Deus dcoruin in Sion*.» CUITIISejus riucit, scilicet riiaboli. Omnes enim qui
Ad qiiam nos perJucat ipse Chrislus Jesus, < cui bcne vivunt in curribus Dei suni, id cst sub ejus
est iionor et gloria in saecula saeculoiuni *. Anien. » regiroine, cl ipsc est asccnsor eorum. Quia spoosse
Si ignoras le, o pulcherrimu intsr mulieres. prop.stimptiodiire el absque re reprehensa erai.ne
[CARD] Hoeceuim stinl veiba iilii, qui ad malris tristior rcniancret, boua iili aliqtia quoejam acce-
inteirog.iiioiieiii non respmdel, scd roagis ostendit pcrat ari incinoriam re.liiciinlui', et aliqua qure
quod illa quoestio non habrai locum, pro eo quod non aceepcral proiniitunlur, Seri ct pulchra perbi-
uiater ejus nou soluni iisqui sunl in gregc, scd eiiaui bclur cl appeliatur amica, et dicitur : Foiiem le
iis qui de grege non suni;non soluro paliniiibus feci ut pugncs conlra currus Pharaonis. Bellum
qui sunt in viic, seri eiiam iis qui dc vite sunt |ir.e- isittd acluale in nobis est spirituale. Ibi popu-
. cisi prodesse valcal et riebcal: ct iion solum possit Itis ciluctus de jEgyplo, liic lioiuo de sacculo;
justis conservarc graliam, scd cliam rcis veniam 20 '''' Pharao cst prustraius, hic riiabuius; ibi cur-
promereri. Dicil ergo: Si ignoras le, id csl an igno- p rusPharaonis subvcrluntur ",hic carnalia desirieria
ras tc; et debet proriuiiliari lc cuin pouderc, ac si quac niililant advcrsus animam subriitinlur ". Iili
dic.it :An ignoras le, quod sis stella maris , quae flucUIrtis,ista flclibus ; marini illi, aiiiari isli. Trcs
non solum benc merentes riirigis, sed ctiani crian- smil cuiius P.haraonis : primtis malitiae , secunclus
tcs et devios reducis ad portiim salulis? An ignoias luxiirioe, tcrlius avarilioe. Currus malitiae qualuor
le, quod sis meriiatrix Dei el hoininuro, ut pcccaio- habel rolas , scilicct sxviliam, iinpaiientiaro, au-
res discordantes a fitio luo reducas ari coiicordiam? riaciam, impudeiuiam. Velox est isle currus ad
An ignoras quod sis pulclicrriiua mulicrum, et irico cffiiiirieiidiltiisanguiiicm ,3, qui ncc innocenlia sisli-
in intercericndo pro peccaloribus polcnlissima? Au lur, nec paticnlia reiardalur, nec limore frenatur,
ignoras quod propter pulcliritudinem tiiain sil vox ncc puriorc inhibclur. Trahilur auiem duobus
lua duleis 6, ct iiiihi dcsidcrabitis, et preccs tuae va- jicrnicibiis equis, scilicel lcrreua potentia, et saccu-
lidx'? Unrie inferiiis : < Sonet vox tua in auribus l.iri pompa. His praesiriciil duo aurigoe, scilicet tu-
meis, vox eniin lua dulcis T, > ideo qiiidcm ritilcis mor et livor. Tumor pompam , livor poienliam
esi, id est quia < facies tua cst decora *. > Ilis igilur agit. Qui in se firmitcr slat, luinore est presstts,
aiiriilis el inlellectis ptcnius nialcr cx paucis vcrbis gravilale modeslus, liumilitalc solrius, puiiiaie
filii mulia colligeuset inlelligens, quori non tantuin D sanus. Aura liujiis vanilaiis non leviier rapiutur.
jtisiis, scd pcccatoribus, 11011 ovibus quae sunt in Luxuriae vero currus habct quaiuor roias, scilicct
ovili, scri etiatii crraniibus suas debeat opcras, sla- ventris ingluvicni, coitus* libidineui, vesiium mol-
tiro pro cis preces assuroit ad filium, dicens ; Egre- liticm, olii saporisquc rcsolutionem. Trahilur
dere, et abi post vestigia gregum, el pasce hwdos duohus equis, scilicct prosperilale vitie, el abuii-
tuos juxla labernacula pdsiorutn. Ac si riicat: Do- danlia reruin. His duo proesident anrigae , scilicet
cuisii me, fili : jam non ignoro me slellain roaris el ignaviae lorpor, infida securilas. Ili nec calcaria
reconcilialricein errpne.iruro crvium.Et quia in boc nec flagclla habent; sed pro his utunlur conopeo
a te suiii edocta, snpjilico libi, (ili charissimc,
egre- ari facieiidam iirobram, el flabello ad (itandum
dere de clauslris sevcritaiis ad laliiudinciii niiseri- veutuin. Conopcum est dissimulalio iimbram fa-
corriiae,el abi ptist vestigiagregum, ut oves fugitivas ciens el prolegens ab :estu ciirarum ; flabellum ef-
et erruueas iu huineris iuis ad ovilo reporles 9, fusio esl, vcnluui adulationis apporlans. Curras
97Offic. E.cles. "Isai. 50. *9Job3. ,0° Jer. 17. ' Psal. 101. * Joan. 8. ' Psal. 88. * Psal. 83.
*Rom. 10. * Caiu. 2. 7Ibid. «ibiri. 9Luc.l5. 101 Cor. 5. "Exori. 13, 14. " 1 Petr.2* "Psal.
13.
115 THOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 118
avariiiae qualuor rotis verlitur vitiorum. Haccsunt A nuchi enitn suni qui amore Dei contii.cnt. Iiem,
pusillanimitas, iiihumanitas, conteroplus Dei, isie hahet quatuor rotas. Prima est contempius
eblivio morlis, jumeuia Irahenlia', leuacitas et ra- coiltis , pro coutagio cainalis maculae.llnde Apo-
pacitas. Ilis est unus auriga, habenrii amor. Ili slolus : < Omne peccalum quod fecil liomo, extra
sunt currus Pharaonis. Suut et ciirrus Dei Ires. corpus est; qui auiein fornicaiiir, in corpus suuui
Est enim curriisEliae, et currtis Elas, el ctirrus peccat ", > siilicel illuil niaculandn. Secunda cst
?unuchi Candacis rcginoe. Currus Eli.is esl rie quo ejusdem odium, quia vix potest esse sine peccaii
clamat Eliscus : < Paier mi, paier mi, currus Israel adinisliorie. Unde fornicalor dicitur proprie tixoris
el aurigaejus ". > Qui enim paiienter porlat snbrii- ainalor ardenlior, a Psexlopylhagorico. Tertia est
los, sicutElias Israel, ipse cst cnrrus isteqtii riicitur alislinenli.i a coitu, quia iinpeditur vacatio Dei
palientiae vel paterntlalis. Qualuor liabet roias : viri et feminaeconsensu et prolis eriucatione. Undc
Prima lemporalitim admiiiislralio, secunda infir- Aposlolus : < Tribulaiioiiem habebunl liujus-
niii.itum operosa compassio, (ertia in lenlatione modi ". > Quarta est abslineiilia propier dignila-
consolalio, quarla in injuria a subditis irrogata tem virtuiis caslimoniac. Unde Augiistinus : Nulla
glorialio. De prima ait Apostolus : < Qui tribuil in fecundilas conjugalis sancue virginiiaii poiest
sinplieilale ",> el: <Qui heue iuinistraverit, gradum B comparari. Duo equi sunl duo privilegiata inira-
bonum acquirel1*; > de secunda : » Aller allerius cula et singularia, soilicet in Chrislo et Maria.
onera portate, et sic adimplebilis lcgein Cliri- In Maria, quia pcperil virginiias; in Christo, quia
sti 17; > dc leiiia : < Si occupatus fucrit homo in virginemhumanit.iieunivitsihi diviiiitas. Auriga est
aliquo rieliclo, vos qui spirilales eslis instruile praemiuroinpatria.scilicei quia virgincs familiarius
liujusmorii in spiritu lenilatis ls ; > rie quarfa : creteris Christo adlioerebuiil, sicut ail Auguslinus :
< Maleriirimur et beneriicimus, persecutionem p.i- Alii Chrislum in regno sequenlur in oinnibus,
tienles et siisiinentes ". > Dtio equi trahunl hunc piictcrquam cuni in decore virginilalis incedit.
currum, scilicet misericorriia curo bilaritale, sol- In lali curru sedel euniichus, scilicet quilibel in
liciludo de fratris salule, cl rie reriricnda ratione. Clirisio continens. El legiiur in lsaia : < Sicut ovis
De his duobus Aposlolus : < Qui proeesl in solli- ad occisionem ductus esl 37, > quia lales Christi
ciludine,qui minislrat in hilaritatc *°. > Auriga cst passionem digni sunl praedicarc. S'd quia sola
ipse doctor qui instruit. Idem cnim currus Israel virgiuitas ad inlell.igendtim non suflicit, Philippus
et auriga ejus. Est auteni currus Elioeigneus , de qui inlcrpretatur os lampadis, in eoriem curru
quo dicilur : < Currus igneus el equi ignei divi- „ scrict *8, ul quod per se non potest inlelligere
seriini utrumquc "; > iste cst cliarit.ilis. Quatuor virgo, supplcat audilus niagistrorum. Cuirus luxu-
ejus roiac sunt qualuor fervores. Prirous est zelus riac perseqiiiiur Israel, ne carueni siiam cum viiiis
Dei ut honoretur. Unde : <ZeIus domus tuaecome- elconcuplscenliis cruciligat 39; currus avaritiae, ne
dit me *'.> S*ecunduseslzelus proximi, ut salvetur. peccala sua eleemosynis et iniquiiates suas roise-
Uncle : i vEiimlor enini vos Dei aemulalione *3. » ricordiis panperum redimat *°; currtis nialitiae,
Pio isto : < Concaluit cor niciiin intra roe '*. > ul iion simpliciter agat, seri fralrero suuin in omni
Pro prinio : <In mcililatione meaexarriescilignis'*.) negolio circiimvenial *'. Ilis opponuniur trcs alii
Tertiiis cst fervor roaceranriae carnis. Qui cniin currus : cuirus enim pudicilioe porlal eos nllra
Cbristi siint, carnem suam rrucifixeiunt cum vitiis aquas voluplatum; currus patieiuia; ducit eos per
cl coucupiscenliis i0. Unrie : In igne ciiiro zeli mei dcseriiim; currus vcro charilatis de Jorriane irans-
rievorabilur omnis terra ", id esl omnc lerrcnum. niillit in lcrram pairum suorum *'.
Quaiiiisest devotiouis. lslo <liiflaiiiinatiiniest cor Ilaque qui voluiit fugcre iEgyptum, aliquamlu
nieum.el sic renes mei commulati suut'*. > Indc Iiabenl mare anlc se, aliquanrio circa se, aliquanrio
diriuin csl ad Eliam : < Quiri liie agis, Elia ? Zc- post sc. Mare est uiuudus, quem babet liomo anle
lans zelo pro Domino *9. > De his duobtis diclum P, sc ad impediiiicnliiiii, circa sc iu auxilium, posi
esl : < Ure renes meos el cor meum *°.>Duo equi se in liriiiameiiium. Ad impedimenium, nc con-
irabunt hiinc currum , scrticel amor el desirieriuin. Yertatur in auxiliuin, ut teulalionibus exercitatus
De primo : <Fortis esl ut mors riilcciio lua,> etc. 91 oliosus non invenialur; ad firroaroentum, ut pror-
De sectindo : < Nonne cor nostriim ardcns erat in sus abjecia niundi voltiptate, diabolo via lentandi
nobis ric Jesu, rititii loqiieretui- nobis in via ? > 8* iion reiiiiqualur. lu primo est limor, in secundo la-
llujus auriga est cuniemplalio, quae ducit eqtio bor, in leiiio riolor. Timot fulurotiim pciiculoruni,
istos. Unrie David : < Einilie lucero luani el veri- labor instantium certaminum, dolor |)roeteriiorum
laieiu liiam, ipsa mc rieriuxeruut et aririuxerunl in inaloriun. Tiuior ex pu.sillauiiniiaie, labor in vir-
nioiiteni sanctum tuura'*. > Esl et currus ciiuuchi ttilc palic.uiac, riolor ex coiuptiiiciioiie.ln curru
Canriaeis regiuac •*, scilicet puriicitiaccurrus. Eu- luxuriae sedebanl riuo presbyieri quxTentes ince-
" IV Reg. 13. "Rom. 12. ,s ITim. 3. 17Gal. 6. ,8lb:d. 19ICor. 4. '* Rom. 12. '• IV Re«.
2 *8Psal.68; Joan. 2. S3II Cor, U. ** Psal. 58. *• ll.iri. !6 Gal. 5. "Sopli. 1. !SPsal. 72. "I
Reg. 10. '• Psal. i-o. "J31Cani. 2.*• S! Luc. £4. " Psal. 42. ** Act. 8. " I Cur. ft. " 1 Cor. 7
»7Isai. 53. £»A'.i.8. Gal, 5. Dan. 4. ' 1 Thess i. »2Exod 12.
117 COMMENT.IN CANTICA CANTIC. - LIB. II. 118
stare Susamuun *'. hi ffnrru avariliae scio sedere A . contra diabolum militavit, serieus in equo carnis.
Ananiam etSaphiram **; in curru maliiiae Jezabel De quo eqiiilatu dicit Habacuc ad Dominum : < Et
persequeniem Eliam *'. Item, in curru pudicitioe equifalus luus salus *". > N.im equiiaius ejus coulra
sedit Susanna, in curru patieiuia: Job, in curru insuluis diaboli, fiiil salus hoininuin. In hoc quo-
cbaritatis Maria Magdaiena. Susanna cum recusat que loco dicil alia Iranslatio : < Equo meo in
slupruro, Jobii) ariversitaleIaudansDeum,Mariadum curribus Pharaonis assimilavi te, amica mea. >
< diinissa sunt ei peccata multa , quoniara dilexit llic esl ille cqutis dc quo dicit Zacharias : < Vidi
niullum *e. » Cantat Susanna : <Non dereliuqiiam per nocleni, et ecce vir ascendens super equiirn.
legem Dei roei. Melius est niihi incidere in maiiiis rufum ". > Hic est equu.s luimanita.iis assiin.plae,
liomiiium *7; > cantat Job : < Sicut Doinino |>lacuit propriosangiiine rubriqalus.: cui velul equo insidcns
iia faclum est, sil nomen Domini beuetiictuni *8; > Deus, de diabolo iriunipliavit. Dicit cr.go filius :
caiital Maria Magrialena : < Tulerunl DoiiiiiiuiH ln currlbus Pbaraonis el exterrendis et coiueren-
nicum, el nescio ubi posuerunt eum *9. > In primo dis, etsinon adaequavi, taroen assiinilavi leequitatui
scdens Jesus Christuselevalus esl iu ccctum *°, qiiia meo, sive equo meo, o maler dileclissiina, quia, licet
< currus Dei deceiu millibus nitiliiplex. Domintis iu in extcrreiidis et conlerendis castris diaboli uou
eis in Sinai sanclo ,l; > in secundo sedens Elias B ada-qualur Iiumana deilati maternalis virginiias,
est Iranslatus , quia ctirrus igneus et equi ignei in his tamen eiricui assimilalur pnc cajleris. Post
eum diviserunl ab Eliseo "; in terlio sedens eu- hocc autcm pukiniiudinem niairis cpmincnditt, et
nuchus baptizatus esl a Plniippo *3. dicil.
Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi Pulcluw sunl geiia!tuw sicul luriuris.
te, amka mea. [Tuo.j Cojisiictudo esl lurturis amisso pari suo,
[CARD.]Verba sunt Clii ad malrcm, et respicit alii rieinceps adhxrere, sed seir.per soliiaritis esst)
iste versicuhis cum sequeniihus ad illuin vcrsicu- geroit absenliaui. Hoec cst sancla aninia, quffide-
lum superiorem, scilicel : < Si ignoras le,o pul- siderio sponsi, id esl Chrisli geinil, quo carere
cherrima inter mulieres! > Ut enim non se ignorel, videtur, duni in hoc conversatur exsilio; et dum
liic docet eam quanlae sit poientioe conlra spiri- quem diligit non invenit, a.b omni alieqo amore
tuates nequiiias. Et quia vocavit eam pulcherri- se subtrahit; cl sic quadani verccunriia cxteriorem
mam mulierum, consequcnlcr de ipsius pulcliri- genaro, scilicet sinisirain et dexieraro, scilicet
tudine subjungit. Dicil ergo : 0 amica mea, 'pras inteiiorcm quodam rubore ailicieiis, pulchriiuriine
caueris mihi dilecta, ego in curribus Pharaonis r, , caslitaiis splenriesccre facit, scilicct exterius riisei-
delerrendis el conierendis, assimilavi le equitutui pliiiain, inferius caslirooniam conscrvans. Ycrc-
meo. Currus Pharaonis, malitioe sunt Salance, qui cur.diain sponsae revelal, laurians eam a pudore,
conira fideles animas velut in quatuor rotis mi- a castitaie. Facies sponsocesl inteiitio. Duoegeuae,
litat, in quatnor viliis qualuor virluiibiis cardina- res et caus.i, iri cst quid iuietitai el propler quid.
libus opposilis. Equitatus autem Cluisli, potest Ex his eniin riuobus, vel decor animte» vel defor-r
inlelligi sanctorum exercitus, in quoruui acie niilas jiidicalur. Intendere aulem quasi in D.cum
spiritus corporibus, vclut equiles praesidenles, non in Deuro, sed in sacculum, saecularis fiiiiinoe
carnem freiio lemperantiae retinenl, ne se pncci- est, nec hahel aliquam gcnafuni p.ulchrain. Inteii-
pitel currendo post concupiscentias, et eamdero ne dere autetii quasi in Deuni et. nou propler beuui
pigra sit et inobediens, stiraulis timoriset amoris bypocrisis est. Ilaec etsi una facies videtur
divini urgent, velul calcaribus ad cursuin boni decora.eain tamcu simulalia delurpai. Si auteni
ojieris. Hi sunl equi, quos Josue subncrvasse, nou in Deuni.iiileiulat ob vitae proeseutis iieccssilalem,
occidisse tegitur, ne nimis currcrent, et lainen viiio pusillaiiimiliilis facieui ejus dicinuis snbob-
aralris et portandis oneribus compeierent '*. Caio scuiTun. Sin aulem in aliud leiulai quaiu in Detiui,
euim occirienria non esl, sed castiganda, ne su- D lanieii propter Deura oHiciuni implel Marllix, nec
perba sil el lasciva, cl ut ad bona obcdiens sit dicimus eam liirpem, sed ad perfecium decoris non
opera in servitutem rcriigenria. Equiiaius igitur pervenil. Inter sublimia sanclorum exercitia hae
s.\e excrcitus islc, cui assimilatur beata virgo in virtules proecipuocsuul, quia el Dcocharos et ho-
delcrrendis, et perlurbandis et effiigandis spiri- niinibtis exbibent revereiidos, scilicel lides, ve-
tualibus nequiiiis, esl illa saiicioriun caslrorum recundia, pudicilia, frugaliias, huinililas, iuno-
aciesorriinata.quibus oninibiis ipsa una beala Virgo ccntia , sitnplicilas, el sublimis in riivina menlis
coiii|iaraiur iiicutienrio lerrurcui nialignis spirili- inteiuio. Sic accipe in lurlure. Firiem in viro
bns. Ubi inferius dicilur : < Terribilis, ut caslro- scrval, duin eo inorliio alieri loeari reeusal;
rum acies ordinata'*". > Polest autem eiiam equi- verecundia ornatur, quae absque legiiiroo jure
talus Christi infclligi iila triumphalis mililia , qtta nullius copulam patiiur; pudicitia fulget, qme

*'Dan. 13. *'Act. 5. *« III Reg. 19. *• Luc. 7. *7Dan. 13. *» Job 1. "Joan. 20. '• Acl. I.
"Psal. 07. "IV Reg. 2. *3Act. 8. ,v Josue 11. *6 Caul. 6. *• Habac. 3. *7Zachar. 1.
119 THOM/E CISTERC. ET JOAN. ALGRIN 130
nihil indecens, nihil luibidum suis morjbii! A tis iranscendit; frauduleniif, quae animum seducit;
exhibel; frugalilafe decoratur, quae non car- perplexa , quae variis vitiis impelil. De prima , qnoe
nihus, sed puro grano vescitur; liumilitatem dicitur importuna, in Job dicitur : < Lapidem cxca-
servat, quoe pro cantu gemiitim celebrat; in- vant aquae, et abluvione paulatim lerra consumn
noceutiam sequitur, quae nec minimis quidem aui- lur •*. > Iiero de secunda scilicet dubia in Job:
malibuslacsionem ioferre cognoscitur; siroplicitate < Idcirco cogitationes mete variae succedunl sibi, et
gatidet, quae nec cum dolosis avibus dolum exercerc mens roea in diversa rapitur •'. > De tertia scilicet
cognoscitur. Montium alque arborum sublimia subita , per Jeremiam dicitur: < Velociores fuerunt
diligit, et solivaga singnlaritate lictatur. Tria persecutores nostri aquilis cceli *': > id esl specula-
sunl genera verecundiarum, quo peccata sua quis lionibiis animi. Pro quaria scilicet occulla Job ro-
dicere erubescit. Duplex laudabile est : quo gabal Doniinum, dicens : < Quanlas habeo iniquita-
pius anirous coram Deo et hominibus bona les et peccata , scelera mea et delicla oslende
providens'*, onine quod coram Dco indecens est, mihi S3. > Item Job de violcnla quae est quinta :
et ante homines indecorum, cl mente cogi- < Quasi rupto muro el aperla janua, sic irruerunt
tare, lingua proferre, ct opcre pcrpelrare omnibiis in roe , et ad meas niiserias evoluti smil *3*. » De
21 inodis erubescit. Virtus puriicitiae apud homi- B scxia scilicet fraudulenla, ail Salomon : <Sunl viae
nes nos reddit veneiabiles , angelis desiderabiles, quae viricntur hominibus reclae ; novissima aulem
jpsi Deo probabiles atque amabiles. Hsec virtus con- carum riucuiil ad morteiiie*. > Dc septima, id est
scicntiam mundal, serval aflectnm, iiiielleclum illu- perplexa.dicilurrie Veheinolli: <Ncrvilcsliculorum
niinaf, pium in animo propositum roborat, aroicos ejus perplexi6*'. > Conlra has scpiem dixil David:
nltrahil, reprimit adversos , confundit dsemoncs , < Septies in die lauricni dixi libis*. > Et nolandum
invilat angelos, clauriit inferos, ccelos aperil, cuin quod priroa periculosior esl quam secunda.et tertia-
fitlucia ipsi Deo assistil. In luiiure etiam commen- et sic per ordincm caleris. Hos septcm moJos
rialur iiiiioccnlia : hoec cs| firmilas vilae, snayilas lcntaiionis breviter ponit David curo dicit: < Sculo
coiuiiicntiae, tranquillitas animi, scctirilas cordis , circurodabil te veritas ejus 6**. >Conlra primam,
scries virtiilis , aula sapientiae. Conscicntia nosira quoe iroportuna.est, sculiim opponimus , cum dici-
facies interipris cst hominis. Unde in sequenlibus: lur: < Scuto circumdabit te yeritas ejus. » Contra
< Ostende milii faciem tuam , sonet vox tua in au- dubiam dicitur: < A timore nocturno. » Qttoi cnii.i
ribus mejs *.9. > Per eam enitn Deo cognosciinur. nocte fit dubiura esl. Propter suliitain dicifur: < A
Hacc cluas haiiei genas. Prima cst pudor, qtia puri- sagitta volante *8, » quia subito vulnerat. Isla sa-
ficata conscientia erubescil puls.ua tcniaiionibus; gilla aliquando in nocte, aliquando in dic volas.
sccunda cst qua erubcscil dc bouis qufo agit vanis In nocle, ut < Paraverunt sagilias suas in pharelra,
exlolli favoribus. Teniationum aul de quibus eru- ut sagittenl in obscuro rectos corde *•'. > Iu nocte
bescit seplem sunl genera : prima est impor:una , volat cum subito animum pulsat, et malum quod
sccunda dubia, leiiia stibita, qnaria occulta, qiiinta suadel bonum esse dissimulal. In tlie volat cum
violenta, sexta fraudulcnla, sepiima perplexa: ira- praecipilanter malum suggerit, quod inakun esse
porluna esl ijla quam a recordaiionis noslrae oculis non ignorat. Unde : < A sagitta volante in djc 67. >
amovere yix possumtts: qme saepe amota, saepe De occulta : <Anegolioperambulaiitein lcnebris6*,»
rcdil el animum inqiiielare non desinit. Illa ritibia quia < qui male agii, odit lucem es. » De violenta :
est quae animuin ita dubietalis nubilo involvit, ut < Ab inciirsu 70, > quia conlra violenlum hosleii)
quid ceiiuui lencre debeat discernere nesciat, Su- fortiler currendum esl. Conlra fraiidulcntam dici-
bita est quaejudiciuin rajlionis proevenil, ila ut roens tur: < A daempniomeririiano 71. >In meririie sol ct
jnipctu praeventa, ejus insidias praevenire non possil, splendidior est et rerventior. Tunc enim ad IIQSdia?
el ciiius delectaiione Iransigitur, quam circumspe- boluscum splendoreel fervore veuil,scilicet quando
ciione muniatur. Occulta est per quam fit saepe ul D iransligural se in angelum lucis. De multiplici dici-
ibi negligamus ubi sollicili esse deberous. Ipsa enini lur: < Cadenl a latere tuo mille, et rieceni millia a
facil ut res noxia ip cqnsidcralionem non adduca- dextris tnis 7*. > Miles in sinistra clypemn, in dex-
tur. Violenla est quae vix aul nunquam Iiuinana tra gladiun» gerit. Ilcm sunt duo gencra vitioruni,
inriustria superari polest. FratidulciUa est qtiac ani- scilicel carnalia ct spiritualia, el sic alia excreeniur
mum seducit, ita ul buiiiim dicat malum cl econ- carnaliler, alia spirilualiier. Camalia ilaque suiil
verso. Perplexa esl qua sub uno eoriemquc lempore ad sinistram , spirilualia ad dexlcram. Hxc ergo
n.ens variis vitiis impetitur, ut vel in uno labauir. qiioEisunl ad sinistram spirilualia, impulsu clyjici;
Jmporluna est quae procacilur insislil; dttbia, quati quoevero ad dexteram, ictu gladii rcpeliiimis, Disei-
animum nubilo dubietalis. involvit; subila, quaeju- plina corporis ad sinistram, disciplina spiiiuisad
dicium rationjs praevenit; occulta , quae judiciuni dexleram poiiilur. De impnrtuna dicilur: < Tola die
deliberaiionis subterfugii; violenla, quac vires men- conslituebanl proclia" ; > de dubia : < Effus.t esl
"llCor. 8. «9Cant. 2. 60Job. 14. 61Job20. " Job 20. 63Job 15. "* Job 3t>. 6VProv.
10. 6*'Job40. ««Psal. 118. e" Psal. 90. " Ibid. *«*PsaL 10. " Psal. 90. *albi± •* Joau. 3.
'• Psal. 90. 71Ibid. " lbid. 73Psal. 150.
}?! COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. IJ. 122
contcntio snper principesr, et errare fecit eos in A Colliim sponsae sunt pracdicalores Ecclesiae.In
invio et non in via 7*; i de subita : < Proeoccupave- moiiilibus gemmae in auro ponunlur. Per aurum
runl me laquel mortis '*;»de occulta : < Qiioniain lui sapienlia, pcr lapjdes opera exprimuiilur. Colluin
illiiminas lucernain ineam , Qotnine , Deus meus , ergo sponsae sicut monilia exislit , quia praeriicalor
illuniina tenebras meas "; > de violenta: < Eccei et sapicntia se inlerius induil, et opcra exterius
ccperunt animam meam, irruerunl in meforles 77; » excrcet quae in sapientia vidct. Capnt spiriiualc,
de frauriulenla: < Domine, libera animam meain ai Christus; collum, inlelleclus; corpus, inoreset affe-
labiis iniquis, et a lingua dolosa 78; > de muliiplici: ctus. Igilur per collum islud a c.ipite Christo in
< Multiplicatisunlsuper mequi oderunluiegr.itis7*, > corpus morum el aflecluum spirilualis graiia qiusi
Item de imporluna : < Tota die impugnans ir bulavit, cibus transfunriitur. Hoc collum non lam ornalur
n:e 80;> de dubia: lErraverunt in soliludine in iiu- monili, qtiaro comparatur ei, propler iiiicllecii:3
quoso 81; » de subita: Praeveneriint me in riie alfli- puritnfcm, veritatem, lenitatcm. Puritas a crimine,
tiionis meae *' ; > pro occulta : a Ab occultis rocis vcrilas in ccclcstium cognilione, lcuitas in monini
mimJa me, Domine. etab alienis parce servo tuo 83;> composilioue. Ilem , per collum pracdicalorcs riesi-
de fraudulenta: < Qui cogiiaveront supplantare gnanlur, per quod verbum pracriicaiionisprofertur,
grcssus meos •*; » pro mulfiplici: < Non limcbo et secreium cordis aperitur. Et sic corptis Ecclesiae,
millia pQpulicircumdantis roe **. > Imporlunoe est capiti Chrislo copulatur. Monile vero muliebrc esl
animum inquietare; dubias aniraum semper exagi- oriiamenluin, quod lcgenria vclal, ct cxtcriora or-
tare; subitae, sauciare; occulloe,animum excaecare; nat, et corruplores propulsal. In hoc triplcx doclo-
violenta', animum scinper opprimere, fraudulcnter rum signalur Providenlia. Quiriaro cniin diccnria
infaluare ; mulliplicis, aniinum dilaniare. Itaque dc Scripturis verbis revelanl; quiriam diccnria vc-
prima inquielal, secunda exagilat, tertia vulnerat, lanl, cl grcgem sibi conin:issum a corruploiibus
quarla excaccal, quinta enerval, scxta intaluat , baereticisservanl. Preiiosum monilc ostendit Moyscs
scptima dil.miat. Ecce pulchra est una gcna , cum cum de sacrificiis quaedam soli DeoriocuitofferenJa
scmpcr his verecuudalur. Pulchra erit alia, si de per ignem, quacdama sacerdotibus lantum, quaeriam
bonis suis non extollilur vanis favoribus. Solent a saccrriolibus ct filiis eoruni , qiiaedam ctiam a
vani sua bona opera el ipsi libcnter aspicere, ct Inicis in cibum sumcnria. Prima intantum simt
aliis ostendere ; secundo , cum ab aliis laudantur, occulta ul soli Deo sint reliiii|ticnda. Unde ric lypi-
libenter audire; tertio, seipsos in corde suo magni- co agno : < Si quiri rcsiriuuin fueril, igne combu-
ficare. Quarto, opera sua ore suo praeriicare. Hoec rctur •''. > Quoca solo sacerriole sunt comerienria»
qualuora se Job removebat, cum diceret: < Si vidi Q ea sunt quoespiritualcs capiunt, ut ea possiul ania-
solem cum fulgerel '*, > ecce prinuim. < El lunam re, lion docere. Undc illuri : <Auriiviineffabilia verba
incedenlem clare ", > ccce secundum. < Si laelatum quac non licel honiini loqui »". > Quoea filiissacer-
esl cor meum in abscondilo 88, > ecce terlium. dolum praecepla pcrfectionis, et illa siihlimia fidei
< Et deosculalus sum roanum meam ore mco 89, » mysieria, quoe cum saccrdolihus sunt coiUiv.claiida
ccce quartum. Solein enim videre esl sua boria dcsignantiir, quoe cum laicis commuiiicanda; com-
opera libenler aspicere, el aliis ostendere. Unde munia vilae salubris instiluia, quoea corriipioribus
Domiiius: < Videte ne juslitiam vestram faciatis defendunl, cttni se pro domo Dei haereticis et schi-
coram hominibus, ut videaniini ab cis 90. > Luna smalicis ct violentis nuirum opponunt ". Ilem, ca-
spleudet cum fama versalur in ore populi ", qui put nqstrum est riiviuilas, corpus humanilas. Collum
sunl venditores olei; sed dicat: < Oleurn aulein beata Virgo , iu qnn riiviniias humanitali conjmicla
pecraloris non iinpinguet capul meum *9. > El Isaias: est, quae sicut monilis riiciliu-essc, proplcr incffabi-
< Popule meus, qUi te dicuut beatum , ipsi te deci- leinejuscaslitatem qiiaroiiionilissigiiiflcat.PercolIuin
piunt ". > Laeianlur in abscondiio in corrie suo, iuterior acr eiuitlilur, ct cxlcrior allrahitiir inlus,
quando, his visis et audilis, magi.os se xstimant. qnia ipsa nicriianie inlerior rievolionoslra Deo prac-
Sed occiirrit Aposlolus: < Qui se aeslhnat aliquid D scnlaiur, et Dei n.isericorriia redonalur nobis. Item
esse, cum nihil sit, ipse sc seducil9*. >Manumsuam pcrcQllum saliva acapilcin corpus lrahilur,quia per
ore proprio osculantur, quan Jo oreproprio sua opera caro gralia a Deo humano gcneri iropclralur. Inrie
proedicant, ut ille Pharisaeus : < Dcus gratias ago Job : < Usqucquo non parcis mihi ncc diiniitis inc
libi quia non sum sicut caeleri horoinum ". > Et ul gluliam salivam meain? > 16°Itcm, pcr colluin
deinde: < Jejuno bis in Sabbato , do deciinas otn- vcrbuni emiltitur, quia ex ea Vcrbuni Palris incar-
nium qq;e possideo". > Cum hacc erubescit sponsa, natum natum est. Vcrbiim, inquam , aciivi gencris,
pulchra esl altcra gena, el dicilur ei: Puldirai sunt quia < oninia per ipsmii facta sunl el sine ipso
genw iuat sicut lurluris. factuin est nihil •. » Veibum pacsivi gencris qnia
Collumluum skut monitia. < passus csl pro nobis, vobis relinqueiis exemjiltiui

"Psal. 108. 7«Psal. 17. T*Ibiri. 7' Psal. 58. " Psal. 119. 7* Psal. 68. 80Psal. 55. 81 Psal.
106. «« "* Psal. 139. 8» Psal. 3. 80 Jub 51. " ll.iri. 88 Ibid. " Ihid.
•• Matlh. Psal. 17. "Psal. 18.
6. " Hic aliquiri decssc viriciur. »» Psal. 140. •» Cap. 5.. 9*Cal. 6.. " Luc. 18. »• Ibid.
»7 Exod. 12. " II Cor. 12. *9 Ezcch.13. ,0* Job 1. * Joan, 1.
«3 THOMJECISTERC. ET JOAN. ALGRINl 121
ut sequamini vestigiaejus*. > Verbum ileponenlis .Vlius17.) Audi lulum vasis fielilis : <Venite, implea-
generis; deposuit eiiiin in morle sitam simplam ve- niiis nos vino ct ungueniis pretiosis >*, > elc.
liistatem el nostram duplam, scilicel suain pcennm De codcni David : <Infixiis siiiu in limo profundi et
et uosiram culpam el pnenam. Unde : < Languores non esl siibslaulia *•.» lnde gaudet se liberalinu
nostros ipsc tulit, ei dolorcs noslros ipse porla- sic: lEduxit me delacu miserioeci de luto faecis*°.>
vit *. > Dcposuit culpam , quanrio < peccata nostra Isti sunt <quorum Deus ventcr esl*>;».sed Doroiuus
perlulil in corporesuosnper liguum*. » Deponeipoe- <lanqtiaro vas figuli coiifringct eos ".» Audi quo-
nam, quanrio ireforniabil corpus humilitalis nostroc uiodo : < Tenent tympanum et cUbaram ; gaudcnt
configiiratiim corpori claritatis suae *. > Verbuin ad soniliim organi; duciiul in bonis riies suos cl i:i
nciilri generis, quia nec purushomo est, nec purus piincio ad iuferna descciulunl *»..» Lignum quori
Deus. Verburo cominuiiis generis, quia homo est et crcscit in .iliuni riesignat superbiam. Audi veiiiuin
Deus. Monilia fiutit ex auro ct lapiriibus preliosis; isttiin : < Aseeiidani, ait Satanas, supcr alliludineui
ct inagistii ricben.t csse vasa aurea in domo Dei nubiuin, siiuilis.ero Allissimo'*.> Unrie Job : <Vir
condita sapiculia, el lapiriibus preliosis, iri esl ope- vanus in superbiam erigiiur, el quasi piillumonagri
ribus bouis quibus fliicnla graliae propinenlur in se liberum nalinn putal ". > Inde ad ipsum dicitur :
populo. Und.escriplum esl: < Simon filius Ouiac, " < Quid te elevat cor tuum, et quasi inngiiacogiians
quasi yas auri sol.irium,oruatuin omni lapide pre- ationitos hahes orulos?> " Sed tales confringet Do-
lioso , flueiua gratiaepropinavii in populo, et acce- roinus. Nam <oculos superhoruin liuroiiiabii, et con-
pil stolam gloriae in consiimmalione virtulis 6. > fringet Doiiiinuscedros Libani".> Vasa tenea sunt
Sed, notandum quod suut quinqiic genera vasorum. paenilcnles. De his diclum est in lege: iLavabilur
Stinl eniiii vasn lulca , sunt lignea, sunt aenea, sunt aqua vas fenetun, et defricabituret mundumerit'8.»
argcnlea, s.unt aurca. Prima sunt carnales, secumla Lavabilur aqua in confessione, defricabitur in sa-
- superbientcs , tertia pceiiiiciiics, quarta conliiien- lisfaciioue, erit mundum couversaiione. Ecce myr-
tes, quiitta proelatisapicntes. Priina coutiiienl lu- rha. De priroo : rLavabo per singulas noctes lecium
tuin; secuuria, vcnium ; in lciiiis est inyrrlta ; in meuiii, lacrymis meis sirattim nicum rigabo*9.» Et
.'juartis, lilia ; in quinlis, aroma.ta : liilum luxuriae, Apostolus: < Emunriemiisnos ah omni inqoinamenlo
ventuii! superbioe,myrrha amaritudo pcenileniiae; carnis et spiriius 30.>Dc sccundo idem : iQhsecro
lilia, candor purilntis \irginea 1;nroinala, odoramala vos ul cxhibeatis corpora veslra liostiam viventem
virtutis inleruoe. Dc quaiuor ait Apustotus: < Non sanclam Dco placentem *>.> D« tertio iriem: « Oia-
solum sunt in inagna doino vasu aurca et argentea, nia facite sine murmuralioue cl hicsitationibus, ut
seriel lignea ct lutea 7. > Dc auieo riicilur in lege : u sitis sine qucrula et simplices(ilii Dei, sino reprehen-
< Si vas in quo offertur sacrificitimfucrit oeneuro, sione in medio nationis pravaj et perversae *'. >
radetnr et lavabilur aqua et muuriumerit'. >Prima •Isaias: iLavainini, mundi cstoie'3.) Vasa argenlea
siiiil vasa coiiluniclife, secunda irae, lertia miseri- sunt virgines , scilicet < argenlum igue exainina-
coidiae.quarta iransiiiigralionis.quiiilaeleciionis. De tum '*,> id est tentationes caruis. Isti sunt t pennae
primo : < Habet figulus potcslalem de luto facere columbfcdeargentatae",> sciliccl Ecclcsioequaevirgo
aliud vas in lionorein , aliud in coiUuinelJani9. > est. Htijus <capul esl Clirislus 36.i Pennae,virgines
De secundo et terlio: < ln multa paiienlia suslinuii quae cacteris aliius volant. Nam < sequuniur Agnum
Deusvasa irac quac sunt apla in inlerilum.ulosieii- quocunque ierit 37.> ln liis sunl lilia in quibus re-
deret divitias gloriac suse in vasa misericdrriiae10.> quicscil Cbristtis, qni pascil inlerliliasepluschoreis
Priraa duo sunt vasa pasloris slulii. De quaiioi virginiun, < qui pascit inter lilia donec aspiret
Doininus ailacl Ezechielem: < Fac libi vasa trans- dies, et inclinentur umbraj '*. > Quibus Paulus :
migrationis ". > De quinto ail Dominusde Paufo: <Despondi vos uni viro virginem castam exhibere
i Vas elecLionis mihi esl islc, u.t porlet nomeni Chrislo **.>Sttnt el vasa aurea, scilicet sapienles in
ineum in genlibus '*. i Audi liiluin : < Comitii-• Q qtiibus sunt odorainenla virlutum.
ntiani eos ul pulvciem anie faciem venti, ut lu- Sed notandum quod sunt vasa ad ablulionem, vasa
lum platearum delebo eos '*. > Et ventum : < Ven- ad lefcclioneiii , vasa ad Dei vcneralionem. Prima
lus lurbiiiis venit ab aquilone lk. > Et royrrham : nos Deo rcconciliaul; sccunda pi-oximunieruriiuiil;
22 < Fasciculus myrrhac dilectus meus inilii iuter tcrlia Dctiiuad anioiein iioslrum inviianl. lu figura
ubera mea commorabilur 10.>El lilia : <Similis esl primorum posuil angelus ad capul Eliaepancni sub-
dilectus meus capreachinnuloque cervoruin; qui pa- cinericium elvas aqnae*°, Et Jacob liltissuis : <Tol-
ecilur inter lilia, rionec aspirel dies, et inclineiilur lite vobiscum de optimis fruciibus lerrae in vasis
uinbrtc >*.>El aromata : < Surge, aquilo, cl vcni,, vestris, et deferle viro nuiuera *••>De secundis di-
auster, perfla lioriiiin incurn et fluenl aromata il- cilur: In conviviisAssueri regis < bibebant qui iu-
MPelr. 2. * Isai. 53. MlPelr. 2. » Philipp. 3. * Eccli. 50. 7II Tim. 2. * Levit. 6. "• Roro.
9. ,0 Ibid. " Ezech. 12. '» Act. 9. 13 Psal. 17. ll Ezech. 1. l"" Canl. 1. >«Cant. '*
2. t.ani.
*-»
4. 18 Sap. 2. 19Psal. 08. ,0 Psal. 39. •' Phiiipp. 5. !SPsal.2. Jol>.21. Isai." 14. Job
11. " Job 15. »7Psal. 28. *»Levil. 0. " Psal. 0. »»11Cor. 7. «>Rom. 12. linbpp.
"
2.
"Isai. 1. "Psal.lt. " ps::I. 67. S6Ephes. 5. " Apoc. 14. " Canl. 2. "HCor. 11. Ui Ucfe?
19. *' Ccn. 43.
«5 COMMENT.IN CANTICACANTIS. — LIB. II. 126
vilati eranl aureis porulis, et aliis aique aliis vnsis A latioiiihus scu.lpunl, ritiro rorpus castiganl cl corri.i
cibi inferebanlur **.» <Et filius matri vasa infc-re- observant. Isti sunl etiam, porttc, quia suo exeniplo
bat, et illa infnnriebal *'.> Proplcr leriia : tSapicn- alios riiictuit ad regnum. Tale vas aurcum Ilueuia
tesvirgincs acceperunt oleum in vasis suis ciiin lani- gralife propinavil in populo.
pariibus et exicruiil obviaro sponso et sponsae**.» Tiia siinl lliieula graliae, seilicet lacryinosa pcc-
Sunl aulein vasa aurea quoe nuuquani habenl aro- iiilculia, liltcralisscienlia, ccelestissapieniia. Priiua
niala ; suni quachabent et non relineul ea; sunt quoe cst niundans, secunJa feeuiidans, lerlia inundans.
habcnl el ca scinpcr servanl illibafa. Priini sunl sa- Priroa eiiiin Iaval fetorem ; scciinria instruil in anio-
pienles fulgcn.tes scientia absque viiiule; secunrii rcin; terlia iiifuudit saporem. De priroa : <Lavabo
sapienlcs ftilgculcs seientia ciiin viriule, (juain laincn per singulas nocles lecium nicum , lacrymis nieis
amiitiint in iciilalione ; lcrlii sunt sapientcs cuin stratum nieuin rigabo *>.»De sccuuda ; < Ecce de-
scieutia eivirlule, (juam conservanl in soliriilalc. tiiuo in eos, ut fliimcn pacis 6',» quod est fraicrna
Dejuiiuis : tCaiix auretis Babylonis in maiui Do- cliariias. Dc lertia : 1 Ef ut lorrcns iniiiidans gloriae
iuini, rie viuo ejus biberunl omncs genles k".> Sc- geiiliuni 63,> qtioe cst sajior supcruus. De prinio :
cunda suiil vasa lempli Ilierusaleni, quae Nabuzar-. Flucnta gralioepropinavit iu populo, ut inyitetur aa
ilam piinceps cocorum iranstulil in Babylonc *6. •^ pauiitentiaro. Dcsecunrio :FIueiila gratiae propinavit
Uude Jercinias : <Quomorioohscuratum esl aurum, in dero, ul insirunntur ad flriem catholicam. De
inutatiis cs: color opliuius? >*' De terliis riicilur in tcriio :Flueiuagratioe propinavil in clausiro , ut sa-
Apocalypsi de senioribus : <IIabcbant singuli ci- piant <quaestirsum stiiil.non qufe super leirani**,»
tbaras nurcas el phialas plenas orioramenloriini **.> ct irico <accepil slulam gloriae 111coiisumniaiioue
Inrie dicilur : < Siniou liJium Oniac quasi vas auri viiiutis c*.>
soliriuiii, ornalum oiuui lapirie preiiosu, > flucnia Sed notanriuro qtioriprimo accipiinus jusliiiam vel
gratioepropinavil in populo, <el accepil stolain glo- slolam justitiac; secunrio, stolnin salutaiis laetiiifeel
riae in coi.stiinniaiioiie virlulis *\ > De sccuudis rii- sapicnfiae; teiiio slolaro glurifc : piiroaro iu incboa*
cilur: <Quoroodo obscuralum esl nuruin, uiulalus lionc vinulis; secundaiii in perfectione viiiuiis;
est color opiimus *°. > De hoc dicitur : <Tanqunm teiiiain inconsuniniaiioiic vinutis : cuin priraaenini
vas auri soliduni *>.>De terliis dicitur : <Dispersi accipimus jtislitiain; cuui sccunda qtiiefis loeliliaiii;
sunl lapidcs saiirttiarii in capite omnium platea- cuni tertia incorrupiibilis corpoiis gloriam. De pri-
rum ".> De isto : c Ornaius oiniii lapidc pretioso ". > ma : Paierille proecepilrcveiienli prodigo suo pro-
Exdcfeciu illius : <Qui vcscebantur voluptuose, in- ,-, ferri slolam piiinuni 66. De sccuudo diclum esl iu
terierunl in viis **.>. De islo : Fluenla gr.uioe pro* Apocalypsi : < Dattc suntcis singulae stolse albffi'7.»
pinavit in populo. De islo : <Qui tiulriebaiiliir in De terlio : Auiavit cum Dominus ct oruavil eiuii,
croceis amplexati su.ul sfercora **.> De isio : <Ac- <slola glorifc induit eum **.>De lerlio : < liuiuii nie
cepit stoiam gloriacin consumraaiionc viriutuni e6.> vcsliiiieulo salufis 69.> De prinia : < El inriumeulo
lllud itaque esl ornalum omni lapide preiioso. La- juslitiae circuindedil nie70.>
pides pretiosi sunt virtutes in babitu; lapiries pre- Pulchrw sunt genw tuw sicut turturis,collttm tuum
liosi sunt opera in aclu; Inpiries pretiosi sunt reli- sicut monil.a.
giosi in conventu. Primi sunl ornamentum spiri- [CARD.]III gcnis pulchriludo niiilteris clucet, si-
luuro , sccundi corporum, terlii congregatiouum. guiuiique uoialur. In tiuiurc enim designatur jiurii-
lnlerius itaque ornal jusluin viiiuluro connexio , cilia. Coinroeiidal eigo filius geiias maliis, non a
cxferius operuin distinciio ; a lalerereligiosi conso- uitore culis, sed a dccore verecundifc et puriiciiife
lalio. De primo ad Luciferum : <Oiniiis lapis prc- virginalis. Monili.aenim ornameiiia sunt colli, et col-
liosus operimentuni tuuni *7.>De sccuudo Paulus : luiu constringunl. Per collum aiitein egrediiur vox,
<Alii aeriificuntaurum, argcntum, Japirics prelio-. et ingreriilur cibus. Moiiilia ergo colli ejus fuerunt,
sos**.> De tertio: < Dispersi siinl lapirics sancluarii D vcrboruni modesiia, et ciboruin lemperantia : nequa
in capile oninium platearum *9.»De his quoque euiin lanquam garrula, niulia locutaesl, sed ut ha-
Isaias : <Slcrnain per orriiuem lapiries tuos, et fun- belur in Evangelio : < Omnia verba in corde suo iz-
dabo le in sappbiris, el ponaai jaspideni propiignn- cilc conservabat 7,,> ei lanquaro per abstiiientjarii
cula lua, et porias luas in lapiries sculptus 69.>Sap- exsiccata, sese paulo anle pellibus Salomouis com-
phirus csl cceleslis coloris, scilicet viiiuics quoesunt paravit. Dc ipsius quoque oriiainciitis subriil filius :
fuiidanieiiluni onine aedificiispiriiualis.Jaspis viien- Murenulas uuretis faciemus libi, vermicululasat-
lis coloris, suni ojiera bona qure 110:1 nurccscuiil dc- genio.
feciu, el sunt propugnacula. Ilis ciiim puguamus. [Tuo.] Murenulaesunl catenuloc quibus inonilia
Sculpti lapiries sunt religiosi, qui se assiduis flagel- , collo ligantur, quia sapientia et religio praedicalo-
*' Esiher. 1. *3 IV 4. ** Mailh. 25. *» Jer. 51. *6 Jer. 52. *7 Thren. 4. ** Apoc.
Reg.
5. *9 Eccli. 50. 60 Thren. 4. "> Eccli. 50: " Thicn. 4. »3 Apoc. 21. •* Thrcii. 4. »«Thicn. 4.
" Eccli. 50. »7 Eze.h. 28. «8 1 Cor. 5. »» Thrt.n. 4. «» l.sii. 5i. «> Psal. 0. " Isai. G».
•* Ibid. 6* Coloss. 5. 6S Eccli. 50. 6« Luc. 15. *'
" Luc.2. Apoc. 0. «" Eccli. 45. "hai. CI. 70lbiii.
127 TIIOMJG CISTERC. ET JOAN. ALGRINl 128
ribus a scripluris adjungiiur; quia pcr murenulasi A num quod argenlo, et sapientiaro divinam quaeaura
sacra Scriptura intelligilur. Hoebeno aureae et vcr- designatur instnicta, sapienter obediat; sigillum
miculataeargenlo dicunlur; quia cl snpicniia sancia piidicilia?, ne lurpis motus castitatem inficial. Sigil-
Scripiura futget, etsonora proeriicaiioiiecrudilurper ltim monilium iria facit. Interiora ct-Iat, ne si qua
nuinduin. Sicut cnim pcr aurum sapientia, sic per lurpis cogilalio conlra proposilum caslilnlis surgit,
argentirm praeriicaiio demonstratiir. Quia pltiraliter forns erumpat. Exlcriora ornat, ut verecunda et
riictum cst faciemus, credimus polius hanc esse so- modeslaegravitatis apparcat. Manus impudicas ab
daliuin vocem quam sponsi. Dixerat sponsa : Indica illicito tactu refrenat, ne per taclum carnis alienae
mihi qttem ditigit anima mea. Seri quia non polcst ignis luxuriae ferveat. Est eliam sjionsa ornata ve-
viJeri nisi mundis oculis cordium : <Ueati cnim stibus.
mundocorde.quoniam ipsi Deiimviricbunl79.»Mmiili Triplex est veslis sponsac. Prima csl canrior rcli-
autcm esse non possunt nisi per firicm, sicut scri- giosoe conversalionis; sccunda corporalis easiiia-
puiin cst: <FiJc mundans corda 73,el firicsex iui- lis; tcrtia innoccnliaccl chariiatis. Prinia vcsliiur
ditu 7*.>Ideo ponitur ornatus anrium prius. Ac si - in diebus lahoris; sccunda in diebus solemnitniis;
dicerenl: lAiuli, filia.cl virie7".> Aurii |>rius ul vi- lcrlia in susccptione regis. Prima veslilur proximo;
ricas postmodiim. Atidilui enim luo dabit gauriiiiro "*secunda angclo; lcrlia Deo. In prima cnim proximiis
ct laetiiiam 7* sponsus, cuni vidcbis cuin. Mnrenutas acriificatur; in secunria angclus ricmunditia laclalur;
aurcas offcrunt ei, vermiculalas argento, ui flricco- in tcrtia de innoccnlia ct cbarilatc Deus delecta-
gnoscal quid sil ci crericnilum dc auro, iri csl divi- tur. De primo : < Mulicr illa fortis veslem stragu-
nitnlissplendore el argcnlo, scilicet Cbristi hum.i- lniara fccil sibi 80,>qunsi triangiilatam, quia in tri-
nilale. Hascest illa species cleclri dcqua Ezechicl : bus cst religiosa conversatio; vel juxta alios slra-
<De mcdio ejus quasi species electri 7T,> lioc cst ric giil.il.im a siraiu, quia vcslis csl qua slratits operi-
meriio ignis. Electrum enim cx argcnto fit ct aiuo. lur, cl nihilominus co hoiuo vcsiitur. Umle in 1110-
Vel per aurum sapicntin , per auriini cloquenlia , dum pallii Iriaiigulus pitlatur, in conliiieiitia mcm-
qiiibiis praeriicetsubriilis suis, ut prfcccdai, rieinric broruin , in ohedicntia mandaiorum , in p.iticniia
seqiiatur optatn sponsi visio, sicut Jacoh in Lia el pcrseculionuui 6>. De primo dicitur : < Qui ohttirat
R.iehcl ostendit7S. llcni, solcnt nmatorcs spousis aures suas nc audiat snnguincni, el claudit ocufos
suis pretiosa ornamenla pracstarc, ui (•arumcrga sc suos ne viricat inalum ".> De seciitulo : iMc-liorest
aroorem ferventius acccnriant. Sic Chrisltis Eecle- oberiienlia qiiam viclimac.i Dc lcrlio : <In patienlia
siae. Eam nam.juc baplismatis lavacro nuinrial, cor- r| vcslra possitlcbitis aniroas vcslras "3.> Dc sccun-
poris sui et snpgiiinissncrnmciuo confirmnl, ct ro- da vesie : < Eariein mulicr sindoncm fecil, cl
boral. Nam Scriplurarum iiiyslcriis illtiiiiin.il, sci- 23 veiulidit ct cinguliim iradidit Chaiianoeo8*. >
liccl ul ililig.it sutim mundaioicin, defensorcm , il- Siiirionemsciliccl canriorcm castitntis, cinguluni
Iiiminatorem. Istaceniin murcnulae aurcoc stint di- Channnaco trariiriil, id esl rcfrenalionem conimo-
vina scripta, proptcr sapientioect argentum ctoqucn- tionis. Cliananaeiisc nim commotio dicitur, et cnro
ti.e. ipsoeeniin sunl ornamcnta aurium, sciliccl cn- Cluisti cctnvolutacst in sindone8*. De lerlia vesle:
tciiulac cx auro, sed argcnto suhiiliicr in inoduin < Purpura cl byssus indiiinenlum cjus 80. > Pur-
veriiiis (iguralo : qui dicitur lercdo vel lcrcbclla, co pura chnritatis, byssus innocentioe. Pri.ua Clirisfus
qnod dura ligna pcrforci. Itaqueislae nuircnnlfc auro vcslitus esl in transfiguraiioiic. Nam < facia suul
siipernaesnpienlifc fulgcnt, argenfo vitalis cloqncn- veslimenta cjus alba sicut nix 87. > Sccunria : Duo
tioesplenrient, et niodo pcr corrcplioncs, mndo per viii in nscensione 88. Tcrtia angelus in rcsurra-
consolalioncs, moriojier blandiinenla promissicnuro ciiouc 89.Nanifacics cral ruhea propter chaniatcm.
coelesliitm,cl modo per miiias infernnliuroppsnariini, Veslis alba propler vilam innocculem.in priroa cst
ilura corda emolliunt. Tribus specialiter ornamcntis orior Ihuris; in sccunria odor inaesiimabilis; in
qux-in hoc Canlico invcnimus, ornnri solent sponsac, 0 tcriia odor plenitudinis. De priroa : < OJor vesii-
scilicct annulis, <ul manus ejus lornatilcs, et nurcac nicnlorum luoriim sicii_t odor thuris 90; > de se-
irietiae hyacinthis 79.> Iloc dicitnr de sjionso. Sed cunria: < Ciijus odor iiioeslimabiliscrat niinis iii
annuios ad hoc crcdimus cum possiJcrc, ut cis vcslinicnlis ejus ; » dc lertia : Cunnjiie scnsissct
sjjousam ornaret. Murcnulas ut supra. Murenulas lsaac vcsiimeiiloriim fragrantiam, ait: < Ecce odor
aurcas faciemus libi. Et monilibus, ut collum ttntm filii nici sicut odor ngii plcni cui hencriixit Doiui-
skut monilia. In anuulis, cinguliim; io murcnulis, nus 91. i Eccc de ornalu vesliiiro sponsoe. Adbuc
signum; in monilibus, sigilluin. Cingultim lempe- ad majorein cjus pulchriludincm snjieraddilur alius
ranlioe, signum oberiientiae,sigilltim puriieiii.e. Cin- ornalus cx scqtienlibiis, quod sif ornata claritilc :
gulum lcmperaniioc, nc manus ad illicita opera dis- < Ornalii lloruin varietalo Ijnrie se(|iiitur:iEi sicut
soivaf.; signum obedientiae, ul per eloquium divi- dics verni circiiiudnbanl eain florcs rosaruin , »t

"Malth. 5. 73 Act. 15. 7*Rom. 10. 7*Psnl. 44. '• Psal. 50. " Ezerh. I. 78 Gcn. 2!).
"Cant. 5.. *° Prov. 51. 81Isai. 33. 8* Eccle. 4. 83Luc. 21. 8i Prov. 31. 8BLnc. 25 B6 Prov.
51. 87Malth. 17. "Act. I. *» Mailli. 28. °° Canl. 4. »> Ccn. 27.
129 COMMENf. IN CANTICACANTIC. — LIB. II. 130
lilium convatlium ". > Hic scienduui est quod sunl A ca:leslis ct in gloria. Islas tres nalivilales trcs sc-
dics hiberni, suul riics iuterni, sunl dies vcnii. quiiiitur qtiariragesimae.In prima lattiil; in secunila
Priini sunt tcinporales, secunrii spiriiuales, lcrtii laboravil; iii ler.lia exsullavit. Post primam ad
ccelestcs. De priinis: < Diem homiiiis non dcsidc- tciiijilum dctalus esl a parentc; posl secunriam
ravi, tu scis 93;> de scciindis : < Noctem verlerunt supra feinplum locatiis est ab hoste ; post leriiam
in dicm, el rursiim post lencbras spcro lucein °* ; > in ccsliun assuin|Uus a Palrc. Itnque primus qua*
ric iciiiis : < Et Ihroniis cjus sicut riics cceli9». > ln dragcnarius toius cst pnrilicaiioiiis , sceiinilus pro-
primis auiina rircumriatur calaroiiaic trihulalio- baliiitiis, lciiius CGiiteinplationis. In primo caro
iiiini; iu secuuriis, ardoribus riesirieiioruin; in leiiiis arquirit easiilritem, anima securitatem , spiritus
floribus rosaruin ct Iiliorum. De priinis Job : < Per- utiliuiicm et sitbtiliifiiem. Sic cniin caro fit mun-
cat dies in qua natus suni *«; > de sccundis: riior, aiima forliorj spiritus clarior. Hinc esl quod
< Dies dici eruclal verbum, ct nux nocti inriical in piiiificalione qiifc scjuilur piiinam quariragesi-
sciciuiam 9T; > ric lertiis : Et sicul dies vemi cir- hiaiii, Iria aniinalia ex prxccplo legis ofJcrebanliii-,
ciimriaiiteain flurcs rosarum el lilium coiivailiuuu Tuiiur quideni dcsignat carnis c.islitatein, qira
llaec aiiima sic illumiuala ascendit: Primo, per conjiigia non ilcral. Agnus dcsignat paticnliaiii ct
grailus virtulum ; secuurio, ari cor altum ; lcriio, jj m:ii siieiuriinem auimae, quia percussus non repu-
sd iiihcreum ilialainiiin. De piinio:< Ascensioncs iu gnal. Columba spiritus, scilicct liuniiliialem et
corde suu disposuit. Ihuut deviriuleiii virUileni98.> subiiliiaiem, qtiia allius volal. Priiuam jcjunavit
De sccundo : <AscenJat ad cor altiiro homo ct Elias fugiens Jczahel **,qui riicilur flnxiis vanus, id
cxaliahilur Deus ". > De tcriio : < Maria virgo cst carnis illccehra ; secundani Chrislus in de-
assumpla csl ari aclhcrcuni Ihalaiuiim >09.>In primo sciio >>,probaius inlcr tribulos et spinas; tcrliam
asccndit pccnosn, in scctinrio prcciosa, in tcrtio Moyscs in montc, suspicicus divini cloquii divilias >'.
gloriosa. ISec niirnm : ascenriil enitn ricsuper rivos lilco aulcin in hoc nuinero jejunia ista posila suut,
aquarum. Priroo ascenriil de valle lacryinarum; quia quadragcsinia tres babet clivisiones lanlutn.
scciiurio, dc fluenio gratiaruin; lerlio de torrente Priina iu ritios vicenarios; seciiuda in qlialuor
voluplaiuni. Iu prinio mumlala, in sccundo fecun- dcnarios; lerlia in ocio quinarios. In jiriina enim
dala, in lerlio sniiata. Dc primo: < Ascensioncs in qiiariragcsiina purificationis jejunamus qiiii>u;;e
cordc suo disposuit in vaile lacrymarum inunrian- scnsus cobibciiles, ul caro noslra rccipial oclavam
Lium>;> dc secundo : < Fluminis impclus lacliOcal rcsurrcctioiiis; in sccunda, scilicel proboiionis,
civitnlem Dei' ; » de teiiio: < lncbiiabuntur ab jejuiiamus quatuor viriules nobis coroparanles, ut
uherlaic domus tuae*. > ltcm liiplex cst ibalainus: r( rccipial auima rieiiarium, quero palcrfamilias dcriit
Est enim virgincus; esl spccialis cl spiritualis ; esl ifiborantibus operariis *'; in lcrlin sciliccl coiifcm-
et aetlicrcus. De primo : < Et ipsc lanquam sponsus plaiionis jejunamus, ut tanquam duos viccnarios,
proceriens dc thalamo suo *. >Dc sccunrio :<Adonta rccipianius slolain utramque glorificalionis. ln priir.a
thalamum luum, Sion, et suspice regem Cliri- crgo, sciliccl purilicalionis, purificclur caro ab
lluin *. > De lerlio :< Maria virgo assuinpta csl ad opere, aninia a eogitaiione, lingua a malo sermonc.
aihereunt thalamum «. > lu jirinio noslrain suinpsil Hfcc csl prima quariragesima puiificalioiiis. Sequi-
iufirniilalcm; in secundo sentii nostrae devotionis tur sccunria probalionis. Jejunamus euim ul pre»
suavitaiem; in terlio suaro osicudil majcslatein. beuiur, el probalionein suslincre possimus. Nutan-
In primo eiiini esl < in simililuriinem hominis fa- dum autcm quod triplex cst probatio, videlicct
citis, ct habilii invcntus itt lioino 7. > In sccuntlo jnima fil ductu rationis, secunda experientia, lenia
< requiescil lanquam passcr solilarius in teclo 8. > miraculis. Priina est pbilosophica, secunda activa,
ln leriio; < Rex reguin slclialo scdct solio *. i lciiia anagogica. Perprimam est homo discreiior; •
Sjiousa ilaquc sicoruaia nscemlitad sponsum siium. per secundam robusiior; pcr lcrtiam devotior.
lu virginis ulero fuit pr.iroa Chrisli ualivitas, sed Discrelior, quia ratione discernila falso veritatem;
qtiasi seciinria in baptismatc, quasi lcrlia iu rc- D 1 robustior, per lolerauiife assiduitatem; devotior,
surreclione. De quibus hic agitur. Quadrngcsimo propler mirabiliutn visam ei novitalem.
diea nativitaie sua, Dominus in templo esl proe- De prima ail Aposlolus: < Omnia probate, quod
scnlatus. A baptismate qu;.diagiiita jejnnans die- bouuin csl tenete, ab oroiii mala spe abstiticte
bus, a diabolo esl letitaius el supra pinnaculum vos *. » Hanc enim probationem volebat licri
templi posilus. A rcsurrectionc quadraginla a ductiTralioiiis. De secunda dicebat: * Probct au-
Palre in coelum assiimplus. Ecce Ircs quasi ijali- lem seipsum homo et sic de pane illo edal et de
viiaies: Prinia carnalis, sed sine culpa ; secunda calice bibat il.t Hoecenim volebat fieri per lribula-
sacraroculalis, scd in ipso sine eflicacia, quia pcc- lionum experieniiam. De terlia : < Tentaverunl nie
caiuin iioii habtiii quod delerct baptismus; lcrtia patres vesiri.probaveruntet viderunt opera mca >',
" Eccli. 50. » Jer. 17. •* Job 17. »• Psal. 88. •• Job 3. *7 Psal. 18. *» Psal. 85.. " Psal. 63.
»•*Oflic. Ecclcs. >Psal. 83. * Psal. 45. 3 Psal. 35. *Psal. 18. • Oflic.Eccles. 6 Ibiri. * Philipp. 2.
' Psal. 101. 9 Offic. Eccles. ,0 111 '* I Tliess. 5.
Rcg. 19. " Mailh. 4. >»Exori. 20. >3Mallh. 20. ' •
"lCor. 11. >6Psal. 04. .
131 THOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRIM 132
scilicet miiaCttla quoe feci cis in deserto, ut, cum A j Spiritus sanclus, faciemus tibi murenulas aureas.
siccavit mare, pluil roanna, > clc. Ad primam nos Nam ad bfcc ornainenla Virginis confert Paler
instrucb.il Paulus cum dicerel: .< Invisibilia Dei a Obedienlifc virtutem, Filius splendorcm sapienlia:,
crcatura mundi pcr ca quae facfa sunt iniellecta el Spirilus sanctus riilectionis fervorein, quae tria
conspiciunttir 1T.> Ari secundaTn sic: < In omnibus velut virguloe in calcnulis decenli aiiificio conne-
exhiheamus nosnclipsos sicul Dei ministros in Cluiitur. Charilas enini quoe fcrvet jungiliir obe-
multa palienlia >*. » Tertiuro accepit Pauliun cum dienliae, nc sit |iigra; obcriicntia quoe bumilis est,
iret Damnscum, quia vocem auriivit cl nemincm jungitur scientiae, ne sit iiiflala »3 > scientia autein
Vidil,quanrIo iclarilasDei circuinfulsilillum, et post quac diiigii, dilectioni jungitur ne sil erronen zela-
cxcaecains est ". >Pcr haec enim miiBCiiIaprobavit lio. Murcnulaeaittein istoevei-miciilaloevel dislinclae
Cbrislnro essc Dcum. Unde < jiroedicabat in Syna- sunt argcnto, Nam canrior carnalis inuii(lili:e, qucin
gnga aflirmans quoniam hic esl Clirislus Filius designat argentum, ad venustatem ct dccorein prae-
Dei !0. i Terliam quadragesiinnm jejunamiis, ut diciarum graiiai uni acccriil. Verum quia (ilius
simtis nd conlciiiplnnrium subliliorcs. Qiianlo enim matrem suiin paulo ante3* amicam suam voca-
ani|riius caro aitcniialui', lanto amplius spiiiius verit; aiiiica aulcm vera csl quoe cl anialur et
siibtilialur. Tria autcni supcritis conteroplaiiiur. B amat : osteudit contiroie quid Deus amavit in
Superiiae civilatis opulculiani; civium illius laeli- ea, et quantum ipsa dilexil diligcntem se. Dicit
tiara; regis sjus gloriara. Opulenlia, quia omnihus ergo :
bonis replcbitur; laelitia, quia Deus facie aJ faciem . Cum esset rex in accubilu tuo nardus mea dedit
inspicielur; gturia, quia oinnis crealura Deo stihji- odorem suum.
cjelur. Opiilenlia, quia <non esurient, ncqite silint [Tno.] Clirisliisaccubiium intravit, quando ccelos
ainplius jusli ", >ubi < iitcbriabunlur ab ubciiate nsceiulii. Ibi narriiis sponsac ricriit odorem siiuni,
doraus Dei ". > Utide: < Jusii cpulcnlur ct cx ul- qiianrio virlus Ecciesioe longc laleque siiavem fa-
lenl in conspcctu Dli »*. > Laeiitia cril civibus : mam sparsit bouilatis. Inrie enim Spirilum san-
TJnde: < In lerra sua duplicia possiriebuul, laeliiia cliiiii roisil iniplcutem ajioslolos gralia ", qua
senipifernu eril cis ". » Quia < Ifclabnnlur cor.im loqiiendo opeiando boiium odorcm famae darent,
le sicul qui lacianlur in inesse '*. > <Lfctatussuiii in scilicel huroilitatis Chrisii el charitatis, quia
his quae dicla suut roilii, in doinum Doniini ibi- nar iis est herba parva ct caliria. Ex iiiciepaiione
nuis *". > Regis erit gloria , quia < mirabilis erit sponsi sponsa genas parum sufliisa rubore respon-
Deus in sanctis suis gloriosus in inajesinlc sua *7. > . dcl sorialibus cjus, quid de co senserint in illa in-
Quia plena eiit omnis terra majesialc cjus. liaque crcpationc: et hfec per Iria sequentia capitula.
virie civiiaiis dccorem, ci\ium amorem , regis ho- ln priino, humililatem, scilicet, eum essel *ex,
norem. Decorcm ex clarilalc, amorcm cx chaii- in sccundo , chai italein, scilicet fasckulus ptyrrhw,
tate, bonorem ex majestate. Audi decoreui ex clari- in terlio, jucunriilaiem, scilicel botrus cypri. Nar-
late: <Luce splendida fulgebit *8.i Ipsa eiiini < non dusberba cst calida el parva, per quam designatur
eget sole el luna, quia Agnus ent lucerna ejus:9.> luroiiiitas, quae csi cx lcivenii aroore. Quod ideo
Audi charilalcm : < Cbarilas nunquaui cxciriil 30, dico, quia cst hiiuiililas qu:,m paril veritas ; et
aqua? euini niiiltic non polerunt cxstinguerc chari- non hnbcl calorein, et est huiniliias quam format
lateni, cl fluniina non obruent cam 3>.> Aurii regis chnriias cl inflaimiiat. El hoec quiriem in afleciu,
honorem: ln Apocalypsi legilur : < Viginli qualuor illa in co^nilionc consislil. Prima docet non alttiin
seniores rccideiuui in facics suas, arioinnles sc- sapcre 36, luaiine vcrjlalis reriarguluro ; secunria
deiitem in tbrono, el deposuerunt coronas suns, sponic liiuiiililius consciifire 37, muiiere chariiatis
•ante perics sedculis in throno *'. > Ecce lioiior. llic; arijiiliim. Priiittun cst necessitaiis, scciinriuin vo-
cst accubiliis regis in quo nardus sponsocdal odo- lunlatis. ll.ee spoiisachumilitas spargit bonuni odo-
rem. Dequo sequitur. J) reni siiiiiu lanqiiaui nardus. Ainore calens, ricvo-
Murenulas aureas faciemus libi vermiculatas ar- lione vigetis, opiuione redolens. ll.ee humiliias
gento. volunfaiia est; jierpelua est, fructilica est. Accu-
[CARD.]Mureliiiifcenim ornauienla sunl mnlic- bilus regis sinus est Palris, quia semper in Patre
ruro, qufcriam videlicet cntcnulae, virgulis aureis ctt Filius. Vcl accubitus dicitur rcjuics in gloria posl
nrgenieis coniexiae : ct idco dicuniur auro el ar- asccnsioncin. Regis accubitus, iraiiquillitas esl
gento vermiculatae vel dislinclae. In auro, quia prae; cordis, jier quain Verbutn Dei pio recumbil incordc,
cxteris mctallis traciabilius esl, designatur obe- et ihi nos ad ainoreii) et bumilitalein acceudit, qui
riientia. Propter preliiiiu significaiur pretiosior- 24 designaiitur in fervore el parvilate nardi. Unde
cunclis opibus sapienlin. Fervor quoque chaiiialis i dicit : Cum esset rex in accubilu suo, nardus mea
propter colorcm igneuiu , nolatur in auro. DicilL dedit odorem suum, id esl infudil hnniilitalem
ergo Cbrislus : < Nos , Paler scilicet, el Filius ett et cbarilatem. OJor aliquamlo cxit ex concrema-
" Rom. 1.' >8HCor. 6. >*Ac(. 9. !0 Ibiri. " 7. " Psal. 35. " Psal. 67. »*Isai. 61.
Apoc.
"Isai. 9. *6 Psal. 121. " Psal. 67. " Tob. 13. "Apoc. 21. "> I Cor. 13. *> Canl. 8. •* Apoc.
4. »• I Cor. 8. a* Cant. 1. a»Acl. 2. *61 Tiin. 6. 37Rom. 12.
153 COMMENT.1S CANTICACANTlC. — LIB. II. 134
tione, ati.|iiniido ex spiratione flabilis anrte, ali- jf^ dinem noslrae velusiatis. Esl anlcm dujilex velnslas
qtiando ex specierum contusione. Curo igilur aliqiiis hominis, scilicet cttlpaeet pceuae.Alleram assuropsit
Eiiccensus ex igne riivini amOris vacal eleemosynis, Christus, scilicet poenoe. Unde in sepulcro jncuit
et caeteris operibns roisericordiae cl charifalis, ipsis duabus noctihus, scilicct proptcr noslram duplain
videntibus spargit oriorem cx concremalione. Cnm veiusfatcm, ct una die propter suam siniplam.
vero aliquera virtulum gralia spirilualium copio- Veiustatem culpae dclevit praulerita pcccaia rcmit-
sum, vel doclriiifc splcndore, vel iiiiracnloium (endo, prtesehtia, ab eis lioniines averleudo ct re-
gloria laudabilem famam longe riilalare cognoveris; niiltenrio. Fulura non rcmitlendo, sed qua possunt
ex divinis floribus fragraniia aera replentem vitari graliam conferendo. Velustatem poenau
cognosce. Quod si aliquem morboriuii incom- delevit; seternam ut pceniteiites non sentiant, pe-
moriis faligari, seu persecntioniim molesiiis inquie- niltis exlerminaiirio ; purgaloriam, lerminum ei po-
lari, aut supplicionun coiitrilionibus riepriini nenrio; lemporalcm miseriam non peiiiius exlcrmi-
propter Deum, et in omnibus graiias agerc , et nando, sed tamcn debililando, cl ne limerent facien-
laeto auimo alque aiacri vullu omnia sustinere con- rio. Unde Peirus qui ari vocem aneilhc negavii", posl
spexeris, cx conlusiorte preliosaruni spccieruro, . iiiyriiiam passionis sponle se roorli oblulit. In lerlio
gloriosum oriorero usque ad ccelos ascendere mi- B ' acctibitu bolrus, id esl Chrisliis, eniisit vinum ju-
rarc. cunditalis, id est gratiam sui ainoris. Vinum natu-
Triplex est acciibilus sponsi : prirous est in vir- raliler inebriat, calef.tcit, lfelilical; similiter amor
ginis uiero, secumlus in sepulcro, leiiius in palris Cliiisti inebriavit posl resurreciioiiero apostolos ad
solio. De pri.uo dicitur: dssacliar asiuus fortis nuiiuli coiiteinptuni; acccnriil pcr Dei riesiderium:
acciibaus inlertcrminos,s.'> Issachar dicilur merces. loeiificavit in spe fuliiiorum boiiorum. De primo :
Dileclus eniin pro nobis sc dedii pretium. Accubuit < Nolite roirari si odit vos miinrius *8. » Hi dicunl:
iiite.r lermiuos, quia roedius fuil inler divinitatein < Mihi crucifixus cst mundus cl ego mmido **. > Dc
el liunvaniuicm. Divinilas itaque major exlrcmilas, secunrio .- iDomine, nomen ttuiin memoriale luum
hunianilas minor; Cliristns qui est ex his dtiobus, in dcsidcrio animae. Et anima mea dcsidcrabit te
iitedius termirois. Itaque facinmus syllogisronas, et in nocie, sed et spiritus nieus i:i pra-cordiis meis". »
praedicelur major de medio, mcdium de minori, et De lerlio : < Gauricns gauriebo in Dotnino, et ex-
sic per mcdium major de roinori.ut sic argnincn- sullabit aniina ntca in Dco mco, qilia induit me
lemiir : Cliristtis esl Deus, scri el honio est Christus, vcstiiiicuio saltuis, et indumcnlo lauitiac circum-
ergo bomo esl Dcus. De secunrio accttbitu dieitur : r( dedit me ,l. » lnduei me vesliniento salutis, quan-
< Requiesccns accubuisti ul leo afque leaena". > do ad simililtiriinem Doininicae resurreciionis
In priroo nsinus fuil ex humanilate, sed foiiis cx vestiet ine gloria incorrupiiuuis : induinciito justi-
diviniiate. In sectindo accuhuit ex humanilatc, scd tioecircumriabil me, quanrio glorificabil aiiimam
ut leo forlis surrcxit ex divinitate. De tertio : facicns eara inimunem a pcccalo ct passione: etsic
< Omnes pascenlur el accubabunt, et noii erit qui oinnes in terra sua dujilicia possiriebunt, id est
exterreat *°. > Pascenlur Dei visione, acciibabiint gloriain corporis el auiuiae. Anima quoquc tripliccm
itnmuncs a Iahoribus in xierna requie; nou erit liabel accubituin, in quo cuin 'sponso relicilur cpu-
qui exierrcal, quia securi eiunl in Dei proleciione. lis spiritualibus. Tria ilaque convivia in quibus
1» primo, nardus noslra deriit odorem humiliiaiis; reficilur : priinum, corporuin ; secunduin, aniina-
in secunrio, myrrha delevit piiueJineiii nostrae ruin ; tciiiuin, angelururo. In piiino coiiiediinus ad
vetusiaiis; in terlio, bolrus emisit vinum spirilua- comparandain uobis foiiiliidineni, i.i secuudo ad
lis jucunililatis el jiicundoe spiritualitatis. Odor consolandaro aniniac esurieui, in tertio ad volup-
humililaiis tres babet gradus. Est enim huniililas luosam satieiatem. Priino iitunliir servi, in secuudo
quam parit veritas, secunda quam exhibet sanc- coniedunt amici, in tertio inebriantur charissimi.
litas, tertia quam perficil ctiarilas; prima in corde, D ln figura horum Cbristum legimus tria couvivia
sccunda in operis exhibitione, tcrlia in passione. celebrantem. Priroum iinmineiitepassione, quanrio
. Prima, diuiiiiles spiritu salvabil *'. > De sccunda : pascha cum disciputis suis comeriit". Secundiim
<Quanlo major e», lanlo humilia le in omnibus**.) in ascensione, quando convescens ne ab Jeroso-
Dc terlia : <Affliclussum et huniilialus sum nimis , lymis disceriereiit prxccpii ", Teiiium suis iuili-
rugiebam a gemilu cordis mei *». > Primam oslen- lihus promisil : < Ego, ait, dispono vobis regnuin
dit Daviri, cum diceret : <Ego sum verniis et non ut crialis ct bibatis super inensain meam in regno
homo, opprobrium hominuin ct abjectio plebis **. > meo°*.>De priroo : iComcdamus et bibamus, cras
Secundam cum saltaret coram arca Domini *»; enim moriemur5*.» Dc sccundo : iComediie pinguia
tertiam cuni lapiriaret eura Seinei, et maledicerct et hibite niulsum ,3.> De lertio Angelus ad Tobiaro:
regi *6. lh secundo accubitu iiiyrrha delevit pulre- < Ego cibo immorlali cl polu qui videri non potesi,

*
"Gen. 49. » -thi.l. *° Soph. 3. »'Psal. 33. *»Eccli. 5. *» Psal. 57. " **Psal. 21. "*« Reg. 6.
*« III R.g. 2 *7 Maith.26. *8 I Joan. 3. *9 Galat. 6. «'Psat. 134. lsai. 61. Mailh. 26.
•3 Aci. 1. »* Luc. 22. "ICor. 15. M Prov. 9.
133 THOMjfc CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 135
utor". > ln priino dcbcnius servum sustincre \ aquarum deduxcrunt oculi roei71.»Islae siinl iiiiin-
cibo, disciplina ornare, operibus onerare. Unde dantes aquae, scilicet <Fluminis impelus laelificat
cibaria,el virga, et oiius asino, paniset riiscipliua, civilatem Dei7*. > Ecce primum convivium. ln se-
ei opus scrvo. In priino antequam coroeriat, jiislus cnndo aiitein convivio anlequam coineriam respiro
suspirat; in secundo, aiilcquam coroedal, respiral: immunda conscieniia. Non enim quiescit qui
in terlio, anteqiiani comcriat, aspiral. Suspiral, senlit. vermem pravae conscicntiae, a qua neiiio
liincus Dci.judicia : respiral in pura «conscientia: nocens absolvitiir. Semper eniro prtesumit soeva
aspirat ad snperna gauriia. lurbata conscicnlia. Bona conscientia hic habet
In priino ilaque oliscrvanrium quid, quanlum, tria : hahel cniin gloriam, non limet infaniiain,
quando coinedamus. Prinium, ne qiiacranlur deli- cxspeciat coroiiam. De primo Paulus : <Glmia
cix: secnndum < ne iranseaimis mcias indigeniite: noslra haeccst lestiinoiiiuin conscientioe nosirae73.>
leriium, ne pracleriiuit.imus tenipus abslincr.tiae. Dcsecunrio pocla :
Primo, ne ailniillatur orationis.graiia: secunrio ut Conscia mens fecii fumw mendacia ridet.
de reliqniis fial eleemosyna : lerlio, ul agalur preui- De teiiio:
lcnlia. ldeo anlcqiiam comeilanius, tria debenuis Prwmia digna feret mens quw sibi conscia recli est.
Iia!;cre suspiria. Priroo eniin suspiranius ut fugia- n In hoc convivio spirituali sunt qualuoi fercula :
nius infernum : secunrio, ut delealur pcccalum: Primuui csi iniioeei.tia ct siroplicilasin operatione,
terlio, ul rftvertamur aJ regnum. De his: <Bonaesl scciindiiin conscienlia imniuiiis a peccati corru-
oralio cum jejunio el elceir.osyna magis quam ptione, lciiium suavifas in devotione; quarlum
comporiarc Ihcsnuros auri. Ipsa csl quae liber.il a Abrahnin pnvit angelos sub ilice Mambre. Pro
niorte et purgnt peccauim et facit invcnirc vilam primo, riedil lac : uiide Apostolus : < Lac vobis
fctern.ini *». > Pro primo, suspirabat Job, dicens : potum dcdi, non cscam 7*.> Pro sccundo, pancs
< Dimillc me pnuliilum ut plaugaro dolorem meum azymos. IJcni: < Epulemur in azyniis sinccritaiis
anteqiiam vadam et non reverlar ad terram tcnc- ct verilatis 7*. > Pro tertio, butyrum. ldem : <Quae
brosam, el operlam moiiis caligine *9. > Pro se- stirsum sunt sapite 76. > Pro quaiio, coxit viluluiu
cundo, suspiral sic : < Peccavi. Quid faciam libi, o de armcnto, unde spons-a in Canticis : < Comeriite,
custos hominuin? Cur non tollis peccatum memn amici, et inebriamiui, cliarissimi77.» Propter duf-
et quare non aufers iuiqiiitalein meam ? > 6* Pro ccdinem cniin passionis Christus comedit < partcm
lciiio, suspirat sic : < Sicut cervus dcsidcral piscis assi ct favum mellis 78.> IIoc iriem ertilonel
umbrani, ct sicut mercenarius praestolatur fincm sylvcslrc Joaiinis79. > ln lcr.io convivio anlcquain
operis stii; sic cgo habtii menscs vacuos, et nocfcs C coiiicdaiil aspirant. Unde David : <Sitivit aniiua
taboriosas nuineravi inihi 6>. > SeJ curn suspiratur inea ad Deum fonlcm vivuni80.» Ubi sic : <In voce
in corde, lil rugitus oralionis in ore, in oculis inuu- exsultaiionis el confessionis sonus epulantis81.> Et
clanles aquoc, iJ csl lacryinfc. Tria ilaque suspiria sponsa in Caulicis : < Indica mihi quem diligil
liabcnl tres rugilus. Est enini rugilus c.oromiiinntis, anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie > l:i
csl et rugiliis plangcntis, est ct rugilus desiderantis. illo convivio tcrtio : <Paneii) angelorura maiidu-
Comminanlis iiiferninii, plangenlis incommodum, caviihomo8', > ubi oiiiiics ipascentur et accuba-
desiderantis regnum. De primo : <Lcorugiel, ctquis bunt, ct non erit qui exterreal83.> Tunc igauric-
IIOIItimebit ? > 61Et iDoiiiiniis ric Sion rugiel, et dc l)iii.t dc boiiis Doii.ini super frumcnto,- vino et
excelso dabit vocem siiam6J. » Dc secundo : ilr- oleo8*:> super frumento, quia glorilicatam vide-
rugiit aulcm Esau clamore maguo vel veheincnti6*.» bunt Cbrisli hiiinanilatein ; vino, quia experiincnio
Dc lerlio in hoc loco. Primtis habet aquas lecun- cognosccnt Dci Palris cbaritaiem ; oleo, quia gusta-
danlcs, secundus inundantes, teiiius mundantes. bunt sancli Spiritus suavitalem <eritque anima
Primfc eniin aquae, id cst Incrymoc, inlroriucunt ad eorumquasi horlus irriguus etultra non esurieul8*,)
pacem, secunJeelavanl lurpiludiuem, lerliac infiin- quia saliabimur cuin apparuit gloria tua, Domine86.
ilunl saporem. De primo : < Eccc declino in eos, " ln qua cum Palre et Spiritu sanclo vivis et regnas
ut flumen pacis °*. > Dc icrliis : < Et ul torrcns Dcus, per omnia saccula sacculoruin.Anien.
iiiundans glorifegenliiiin'6.! Dc secundis : <Lavabo Qui suiil in primo convivio tliscjinibunt in novis-
pcr singulas nocles leclum mcum, lacrymis meis simo loco; qui suul in secundo discumbunt in
stratum nieuin rigabo 67. > In figuia harum lacry- medio; qui sunl in tertio discumbunl in priino.
inarum lcrlio lacrymalus esl Jesus, scilicel :id Primi per liumiliiatera, secundi per verilatem,
sepulcrum Lazari 68. Iiem : < Viriens civitatein leiiii per dignilatem : per humililalem, quia se
flevil super illaro •'.> Tertio, imniinente passione, indignos ccclo repulani; per veritalem ,.quia con-
quando solus oravii- in monle 70, ibi lacrymalus siderantcs universa temporalia spernunt, el ad
csl. Ait Paschasius super Jcrcmiam : <Divisiones siiperna anhclaiit; propler dignitalem, quia cuin

,7Tob. 12. «8 Ibiri. »9Job. 10. 60Job 7. 61Ibid. " Amos 3. "Amosl. «*Gen. 27. ««Isai; -
66. •• Ibid. 67Psal. 6. 68 Joan. 11. 69 Luc. 19. 70 Matth. U. 7>Thren. 3. " Psal. 45.
" II Cor. 1. 7* I Cur. 3. 7» I Cor. 5. " Coloss. 5. "7 Canl. 5. 78 Ltsc. 24. '»MaUb. 3.]
89 Psal. 41. 81 lbid. 8I Psal. 77. 83
Sojilion. 3. 8* Jer. 31. »»lbid. 86 Psal. 16. \
*5' COMMENT.IN CANTICA CAMIC. — LIB. II. 15&
Clirisfo regnant. De primis : Peccavi super riu- i- A applicnit sihi meoruni amariiudines peccatoruro;
merum arenae maris : rie sccundis Paulus : iQiian an in secunda fuluram incorrupiionem mei corporis
posteriora sunt oblivisceus ari ea quae anteriora•a dicavil. Meinentole quod sponsa porlavitin uberum
sunt meipsum extemlens, perscquor ad bravium m medio, Maria in utcro, Siroeon i:i brachio, J,<scph
supernae vocalionis 87: > de lerliis : Gaudent in ii in liiimero. Inter ubera jiurlamus ipsum cogitanrio;
cotlis aniiuae sanctorum, qui Christi vcsfigia siintit in ulcro, sancla dcvotione nulriendo ; in brachio,
sccuti opera ejus iniiiando; in liumeris, libenler ejus pas-
Cum esset rex tn accnbilu suo, nardut mea dedilit siones susiinendo. Myrrha amara est. et j'ocunda
edorem suum. odore : qua corpora pernncla nesciunt piiireriine f,
[CARD.]Narduseniro cslherba humilis,el huinili- scificet propter amarituriinem ; sed gratum dedit
tatem dcsignat, estcrgo scnsus : Cum esset rex inri odoreni. Unrie Joaunes audil non solum liominem,
accubilu suo, ciim arihuc esscl Filius iu sinuti scri angclos exsulianles el dicenles : < Dignus est
Patris, iionriuro faclus visihilis ': nardus mea, id[1 Agnus qui occisusesl accipere virlutem, ei divini-
cst huinilitas mea , in ronspcelu cjus dedit odorem ii tatein, ct sapieiuiam, et foiiiiiidinem, et honorem,
suum: ct sic ei coiiiplac.uit. <Quia respexil Iiiimi- ct gloriam, ct bencdiclioiicm in stecula soeculoruiu.
I laicm ancillae suae, ecce enim ex, lioe bealaml g, Anten9*.! Accipil virluiem in nalivitaie, qun sine
roo diccnt omnes geiieralioiics.88.» Dc dilectione; peccato de Virgine iiatus; diviniialem in baptismo,
vcro ipsius ail filiuin. qtia voce palcrna Filius Dei ilileclus ccelilus esl dc-
Fasciculut myrrhw dileclus metit tnihi , in'err claratus *8 : Sapienliain in pracdicatione, forlilurii-
ubera mea commorabitur. nem in passione, hoiiorem in resurrecl:one, glo-
[THO."|Myrrha corpora serval a putredinc suai riain in ascensione, benediclionem in eleciorum ari
aniaiitudine. Hanc corporibus arihibemus ne: ccelestia collcctionc. £cce ad quantam vcnjt Cbri- .
puticscant, cum corpora exeroplo Cbrisli per sfus gloriam pcr myrrham el ignominiam pass'o- •
nioiiificationem carnis a pulrediue luxurioe re- nis, ul ejus exemplo animati," per passionem spere-
stringiiiius, ne, si ca reliiiquanius sine conrii- nius perveuirc ad ejus gloriosam resurreciionero.
nieiito, esca fiqnl vcrinibus perpeluis : qui fasci- Ejus tninen grnfia pracambula : < Non enim snnt
cnlns diciiur, qnia virtutes. in nubis colligaloe : contlignaepassioncs bujus lcmporis ad futuram glo-
25 paium gravedinis diligenlibus habenl. Inicr riam, quac revelabitur in nobis97.» Tria sunl gc-
libera commoralur, quin in dilectione Dci el pro- nera passionum. Sunt enim passiones proetcr.ii.
xttni Chisio habilatio paraiur; nntc rex, morio> lemporis; sunt p.issiones hujiis lemporis; sunt
riileetus ; anle in arciibilu regio , modo inter' C ( passiones nullius temporis. Piirooe sunl inflictaene-
sponsoeubera. Magn.i huniililatis virlus, cui se di- ccssitatis; secundfc liberae voluntalis; terlite es
vinitalisroajestas tam facileiiifiin.it. Myrrha amara, servitute perpeluae corruptiouis. De primis Aposio-
res dura et aspcra, Iribulationciii siguilical. Ea sibi lus : < Vanitali creattlra omnis subjecla est, nou
dilciii -causa iiiuniicre prospiciens, gralulabunriii volens98;i de secundis : < Nos priroiiias spiritus
il loqiiitur, confidens se omuia virililer subituram. liabentcs ipsi intra nos gemimus, ailoptioneni iilio-
Uco iion fascem, scd fasciculuin dicil, et pnrvtiiu riiiu Dci exspectanies lederoplionem carnis noslraa
riucil, quiriqiiiri |iro cjtis amore suslinuerit. Bcno 99;> rie tertiis : < Omnis creatura liberabitur a 6er-
fasciciilus, quia i parvulus nalus est nohis ",> hene vitulc corruptionis iu libcrlalcm gloiioe filioriiiu
fiiscicultis, qttia < non sunl condignae passiones Dei l0°. Piim.i! excluseruni praeterifam gloriam;
liujiis lcmporis ad fuluram gloriam, qu;c rcvelabi- sccunriae operanlur ad praescnlem, sed non suiit
tur in tiobis90.» Ilem, quod proesens esl inomen- coiidigiiae ad futurain ; tcriiic non pcrfinent ad
taneuin ac levc supra roorium in sublimitale aetcr- eam. Practerita gloria fuil in parariiso : pracsei.s in
nuin gloriae pondus operaiur in nobis *>.i «Eritali- cordc luunano; fulura erit in rcgno. Prima, cx
quandonobis ingens cuinulus glorife, qui niodo eel primi slaltis temperanlia; secitnria, i:i pura cou-
fascicultis-niynlife **; ct ne videalur dese prasu- scieniia; terlia, quando cessabit hujus iiiiseriaemo-
niere, sed de adjulorio Dei quod babel in corde, leslia. Priina transiii, quia primi parenies miila-
dicil : Jntrr ubera mea commorabitur. Unde secure verunl gloriam sii.iin in si.inililudineni vitutj coine-
flos
potesl diccrc": < Si aiiihiilavero in medio iiinbr.e dcnlis feiiuiii *, ct oiunis gloria ejus quasi
mortis non timcbo mala, quoniani tu mecumes**'.> feni». De secunda quae csl in corde dicitiir ; <Glor a
noslrae*.i
Myrrbaro illam amaram meriio dixcrim, coniumc- postra htcccst, lesiiinonium conscientiae
tua *.»
lias, spula, cola|)hos, clavos, cruccni, et c&ierns Detertio : < Satiabor, cum apparucrit gloria
amariliidines, quas pro nobis siisiinuii. Non prac- Ui aulein perfectiini liabeal lesiimouinm : Priiiio
lermitlam niyniiam qua in crucc est potalus »', habeat decoieni, sccundo fervorcin, lc.nio splendi-
ncc illam qua in sepulrro csl unciiis 9*. In juiina rem. Decorem puiitatis, fervorcro chariiaiis.spl. u-

"LIIC. I. »9Isai. 9. «• Roin. 8. »'II Cor. 4. 9« Canl. 1. •*M».c 15.


»rhilipp.3. 10°IbiJ. ' 'P^-2^
»*J!(an. 19. 9»Apoc.5. »6Maiih. 3. «'Ron. 8. 98 Ibiri. 99Ibid. P.al. 103. lsai 4d.
• H Cor. 1. *Psal. 10.
PATROL. CCVI. 5
13:1 THOM.E ClSTERC. ET JOAN. ALGRiNJ 140
«lorem vcrilalis. Puiilatcin, ul uon ha.bcal pcccn- A no!Js < de Jesn ..*'. > Tiiiium habc-l splenriorcin.
lum. Charilalem, qua diligat Deum, zeluin liabca' Uitric dieiuii': < Revel.ia farie speciilaniur gloriam;
ad proximum, dcsidcrium passionum; Veriiatcm ul transformcmurin camilem imaginem ".» Dicalur
qiin coguoscai bcniituriiticro angcloruro. De l.is ergo, his tribus grariibus fervoris habitis : t Gloria
iribus dicilur: < GJ.oria Lihani riala estci, riccor r.ostr.i liacc csl, testinioiiium conscientix' nostr;c",>
Carmeli el Saron',> Carroclus dieijiir tcienlia cir- (Ic primo : < Quis gloiialur munriuiii se habcre
citmcisioiiis, qiiaeperlinct ad priiiiiini; Saron $itc- cor ,8 ? > de secmit'0 : < Gloiiamur in spe gloriae
tessio, qiife jicriiiicl nd sectinrium ; Libanus deal- filioriiro Dei; > de tcrtio;< Non solum aiilein, scd ct
batio, qttae spcctat ad lcrlium, Circumcidi igilur gloriarour in Irihulaliouibiis *9.> In splenriore igilur
oportel in corrie ab illicita cogitationc; in orc, a isto viricmus quod non siinl conriigiifc passiones
siipcrftu.i locniione ; in corpore, a .-ma-loopere. De liujiis leiiiporis ari fttturaiii gloriain, quae revelabi-
primo : <Perversac eniin cogilaliones separanl a lur in nobis30.! Nunc quideni rcvtiala esl, quia
Deo *;» rie secuurio : < Absiinele vos a inuriiiur.i- (aiitttm ivirieiuus per spcciilum in aeiiigmnte^t.Niinc
lione qiice nihil proricsl, cl a deiractioue jiarc.ie eiiim lilii Dci siirous et nonriuiu ajiparuit quid eri-
lingutc '; > rie tcriio : < Onuie opus serv.lc r.on inits. Scimus aiilein ciiiu apparucril, qiioutani si-
facieiis «.> ludu Aposlolus : < Iliimaiumi dico pro- " roilcs ei erimus : quia viriebimuseuro siculi ('81".»
picr iiilirmUalein carnis iiostrac, sicul cxhibuisiis Quia imic < revcl bitur gloiia Doiniui, cl viricbit
mcnibra vestra servire iinniuuriitioeel iniquilaii ad oninis caro snlularcDei nosiii *3.>^Eriifieabiteinin
iuiquitatem, ita cxhibitc mcmbra vesira servire Doiiiinns Sion,. t cl, videbilur in gloria sua'*; >
iiiuiiriiiifc in sanctificaiioncm'.> Ilein : <Gratias quanrio lollciur < iropius nc videal glorinm Dci **.»
Dco quod fuisiis aliquanrio scrvi pcccati, o! eriistis Tiiiic igilur.maiiifesiurocril quori inoii SIINIcondi-
auiem iti eam formatn doclriiifc in quam Irndiii gna? passiones hujifs lcu poris nri fiiluram gloiiain
eslis'*. > Ecce dccor Carmcli, cc;c siinila quac qua'. rcvelatiitur in nobis ",> lunc pifcstamc Do-
Deo offcrlur iu sncrificfo. Snron, iri cst tuccensio, iiiino i.ostro Jesu Cluislo, tui cst honor ct gloria in
csl iriplcx fervor. Primus, iu Dci riileciiom-; se- Sfccula sicculorum.
cundus, in carnis maceraiione'; tcrlius, in frairis Fasciculits mtjrrhw dileclus meus milti: inler ubera
c-orrepiionc. Eccc decoqiiiiur simila, hoc cst eniin mea commorabilur.
Lriplcx sacrilicifiiii : Primuni ric dibnito, scilicet [CAEP.]ACsi riiiat : Dilectus qui mcus cst, roilij
amor Dei; scciinduin ric craticula, sciliccl atHiriio singtilariter ct sjiccialiler, ipse csl fascitiilus inyr-
carnis; lcrliiim rie saiiagine, scilicet corrcplio Q liiae, id csl iiiiillaiuiii auinriluriiniim congrcgalio
fratiis. De primo : < Lamparies ejus lampades iguis colligalu. Et iste fasciculus commorsihiiur inter
aique flnmniarum; " > el: < Siroiliturionnimaiiuni tii tra roca, in coriie roeo couclusus, quia non pos-
ijuasi carboniun iguis ardcntium et quasi aspccltis siim ci iion co:i paii, uon posciim ei non comiiioi.i,
lainpadnruin '*.> Siipeifundifur oleuni devotionis. queni^ciiui, qiiem Inciavi, et iliiiin non amaro ne-
1'nile : < Impinguasti in olco capul ineiim '*. > I)e qiiiKjiiiiiiivaKo, (|iii pro nie lol aiiiariliiriiues.lulera-
Kcciindotilngreriiaturpiiiroilo inossibusmeis'*,) e:c. v.t. Qnia vcro riixeral quaiilum ainaricaia fuissetin
ICiJob : < Quis mifii IriLuat ul vcnial pctilio mea, pa.-sioue filii, du gauriio resuirec.lionis ejusdeni el
ti quod exspecio niiiii iribunl Dominiis >».» Qui coiisolaiionc doloris sui, in fiuclu jiassioois,
ctrpit ipse n e conleral, solval ifianuro sttani el suLdit: .
succiriat me >*.•» Hic quoi[i:c peifuiuiilur olcuiti Bo.rus Cyyri (lileclut meus m.hi in viueit En-
hilarilatis, < ul exliilarel faciem in o!eo 17.»Il;!a- gaddi.
reiii enim dalorem diligii Dcus >8. De teriioMaiba- [Tuo ] In Cypio majores vinea; quanfaiibi sunl.
lias : < Ul qitiri nniiis siiro vidcre innin genti.s Cyprus cst uniiersalis Ecclesia, quoe inultas vineas
uictc *•? > El Elias in peira slans : < Zelnns zelo niiuil d«m etclcsiis pi.rtieulaiiluis qcod la-tilicet
I ro Domino, quia dercliquerunl filii Isr.iel pacfum D cor liominis *' giguit viuiim cbariiaiis. Engaddi
ijus M.» Hic superfunditur olcum consolalionis dicilur fons licedi. Hoediis prp pcccaiis quonri.ini
jiiod infundil Samaritaniis vuli.er.ilo a latrouihiis iitiinolabarur 38. FOBSlioedi csl Inpiismus Chiisi,
*>.Ecce Saron. Scquiliir Libaiius id est deatlmlio. quo riiim coi|)iis iiiergilur, |;er liriem Cbristi qui
lii primo habtiit decorero, ut dicerelur: < Tola. pro peecatis iuoituus est a pcccatis lavafur. Qui
pulchra es amica mea, lota pulchraes '*.» In se- fuit niyrrha iu iuoiie, bolrus est in resurreciioiic.
cundo fervorem, ut dicalur : < Concaluit cor incum < Qui enim moiiuus est piojiter pcccala noslia,
intra me, et in mcriilaiione men cxarriescci ignis **,> rcsurrexil |>rcpler jiislilicniionem iioslrnm ", ut
ct :< InflaiiinifUiiroest cor meum el rcncs mci com- peccatis iiiortui, justitiae vivanius »'. > Iiaquc lu-
inulati,stinl '*. > Noitne cor noslrtnn ardens crat in gemlo peccnla, bibisii n yniiae aiuariiudinero. Si
•Isai. 35. «Sap. I. 'Ihiil. • Num. 28. ' Roro. 6. >° Ihid. » Canl. ». " Ezech. >» Psal. 2?.
>»Ilabac. 5, >»Job6. " llnd. 17Psal. 105. >».1Cor. 9. >9IMachaii. 2. »°III 19, »>Lnc. 17.
Reg.
".Canl. 4. " Psal. 58. '* Psal. 72. " Luc. 24. »6 II Cor. 3. " II Cor. 1. "Prov.20. *» R.mi.
.'>. "Rom. 8. *> I Cor. 13. ," I Joan. 2. *' Isai. 48; Luc. 3. s* Psal. 101. ** l-ai. 26. ">Roui.
^. " Psal, 103. '* Lcvil. 16. 3» Rom. 4. »• I Pctr. 2.
Ul COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. II. Ui
au!e:n respirasti in spem vitae, bibisli vinum quod A adoratur. Fons gratiarum esl in coslis. Sed dum
la-ii/icntcor hoaiinis. Engaddi diciiur fons hxdi, vel pcr angclos nobis minislralur, quasi per canalcs
ocittitslentationis. Vineas haliet, scilicet populos cffunditur.
qui snnl in fonte hrcrii, id esl in bapiismate vcl Gloria ista est iriplex, quia triplex rcsurreclio.
larrymis pteuitenlitim, cl habent octiluin qui tenta- Prima est niiraculosa , secunria virtuosa, tertia
liont-svideiil venienlcs. His est riilcclus botrus cf- gloriosa. Prima csi de morte lemporali ad vitani
fiinricns viiuiin, iil est laiiliam sufe resurrectionis, temporalem ; secunda dc morte spiriitiali ad vitain
quam et ipsi stispiranl sibi nc abundauliori Irislilia spiriiualem'; tertia de morte teinpornli ad viiam
aiisorhcanlur *>.i Moralitcr, Cyprus tristis vcl : incorruptibilem. In priina Ecclesia coalescit; in
nmror dicilur. in qua estislc bolruslfctificans. Quo- secunda spiritus rcviviscil; iu lerlia liumana na-
niatn in sfuriio compunctionis, invenimr gauriiuin lura relloiesciu De priina : < Acceperunt muliercs
coiisolaiionis. Uurie : < Dcati qui Iitgen.t, quoniani dc rcsurreciione nioiinos stios »'.> llem : < Surdi
ipsi cousolabuntur **.»Hic orrio ctinm hislorialitcr auriiunt, niorltii lesiirguut, pauperes cvangeljzan-
iuvciiiuir. Piiino cnim Maria Magilalcne capul Do- tur "*.> Deseciiiiria <: Nuntiaveriinl Jacob : Joseph
niini et peries rccnnibentis pretioso nardi perfudit R filiiis liiiis vivit. Quo auriitorcvixit spiritus ejus*7;»
oriore *'. Deinrie discipuii crucifixum myrrhaun- el: < Filius ineiis nioiiuus crai, et revixitf perie-
xeriinl **.Deinrie holrus cypri facliis est, quanrio rai, et invenliis csl »«.> Dc tertia : < Christus re-
ir-uidio resurrcciionis cxhilaravit. Atidi gati- surrcxit priroiiifc ('ormientium "»,> el: < Refloruit
ritum : caro mea 60,>el : < Jusfiis ufpalmn florebif •>; >
< Surrexit Dominus, et occurrens niulierihiis cl : < Juslus gcrminabil sicut lilium, el florcbit
:iit: Avetc. Tunc accesserunt, el lenuerunt pedes in trtcrnum apud Dominum 6a.> Prima facla est in
cjiis*'. >Trinnobis jiosilasunt riivinfc pictalis suavi- Lnzaro ; sccuuda in filio prodigo; feriin in Clir sto.
talcm redolenlia, scilicet queri surrexit, quod mu- A Christo, quia Ircs n.orluos suscilavit '*. Curo
lieriluis occurrit, quori salulavil. tn primo proposuit Cbrislo, tinde : < Si consurrcxisiis ciim Chtisto,
nohrs glorinin; in secuurio rieriit confirienliam; in qutc sursum snnt qufcrile '*.> In Chrisio, quia
teiiio coniiilit lauitiain. Gloriam, ad quam suspirc- < Sicut in Ariain omnes moriuntur, iia et in
n;us ; coiilirienliaiii, per qtiam aspircmus; Ixtitiam, Cbristo omncs vivificabunliir «*. > Prima glo-
sub qua respircmus. Susjiircnius per ricsideria, riosa. Unde Dominus ad Maribam : 26 « Nonne
aspireuius cx pura conscicntia, rcspiremus a mcc- dixi libi : Si crcdirieris, videh's gloriam Dei «'. >
roris angiisti.i. Suspirabnl sponsa, ciiro in Canticis C Secunda gloriosior, quia < Omni< gloria ejus
dicerel : < Niinliale riilecto, quia amore langueo fili.c rcgis ab inius "; > teriia gloriosssmi :
"; > aspiiab.it ciim dicerel : < Suigaro et circum- < Seininaliir corpus ignobile, surget in gloria '*;
ibo civitaicni, per vicos cf plalcas, qufcram quem quando rcvclata facie spcciilabinuir gloriain Dei •*.>
ri*<igit aiiima nica *';» respirabal cum diceret:. Hac surrexii Domiiius, ot ostenriil gloiiam suiini,
< Lfcva ejus suh cnpitc meo, et dcxlcra illius am- ut ari eam suspiremus. Hiee resurreclio iniperfe-
j)!exn!>:lurroe '*.» 0 quam vebeinenti amplexu ain- clum nostrum ariduxil ari perfectum, cjecium no-
pl-xafus csl inc in crucc : in qua fluxit aqua de la- slrtim rcriuxil ad parariisum, ari vilain recluxil no-
lere, uianavit sanguis de corrie, aninia recessit a sirum inoiiiium. Primutn sic docuit ipsc resurgens :
corporc. Divcs isie insliior ir.erces suas in arivcnlti < Si vis perfeclits essc, venrie oronia quse habes, ct
sno iroplicitns aiiulii. llnrie : < Ecce venio cito ; et da paiiDeriLus'°, > de sccutiritr riicitur ". ;
mciccs inea uiectim esl*9.» Quia <oronc riatiim opli- l'.st%elevalusnubibns,
El spemfecil credenlibus
iimni, et omnc riontim peifecluin dcsnrsiim esl Aperiensparadisum, •
descendeos a Palre luminiiiii *°.> In passioue sac- Qitem proloplaslus clauserat.
rus concisus fuil. Unde : < Cnncidisti saccmn r. Dcterlio: < Sicul in Ailain omncs inoriuulur, itn in
lr.euin et circumriedisii me laelui.i ">.>In quo yidi- Christo omnes vivificabiiiilur ", > quia pcccator
mus cum leprosum, ct percussum a Deo ei liutui- liomo inortiius eral, ct revixil, pcrierai culpa Arifc,
liatum ".ln rcsurrcctione purpuramcxplojit. Revc- invcntus esl Chrisio a morluis n stirgenie ".
lataenim lacic speciilaiiiur gloriain Doniini, ctc." > Secunrio occurrit nuiiieribiis '*, ul daret conll-
Vel sic : iCouife capilis cjus sicut ptirpura regis denliam, quain aspirentus. Occurril Doininiis in-
jimcta c.inalibiis ".> Hxc purpura esl caro Clirisii firmis, occurril dcsolalis, occurril sanclis. lnfir-
gloiificala, cnpul spousfc, Christus; capilli ejus, mis, ut coufirniet palieutia , ricsolatis, ul reforiiiii
imitatores cjus, qui smil quasi rcgis purpura, quia in laiilia , sanclis, ul snliet eoriun desideriuin glo-
cis dcbciur resiiricclionis gtoria. Purptira liaecjun- rilit-.il.TCcnriiis prfcseiuia. Juxia' primum Pclrus
cta esl canalibiis, quia jatn in ccelis ab angelis viriil sibi Chrisluin occnrrcre, juxta scctindum oc-

»>H Cor. 2. l* Mallh. 5. ** Matlh. 26. »* Joan. 19. " M lih. 28. *«»* Cnnt. 5 *' Cnnl. 3.
*" Canl. 2 *»Aiioc. 22 »° Jac. 1. »> Psal. 29. •* Isai :"3. »3 II Cnr. 13. Bant. 7. «" lleb. II.
" Miiilli.II. »7 Cn. 43. ^* 8 Luc. 15. *9 I Cor. 15. 6' Psal. 27, •> Psal. 91. " Ollic. ecclcs.
•3Ltif. 7 ei 8:J(iaii. II. •»Co!os«. 3. »* I Cor. 13. 66 Joan. II. 67 Psal. 44. " 1 C<r. 15,
"11 Cor. 3. "iia.iii. 19. 7> Oflie, cct-Ies. '* 1 Cor. 43. " Luc. 13. 7* Matih. i>8.
U3 TIIOMiE CISTERC. ET JOAN. ALCRrNi Ul
curril mulieribus, juxla leiiium occurril angclis iu » sic : < Exiie de Bahylonc, cl fugile a Clialdaeis*', •
ascensione. t A summo enim ccelo cgressio ejus, et desceunrio. <Acceriiteari eum, et illiiroinabimini'*,)
occursus ejus usque ari suromum ejus '*. » In figiira de tertio : < Ego dixi in excessii mentis inefe : Pro
primi venit Isaae in occursum Rcbccctr, et ipsa jcclus sum a facie oculorum luoriim **.i Nolandum
-riescendit de camelo .'*. Rebecca patieniia dicilur. auiem qnod qnidani lenenl pedcs ejus, quidam
1n flgura secundi occurril palCr prodigo filio ". In pectus, quidani c.iput. Pedes tenenl qui alTectum
figura lertii occurrit Melchisedecli curo pane ct babent erga ejus liumanilatem, peclus qui diviui-
vino Abraham revertenli de prfclio. 78.Ecce dabit tatis cl Iiumauilalis atiiniraiilur unioncm, capulqui
fiduciaiii ut •jspireiuiis. conicinplantur ni.ijest.ilein. Primi praesuinunt rie
Tertio subjunxit, <Avete ", » ul laiitia rcspiie- misericordia et veritale, secunrii ferv.nl cliarilalc,
ii.iis. Tres invenimus salutaliones Dci |denas dcvo- lertii splendcnl claritate. Primi ilaque tenuerunl
lione. Primain atliilil Raphael ad Tobiain 80, se- peries ejns, et riicunt : < Chiis.'tis passus cst pro
tuiidain Gabricl ad Mariam 8,,lerliam horiie Dumi- nobis, vobis niinquens cxeiiijiliiro, ut se'|ii.iiiiini
niis ad mulierculam. Priuiani uiisil et distulit, vesligia ejus *6. > Se.iindi admiranles dicunl :
secundam mandavil cl allulft, tertia oblulit et al- < Verburo caro facluni est el habilavil in nobis "; >
lulil. Ae prima : < Qui mandas salutes Jacob **,> de B tertii dicunt : < Revelata facic, speenlamnr gloriam
secunda : < Exsullavit spiritus meus in Deosalutari Dei '•. > Pedes tenuil Maria Magrlalena, quando
meo *', > de teiiia_: > Salus nostra in manu lua lacrymis perfuriil •*; pectus Joanucs evangelisia,
esl **. > In prima fuil affeelus tardior, in secunda quando supra pectus Doniini in coena recubuil '••;
discretior , in lcrlia ferveniior. lu priina cniin cuin caput illa mulier qiifc narrium sujira caput ipsius
ail angelus : < Gaudium libi sit semper, ail To- recumbentis efTuriii'. > Qui lcncnt peclus ciiin Jo-
bi:is : Quodgaudium mihi cril8I, > elc. In secu::ria scph, nohilirieciiriouc', sepelimit eum in corJe: Sic
ait Maria : < Quomodo fiel islud, qiioniam virum cniiu cuni Joseph aroifialihus conriimit, in simlora
11011 cognosco 80. > 111lertiti : <Accesseriint el le- munria involvunt, lapiriem claiiduut '. » Aromnii-
nucrunl peries cjus "'. > Hle qui salutal in ainore bus desiderii cl amoris, sinrione purilaiis, lapirie
teneuir aviriius, in memoria valiriius, in spe salu- foiiiludinis. Per lapidein vcro, niitic dtiriiia,.niiuc
iirius. fortiliirio desigiiatur. Itnque propter fortitndiiicro
Unde juxta triii verba salulalionis, legiinus in amoris, in lapirie csl claudendus. Scd ne ad ero-
Scripturis tria verba defecliva, quia iit hac via gandum boniim quod in uobis ialet ritiri simiis, ab
*
iuilla salus perfecta, scilicel avefe, valelc, salvele. , angelo mngiii consilii lapis est revolvcndus, id cst
Juxla primum dicilur avcte, quasi avidc teiicle. durilia rcmoveiiria.
Isiud ave qtiater legimus scriptuin. Priinuro fuit Triplex csl hfec duritia : prima obstinaii pecca-
coinnioniloiiiiiii, secundum deceploriuni, leitiinn loris, secunda avari sapientis, tertia severte forii-
illusorium, quarliiin consolalorinm. Primum allu- ludinis. Prima est lapissub quo putrescebal Laza-
lil ad Mariaro angelus S8, scciinduin Christo disti- rus *, seciinda, sub quo legebatur |iuleus *, tertia,
pulns ", lerliiim crucifixo paganus 90, quartum lapis in quo sepultus eral Dominus '. Primum re-
Chrislus mulieribus 91. Piimuni secuius est fnictus volvit Jiidfeus, seciinriuiii J.icob cuui pasloribus,
virginefe fecundilalis, secunrimii incurrit ciinicu lcrtium magni cousilii angclus. Pe piiino eniin aii
Ifcsfc mnjeslntis, lertium peccalum iugratiludinis, poininus Juriseis : < Tollilelapiilem 8. > Juriieus con-
quartum concepit seciirilalcra lam Doininiereqiiam lilcns inlerpreiaiur, quia confessio aufert diiriiinin
iioslne resurreclionis. In primo novam laudamus ohstinationis. De seciinilo dicitur : < Dum irei Jacoh
graliaujj conlra secunilitni qttfcraiiius cautelatn, qui siipplanlntor riicitur, in Mesopoiainiam Syri.e,
conlra tertium qnferamus palienli.ini, in qtiarto lapiriem ab ore putei revolvit curo pastorihus * :
cciicipiinus lacliliam. Juxta secundoin, vnlcie, quasi iri esl Chrisius i|iii supplanlat peccata ciiro rioclo-
valide tenele, juxla tertium, salvete. id est salu- Q j ribtis Ecclcsix, ngit ut scieniiain quam in se abscou-
tcm vcstraro lenete. Ecce keiiiia, sub qua respira- diini, aliis erogenl. De tciiio dit-itur: < Angeltis Do-
inus. De lnc scilicel salutaiionc : < Tunc accesse- niiiii accedens revulvit lapidcm >°,> id est Clirislus
rtint, i ex fiducia scilicet saluiationis, < ut appre- sua visiiatione etlicit, ut qui fories sunl in amore,
henderent ciim *'. > Primo deberous receriere, se- rejecia severilaiis austcritate, ad proximos inci-
cundo accericre, tcrtio excedere. Rccedcre, pecca- pianl dulces esse.
liini fugiendo; accederc, Chrislnm iniilando; exCe- Botrus cypri dilectus meus mihi', in vineis En-
dere, sujierna gaudia conlemplando. In primo su- guddi.
mus experiitiorcs, iu secundo securiores, in leiiio [CARD.]Cyprus insitla bolros grandes et dulccs .
jocundtores. Ad prinnnii nos arimoiicbat prophtia generat. Cyjutis autem inlcrprciaturflorilio. Osien-
7» Psal. 18 '* Gen. 27. " Luc. 13. 7S Gen 14. " Mntlli. 28. 80Tob. 5. •> Lnc. 1. 8» Psal.
43. "LIIC. 1 «*Gcn. 47. 8BTob. S. «« Luc. »'Mniih. 28. "8 Luc. 1. "Matili. 26. 90 Mntili. 27.
"> Mallh. 28. •« Mallh. 20. 93 Isai. 48. 9* Psal. 33. 9*Psnl. 30. •• I Pelr. 2. 97Joan. 1 •• il
Cor. 3. "Lm 7. >»0Joan.21. >Marc. 14. * Marc. 15. ' Maiib. 27. flsai. 9 J ixt. LXX. * Joau.
11. 'Gcii.28 7Ma:th.27. «Joan. 11.. 9 Gcn. 28. >° Malih. 28.'
1*5 COM ENT. INCANTICA CANTIC. —. LIB. II. H6
dens aulcm malcr gaudium sutiin rie resurreclione A eam ari'exhibeiidara sancli suavitalcm accenderat,
lilii, dicil : Dileclus meus. est milii hotrus cypri, laudat passionem, qua caui ad p.uienduiii quoevirlu-
dulce scilicet floritionis gaiidiuin. Refloruil enini tiim esl nutrix, iiiforiuaveral, iiiagiiifie.il resurrec-
caroejus, et aniariturio mea vers.n est in dulcedi- lionis glorinm qiiaeam adspein bealte immorlalitaiis
nem, et dolor meus convcrsus cst in gaudium, cl crexerat, exaltat spiritus scilicel gratiam, qua t-am
rgo qiife in niorle ejus ciun ipso eroarcuerain, cuiii in virtuteni induxcral. Ecce spunsi piclas ejus ofli-
ipso florcnte rcfloresco; ipse quoqtie faclus est milii ciosissimam sedulilalem gralanler aspicil, clemeii-
hotrus cypri, id esl dulce cl maguiiih gaiidiinii iu ter suscipil; ct sic decorem ejus prfEdicando os-
vineis Engaddi, cuin videlicet fructti.n passionis ten.lil dicens :
ejus considerb, qui apparel in vineis Engaridi. Est Ecce tu pulchra es, amica meal Pulchra in opcri-
auiem Engaddi locus ubi siint aibores liahami, iiuas hus mundis, sobrie et jusie el pie vivenrio »' ,
appcllat vinens, qtiia vinearum inore coluniur. In- pulchra simplicilatc cor.lis, pro snla inl. ntioix
lcrpreiaturaiii-_'ra Eugaddi fons hoedi. Per nrborcs a-lernilatis, bonis aclibiis. iisislendo, pulcbra viia,
ergo balsami qu:c nascuniur ti cieseunt inEngnddi, pulchra doclrina, pulclira in legis observantia :jusic
fi lcles Cliristi signilicnnliir, qui in Engndrii, id est disjiensans temporalia, pulchra in evangelica perfec-
iu fonrie hcedi, id esl in fonlc baptisiualis, tibi la- B tione, propler Dcum relinquens oinnia, pnlchra in
valur liceduscl fu agims spiritualiter nasctuilur, et corpore, voluptates carnis viriliter stiperaudo,
•ia firie radicnli crescuni, et proficiunl, ul, sicut pulchra in aiiima,-cupi(Iilates roundi ab animo fun-
ariiores b.ils.iini,_ spirituali pinguedine fluanl. His ditus exslirpanrio : pulchra in carne, castitateui
igit r imer|)osiiis a matre, redit filitis ari prose- servanrio, pulchra in menle, erga Deum el proxi-
queiiilam pulcliriiuilinem . malris, dicens : iiiiini charitaiem inviolabilem observaudo, pulclira
F.cce lu ptilckra, aiuica mea; ecce tu putchra : in prosperitatc, non supcrbiendo; pulchra in adver-
anili tui columbarum. Sttate imperlurbJbilis permanendo ; pulchra in
{THO.1Bis dicit pulchfam-. Quippc cui dat dile- siibjcctionc obediendo, pulchra in prxlatione, suh-
c.ioiiero Dei el proximi, ei duplicem pulclirilu.li- jectis ducatum vitaj serroonibus el exemplis mini-
nem inserit, qua delectalur, quain laudat, cnjus slrando, pulchra in secrelo, pulchra in jjublico,
oculi dicuntur colunibaruin, quia dum in teinpo- pulchra in sileniio, pulchra in loquendo, pulchra
ralibus gemit, ad selerna' desiderio rapitur, in siin- in mansiietudine, putchra in supe.rborum persecu-
pticilate suos custodit sensus. Columba pro canlu lione. Niinc qualiter ista pulchriludo formetur iu
gcmil. Ha>cesl sancla anima, qufc cum videt in nobis, cxemplo videamus.
amore niuiidi reprobos garrientes, ipsa in cceiesti Qui facluius esi pulchram imaginem, primo rie
desidcrio atlendit, liinens ne amitlal quod diligit, nalurnli rudice lignum prfescindit, deinde ramis
diim differlnr. Vel oculi columb.Tesunl pradicalo- prseseclis in loco opporluno ad id facienduifi
res, qui simplicitatem quam praedicanl servanl, ct collocat; postnioriuni iinaginem forraat, dealbal; po-
visibilia contemnenles, ad feterna gemilibus muiiis stea pulclire colorum varielalc depingit. Cogitcmus
anhelant. Examore sponsse prfesumplio, «x amorc ilaque aliquando viliis inliserenlein, quasi arboreni
sjionsi indignatio; quod ila exitus probat. Est enim tcrrfc. Nain horoinem arbor designat, sicut in Evan-
consecuta prfesuinptionem correptio; correplionem gelio : <•Arbor boua fructus bonos facit 13.> Primo
eniundalio, emundationem remuneraiio. Jam ceriit ilaque separerous homiuem a mundanis, sicul ra-
fasius, ubi invalescit amoris affectus. Inde esl quod dicem a terra. Deinde ramus viiiorum in apto loco
euiuudalam dilectus vocal amicam, replicat pttl- poiiitur, cuin in rcligione localur. Cui forma impri-
cbram, eamdem mox vicissitudinem audiens ah ea. niilur, cuinad imaginem Dei informatur. Dealbatur
Hic dicil pulchram, quia duplex est decor aniinre, iniiocenlia : vaiictas coloruin est pulchritudo vir-
stilicet humilitas et iiinncenlia. Unric David : < As- lulum; cainpiis colorum, cor huinanum et purusn :
jierges me, Domine, hyssopo ct inuudabor, id cst D nani cor iiiipurii.il co0'itnlioiiu;n aliae dissipant,
liumiliiaiein, qiifc per lierbam parvam designalui'. alife iiiflamiiiani, ali;e disiendunl, alife.conlrahunt,
Et sequiiur: < Lavabis rae el super uiveni dealba- alifc inquinant, alifc perlurbant. Dissipanl ut ira-
bor ", » quia lotus a te innocens ero. Et quia in- ciinila:, inflaminanl ul superbse : distendunt ut
crepata abeoquod peticral, scilicet videre dilectum anibiliosfe; coiitrahuiil, ut iiini'dae; inquinant, ui
ad fasciculu.n myrrlife, videndo se humiliaverat, liixuriosfc; perturbant, ut vana:. De liisenim sic ail
meruil audire : Oculi iui columbarum, id esl sim- Isaias •* : < lbi cubabunt besiiae, et dracoues re-
plires, co quod jam non ambules in magnis neque quiesceiit ibi; ibi habitabuut strulliiones, et pilosi
in mirabilibus super me >'. > Vel quia Spirilus 's.altahiiutibi; ibi respondebunt sibi invicem ululfe,
sanctus in hac ave apparuii, [spirifalis inlelligiiur et sirenes in delubris voluplalis. >Beslife dissipont,
visio, ad quain modo pervehitur per suam liiiinili- dracunes iiiflainmant, .strulliiones dislendunl, pi-
tatem. Laudavcrat sponsa recubilum sponsi, quod losi turbant, ululic conlrahunl, sirenes inquinanu
• Psal. 50. " Psal. 130. , >»' Fil.12. " Mailh. 7. '* Cap. 13.
447 TilOMjE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 148
Oculi, inquit, tui columbarum. Ubi oenlus verc sit A plicitatein. El hoc rie cotiscienli.i. Ebur robustuin
simplex-, debet hnbere in inlentioiie charilatcm, in aniinal est, cujtis ossa candida, proccssu tcniporis
electione veritatcm. Unde DoiiiiiuiS: < Esloie pru- ruborem conlrahuni. Quia hene coiiversantes opor-
dentcs sicut serpenteSf et simplicessiculcolumhffi >".> tet esse robustos in exercitio viruitiim; eandidos,
Hanc ergo haheat puritatein III fallcre nolii, et cuti- liropter nilorem exampli ari jiioxiuuim; rubeos
lelam ut fallere neii possil. Itein, oculorum alius propter fervorem juslorum. Ilxc de cbnvcrsatipne.
est bonus, alius melior, alius maliis, alius pejnr. Sapphirus cceli habct colorcm propier conienipla-
Esl enim qtti bonum diligit, ct inalum nescius agil: tivos, qui coaleslia consideranl. Juriiih caslilatem
bic cst bonus non tamen siniplex, scd niuUiplex; el signat in cujus sjiecie caplus esl llolofernes, cujus
cslquibonuroagii.etprurieiiteriiilelligitihicestsiin- capul abscidil, ne corrumpcrel eani *8. Piilcliritu-
jitex ; el est qui bonuin iniclligil, ct malum aj»ilci riinem conscienlix ricsignat Abisag Suiiamiiis, qux
27 n0" diligil : hic esl nequaiii. Dc primo : formosa juvencula fovebat pedcs Daviri senis *', id
< Ephraim coiiiniba sedutta et nou babe ;s cor >8; > cst aflectus nostros. In specie Sarx, species cou-
rie secundo : < Estote priideiiles sicui serpeutcs el vers. lionis, quaro Pbarao rapicns propter speciera
simpliccs sicut columbfe "; > ric terlio dicitur quod siiam non potuit corruiupcre Deo protegente, ct
sinl < jirudenliores filii hujiis sfcctili filiis lucis in B reversa esl ad vir.um suuni ciim iniineiibiis 30.
generalionc sua >8; > dc quaiio : < Obscurntum cst Species Rachci 3>est species conlemplalionis. Priroa
insipicns cor eorum et trariiti sunt in reprobum spccics esl contra sjiiriliini fornicationis; secunda,
sensum >*. > Columba aliquanilo Spirim-.n sanclum conira spirilum infirifc securiiatis; tertia, conira
designat ui, < Virii sponsaiti nscci.deiiiem sicut co- spirituro pusillaniiniialis et riissoluiiunis; quaiia,
lumhnm de ramis arboruin *•; > aliquando fainila- contra spiritum cxcitatis: De prima Paulus : < Fu-
icm slultnriim, ui, < Ephraim columba seriticfa, et gite foiiiicalionein ; fornicalorcs et adulieros judj-
iion liabens cor *'; > atiquanrio siinplitilnicm san- caliil Deus3'; > rie secunria : Beaius homo qui sero-
liortim inienlionein. Unrie : < Qui sirot isli qtil ut pcr csl pavirius 3a, el qtii riurx meiilis. corruet in
liubcs volanl el quasi columbsead fenestras suas,a.> ii!filuin>>
Coluinba vescifur puro grano, genuiiun pro cantii 3*Res est sollkili plena limoris amor;
edit, in nqtiis volnium accipitris tx unibia percipil, dc tertio Paulus : < Corripiie inquietos, consolauiiiii
iu petra niriifical, sine full.j csl, gregaiiin volat, pusillanimes **.> Idem ; < Amlio quosriain inter vo»
omuia simpliciicr intuelur. lltec oronia spousaj inorJinale ainbulare, niliil operis faCienies, sed oin-
spiritualilcr congruiint. Puriiate cnini vilse, quasi uia curiose agentes 36; > de quarto Daviil: < Pcr-
puro grano delecialur, pia corriis eompunctionc, 1C secutus est iniiniens animam roeain, biimiliavit in
lfetatur; hi sacris Scripturis rifcroonum insiriias lerra viiiun iiieam, collocavit me in obscuris sicui
ooniprebenriit et cavet; in vulneribus passionis n:oiiuos sa-culi ". » Isti stuit quatuor angeli mali
Chrisli diike sibi mentis reclinalorium conslruil; quos viriilJoannes iu Apocalypsi. < \ i.li, ait, qualuor
sinc amaritudinc roalifix, conlra dcliiiqucntiuiii . angelos siantes super quatuor aiigulus lerra 1, ct
pcccata sievit, fratrum co:.corriiam dlligii, quae- lenebaiit rjuiitiior ven.os, ne- flarenl snper ter-
ctuique videt, sine cupidiiate ceinil, si;:e aiubi- latu ,7', > scilicel (juatuor fl.itus Spiriius sanctiqui
lionc considcral, Dicatur ergo : lias pulchrituriincs operaniur. Primiis veiilus a:sluin
Ecce tu pulchra es, amica mca, ecce lu yutchra. libidinis rcfrigeral; secundtis areain conscienlife a
Qiialttor sunt pulchritudincs sponsx : in cnstilale, |):il;is perversai-iuii cogitaiioiuiro eniunrial; lcrlius
in conseieniiae puriiale, in exicriori conversat ono, sua sutenitaie inorJinafuro, rigorcm hieiuis, id ast
in coiilemplaiione. In castil.iie riiciiur : < Ecie dissolulioucfii el pusillaniniiiaieiii Cliroiual; qiiartus
quam puiclira csl casla gencralio, cuin cbaii- mibein muiulanfe solliciiuriinis expcllit, ul libcrius
tate* 3; > de couscicniia : < Obliviscerc-populum in coiucinplaiioiic cceltiin ajipareal. Hos lcucnl
tuum ct donium jialris lui, qtiia coiicupivit rex de- .n qualiioi' isii spiiiiiis, ue sponstm pulchrara fa-
corcm luiun "; > rie conversatione : < Foiiiludo et cianl.
decor indumciiiiim ejus 83; > ric conicmplalione : Oculi lui coliirobarura. Stuu oculi uiilvi; sunl
< Venicnsde Libano,.quam puIcluMfacla es, amica- oculi colunibarum. De priuiis : < Oculi sliillo.ruiu
mea **. > I:em de liis qiiaiuor ditiuni csl: < Candi- in fines lerrte 3S; > tle secunriis : < Oculi sapicn-
diorcs nive, nilidiores lacte, rubicundiores ebore lis in capilc cjus »9. > Terra riiciintur terreni,
aniiquo, sapphiro pulcluiores ". > Candor nivis scilicct amaiites lcrrcna. Tres suul fines liiijus teri ;c,
dcsignal munditiam corjiorum; fiigus corriis refri- scilicet voltiplas, vanitas, roalignilas. Itt-m, tres
gerium , et hoc in casliialc; cnntlor lactis designnt* sunt oculi sltfltoruro, lascivus, elaius,. ncqrraui. De
iunocciiiiaiii, quod cihus cst parvutoruin, ct sim- lascivo riiciiur: < Impudicus oculus iinpiidicx men-

Matlh. 10. >s Osc. 7. ,7 Maiih. 10. >8Luc. 16. ,9 Rom. 1. .»» Oflic. ectlcs. » Ose. 7. «»
&W- 4' " Psal- iL " 1>,ov 31- " C»"l. i. " Threu, i. «8Judiih. 13. "111
l?a> Iteg. 1.
'"Gcri.C0A„
20. •> Gen. 29. **I Cor. 6. 3SProv. 28. '* Ovid. 8aI Thess. 5. 3f11 Tlicss. 3. 37 Psal.
112. 37'Apoc. 7. " Prov. 17. S9 Eccli. 2.
149 COMMENT. LNCAMICA CANTIC. — LIB.lt. 130
tis esl nnnliiis; > de elato : < f.eiieraiio cnjtis ex- A liceni cxtulit, qu'% eculis coluinbfe viriet regem iu
celsi suutoculi, et palpeurfe iu aliuro s.ibreclic**, > decore suo. Qupil dicit pulclirum. et aridit decoium,
de nequaui : < Si oculus luus iieijtiniu fneri', toium boc cst secunduni utraniquc nainrain. Pulcher ct
corpus liium tciiebrosum erit *>.> Lascivus in liiieni decorus dicilur dilectus, quia diligenli sc et in Iiu-
voluptatis, clatus in fiiiein vanilaiis, ncquaro in roanilatc ct in riiviniiale sine macula aspicilur re-
lincin inalignilaiis dirigitur. Laseiviiin liabuil AdaiiT, pichciisionis, qiifc riuni aniroa desirierio scquitur,
quanriii vidii ligiuiiu puliIirum visn, et ad vesceii- terrena obliviscilur et piiichrior ellicitur; pulchcr
dum suave, cl illuiiiinati sunt oetili nmborum *'; oinnia cre.ndo, decorus perdila lediiiiendo; pulelier
clatiim hnbuil Jonalhas, quando post peraclam. vi- in feqnalllate Palris Verbiiin Deus apud Deum, de-
tioriain comcriit modicuin mtllis, tl illaminaii sunl corus iii virginilaie matris Yorbtim curo lacitiro *';
oculi*jus *3; iieqtiain liabuit Balaam, quanrio dedit pulclier jusiis bcatam gloriam confcrcnilo; dccorus
cfmsiliiiro Balaac, quo filii Israel detipcrcnlur **.> pGenitciUibus inriiilgenliam tribuendo.. Esl eliain
Inde diciiur : < Vir. cujus obtiirntus csl pculus** : ptilclicr noii soltiin iu se, scd et in £cc)esia :
qui cadens apcrlos habel oculos; oculi sapientes in qu;u cst corpus suuni •*; quatn pulchraiii fecit in
capite ejus *• : i Tria sunt cnpita. Spiriius nnster, cic.tlione. Decoram in redempiionc ul sit sponso
Cliiistus, Deus. Inrie Apos'.olus : < Caput mulieris 15uKcnbilis,aitgelis (Jcsiderabilis, bonis onuiibus ve-
vir; caput viri Christus;-c.ipul Chiis;! Deus *7. > ucrabilis. Quataor sunl sponsi jiulchritudiues. Prima
Vir esl spirilus, roulier caro. Iie.n tres suul oculi in uioiiiili corporc : quia fuit < spcciosus forma prfc
culuinbx'. Primus c.rcuinspetiioiiis; secundus pise filiishoroinum^.iSecuudjiiilraiisfijfiiriiliOiie.Uiirie:
curiositalis; leriius coiileiuplaiioiiis. De primo con- < Facies ejus sictil sol, vestimenla ejus alba sicnl
queiiluv David : < Luni:.'iioculorum meoruiu, ipsum itix *». > Teriia in glorificata humanitatc. Unrie :
non esl ineetun *8; » de secuudo, Siincon : < Ptilas < Qiiis est iste, qui vcnil rieEdom linctis vestibus
oculi isli'videbtinl, per qtiero oculi cordis revela- rie Bosra. Isle lurroosus in stola sua grariicns ".'>
biinitir; de teriio : < Ad lc levavi oculos nicos, qui Quurla csl in riivinilate. Uudc : < Regetn in decore
habitas in ccclis *». » Primus' dirijdliir ia eapiit s::o videbiiiil oculi ejus *7. > In priina nostrjm ho-
quod est spiritus. Unrie : < llluroina oculos roeos, i.oravil iiifiruiiiaietn; iu secunda osiendil ftiturfc
ne unquam abdormiam in rooiie *°. > geeuiidus, iu bealiludinis qiitilifateni; in terlia fulurx incorrii-
capnl quod est Chiisius. Uude : < Posiijuam vidcro piionis veriiatcin; in quaria perditam in Ariam re-
loca clavoruii) cuiu Thoroa, dicam : < Dominus mcus formabil iroaginciii cl siroililudinein, quanrio i!la
el Deus meiis *>.> Teiiius in capul quod esl Deus. sjiecie partitipabuiilur roerojira, et jain in prfcscnli
Unde : < Indica inihi qtieni diligil auiina inea, ubi C.decorantur, non babililale corporum, scd cqmmen-
pascas, ubi cubes iti nieiidie *>"-.» Primus cst cir- daiionc virlulum. Ut autem de pluribus uiiuin tra-
cumspecliouis ad cxelusionem viioriiin el cusio- hamus in exeinpliim : Talis est ille amicus spopsj,^
diam virlutuin ; secundus pife cuiiositalis ad me- (Joaiiiieiri Baptistain loquor) qui dc tali pnlchriiii--
nioriam Chrisli beuelicionim; leiiius conlempla- dine cuinrociiriatus esl in Evangelip. sic : « Puer isle,
lionis ad cogniiionem ctplcstiuin. niagnus oit coraro Dornino; viuum Ql siceram non
Eccelupulckra es,amicamea, eccelu pulchra;ocu'i bibulclomnc iniinuiuluro noii iuanducabitj et multi
lui coluntbarum. in iialivilalcejus gaiidebiiiil' 18.» Ecceliic in tribus,
JCARD.]Quia odor ntir.i rie roare fiagravcral ad i:ivenilur. De ptjlcliriludtue,. coniinciidabiliS, Est
liiium. Narrius ciiiiu est licr',>a liuiuiis cl calida. enim cororoenriabilis apud Deuui, t.iolrtclus apud
Ecce niatrem comiiiendal ab uiroqucel tlicil: Ecce scipsum, gratiosus apud proxiiiiuiii. In primo praj-
tu pulchra es, amica-mea, propicr huroilitulis rieco- uiiiinenlia samiilalis, iu secun.io contineniia volu-
rcm ; ecce tu pulchra es proplcr calorcin riilectionis; plalis, i.n teiiio gaudium nativilalis. Per priiiiuin
et propierpult'Iiriluriiiieiiiesumica;eiproplersimpli- siurieiiiits DCo placere; per secunrium nos ctisto-
ciiaiem iuam es mea singiiliiri.lcr et ptoprie, Quau; dii-c; per teriiuin proximum allicere.
quiriem simplicitatem exjirimil, diccns ; OcuU tui D < Erit, inquit, magnus corara Domiiio. » Est
columbarum. Nam in columbis sigi alur simpjjcilas, roagiius cpram seipso; est magntis coram sfcculp;
ct iiiiioceniia. Oculi auiein sunt riuo, iiiiellecliis vi- cst magnus coraro religioso; esl magnus cocani Do-
tlelicet et aflcctus. lsti o.uli coluiubini suni inno- iiiiiio. Primus ex conscienlia alicujus gratifc; se-
centes et simplices, cum iuiellectus esl sine errore; cniidus cx potentia, diviliis, nobililate, dignitate;
cl iu veriiate Sctiplur.c uiltil inltiligil nisi vcrila- teriius ex bona conversaiiQoe; quarlus cx.charitaiis
lem, cum afTectus in Deum esl absque muudana pcrfectione. Primus deformalur cum diabolo; sc-
coiiciipisccnlia, et in opcrc Dei i:iliil coucupiscil cuiiilus conformalur buic steculo; lerlius refonuar
iuuiidaiiuui, niliil qufcrit nisi Deum. lur a Cbristo; qtTarltisinforraatur a Spirilu sanclo,
i Ecce lu pulcher es, dilecle mi, et decorus. Apud se fuit magnus diabolus-cum diceret: <Ascen-
'
[THO.] In excelso stal, et in sublime menlis ver- dam super alliluriinem nubium, et similis ero Allis-
••Prov. 30. *> Mallh. 6. »» Gen. 3. *3 I Reg. 14. ** Num. 24. **Ibid. *• Eccli. 2. *7 I Cor,
11. MPsal. 37. "Psal. 122. ,0 Psal. 12. *' Joan. 20. *>' Cant. 1. »'Joan. 1. •» Coloss 1, •
.»»Psal. 4i. " Mallh. 17. "> lsai. 63. *7 Isai. 63. «»Luc, |.
151 THOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 152
simo **.> Uude eiiam Siinon Magusputabat se esse A 80Incipit ipsorttm contrate stare parentum
Nobilitas, ctaramque facem prwferre pudejidtt.
atiqnera inagnum •*. De secuurio : < llfcc dicit rex
inagnus, rex Assyriorum •>. > Pro teiiio dieilur de Quia :,
*>Omne aniini vitium tanlo conspeclius in se
Job : t.Erat vir itle inagnus in oinni opure **. > De Crimen habel, quanlo qui pezcalmajor habelitr *
quarlo : < Ibal Isaac suecrcscens et proficiens donec Er:
inagnus velieinet.ter elTecluSest •*. > Primus ma- 8»Misernmesl aliorum incumbere famw.
gnus apud se fuit diaboltis : De quo Ezechiel6*. Mulo paier tibi sil Thersites, dummodotu sis
< Aquila prajgrandis roagnarum alarum.jlongo ineiii- /Eacidwsimilis, Vnlcaniaquearma capessas:
brorum duciu, liabens plumas et varietntcs multas, Quod te Thertitw similem producat Achilles.
venit ad Libaiium et tulil ii.criullain ceriri et trans- Itcm :
83Non beneconveniuntnecin una ude morantur
portavit eam iu teiiani Seitnaar [Cliaiiaan}. Dehis
(fieit Apostolus : < Qui se exisiiuial atiqtiid esse cuiii Majeslas el amor.
Et:
iiihil si , i|ise se seriutii". » liem : < Quid habes
•k Ndbilitas snb amore jacet.
(|iiod non aeeepisli? Si:uce|>ist',quid glnriaris quasi
iioii acceperls **?» Igllor : » Qiianlo inaguus es, hu- Il.ec a se aniovcbnt David, oicens 28 s'c :
iuilia le in oniniliiis 67. > Apuri se inagnus eral Pha- < Neque arobulavi in magtiis, neque in mirabi-
lisfeus tum riicebat: < Non su.n sicui eteieri hoiiii- libus super ine 8». > Et Joanues : < Elias es tu?
num, velul eiiani hic Publieaniis M. > Non eral Non siiin. aPropheia cs tu ? Non 8*. > Divitiis
Joannes niagnus ciini diteiet: < Qui posi iue veuil erat inngnus < dives ille qui inrinebntiir purpura ct
anle iue facius csi, cujus non SUIIIdignus solvere bysso ; et ejiulabalur quotidie splenriirie 87. > El
corrigiam caleeanienli sui 69. > Hic lalis se rieforniat ille, cui dixil Dominus : < Sluile, huc notte rcqui-
cum diabolo, qnia prinius ad imaginein el simililu- rent animaro luani a te; qute auiem pror-parasticujus
dinem Dei tactus: < comparatus esi jumentis insi- crunl 88? » Magni simt sapienlia qui < 'sapienles
pientibus et s-imilis laclus est illis'". > Esf atius suiit ut faciani inala, bene auieni facere nolunt 89. >
magnus eoram jiopulo. Priino poiestate qua super- < Non esl ista sapieniiii riesursum riescendens , sed
bil non atieiidens qtioiiiorio Nabuchoriouosorceciriit lcrrt-na , aniinalis , diabolica , 0. > Hi < cu.n co-
cum tliceret: <"Nonne hic est Dabylon quam con- gnovisseiil Deum, n>n situt Deum gloiificaveruiii,
stiuxi, gloiiun et dccoretn regui niei 7>. > Ecce po- aut gralias egerunt; sed evanuerunl in cogilaiio-
lenlia. Sed nulla potenlia lunga est. Vox enini ad ntlius suis, dicentes se es»e sapienies slulti faeti
eum racta est : c Tibi riicitur, NabuclioriouosorTex: Q suut 9>. > < Perdaiu, ait, sapieiitiani sapientium, et
IVegnumtransferiur a le 7>, i et mulaius esl in bo- prudciitiam priirienlium reprobabo *'. > < Slulla
vem. ltein, digniiaie prsclali magni suni, de quibus: iiuiiidi elegil Deus ut confunderet sapieules; inlii nia
* Egressa Jst iiiiqiii,as a sciiioribus qui debebanl qnoque elcgit ut confunrial foiiia 93. > lsti onincs
regerc popiiiuni ". > Ui siint Nariab cl Abiucl, qui dc sua mngnitudiiie non cgerunt gratiasDeo, sicut
oiTerentes iguein. alL-uum mormi siinl coram Do- seniUie^ rie Apocalypsi , qui cecidcruut iu faties
uiino 7*. De his in lcge : <Cuin tiegcriiis uiiiiiii rie suas, ul ador.iienl serienlein iu Ihrono, ct deposuc-
«ovissiiuis nostris, nou inultiplicabii etjuos, non re- iinit cornnas suas autc lliioiium **. Hi confor-
iliicet populum de jEgypio'*. > Ili laborant ut ma- mniilui' liuic sfcculo. Unde Apostolus: « Nolite con-
gni videjuliir a populo. El cur non oninia tuni sit: formnri Iiuic suuulo 95. > Teiiiis, quia Christo
'• Qrales ex humili sitmma i;d fas reformaiilur ditilur, sed < reloniiamini in nuvilate
igia rerum
ExUllit quolies volitii forluiia jocari. scnsus veslri **. > lli niagni siinl coram religioso,
inier oniiies orientales 97. >
fcitiiiihns dicinr : * Potentes polenter lormenla sicul < Job lnagnus erat
Orientales eniui suut qui incipiunl cognoscere
paiieiuur. nis autem qui prfcsutil durissimum judi- Deuin. Iiiter hos esl Job magnus, duin conversaiio-
tiini ficl",> id esl prfclaiis. Qui niagni siiiit nobi-
ucin ejus ariroirantes, eum scquunlur. Unde c qiii
litate dicuul: < Scnien Abralix siimus, et neniini
;.d jiisiiiiiiin cruditiiit multos, fulgebiinl quasi slellae
seivivimus unquani7S. > Audi philusopliuni :
iu perpetuas fciernitaies 98. > Unrie : < Cum ambu-
n Quid genus, et proavos
strepilis,9 larenl animalia ambulabatil pariter el rotfc » juxla
Si primordia veslra, ea ": >lsli et sibi et proxiniu providcnt. Unricpoela:
AucloremqueDeum spectes, Et movet ipse suas el nuti respku alas.
Nullus degenerexstat,
Ni vitiis pejora fovens Habcnl enim riuas perinas, quibus elevanlur, duas
P.roprium deserat ottum. qiiibus subdili prolegiiutur. Unrie : < Dux pennae
'
Si mattis es singuloiuni jungebaiitiir >°°, > id esl sjies el amor,
89 Isai. 14. MAct. 8. " Isai 36. •* Job 1. 6a Cen. 26. «* Cap. 17. 6» Gnl. 6. *• I Cor 4. "
Eccli.3. *8 Luc. 18. *9Marc. 1. 7» Psal. 48. 7> Dnn. 4. 7' lbid. »*Dan. 13. »•7* Nuni. 3. 7*Deut.
17. 7»Juven. Pal. 3. 77Sap. 6. 7*Joan. 8. 79 Boel. De8T consolat. philosoph. Juvcii. Sal. 8. "
lbid. •• Ibid. *3Oviri. 8*lbid. 8»Psal. 13ri. 86Joan. 1. Lnc. 16. "8 Luc. 12. 89 Jerem. 4. 90
Jnc. 3. •> Rom. 1. 9!1 Cor I. 93lbiri. .»>Apoc. 5. 9* Roro. 12.- 96lbid. " Job I. 88Dan. 12.
*' Eiech. 1. ••' lbid.
153 COMMENT.LNCANTICA CANTIC—LIB.JI. 154
< el dufe tegcbaiit coru-.n cor|>ora >, > scilicct liinorr A scanrializciur in alierum propler ciborum differe.i-
et poenilentin , qufc |)ra:riicat doctor cor|>ori suo,, tiuiii. De duohus priinis Apostolus : < Scio esurire
scilicet subriilis, qiioruui ipse esl captit. Talis erall ct saliari, el abuuriare et pt-uuriain pali >*.>Dc ler-
iuagnus Joanncs Baptisia pife.liealioiie et couver- lio:<Nihil intcrrogiuilcs propter conscienliam ".»
safione. Unde : Elisabcth Zacharifc inngmini virumI Couscitiitinni riico nou luam, seri allerius. Aurii
genuil, Joamiem Baplisiam pifccursorein Doiniui : quomorio gruliosus apitd proximum : < El mulli in
< Qui lecerit el docueril sic homincs, liic roagnus; naiivilatc ejus gaudebinu >'. > Trcs celcbraimis na-
vocabilurin rcgno Christi*. > Quarii a Spirilu san- livitaies: Joaunis, beaite Virginis, Satvaioris. Pri-
cto reforinanlur, diun oiiines viriutcs pcr churita- ina roeriia fuil inier graliain cl lcgem ; sccuuria
liin, qtife csl forma virtiittiin, ad supcrua gauriiai iulcr filiiiin Viigiuis et peccnlorem ; lertia , inler
ltferiiiiliir. De his riiciiun est < : lbnt Isaac suc- Dcutii et hoiniiicro. Prima fuil sttila luciferi ante-
erescens ct proficicns douec niagnus elTeelusest '.>i liicaiia.secunria quasi fulgcus aurora, lcrtia qoasi
Piimo succrcscit Isaac, id esl gaudens a jieccato, sol eiuergeus ab orieiilali plaga. De priiua j.ocia >*:
recedcndo, proficil de virlute in virlulero ascen- Nascere, prwque diem veniens age, Lucifer; altum.
(leiirio.Magiius cdicitur, aliis proficienilo; vehenien- Dcsecunda :< Qufeesl isla quse progredilur quasi au-
ler inagnus, totus fn ccelo conversando. Inde dici-. B I rora consurgens *•? » De terlia : Orielur vobis li-
tur: < Filius act rcsrcns Joseph : filiusaccresccns el iiieulibus nonieii iueum sol jnstilia: >7. » Joannes
riecorus aspeciu*.) In priino esl filius accrescens, kiceiu, iJ cst ClirisUini pr;t'iiuiiliavil; Maria prx-
in sccundo Josejih, iu leriio filius accresccns, iu niiiitiiiiti n prolulil ; Cluisius prulatus de ulero
qiiiirto riccoriis aspeciu. Uiule hene";Iixilcuni pnier iiiimdiiin illiiiniiiavit. Noslra quoquc triplex est na-
sic : < Oiniiipotens beneilicet tibi beueriictionibiis livitas : Piinia , le.nporalis; sccuuria , spiritualis;
ccMidesupcr, beneriiciioiiibtis abyssi jacentis rieor- lertia, inuiioiialis. In priiun, nascimur iiiundo; iu
SIIIII,bciicriiciionibiis uberiiiii ct vulvae*. > Benedi- sceuiiria ex Deo; iu lciiia, criinus cuiu ,Deo. Dc jiri-
ctioucm jactiitis dcorsuin habuil Joannes quandu nia: < Muliet sum parit, lii.sliti.nn habet; seri ciiin
visitavit eum Chrislus in inferno; co?li dcsuper, peperil jam non iiieiuiuit puenx prfc gnuriio iiiiia
quanrio in turiiiiu ascemlit cuin illo ; uberuin col- iiaius est liomo in iiiuurio'*. > De secuuria : < Oiuue
lata esl ei gruiia, qua lac docliiufe pruibuil |>roxi- qiiod natiim cst ex Deo vincil iiiuiiJuinl9.>Ei :< Nisi
uio ; vulvx, jier inir.ieula qiifc de ipiO facla sunt qtiis renalus fucrit ex aqiia ct Spirilu sauclo". i
in tiicro. lu vcuire eniin conceptus cst, ab augelo De tcrtia : Nalilitia sanctoriini pi-oiiunliaiitiir iii
liiinlialus. 1II venlrc csl sanclificatus. In veulre est r tcilesia. Et Job : < Ciim eoiistiiiipuini te putaveris,
'
niivus pnipheta facius, dum Christus ab eo cst agni- oiieiis ul Lucifcr '>.» Quasi consuinpiiini se pulat
lus. • Ecce coram Doroino magiius, sicut ait Chri- Iioiiioin inoiltt, sed orietur m Lucifer in resurre-
stus : < Inlcr natos mulierum non surrex-it major ctioue generali. Prima est Hcrodis, secunria Murits
Joanne Baptista 7. > Unde pra: cfeeris dictus csl et Joannis, lertia Salvaioris. Iu priina gaurient ler-
<lucerna arriens, el liicens' .-> ardeus vehemenier reiii, in seeiinda justi, in tertia sanrli. Pr.iua ten-
ililigcudo, lucens Christuni demonstraiulo digito. dil ad ricfectuiii, seeunria habel pcrfcctum, tertia
Eccc quomorio commcndabilis apuri Dcnn. coiisuiiiiiiatefieeluin. De prima gaudeuuulicr, <quia
Sequitur quomodo riistriclus apud seiiictipsuin. natus esl lioino iu tiiundo'1.» De sccuuda el ter.ia :
Vinum et siceram uon bibel' el oiiine iinrouuriuui <Gaudetein Doininosemj>er,iieruiu riico gaudete".».
noii nianducabii1*. In viuo iiuelligitur inepia l.tiitia, De prinio:< Muiulusgaudcbil, voscoiii;islabiinini'*.i
in siccra, abundans Irisiilia; in iui-uundo, carnis De secunclo : < Tiistiiia veslia vertelur in gau-
petulaniia. Contra piiniiim locustas dcvorubat; (liiim '*. » De lertio : < Gaudiiim veslruro iiema
contra. sccundum niel comedcbnt; contra lcrliuro lollet a vobis **.> Piimi, < leneiii tyropanum et ti-
|iilis cainelurum se vcsliebat. Vinuni cst de vinea iharam, ct gaudent ad sonilura orgaui blandien-
SoJoir.oruin ; siccra, cum generali noinine riicalur D tis ". > Secumli, < hauriunl aquas in gauriio rie
oiuiiis polus qui poiesl inebriare, hic specialiler loulibus Siilvatoris **. > Teiiii, experinieiuuin ca-
dicitur quori fit de succo poroorum, el est ausle- piuni vcrbi illius evaugeliti : < Gaudete ci exsuU
riini. Iinmuiidum dicilur quidquid ad conierienriuiii late quoiiiam uierccs veslra mulla esl iri ccelis*9.»
esl illicituro. < Oiiini.i, ait Apostolus, sunl muiida De primo : < Risus-doiori iniscebitur, et exireina
muiidts, coinquinatis autein el immundis nihil esi gaudii luclus ocoupal *•. > Iiein : ' Risuin deputuvi
mtindum, sed inquinata est eorum mens et co:.- crrorein, ef in gaudio dixi : Quid jrusira riecipe-
scientia".» Mundis utitur, qui sequanimilalcm ha- ris " ? > Piopterea ail Jacobus : < Risus vesler re-
bei tolerandi iiidigentiaiii; temperaiiliam , ne se vciialur in luctum, ct guuriiuin vcsirum in voces
corruropai per abundanliam; clinritaten, ne ipse fienliu:n **, > < Gaudium libi sil semjier", * ait au-
sumendo scandalizel akerius eonscieniiaiii.vti nc gelus ad Tobijm. Et ille: < Quod gaudium mihi eril
> Ibiri. « Matib. S. * Gen. 26. * Gen. 49. " Ihid. •
>• Dtut. 14. >>T l. 1 Luc. 1. 7 Luc. 7. ' Jotu» 5. » Luc. 1.
>» liiilip|>. 4 >-'I Cor. 10. •* Luc. I. >»Virg. Ecog. 8, 17. • >• Calil. «.
> Maiach. 14. >»Joan. 16. >9I Jon:i. 6. *• Joan. 5. *> J-.ib II. " Pliilipp. 4. "Joan.
" "Joan.lO.
16. .biri. **!L-id. i7 Jjb I. »" Isai. 12. " M.t(h. b. " Piov. 14. *>Eccle. 2. "J;tc. 4, " Tob 5'
155 TIIOMJECISTERC. ET JO.V.N.ALCRISI 156
qui in icnebris scrieo, et lumen cceli viderc non A , /Eterniiin vero est omne g.iudiiim, ctgaudium illud
possum3*. » Hoc temporale gaudium parvipenriens, iiemo lollel a vobis**.>Unde propbela : Gaudens gau-
propler tertium gaudium dicluin esl : < Lfelarc Jc- debo iu Doniiuo, cl exsullabit aniina roea in Deo
rusalem, et riiein festuin ngiic nmnes qni d.ligiiis ineo *>. > Inrie dictum est iu historia liguralive :
cam3*.»«Gaurieie gaudio hingiio oiuncs tjui lugebn- < Marriotbeus egrcdiens de palalio el 1I0conspectu
tis super eam". De secunilo dicii : < Non esl ie- regis", id est Christus vcnicns dc seereto Patris ad
giiuiii Deiesea et polus, seri jiutilia, et pax, ct g.iu- lransferenrioseleclos,< fulgeb.it vesiibus regiis.bya-
iliiim iu Spiriiu sancio 3T. » llein : < Si riil geiefis cinlhinis et acrinis", > id est sanctis ange.lisctim eo
mc, gnuileretis uiique, quia vnrio ari Patreiu". i desursuni venienlibiis ad juriiciiiin : qui stint hya-
IU-III: <Vcni.un ari vos, ct gatidebit cor veslriun".» cjiithus , saucti nuifidi hujiis, qui sunt uuiui colo-
Isii < haiiriuut aquns iu gauriio ric fouiibus Salva- ris, <jiii non de ccelo, tainen quasi stinl iu aere a
loris*0. > terrcnis suspensi: coronam aiueaiH portans in ca-
Tres sunt foutes qui ciTuiiduut nobis aqu.im dc piie*», > scilicet signum rcgi:e diguiiaiis, < ami-
ccelo : Fons niisci-icorriite,fons graliac, fons glorise. ctus pallio serico atque pnrpureo '», iri esi came
Pi iiiins, est fous licedoriiin; sccunriiis, fons lior- glorificala, qtife diciiur serica, quia nascilur de v«r-
torum; lcltius, fons honoiuin. Piiinus lavul im- I) niibus, cl Chrislus de inoiiulibus*.LnJe et ipse ver-
1111111 lum, scciiiuliis rigal ariduiii, terlius potat siii- iuis dicitur, purpurea propler passioncui. <°Eloui-
biiiiduin. De jirimo : 1 Erit fons pntcns dointis Da- uis civilas exsultavii, el laH.ila est", 1id esl Eccle-
vid in iibliitione jicccaloris et inciislriialx-*>. 1 De sia triumphaus ab eo sasccpla.i Judfcis quot|ueuova
seainrio : < Fons hoiioruin puteus aquuruin vivcn- liixoriii visa esl,» iricsl \cre toiililcutibus, el < gau-
tiinii ". » De tertio Boelius : dium, el honor, ei iripiiriiuro*7. > Tui:c cnim 0111-
Dn pater augusiam menlii conscendere tedem, ncs < vciiienl el gauriebiinl rie bouis Domiui sujKr
Da funtem tustrare boui. fiuiiienlo, vino el oleo t8, > cl in videndo Patre, el
De piiuto, < l.anriintis aquas in guuriio de fonlibus Filio, Ct Spirilu sancto. Rex ille diti.ur Assuerus,
Salvatoris* 3, 1 riutu gaudeaius de peccato reinisso. qui dicitur beuliturio ejus, vti alriuin ejus. Ejus
Augelis quoquc < esl guudiuiu siipc-r 11110 pet-catare uxQi-Esther, id est absconsa. Ilxc cst Eccle^ia qtue
pouiiilentinm agenlc*'. > E( ille paier : < Fili, aii, adhnc luict in tal giue hujus uiiserifC. Juxta illud :
oporiebat gnudcre, epulari; quia lilius iueus mor- < Nunc filii Dei siinius, et iiofirium app ruil quid
liius eiat et revixil; |>eiiei'.ii cl invcnius csl **. 1 ciimus, sciuuis auiein cum apparuerit, quoiiiam si-
Dc secunrio hauriiinis quanrio in uobis nasciliir. uiilcs ei ciiinus' 9. > Maidotiieus dicilur inyrrha
Uiule gaurienius : M lier enini qiifc peperil**,» *" iniiiida, scilitet Christus diclus niyniia piopter
iri est aniina qiifepcenilentiain agit, < jaro non mc- iiniaiiludiiiein paijsiouis : niunda, quia sine pecca.is
ininil pressura', quia naliis csl hoino in iiiundo*7.» otcurret nobis, ul nos irausferal iu regiiuiu Dei Pa-
llfec cst iiativitas Juanuis, qui dicilur graiia Do- tris. Tune eril vobis gaiidiuiu, dcpouia loiiupliouc,
mini, in qua iuulti gaiirieni curo siiseipiitnt eam. boiior cx Dui vocatione, irijiiidiuni cx toipoiiiiii
De teiiio haiiiiunl qui superna gaudia concipiunt, agiliialc.
ct prje gaiidio siislincnt Iribulaiioncs. Uude :< Ibant Ecce tu pulcher es, dilecle mi, et aecorut.
npouoli {jaudcntcs-a consjiectu coucilii, quoniaui [CARD.]Lcciulus uosler fioiidiis, ligna doinoruin
digui haliiti suiil pro noniiiic J >su coiiiuiiicliaui iiostiaiuiii ccdrina , iuqueaiiu nuslr.i cypressina.
pati **. » lnde dc Slepbano : Laiirics eigo pro l.iudibus referl inaler lil.o, riicctis:
Ille, paruto vertice , Ecce, dikcle mi, tu pulcher es secundum Deil.iieiu,
Guitdens suscepit tapides. tt sccunriuiu liuiiiuniluicni decorus. Ei quoniuin ipsu
Ei Laiireniitis : pluiies jain ipsain iiniicuiu vocaverat, atuicus au-
Gaudeo ptane.. teiu cl amica in eodcin lccio,tiin eadem rioino
Qttia hoslia _ colinbitant. Siati.u ipsa tracint de lecto et de cloino.
Christi efjici
Merui. <Muuetsiquiriem Cliiisius iu co qui diligiieuiu •*,
De priino, propinut Filius peccata icmilienJo; dcj sed qui diligit lilium, diligii et matreui,cl ita uterque
secuudo, Spiiilus saucti gratiaro iiifuiiricnrio; dcs nianei iu «0 qui riiligil allcriim. SeJ lauieu alilcr el
tcrtio, Paler gaudia nobis juopoiiendo; De quibusi aliter. Naro in corde diligeutis se iuaiiel lilius per
deiiur: < Oiiine gauriiiiin exist.male , fraires, cuui1 iiibubiiaiueiii graliam. Maier vcro per devolionem
iit leiiiationes varins incidtiilis*9.» Teiiiporalcenim1 ip.sius,et inscparabile toiisoriiuui inatris etlilii, in
gauriiiiiii esl uulltiui. Spirituale aliquoJ gaudiuin. p x dileciionis aHeclu.Dicil ergo :

31lbid. " OITiceccles. in quaiia Dan. Quadrag. " Isai. 66. *7Rom. 14. " Joan. 14. "Joan.lt'.
411l-ni. 12. *>Zach. 1. *' Cant. 4. ** Isai. 12. **Luc. 15. *»lbid. *• Joa». 16. *7Ibid. • Acl.
5. "Jiic. 1. "Joan. 16 *>lsai. 61. " Esthcr. 8. " ILiri. ,v Ibid. " Ibiri. " Ibid. " Ibid
58 Jci-cin. 51. " I Jonn. 3. 6UJoan. «.
157 COMMENT.IN CANTICACANTIC — LIB. III. 153

LIBER TERTIUS.

29 Lcctulus noster flortaut. A priinus est sorriiilus fetore luxuri:e; seciinriiissoli-


[Tuo.] Lcciiilus aniiittcquies esl, quia, dtim spou- riiis marilnlis firiei conservntione ; leiiius flmiriiis
sum singttlariier ainal, a peiiiirbatione iiiiuirii praneril.e vil;e tnnquum de uigrediue. in canrioreui
qiianliiin |)Olcst sc alienal, et virluies qtiibtis pla- iiiulaiione; qiiarlus canriiriiis.vjrgiual.s jocurolilntis
real ei aggregal, el riuin leiupui-aliu spt-iuil, lectii- aiiKBnitnie.Priiuus est forniraloriim, setiindus cou-
liiin lraiii|iiillil:itis ei slcrnil, qui viiiutuni Iliiiibiis jiigaioruro, lerlius coiiliiieniiniii, quartiis virginuin.
jociiiiriaiur. Spoiisu, opportiiuitate iliveiila.ornaluin De priroo ail Aposlolus : < Nou in comcssatiooibiis
iuiiUinl ihalaiiiuro , lt-(liiliiin digilo dcmonstrnns. cl ebrictatibus, non iu cubilihus ti iinpiiJiciliis •*.>
Dilcctus invitat ad rei|iiiem , et ciiin euiitibus in Ail hiinc lectuiri peiiineni, qui < exarserutii invicem
Euiinuus ardorem corilis non sustiiiens ari meiilis in conciipisceuliis suis, iiitiseiili iu mnsciilos lurpi-
pcrlrahit huspitiiiro. Secum peinoclaie compellii, luriiiieiii ojierautes. > Seri < quitaliu agiiut, reguiun
ct CUIIIPeiro loquilur : < Douiinc , boiiiiin csl uos Dei IIOIIcoiisc(|iienliir 6*. > Si quis eniin lcinplitii»
hic esse ". » lloc cnpiiulo et duobus seipientibiis, Dci violaveril, disperricl illiim Dens **. Nescitis
apte stiiius Ecclcsiai rieiiiouslruiur. Cluisitis uttcto- i|iiouinm inenibra vestra leiii|>lu:iiesl Spirilus san-
rila* |>ra'laiortiui, cleri decor, moiiucboruin qnics, cii " ? El lollcns mcinbia Cliristi f.cicus nierobra
populi riisciplitia. In Ecclcsia lccttilum puto iu quo B nicretricis 68. Itcin : c Qui Ibrnicalur , in corpns
quiescilur, claustra cl monaslena , iu quibtis vacn- stiuin |icccat".> Alii|iianrio vcniitnt sorries istat cx
iiius a cuiis sajcularibus. Hic lctiulus fluriilus est, mala consueturiiue. Undc poeta 7*:,
iiiSliliilis Paliuni cl exemplis, quibiis quasi fluribi:»
IVosniimerw*IIIIIIIMet frtiges consumerenatl,
rcsj>er>a cst fruiriiui (onversalio. Doiniis cst popu- Si-onsiPenetopes, nebnloiies,Alcinoiqite...
laris convciiltis Ciiristianoriiin, quos ligna in su- Citi pnlchrnm fitit in mediosdoriinre dies, el
IJiiii posita, id esl principes Eciiesiarum jirote- Atl tlrepiium citharw cessalum ducere curim.
giiul. Lai|ueaiia qiia? aJor.iaut, siinl inores tleii Aliquando ex divitiis. Unrie alius poela 71:
bcnc coiiijiositi. Quorinuiei'i ligna ceririuaet laquea- Diritiw lurpi fregernnl swcnla luxn.
ria cypressiiia rii-iinlur, hoc est qtiod pr.iiali cl Diciliis alilur luxuriusus «iiior71'.
clerus boiuiiii odoretii nliis ilare debeanl, el i::cor-
Unde Horalius in lihro priiuo Serinouum '•:
rupiibiles ne vuiis cuiiiiiiipaiitur jieiiiiauere Isie noeere tolebat,
. . . Eulrapiltss cuicunque
lectiilus esl jtisliiia ? Scis (jiifc jiistilia : < Sujicr Vestimeniatlabat preiiosa : bi-atus enmjam
quum, inquii, requiescei spiiiius ineiis, uisi sujier Dormiet in litcem, tcorlo posiponel honetlum
Ir.iiiiilciiiet (|iiieluin, el lienxiileiu sermoncs mcos „ Officium.
"? > Si quis ergo lalis fueril, lil leclulus Dci. No- Qui in hoc jacenl letiulo sciant quoiiiain fornica-
tunduiii quotl flos prfebel in iispct-luveiiiislateni, in loics cl adiiUcros jiulicabit Dens".
laciii leiiiialein, in odore suavilatCiii. Ilaijue in de- Sccundus lectulus solirius esi.Dcus enim dixit:
tore coiileinplalioncm, quae desi leiabiliier iuvitat, < Quod Deus conjuiixil liomo non sepnret '*.» Iiic
biinvuer traliii, arrieiitcr acti.-iulit; in leiiitale pa- excusat a peccaio fides qun alieuo conjugcs uon
l:eiuiain , qiiic conitiiiiiautibus el lualcditcntibiis coinroisccnlur , spes pio'.is qtifc cultui divino inan-
o<'curril, perseijiieiitibus oralioniiuis obviat, laerien- cipetur ; sacranienliim , quia in cis Cliristus el Ec-
libus bciiigniiuleni, oriienlibus cbariialein repen- clesia figuralur7*. In Iribus in hoc lcctulo coiijugali
riil; IIIodure dulcem Dco saiictoriiin fainaiu accipe. debcnt habere purilalcin. Debenl cnim sibi-in car-
ili riiciiui : < Cliristi boiuis orior suiiitis Deo ". > nali conimercio pariier obedire. ILc est lecius
FIos islu sjieui siguat cl aliqiianrio paiientiam san- Abrahiic, qui dicitnr paler excelsut ari regenrium, et
(iuriiin, quia leuilaic refovel, aspectu obletiat, Sara? qufc dicilur priuceps, f|'iia ci a viro in debito
o.lure rieiiiiilcel. Sic palieutes, iracuudos inansuc- solvendo esSel obediendum; Iroc dicluriiesl propicr
imiiiie, iuvidos huinilUufe, coiitculiosos pio silenlio priiiium. Secundum figiiral leclus Isaac, qui dicitnr
snpei.ire coiilenduiil. Ergo letiuliis spirilualis co- D gaudium, el Rebccca: qute dicilnr patientia, co quod
piilx uierilo floriiliis diciiur , quia in illis cordibus paritersit eis gaiidendum et susiinendiiin, id est iu
Cliristus suaviicr quiescit, in quibus pulcbriludo quauendis supernis gaudiis ex conimuni consensu
sajiieiitifc, IraiKjiiillilas piudenlia?, suavis odor spei paiicnler dehcnt vacare. Teniuin ligurat Ieclus
icgnal supernx'. Jacob, qui dicilur tupplantalor, et Rachel qute dici-
Quatuor sunt leciuli. Priinus est sordidus , se- lui- videiis principium , quia pariler eis sttiit vilia
ciindus solidus, teilius candidits, quartus lloririus; siipplanlanda cl gaudia seterna qmerenda. Deo de-
" Mallli, 17. •' Isai. 60. " II Cor. 2. «* Rum. 13, " Roni. 1. *• Gal. 5. *7I Cor. 3.
"ICor. 6. •• Ihiri. " Hortu. Ep. 1. 7>Juvcn. sni. 6. "(Jviri. 7*E|ist. .18. " Hebr. 15.
" Malth. 19. ' Epbcs. 5.
TIIOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI IfiO
139
heni esse inlenti oralioni vacando, vilia supplan- A nitatis, viola humililalis, rosa charilntis, quia siue
lando propter incoiitinentiam in idipsum reverlen- his irihus minus perfecla esl virginil.s. ln lectiilo
do 7*. His aliqttando indicilur til sihi oberiiant lalihus (toribus odoralo cubai sponsiM, ul possii ei
< rcx in arcubitu SIIP,
propter lidei firroiiaieiii; aliquaiulo jiersuarielur, ut dicere sponsa : Ciiro esset
a coinplexihus abstineant propter oratiouein; ali- narrius mea dedit odorcm suuiii 9*. > Ili sequuiitui
qnando indulgclur , ul ad amplextim reverlantur Agnuin quocunque icrit 93, >
ju-opier infirmilatem 77. De prinio Paulus : < Vir Vbi vellere prwvius atlio,
sui corporis non habel, scd mulier <
poieslalem Virginis Agnus ovit, grexque omius candidus intral,
iniiiicr poleslalem sui corporis nou habet, seil vir
'•;> ric secundo idem : < Nolite fraudure invicem , stilicet per arorena vireta. tiiuiiliiasprinii esl a Deo
nisi forle ex consensuad teinpns, ut vacetis ora- clongalio;uLili:assccundi,huiii9nigenerisprogagalio;
lioni 79.>Et subjungit de tertio : < Et poslea revcr- ulilitas ierlii, Deo vacalio: ulililas qtiaiii, angeloriim
timini in idipsuro , ne nos tcnlet Sntanas proplcr rognitio. Lectulus noster floridus, quia in tuli leclo
incoiiiincntiaro noslram". > De vacatione orationis coiitcnipiamur,roiiieiiiplaiariult'iiersa|)iinus,prop:cr
dicitur : < Egrediatnr sponstts rie cubill suo , ct giistatum saporem siupemus. HoeDcus'mArianivoluit
" ostendi ciim ait Scripluri : «luunisil Dorninus so|io-
sjionsa rie tbulamo suo ".>
Qui jaccnt in hoc tertio lectulo, noii possuni con- reni iu Adaro9*.» Notanriiim qi.ori inuiiisil Dominus
templationi vacare propler sollitiiuriiuem eoriiin, spporem ,-snporero, sluporciu : Soporcin quo Dcuin
quae pertinenl ad iiialrimoniuiti; quasi in teuehris coiitemplarelur ; saporcro qtto in cuntcinplaiis de-
siint. Unde Job : <In tencbris slravi leclulum let-iarelur; stuporein quo pcccaiuni aboroinaretur.
ineuni *'.> Unde ipsa sponsa inboc slalu posila ait: IN primo Evarri fornoavil9*; iu secundo Ariaiu po-
< In leclulo roeo quicsivi pcr noclcs quein diligit IIIIIiiiguslavit '•; iu terlio a fucie Da se absconriit
aniuia niea, qufcsjvi ct non invctii. Paululuin cuni 97.Ha-c eniin tria qine dedit Deus in iisum, coiiver-
periransissein invcni quem diligit nnima mea, lenui lit iiomo in almstiiu : De primo : < Ego dorroio , ct
illuin, nec dimilfaro donec iiitroriucam in rioinum cor mcum vigi)al98,> rie Secundo : < Qiiocsiirsuin
iiieaui, el in cubiculuin gcnitricis nie;e8'. > Noia suiitsapilu "; > de lerlio : < Paires comedcrunt
verbofuro ordinem : Transit, invcuii, leuet, inducit iivain acerbaro, et rientes filioruin obsliipesciint >00.>
iu »:;il.'!';iiliiiiimatris siifc, comiiientiiira , qui ajitus Unrie scieiiriuiii quod triplcx est sopor. Primus
esl ad conleinplanduin. Transil |iriiiios aniplcxus fovendfe iniqiiitalis; secundus, recrcandfe infirmi'
rblinquenrio; invcnil, puriori inlelleetii cognoscen- r latis; tenius, conlcmplanrife majcslaiis. De primo :
do ; lenei, viriliter et cutisftuiii proposito ei tidhrc- < Dormicrunl soimium suum el nihil invenerunt
reiirio ; iudiicil iii cubituluiii rocuin in caslo corrie oiniies viri diviliaruin in nianibus suis >; > ric sc-
el corpbre riuki devotionc atLraliund;). Isii dicilur: tuiido: < Si doriuit salvus cril ';> dc tcriio : < Si
<Cuin oras intra in ciibiculum luuni, cl clauso doniiialis ini.er meilios cleros '.> De primo : <Ust|iie-
os.io ora Palivin luuin "''. > Isiu iiiquietantibus qno , pig>'r, dorinis *'/ » cl: < Surge qai rior.nis, e;
se rcspondet: < Noli inilii moleslus csse.Jani ciiiin cxsurge n rooiiuis °; > el: < Qui dormiiuu nocie i'.\
oslium niciim clajusuiii cst , ot piicri inei liieciiiu cuiil: Hora esl jain nos de sorono surgere*. i Iloruin
siiiit in cubiii iueo "*,> id cst bona npern in casto quidain rioriiiiunl sub peccandi studio; alii ijuia
rorde. lste caiididus esl, quia lolus Iaciymis pccui- pcccaium abscomlunl sub silentio ; lerlii quia grn-
tentife, Unde David: < Lavabo per singulas nocies vnntur salisfactionis txdio. Priini excaccanlur Dei
letliini nieuiii, laciynrs incis, straiuni meum rigabo juriicio, secundoVsuscital proximi adinonitio ; lei-
*6. > Poiiai jain paralyticus grahaluin stium, a quo lios excilat Dei consolalio. Primus fuil Snmson in
prius porlabalur ". El Jiidith casta vidua octiriit gremio Dalilaj 7, secunrius Jouas in profunrio sen-
in isioiluloft'riicm*8,sciliccimoiuiiicarnis.Hiclcclus lintc 8; lertius Jonas sub umbra juiiiperi aculcalic '.
ijiiauio melior sit mariiali,.ostemlii Apostolus sic : D De boc dicilur : < Duin doruiirenl lioinines, iuiini-
Sutula es a legc viri, uoli qiifcrere roalrimonium ". cus homo superseminavit zizaiiiaro >•. > Sunt eniin
Sequitur quarius, scilicel quies virginalis : Tres tria semiiia quibus diubolus siiperseiiiinal zizanin,
sunt flores privilcgiali quibus floiirius dicilur. Pri- duin liic sorano dormiunl homiiies. Esleiiini semeii
inus'Christus, secundus virgo Maria, tertius Joannes divinus sernio; est semen virtus ; esl semeu Clui-
evangelista. Clnisius eniin ait : < For0 flos eampi et stus. De primo : < Scmen est verhum Dci »; » de
Lliuro convatlium ",i In ligura beaueViiginis, virgu secundo - < Qui serainat in Incryrois in exsiiliatione
Aaron floruil »>.Ex merilo viiginilatis iu seputcro ineiel >*;>de tertio: < Nisi graiiiiin frumenti cadcns
Joannis inventuro esl maniia "pro corpore. Sed el in icrrain. roorluuiu fuerit, ipsum sulum mauel >*.»
iuoraliler isii suiit ircs.flores, scilicet liliuro virgi- llem : < In seinine luo benediccnlur omnes geu-
"ICor. 7. 77lbid. "Ibid. 79 Ihid. 80 Ibid. »>Joel. 2. »»Job 17. " Caril. 3. 8* Matth. 6.
"Luc. 11. •• Psal 6 87 Marc. 2. "8 Judith. 15. 891Cor. 7. " Cant. 2. »>Niiin, 17. 9'Caiu. 1.
"Apoc. 14. *9*Gen. 2. " »Ibid. 96Gen. 3. *' Ibid. " C nii. 5. •» Coloss. 3. '"Jer. 31. ' Psal. 75.
» Kphes. 5. « Rimi. 13. 7 Juriic. 16. » Jonas 2. • Jouas 4.
»Joan. 11. Psal. 67. . Prov. 6.
" Matih. 13. » lbiri. » P»al. 125 <''Joan. 12.
ICI COMMENT. IN CANTICA CANIIC. - LIB. III. IC2
tes >. >Itciii: < Et semini luo,-qui eslChristus >*.»A danam mulnbiliiaicm 3*. Ecce tres dormiiiones,
~lleia: « Nisi Dominus exercituum reliquissel nobis quarum primam Dominus eiuiilit, secundam per«
semen quasi Sot!oma fuissemtis >', » Ecce prinife miliit, leiiiain iuiiiiitiit. Immisit Dominus quoquc
dormiiiouis ineoniinoria. Dc secunria , qufe est re- snporem; scd sunt quidam qui sapiunt carnalia,
crenurife infirmilaiis : < Si deriero somnum oculis suiil qui sapiunl ccelcslia ". Primi delectanlur 'u
nieis , el pnljiebris meis dormilalinnem >7. > llem : c.iuiessalione el cbriti.iie*, Secunrii in vanitaie,
< Surge, propera, amica mea ' 8. > Surge, nc Deum leilii in verilale. Priinus sapor spirilum inficil,
ohliviscaris. Propcra, nc occupel riies mortis. Veui secunJiis rieeipil, terfius ad regiiiim deducit. De
ari g.iiiiliasupcriifcsolemuiiaiis. <Hieins trausiil >*,•» piimo : < Qui in cariie sunt quaj carnis sunt sa-
stiliccl.limor aspcrjlalis. < linber abiit ",> scilicet piiinl »7. > De seciinrio : <Nen alla sapicnies *8.;>
aroor iniiiiriaiifcvolupt.uis; < florcs apparuerunt ",> el: < Noli almiii sapere, sed tiine 39.> De tertio :
iri esl spes supcrnfe jocuiiililalis. Talis enini hiems < Qu.c sursuni suiil s.ipitc *°. > De priino Job :
oblivioncm Dci iuriucit. Talis pluvia vclocilalem < Niinquid potesl aliquis guslare , quod giislatum
fugiendi pcenas impcdit. Talis spes ad sii|>crnnr» alTerl niorteni *>? > De sccunrio : < Chrisius rum
soleiiinitatem accen !il. Iu his iribus Jacob soniniim giistiissci aretuin felle iuisliiiu noluil bibere*';»
imjierasse iiivcniiiius : De prinio cniii fugerct fra- " scilicti fr.iuiles ct ainariluriiiies miiiuli. De tciiio:
Ircm riormiens super lapiriein se cre.vit, et ait evi- < Mulicr forlis gustavit et viriit quoiiiani bona rst
gilans a somiio : < Vere Doiiiinus cral in loco isto, ncgotiatio ejus**.» Irieo iguslaleel viriele quoniam
t-t i go iicstieham ". > Ac si diceret : Quoniani diu suavls cst Dominus ". >. Ilos^ Ires.snporcs gusla-
riorinivi Deum oblilus siiiu , sed evigilaiis invcnio verunt (ilii Isracl in deserio. Priinum cum revertc-
<iiin. Conlra seeiiudum , iil esl voltinialein ail : baniiir ad olas carniiini, diccmes : < Quis dabit
< Notic et riie , gelu et fcstti urcbar; somiius ab nobis carnes ut mandiicemus >°? > Secuiiduni, cniii
«culis nieis fugiebal ". > Pro lerlio dicitur : < Nun- ilicerent : < Veniunl nobis in meutein pcpniies.
liaveriint Jacub: Josepii filius luus vivit. Quo auriito porri, ccpe, et alia* 6. > Tertium, quanrio inaiu.a
revi.xit spiritus cjus , et cvigilnns quasi de gravi coinoricrnnl ". > Primuni habuil Adain, quanrio
sorono ait : Variam et vidcbo eiiin **. > De priino poiiium ccmciiit *8; scciindum, quando dixil scr-
dicilur: < Coiisurge in nocle, in principio vigiliariun pcus : < Eritis sicul dii *9; > teriiiiin ante lapsiim,
luariiiu ". > Secuuria riorniiiione rioimierunl faluae qnaiirio fruebatur colloquio Dei. Posl lapsuin vero
virgiacs; lerlia, prudciiies. Sic eniin scripluro est: iiMinisil stuporem de peccalo perpetrato, iia ut
Morani aiiieiii facicnle sponso , dormilaveriinl oni- Q possel dicere: < Cireiiiiuledcriinl inu gemitus mor-
nes ci riormicriinl *6. Scd differeiiler: Fatux cninj lis; riolores inferni circumdederunt nie".> Seil est
priiiio inorio; pnirienles secundo. De teriia, quse csl gemiius uiorlis, esl gemiius roeriicinalis, esl g»
co.ileuipiaiiiife m.ijestalis dicilur : < Ego dorinio et milus vitalis. Primtis circuradal, secundus miindat,
cor meuin vigilul *7;>ct illud : < Si dorrointis inicr lcrlius fecundat: circumdal, ul inspiciamus liuiii-
iucdios tieros, pcnnfc colunib;e deargenlaifc **;> dum, et fugiairius cjus decorem; inundat pecc.ii
Iulcr nieriios clcros, iri esl inlcr Novum ct Vetns fetorem; fecundat, ut a.Teclus tiescat in superio-
Tesianieiilum, vtiiuler lemporalia eicoeleslia, inter rein amorem. De primo in hoc lo o : < Anlequam
<JIIX, in utrisque mcdilaiulo , susjieiidilur aninin. comedam suspiro* 1; > dc sccuudo: < Laboravi iu
lmle Job : < Elegil siispeudiuro auiina niea, el mor- geroiiu meo, lavabo p<r singulas uocles lecluiu
tein ossa roea ". > liulc riicilur: < Issach.ir asinus ineuiii, Incryrois meis straiutn r.ieitni rigabo ". >
forlis accubrms iiilcr lerminos viriit requicm q.iod liiile Jereroias : < V;e nobis quia peccavimus, quia,
esscl bona, et lerraiu quoil opliinn 30.> ceciriil cnrona capitis nostri *3. > llero : < Miseri-
Iste sic dormicns conleiiipl.itur scilicct inferna, ccrriia Dei quia non sumns consuiupti; quia non
r.iiii:dana, cceleslin : luferna , in quihus invenit defecerunt roiscruliones ejus •*. > Dc lcrtio : < Do-
calninilaicin ; miindana , in quibus inveiiil muiabi- D minc, ante le omne drsirieriuro nieum, et gemiiu^
lia; supenia , in quilius reperil felititatein. II;cc iiieus :i te non est absconililus *'. > lnrie : < Sitlvit
Iria vidit Abrahaiu quaurio st>|ior iuvasil eum : auima inea ad Deum fonlcin vivuro*».t llem : < In-
< Facia cst eiiiin caligo lencbros;.3t. >Eccc iiiiiiidana: riica niihi quero diligil anima mea, ubi pascas, uiii
< Kt viriiltlib miiiii finnaiilcui ", > scilicet infeina; cubes in meridie'7.» Sequilur : < Dolorcs icferni
< El lampariem fulgentein 33, > scilicet carieUin. circiiinderieriint me "*.>Snnt riolnres inferni, sunt
Pro primo, pistor Pharaonis in ciircere suain dolores munrii, quos homo palienier siisilneal; sunt
somniavil teiilalioncin 3*.Pro leiiio, pincerna suaiu dolores cordis Immnni, quibits homo se Deo rccon-
30 sajvaliontiii '*'. Pro medio, Pharao soinniavit cilint. Piimos sustinel lioroo pro iniquiiale; sr-
in vaccls IIIIIICpiiiguibus, ntinc macilenlis mun- cundos ex necessilate; tertios ex volunlale. Da
>»Gen. 28. " Gnl. 3. >"Isai. 1. >7 Psnl. 131. >' Cnnt. 2. >' Ibiri. «• Ihi.l. " Ibid. "" Gen.
28. "Gen. 31. "Gcn. 45. " Tliren. 2. " Maiih. 23.. " Caiii. 5. *8'Psal.67. "3rJoh 7. " Ge .
29. »>Gen. 15. " Ibul. ** Ibi.l. 3* Cen. 40. "Mlii.l. " C.ii-41. " Roin. 5. Ihid. Koir..
12. "Rom. II. *° Culuss. 5. *! Joi> 6. *» Mailh. 27. *3 Prov. 18. ** Psal. 55. " Num. 11.
**Ibi.l. *7 Ibi.l. *8 Geu. 3. *»Ibiri. "• Psal. 17. »' Jub 3. " Psal. (i. " 1lut-n. S. " Threu. a.
"Psal. »6 Psal. »7Canl. 1. " Psal. 17.
163 TIIOMJE CISTERC. ET JOAN.ALCRINI 16»
primis in hoc lo.o : < Dimiue me pntiliilum ui A orientc7'?» Ali orieutc ji.-stitssusciiatiir, dum per
ptangam riotorem mcum, aniequain vnriam ari lcr- illuininnlioncui gr.ilitn rie'pccealorc jiislus cfllciliir.
ram tenebrosnin et operinm tnortis cnligine "; > Dc sceiirolo : < Asccnriit Abrahnm a meririic in
de $601111!!«, Daviri: <Deficil in dolore viia mea el Belhel'*. > Betliel dutnns Dei riicilur. A roeririic
aiuii inei in gemitibus ". > ln.lc riicltrn csl Eva>: crgo in Btihcl asvemlilnr, riiiiu fcrvore ililcctionis
<In dolnrc pmies filios tuos ">. > Et Ad;e : < In in ccclo cnnvcrsalur. De lertio : < Sol cognovit
sii'ori) vultus l'.ii vescoris. pane luo 6*.> Et' J>b : occa^uni suiiin 7*.> Sol ocrasum cognoscii, riiini
< ilmno nd laborero nasciliir, et avis ad volnn- eoiiiemplalivis siue sui rielriiiienlo ad miiiislraiHluii
iliiin ". > De lerliis : < Qiianriiu ponam consila in redil. De quar'o : < Venius turbinis vcniebnt ab
aiiima mcn, riotorem in curde meo per riieiti'*; > aqnilone T*.> Vcnliis lurhinis veuil nh nquilonc,
qiiin cor toiilrituii el liiiinilialiiin Deus non dcspi- dum lentatio iuspiraiur a (Ueinone.Sed <in medio
ciel". » llis trihiis doloribus legilur Chrisius do- est specit-s elcctri 77,>rium in cn senlinuis ailjuto-
luisse pro hiiniano genere. Primum susliimil quanilo riiini Christi. Ari orienlcin cubat sponsa, diiin (ii-
pccnain iit a nobis exclurierelur toleravit. Inrio cebatei : < Qu;c csl isia qnas progreditnr quasi
Jeremias : < Vere languores nosiros ipse tulil, tt nurora consurgens 7*?>Ad meririiem volcbat cu-
dolores noslros ipsc portavit ". » Et secundos, B bare, cum diccrcl: < Inriic.i uiihi quem riiligil niiiina
iiem : < Vidiinus cuui novissimum virorum, viruni mea, ttbi pnscas, uhi c.ubcs in niciiriic 7*.> Arioc-
dolorum "*.» El tertios, inde idem : <0 vos omnes ci.leniem fonnirinbnl dcscen.lere, cum diccrel :
qui transiiis |>er viam, atlendite ei videle si esl < Lavi pcrics nieos, quomorio inquinalio i!los"?>
dotor sicui riolor mciis ". > . Unrie dilecius: < Surgc, propcra, nmica roea *«.»
Lectulus notter floridus. Ad aquiloncm cuba!ial,cii:n riiceret: <Surge, aquilo,
[CAUD.1Ac si dicat: Lectulus si nosler esl, flo- et veni, atisler".» Ad oricntem e:go figit leiiioriiui)
ririus esl, lioc esl : Si ciijusquam conscicnlia nobis Judas, Issicbar, Zabnlon. Jiulns, confessio; Issa-
esi quielis lectulits, ipsa esl florida, habcns decorcm char, merces; Z:\biilon, habitactdum fotmidinis in-
patiter el odoreia, iit sit decora per ornnmenia terprelatur. Primum cniin oportcl ui lioino ronfi-
viiiiiium, et in operibus odorifcra per cxeniplum. tenlnr, securido ut roerces ccgiioscalnr, leriio ut
Dcinde de riouiibus subdilur. forliludo habeaiur. Perprimum, ut suam revch:t
Tujita domorum noslrarum cedrina. conscienliam ; pcr sccunrium, nl scial propler quid
[Tno.l Per ligna csdrina prtedicatores accipimns. suam excrccat roaliliam ; leriinni, ul sufliciai ari
Sicut cuim ccdrus lignura esl imputribile et altiim, r agendam pceniteiiliaiu. Excuhat crgo Jiulas, ne
sie prx.lic.iiores ncc pretio debent corrmupi, ut confessinncm impcriiat verccundia ; Issnchnr, ne
fiecianlur a justitia, et qu.x sursum sunl qiifcrere, lnnguescat roercedis ignornutia; Zabulon, ne pn-
ct qiisc siirsmn siinl sapere '•. Tectum spes est sillanimilalc ccsscl laboris expericnlia. De primo :
cseleslliiii), qiife diim ab appelilti lcmpornlium nos < Confilcniiiu fillcrtilri jieccatn vestra et oraie
Telrahit, a leinpestate lemporaliiun per palicnliam pro inviccm *'; > ric secunrio : < Qtii vicerit riabo ei
nos conservat. Nam cl ipsa palienlia loco ligno- calciilum cniuiiriiim 8*; > ric lertio : < Pusillauimcs
riini csl qtiic qiiiriqniil spes ccclesiis cxcrcct, vclut confoitaniiiii 8*.> < Manus soliifas crigilc el gcnua
tecli. tahulas suslinet. Tigna ccririna sunt, qni.i pa- debilia robornle ". > Hfec trin in Issachar consi-
ticnlia proximis viriculibus bonum dat odorcm, nec dera : < Asinus forlis nccuhans inlcr lcruiiios,
sinit putrescerc suhjectum sihi per vitia, qitia cu • viriit rcquicm quoit essct bona, et terram quod op-
sloriit. Dc custodia hiijus doinus scripium est in tinia, cl snpposni* liunieru.ni ad poriandum ". »
libro Niimcri sub nomine labcrnaculi, sic : <Ari Requies bona est ccssaiio a prccaio, terra oplima
orienlcm Jndas figet tentoria *».> Tabfrnnculum regnuin quori riahilur in prfcroio; supponit liuine-
istud cst cor nostrum , circa ipsum jubettir, til ruin ad portanriuin viriliicr labiirnntlo. In his tri-
Judas figat lentorium ari orieniem, Rubcn ad mc- D bus fuil Paulus. Dc priino: < Fui blaspliciuiis ct
ridiem ", Epbraim ad occidentem ", Dan ad aqui- persecutor, quia pcrscciiiussiun Ecclesinm Dei":>
lonem". Oriens est gratife illuminatio, meridies ecce Jitrias; de sccundo : <De rcliquo reposila est
chariiniis inflauiinaiio, occidens temporaliura ad- mihi corona juslilifc qtinm reddct mihi Doiuiuus
iiiinislr.ilio, aquilo tentalionis inquietalio. Ad in illa die "; > de teriio : < Ter virgis carsus suro,'
orienlem excubat homo sollicitus ui suos vide.il semel lapidattts suro, ter naufragium feci **.> Hxc
cxcessus ct corrignl; nd nicririiein, ut superiia tria in Davi.l figurata sunt.Primo enim confessuscst
riiligat, cl ad ea cor suum erignt; ad occidenicm, inlirmilnicm siiaro, riiccns : <Non posstim sic arma-
nldiiin teinporalia ministrat, niiinriiiiiisibi subigal; tus incericre *>; » secunrio, lilinm Saul cxs|icclavii
ad aquilonem, ut leiualiones prfevirical ct abigit. in pifeinio " ; tcrtio, forlis fuil sterncnrio ariversa-
De primo prophela : < Quis suscitavit jitsiuin ab rium. Ecce ad orienlem Judas, Usachar ct Zabulon.
" Job 10. " Psal. 30. "Gen. 3. " " Job 5. **Psnl. 12 ", Psal. 50. " Isni. 55. ••*
Ihid.
Ihid. >''Thrcn. 1. " Coloss. 3. «»Nuni. 2. '• Ihiri. " Ihid " Ihi.l. »» l-ai. 41. 7* Gen. 15.
" Psa|. 105. " Ezech. 1. " Ihid. '» Canl.
»* " 6. ">Canl. I «• Canl 5. «>Canl. 1. **Canl. 4. *»
Jac. n. 2. Isai. 55. " Ilehr. 12. •' Gc-n. id. •" I Tiin. I. "II Tim. 4. " il Cor. 11.
*' I Reg. Apoc.
17. "Ibid.
lf,5 COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. III. irfl
Sequilur ad meriJiem, Rubcn, Siroco:i et Gad. A adhibere. Talcs eniin tractant: De vitiis subriito-
Riihcn, dititur tisto; Simeon, pbediens; Gari, ac- ruiii, dc usu lero|)oralinni, de oriliiinlioue riigiii:a-
einclus. Qui cnini amoris inflanuiialioticiii vult cu- tiini.In priniosfrpc fruclus virlufuin niiiiuiliir,niiior
stodire, opnrtt-t ut prius virieal, sccuu.lo oberiiat, Dei exleiiunlur, aiuor liiiindi iiieniorix infigitur
tertio se acting.it. Priiuo ut sint |>eriti, scrtinrio Vix eniin in priino polesl hoino de viliis ir.icl;i
subJHCti,leiiio experiiti. Periii nri coniemjriaiinncin el maculam non incurrere. < Qui eni:n Utigerit
gloriiE. subjecii Dei jusiitia;, expetliii nri viiun pa- |>iccui inqiiinabilur nb cn >°. » De his nil Domiiiu*
Irise. De priino Daviri : < Iiillainniaiiuii csi cor pcr prnphclnm : < Exspeclavi vineam meani ut fa-
mciini et rcnes mei coinniulati stinl 93; > ricsecunilo: terel uvas, ol fctit labrusras >'. > Itero in secirorio:
< Ul jumciiiuiii facius stun npuri tc, cl egn semper Yix coiningii iractare leinporalin el miniis non
tecuin"; > de terlio : < Tcnuisli mnniim i'evleiam amnre coelesiia. Sic cuim ait Gregoriiis : Qunnio
mcam ct in voluuiaie lua rierii;xisti ine ". > Pcr quisque anioii iiiunrii iniciiriitiir, lanlo a!> nnioic
priuiuin est Deus dcsiderahilior; per secuiiriiun cotslesliumriisjiiugiliir. Liule : <Ciini opcraius fueris
cleirienlior; pcr leriiuni propinquior. Desirierabi- lerrain, non riabit fruclum suuiii >*.> In tcrlio-.
liorem scnscrnt sponsa riiiu ait : < Gtitiitr illius Vix potcst dc ilignitaiibiis ordinari, et cnriim atn-
suavissimus el lolus desiricraliilis 9S.> Clementio- bilione iion morrieti. De his iie:n Do;ni;iiis p.ci-pro-
rem Ezerhias, cui vitam suaiu prolougavii, quia phetam : < Ipsi rcgnnvcninl nbsfjuc me, ptincipcs
Domino oheriivil : nil enini : < Menuiilo, Doininc, exslilcrunt, el non cognovi >', > Figant eigo len-
qiiomorio nmbiilaveiim corain lc 97.> sciiicct obc- loria ad occiileuicni Ephruini, Benjaiiiiii el M-t-
dien.lo. Item sponsic faelus est propinquior, qui.i nasses. Ephiiiiin occurrit eis qtii pcccatuiii exiermi-
accincla fuit ad qiia?rciiriiini: nit enim : < Pcr vicos iiant; Benjamin, iis qui ite leropornlibiis Iraiiant;
ct plnleas qiifcrain quciu ililigil aniina mca '». > Et Mnnasscs, iis qui (ligiiitalcin orJiuant. Pri.niis ergo
inde seqiiilur: < Pauliilum ciiin pertransissero, in- iuviieiiir ari fruciiiiiin utililatein: seciroriusail .11110-
\-eni fine.inriiiigil nniiua inea".> Ecce propinquior. lis suaviinlcni; tcrlius ari fugicnriain ainbiiionis
Sic ergo < Rubcii figal leiiforiuin ari meridicm "", > vauilalcin. De priuio riiealiir : < Qunsi rosa plantata
ul sil orultts npcrliis; Sitneou, ul sit prompius supcr rivos aqutiriitii friitiificnte *'*;> scciinriis :
aiiimus; Gn.l, ut sit grcssus rcclns : oculus, ne < lmitalotcs Dci esloic sicul filii charissimi; el nm-
Itirbclur sollieiliiiline mmiriana; aniinus, ne inriir- btilnle in tlilettione >*;» terliis : < Obliviscere po-
veitir volmita'c piopria ; grcssns, nc inipcrii.int |)iihim luiiui et rioiiiiiiu pniris tui >'. > Piiinis riieit
peccaiorum poiiriera,Priniiim, ne Ruhen fiat Tobias C Chiistus: < Entis et fiiictuni nfleralis >7; > secuiulis :
hirunriiiiis slercore excrecntus * ; srciiurium, nc < Si quis riiligil roe, seriiioiiein nici.uu scrvahit, e'.
Simcon sit Chore prn innberiieiiiia ignc rievorMus '; Paler incus riiliget euui >8; > lcrliis : 1 Grnlis ar-
lcrtiuro, ne Ga:', sicut (ilii Israel, luto ct latere onc- cepistis, gralis dato >9. > Tracseainus ad aqui-
ralus '. Dircrct t-iiiin Riihcu : < Lir.nen oculorum loiieni.
meoiiiin ei ipsum noiresl mccnro*; » Simeon : i Cor Siint lcnlali qui v. nini a falso non riisccrntiiii;
cueuiiicmiltiiiifitiim esl, ricrcliqnii nte virtus mea11;! suul qui in muiirio saliitem stiain coustUiuiiit; suni
Sari : < Infixtis simi in limo profunrii et non est qui ricspcranl. Priini iiicirctimsjiccli, sccunrii illccii,
substantia '. > De riuobus prirois angulis. In lcgc terlii rieccpli. 31 lucirciiiuspccti quia 11011Iiahent
lialiebant filii Isrnii in quattior nnglilis pnlliorum spiiitiiin .devolionis cl (liscrciionis; illccti atnore
siioiiiro qualuor funliri.is , i:c sequnulii" cogita- liiiiiiriar.tc diieeiioiiis; deccpii ignorautia diviroc
tiones suas, ct oculos suos in reS va/ias fornican- miseralionis. Priiuis diriiur : < Vi£ l.is qui dicuni
les'. Pallitim, cst conversatio nostra : qualiior btiiiuin inuluro et roalum boroim "; > sccundi :
liabet cornua; conversaiio nostrn debct rcspicere < Nulliim sil prniuin quori 11011perlianscui Iuxuria
Deiim, nos, proximum, iiiiinicum. ul scilircl faciat nosira, quonkiin htcc cst pars nosfra ct h.rc csl sors
Deo bonoreii), milii dccorcm, proxiino nmorem, D noslra *>; > lertii : 1 Major csl iniqnitas mea qunm
iuiinico liinorem; fimbriie stint Dei mandaia qua- 111vcniam inerear ". > llt crgo eiisiodiaiiiur, isli
luor specialia, dileclio Dci, sui, prnximi, inimici; fi^uiil tenloria sua ail nquilonem, Dan, qui diiiiiir
vita hyncinlliina, qnae liaiiet coeli cnlorero, est mc- jititiciiim ; Aser, qui dicilur feliciias; Nc|illi:iliiii,
moria |)atri;e cceleslis, quaiu nssiriue debcmus h.i- ijni (iicilur dilaiaiio. D-in, iuvitet ad juriicium vcri-
bere. Figal ergo Rubeu lenioriiiin nd niciiriiein cl lulis; Aser ail aiuorem sii| cru.e felicitalis; tNejrii-
dicat: < Ad lc levavi aniiunm nienm, Deus mcus; Ihaliui, ad sjicm divinfe iuiscratinuis. Dau riicat :
in le confulo, non cruliescam >.> El Gnd : < Venitc, < Jusle ju licale, filii l.oiiiinuin '*; >Aser : < 0 qunm
aseendamus ad nionteiii Doroini et a.l rioiiiiim Dei gloriosiim esl regnuin in quo cum Clirislo gauilent
Jacob'. > Ari octirieuleni tentoiium ligcic cst a OIIIIICS santii '*; > Nephthalim dical : < Spcralc in
conlemplatioiie ari aclivam riescoiulonti cuslotliaiii co, omnis congtcgatio populi, clTunditecoram illo
"Psal. 72. "Ibi.l. •"• Ihid. " Cant. 3. °7 IV Reg. 20. 9S Cant. 3. •• Ifiiri. '•» Num. 2. *
Tob. 2. • Num. 26. 3 Exori. I. * Ps.il. 37. • Ibiri. 6 P.sal. 68. ' Do.ut. 22. " Psal. 24. »lsni. 2.
'• Eccii. 13. » lsui. 5. >J G n. i. "Osc. 8 '» Eo.ii.'.!). >»Epiies. 5.' >• Psal. 4i. >'Jonn. 13.
"Joan, 14. >• M.illh. 10. " Isni. 5. " Sap. 2. S1 Ge.i. 4. " P,ai. 57. " Ollic. cctles.
167 THOMJECISTERC. ET JOAN. AlGRINI 168
cor.la veslra, Deus ailjutor noster in fclernum ". » A lionesla conversalione. Ilunon riicilur dolor eorum
In tignis istis tria iuvcnio. Mugistri riocirinam; in figiirnns peccalores, quorum riolores cuin debent
dcsolalis misericordiam; in diseiptilo obedientiam. magistri snnare, sxpe ipsi magistri auditorum cor-
Ipsa enim porlant tegulas' qunsi susiinenles snbtli- ruiiipiintiir perversilale, qui dimiriium capilloruin
tos, el legulfe se npplicant illis tanqiiam formnm raduiit, riuin bonos rioctores inornm suo exemplo
uccipienles a riiagistro. In inagisiro itaquc invcni- ex pnrlc diminuiint. Dimiilium barba; radunl, dum
mus doctrinam vcrborum, IIIOIIIIUel opcrUm; in cos dcbiliorcs cfiiciui.i; vesles docurlani, dum in
desolalis, misericordiam consolaiionum; in disci- conversatione bona solito negligentiorcs redriuni;
pulis, obcdicntiam in cxseculione mnnilatorum. ci sic npparcnt eorum stercora, duin immiuula
< Iltcc adimplevil Chrislus qnanrio (iofcrebalur de- bona convcrsationc apparcnt cnrum peccata : ecce
fiiiictus filius iinicus matris sua>**.» Vcrbo eruriivit mogistri doctrinn; sequitur, in dcsolatis niiscri-
dicens : < Ariolescens, libi dico : Surgc "*. »' cordia.
Accessil nioribus, loculum tetigit opcrihus. Miscri- Sed notandum quori esl misericordia proprin, esl
cordia iu dcsolalis, qunnrio •viilit Doniiiiiis flentes, misericordia fratcrna, est miscricorriia palcrna.
cl < niisericorriia motns cst". > Oberiicnlia quando Prima ad seipsum, secunria ad proximum, lerlin
ari impcrium cjus < resedit qui erat morluus '^. > B palrisad filium, Prima fil per contritiouem, secun a
Vcrb.i rioclrina: dcbcl haberc doctor, qiiia < Inbia per coropassionem, lerliapcrcorrepiionero. Doprima
sarcrriolis custodiiinl scienliani, ct lcgem ex ore dicilur : < Miserere aninise tufe plncens Deo"; >
ejiis rcqiiirunl, quia angt-Ius Doinini cxcrciluum de secunda dicitur : Samuriianus inisericordia mo-
esl ". > Alioquiii cacci suiil duces Cfccorum: < Si tus iufudil viiiuin el oleum vulueralo a taironibus*';
aulom cfccu» cfccum ducat, aniho in fovcam ca- el Domiiius : < Benli iiiisericurdes, quoiiiam ipsi
diini ". > El Isaias : < Sjieciiliitores ejus cscciom- misericordiam conse.jiicutur **. > Puterna roiseri-
nes, universi caues niuli non valenlcs latrare ". > cordia Lria facit: Dimittil realnm, corrigit erraium,
Debent enim vcrbis altraherc, moribus ulliccrc, consolalur .iniaiicaliim. De priino dicilur : < Bonus
opciibiis invitarc. Sic ait Aposlolus : < In omnibus ille pater a longe vidcns filium stium reverlenleui,
leipsum prfebe exemjriunvbnnorum opcrum, in do- scilicet prodigum, roisericorriia molus occurrii
clriiia, in grnviiaic, in inlegritaie '*. t In ricclrina'- ei *3; > de secundo dicitur : < Cum iralus fueris
vcrhoruni, iii graviiate nioruni, in integritaie opc- niisciicorriifc rccorriaberis **.> Qiieui enim Doiiiiniis
riim. Ncc soluin niorum grnviialc, sed etsuavitnle. diligit, corrlpil; flagellal autem oiiinem qucm rc-
Unde Puuhis : < Qui praest in solliciludine, qui tri- „ cepitfilium**. < Longanimis enim estet inultum mi-
tiuit in simplicitale, qui miserctur in hilarilatc ".> sericors'*.>Quia uon in perpeluiiin irasct-lur, neque
Et in discipulis : < Obsccro vos, nt digne anibulctis iu aicrnuro corominabitur *'. El idco modo irasti-
CIIIII humilitale cl ninnsuciudine, cum paticntia tur et conigil. Dc lcrlio habemus in praescnii
supporlnntcs inviccm in charilate, sotlicili servarc exemplo. Vidit enim Jesus viduam flenlcm, et lur-
iiuilafcm spiritus in viuculo pacis **. > Qualcs enim bam copiosaui cum ea, el roiserieorriia moius esl**.
siint mngistri latcs faciiini discipulos : . Ecce dc miseiiaordia. Sequilur de obedicnlia. Hanc
Scilicel exspeclas ut iradal maicr honeslot, cxhibuit adolescens morluus, qr.ia nd iinperiuin
Aul alios niores quam quos habet : ulile porro, Domiui < rescdit qui eral rooriitiis *9. > Sciendum
Fiitolam turpi veiulw producere turpem ". quoque quod Lriplexesl obedicntia. Prima exhibetur
t Ciini criini au.liulareiil animalin, amhulabant pa- niajori, seciiiiria pari, terlia inferiori. Prima est
rilcr cl rotae juxla ea. El cum elcvarenliir a terra, neccssilalis, sejcuifdabcnigiiilatis, lerlia liuniilitalis,
elevubanliir parilcr ct lOltfi, sequcntes ea ". > Et Prima solvil dcbifum; secunda prfesial obsequium;
t!c opcrihiis : < Lnceat lux vestra coram Iioininibiis tertia esl prodigium. Primam Chrislus iroplevii,
ut virieaui opera vestra bona et gloriflcenl palrcm < factus Patri obediens tisque ad mortcm »». > De
vesinim qui in roelis esl ". >Itcm : < Et lucernaj hac ait Apostolus : < Filii, obediie parentibus ve-
arrienles in inanibiis vestris ". > Alioquin eru..t stris ". > Et illud : < Servi, obcdile doininis vc-
iiuntii quos Dnviriniisit ad llanon, qui rcmisit ens, Slris ". > Et illud : < Omnis aniina sublimioribus
rasitqiie (limidiiim barbx et riimidium capilloruro, poteslati.t sil subdita»3. > De secunda dicit idcm:
el deturlavil vesles coriun usque ad nales, ut appa- < llonore ii.vit.Bi prfcvenienles *». > ldcm dicil de
rerent eorum stercora»». Doclores iiunlii snntDa- lertia : < Subditi estofe omui humaiue creatur»
vid , cuin peccatoribus nuntianl mandata sermone. propter Dcum ". > Ad hoc spcctat quod statuil
Capillos habent qui dc capiie pcndunt elornaiil, id Jcsus parvuliini in medio discipulorum, el ail illis :
est oriialuin aniinae bonos mores in cordc; barbam < Nisi efDciainini sicul parvulus iste, non inirabilis
habeiii, scilicct signuin viiilitalis, ul sinl fories et iu legnuro coelorum ". > Et ulibi dicil : < Qni ma-
ccnstantcs in ariversitaie; vesiibus oinanliir, sciliccl jor est in vobis, fiul sicut minor ". > Sed el ipse
»»Psal. 61. "Ltic. 7. "'Ibid. »7 Ihid. " Ibid. " Malach. 2. *• Matlh. 15. *>Isai. 56. " Til.
"
2. • Roin. 12. "Ephes. 4. '* Jnven. sat. 6. "Ezech.l.
*• Eccli. 50. " Luc. 10. "Mailh. 5. *3 Luc. 15. »» Habao."Mallh. 5. '• Luc. 12. " 11Reg. 10.
*» 3. »* Ilebr. 12. »«Psal. 102. " Ib .IJ
*SLIIC.7. lhiri. " 12. »>Coloss. 3. »*Ihid. " Rom. 13 " Roui. 12. »»lPetr. 2." "
Philipp.
Maliii. 18. »7Luc. 22.'
169 COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. III. 170
subriilus fuil Maria?el Josepli ". licm, lavit pcdes A Tigna domorumnoslrarttm cedrina, laquearia no-
discipulorum suorum**,cum tamen major essel illis. stra cypressina.
Notanriuniqiiod quidam moriunlur in anima inle- [CARD.]Tigna siquidem sunt ad forliliidinem do-
rius; qniriam in corpore exlerius; quidam obsti- mus : laquearia sunt ad decorem. Domus autem
nati sntit in arobobus. Primi simpliciter moriuntur sunl animaesancta». Tigna ergo suiil virtules et gra-
in anima interius, secundi dupliciler, lertii et mo- tise, sine quibus non est salus; laquearia vero
riiiiitur el sepcliunlur. De primo dicitur : < Anima sunl divisiones adrainistrationum et operationum, et
qnte peccaveril, ipsa morietur *•; > de secundo dici- qufedam gratise quse sunt ad decorem .inimfe, licei
tur in lege. < Qui fecit hoc vel illud, morte moria- non necessario requiranlur ad salulem, ut sunt
lur "; > rie teriio riicitur : < Morluus esl dives et prophetife, gcnera linguarum, virlutes, discretio
sepullus esl in infernuin ". > In figura primi puella spiriiuuni, et iis similia '*, qua» velul laquearia
mortua est in thalamo matris"; in figura sccundi corruunt, si lignis fortitcr non adhxreant. Tigna
juveiiis iste filius unicus matri siife, jam ferebatur ergo domorum cedrina debent esse ut virtutes non
exlra porlam civilatis *»;in figura tcrtii, Lazarus vermiscant, nec pulrescant; sed per humilitatcm
qualriduanus ernl fetore horribilis •'. Sed anima, in profundum radicatx, crcscant in imincnsiini
sicut alibi dicltim est, prius (it lurpis, secundo infir- " sicul cedrus.
inatur, lertio moriliir. In primo non poiesl dici : Laquearia noslra cypressina.
< Tofa pulchra es, amica mea '*. > De secuiido rii- [Tno.] Laquearia doroum implciil et orunnl. Ce-
ciiur : < Sana me, Domine, el sanabor *7; » et: drus ct cypressus qutc sunl impulribilia, electos
< Sana animam meam, quia peccavi tibi *". > De figiiranl qui conlemnenles lcmporalia rctcrni fiunt;
teiiio : < Anima quae pcccaverit, ipsa morietur". » desiderantes fclerna, adornalum, ut dicturo est,
Cor enim sic lentaium est amphora quam vidit sunt laquearia. In tribus aufcin personis ornaiur
Zacharias, in cujus medio sedel impielas ™. El d«fe Etclesia. Esl enim ornalus principiini; est ornalus
roulieres deporlabant eam in lerram Sennaar : quod pr;elatorum; est ornalus subditoruro. Trincipcs
dicitur felor eorum. Sed angelus lnassam plurabeam onim inEcclesia ornanturjusiitiu;prtelati,scieniia,
projecit in os amphorse, ne impietas exeat, id esl et sapientia, et tolerantia; subdili, disciplina et obe-
difliculiaicm Chrislus objicit conccptfe iniquilati, dienlia. In primo est princeps terribilis; in secundo
ne ad actumpcrveoiat. Quatuor bajuli, qui adole- pifrlatus venerabilis; in terlio siibditus amahilis.
scentem defuncium portant, sunl ista : gulosiias, Propler hfcc tria in basibus lempli eranl sculpta,
olium, luxuria, mollilies cullus. De hoc Ezechiel: „ leones ct boves et cherubiin76,scilicetp/enifurfosckn-
< Aquila prfegrandis, magnarum alarnm longo tiw, prxlali, boves, qui j'ugum portnnt subditi.
membrorum ductu, habens plumas et varietaies In primo enim erut Assuerus terribilis, qiioniatn
firultas^veii-rtradtibanum, ct tulit medullam cedri, sedcns in throno tcnehat sceplrum aurcuin : quem
summitales frondium ejus avulsil 71. » Venit ad Li- cum vidisset Esther rcgina penc pr.x timore corruit
banum quori candidniio dicitur, id est Ecclesia; in lerram ; una autem famularum susiinebal caput
tulit medullam cedri, id cst devotionem corriis prius ejus ne caderel in tcrram ; pallium ejus suslinebat
«doriferi el alli; summitalem frondiuro avulsit, id altera ". Prima; famula est confidentia interioris
cst vcrborum utililatein, juxta illud : < Melior est innocentifc, quae sustinet caput, id est ralioncm ne
finis oraiionis quam principium 7*. > Transporlavit possit deviare; altera famula cst confidentia de
a lerra Chanaan, quod dicilur coromolio, scilicct bonis operibus, qiifc sustinet pallium, id est bonam
aquilonis, scilicet a bonis operibus priniaj conver- conversationem, nc cadatin pulvere, id est ne ali-
saiionis monendo, < et transporiavit eam in ter- qua nola lurpiludinis coram judice quisquevaleat
ram Scnnaar 7*. >Magnarum dicilur alarum pro- eam depravare. In figura secundi : Aaron in dcsi-
pler tentanrii velocilatem; longo roenibrorum riu- gnatione scicntife porlabat logion, id est rationale
ctu, propler permissani sibi a Deo poleslalcni; D in pectore ' 8; in signum lolerantire, in humeris su-
plnroas, proplerlenitatem; vaiielates, proptermulli- perlmmerale ; laminam vero auream in froute 7*,in
fariaro deceptionem. Dc illo qualriduano dicilur in significaiione sapientix. Scieuliam habcre debet,
ptopheta : Quid est, Israel, quod in lerra inimico- qua sciat Ecclesiani ordinare; loleranliam, qtta de-
rum es? inveterasti in terra aliena, commoratus es bet infirmorum portare onera. Hinc esl enim quod
cum morluis, depulatus cs ciini iis qui in inferno logion islud et supeihumerale in qno designanlur
sunt 7*. » In lerra inimicorum est peccalor per onera caienulis aureis, id esl mnluis operibus cha-
malam operationem; invetcrascit.in lerra aliena riiatis, erant connexa. Debet praslalus habere au-
per consuetiidinem; commoraiur cum mortuis per daciam, scieniiam, castimoniam. Primum, ad ly-
defeciionem; deputatus esl cum iis qui in inferno rannum; secundum, ad subdilum; tertium, ad
sunt per desperatiotietn. seipsum. Ul tyrannuin corripiat, ut subditum cru-

"Ltic 2. "Joan.lS. " Ezcch. 18. •>Exori. 21. " Luc. 16. "Luc. 8. 8*Luc. 7. "Joan. II.
•* Cani. 4. •' Jer. 17. « Psal. 40. " Ezech. 18. '• Zacliar. 5. 7>Ezech. 17. '• Eccle. 7. " Daii.
1. '* Darucli. 3. » I Cor. 12. 76111Reg. 7. " Esllicr. 15. .78 Levii. 8. 79Ibid.
PATROI..CCVI. 6
!7I THOMJECISTERC ET JOAN. ALGRINI 172
dial, ul ipse irreprelicnsibilis appareal. Isla suntl A vcbunt mutuo '. > Ecce quam bonum et quain
tria qute bene gradiuntur. Primum leo, qui ad nul-- jucundum habitare fratres in nnum *; > et Joannes:
lius animalis occursum pavet, quia justus ul leo> < Congregavit nos in unum Christi amor; limea-
confidit 80.Secundum, aries dux ovium, qui ponatt mus el amemus Chrislum Deum;>et Pelrus: <Estolc
animam suam pro ovibus suis *', ut sit aries quii compatientes, fraternitalis amatores*; > teriium
immolatus est pro Isaac ". Tertium est < galltisi < Esl lepusculus plebs invatida qui ponil cubite
succinclus lumbos suos **, > liic esl gallus qui ja- suum in petra*; petra autem erat Cbristus ', >qua;
cenles excilat el somnolentos increpat, cui dicitur :; aitPetro : < Super hanc petram, inquil, jcdificabo
< Sinl lumbi vestri prfecincti **. > In figura tertii,, Ecclesiam meam '. >
fllii Israel accedentes ad allare erant vestiti lineai Ad hanc petram confugiunt petris irrctitf, tenta-
stricta •*. Linea veslis moliis esl, el quasvis plicasi tionibus gravati, virtutibus praediti. Primi, ui con-
recipit: quod spectal ad obedientiam qufc paratai vertantur; secundi, ut liberentur; lertii, ut in eis
esl ad omnia. gralia augeaiur. De priroo : < Pelra refugium heri-
Quod stricta est referlur ad disciplinam, qutei naciis ' > in quibus spinte designant peccata; de
sfringit dissofuta. Primus ornalus scilicet justitise: " secundohicfsciliceUlepuscutus, plehsinvalida, cubile
quatuor habet. Sic debet esse judex discretus, ul suum ponit in pelra; > de lerlio : < Veni, sponsa
consoletur miserum, inquirat diligenter si quid oc- inea, columba mea, formosa mea in foraroinibus
currii dubium, secundum modum 32 culpte punial petrae, in caverna macerifc8. > Quartum esl isicllio
rctim, misericorditer liberet oppressum. Dc his ait qui manibiis graditur et in domo regis habital **.>
Job : < Juslitia iudulus sum, el quasi diariemaie Manihuseniro debcmus laborare el spirilu in cttlum
jtidicio meo89.»De primo : <Cumquesederem quasi hnbitare. De labore dicitur: < Labores manuuni
rex circumslanle exercilu, cram lamen rooereniium tunrtim quia manducabis, beatus es et bene libi
eonsolaior "; > de secundo : iCausam quam ignora- erit 9; > et: < Anima mea in manibus nieis >*,>
baro diligenlcr investigabain S8; > de lertio: < Coti- scilicet ut dicas. < Manusroea: distillaverunt myr-
t-erebamniolns iniq.ul 89; > dc quarlo : < El rie den- rham el digiti roei pleni myrrha prohaiissima ". >
tibus ejus auferebam prfedani90.> De prfclatis Apo- Igitur < quiriqiiiri polest invenire nianus lua, i:i-
siolus : iSaceidoles qtii bcne prfcsiuit, duplici slanter operare quia nec ojius, nec ratio, nec sa-
lionore habeanlur digni 9>, > scilicet propler scien- pienlia, nec scieniia cst apuri inferos, quo tu pro-
tiam et sapientiam. Iiero : < Volo episcopdni esse peras ". » Spiritus in ccelum inlerin) riebet con-
irreprehensibilem, hospitalem, puriicum, ornalui» tQ versari : quod est in domo regis habilarc. Unde
", > ita ul impleatur. < Luceat lux vestra coram Paulus : < Conversalio nostra in ccelis esl "; t et:
hominihus ". > Desubdiiis ail idcm : < Obsccrovos <Qufesiirstimsuntsapitc, nonqufe super lerram1».»
ut riigne ambulelis vocatione qua vocali eslis cum Corpore Stephanus laborabat in lerris cum gau-
oiiiiii bumilitate el mansueluriinc, ctim palientia dens lapides susciperet >*; inieiim conversabalur
supportanles invicem in chaiitale fidei vel spirifus in ccetiscum diceret: < Ecce video ccelos apertos,
Jn vinculo pacis 9*.In quaiuor debenl subditi pro- el Jcsum siantem a dextris virtuiis Dei >*;» Priroo
ficere. Priroo spiritualibus lucris iuhiare, unde vi- cum sic est ornatus, dicilur : < Dilexisti jusliliani
vanl; posimoriumse collegio religiosorum aggrega- et odisti iniquilatem >'. » Prxlati audient: < Col-
re, ut sit iter securum; terlio de tribulalionihus Iaudabunl multi sapientiam ejus, et usque in scecu-
snis confugere ad Deuni; quarlo corpore laborare, lum non delebilur nomen ejus >8. » Subditi cla-
spirilu conversari in caitini. Ista sunt qualuor mi- tnanl :<Bonitaiem, eldisciplinam, etscientiam doce
nima lerrte; el lipsa sunt sapieniiora sapientibus. me >3-* 9; » ut postea possint dicere : <Disciplina
Prhnum : < Formica quaelaborat in tcstale ut vivat tua correxit me in finero, et disciplina lua ipsa rr.e
in bieriic. Unde Salomon : < Varic ad formicaro, docebil *>.»Laqueariaista, si lalia inveiiiauiur, cy-
o piger, et contcmplare vias ejus; et riisce snjiien- D I pressina sunl, et dicelur de eis : < Beatus vir qui
tiam ". > Undc : <Ecce nunc lemptis acccpiabile, insapienlia morabilur *'; > pro pralaiis : < Et qui
«cce nunc dies saluiis 96.>Et Doininus: < Ainbu- in juslilia medilabilur *3;>proprincipibus : < El in
lale dum lucem hahctis 97; » el: < Negotiamini, sensu cogilabil circumspectioneni Dei **. > Verum
duin dies est ". » Sccunilum est < locusta qute el si viliuin invenialur a laicre, non erunt ceririna
regem non habel el universa volat per turmas ". » laquearia, vcrhi gralia : si principein faciendoju-
Subdili enim ad religionein se conferenles regein slitiam corrumpat pra?mium vel grafia ; si prxialo
11011habenl in hoc roundo; sed siuuil habilaiit de scientia vel sapieiilia adhfereal ambiiio vel su-
propter illud : <Vaj soli, quia si ceciderit non habet pcrbia;siin subdito de riisciplina ct obedieniia
6ublevanteni **•; »el: < Si dormierinl duo, se fo- sil tiypocrisis et vana gloria. De principibus ait
8»Prov. 28. *>Joan. 10. " Gen. 22. " Prov. 30. 8* Luc. 12. " Exori. 28. " Joh
89. *'Ibiri. "Job29. •' Ibiri. " lbid. 91ITiin.5. 9'lTiin.3. "Mailh. 5. 9VEpbes.
4. " Prov. 6. •* II Cor. G. •' Joan. 12. •« Luc. 19. " Prov. 37. '" Eccle. 4 ' Ibiri. ' Psal.
•132. »IPelr. 5. * Prov. 30. MCor. 10. 6Mallh. 16. ' Psal. 103. » Canl. 2 |8* Prov. 30. «Psal.
127. >* Psal. 118. » Cant. 5. " Eccle. 9. "Philip. 3. >*Coloss.3. '« Act. 7. " Ibid. >7Psal.
i.i. >*Eccli.59. *9-19Psal. 118. *>Psal. 17. *'Eccli. 14. *'lbid. ** lbid.
173 COMMENT.1N CANTICACANTIC. — LIB. III. 1T4
Isains: < Principes tui infideles, socii fiiritm, om-- A ctiinieslin libroMacbabaeorum: t Ornavernntfaciein
nes (liligimt munera, sequunlur retributiones **. >i lempli coronis aureis, et dedicaverunl allaria Do-
IiifiJeles sunt suum negligentes ofCcium, socii fu-. inino6*; Templum Deisanctum est quod eslis vose".»
rum abscondentes verum, diligunt munera, sequun- Facies ejus est exlerior conversalio, per quam ce-
lur relributiones : et ideo non abhorrent judicare> gnoscitur homo ab homiuibus, quasi per faciem,
falsum. De prxlalis idem : < Aurum luura ferugi-. utrtim bonus repulelur an malus. Iinque facies isla
natum cst **. Argentum luum versum est in sco-. ornatur coronis aureis, dum conversatione cxleriori
riam, vinum tuiira mistum est aqua *7. > Aurumi ejus sapienlia pcrcipitur, qui sic vivcndo coronnm
tuum esl sapienlia. Hoec rcrugiiialur, dum superbiai meretur qui interius qualiier extcrius conversalur,
admiscelur; argentum in scoriam verlitur, diiini se informnt. Undc sequilur: < Et dedicaverunt al-
prtedicaloris eloquentia propter vitte suas inhone- taria Domino, » id esl cor suuro, quod est allare ,
stalem vilipenditur; viiuiro miscetur aqua : dumi duro gcmenrio in eo peccata sua rieplorant, el sic
charitas refrigescit. Unde in Apocalypsi **, 'cuidami Deo ipsum interius traclando dedicant. Sic igilur,
prnetato sub nomine angeli dicitur :< Habeo aliquidI <Perfecti sunl cceli, ei lerra, et omnis ornalus eo-
ariversum te, quia priroam charilalem dereliquisti. rum ". > Ccelum enim dicilur aninia, hoc ornatur
Prima opera fac : alioquin veniam et rooveho can-. _ cum aniraa virtutibns decorattir. Corpus aulem rii-
delabrum luum dc loco suo. > Item de his :< Filii citur terra, quia de terra faclum est: hfcc terrn
Sion inclyti et amicti auro primo, qtiomodo repu- ornalur, qiiando bona conversaiio exlcrius agilur.
tati sunt in vasa lesteaopus manuum figuli *9. > Au- Prirni sunt Bcl rietisAccaron, ii.tus Iiilcus, exterius
rum dicti sunt, quando sapienlcs erant. Moriostitit tcneus; sccundi, teroplum Salomonis, exlcrius la-
vasa testea, quia lulosi per culpam. De subditisdi- pirieuin, interius aureum; tertii, arca Domini deati-
cit iriein : < Qui vescebanlur volupluose interierunt rata inlus ct exlcrius auro purissiino. Iiaque la-
in viis ; qui nulriebanlur in croceis, amplexali quearia ista sunl cypressina, si hono proposito in
sunl stcrcora", > dum peccatis se implicanl re- talibus fuerit confirinala, it.i ut non possinl cor-
liiiquenles proximum. Volupiuose vescilur, qtii riulci rumpi aliqua dfcroonis vel nuinrii vcl carnis plianta-
doctrina magislri pascilur. Sed inteiierunt in viis sia, sicut ait Aposlolus : < Qtiis nos separnbit a
quihus regnum ctelorum quferitur, dum negligenfes charitale Dei ? uibulaiio, an angiislia, an perse-
doclriiiam, erranl in proposilo suo, et sic in anima cutio, an famcs, an nudilas, an periculum, an gla-
moriuiiiur. Crocus bonum dal orioremel splendiriuro dius67?»
liabel colorem. In croceis itaqne ;uitriiinti:r qui Hfccforsitan audierat: < Adorna tlialamum tuum,
bouo odori fauife proximi sni ct clarilali ajiparen- C Sion, ct suscipe regem Christum 08: > etvchemcnii
lium operum conforraanfur. Sed amplexantur sler- spirilum affecla dicit sc ornasse, non soltim tha-
cora, dum in peccatis se implicant, relinquenles lnmum, sed et Ieclum ei doniuro. Uahemus enim
proximum et opera. domum carnis nostrfc, thalamum corriis, Jcctuluni
Esl quoque moralis ornatus scilicet in corpore, coiiscieuliie. In doino fit publicorum negotioruni
in anima, in uiroqne. Sed qui esl exterior scilicet adminislratio; in thalamo, adminisirandoriim sc-
in corpore, eslnullus ornntus. Qniniilem in anima , creta deliberalio ; in leciulo riijudicaiio. Membris
est aliquis ornatus; qui vero in ntroque, est oinnis eiiim noslris quandoquc bona facimns quanrioquo
ornalus. De primo ait David : < Filiaj eorum com- mala : inala scilicet scelus in nos, iniquilatem in
positfe , circuroornalfe ut similitudo lempli ">. > proximum, impieialein in Deuin. Bona , scilicet
Non cnim vere sunt lemptum Dei, sed tamen ha- opera pcenilentife in nos, misericorriife iu proxi-
bent siroililuriinem templi. De quibus Dominus: mum, pietalis in Deiun. ln thalaroo deliberamu*
< Altendite a falsis prophetis, qui veniunl ad vos in facieudaet eorum circumslanlias, hfec scilicct:
vestimentis ovium, inlrinsecus auiem sunl iupi ra- Quis, quid, ubi, quibus auxiliis, cur, quomodo,
paces ". > Item Pharisfeos vocat sepulcra deal- ., \quando. ,
bata, quia foris virent, inlrinsecus autem sunl plena In conscientia dijudicamus utrum deliberata vel fn-
ossibusmortuorum etomni spurcitia *8-*9.Inde Pau- cla, vera sunt an falsa, bona an mala, commoda
lus ait iini talium, scilicet Ananife sacerrioli: < Pcrcu- vel incoinmoda. Sed quia omnis ornatus inanisest,
tial te Dominus, paries dealbate 69. > Inrie Dominus nisi ornanria prius nuuidentur, conscienlia contri-
apostolis suis aiebat: < Viriele ne justiiiam vestram tione mundetur, tbalamus cordis confessione, do.
facialis coram hominibus, ul videamini ab eis 61. > mus corporis pceiiitenlite salisfaclionc. Vcra cst
De ornalu inleriori dictuin est in Job : < Spirilus contritio, si depectaio doleat. UnrieDavid: < Dolor
Doiiiiui ornavit ccelos, et obslelricanle manu ejus ineus in conspectu roeo semper *9. » Si odiai, si
edutius esl coluber lortuosus *'. > Inde : < Oinnis abominelur, Unde iriein : < luiquitatein odio hahui
Dlife ab intus **. > De di- et abominatus sum ,0. > Confessionem quatuor im-
gloria ejus regis utroque

«Isii 1 "Jac 5. fc"lsni. 1 »8 Apoc. 2. i " Thren. 4. " lliid. M Ps«l-103'- 1iuh-
«J ]'
9
»3-» M-iiih 23 •• 8> " *3Psal. 44. «*I Ma.h. 4. •* I Cor. o. feen. 2.
Act. 23. Matih. 6. Job 20.
" Rom. 8. " Ollic. ecdes. in tPurific. " Psal. 37. _" Psal. 108.
173 TIIOMjECISTERC. ET JOAN.ALGUINI 176
terlio auruin.
pediunt. Sunt enim qui partem peccati sui abscon- A el lapide "; secundo ligna odorifera;
dunl, sicut Ananias el Saphira partem pecuni»'1.» In Cfemento quod Iutum est et latet inter snxa,
Sunt qui omnia confilentur, sed modum taccnl. amor verecundus; per lapides, forlis; per ligna
Modum qufcrebat David cum diceret: < Quomodo odorifera, suavis ; per aurum, sapiens.Verecundus
ceciderunl forles in bello". > In modo coropre- in tribus est: in lidei lfcsione, in furto, in tradi-
hendo omnes circnmslanlias praediclas, quid, quis, lione. Eruhcscil enim quod fidem Ifesit peccanrio,
ubi, etc. Sunt qui totum dicunt et postmodum con- quam voverat in bnptismo ; erubescit quoque quod
filentur, sed excusanl sicul Adaro : <Mulier, inquit, furtiim feeit, peccata occultanrio; erubescit etiam
quam dedisti mibi, dedil mihi, et comedi ".» Sunl quaro tradilionem fecit, ror suum et membra sua,
qui verbis phaleralis riicunt, ul peccalum minus qttfe erunl Dei habitaculuni, dfcrooni tradcndo. De
videatur. Iltec sunt perizomala de foliis arbornm priroo ait Aposlolus : < Priinam fidem irrilam fece-
8>
facta , quibus primi parcnles lexerunt pudenda runt ; i de secuudo Job : < Si abscondi quasi
sua '*. » Nara folia verba siguilicanl. Unde llota- homo peccntum meum, et celavi iniquilaiem ir.eam
tius " : in sinu meo "; > de lertio : < Teuiplum Dei san-
Vt silvcefoliis pronos mutaniitr iu niinos. clum est, quod estis vos "3. > Tollens ergo mem-
Prima cadunl, ila verborum vetusinteril wlas. li bra Dei faciam membra merelricis8'. Et Dominus :
Purgalur doinus corporis pcenilenlia. Triplex est iVulpesfovcashabent, eljvolucres cceli nirios, Filius
posnitenlia, rjuia, aut fit in vita, aul in purgatorio, autcin hominis non habel ubi caput suum recli-
aut in gehennn. Prima est vohtnlaria et lcrminabi- net •*. > Fortis aroor in tribus est: 33 spernit li-
lis ; secunda necessaria ct lcrminabilis ; lerlia ne- morem, appelit dolorem, non rcfugit pudorem. Do
cessaria et inlerminabilis. Has proposuit Doiuinus primo : < Dominus illuuiinalio mea et salus mea
David per Gad, videntem quando peccavit nume- qnem liinebo 8e. > De secunrio Job: < Libera me,
rando populum, scilicet aut peslilentiam in terra Domiiie, et ponemc juxta tc et cujusvis inanus pu-
sua, qufe est prima ; aut famem in terra, quae est gnel coiitra nie ". > El Habacuc ; < Ingreriiatur
secunria; aul comprehenrii ab hosiibus, qute est putredo in ossibus meis, ct subler me scaieal ul
terlia. Et data est ei levior scilicet, quia divince requiescam in dic Iribulationis 88.> Detertio David:
disposiiioni totum reliquit. Ornatur domus corporis < Quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit
bona conversalione. confusio faciem meam ". >lsti siint trcs forles qui
Conversatio auiem triplex esl: Debemus cnim altuterunl David de fonte, qui est in porln fielhle-
conversari in claustro, conversari in mundo, con- lion), scilicet Eleazar, Semeias el Jesboam. Eleazar
versari in ccelo. In clauslro cum fratribus religio- C dieilur Dei mei adjutorium , hic nssignatur primo ;
gis ; in mundo, cnm perversis ; in ccelo, cum an- Semeins dicitur obediens Domitii, et coiivenit se-
gelis. Cuin fralribus, nos in disciplina eis confor- cundo ; Jesboam dicitur denipitcenset convenil ler-
mando ; cum pcrversis, earum conlumelias susti- tio. Fons ille esl duicis memoria cceleslis palritc,
nendo ; cum angelis, de coelcslihus cogitaudo. De quia per istam tripliccm fortiludineni, venilur ad
prirao : < Magnuro cerlamen passiouuin sustinui- illam dnlcedinem et suavitatem, qurc per odorem
stis ; > in allero: < Opprobriis et tribulalionibus; > ligni cypressini significatur. Amor Dci suavis est in
in altero : < Taliler conversantium parlicipes ef- tribus, scilicet in misericordia, in graiia, in gloria:
fecti, ait apostolus Paulus '*. > De sccundo : < Ob- in misericordia, pro reinissione peccaloruni ; unrie
sccro vos tanquam advenas el peregrinos, ut abs- David : iSuavis Domimis universis miserationes
tinealis a carnalibus desitlcriis, qute militant ad- ejus, et super oronia opera ejus ". > In gratia pro
versus animam, conversaliouem nostram liabenies infusione spiritualium donorum. Unde David : <Me-
bonam inter gcntes, ut in eo quod delrectant de moiiam abundaniiaj suavitalis tnfc eruclabunt, et
nobis tanquam de malefacloribus glorificenl Dcum jusiiiia tuaexsiiltabuni 91.tlngloriapro exspeclatione
in die visitalionis 7I. > Dc tertia : < Nostra autem supernorumgaudiorUiii.UndeidcinDaviil:<Gustateet
conversatio in ccelis est '*. > Inde est quod super videte quamsuaviseslDomiiuis9*.) Sapieusesl amor
tabernaculuni Moysi erant saga cilicina, et pelles astulias diaboli vitanrio. Amoris principiuro et fiuem
arielum rubricalfe, et pelles liyacinthinfc ". Saga, consitlerando. In ascensu dc uno ad alium aOecius
qute vilia sunt, designant conversationcm clau- suos ordiiiamlo. Unde.Sapientia vincii malitiam, at-
slraliuni, qui se viles et abjeclos rcputant. Pel- lingit ergo a fine suo principio usque ad finein suum
les rubricalfc pertinent ad patieniiam pcrversos exiremuro. Et riisposuil oinnia suaviter suos affectus
sustinenlium. Pelles vero hyacinthinfe.quia ccelico- in ascendendo 93. Ecce domus, ecce tbalanius. Se-
lorem habenl, pertinent ad eoiitcmplaiionein ange- quilur leclulus conscientise.
lorum. Ornalur thalamus Doi et proximi dilectione. Sciendum autem quod conscienliarum alia est
Est aulein amor verecundus, fortis, suavis, sapiens. cauteriala ; unde Pautus : < Cauteriatam habcntes
Inde in templo Salomonis erat paries de Cfcmento conscienliam 9*; >alia bona; unde idem: < De corde
7«Act. 5. '«II Reg. 1. " Gen. 3. '» Ibid. 7t De art. poet. '• Hebr. 10. " I Petr. 2. " Pbi-
lip. 3. " Exod. 26. " III Reg. 5. ">I Tim. 5. »« Job 31. »3 I Cor. 3 »» 1 Cor 6. " Lnc. 9.
"Psal. 26. *7Job 17. *» Hauac. 3. " Psal. 68. "Psal. 1W. 9>lbid". »»Psal. 33. " Sap. 7.
•*
Tim.|4
477 COMMENT.1N CANTICACANTIC. — LIB. III. 178
puro et conscienlia bona el fide non ficla "; > alia A diam; secundum ad innocentiam. Ecce quomodo
florida; unde idem :< Gloria nostra lifec est, testimo- de fundamento limoris surgit paries innoceniise.
nium conscientife noslrfc". > Cauteriata est obnoxia Timor Domini generat sui discussionem; discussio
culpaj, bona sine crimine. Florida mutta ornata sui cognilionem; cognitio, poenitenliam ; pcenilen-
virtute el specialiter viola, lilio, rosa, ut sit con- tia,dolorem; dotor, confessionem; confessio,cinen-
scia Christi humililalis, castitalis, charitatis. Pro dationem ; emendalio, purgalionem ; purgalio, pu-
his enim stibsequifur sponsus : < Ego (los campi et ritatem ; puritas perfectam prteslat innocenliara
lilium convallium »'; <vcl ita : Conscienliarum alia Ecce ex alia potestate quomodo,pariesniisericordifc
bona, atia mala. Gona triplex esl: est enim bona, stirgit ex timore : timor miserorum gcnerat consi-
est secura, esl gloriosa. Priina sana, secunda se- deraliouein; cousideratio, compassionem;compassio,
rcna, teriia amosna : sana, quia immunis ab iniqui- aflecium subvenlionis ; afleclus subveniendi, juxla
late ; serena, exonerala a munriana solliciiudine; virium facultatem, plenam misericordiaj exercet
amceiia, quia jam conversatur in angelorura jucun- viiiutem. Adhos nos invitalDavid dicens : (Declina-
ditate. De prima : < Plenitudo legis esl charitas de a malo et fac bonura >*. > Teclum spes est ccele-
corrie puro et conscia bona et firie non ficta»8. > siium. Ilaec dum appelitu temporalium nos rctrabil,
Iteni bona subsiantia qufc non habet peccatum in _ * tcmpestate lemporalium per palientiam nos con-
conscientia. De hac in lege :<Cum ceperis capiivnm, scrvat. Nani el ipsa patienlia loco tignorum est.
si placuerit tibi, rades omnes pilos carnis suae" «Fitiidamcnlum aliud nemo potest ponere prseter id
ctriuces eam uxorem. De secunda Job : < Ecce in quod positura est qui esl Jcsus Cl.rislus , ait Apo-
(cclo lesiis incus, el conscius meus in excelsis >•*. stolus '*. > Volenles fcdificarc, debent considerare
Htecesl iila fonis mulier, qua?providet domui sufe, fundum, fundamentum, fundatum. Fundus est cor-
et texens marito vestem negoliatur. De lertia :< Glo- dis locus; fundamentum, Cbristtis; fundalum, Lo-
ria noslrahfec csl lesiimonium conscientifenosirfe1.» iiiim opus tam interius quam exterius. Priinum ha-
Hfecest sponsa, qua: in osculo sponsi ,delectatur. beat puritatcm , secundum stabilitatem, terlium
Prima dicit :< Laviperies meos, quoraodo inquinabo rectam ordinalioncm. Primum, ne habeat liniuiii
iilos. Exspoliavi me lunica mea, quomodo induar peccalorum; secundum, no sil inslabile proposilum;
illa' ? » Secunria riicit: < Ego dorniio et cor meum lerlium, ne quid flat inorriin.itum.De primo Paulus :
vigilat'.» Tertia dicit: < Lectulus noslcr floririus*.> < Emundemus nos ab omni inqiiinamenlo carnis ac
Item mala alia, cauteriata, alia inquinata, alia tur- spiritus". > De secundo : < Quis non separabit a.
bata : cauleriala, quia inflaromala pravi desiderii charitate Cbristi ? tribulatio ? an anguslia, an per-
ardore; inquinala, quia perpetuo desiderio pulre- C seculio, an fames, an nuditas , an periculuni, an
scil in stercore; turbata, quia hinc videns pecca- gtadius >°? de lertio dicit sponsa in Canlicis : < Or-
lum, inde pcenas infenii scmpcr peccans vivit in dinavil inmecbaritaiem >'. >Audide primo : < Prse-
hOrrore. De prima Apostolus : < Sunt quidam suam parale corria vestra >*, » ecce fundus Domino; ecce
cauteriatara habentes conscientiam*.> lstain regunt fundamenlum : < Et servile illi soli >•: ecce funda-
< duasfilifcsanguisugte, qute dicunt semper : Afler, tum : <Sic fcdificaladomuserit illa.iDe qua dicilurr
aflcr*,» id cst volupias ct avaritia. De secunda idem: Turbo qttam nultus
< Inquinata; esl et mens eorum et conscienlia 7, > Qualit, aul vaganles
bfcc sedet in amphora* curo impielate, quam dure Uiruuitt venli,
mulieres porlant in lerra Sennaar 9, quoddicitur fc- Penetrantque nimbi.
tor eorum, scilicet mundana prosperitas et lerapo- Non enim penetranl fundum nimbi carnalis volu-
raliiim rerum afUueuiia. Pro lertia :< Contenriebant plalis, funrianieiUuu)non quatil turbo nriversitatis ,
duai mulieres roeretrices ante regcm Saloroonem >°,> funriatum non diruunt venti vunilalis. Locum mun-
id esl limor el infida securilas. Timor enim vult dabat David dicens : < Si dedero soranum oculis
(ilium suum, id est opus bonum vivere, infiria se- yv meis ct palpebris meis dormilaiionem, donec in-
curitas mortificare. Unde semper prfesumit saeva veuiam lociiin Domino,tabernaculuin Deo Jacob ".»
turbala conscientia. Domus Dei estanima jusli. Ibi Si cnim fuerit limosus fundus, non supponeiur fun-
fundamentum esl limor, quia linitium sapiemisc li- danientum Christus, sed clamabit: < Eripe mc de
inor Domioi >>.>lnde surgunt duo parietes, scili- luto, ul non infigar". > Si aulem forte intraverit,.
cel innocemia et misericordia. ln his eniin oronis clain.iliit : < Infixus sum in limo profundi et non
structura soliriatur. Undebeatus Jacobus apostolus : est subslantia ". > Cum egressus fuciil, sic gratias
< Religio niunda et immaculala apud Deum et Pa- aget: Pater < cduxit me de lacu miserice et dfi, lulo
Lrein haec esl : Visilare pupillos, el viduas in tri- fnicis»*.> Super hoc fundant peccatores tria fcdi-
bulaiionibus eorum, ct iinmaciilalani se custodire ficia. Ponunt enim fundameiilum temporalia boua,
ab hoc sfcculo>*.> Priiuum referlur ad roisericor- superfcdificant superbiam. Item ponunt fundaroen-
'* Tiro. 1. "HGor. 1. Cant. 2. " I Tiin. 1. " Num. 8. >°»Job. 16. » II Cor. 1. >> ' Cnnt.
5. * lhi.l. 'Cani. 1. »1 Tim. 4. • Prov. 50. ' Tit. I. • Zach. 5. • Dan. 1. >• III Ueg. 3. " Psal.
110. >'Jnc. 1. >' Psal. 3. »» I Cor. 3. >'II Cor. 7. >• Rom. 8. 47Cam. 2. " l Reg. 7. Ibid.
" Psal. 151. *>Psal. 08. " Ibid. " Psal. 39.
179 THOM^: CISTERC. ET JOAN ALGRINl 183
tum carnis coneupiscenliara, superfedificant lasci- A ea qufe anicriora siint meipsum extendens, perse-
viam. Item poiiunt fiindaroentum garrulilatem, su- qitor ad bravium supenifc vocalionis **. > Primi
peifeililicant blaspheroiam, murmurationem, con- itaque dimiltunt in imo in periculum ; secundi li-
tumcliam. Priroum fedificium est tnrris Babyionis, branl in medio in specultim; tertii erigunt in sum-
facta de laterihus **,id est bonis lemporalibus. La- mo in tilutiiro : prinii in jiericuto damnationis, se-
teres crudi smit bona teniporalia, male qufcsita et cundi in speculo sua; cognilionis, terlii in titulo
luxiiriose expensa. Unde dicitur : Lateribus crudis diviiifc laudis. Primi eniin : < Cum cognovissent
aedificabimus. Lateres cocti sunt bona temporalia Dcum non sicut Deum glorificaveruni aut gratias
iii.ile qiifcsila. IIi corjuuntur, dtiro male retinendo egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis"; >de
in his homo obsiinatur. Iude est qtiod filii Israel iu secundis: <Si ignoras le, o piilchcrrimainter ninlie-
JEgyplo Pharaoni lateres coquehant". Et lsaias res, egredere et abi post vesligia gregum tuoruni *>.»
aii : < Venter meus ad Moab quasi cilhara sonahit, leiiii dictint: iLaudabo Deuin mcum iu vila mea*'.>
ct viscera mea ad murum cocti laleris ". > Duo Primi funriunt tnel, secumii vinuro. lerlii fundunt
atia suiil Pbiihom el Raroesscs, quas feriificavertint oleuin desuper : inel carntilis volupiaiis, vinum au-
filii Israel in Mgyplo rcgi Pharaoni". Secundum steritatis pceiiilenlinlis, oleum dcvotiouis. Mel isluJ.
Sgitur fcdificium est Raroesses quod inlerprelalur B a sacrificio prohibelur. Viiiuin et oleum vulncrato
commoiio tinew, scilicet carnalis cupiriilas. Tertium a laironibus per Saiiiaritaiuini iiifiiiiduiilur". Ecce
fcdificiumest Phithom quoddicilur os /liidis, scilicet de fuiidiunento : < Super hoc fuudamenluiii qux-
inulilis loquacitas. Iii talifundo sunl < reptilia qtio- dam fcdilicant lign.i, fenum, stipiilaro **, > id esl
rum non est numcrus ". > Opoiietcrgo in lali fundo qiiosdam inolus venialium til cst vauitas de opcribus.
prius fodere, sicut ait Ezechiel: < Fili homitiis.fode qui sunl ligna. De gratia corporum, quod est fe-
jiarieleiu.> Et lodit, et invenil iisiagines quadrupe- nuro, quia «omnis caro fenum*'. > Desplcndore ser-
duro et replilium et volucrum **.>Quadiupedia suut moiium qui sunt stipula, qua canlare consueverunt
qui manibus qunsi pedibus quibusriam tangenrio anliqui. In figura primi, Paulus, cum colligeret
terrani, ullra roodum tractant temporalia. Replilia, sarmenla, de his exsiliit vipera, quae iulus lalebat,
snnt voluptuosi qui repunl, ore, peclore, ventre et et adhfcsit manui ejus, qui viriliter excussil eam".
cauda : ore, lascivia loquenrio; pectore, cogitando; In figura secundi, Absalon seriit super mulum, id
venlre , efleclui mancipando; cauda, in his pcrse- esl caritetu faluam, et capillos t-jus, id est cogilalio-
verando. Volucres vero sunt superbi. Ilaque isla nes cordis; veulus elalionis lulil iu aliuin, el iu
purgantur, ul domus fedificetur.Scriptum est eniin: r qiierciiin adhceserunl, id est in riuriliaobsliiiationis.
< Nisi Dominus tcdificavcril domuni, in vanuiii la- Supcrvcnil Joab, id est diabolus, iribus lanceis coa-
boraverunt qui fedificanl eani39.>Inqua <fundamen- fixil corillius*',quae sunl islse : Siiperhus enini cru-
lum aliud neroo potesl ponere prajler id quod posi- delis inferiori, iiulignaiur de pari.invi.let superiori.
Ifiin est.qui est Jesus Cbristus*1.»Ilic ergo lanquam Contra piiroum, juxla poelam deberel*8:
lapis poniltirin fundamenlo rie quo dicitur : < E- Parcere subjeclis et debellare superbos.
rexit Jacob lapidem in tituluni fundens orationem de secundo dixit alius* 9:
Doroino ". > llnnc lapiriein. Quidam riiroiltunt in Nec quidquam jam ferre polesl Cwsarve pnorem
inio; quiriam suspenriunt in meriio; quiriumcrigunt Pompeiueve parem.
in sumuio. Priroi sunl carnnles, secunili roeriiocri- Iii figura teiiii vidit Jonnues in Apocalypsi < ties
ter vivenies, lertii Deo vacantes. Priini firiein ha- spiritus immundos in moriuiu ranartuii exeunles de
beiil nec opeiantur ; secuurii < uiunlur inundo lan- ore riraconis *". » Alii < superxdificanl aururo, ar-
»> : > auruui sapieiilia»
quain nou ulantur 33; > lertii in ccelo conversan- gcntuin, lapides prctiosos
tur'*. De priinis ait Jacobus apostolus : < Fidessinc ct cbaritalis, argenluro innoceniife cl caslilalis,
In
operibus moriua est3I; > rie secumlis ait Joannes lapides preliosos, inierioris et cxierioris operis.
aposlolus : < Qui habucril substaiiliam inunrii bu- r, ligura primi, crantduo cherubim attrea iu laberna-
et
jusel viderit fralrem suum necessilatcm habere ct culo '; infigura sccundi, duas lubas argenteas
iJauseril visceru sua ab eo, qiioroorio chanias Dei duciiles habuit Moyses, quibus convocabatur popu-
iiianei in illo *'. > Istis dicitur: < Nolite diljgere lus in deserfo " ; in ligura tertii, dicitui' de aniina-
inunduro, neque ,ea qute in mundosiinl 37; > lenii libus Ezechielis : < Sub pennis eorum manus ho-
dicunt cum Paulo : < Qute fucrunt mihi lucra, fa- minis in qualuor panibus "*. >Pennaj enim sunt
cta sunt mihi delriuieiUE propter Cbristuin propier inleriora opera, mamis hominis cxteriora. Qu*
qucm oiniiia delriinenla feci: et arbilror ut sier- suh pennis suui, quia interiora, sunl exterioribus
cora, ut Cbrisliiii) luctifaciam *8. > Iiem idem : poliora. Exleriora sunt in quatuor partibus, quia
< Unum autem quse posleriora suni obliviscens, ad pritno operatur sibi hoino opera pcenitentifc; se-

»»Gen. H. " Exod. 1. «• Isai. 16. " Exod. 1. " Psal. 103. " Ezech. 8. " Psal. 126.
•> 1 Cor. 3. " Gen. 35. *' I Cor. 7. 3*Philip. 3. " Jac. 2. " 1 Joan. 3. " I Joan. 2. " Phiiip. 3.
»9lbid. "Roui. 1. *> Canl. 1. ** Psal. 145. " Luc. 10. ** 1 Cor. 3. "" I Peir. 1. " " Act. 25.
»' II Reg. 18. ** Virg. Mneid. vi, 553. " Lucan. i, 123. " Apoc. 16. I Cor. 3. Exod. 25.
' »» Nuro, 10. "Ezceh. 1.
181 COMMENT.1N CANTICA CANTIC. — LIB. III. 182
cundo, proximo opera misericordife; lertio, inimico .A suam nobis ad memoriam dutcedinem inducit, tit
opera perfectionis; quarlo, fiuni in Ddiiro opera pie- ad gaudium LeaUe societatis stite nostruin inviiet
taiis. El bancde sedificationeriotuus sjiiritualis. ainorein. Per suavitalem floris ineffabilerosufe pce-
34 Laquearia debenl esse cypressina. nilenlifc rielectalionero nobis promittit. In caropo
[CARD.]Quia, elsi illfc gratifc, quse per laquearia lalitudo consideratur; in valle, profunditas cerni-
dcsignantur, dilatant inferius el nianifeslautur ad lur. In his crgo qui se dilalanl charilatc sit flos
ulilitalem proximoruin, tendunt lamen in acutum, campi; in liis qui se subslernunl liumilitate sit
ut cypressus, et constringuntur in unum. Ten- flos convallium. Ileni in lilio tria consideranlur:
dunt enim in illuni qui vere est unus, et inlen- viror in foliis, taudor in floribus, aureus cotor in
dunt in illam unam, de qua dicil PropheU : < Unam granis. In virorcigilur qui prodesl oculis firies ac-
petii a Domino, hanc requiram ". > Quia vero pro- cipilur. In flore aulem candido, quia inde fructus
miserat dc Iectulo florido *6, ostendit filius qiiod procedit spes nobis iiisinualur. In aureo grano,
leclus non floret, nisi per huroilitatem sit leclulus, tum pretio, lum colore charitas nobis propo-
etquod nullus florei, nisi ipse in eo floreat, si qui- nilur.
deni non requiescit spirilus cjus, nisi superhuroi- Ego flos campi el litium convallium, ac si diceret:
" Ego suni qui charitate dilatalos glorifico, qui hu-
lem •'.
Ego floscampi el lilium convalliiim. roiles exalto, qui credentes illumino, sperantes
[Tno.] Bene Christus sc florem appcllat, quia dum conflrmo, aroantes accendo. Nolanriunn quod flos
spinas peccalorum exlermin.it, mentem sponste et aliquando dicilur vanilas, aliquando autein virlu-
puichriludinem justitifc exornat, et dum maribtis tum gratia et suavitas. Aliquanrio spes lruciits,
cordis cceleste desirierium appptical, interiora anirai aliquando supernorum jucunditas designatur. Et
quasi oriore refocillai. Quod in campo est, paiel ora- hoc juxla quatuor liujus noininis ciymologias. Se-
nibus. scilicet viola humilitalis qua subslernit se cundum priroam acceplionem dicilur flos quasi feni
omnibns, ei rosa charitatis, qure se difliindil hene- labens honor seorsuin ; secundum significationem
faciendo, etiam in male agentibus. In eonvallibus secundara dicilur flos fuudens late oriorero suuin ;
solent liorli claudi, quia pinguis esl locus. Ibi est jiixla terliam significalionera dicilur flos, scilicet
Iiiium castitatis, quaa gaudet semper clausura te- fruclus libans opera sequenlis ; secundum quartam
neri. Quis vero bic ornatus non a sponsa, sed a acceptiouem dicilur llos.scilicelfaciens lfctumoriorem
sponso est, insinual sponsus, cum ail: Ego flos suavilatis. Proflore nalivitatis diclum invenimus in
campi et lilium convallium. Flos aliquando in tha- Q lsaia : < Omnis caro fenum et omnis gloria ejus
iaino, aliquando in campo, aliquando in horlo esl: quasi flos feni60.» Juxta secundam accepiionet»,
Thulamus est conscienlia floribus bonoruro operum scilicet pro viriutum gralia et suavitate invenitin'
referla; flos in ibalamo non nascitur, sed aliunde dicium :< Florele, florcs, quasi liliura, dalo odorciu
affertur, quia bona opera .non ex nobis, sed ex et fronriete in graiia 6>.> In lertia signilicalione.
Dei fiunt gratia. Campus qui florel sine cullu lui- pro spe dicilur: < Videamus si floruit vinca, si
mano beata Virgo est, flos Filius ejus. Ilem, hor- flores fiuctum pariuriunl ". » Secundum quaiiam
lus est cor homiuis; ibi flos charilalis huinano accepiionem de jucundilate supernorum legiinus:
cultu nascitur, id esl Cbristus; est tan:eii illud < Juslus germinabit sicul lilium el florebit in tcler-
magis diviuum quam bumanum. Ilein, flos virgini- num apud Dominum ". > Apud Salomonem trcs in-
tas; flos r.iatrimonii, flos aclio bona. ln horto vir- venimus species vanitalis quasi involutas sub hcc
giniias, in caropo mairimonium, bonum opus iu sermone : < Vaniias vanilaium et oninia vanitas,
thalamo, bene in horio est virginitas cui solilurio dicil Ecclesiastes6*. > Ex his habemus quod vani-
est aroica. Congrue in campo malres, quia ludibiio laluin alia est mulabililalis, alia cupiriitatis, alia
omnium exponunlur. Merilo eliam in Ihalamo actio pcenalitaiis. Prima est iu caducis rcbus, ex eartim
bona, qufc conscientiam et quieiam facit et tuiam D condilione ; sccunda in corde, ex inordinata reruui
rcddit. Doroinus ergo flos horli, Virgo virga Vir- dilectione; lertia in corpore, ex roortaliiaie. Priroa
gine natus. Idera, flos est canipi, marlyr roarty- est naturalis et congrua; secunria, culpabilis quia
rum corona, marfyrii forma. Denique foras civi- perversa; lertia estjpcenalis el roisera. Priina esl
talem esl eductus, exlra castra passus ", in ligno causa peccali; secunda est peccatum; lerlia est
suspensus", et sic multifarie flori est Chrisfus pcena peccati. Prima arguil secundam, lertia puuit
comparalus. Naturaliter flos lfctus est. Est enim caro. Prima est vanitas, quia ostendil se babere
aspectu jucundus; olfactu dulcis, taclu suavis. quod noiVhabet, et non potesl permanere in eo
Ut ergo ari bealituriinem sufc visionis noslrum de- quodhabet; in secunda est <concupiscenlia carnis,
siderium excitel, per decorem floris suam pulchri- et concupiscenlia oculorum, et superbia vilaj"; >
t-jilinein nobis proponil, ul ad gustuni iiiteinae sua- in terlia vero est attritio et dissolulio. Allrilio csi
vitalis nostros accendat affecius. Per odorem floiis qua honio per miseiiara lemporalem quolidie affli-
" Psalm. 26, "Canl.l. »T Isai. C6. »»Hebr. 13. " Malth, 27; Act, 10. •• Cap. 40. •>Eccli„
39... "Cani. 7. " Oflic.eccles. •» Eccle. 1. •• Joitn. 2.
183 THOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 184
gilur; dissolulio vero, qua aniina a corpore in A } interius mulus, exlerius religiouein pr<etenriit;oh-
morte separatur. Itaque tolus homo vanilas, quan- scuritas, qita ncc se nec Deum cognoscil; iniquuas
diu conservatur in hoc misernbili exsilio. Florem qua proximum offenriit. ln primo : < Terra est ina-
eliani invenimus dici ornatum virtutum. Tressunl nis ", > quia religio sine funriamenlo non habei
ornaiiis -.primus esl solius exterioris convcrsatio- liruiitaiein ; iu tertio : <Tcrra est vacua 8>,> quia
nis; secundus vero, exterioris conversalionis siroul iniquitas cxpellit chaniaiein; in secundo: < Te-
el intcrioris moruin compositionis; lerlius vero est nebrfe sunl super faciero abyssi ", >
quia nec se
fuluife incorrupiionis. Priinum expetil lsaias pro- cognoscit nec crealorem. Seri < Spiritus Doroiui fe-
phela, cuin dicil: <Auferel Doininus a vobis orna- rebalur super aquas ", > cxspcctans quasi ancipi-
meiita,ct lunulas, el specula de cakeameniis ve- tem peccatoris revocalioneni. Notandum aiilein
slris " ;» de secunrio, invenimus in libro Maccha- quod iniquitas venit, perveuii, supervenil. Venil,
bseorum : < Ornaverunt faciein templi coronis au- cum priino invadil; pervenit, quanrio lentalus
reis el dedicaverunt altaria Doinino 67;ifaciein, sci- consentil; superveuit qnando ad actum perducere
licet exlerioris conversalionis ; atlare, scilicet cor- disponil. In primo eiiira studium sanctfc couversa-
dis; de lerlio : < Vidi civitaleni sanctam Jerusalem lionis et meditalionis eliquescil; in secundo, bona
novam desccndentem de ccelo, a Deo paratam, sic- B ' volunlas evanescit; in lertio, chariias refrigescit.
ut sponsam ornalam viro suo •». » Primus est hy- Ecce terra vacua, sed conira priroum sic revoca-
pocrilarum, secundus religiosorum, lerliusbeato- tur: <Veni, sancte Spiritus **; > contra secunriuin:
rum. Prirous est boni simulatio; secundus boni orio- < Repte luorum corda lidciiuin; > contra lertium :
ralio ; terlius boni coiisunimalio. Spcs ctiam triplex < Et tui aronris in cis iguem accende. > Ilfec est
est. Prima spes venitc, secunria spes gratifc, tenia nubes Spiritus sancli. Unde cum consummaretur
spes gloritc. De prinia : < In tc speraverunt paires tabernacultim, nubes operuit illud, et gloria Do-
nostri, speraverunt el liberasti eos '*,» scilicet a iiiini implevit illud 8*. Christus fabricavit, gloria
peccatis; de secunda dicilur : <In te speravcruui iiuplevit, nubes operuil. Primuro in passione, se-
cl non sunl confusi7», > sed gralia infusi; de ler- cunrium in resurreclione et ascensione, lertium in
tia Job: < Viriebo Deum salvaiorem meum. > Et saucli Spiriius missioue. Et in nobis fabricamus
addidit : iReposita est lifec spcs mea in siuu imitando Christi passionem; gloria implel, si su-
ir.eo '>. > Ilcm triplex est jucuiidilas superna, scili- spiramus ad ejus resurrectionem et ascensionem ;
cet corporum incorruptio, societas angelorum, Del iiubes operit pcr sancti Spiritus missionem , et
visio. Ad primam nos vocat propheta, sic: < Ju- contra lifcc tria legimus Spiriium sanclum in tribus
cundare, filia Sion '»; > sccuiiria : Eril < Lonuro el( C liguris apparuisse, conlra duplicitatem in colunib;e
jucunduro habitare fralres in ununi7* ; > de leiiia : specie, cccc in campo ; contra obscuriialem in
< Jucunditaiem et exsullaiionein thesaurizavit igne, ecce rosa colore igneo; conira iniquiiatein
super eum '*. > Item, riilectus dicitur < flos campi, iu nube, ecce lilium in valle, nesciens solis ardo-
liliuin convallium '*. > Quod in cainpo cstomnibus rem, intcrpositte nebulfc n;atuiin;c solatio. Prinuiiii
palet. Flos campi esl rosa, qufe esl ignei coloris ad ut duplicitatem resimplet; secundum, ut obscuri-
designandum Spiriium sanclum, qui iu igue appa- lalera illuniinet; tertium, ut feslum lentanlis ini-
ruil7S. Lilium nalura candidum esl Chrislus, dc quitatis slillanti rore reliigerel. Per prinium redil
peccaloribus nalus lanquaro de lerra, taroen nul- spiritus unitalis; per secunduro, spiriius verilatis;
lum hominis peccalum. lu vallibus nebulfe perse- per leiiium, spirilus charilaiis. Uniiatis in nioii-
verantius sunt et proteguni lilia ab arrioris incle- bus, veritalis in sermonibus, cbaritatis in affectia-
nieiilia. ltaque in campo est conversalionis Christi nibus. De priino : < Solliciti servare unitaiein spi-
cvidentia; in igneo colure rosx saucli Spirilusin riius in vinculo pacis "; > rie secundo : < Rogabo
eo charilas, ul illiiminatio, id est intclligenlia; in Palreni meum el alium Paraclelum niillet vobis,
nube proteclio in oinni tenlalione, cujus in Christo spirilum verilatis " ; » de lertio': <Spiiituin in
non habuit locum sfrvilia. In his eniro tribus nobis, Domine, lufc cbarilalis infunrie 88.> Tres
probatur in eo fuisse Spirittis sancli pleniiudo sunt duplicilates : prima nialilise, secuncla vanx glo-
et abundantia. Conlra prinuiin dicitur: Spirilus ricc, tertia propriae voluntatis et inconstaiilifc.
sanctus disciplinse efliigiet licturo 77; > conlra sc- Prima enim esl qua se quis aliquem fingil diligere
cundum : < Et auferet se a cogiiationibus 78, qute contra quem nialum machinatur; secunda qua se
sunl sine intelleclu ; > contra leriium : < Et cor- fingil hypocrita ut laus humana habealur; leriia,
ripietur a superveniente iniquitate 79. > H;ec enim qua slultus ul luna mulalur, qua homo iuconslans,
tria Spirilum sanclum expellunt a corde hominis : cum sub regula vivat, aliter debere fieri judical,
priinuin est duplicitas, secunduiu obscuritas, ler- hic sibi cteteris sapientior videtur. De prima duse
liuni iniquitas. Duplicilas, qua hypocrila, cum sit. in agro. Isle esl enim ager in quo Abel a Caiu oc-

"lsai.3. "Machab. i. •« Apoc. 51. "Psal. 21. 70 Ibid. 7> Job. 19. 7* Zach. 9. '* Psal. 132.
'* Eccl. 15. " Cant. 4. '* Act. 2. " 1. 7» lbid. " Ibid. 80 Gen. 1. 8> Ibid. " Gcn.
Sap.
1. " Jbid. '* liivoc. ;ad Spir. sanct. •* III Reg. 8. " Ephes. i. " Joan. 14. " Offlc. eccies.
185 COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIIJ. III. 188
ci.litur ". Dc secunda tluaeiu lecto in quo dileclus A . igne quoque apparuit Spiritus sanctus ", i ul illa-
nocle qiiferilur, el non invenitur ". De terlia dufe minei cor obscurum. Tria enim sunl peccala in
in mola, in qua capliva cum primogenitis jEgypli Spiriium sanctum qutc obscuranl cor. Primun»est
occidilur •>.Primi sunt, quiiloquunlur pacem cum peccatum desperationis; sccundiim est prtesum-
projtimo suo ", mala aulem in cordibus eoruin; > piionis; lerlium esl invidentia frateinf* charitalis.
de secundis : < Ailendiie a falsis prophelis qui De priino, ail Cain : < Mnjorest iniquitas mea quam
veniunl ad vos in vestimenlis ovium, inlrinsecus ul veniara merear1*; > de secundo in Apocalypsi:
autcm sunl lupi rapaces93;» de teriiis : <V:e vo- < Sedeo regina.et vidua non sum, el luclum non
bis qui sapientes estis in oculis veslris, et corain videbo >';> de lerlio ail Jonnnes in Epislola ca-
vobismetipsis prudentcs 9*. > Primi: <In ore' et nonica : <Esl peccatum ad morlem, pro eo non
corde locuti siini " ; > de secundis : < Vae vobis dico ul quis oret >'. >
qui duplices corde eslis **; de lerliis : < Homo du- Ut igilur illumiuct, contra hoc apparel Spirilus
plex incoriblans esl in omnibus viis suis ". > sanctus in igne, ul consuroal, ul accendat, ut illu-
Contra has tres duplicitates inveniiur triplex niitiet: ut consumat pcccalum, ut accendai ad
uuitas Spiritussancti. Conlra primam unitas cordis opera virtutum, illuiuinet ad revelationem supcrno-
ad fratrem; contra secundam, unitas corriis ad ex- B rum. Undc philosophi dicunt : Ignis est acutus, mo-
trinsecam operationem ; contra tertiam, unitas bilis, sublilis. lgnis itaque Spiritus sancti aculusest,
corriis ad observantiara regularcm. Inde de sponsa
quiapungit duro coiiirilione cor peccaloris penetrat;
riieiliir in Cnnlicis : <Una est columba mea, una roobilis cst, diini ad opciaiuluin pigrum excital;
esl forroosa mea, una esl roairi siife". > Ecce tri- sublilis est dum superna rcvelal. In primo pungit,
plex unilas. De priroa : <Unus spiritus, ,et una in secundo jiingil, in leriio ungit. Pungil criniina,
fides cral in eis, el miiliiludiuis credcnliuin eral fcedera, ungit viscera. Crimina pungit ama-
juiigli
cor uiiuiii et anima una " ; > et: < Ecce quani bo- ritudine contritionis; fcedera jungil pignore spirilus
nuinetquainjucundumhabifarerrali-es inuiium,0*.> infusionis; viscera ungil suavitale dilcctiouis. In
In ligura secunrii: <Angelus Domini descenriebat
primo < facfus csl| repeute dc ccelo sonus >7, > qui
in piscinani *, elo In figura lcrlii: <Decera le-
pungendo qunsi increpatione peccalum consuinal;
prosi raundali sunt, et non est reversus nisi unus in secundo advenil Spiritus vehemeus >8 qui ac-
qui darel gloriam Deo*. > Propler priraum dicilur: cendal; in leriio replet lolara doinum >9, (luro ad
• Dua>in agro uua assumelur, > scilicct anima et videnda superna illuminat. In primo est vehemens
quae cst in priiua unitale, <altera relinquutui-*,» quasi vfeariiiuens;iiisecuiidodicilurvehcmens.quasi
scilicel auima qutfcest in alterilalc; propter secun- C vebens inenlem ; in lerlio dicitur vehemens, quasi
duro : < Diifnin lccio, tina assumelur el allora re- vehens a nienle. Audi aculum, ptingeniem et con-
linquetur*; > propter lciiiiini : < Dux iu roola, una sumentem pcccata : > Accipite Spiiilum sanclum,
assumetur et altena relinquelur *; > propter has quorum reniiserilis peccata, reniitluntur eis ". >
tres unitates (riplicem Icgimus columbam Spirilum El Job *>: Cum rne prfcsenteii-ansirel spiritus, hor-
sanclum liguranlem. Piiiua fuil in arca sub riilu- ruerunt pili carnis roeae,idesl peccata. Inde dicitur
vio "; secundain Moyses prwcepit offerri in sacrili- in Ezechielc : < Veni, spiritus, a qualuor ventis, et
cio '; lerlia supcr Djiniiiuiii upparuit in bapti- iiifla super interfectos islos ul reviviscanl ". >San-
siuo 8. Priroa enim ramum olivfe atlulit ad ar- ctus eniro spiriius venil et adducit spiritum divinac
cam, id esl pacem; secunria offertur <retorto ca- inspirationis, ab occidente, dum lapsum peccaloris
pite ad peiroulas, > ut doceatur hypocrita caput reparat. Venit ab aquilone, unde < panditur orone
quod est aniiiia referre ad pennulas, id est ad exte- inulum'3,'> quanrio diaboli in nobis lenlationem ex-
riorem virluiis operaliouem ; leriia mansil super Do- pugnat; venit a meridie quando ad diligendum cor
minum, ul duplicitatem inconstaniifc revoccl ad stn- nosfruni inflaminal; venitab oriente, quando adco-
bilitaicni, id est contra proprinm voluntatem. Unrie gnoscenda superna illuniiuat. Scd quibus videlur
Dominus : <Non veni fucere voluntatem meam, absurdum.quod spiritusadducil spiiilum.scianlquod
sed voluniaiein ejus qui misit me 9. > Ecce am- tres proprie dicuntur spiriius, tres improprie : pro-
plius Spirilus sanclus disciplinae non effugiet prie, spirilus divinus , spirilus liuinanus, spirilus
fictum >*, quia duplicitas resiinplata est per angelicus lam bonus qnam malus. Tres improprie:
Spirilum sanclum. Scd corripitur 35 a supcrve- prirous diabolicfc suggcsiionis, secundus flatus ho-
nieme iniquilate >>,id esl ab festu lcntalionis, qiife niiiiis, lertiiis divinai inspirationis. Tres ergo prin-
pcccatum inducii. Contra lianc Spiritus sanclus cipales, tres adducunl improprios.
apparuil in nube >*, rore stillante refrigerii. <Iu De primo : <Nos non spirilum huj'us mundi ac-

"Gen. 4. •• Cant. 3. 9> Exod. II. " Psal. 27. " Mattb. 7. ** Isai. 5. " Psal. 11.
•* Eccle.2. »7 Jac. 1. 98Cani.6. "Act. 4. >" Psal. 132. ' Joan. 15. * Luc. 17. 'Maith. 24.
Mbid. • Ibid. *Gen.8. 7 Levit. i, 5, clc. * Matth. 5. » Joan. 6. >*Sap. 1. » Sap. I. "Maith.
17. >»Act. 2. >* Gen. 4. " Apoc. 18. >6I Joan. 5. >7Act. 2. " lbid. " lbid. " Joan. 20.
"Job 4. " Ezech. 57. " .Jer. 1.
187 THOMiE CISTERC. ET 40AN. ALGRINI 188
cepimus > ail Apostolus '*, Idest superbiam mundi. A Tendimns in Lalium, sedes ubi fata quielas
ldero : < Quidam sunt inflali spirilu carnis sufe Oslendunl.
", > id est carnali voluplale, liic adducilur a diabo- Qiiferarous ergo ut primo Spirilus sancius in-
lico spiritu. De secundo, idem Apostolus : < Si fumlatur, secundo diffundalur, ieriio eflundaiur.
lingua orem, spirilus meus cral ", > id csl flatus. In jiriino ut sancti Spiritus corda noslra mundet in-
Istum adducil flalum el spiriius humaniis. De tciiio fusio et sni roris iniima aspersione fecunriel, ui
in Apocatypsi : < Gratia vobis et pax ab eo elu se- Spiritus sauclus adveniens paralam sibi in ncbis
ptem spirilibus qui sunt in circuilu Ihroiii ejus ,7.> invenial mansionem '*. > In secundo i>tillo nos igne
Seplem isti spirilus suniseptem riona Spiiiius sancii, Spiriiiis sancti iuflaminet quem Dominus noster
sicut, ail HamnosuperApocalypsiin, seilieet spirilus Jesus Chrislus misil in lerram cl voluil vehemenler
sapientife, intellectus, consilii,fortiLiulinis scienliss, nccendi ">, ut dicnrnus : < Cliarilas Dei diffusa est
pielatis, limoris Doroini ". Isle spiritus adducitur in coruibus noslris pcr Spiritum sanctura qui ria-
a Spiritu sanclo. Hsecdixiinus, ne paralogizciiiiir lus esl nobis *6. > lu lertio, ul efluiidaliir in nos, et
a seipsis vel ah aliis, qui virlutis nominuro suiil adimplealtir iilud Joelis prophelte : < Eflundam dc
ignari. Diciliir eliani spiritus ira Dei. Unric : < Non Spiritu meo stiper omnem carueni ei propheta-
permanebit Spirilus meus in homiuibus islis, quia B bunl lilii veslri et fiiiaevestrfe *7, ul raentes no-
caro sunl ", > id est non rianijiabo eos perpetuo, stras Spiritus qui a Patre procedil iUuniinei, et nos
quia de fragili maleria facti siinl, scri angelosqtii iaducal in omnciii, sicut ejus promisil Filius, vcri-
spirilus sunt. De his in Apocalypsi legitur: < Qtia- lalcm, Doroinus nosler Jesus Cbristus **, cu;. est
tucraugeli lencbanl qualuor venlos, ue liirenl 3°.> honor et gloria in sajcula Sfeculorura. Aroeii.
Aurii inobilem, et accerieniem ad opera : < Ubi erat [CAK.J Non dicit : Ego sura flos monlium, sed
impelus spirilus, itluc grariieb.uilur 3>. > Item : (los campi,et litium coniallium. Signalur auleiu du-
Quocunqueibal spirilus, illo eunte spirilns grariie- plex iiumiiilfts in cainpo el convallibus. Nani sunl
banliir pariter ut rolfc sequenles euin ". > Et : quidara qui humilianl se majoribus, cl seipsos sibi
< Ductus esl Jesus in deserlum a spiriiu, ui tenla- et coroparibus suis humiliter comineiiuutur : et isti
retur a diabolo ". >—< Luslrans enim universa in dcsignanlur per caropos. Talein se osteuricbat Auo-
Circuilii pergit spirilus, et in circulos suos reverti- slolus, cum dicerel: <Non eniin auriemus inserero
lur, ail Saloroon 3*. > LusUal, duin scrutalur cor aul comparare nos quibusdnm qui seipsos couiinen-
propter peccata cogilationis; deinde ineinbiapro- danl, seri ipsi in uobis liosmeiipsos meiienles, ct
pter peccaia operalionis; postroodum linguaiu, pro- „ comparanles nosmelipsos nobis, non in immeiisum
juer peccata locutionis, < quoniaro renuin, inquil, gloriamur *'. > Alii sunl qui liuroiliaul se sub r.oiii-
illius testis est Deus, et corriis ejus scrutalor ost paribussuis et minoribus, sictil lcrra quxabfcqua-
verus et lingufc illius audilor 3*. > In circulos suos lilate sua descenriil el facit convallem. Talem se
revertitur, quando iieruin redilad cor, ut accendat osleiidebal Aposlolus, cutn dicebal : < Ego sum roi-
ad (liligenriuro; ad iiieinbra.utexcileladoperaiiduin; nimus aposlolorum, qui non sum dignus vocari
ad linguam, ut excitcl ad confilenrium et Iaudan- apostolus ". > Illud etiam alieiirieiidum est, tjuud
diiin Deum. Spirilus eniii) Doroini replet orbein ter- lilium alliori etiam el forliori slipite consceuriil in
rururo*6,quem aiiiuifimmundt dicunt. Unde Virgilius: florem quam herbfe Cfeterfe,el quia inajor liuniilitas
Principio cwluin ac terras camposqueliquenles, plus ascendil et proficit, el roiuor huroililas minus ,
Lttcenlemque globum lumv, tilaniaque aslra, idco flos attribuilur caropo, ct liliuin convallibus
Siiiritus intus alit, lotamque infusa per arlus assignatur, sed quia quantum unusquisque perhu-
Mens agitat molem, el magno se corpore miscel ". roiliiulem crescil in Christo, tantum Cbristus cre-
iQui spirilu Dei agunlur, hi filii sunl Dei3*. >Aurii
scil in eo ; ut boc ipsum Chrisius osteudat, dc se
subtilemel illuininauleni:<Spiriius,aiiPaulus,scrii- dicil: Ego sum flos campi et lilium convallium.
Dei ". > ldem ail : ipso
lalur otiinia, etiara profunda D Deindecommendaiionem nialris quam cceperat,pro-
t Nobis revelavil Deus per Spiiituin suum *°. Qui ei
sequilurdicens :
secunrium spiriluro sunl, qui spiritussunlse:Uiunf*>. Siculliliuminler spinas : stcamicameainter ftlias.
Diixil ine,aiiEzecbiei,spiritus in moniem inagnumct Bene sponsa dicitur sicul liiium inter spi-
[THO.]
latuin, eloslendif niihi sedilieinin civiiaiisvergenlis nas, cum Ecclesia Chrisluin multi verbo con-
quia
ad auslrum *»; > lifccesl cceleslispaliia, pro qua lioii operibus, sed mundi sollicitudines
fueiUur,
laboramus, ul ad eain pervcnia;nus, duce SpiriiU sequunlur. Sola illa anima lilii digna esl riignitate ,
sauctoef coiisolanlclaboresnoslros,siciUaitpoeia 43:
quce ad cceleslem pulchritudinem se erigens, etcan-
. . . (orsan et liwc olim meminissejuvabil. riorem inunriilife cordis el corporis sibi ipsi custo-
Dnrale el vosmetrebtts servale secundis.
0 passi graviora, dabit Deushis quoque fincm iiii, ei proximos bona; opcrationis odore reficit, et
Pcr varios casus per tol discrimina rerum, oJorcm boiue opiuionis inler horoiiies spargens ad
«' •* ,7 '• " Gcn. 6. *• 7. *l
"ICor. 2. I Cor. 4. I Cor. 14. Ajioc. 1. Isai. II. Apoc.
" " 3* " 1. 36 lbid. *' .-E/ieid. 1. vi. " Ilom. 8.
Ezech. 1. Ihiri. Mallh. 4. Eccle. 1. Snp. Virg.
*• I Cor. 2. *' Ibid. *' Roni. 8. 41E/.eih. 10. *»Vir^. Mneid. I. i. *»Offlc. ecclos. *' Luc. 12. "
Roin. 5. »'Joel2. 48 Offlc eccles. **II Cor. 10. " I Cor. 15.
'
1S9 COMMENT. 1NCANTICACANTIC. — LIB. III. 1SO
benc conversandum accendit.Esl lilium infra spinas; A in quo erant scyphi, et spheruta?, et lilia **: scyphi
cst liliuro inter spinas ; est lilitim super spinas. Li- ad propinandum subditis sapientiam el charitatem;
liiiinest castitalis: hoc esl liliuin iulra spinas quando spherulfc qufe argumenlo toinauira levigantur ab
liabelttr virginitas curo crimine, quia el crimen est omni scrupulo perfect.im per sanctain conversalio-
sptna, el lenlalio spina. IJnde < conversus sum in nem; lilia caslilatis jucundilatem.
arumnaineariuni con(igiiurspinasa*.ilnlerspinasest Nolandura quoque quod in tribus locis inveniri lilia
liliuro, quando virginilas inulta iinpugnatur tenta- Scriptura commemorat. In convalle, in spincto, in
tione. Super spinas esl lilium, supcrata tenlalio- agro. De primo ciicilurliic: i Egoflos camjii ellilium
num impugnatione. Primis comminatur Deus per convallium ". >De secundo : Sicut lilium inier tpi-
prophetam: < Foris vastabil eos gladius, et intus< nas; de lertio Dominus in Evangelio : < Considerate
pavor, juvcnem simul ac virginein, Iaclenlem cum lilia agri quomodo crescunt. Aroen dico vobis quia
honiine seue *>. > De secundis ail Jereroias : < Sa- nec Saloroon sic vestitus est in omni gloria stia,
cerdotes ejus geroentes, virgines ejus squalirisc et sicut iinum ex istis ". > ln vallc igitur est lilium,
ipsa opprcssa amaritudine ". > De lertiis : < Vir- scilicel virginitas in humililate fuiidaia'; in spinelo,
gines enini stint et sequuntur Agnuin quocunque patientia in tribulaiione probata; in agro frucfu
ieril ". > Primum reprfcsentanl fatufe virgiues, qufe " ceniesimo fecundata el evidenlia jucundaia. Ejus
fulgenteslampades virginilatis habuerunl, scd olcuin in humililale eral virginitas fecunriata, qute dixil:
charitatis non acceperunt **. Secuntlura sapienies < RespexilDomintts huuiilitatcro ancillaj sux6'.> Iu
virgines, qufe et lampadcs virginitalis habuerunf beata Aniia fuil palientia proba(a,qufe polius elegit
el oleuiii charitalis acceperunt, sed fatigatfc lenla- occidi quaro corruinpi. In illis esl fructu cente^iroo
liouibus < dormitavcrunl oiunes el dormicrunt **. > cumulala, qui inerilo casiitalisi seqiiiiniur Agmiin
Tertium rcprxseiilaverunl, quanrio, deposila onini quocunque ierit ", > et in evidciui. Unde: < Quaiu
sollicituriiue, cum sjionso ad nupiias intraverunl "*. pulchia est casta generalio cum clnrilalc". > ltem,
Prinia virgiuilas fuit puelb.e sallantis, id est fili;e quia lauriaverat earo sponsus, ne foiie niniia secu-
llerudiadis ", qiifc filia eral peccati; secunria fuit rilale riecipialur, riicil iuiiniaro in hac viia non posse
beataj Agnetis, qiife passionem susiinuit neserviret vivcre sinc lentalioiiibus , ipsam couiparans lilio ,
copulfccoujugali; leriia fuit bealfc Virginis Marife, spinas lcnlaiionibus vcl lenlaioribus, quos hic filins
(ju;c iiulluin sehsit aculeura libidinis, obuinbiata appeliat, propter iiilirniitaiem. Non bontc lilifc quas
grutia Spirilus sancli. Notandiun autein quod iu punguut : el irieo ab his limeiiriiim. Spina t-ulpa
Scriplura sacra aliquando virginitas lilio couipara- f, esl, spiua poena, spina falsus fraler, spina vicinus
lur iu scxu feminco, quandoque in masculiiio : ali- maliis. Spinfc in lerrn suut, i:i acrc sunf, in carne
quando Chrislus virgo compaialur ipsi lilio. De tu.i siuil. lii his conversaii el non hedi, riiviiitccst
priniohic dicitur :Sicu/ lilium inter spinas, sicamica polentifc, non virtutis hiimanaj ; opus cst
mea inter filiasj de secundo : < Justus genniiiabil, virtulis inler malos bene vivcre, iuter niali-
siciil lilium *8; » de (eiiio diclum est : < Ego flos gnanies- iiinocenliain retinere, cl niujus cum
campi et liliuni convailium ". > Ecce triplcx virgi- liis qui oderunt pacem, pacifieum esse 7*, ei
nitas. Prima esl verecunriior, secunria fortior, lertia perfeclius eos riiligere et cis bcncfaccie. Liliuni
perfetiior: priroa vcrecundior, quia conscientia cul- ainari saporiscsl, el suavis odoris. Ipse csl Chrislus
pa, qtiaeiioiuinero seriuxil; secunda forlior robore qtti pcr guslum amarfc passionis, nobis fiagrantiani
ei discrclione, quae se et mulicrem regit; terlia effudil feiernfe salulis. ltem, medilalione el orulionc
perfeclior, quia Chrislum carnis aculeus non roo- ineiis saiianria csl et coinponcnria; ne sil ventosa
inordit. Propter primum dicium est quia roulier per vanam gloriaro, ne sil turoiria pcr superbiaru,
debet velare fatiem suam'0,ctmulicr sub polestale pulriria pcr inviriiam, ricjecta per iuulileni tristi-
viri erit ">; propter secundum dicilur: < Vir gloria liara, dissoluta pcr inepiain lfeliliain, conlracfa per
Dei est, quia ab eo creaius: < roiilier vcro gloria 0 inanein lumorcm, scissa per iracundiam, ccccuper
viri",>a quo gubernatur; de lertio dictum est quod avaritiam, catenata per ingluviem, pollula perlibi-
Clirisins < peccaturo non fecit nec invenlus est do- diiieni, vana per curiosilateni. Audi luniorein su-
lus in ore ejus ". >Chrisli itnque perfectior esl, quai perbifc:<Ecce Doniinus liansil subverlens monfes el
praiatis in exempliim proponitur. Sed ulperfeclam conlereiis saxa",>, clc. Audi venlum vaiife gloria*:
vitam habeat prxlatus, lifec concurranl : in corde < Venit venlus a regione deserti, et concussit qua-
babealundeproximoproficiatcondimcntumsapieniiaj luor angulos dorous". >, etc. Audi iiienieiii pulridam
el charitatis; in exteriori hoinine ad cxempluro for- per invidiam, Salouion: <Vila caruiuui sanilas cor-
niam religiosaj conversalionis; intcrius et cxlerius dis, putredo ossiuro invidia ". » De inutili tristitia
ad rcfreuaiitluni luxuriaro, mundiliara castilalis. Aposlulus, quomodo dejecit inentem el occidit :
Inde enim esl quod in tabernaculo erat caiulelabrum, < Tristilia sceculi mortem operalur '*. » Audi de

'• "•Psal.31. "Deul.52. "Thren.l. " Apoc. 14. " Matlh, 25. "Ibid. '« lbid. "Miillh. 14. "
Ose.14. "Cani. 2. "ICor. 11. °> Gcn. 5. "ICor. II. "Pelr. 2. '* Exod.25. "Canl. 2. "Maltb.
0. «'Luc. 1. "Ajioc.ll. "Sap.4. 7" Psal. 119. " III Ileg. 19. 7' Job. 1. "Prov.14. '»II Cor. 7.
191 TIIOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGIUNI 192
incpta ttelitia, quomodo menlem dissolvat : < Se- A J quinque uiodis; naturali ardore appetitiis, sicut
dit jiopulus manducare elbibere, el surrexerunt Esau lenticulam appetivil 9>; pretiosiori cibo, ut
36 Iudere",» eteliam idola adoraverunt. De inani filii Israel qui recurrebant animo ad olas carnium
limore audi Salomonein:< Pigerpropter frigus arare ^Egypti •*; accuratiori apparalu, ut filii Heli qui
iioluil; incudicabit ergo iu fcstaie el nou dabilur crudas a filiis Israel exigebant carnes, ul accuraiius
ei7*. > Audi quomodo iracundia lneutero scindit. apjjararenl sibi, plus sumendo ul Sodomilfe, sicui
Cogitniiones iracunrii, viperfe sunt generationes scriptum est ". Iniquitas Sodomorum oliositas fuit
qufe in venlre comeriunt inatrem suam. Auili quo- et salietas panis, prseveniendo horam necessitalis,
modo avaritia menlem excfecat. < Mtiuera etiam ul Jouathas iilius Saul, dum comedit favuro mellis
exc-ecant sapienies 7'. > Per inglitviero mens cate- post vicioriani 9*.Desecundo : Oliositas inimica esl
iialur, quia mcns lignta per enni per univcrsa du- aninia?, iinrie poeta :
cilur. Libido lascivienles poiluit. Quod in evirienli Olitt si lollas perire cupiditas arles.
est, quia < qui fornicalur in corpus suum, pec- Ilem :
cat7*. > Quod curiosilas cor dislenrial, Dina suo OliVicorpus alunl, animusque pascilur illis.
docet exeroplo ". Lilium in rariice firiem significat, Hujus exemplum sunl Sodomilfc, sicul dictum est.
quaj lalet in terra, quia fides est de occultis; hastile B' De lertio : < Nonin vesle'prefiosa, non in lortis cri-
qnod in allum surgit, spem ; flos, castitaiem; grana nihiis autauro aul margaritis".> Hujus cxcropluui
inius aurea, chariiatem; clavu in mcdio, liinoreni. sunt Moabitides niulieres, qme se ornaverunl ul
Rulix pallida csl per quod significatur pcenitcniia facerent in se pcccare filios Israel9*. De quarlo
firieliuin : ba:c triplex cst, sciiicet in abstiiientia, dicil propheta : < lngressa est niors per fenesiras
iinda Dominus : < Cum jejunatis nolite fieri sicul veslrns, ei ingressa cst donium vestram, disperdcre
hypocritfe tristes "; > secunda eleeniosynarum do- ibi filios vestros parvulos ", > sicut dicium esl de
nulione; iinric illiul : < Curo facis eleeiiioynain, noli Dina, filia Jacob ". De quinlo legitur : < In inaui-
luba canere 8>; > lertia lacrymabili oratione ; inde bus lingufc mors et viia ". > Ilem : < Corrumpunt
dicilnr : < Cum oras, iulra in cubiculum luura, et boiios mores colloquia mala >", » ut uxor Putipha-
clauso oslio ora Pairem luum ". > Haslile vireutia ris ad Joseph : < Dormi mecum, inquil'. > De sexlo
liabel folia. ait Paulus ad Timotheum : < Adolescentulas junio-
Spes eniin qualuor virlutibus cardinalibus viret. res de vita'. > Unde Thamar filia David corrupta est
Spes cniin jusla esl, si tribuil uuicuiquc qtioi suiiin a fralre suo Amnon, quia sola curo illo inlravit tlia-
esi. Unde : <Estote fortes in bello et pugnate contra < p lamum*. Inlra florein sunt sex aurea grana, scilicet
aiitiquiim scrpenlem. > Prudens sit, tit caveul tla> chariias. Tribus enim modis diligitur Deus, ei iri-
nionum el faisorum fralrum suggcsiioncs. Umle bus de cansis. Diligiiur eniin dulciler, fortiter, sa-
illuri : <Estole pnidenies sicut serpentes "'. > Sit pienler. Ecce trcs inodi dutciler diligebal, qui di-
fortis conlra violeulam tentntionem el adversitatem. cebal : < Quam magna muliiiudo dulcedinis luae,
Uiide : < Reddile quas stint Cfcsaris Cfcsari, et qufe quam absconriisli tiiiieiiiibus te *,»Deisciliccl tiiuore.
sunl Dei Deo 8*. > Sil leroperalus homo in verbo, qui comilatur araorem. Fortiler volebal diligerc,
in opere, in cogilaiioue, et in aiiiueniis corporis qui dicebat : < Diligam te , Domine, foniiudo
habeal sobrieiatem. ln cogilalione dicitur.i Sol non inea". > Sapienler docebat diligere qui dicebui :
occidal supcr iracuiidiani vestram *'. > De opere : < Fideles in dileclione acquiescenl *. > Tribus de
< Qui furabaiur jam non furetur; inagis atileni causis diligitur, scilicct propter lcmporaiia bona;
laborel mauibus suis quod bonura est ul haheal unde jiropter spiritualia in via; propter fclerna in patria.
tribual iiecessiialem paiienti". > Iu vcrbo : < Oinuis Propter temporalia : quia limenlibus Deum nihil de-
sermo inalus de ore vestro non pracedat8'. > De est, nec iis qui eum diligunt in veritate '. Propler
sobrielatc: < No:i in comessalionibus et ebriela- spirilualia; unde Christus: <Si quis diligit mc,
tibus, non in cubilibus ct impudicitiis 88. > Flos qtii D sermonera meum servabil, el Pater ineus diliget
caslitaiem significai, sex candida habet folia, quia euro, cl ad eum venierous et mansionem apud eum
sex sunt, qute incorruptam servanl castilalein, bfec fnciemus 8. > Item propler felerna : < Quia oculus
scilicel sohrieias , operatio, asperitas cultus, cohi- non vidit, nec auris auriivit, nec in cor homiuis
bilio sensuum, charitas sermonis cum lionestaie, ascendil, qufc prfeparavit Deus diligenlibus se *. >
devitalio opporluiiiialis, el personae, cl loci, et tem-,, Pro tribus prirois dicitur : < Diliges DominumDeum
poris. De priroo, sicut jani riicturo esl, iion in com- tiiuin ex loto corde luo, et ex tola aninia lua , es
essalionibus et ebrietatibus; non in cubilibus el lotu mciile lua >*.> Primum desideraiido dulciler;
irapudiciliis " : < Hujus exemplum cst Loi, qui secundiiin, discernendo sapienter; lertium in me-
inebrialus perpelravil inceslum ". » Gulosila (it moria lenenJo fortiter. Pro tribus aliis dicilur. <ln

" Exori. 32. '• Prov. 20. " Deut. 16. 7" I Cor. G. " Gen. 34. " Matlh. 6. •>Ibiri. " Ibi-.l.
"Maiih. 10. "Matih. 22. " Ephes. 4. •* Ihiri. «7Ibid. *8Rom. 13. «Ibiri. •• Gcn. 19. »'Gen.
25. »' Exod 16. "Kcg. 2. »*1 Reg. 2. " II Tim. 2. 23. •' Jerero. 9. " Geu. 24.
" Prov. 18. >" II Cor. 15. > Gen. 59. ' I Tiro. 5. 31/ 96. Nuro.
' Eccle. 12. • Joan. 14. • I Cor. 2. >• Marc. 12. Ueg. 3. * Psal. 30. " Psal. 17. * Sap. 5.
193 COMMENT.1N CANTICACANTIC.— LIB. III. 194
quo vivimus, movemur, el sumus ". » Primum , _, slram, nolite locum dare diaboto ". > Triplex est
quia ul vivamus lemporaliter confert nobis usum ira. Esi enim ira peccaloris , esl ira fratris, est ira
lemporatium; movemur, ascendendo per gradus docloris. Prima habet peccatum, secunda nescit
spiritualium; sumus, u( juxta isla temporalia ap- peccaium, tcrtia fugit peccatura. Prima in palienlia
preheiidamus aalernam vitam angelorum. In medio fervet, secunda de peccato dolet, lerlia ]>eccalum
lilii est ctava, scilicet timor Dei. Sed clava isla tri- removet. Piima habet defeclum, sectmda aflectum,
cornis est, qtiia propter naturalem limorem Lres lertia effecfum. De prima scripium est. Ira eniin
sunl timores. viri justiiiam non operatur '*. De sectintla David et
Primus servilis, secundus initialis, terlius filialis. Apostolus, sicut dictuin est : < Irascimini el nolife
Servilis limorest quo timetur poena et non amaiur peccare '*. > De terlia Ilabacuc riixit : < Cum ira-
justitia. Iste limor non est in charilate. De isto ail tus fueris misericordife recordaberis ". > De priroa
poela >*: poeta dicil" :
Oderunt peccare mali formidine pcenw: Ira furor brevis est; animum rege : qui nisi paret,
Tu nihil admittes in te virtutis amore. Jmperat: hunc frenis, hunc tu compescecatenit.
Initialis limor est quo parlim limetur pcena, par- Idem«' :
lim amatur justilia. Undc David : < Iniiium sapien- B .... Qut non moderabitur irw,
tife limor Domini >*. > Filialis timor est quo sic Infecium volel esse dolor quod tuaserit et ntent.
amatur jusliiia ul non timealur pocna. Umle David: Ileni Uoclius:
< Timor Domini sanclus perroanet in sajculum sae- Qni se cupit esse potenlem,
culi'*. > Pallor posnitentife peccalum compescit, Animos domel ille feroces.
Etenim licel ultima lunge
ne sit fides irrita.Viror virtutum mores componitlne Tellus lua ira iremiscal:
sit spcs vana; scnarius numerus foliorum casli- El servial ultima Tyle :
lalein custoriil, ne sit corrupta ; aurea charitas ca- Tamen alras vincere cnras:
stitaiem fecundat, ul sil frucluosa; limorcharilatem Miserasquefugare querelas
Non possepoteniiu non est.
pungit.nesit reuiissa. Curo hoc lilium ita sitordina- Idem ":
tum, tnmen lenlalioniimseiililspinas; habelenimspi Latius regnes avidum aomando
nas sub se, habet circa se, habci juxla se.habetinlra Spiritum qttam si Libyatn remotit
se, habel supra se. Habel sub sespinas diviliariim; Gadibus jungas et uterque Potnus
unde dicitur : < Semen ceciriil inter spinas 15; > Servial uni.
hnbel circa se spinas falsorum fratrtim. Inrie ait ltera : < Qui irascitur fralri suo, reus est inortis ". >
Nahum proplieta : < Sicut spinfc complectcntes se Iram non perficere, ail bealus Bcnedicius. De bac ,
invicem, epulanles et polanles simul confunden- ait Jeremias propheta : < OUam succensatn ego vi-
lur >'. > Subditi enim conira magistros sesc com- deo, el facies ejus a facie aquilonis *°. > Olla eniin
pleciuntur per conspiratiouein; habetjuxla sc spinas succensa esl; cor inflammalum ira, cujus facies, id
carnales scilicet volupiates. Unde Doroinus ciiin cst inlentio, est conversa ad aquilonem, id est dia-
roalediceret Adam : < Cum operalus fucris terram bolum, qui flnndo, id est amplius inspiranrio, iram
iion dabit fructum suuni, sed spinas el tribulos ger- magis ac magis accendil. In figtira secundfe vi-
minabit tibi >'. >Intra sespinas habcnl slultarum co- dil Ezechiel hominem ab umbilico superius quas'
gilaiionum. Unde ait Salomon : < Traniivi per agrum flamniam ignis 31, quod designal ardorem irre in
hominis pigri, et pcr vineam viri slulii, el ecce corde, scilicel ira qua irascitur fraler in corde suo
urticfe repleveranl omnia, et spinfe operuerant su- contra peccalum suum. Inde David : < Vidi prseva-
perficicm ejus'». > Ager ille cor humanum est; habct ricalioneset (abescebam; quia eloquia tua non cu-
supra se spinas, rictmones scilicet qui sunt in aere. siodierunl". > Ilem : < Tabescere me fecit zelus
Inde David : <Conversus sum in ferumna mea, duro meus, qttia obliti sunt verba lua inimici mei ". >
configiliirspina >'.> Spinaetrcs conligunturin corde _ Et illud : < Zelus domus tufe comcdit me **. » Hsec
hominis. < Hfe sunt tres lancete quas Joab fixit in est simila oleo confrixa in sarlagine. Tcrtia ira,
corde Ahsalon ". > Primo enim imperiit diabolus, peccatum corripit, nunc verbo, nunc opere. Verbo
ne fial bonum; secundo exslinguit perpelratuin; sic: < Et scinlillfequasiaspeclus aeris candentis,**.>
tertio ducit in obslinationem, ne de liis qiiferatpec- Inrie Paulusait: < Corripiet inquielos, consolamini
catorum pceniieniife a Deo remedium. Est spinai pusillanimes , suscipite iiinrmos 3e.Idera : < Argue,
pessima, qure pungit inlerius, scilicet ira : lianc: obsecra , increpa *'. Idem : < 0 insensaii Galalfe,
docebat cavendam esse qui ait : < Irascimini' ett quis vos fascinavit non obedire verilnti "?» De
nolite peccare *>. > Hoc idein docet Apostolus ad- opere invenitur : < In manu ejus ignea lux "; >
jungens : < Sol non occidat super iracundiam ve- scilicet qui visus est a Moyse. Inde ait Aposiolus :
>' Acl. 17. "Hornt. »• Psnl. 110. >*Psal. 10. " Luc. 8.
" Nahnmd. >'Gen, 4. " Epist. iv, Ep. 16. vcrs. 52.
** Prov. 24. >9Psnt. 51. " II Reg. 18. «> Psal. 4. «'Ephes. 4. " Jac.
4. Psal. 4. " Habac. 3. " Horat. Epist. 1. i, ep. 2, vers 63. " Ibid. " Horat. Od., n, ode
2, vers 9. *• Matih. 5. " Jerem. 4. " Thren. 2. " Psal. 18. " Ibid. 3*Paal. 68. "Ezech.
4. '« I Thess. 5. " II Tiro. 4. 38 Galat, 5. 39Deut. 33.
193 THOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINl 199
< Quidvullis, in virga veniam ad vos, an in spiritu jj^ tentiam irridel; in slipite, dum virluosfe conversa-
maiisueluriinis "? > Hac ira fervebat Phinees, cum tioni inviilel; inflore, dum castitali Insidiatur; in
iratus arreptnm pugione Israelitam cocuntem cum granis, dum charitati adversatur; in clava, dum
Hadianilide, transfixil in locis genitalibus* 1, Simili- limorem Dei abominalur. Primo pceniientiam irri-
ter Mathathias, dum coniremueriiiit renes ejiis, det dicens bypocrisim esse vel indiscretionem; se-
viriens unum de Israelilis iromolantem idolis, ait : cundo conversalioni virtuosfe invidet, quia ad ejus
< Vte mihi, ut quid nalus sum viriere mala gentis non potest ascendcre aeslimationem ; 37 Lerlioca-
mete : et ihi Lrucidavil eum *". > El Jacohus aposto- slilati insidialur, ut impleat carnis suae pollutio-
lus : <Si quis erraverit et converterit qiiiseum, scire nem; quarto cbaritati ndversatur, ut seminel inter
debcs quoniam qui converli fecerit pcccatoreni ab fratrcs dissensionem: quinlo timorem abominatur,
errore vife suce, salvabit aniinam ejus a morlc *8. > asserens pusiltanimitatis esse illusionem.
Eccc tres irte. Sub primam sol occiriil; ad se- g In radice pungebat uxor Tobife cum diceret ei :
cundam acceriit; lerliam accendit ': occiriit aufe- < Nunc apparenl eleemosyna? tiifeel orationcs *7. >
rendo clarilalcin, accedit conferendo puritatein Et uxor Job dicens ei : < Adbuc lu permanes in
accendit iiiflatiiniaiidocharitaiein. simplicilate tua, benedic Deo el morere ". >Sed
Notandum quod sol aliqunndo occiriit sub iracun- R ; his dicelur in judicio : < Nonne lii sunt quos ali-
dinm, aliquanrio in iracundiuin, aliquando supcr quando habuimus in derisum et in simililudincm
iracunriiam : sub iracunriiatn , quantlo ira obscur.it improperii. Ecce quomodo compulali sunt inler
temporalium scicntiam : iu iracunriiam , quanrio ira filios Dei ". > In slipite pungebat Cain invidcns fra-
obscural spiriiiinliiim inlelligenliam ; snper iracun- tri suo 60,el Joscpli invidcntes fralres sui 6>,et Saul
diam, quanrio ira obscurat cccleslium sapicnliain. Daviri*'. Scmper enim invidus allerius macrescit
Quia sicut ait quirinra : rebus opiinis. Unrie Aposfolus : < Ne sitis invicem
Impedil ira animam ne possil cernere verum. invirientes, invicem provocanles •". > Invidenlia
In primo enim < faclus est sol quasi saccus cilici- enim frateriifcgratife est peccare in Spiritum san-
nus**. Pro sccunrio dicilur: < Solem nube legam*». > cluin : Unde Job : < Stulium interficil iracundia,
Propler lertium : < Occidil sol in mcridie 46. > In et parvulum occidit invidia 6*. > Islud de primilivis
prima itaque ira sol est in occasu vespcrtino; in est viiiis unum, sicul scriplum est : < Invidia dia-
secunda est in orlu mntiilino; in tertia cst in boli mors iniroivit in orbem lerrarum ". > In flore
ceniro mcridiano. De primo: < Occidet sol in meri- pungehal mulier rium compellaret Joseph rie stu-
die* 7; > de secundo : < Orietur vobis timcntibus pro 6S,et sacerdoles Susannam *7, et Amnon Tha-
nomcn meum sol justilife *8; > de tcriio : < Noliie C ( mar sororem suam 68. lnde Salomon : < Mulier
considerare quod fusca sim, quia decoloravil mc stulia bbiide apprehendit juvenem.et deosculaiiir
soi *9. > Ari secunriam accedit sol. Unde dicitur : etim, et inducit in donuim suam. Hleautem sequitur
< Acccssit Jesus et leligil Ioculum adolescentis dc- cam quasi bos diKlus ad viclimam, nesciens quo
functi »*, > scilicet conscientifc scrupulosts, ut vi- varial6'. > Iii granis aureis charilatis pungebnnt
vat charitaiive dolendo de peccalo proxitni. Tertiain D.ulian, et Abiron, et Core perturbantes populura
accendit; unde : <Ignem veni millere in terraro, et lsrael 70. De talibus ait Apostolus : < Uiinam ah-
quid volo nisi ul arrieat •>. > scinrianlur qui nos conlurbaiU.iElDominusosteuriit
Sequitur : < Nolile loctini dare diabolo". Primo quiri mereatur' 1. >—<Quiiscandalizaveril unum de
enim danl diabolo jocum; secuiido focum; lertio pusillis '*. Cum intraveiilis, inqtiit, terram quam
locum. Dat tiuiiio jocuin, riuni falluciis diaboii in- Dominus dalurus esl nobis, fcdificale altare Doiniuo
visibiliter seriucilur; focuin, dum violenla tentaiinne de lapidibus quos fcrrum non tctigit 73.> Tcrra est
inducitur, vel incendilur; locuin, duni in ulraque religio quam intrainus; altare csl unitas fralrmii;
ohsiinaius efliciiur. De primo dicilur : < Nolilc cre- lapiries sunt corda noslra ex quibus fit haecuniias.
-dere oinni spirilui, sed probate spiritus si cx Dco Hos lapides non debet tangere ferrum discordife. In
811111": < Angetus eniin Satana: Iransligurat se in clava liinoris pungebat diabolus cum diceret Evse:
angelum Iucis'*; rie secunrio : < Adversaiius vcster < Quare prtccepit vobis Deus ne comedaiis de fru-
diabolus lanqunm leo rugiens circuit qnaerensqnem ciu scientisc boni etmali? > Et illa : < Ne forte mo-
devorel"; > de lerlio : < Vulpes fovcas haheiit, et riamur, > id est eum timemus; ne forie nos occi-
volucres cceli nidos; (ilius nulcin bouiinis non hn- dal.Et ille : Noliie limere. < Nequaquam morie-
bel ubi caputsuuni reclinel ". > Item, tle lilio. niini '*. > Ail latro ad Ialronem. < Neque tu Deiiin
1- Spina aliquando pungif liliiini in radice, aiiquando linies, quod in eadein dainnatione es ". >
in slipile , aliquanrio in flore, aliqtianrio piingil Sicul lilium inler spinas,sic amicamea inlerfltias.
grana, aliquando in clava : in rariice, duro pceni- [CAR.]AC si dicat : Sicut lilium spinis est in-
" I Cor. 4. »>Nuin. 23. *»l Mac. 2. " Jac. 5. » Apoc. 6. *'Ezech. 32. "Amos. 8. *7 ibiri.
" Malach. 4. " Cant. 1. " Luc. 7. »> Luc. 12. " 4. *3 I Joau. 4. "MlCor. 11. "I
Epdes.
Petr. 5. »6 LIIC. 9. ",T Tob. 2. " Job 2. " Sap. 5. •• Gen. 4. 6>Gcn. 57. 6SI Reg. 18. " Gnl. 5-
«* Job. 5. " Sap. 2. Gen. 39. " Daniel 13. 68II Reg. 13, " Prov. 7. " Nuiii. 16. " Gal. 5.
" Matlb. 18. " Deul. 27. '* Gen. 3. " Luc. 23.
197 COMMENT.IN CANTICA CANTIC—LIB. III. 198
comparahite, sic inter filias liominum niiila matrii A >ia dicil de oriore : < Balsamum non mistum odor
inetc comparabilis inveuiliir : omnes eniin aliai spi- meiis ". Balsamum quo chrisroa conficitur, signili-
uas habent; isla nitel ut liliuro sine spina. Sequi- cat hic sacramenta Ecclesiai, per qute cum gralifc
lur autem ex persona malris : divinfc aspiratione suscipienles ea Sapienlia purili-
Siatl tnalus inter ligna silvarum, sic dilectus meut cat, cxallat, illuiniiiat. Purifical fide divinorum
inier filios. mysteriorum, exallal spe cceleslium prfemioruin;
[THO.] Laudat eum laudata ab eo. Parva laus, illumiiiat charitate contcinplationis cl divini arooris.
quoniam parvi est laus. llic vero non laudatur. De sapore sciipium esl : < Spirilus' mcus super
« Magnus Dominus ei laudabilis nimis'»,> scd par- mel dulcis ct hreredilas mea supcr mel el fa-
vus Dominus et amabilis nimis : parvulus, ilte vum **. > Memoria niea in generatione sancto-
scilicet qui nalus est nobis 77. Non hic altollitur rum ". > ln verbis etiam Doinini hfcc Iria inveni-
majestas, sed commenrialur humiliias. Hic homi- nius fratres ubi dicit: < Ego sum via, veritas et
niiin fortituriini et sapienlife nnteferlur, qui sunt vita **. » Via ejus prsecepta ejus suni. Indc dictum
ligna silvarum ii:frueluosa, ipse faciens fructnm. cst : < Vifc ejus vife pulclirrc, et omnes semiicpejus
Quia ergo sponsx iri dulcius quod se minuil sapit, pacificte •>. > Veritas oriori coinpnralur, quia sicut
lihenliiis altollil gratiaro, prfefert misericordiam, B odor trahitur dc occultis, ita quoqne snpor est in
slupet ilignationcm. Talcs cum sint steriles, lamen patria : < In pace in idipsum dorraiam et requie-
filios vocat, quos pioprio sanguinc sponsus filios scam •*. > Et est species ejus in consiliis, otlor in
fecil Palri suo. Ha:c rnalus esl dc cujus nnibra et promissis, sapor in prfcmiis. Similiter nos simus
fructu in sequenlfbus sponsa se laiaro exbibel hoc iiinocenlia pulchri, obcdientia odoriferi, conlerr.-
niodo : < Sub unibra illius quam desideraveram platione saporosi. Ilem mnlorum florcs, alii snnt
sedi, el fruclus cjus riulcis gulluri meo 7S. > Mcrilo albi, alii purpurei, alii rosei. Candidus fuit riile-
ejus desirierat unibram, unrie refugiuro refrigcriitro clus sine peceato de Virgine nasccnrio; purpiireus
et refectionem pariler erat acceptura. Cfcieia etsi per passionem, de diabolo iriumphatulo; decore
liabent umbr-jm solatii, fructum vilx non prnc- roseus, resurrectionis gloriam manifestando. Malus
stanl. Sed Cbrislusrefriger.it ab fcstu viticrum, el in hicine caieris esl arboribus ahjeclior; in seslale
pascit delectalione virlutum. Umbra ejus caro ejus cunctisest pulchrior. Tnles suntjusli qui sunl niorio
cst. Urobra ejus est fidcs cjus. Marite obuinbravit abjecli, in pntria proe cfcteris florcbunt. < Nunc
caro Chrisii. Mihi autem obumbravit fidesChristi. enim filii Dei sumus, el nondum apparuit qxid
Nos Cluisli inlcriin carne pascamur, niystcria ve- erimus. Scimus aulem qiioniam cuin appamerit,
nererour, exempla sectemur, fidem servemus : et similes ei erimus, quoniam viriebimus eum siculi
sic in umbra ejus vivemus. Sed non dixil sponsn, est93.»—<Cumcnim apparuerilChrislus vila nostrn,
vivemus; sed, sedi quod majusest, quiaqiiiescentis; tunc et vos appnrebilis cuni ipso in gtoria •*.»Iltijtis
est el ba*c quies est in contemplatione qua degu- arboris umbra est divina proteciio ad quaro confu-
slat superna gaudia. Unde ait : < Et fruclus ejus ginius quolics gravamur icntationibus. Fructus est
dulcis gutlllrimfio7•. » Sed istudin umbra, quia per spirilualis intelligenlia legis : qtiain habent in orc
speculum et in aniigmalc, sed postea facio ad fn- qui snpienles nolunt videri; in giilture qui in corrie
ciem •*. Dilectus bene malo comparalur, ciijus spe- Deiiin nmanl.
cies et hominuin el angelorum superat spcciem, Forsilan hajc esl arhor Nabuchoriouosor, quam
odor suaviiaieirv, sapor dulceriinem. De specie : viriil in soronis, qtifc cral niagna in mcriio (crifc et
< Speciosus forma prce filiis hominum ". » Scd altiiurio ejus nimia 9».Nola : Hu-carbor magna fuit:
hoc de hoininibus. Quid de angelis? < In quera alla fuit; in medio lerrfc fuit; ad multa et mngua
concnpiscunt angcli prospicerc. " » De oilore : se dilatabat, per virlutem. Ad alta se erigebal, per
< Odor ejtis super omnia aromala ". » Hunc odo- subtiliiaiem ; eliam in intirois slnbat, per inlei.-
rem sensitbeatus Joanncs qui ait : < Odor luus in D lioneni; ari foriia se extendebat; ad summa se eri-
roe concupiscentias excilavit fcternas.» De sajjore gebnl, et in intirois fixa manebat; in ir.agnis fuit
dicitur : < Dulcis et rcclus Domiiiiis**. » Et illud : per excrciiium ; in summis, per sluriium; in inli-
< Panero de ccelo dedisti eis, oiunem habentem sa- twis, per desirieriiim. Quia ergo forlia agebat, ma-
porem *'. » g?.a eral; quia intiina bona desiderabat, in mcdio
Igitur mirabilis est cujus species oronem tran- terr.e crai; quia de subliinibus subtililer senliebal,
scenriit decorem, odor suavitateni, sapor dulccdi- nliiliirio ejus tnagna eral. t Magua eral, inquit, ct
nein. Et si in eo quod csl sapientia Patris consi- fonis : eliaro proceritas ejus langens cceliun ". »
dereimis, videmus pulcbriludinem infesliinabilem, Magua eral ad bona agenda; fortis, ad mala lolc-
odorem ineflabilem, saporcm incomparabilem. De randa; procera, ad subliroia conlemplanda. Magna
specieaurii:< Candoresllucisfelerna;"'. >IpsaSapien- in aclibus, forlis in contemplalionibus, sublimis in
76 Psal. 9S. "Isai. 9. 78Cant. 2. " lliiri. 80I Cor. 13. 81Psat. 44 ;,, "Potr. 1. " Cant. 4.
** Psal. 2i. " Sap. 16. 86 Sap. 7. *7 Eccli. 24. "•Ibid. "Ibid., *° Joan. 14. " Prov. 3.
»» Psal. 4. 93 I Joan 5. s> Coloss. 5. •' Dnniel 4. •• ibiri.
199 THOMJECISTERC. ET JOAN. ALGRINI 200
invesligationibus. Adhuc dicitur de ea. < Folia ejus .A ante advenlum Christi; inde dicilur : < Veni, ot
pulclierrima, el fruclus ejus nimius, et esca uni- educ vinclum de domo carceris et umbra mortis.
versorum in ea ". » In foliis verha, in fruciu Quartaest absconsio peccati, unde Job : Non sunt
scieniia, in esca doctrina. Folia pulcherrima snnt tenebrae et non est umbra morlis, ut nbsconriantur
verba riiserla, fructus copiosus, sensus eruditus, ihi qui operantur iniquitatera 6. > Triplex est um-
multiplcx inlelleclus. Esca universoruro, eslplena bra refrigerii. Prima a culpa, secunda a leniatione,
erudilio omnium, discrela admonitio singulorum. teriia a tribulalione. A culpa. Unde ail Job : < Si-
< Subter cam habitant animalia et besiife. Et in cut cervus desideral umbram, el sicut roercenaritts
rarois ejus conversabantur volucres cceli ". » Ani- prfcstolatur finem operis sui, ita habui menses
malia sunt homines temporalia tenlantes; bestife vacuos '. >A tenlntione. Unde angelus ad Mariam :
cnrnales; volucrcs spirituales. Sub polentia enim < Spirilus saucliis supervcniel in te el virlus
ejus sunl lam carnales quam carnalia traclanles. Allissimi obumbrahil libi *. > A tribulalione. Unde
Vicinius quasi in ramis ei adliaerent spiriluales. Hi dicitur: <Sub uinbra alarum tuarum protege me'. >
lainen quandoque a contemptatione desccndunt Umbra securte quictis erit in regno, scilicet laber-
unde orilur sol, et occiriit ct ad tocum suum re- naculum corpus Cbristi gloriflcatum, erit umbracu-
vcrtilur. Orilur sot intelleclus ad contemplalio- lum diei, id esl jusii ab ajslu lentalionum, a lurhine
nem; occidit per superui luminis reverberationem; tribulationum, a pluvia peccatorura. Sub umbra hu-
ad locuin siiuiii revcrtilur per sui circumspeclionem jus mali qtiidam suspirant, qtiiriainrespirant, qui-
vel cognitionem. Ibique renascens se cognito ad dam aspiranl. Sub prima suspirant gravi onere,
coniemplandum gyral per meridiem supernre cla- sub secunda respirant niiligato languore; ad lcr-
rilnlis el fleciitur ad aquilonem per conlempla- liam aspiranl; ut careant oinni dolore. Hujtis mali
lioneiii infernfe felicilatis. Tres arbores fuerant in frucius,quibusrinmesl ari infirmilalem, quibusdam ad
paradiso ". Prima scienlife boni ct mati qua ho- sanilatem.quibusdam arijucunriitatem. Ad infinnita-
minisobedientia probareiur; secunda quahomo alere- lem infidelibiis, ad sanilatcm poenitentibus, arijucun-
lur; tertia viife, qua vila conservarelur. ln prima ditalem amaloribus. lnfidelibusest acl infirmiialcro,
est homo lapsus in cutpam; a secunda separatus, quia non snpit eis; pcenitcnlibns ad sanilaicm,
perdidil alimoniam; tcriia privatus in corruplionis qiiibns est nmnrus, seduiilis ; amatoribus adjucun-
gloriam. ldcoque ul hoc triplex damnum resii- ditatem, qui dicunl cuni sponsa : < Fruclus ejus
tualur, Christus malo comparatur. Ilfec malus in dulcis gutluri ineo >°. > Dc primo : < Vade relro
liienie esl rugosa; in auiumno est fructuosa; in Q Satana, non sapis ca qufc Dei suiil >>.Eis Deus
seslale speciosa : rugosa, frigoris aspcriLate; fru- venier est, el gloria in confusione eorum qiife
cluosa, pomorum uhertatc; spcciosa, florum ju- terrena siipiunt >*. > De secundo dicitur : < Licet
cundiiaie. Primum habuit Christus in passione; is qui foris est velus boino nosler corrumpattir, is
secundum, in prajdicutione vel sancti Spirilus mis- tamcn qui intus est rcnovatur de die in diem ". »
sione; leriium, in restirrectione. Audi primum : De teriio.': < Inebrialiunlur ab uberlate doroiis
Non esl species ei neqtie decor; el vidinius eum luae '*. » Et illud : < Epulabuntur ab introiiu glo-
quasi leprosum et pcrcussum a Dvo ct huniitia- riae ejus ls. > Item sunt filii rcprobi, siint lilii
luin"*; de secundo : Venite ad roe, omncs qui probi, sunt filii probati. Primi sunt mali ad mor-
laboralis et onerati cstis, el ego reficiian vos >, tem prfcstiti; 38secu"d> sunl '-,oni a*I vitam praj-
et : < Accipite Spirilum sancturo '; > de tertio : riesiinati; leiiii sunt angeli. Primi sunl scelerati,
< Quis esl isle qui venil de Edom linclis veslimen- secunrii virtutibus subliroali, lertiijaro beati.
lis de Bosra, iste formosus iu stola sua *. i In primo De priinis Isaias: < Vae genti peccalrici populo
priniae arboris delevit peccutuin; in sccunrio se- gravi iniqiiitate, seroini nequam,filiis scelcratis '*;>
cunrifcarboris resliluil spirilualiler aliinenlum ; in de sccundis: < Fratres, nunc filii Dei sumus "; >
terlio lerlitc arboris vitain, sciliceigloriaro corpo- el David: Ego dixi: < Dii eslis el filii Excelsi om-
ris. ltem hsec malus tres fecit umbras, scilicet um- nes >8, > de terliis Job : < Ciim assisicrenl filii Dei
bram n.ortis, qute venit pro pcccaiis; umbram corain Domino, adfuil inler eos Salan >9. > Idem:
refrigerii justis , uinbram securaj quietis bea- < Qui dimisit lapidem aiigularein, cum me laiidarent
tis. sinuil aslra inaliitina, et jubilarent omnes filii
Qualuor sunl umbr.-e mortis. Prima, mundus; Dei '°, >id esl angelk Inler primos esl dilectus,
unde : < Si ambulavero in medio urobraj niortis onasi malus inter ligna tiivarum, inler secundos,
non timebo mala, quoniam tu mecum es *. > Sc- quasi amygrialus inter ligna liortcrum «>:inter ler-
cunda, afllictio lemporalis. Unde : < Huiniliasli nos tios, quasi lignum vitfe inlcr arbores paradisi ": in-
i» loco aflliciionis, et cooperuil nos uinbra mor- tcr ligna srtvarum sterilitalis, horlorum fecundita-
tis••. > Teiiia quam suslinebanl jusli apud inferos lis, paradisi voluptaiis. De primis: < Non potest
" Dan.4, •« Ibid. •• Gen. 2. >" Isai. 53. > Mntth. II. «
• Pjal. 43. • Job. 34. ' Job. 7. * Luc. 1. » Psal. 10. >• Cnnl.Joan. 30. • Isai. 63. ' Psal. 137,
2. » Matth. 16. >* Pliilipp. 3.
"IlCor. 4. >*Psal. 35. " Eccli. 5'J. »« tsai. 1. " Hoin. 8. " i'sal. 81. " Job, 1. " Job
38. •> Eccle. 12. *»i^-n. 2.
201 COMMENT.1NCANTICACANTIC. — LIB. III. 202
arbormalafrucium bonum facere. Omnisenim arbor A j cum carncm assumens riivinil.Ucmquasl surculum
qiite non facit fructiini bonumexcidelur el in igncm non rie inati-e, seil rie ccelis vcnieniem in unilaie
millelur »»; i de secundis: < Non potcst arbor personfc habuit. Unde libet cxclnmare, libet cuni
'aona fiuctum maluni facere ". > Erit enim foliura Ecclesia: < Viricie miraculiiin niatris Domini. >
ejus viride et in tempore siccitalis non erit solli- Sed ut diligcnlius inspiciamus, vidcie oraculum,
cilum, nec aliquando desinel facere fructum **; de viriele signaculum, videle iniraculum. Oraculum
tertiis: < Plnntaverat autem Domiuus Deus paradi- piopheiicfc vciitatis, signaculum inlegrte virginila-
snm volupialis a printipio *6. > Sed ille cceleslisest tis, niiraculum virginesc fecunriitaiis. Ad primum :
deleclabilior, in quo, ut scripium esl: <AngeIiassi- evigiluverunt patres antiqui, quasi de gravi somno.
due videnl facicm Palris «7. » Primi eniin in pojus Seciuidum est signum quori rcsurgemus corpore in-
deficiunt, secundi in melius proficiunt, terlii jam corrupto. Novitas miruculi novitatem corporis et
gioriam recipiunt. Deprimis: < In propria venitet aninifc nobis proroittil in regno. De primo: < Evi-
sui eum non recejierunl »8. » Ista cnim sunl Iigna gilans Jacob quasi de gravi somno, aii: Vere Doini-
silva?qux, sicut scriptum cst, cum qufererenl sibi IIIISest in loco islo, et ego nesciebam **, > scilicei
regero suis conformem moribus, reprobata sunt ab quod adveiilusejus ita propinquarel. Htcc evigilatio
oliva, a ficu, a vite, et elegerunt sibi rhamnuro in .• fuit pro naliviiate, fuil et alia pro resurrectione,
rec;em '», id esl diabolum. Propler secundos dicilur Inrie dicilur: < Nunliaverunt Jacob : Joseph filius
iu Canticohoc ab ipso dilcclo: < Descendi in horlum tuiis vivit. Quo auriilo, evigilans quasi riegravi som-
itieum ul viderem poma convallium, et inspicerem no, lamen non creriebat **. >De secundo: < Corru-
*i floruissent vineaeet germinassent mala Punica**.» piibile boc inriuel incorruplelnm, et roortale boc
Tertios, iri est nngelos, insiniinbal Ezcchicl sic : iiiiinertaliialein *8. > Pro icrlio: Faciel novuin Do-
< Cum me vertissero, ecce in ripa torrcnlis ligna minns super terram. Mulier circumriabit virum *7.
mulia niinis ex ulraque parle *>. » Torrens ille esl Et ita veniet propheia, el ipse renovabit Jerusalcro,
superna bealiludo. De quo sic ail Augusiitius: quamlo < renovabilur ut aquilfc juvcnlus liifi *8. »
< Aliqiue slillac ari nos rieflttunl per ricvolionera. > Oraculum triplex dalum est de eo. Oraculum pro-
Unde: < Fluniinis impeliis l.elilicat civitatero Dei3*. > pheiire, oraculiim annunliaiionis angclicfe, oracu-
L;gna, id est angeli sunt ex ulraque parte: quidam lutn Aniifc viriuce.Primo uiinliatuiii esl quod cssel
cnim ad nos descenriunt, nobis ministraluri; alii venturus, secundo qnis el de qua essel iiascilurus,
Deo sempcr assistunt, eum landantes. Sed primo lertio quod esset facturus. De primo; < Deus ah
viriearous quomodo fueril inter ligna silvarum. ri auslro venict, et sauctus de monfe Pliaran *9; > de
Malus, iiilerarbores sublimiores, estexigua; inler sccundo: < Quod nascetur ex le sanctum vocabitur
"
levcs, scabrusa ; inter planas, quasi spinosa. Sic Chri- FiJius Dei ; > de lertio: <Ecce posilus csl in rui-
klus inler superbos huinillimus; inter delicale vi- nam et in resurrectionem inultorum in Israel, ct
venles, plenus doloribus ; inter seipsosjuslificanles, in signum cui contradicclur *>. >In ruinaro idolo-
peccator reputalus. Vide superbos Judaeos: < Cir- rum, in resurrectionein mortuorum, in signuni mi-
cumdederunt me viiuli multi, tauri pingues obsede- raculoruin. ln ruinam idolorum ih iEgyptum fu-
runl me *'. > Vide humilem : < Exinanivit semet- gicndo ; in resurrectiouem mortuorum, quando
ipsum formam servi accipiens »*. > Respice parvum niiilta corpora surrexerunt cum Chrislo; in signum
in prtcsepio 3', parvum oblalum in leniplo »6, par- niiraculorum, rooriuos suscitando, uiorbirios sanan-
vum fugientcm in ^Egypto 37.Vide leves molliter do. Deprimo: < Ingredielur Doinimis iEgyptum et
viveudo.Jacobus ait: < Epulati eslis super tcrrain el movebuniur simulacra JEeypii a facie ejus" ; > de
enulristis in luxuriis corda veslra 3S. > Econlra secundo: < Mulia corpora sanctoriim qui dormie-
vide doloribus plenum, scilicel t viruin doloruin et ranl surrexerunt '*; » de leiiio: < Generatio prava
gcientem infirmitatein *9. > Audi planos, iri est et ariultera signum qiifcrit •*. » Itcin, ruinam pr
jusiificanles se ipsos. < Hypocrifte, ait Dominus, de- D lapsum in culpam; in lesurrectioiieii) jn reparatio-
ciroalis ruiam et cyminum el omne olus »°, juslili- nein perveniam; in signuni percrucis ignominiam,
cantes vosmetipsos *>. > Ecoutra de Christo riicitur Iii primo cuim sunt scandalizati, secundo a Deo
Cfcconato: < Nos scimus quia lioiuo peceator esl*«. > visiiati, terlio ejus niorte reparati. Ecce de tripli.i
Apparuileuira in similitudincm carnis peccati*».Ilem oraculo. Aurii de triplici signactilo ;
miraculosum videtur quod ligna silvaruro ric terra Esl eniin signaculum siiniiiiudiiiis, signaculuin
niatre in seipsis crescunl sine allerius arborisinsi- lam virtuium Cfcterarum quam cnstitatis, signacu-
tione. Matus vero de lerra malre tiilicuin produ- luni occiiltalionis. Priiimro esl similituriinis ex-
cens surculum aliunde assumptum pcr insitionein prcssio, secunritiiu virtuiuni observaiio, lctiiuni se-
rccipit. Sic Cluisfus de matre Virgine qita.si trun- creli iiiiiiiibratio. Prirouro per siipeibiam riiaboli

"Malth.7. **lbi(l. "Jer.17. *6Cen. 2. "Maiih.18. S8Jonn.l. *• Juriic. 9. «Cmii. 6


'>Ezech. 47. " Psil. 45. " Psnl. 21. '* Philipp. 2. " Liu. 1. SBLuc. 2. •" Mmili. 2. »» Jac. ,<
*'lsui. 05. *• Luc.U; Mnllh. 23. *>Luc. 16. ** Jonn. i). " Roro. 8. ** Ccn. 28. *»Geu. 45.
"lCor.lS. "Jer.3l. *8Psal. 102. *9llabac. 3. "Luc. 1. •> Luc 2. " Isai. ld. *s Mattli. 2/,
" Matih. 12.
PiTiioi.. CCVI. 7
233 TIIOMif. CISTEKC. ET JOAN. ALGRINl 204
sululum est in ccelo, sctnndum per inobedientiam ,A ccssabit. Scquitur: < El redibil homo In tfoino:ctcr-
liomiiiis in paradiso, lcrliuin per Chrisli arivenluni uiiatis sux 7», » ubi eril dilectus sicut lignuiH
in mundum. De primo: < Tu signaculuni simililudi- vilfc inler ligna paradisi, scilicet angclos rt sanctos.
nis, plcnus sapienlia, perfeclus riecore in deliciis Sicut maliti inle-rligna tilvarum, tic dileclut meut
paradisi fuisli "; > de secunrio: < Qui clauriit siel- inter [ilios.
las sub signaculo 06, > id est viriutes, conscrvat [CARP.]Malus siqniriem flore rubro poniiun pro-
Dominus; dc tertio: < Dignus es, Domine, accipere diir.il. Sie enim Chrisius de sanguine |>assonis suoe
libruin et solverc seplem signncula ejus *7. > Au.li proriuxit Ecelesiain, quac desigiiaitir in malo Pti-
et miraculum Malris Dei: virgo concepit, virgo uico, pro co quod Ecclesia in iinilate fi.lei diversos
pepcrit, virgo permansit. IIoc incriiautc miraculo grarius, ct in ipsis gradil us diversas personas colli-
iiaiiis esl ille niiraculoruin oiiiniuro orriinator. ln git. Scnl nialum Punicuin sub uno corlice riiversas
tribus fecit miracula. cclliilas, cl in ipsis cellulis grana plurima coroprc-
111clementorum nioiionibus, in lirutisanimalibiis, hcnriil. Igitursicul roalus ineoroparubilis esl in fru-
in hominibus. ln priinis ostensus est inundi crea- clii omiiibus lignis silvarum, sic inler filios lioini-
lor, in secunrio natiirfc imperator, in tertio Iionii- niiin nullus Cbrislo est comparahilis. Suinus enini
nis recreator. In primo: Mare se prajbuit calca- 'B quasi ligna silvaruin, slerilia et infructuosa in eom»
bile **, nova slella naia est *•, sol obscuratus in paratioiie illius, ct <universfe justitife nostraj quasi
pnssione '"; in sccunrio ronlignos spiritus inisit in panniis menslriiatoe7*. > Seqttitur :
jiorcos *>; asina Dalaaro locitta est6»; in lerlio lan- Sub umbra itltus quem desideraverum sedi; el fru-
guirios snnnvit, morluos suscilavit 63.Ad ullimum cius ejus dulcis gulluri meo.
;.lj omiii corrtipiioiie liberavit. Accipe in hac malo [THO.] III bac arbore riicit sponsa Iria sc inve-
oraculum, signaculum in lioribus, miraculttm in nisse, scilicet umbram dcsirieralam, el iu uiubra
Inuiibus. Frondes enim qutc ad auraro susurrnut sessionem, cl frucius diilcediiieni. In primo intelli-
ostcnduul oraculum. Fructus qui nascunliir ex flo- gimus refrigeralionem , in set.uiido repuusalionein,
ribus, occulta ratione, roiraculuro. De his tribus Job: in terlio spirilualem refeclioiicro: refi igeratione.n
< Porro ad me diclus est sermo abscondilus, et abfcstu viliorum, repausaiionem ab incoromodoiu-
furtive veuas susurrii audivit auris mea **. > Ecce quiclalionum, rcfcctioiieiii ex guslu superiioruiu
voces oraculi, scilicel prophelue occultac. Et subse- gauriioruro. Pcr primuro vilat liomodiaboli I.iqueum;
quitur: < Et cuii! me praesenle transirct spiritus, per secunriiim, Deo praslat oiisequium; per ler-
inhorruerunt pili carnis nietc 6S.> Spiritus sancius lituii, spiriluale acceudit desirierium. In primo erit
obuinbravil transituin fccit. " quasi urborqufc < a.i liuuiorcni roiltii rudices
quando Virgini quasi suas,
Datus autem aposlolis non transiit, sed nobiscum et uon limebit cum venerit fcstus '*. » De secuurio
permansit. Unde respicienies ad Virginis signacu- Job : < Usquequo non parcis mibi nec diiuiltis
luiii sanclo Spirilu conservatum, mcriio horrent iue ul gluliam salivam meam ,6.> Idero : < Recede
pili carnis meae, id est carnnlia timemus peccata, paululura ab eo ulquiescat77.) Ideiu ; <Nonconce-
ecce de siguaculo. Et sequitur: < Sielil quiriam dil rcquiescere spiriiura meum".t-Iu lertio : <Do-
cujus non agnoscebam vullum, imngo coram oetilis niinus cibabit illum pane viix el inieileeliis, et
meis *6, i ecce miraculum, quia Cluistus per um- aijua supienlife salularis potabil illuin 7». > Primus
bralionem apparcl. Ecce malus intcr ligna silvarum. qui quscrit csse in umbra, triplieein paiitur fcsttim.
Esl ctiam inter ligua hoitorum quasi amygrialus. yKstuiii ex fervore solis, iualcrialis iguis, vitiati
Amygdalus prse cfeleris Ilorescit, olco pinguescit, pulmonis. Prinuiin supra se, secundum juxta se,
pcr fructiim ejus, qui sanuscsi, iiifirinilas non iu- lertium inlra se. A sole vcniens aeslus, est ira Dei;
valcscit. Sic Christus prte cseteris marlyrihus floruit ab ignc, iiiuiiriiinariiui reruro conciipisceniia ; a
sanguiue, prte Cfcterisjustis virtulibus, pra: caicris piilnioiic, malilia. Ira Dei qua pcccatori gratia
sanclis roiraculis. Iude dicilur: < Ego flos caropiel •n siiblrutiitur ; concupiscenlia, qua carnale riesirie-
lilium convalliuiu 67. i Prse cteleris oleocliarilatis riiun accciiditur; roaliiia, qua proxinio quis malutn
abunriuvit. Pcr ipsuni cnim < charitas Dei dillusa machinatur. De priroo dicliiin esl : < Exarriescet
est in cordibus noslris per Spirilum sanctum qui sicut ignis iralua89.» Dc secundo Paulus: < Exar-
dalus esl nobis 6S.> lpse euim cibus cst sanalivus. seruiit invicem in coiicupiscenliis suis masculi iu
Inrie Ezcchicl: < Erit ejus fruclus ad sanitatein, et niasculos turpiliKitiiem opcraiites *'.» Dc leiiio -
fulia ejus ad niedicinain °9. > Dc his liibus Salo- < Ollaui succensam ego video , et facies ejus a
nioii: < Florebit amygdalus 70, >ecce primum. < Et facie aquiloiiis,» ait Jcremias8*. Ilaec eniin olla est
impiiiguabitur locusta71, > ccce secuudum. < Et cor humanuin succcnsum inalilia; aquilo vero est
dissipabilur capparis 7', > ecce lertiuni. Capparis diabolus, (laiu matfe inspiralionis accendens ma-
cuini berba est corruptiva, quia corruptio nostra lil ani.
" ^zech. 28. ** Job. 9. *7 Apoc. 5. " Exori. 1-5. "• Matth. 2. •» Maltb. 27.
•' iWrc. 5. " Nuin. 22. «• Marc. 1 ; Joan. 11. **Job 4. " lbid. " Ibid. «7Canl. 1. •' Uom. 5.
" Ezcch. 47. " Lccle. 12. " Ibid. " Ibid. "* Ibid. '* Isai, 64. 7»Jcr. 17. '« Job 7. " Job
14. 78Job 9. '« Eccli. 15. «° Psal. b8. *>Roni. 1. " Jcr. 1.
205 COMMENT.IN CANTICA CANTIC. — LIR. III. 50«
Conlra hunc triplicem tesitim ad triplicem iim-. A passiones abiindaui in nobis pro Christo, abundant
brnm esi fiigienriiiro.Conlra primum , esl umbra et consolationes per Chrislum. Benedictus Deus
divina; misericordiae; conlra secundiiiii, uinbra Pater Doroini nosiri Jesu Christi, Pater miscricor-
passionis Doininitfc; conlra terlium, umbra sa- diaruni et Deus tolius consolalionis qui consolatur
pienlifc : misericorriife, qua manus Domini in ira nos in omni tribulatione noslra '. t Qui in umbra
tcmperalur ; passionis Duminicaj, cujus imitatione ficus est, non timei fcstum malitise, sed dicitur ei
concupisccnlia refrenalur ; sapienlLe, qua uialitia quod dictum estad Natbanael: < Ecce vere Israe-
viucitiir. De priroo ait Habacuc : (Ctiin iralus fucris lita in quo dolus non est», t quia sapiens rium me-
misericordia? rccordaberis *3. > Ileni David : < El ditatur gaudiuro resurrectionis ; guslat ficus dulce-
abuudavit ulaverteret irain suain, ct non acceuriii riinein : < Pascha noslrum immolalus esl Chrislus.
oiiiiieni iram suam "*.»Isie potesi dicere ciiin Isaia : Epulemur non in ferinento vcleri, neque in fer-
< Iu uinbra inaiius siifc protexit ine ", > ila ul lnento malitife et nequiliae, sed in azyniis since-
Fitius Dei .liQalurnianus Dei, siculriexiera qua ope- ritalis et veritaiis *. > Eccc iste jain in umbra
ralur oiunia. Isii iiaqiie riicilur : <Per riiem so! non refrigeraiionem hnbei. ab ajslu vilioruni. Sequilur
uret ic ". > De secimrio , id esi umbra passionis pausalio ab iiicomroodo iuiuietudinuiu.
Doiiiiiii.-fe,ailPetrtis: «Cluisto igiiur passo in carne, B' r
In lertio veniarous ad refectionem coelestium gau-
et vos eadeni cogilalione arroamini87.> Qui enim
dioruin. In ligura horutn trium tria Dotiiinus con-
passus est in carue, desiit a peccaiis, ul non jani lulit Israelitis in dcseiio. Propierpriinum, nubeni
boiiiiiiiiin desideriis, sed Dei voliinlali, quod reli-
ad refrigerium; propter secunduni, solcinniiates ad
quum est in carue vival tcni|ioris. Ac si dicerel:
Cogiiationes Dominicaj passionis, erunt nol.is arroa pausanriuin; propter terlium, dedit manna dulcissi-
conlra desideria ssecularia. Scd ei si patiroini cuin muin. Sequilur series sub umbra : Ad quiuque
Cliristo, cessabunl peccala vesira. Isti riicilur: quxritur htee repausatio sessiouis. Sedenius eiiiro,
< Scapulis suis obumbrabit libi 88.> Itaque cuni primo, ut nos ipsos judicemus; secun.:©, ul nos
ambulaveris per ignem non ureris, et flamina non humilieinus, leriio, ul infirmilatem nostram rele-
ardebil in le. Dicilur terlioquod sapientia vincet niu- venius; quarto, ut alios erudianius; quiuio, ut re-
liliamqufe in tepiigual conlra innnceiitiaro, uidicas: gnemtis. Propler primum, sedil Jesus contra gazo-
<Obumbrasii super caput iueum in die belli89.) In pbylaciuro, de muliere quaj plus oninibus obiuliL
faciens judicium *; propter secundum, sedit su-
39 liguraprimi Jonasfuit obuiubrulus subhedera",
in figura secuudi Elias subjunipero 9>; in fignra per asinum *; et inter doctores auriiens et inler.
C
tertii Naihanael sub ficu **.Fuit ei Cluislus heriera, rogans «; proptcr lertium, sedit super fontcm las-
fuit juniperus, fuit ficus : hedera in incarnatione, satus cx itinere 7, propier quarlum, sedeus iu
juniperus in passione, ficus in resurrectione. Sicul monie docebat lurbas 8; propter quinium, < scdei
euiin hericra vilcni truncum habet, lamen pcrpe- a dextris Dei *. > De primo riicium est in Daniele :
ttio viret foiiis, sic Cbristus in carne vilis et abje- < Judicitim sedit et Iibri apeiii sunt ">, > id est
clus apparuit, et laiuen perpeluis virlufibus viiuil, conscieiilise, non sicut illi de quibus David : < Ss-
vel incorruplioiie riivinilalis, Audi vilero truncuni: derunt principes et ariversum ine loquebiinlur '*. >
< Non csicispccies, neque decor*3.»Audivirorem : Dc secuntlo : < Surgite postquam serierilis, qui
< Unxil le Deus Deus luus oleo IfCliiifeprse consor- manriucalis panem doloris >*. » Non sicut Absalon
libustuis3». > Quiigitur subumbru cjus est; non scn- sedcns super mularo laluilalis, cujus capillos, id cst
lil feslum viiibruiii. Ipse enim venil lollere peccala cogitationes suslulit venius elaiionis, et sic periit »*.
niuiirii " : < Advocatum enim habemus apud Pa- De tertio dictum csl apostolis ex tfcdio Dominicfa
irem, Jesum Chrislum justum, qui faclus est propi- passionis futigaiis : < Sedete in civitute, quous-
liatio, pro peccatis nostris ". > Fuil juniperus in que iiidufiroiui virtule ex alto '*. » Non sicul popu-
passione. Audi aculeos ejus: Acetum, fel, ariindo, nT lus qui <sedit roanriucare cl bibere, et surrexerunt
sputa, clavis, lancea ". Sed et alios aurii i;os luriere >*.> De quaito Job : < Si quanclo veiiiiein
pungcntes : < Qui vult venire post roe, abneget se- ad eos,sedcbam prirous,cunique sederem quasi rcx,
nieiipsuin, et lollat crucem suam et sequaiiir circumstante exercilu, eram lamen rocereiifiuiii
me ". >Audi virorem istorum aculeorum : < Liccl consolator >*.t Non sicut < super calhedram Moysi
is qui foris est velus houio noster corrumpaiur, is sedeiunl Scribfc et Pharisfci >7-18. > De quinto :
tamen qui intus esl, renovatur de die in dism *9. > < Yos qui seculi estis me, seriebilis super sedes duo-
Sed in his omnibus consolatur etun Dominus. An- decim, judicantes duodcciin tribtis israel '*. > Unde
gelus eiiiro Doroiiii atlulit Elise sub hac junipero non continget amplius cadere sicut cecidit illc qui
panciii et aquam >". t Audi consolatiouem : < Licet dixil : < Sedcbo in moiiic lesiamcnti in Interibus

«Habac. 3. ** Psal. 77. 8* Isai. 49. " Psal. 120. "IPetr. 4. 8S Psal. 90 "9 Psnl. 139.
" Jonas 4. 9>III Reg. 19. »' Joan. 1. " Isai. 63. »*Psal. 4i. "Joan. 1. '• 1 Joan. 2 "7 Maiih.
27. " Matih. 10. S911 Cor. 4. ,0° 111Reg. 19. JII Cor. 1. * Joan. 1. * I Cor. 5. * Marc. 12.
•Matth. 21; Jonn. 12. «Luc. 2. ' Joan. 4. ' Matth. 5. • Marc. lii. >° Dauiel .7. » Psal. 118.
"Psal. m. >«II Reg. 18. >* Luc. 24. «• Exod. 32. 16Job29. >'->8 Mattli. 23. '• Mailh. 19,
207 TIIOM,E CISTERC. ET JOAN. ALCRINI 298
aqnilonis, superastra Dei exaliabo solium meum*'. > A rierat ei invenlus est *7. » Hoc cibo < edent panjie-
Ecce iste prius eral in timbra qtia refrigerarctur ab res et saturabunliir **. > In hac umbra esse rieside-
ustu vitiorum, Ecce jam sedcl in ea quiescens a rant servi, desideranl amici, epulari desiderant
luniullu, el inlenlus sludio sanclarum meditatio- ccelesiium secreiorum conscii. Servi euim odiunt
num. Resfat ul in hac umbra reficialur gusfu su- peccare, ne poenas luant; amici pnusnre, u( in ine-
pernorum gaudiorum, ul possil dicere : Elfru- dilationibus inlendant; sedere conscii, ui jam cinn
ctus ejus dutcis gutturi meo. Fruclus istc dulcis est sanctis vivanl. De primo Job : < Sic.ulcervus des:-
in oie, dulcior in palaio, dulcissirous in gutture. derat unibram, et sicut mercenarius prxstolatur
ln ore, id est in sermone quo prtedicatur el lauda- finem operis sui'"; >desecundo hic : Sub umbra it-
lur; in palalo, scilicet irequenli niedilalione qua lius quem desideravi Sedi; de tertio Jeremias : <In
attrahilur; ingutture, sciliceidiscrela dileclionequa umbra cjus viveinus inler genies *'-**.>
gustatur. Dc primo : < Quam dulcia faucibus meis Sub umbra illius quem desideravi sedi, et [ructus
cloquia tua super mel ori meo *>.>De secundo: illius dulcis gulluri meo.
< Nomen luum et memoriale luura in desiderie [CABD.]In hoc aulem versiculo et sequenle, beata
aniuife **. > Propier tertium dicil sponsa : < Co- Virgo duo, qutc sibi proinissa fucrant pcr angclum
inedi favum cum melle meo, bihi vinutn cum lacle " ostendit implcla. Dicit ergo : Sub umbra itlius quem,
ineo". > Hujus cibi inuhiplex est usus. Dissolulum desideraveram, sedi. Ipsa enim desiderabul Altissi-
nmaricat, amaricatum dulcoral, debilem roborat, mum, et desiderando rogabal : < Venial dilectus
devotum jucunrial. Amaricat per compunclionem; mcus in horlum meum '«. > Diclum esl autem ei ab
dulcorat per consolationem ; roboral per palien- angelo : < Virlus Altissimi obumbrabil libi ", > id
tiam; jucundat, quia jam ariepta priraa stola fl- est umhram faciet,qufe eril tihi ad protectionem
ducialiter exspectat secundam. De primo cibo dicit et refrigerium. Umbram enira fecil, cuin carnent
Rooz ad Rulh : < Comede panem cum puellis no- assumpsil, ut sub umbra carnis deitas occullata
stris, et intinge buccellam tuam in aceto **, » ecce Iateret. Dicil ergo : Desideravi Allissimum, el ipse
amaritudo; de secundo clamaverunt prophelte ad mihi fecil unibrum, el sic sub umbra illius, quem
Elisajuin : < Vir Dei mors in olla ". > llle farinara desideraveram, sedi; habens refiigerium ct prote-
imposuil cl dulcoratus esl cibus; pro tertio legi- clionem ab eo, elfruclusillius quem desideraveram,
lur quod Elifejacenti sub junipero oblulil angelus ci- vel fructus illius umbrfc, idcst humanitatisassumpife:
bum < et ambulavit in forlitudine cibi illius usque dulcis fuil gutluri meo. Fruclus aiiiero ille esl r«-
ad inontem Dei Oreb *6,» ecce forliludo; de quarlo Q surrectio, ct in ccelura ascensio, in cujus fructus
legitur quod boiius ille Paler revertenii iilio suo dulcedine spirituale guitur aninife dclectaiur. Conse-
prodign viiulum saginatum occidit; et paravit quenler illud aliud promissura angeli : < Spiritus
convivium ; el praecepit aflerri slolam primam, et sanclus superveniel in le '*, • complelum ostendit,
primogenito ait : < Fili, gaudere oportebat et epu- cum dicil :
jari, quia filius meus morluus fueral et revixil, pe-
"Isai. 14. '«Psat. 118. " Isai. 26. " Cant. 5. »*" Ruth. 2. "" IV Reg. 4. " III Reg. 19.
*» Luc. 15. "Psal. 21. " Job. 7. "-•> Thren. 4. Canl. 5. Luc. 1. **lbid.

LIBER QUARTUS.

lntroduxk me rex in eellam vinariam, ordinavit D ordinalio charitatis. Quo igilur zelus ferventior,
in mecharitatem. spirilus vehemenlior, charilas profusior, eo niDgis
[THO.]Habito vocis riulci admodum familiarique est ordo necessarius, qui zeluni supprimat, spiri-
colloquio cuin dilecto iilo, abeunte sponsa regre- luro temperet, charitatem ordinct. Est auiem cba-
ditur, adolescenlulas aspectura, ijisius el aflectu ritas in affeclu, esl etin aclu. Secundum illam quaj
refecta ei accensa, ut ebrite similis ajipareat, el csl in actu, operamur; sccundura eain qufc est in
quasi illis slupenlibus novilutem el qiiferentibus atTeciti, amamus. De priraa : < Si sitit inimicus
^ausam respondit se merilo vino tesluare, quia in ccl- luus, pola illum "; > de secunda : < Si diligitis
lani vinariain in travit. In liac cella duo sunt excessus roe, serroones meos servaie *6. > Est autem afTeciio
conlemplationis: unus in inlelleclu, alter in affettu. quam caro gignit; esl, quam rntio regil; est, quam
Unus in luniine, aller in fervore. Unus in imagina- sapientia condit. Priinam dicit Apostolus legi Dei
tione, alter in devotione. Qui igilur his incenditur, nun esse subjeclara *'; secunda tonsentit legi Dei,
bcne in cella viuaria dicilur fuisse. Ubi vehemens quoniam bona est "; leiiia, gusialet sapit, quouiain
«sl temulalio, ibi necessaria est discrelio, quaj cst dulcisesl Dominus ". Htcc primam eluminat, secun-
" Rom. 12. " Joan. 14. " Rom. 8. " ITim. 1. " Psal. 33,
tC» COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. IV. !10
dara remunerat. Piinia esl dulcis, sed turpis; A 1 Cum Deocurrit quando in ipso requiescere appelit.
secunda sicca, sed forlis; lertia pinguis ei suavis. Duo suni proximi : potest enim desiderium de
Tam aclualis quam affectuosa ordinala esl, sed proximo et cuin proxiino currere ; sed in proxi-
ordine praepostero. Nam aclualis inferiora pr.-cfert. roum non potest. De proxinio, ut dc cjus salute gau-
AiTeciuosa superiora, quia in actu, Dei dilcclio dcamus; cum proximo, ut eum in via Dei comilem
prajfertur hominibus, cl in homioibtis perfectiorcs Iiabcrc possimus. Scri non iu proxiroum, ut in eura
iiiliriniorihus, ccelum lerrx-, fcieruitas tempori, spem et fiduciam pcnamus. Demuudo tamen deside-
anima carni. In acluali vcro est ordo prfcposterus, riuiii currit, quaiido inspectisin ipso Dei operibus ad
sed necessarius, qui iucipil a novissimis. Sed non laiiileinipsiusarrienliusseconvertit, non cuin niundo
sit acceptrix personarum, uec pretia considerel nec in niundo. Item duos habet charilas ordines :
rcrum, sed necessilaies hoininum; sed affectuosa iinum in secresccndo,allerumpersonasdiscernendo.
sapientia condila, qute plures sunl : suni niinora, 40 'n se primo concipilur, secundo nascilur, teri.io
roiiius, iiiiniiiia, iiiininie. El illuro quiriein orriinem iiiitritur, quarto roboratur, qtiinto perficitur: con-
facil verilas chariiatis. Ilunc aiileni vindical sibi cipitur in voluniate bona, nascitur in inisericor-
vcritas charitalis. Nani iu hoc vera cst chariias, ul _. riia , iiuiriiiir in grntia, roboralur in patientia,
qui indigeiil ainplius accipiaut prius. El in eo chara perficitur in sapicntia, in voluntalc bona qufe cou-
esl vcrilas, si ordinein lenenuis aOectu, quam illa cordal cum Dei voluntate, in misericordia cum ope-
•'alioiie. Tunc dicere polerimus : Ordinavit intne cha- ratione; in graliacum rievoiione, in palicnlia cum
rilaietn. Inielligiinus iu arbore sublimiialem, in prfcmii exspectalione, insapientia ciiin coiileinpla
fructu diilceriiiiem, in umbra securitatein. Sublimi- lione. De priino : < Ulfacereni voluntalein ; Dcus
Utem virlulis, dulcedinem anioris, securitatem nieus, voliti **.»De secuudo Job : < Oculusfui Cfcco,
proteclionis. Inde Hberius vacat sponsa ad videnda pes clnudo *3, etc. > De tertio : < Memor fui Dei ct
tuperna gaudia. Iiule sequitur : dclectatus sum el excrcilalus suni **. > De quarto :
Introduxit me rex in cellam vinariam, hoc est iu < Quis nos separabil a charilale Dei? tribulatio au
cognitionein supernorum gaudiorum. Ad hoc in- anguslia **, > etc. De quinio : < Guslaie et videte
troriuciinur, aliquando per servos, aliqiiando per quoniaui suavis esl Doniinus *".>Vidclc conleinpla-
amicos, aliquando per ipsum regem. Quidatu enim tione, gustaie sapientia. Iu priroo esl < spiritus
per tiraorem ad ea conlempleuda se convertunt, timoris; > in secundo < spiritus scienlifc; > in ter-
quidam desiderio praeiiiii, quidam amore Condilo- lio < spiritus pietalis; > in quario < spiritut, tor-
ris. Primos poenitentia, secuiulos obedienlia, lerlios C < titudinis el consilii; > in quinlo < spirilus sapiculifo
charitas perducit. Sic quein primum, timore ser- el iiitelleclus *7. » In discernendo personas sic :
vum; post obedientiam, amieum; deinde charitate, Primo, Deus; sccundo, ipschomo; tertio, proximus
sibi fecit filium. Vel in cellam ducit, iri esl sacram intcr proximos: primo parenies, secundo domestici,
Scripluram. Primo potans cam sensu hislorico, se- tertio inimici. El lifcc omnia plus diligenda sunt
cundo murali, tertio allegorico, quarlo anagogico. quain corpus noslrum. Ecce quid unicuique debc-
Felixordo ubi charitas ad palriam trahit feslinantes, tur : < Deum debcmus diligere ex toto cordc, cx
adjuval currentes, suscipil pervenientcs. Amor fons tota auiina, ex lota n.cnte *8. > Juxta Ires propric-
ist, intus habens duos rivulos : alius est ainor iiuin- lates auiiiifc. Est eniin aniuialitas quae corpus vc-
di, scilicel cupiditas; alius amor Dei, scilicel cha- gelal, el sensibus vires ministral; ratio qiife dis-
rilas. Ilfec esl Jordanis qui ad transituni liliorum cernit, affectus qui appetil. < Diligirous e\ toio
I raclin duo se divisit. Iuferior pars dt-fluxit, de- corrie, > si utTeclusuoster tolus iu Denin inlciidai;
fecit, in mare Mortuum devenit. In ainore cuim < tola anima, > si quidquid aniinalilas agit, in Dci
muudi per illicila defluiinus, a bonis deliciinus, in laudera proficiat; < lota menle.isi cogilalio, memo-
iiiundo morlem mereniur. Superior pars sietil, , ria, ratiocinalio, Deo iuvestigando el inveniendo
crevit in moniein magnum *», reriundavit usque ad deserviat. Auinife vero debemus prtestare auxilium,
oarchan, quodinlerprelatur tribulalio eorum, quia ejtis sequi consilium, exhibere obsequium : Primuin
per amorein slarous a peccatis ccssando, crcsci- in bello, secundum iu via, tertium in lectuio.
iiius in montem, virtuies uccumulaurio : rediinus Auxiliuro, scilicct opera pocnitcniife, quia < caro
usque ad Salechan *>,pnssiones pro Dei amore sus- concupiscit adversus spiritum"; > consilimii, ut
tiuendo. Tria suiilqutc bene possunt amari : Deus, discretionem habeainus in via virlulum. lUbi eiiim
proiinuis, mundus. Deus supra uos, proxirous, erat impelus spiritus , illuc gradiebantur" ; > ob-
juxla nos, mundus, subtus nos. Tria Deus, duo scquium, aditus thalami, id est sensus custodicndo,
proximus, iiuum inundus liabeat in cursu deside- ne solliciludo temporalium intret el turbel contem-
rii noslri. El sic esl ordinala charilas. Aroor de Dco plationis.cubiculum : < Corporicibaria, etvirgam,
currii quando dc ipso accipit, tinrie euiu diligit. et onus asino *'; > Cibaria, ne deliciat; virgnm, ut

"DaiiicIS. *>Josue 13. *'Psal. 39. *3 Job 29. *>Psal, 76. " Roro. 8. *• Psal. 33. u Isai.
II. "Marc. 12. »• Galat. 5. " Ezech. 1. »>Eccli. 33,
211 TIIOM.E CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 51*
<liscipIinamteneat;omfs ue otiolasciviat. Primo de- /V Scrmones blandos blesotque cavere memenlo,
Ixmus donare, converlere, condonare : donare, ut Idein :
reficiantiir egenies ; convertere, ut non inorianitir Fislula dulcecanit; volucremdum decipit auceps.
peccaiorcs; condonare, nt nos peccantibus, ne Hocoleo unguntur frequenter potenles. Unde poeia:
sinius iiniiiisericordes etiion fralres. Nihil esl quod credere de se.
ii hac cella non solum sponsam creriimusincbria- Non possit, cum taitdalttr diis wqua poiestas.
lam vino lfctiiia?, sed inrie accepisse oleum. Non Tertius esl Sophar Naamaihiies, id est distipant
quo proximom seducerel, sed quo filios ungcret speculumdecoris. Decoris enim est specoliim eoele-
consolatione, inulccrel ainoris affeclione, illumina- stiuin conteroplaiio ; sed hfcc dissipat votuptuosa
rct charitaiive operis splendore. Sunl eniin lilii cnrnis curntio. Inrie de presbyteris, qui in Susanna
olei seductionis, sunl filii olei consolationis , suut eainis voiiiplnlein iinplere qiifcrebant, dicluin est :
filii olei amoris, sunl filii olei splendoris. Prim.um < Subvertcriint seiisuin suumneviderenlcceluni*7.»
oleum suroitur in usum hominum; seciiiiduin inlun- lurie Boelius :
dit mulier in vasa ministrata per filium ; tertium Disjice terrenw nebulas et pondera molis.
ussumiint sapientes virgines in advenlu sponsi " ; Atque tuo splendore mica.
"
quarlum est de monle Oliveli. Qui prinioiniingunlur, lloc oleo riicitur < Isrncliticus populus incrnssatus,
resislunl dominatori universfe terrfe; qui secuiido, iinpiiigiialus, dilaialus ": > incrassatus exteriori
6iibsistunt- dominatori universre tcrrfe; qui teiiio, -cura; impingiintus, cogilalione superfliia; di-
iiisistuut dorainafori universaj terrse ; qui qiinrt», Inintus, riuin gaudet de culpa riiflamala. Secundi
assistuntdominatori universoeterrte. Primi resistunl stinl filii olei consolalionis. 11i subsislunt doroinatnri
dominalori universte terrfe, qui s-unl super terrarn univcrsfc terrfe, dum pro ejus amorc consoLindo
snpientcs " ; secundi subsisiu.it, < alter alterius alioruin oncra ferunl. llli vulnerato a latronibus
onera-portantes •*; » lerlii insistunt, < eurrenlcs iufusuni cst prius viiuiro ", id esl pceniieniiaj au-
ad proposilurn sibi cerlamen", > quia nunquam steritas. Scd adliuc dolor manet in vulnere, nisi
est in eis amor Dei ofiosus ; quarii assislunt, quia tollatur olei infiisione.
circa crealuram et Crealorem speculantur. Primi Triplex cst hic dolor. Primo cnim aliquando, dum
in iribusseducunl: scducunl enim hfcrelici sttavilate de peccatis dolent, abundaiuiori tristiiia absor-
verborum simpliciores; amalorcs glorifc seducunt bentur; secunrio sub oncre snlisfnclionis faliganlur;
adulalores ; s« ipsos scducunl, corporis sui cullores. tertio in lentaiione terrentur. < Nonrium, sicut ait
De primo Salomon : < Favus distillnns labia roere- (2 Isaias, est plaga circumligata ncc curala meriica-
tricis, et nitiriius oleo guttur ejus, et novissiina mine, neque fota oleo 79. > Sed isti filii jnfundunt
cjus amara quasi absynthiuin". > De sccundo olcum. Contra primum, prsedicando Dci largam esse
David: < Oleum auteni peccaloris non iropinguet wisericordiam ; contra secundum, per hoc evariero
caput mcuui ,7. > Doniinus in Icge dicit de his infcrni raiscriam; conlra lertium, sic niereri glorise
iribus sic : < OlTeres oleum lucirium et purum et coronam. Primo dicit: < Ubi abundavit delictum
pilo tusum *8: < luciduro > conlra hferelicfc sen- superabundavit et gralia7". > Et: <Si averlerit se
tentifc involutionem ; < purura > tontra adulato- impius ab impielale sua quam operatus csl: ipse
rum illusionem ; < pilo liisiiiu > | r(i|U r rariiis animaro suam vivificabit7*. > Secundo dicit: < Non
itiaccrationem. Contrn (eiiium : < Caro hoininis juriicabil Dominusbis in iriipsuin; >quia si hic facla
non ungetur ex.eo* 9. > Hoctriplex oluum assumilur pcenitentia, non sentielur inferni miseria, et sic
in usus hominum, non Dei, et sic resislunt domi- < uon consurget duplex lribuIalio73.> Tertio dicil :
nalori universaj lerrfe. Isios designant tres amici <Non coronabilur nisi qui legititue cerlaverit7*. >
Job, qui oleum afleiimi duro quasi ad consolandum El: < Bonum cerlamen certavi, cursum tonsiin:-
veniurit 60.Primus est Eliphaz Theroaniles, qui mavi. De reliquo reposita est mihi corona justi-
dkhtirDeimei con(em/i«s. Sccundus Baldalh Stiillies lifc 7*. Per primum exbilaratur facics in oleo 76,
quod sonnt invelerata loquacitas. Vcntus enim est id est conscientia ; per secundum compulrescil ju-
lingua adulaloiis. Unde: < Recedant velera de ore gum afacie olei "; per terlium, < plaga tumens est
ve.-iro nova vera dicenlis 6>. >Inde; < Linguis fota oleo ' 8. > Contra lifec tria puer in tribus locis
loquuntur novis ". > Hfecqutcrebant fatufcvirgines, ungilur in baptismo : oleo in pectore, conlra tri-
dicentes : < Date nobis de oleo vestro 6S. > Quibus siiliain ; oleo inler scapulas, ut sil fortis conlra
dicilur: < Ite polius ad veudentes et ementes el satisfaclionis molesliam. Cbrisniale in cnpite, quod
emite vobis 6*. > In Isaia : < Populus mcus qui le fil balsaino et oleo, ut discreiionem liabeat, et
dicunt bealum, ipsi le decipiunt". » EtAposlolus: gcnsiis qui ubundant in capite ejus condiat, el sic
« Neque fuimus vobis aliquaiido in seimone adula- contra tentationem liabeat audaciani. In ligura
lionis, Deus scil ". >Ei ille geulilis : horuin trium < Jacob crexit lapidera in liiulum
" Malth. 23. «3Philipp. 3. ** Galat. 6. " Hebr. 12. " Prov. 5. »7Tsal. 140. " Levit. 24.
»» Exod. 30. 60 Job 2. *>I Reg. 2. " Marc. 16. " Mailh. 25. 6*Ibid. " Isai. 3, *• 1Tliess. 2.
"Dan. 13. •» Deui. 32. 69 Luc. 10. 70Isai. 1. 7>Roin. 5. 7' Ezeth. 18. 7*Nahumi. T*11 Tim.
2. 7»IlTi„). 4. "PSal. 103. 77)sai. 10, 78Isai. 1.
213 COMMENT.1NC.VNTIC\CANTiC. -LIB. IV. SH
fundens oleum desnpcr 7*. > Erigit lapiriero iri A habetur agnilio de crcaturis ; secundo agnoscitur
tiluluin, diini dura corria converlit atl Deura, erro- viasalulis; tcriio meta beatiiuriinis. Priino discer-
rem ad pceniienliain. Funriit oleiiin ricsupcr, bnnt: nirous naturas rertun, secitndo inter virlulcm ct
Iriplicem exhibcnsconsolaiionem. Oleuinainoris tti- vilium, tcrtio inier rcqijicm el cxsilium. Priniuro
plicem habei stinvituiem. Primo cnim dclcclntut Dcus < illuminat oronem bomincm venicntem in
iinans, advenicuiesjiniiso, iu aniplcxibus ct osculis; huuc munduro " ; > dc sccundo dicifur : < Ego sum
scciiiiiloin sagiualionc refeclionis; lcrtio, si possill lux nnindi96;> dclerlio: < Lux in tenebris tu-
exhiherc opus slrciiuiiatis. Priintim fil, quaudo pei cet". > Iloc oleo erant uncti riuo filii olei spleu-
(lulcein mediiniioncm aricsl prajsenlia riilccli; sc- doris. Priroo Petrus, quanrio intcrpiscem el pisccm
ciinduti), quaiulu sursiim cor babens sapit cocle- discerneresciel.jat " ; sccunrio, quando post ncga-
slia"; leniuiu, quando pro eo rielcctal susliuerei tionem amare flebal" ; leriio quando apparenle ci
riura et aspera. De priroo : < Osculeiur inc osculoi angclo, in carcere diccbal : < Nunc scio vere, quia
oris sui8l. > De secjorio: Inlroduxit me in cetlam roisil Dominus angeliiro suum >". > Ilcm priuio
vinariam. De leiiio : < Fortis est ul inors dilcclio Paulus, cum diccrcl: < lnvisibilin Dei a creatura
lua, sicnl infeiiiiis feuiuliUio8>*.>De primo David : nuinrii per ea qiife facla sunt, intellecta conspician-
< Rciiuit consolari aniroa mea, ineinor fui Dei et lur >. > Secunrio cum diceret: < Cum auleni placuit
delectatus sum "; > de sccunrio idem : < lnhabila ei qui me segregavit ex utero malris mcce et voca-
terraiu ct pasccris ifi diviiiis ejus. Delcctarc in vit pcr gratiam suam, etc, conlinuo non acqnie\i
Doiuino et riabit tihi peiiliones corriis 1111*»;> de carni ct sanguini«. > Tertio quando < raptus, viriit
lertio : < Li tiibulatione gaudenles 8*. > Hoc olco arcana qiife non licet homini loqui *. > lsti veio
ungiliir labcrnaculuin ; unguiiltir el vasa cjus ; sunt exploralores Jericho 4, qui riicilur luna propier
imgilur cl Aaron in sacerdoliuui ; labernaculum inulabililatero, quo mundus figiiralur. Uncti primo
cordis, in quo Deus suscipiatur ; vasa in quibus olco laienl in domo Raab meretricis; secundo gra-
cjus aniroa epulelur ; Aaron, ut forlis in passioni- diunlur perplana ; terlio conscenriunt ad mouiuna.
bus dclectetur. < llilarem euim datorein riiligit Ad hfec iiiontana conscendiinus, rium fratrum expln-
Deus, ut cxhilarei fucicin ejusin oleo". > De prinio: rainiis indigenHam, propriam conscienliam, rifcino-
< Jacla cogitalura luuiii iu Doinino ". > f)e sc- uis asluliam, palrite gtoriam.
cunrio : < El ipse le cnulrict 87. > De tcrlio: < Nou Frntruin inriigentia in tribus est: esl enim indi-
dnbit in xiernuin flucluaiionem justo '*. > genlia paiiperum , indigcntia pcccatorum , indigen-
Hoe triplex oieuni attulit nobis dilecius: priniiim tia defiiiiclorum. Primi enim iuriigenl bonis tempo-
iu nativilaie,. secunriuin in resurreclioue, lcrtium r ralibus, sccunrii spirilunlibus, terfii sutTragiis el
in passione. Primuro cnim fuil etTusioiiis,secunriuro oraiionibus. De priino : < Rediroe pcccata lua clee-
exsullationis, lertiuro satisfaclionis. Prirouin cnini roosyuis ct iniquiiates luas misericordiis paupu-
diligilur, quia se in incarnanrio cxinanivil; secun- rtiiii *. >i De secundo : < Si occupatus fueril horoo
tlo, quia osteiidcnrio nobis resurrectioiiis gloriam in aliquo deliclo vos, qui spirituales eslis, instruit'3
uos liElificavit; tcrlio, quia pcr passionem suam spiritu levitatis 6. i De lertio: < Vir fortissiuiin.
uos saiuiilicans roboravit. De prinio : < Oleum in- Judas collatione facta duorieciin mille rirachroasar-
fiisuin nomcn liium : irieo adolcscentulaj riilexerunt genli niisit Jerosolyraam utTcrreeas ibi pro pecca-
te nimis ". > De secumlo : < Unx.it le Dcus Dcus lis inoiiuoruin T. » Itcm : < Sancia ergo el salu-
luus oleo hctitifc pr:c consoiiibus luis 90.» De lertio: bris esl cogilalio pro riefunctis exorare • » Isti cx-
< Invcni David servum roeutn , oleo sancto ineo ploranl fralrum inriigeuliam, et in Iribus suatn cx-
uuxi eum *>.>— < Chrislusenim ut persangiiinem ploranl conscieniiam, ne sil iulirma, nesit lurpis,
suura sanclificarel populum, cxira porlaui passus ne sil pigra : infirma ad rcsislenriuin, lurpis per
cst ". > Hoc olco uncli insistuiil rioniiniitori tini- pectatiuii, Pigra ad bonum,
vcrs;e tcrraj. Trahit eiiim eos iiiiciiro suavitas, ut 41 Ne forte dicat ric prinio : < Infirroata csl in
dicaui: <Non dimitiam lenisi bcnedixeris inihi". > D paiipcrtate viiius nica el ossa mea tonliirbala
Quarluin oleuro est de iiionie Olivcti, qui diciiur sunt "; > de sccunrio:< Egressus est a lilia Sion
mons trium lumiutim. Est eniin in co lunien olei iu omnis decor ejus ,0; » de tertio: t Usquequo, pi-
ipso nasceiiiis, luiuen luccriifc rie leroplo resplen- ger, dormis »? » Priinum ilaque cavcat ne cariat
deniis, lumeti solis a Iatcrc or.entis. Piimuro csl in prfclio; secunduin, ue dispjiceal dileclo; tcr-
quo illuroinalur horao iialurali raiione; sccuiirium tiuin, ne careat pncinio. De primo enim diciiur :
esl quo illuminaiur his < quaj coepitJesus facere et < Oinnes persecutorcs ejus apprchenderunt eain
docere '*, > id est docirina et opeiatione ; lerlio inlcr iiiigustias «'..» De secundo : < Omncs qui
illuminatur roiraculis cl spirilali revelationc. Priroo gloriOcabanl eam spreverunl eam, quia videruut

"Gen. 28. " Coloss. 3. 8>Canl. 1. «"Cniil. 8. 8" Psal. 76. " Psal. 30. **Rom. 12. "II
Cor. 9. "Psal. 54. «Mbiri. " Ibid. •» Cant. I. •* Psal. 44. 9>Psal. 88. " Hebr. 13. " Gcn.
32. »*Acl. 1. "Jo.-.n. 1. "Jo.m.8. 97Joan. 1. •• Maltli. 13. " M.ilili.2«. ' 90 Act. 12. ' Rom.
i. •Galat. I. » 11Cor. 12. * Josue 6. * Dau. 4. * Galnt. 6. 'II Macbab. 12. * Ibid. * PsaL
30. "Thren. 1. » Prov. 6. >' Thren. 1.
SIS THOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 216
ignomiulam cjus ". < Item, denigrata est snper A viuis, quia soli polique palriam unam fecit rem-
carbones facics eoruro , et non stinl cogniii in publicam. Hiiic assislunt hi duo filii olei, scilicet
plaleis >*.> De lerlio: * Piger propler frigus arare prius per speculum, modo per veritatem et Dci
nolnit : menriicabit ergo in feslale, et non dabilur visionem, cujus honor et gloria in soccula saeculo-
ei ". > In tribus quoqtie exploral rircmonis as- runi. Amen.
tutiam. Decipit enim per cgestatem , per ubcrla- Iniroduxit me rex in cellam vinariam, ordinavit
tcm, per boni speciem.',Pcr egesiatcm, ul ad blas- in me charilaiem.
pheinandiim vel rapiciuluin iinpellnl; per uberia- [CARD.]Et nolat boc pronomen me, discretioncm
lein, ut per illiciias voluptates riissolvat, pcr boni et significanliam; et est sensus: Rex introduxil me
specicm, ne quod suggeril peccattim appareal. Con- singularilcr et principaliler in cellam vinariam
Lra primum et sccuiiduro, Saiomon : < Divitias et sancti Spirilus, iri est in plenitudinem graliarum,
pauperlatem ne dcderis mibi >6; < conira leriium : qiife lfciificant animam non dans mihi unam men-
< Da mihi, Domiue, seriium luaruin nssistricein sa- surara vini sui, sed totam cellani. Et ipse : In me,
pientiain, ut mecum sil et mecuni laboret >7. > Ob id esl in persona mea ordinavit charilalem, quando-
hoc enim diabolus abslulit Job bona leinporalia ut curam carnalem malris Joanni concarnali, curanr
blasphemarel vel raperel >8. Et ab jEgyptiis sub- vero spirilua|em Ecclesife Pelro specialitcr eum
stractfe suut paiese filiis Israel >9. Rapiunl sscpe diligeiili coromisit. Vel sic : Ordinavit in me chari-
plus homines proptcr pauperlalis verecundiam tatem, ut quoe ipsttm ardenlius amabam, consc-
qnam propler famis molestiam. Unde saiyricus qiienler nmarem et proximum. Unde slalim tan-
ilie *» v quam fervore charilalis accensa; exclamabat ad
Nil Itabet infelix paupertas duriits in se, omnes animas.
Quam quod ridiculos homines faeil. Fulcile tne floribus, stipale me malis, quia amore
Per divilias divitem evangelicum traxit diabolus langueo.
ad voluptatem, et sic ad morlem ". Per bas eiiara [Tuo.] Sponsa ejus quem desideravcrat, umbra
Chrislum leniavilr dicens: < Haecorania libi dabo si refrigcrata, fructu cibala, caliee potala, ipso re-
cadens adoraveris me". > Haec naroquc mores ceriente se prai amore illius Iangucscere ostenriit.
dissolvunt, unde poeta " : Unde et remedia qiiferii floreni et fructum. Irr
Divilim lurpi (regerunt swcula luxu. flore oslendilur insipientiumconversatio; in fructu,.
Divitiis alitur luxuriosus amor. Pcr boni speciem proiicientitiin fortitudo; in usu, eorum devotio.
decepit primos jjarenles, dicens: < Eritis sicut dii, Item, flcs est fides in anima, fructus opns in
scientes bonum et malurn **. > Unde propbeta : manu, usus eorum, prfemiiun in patria. Triplei
< Ephraiin columba seducla, et non habens cor; esl langv.or amoris in anima.Langucl cniin vilitate,
comcderunl alieni robur ejus el ipse ncscivit ". > anxielate, inslabililate. Vililale, quia timet iinpu-
Indepoeta 86: rilalem; anxietale, quia suam causalur pauperla-
Nunquam le fallant animi sub vulpe latentes. tem ; inslabilitaie, quia suspeclam liabel suain lon-
Explorant quoque pairiiu gloriam. lsii filii olei, ganiinilalein. Impuriialem, ne sponsus recesserit
scilicet illius olei, de quo i.n Exodo: < Dic filiis Is- propter peccatum ; pauperlatem, ne indignelur re-
racl ut afferant oleum de arboribus olivaruro puruin, dire propler inopiam virtiilum ; longanimilatero,
piloque conlusum *7. > Hoc oleum est devotio. ue fervor ejus tepescat per tfcdiiim. Contra haec
Oliva qute est signiim pacis, dcsignal iraiiquillita- tria , liiplex qtiferit reinedium : conlra primum,
tem cordis ; purilas, ut sit sine arimistione ciimiiiis ; florum jucunditatem ; conlra secunrium, friictiuim
pilo lusum, ul sii probalum angustiis adversitatis. ubcrtatein; contra terliuin, lfevam spoi.si sub capile
Huic imponel ignem Aaron, qui dicitur mons for- ad susleniaiionem. Dexterara super, ad protectio-
litudinis, id esl Christus, qui devotioni nosVrteaji- nero. De priroo liia sunt quaj solent ainantes re-
ponit ignem gralife sute, quo accendimur el illu- pellere, felor luxurife, lurpido avarili.x , asperitas
minaniur. Htec lucerna erat exlra velum *?, IA est D odii, murroui-iUioiiiset inviriife. De primo: <Non in
ir. sancia, ut per medium veli, id cst cceli per spe- comessasionibus et cbrielalibus, non in cubilibus
culum ei in fenigmate" vidcamus ea quae in Sancta el inipudicitiis 33. > De secundo: < Non turpe lu-
saiicloruni, id esl in rcgno coelorum sunt. lbi enim crum sectanles 3*.» Et alitis : < Non turpis lucri
cst arca deaurata intus- et foris **, id est homo gratia 3*. » De lertio : < Non in coRleniione et
glorificutiis in corpore et aniiua. In supremo che- ajinulatiune 36. » Dc his iteni dicitur : < Orone
rubim gloriae obumbraniia propitiatorium 8>,id est capul languiiluro et omne cor moerens. A planla
Cbristum. Hfcc eat angelica nalura laudans Deuin. pedis usque ad verticem non est sanitas in eo, sed
ln medio eorum est propitiatorium3*, id est Chrisius vulnus et livor, plnga lumens non est circiiiiiligala,
coiijungensimasumniis,honiinesangelis,humaiiadi- nec curaia medicaniine, neque foia oleo 37. » Per
13 Ibid. >*Thren.4. " Prov. 29. >8 III Reg. 3. «7 Sap. 9. >8Jub 1. «9Exori. 5. " Juven.
Sat. 3, vers. 152. »* Luc. 16. «» Malth. 4. " .luven. Sat. 6, vcrs 268. ** Gen. 3. "" Ose.
7. "Horat. De art.poet. vers. 437. " Exori. 27. " lbiri. " I Cor. 13. " Exod. 25. lbid.
"lbid. "Rom. 13. 3* I Tiro. 3. '• Tit. I. " Rom. 10. ,7 lsai. 1.
217 COMMENT. KN CANTICACANTIC. — LlB*. IV. Sfl8
planlam sensualitas quse tangil terrcna, per cor A tifc, secunda prudentifc, tertia justiiife, quarla sa-
ralio, per cnpul affeciio. In scnsualitale vuluus pientiic. De prima: < Viam mandatorum luorum
kixurife, in corde livor avariliaj , in capile plaga cucurri cum diiatnsli cor meum **. > De secunda :
tumens superbife. Per luxuriam sensualitas inqui- < 0 sapientia, veni ad docendum nos vium pruden-
natur , per avariliam ralio excccaiur , per super- liaj **. i De lertia : < Secundum benedictionem
biam devotio exslingiiitur. Priina non est circuiu- Aaron dcpopulo tuo; et dirige nos iu viam justi-
Hgata fasciis caslilatis , secunria non est curala liuj *'.> De quarta : iVifeejiis vifepulchrfe, etomnes
medicaminecharilatis, lerlia non est fota olco hu- scmiife ejus pacificte *6. > Per priinnm , variunt sui
inililalis. Contra hfcc Iria, fios Iria habet in reroe- coniemplores; per secundam, bellatorcs; per ler-
diuro eorum. In odore suavitatero, in aspectu jucun- liam, amalores; per quartam, exploratores. Prirai
dilateni, in taciu lenilatem. Orior est cnstitalis; accttrrunt, secundi discurrunt, lerfii concurrunt,
aspeclus, opera cbnrilatis; lenis laclus innoceiitiie quarli prsecurrunt. Omnes Christo occurriinl. Oc-
el uiansucluriiiiis. De primo : <Orior uiiguenlorum cjrrunt, ail, turbfe cum tloribus et palrois*7. Primi
tuorum super omnia aromata ". > De sectuirio : olferunl Domino sapienlcm stullitiam, sccundi do
< Ecce tu pulchra es, aroica inea, ecce tu pul- iniiuicis vicloriam, tertii charilatis abuiirianilain,
clua". > Delcrtio: < Sicut liliiun inter spinns, sic 'B quarli jucunditalem et lfciitiam. Propter prinuim,
nmica mea inter filias *°. > Ecce fulla est floribus, veniente Domino, in Jerusalem dicilur : < Plurima
stipanda est malorum fruclu. Quatuor sunt fructus. aulem lurba straverunt vestimenta sua in via *8; >
Primus pceniientia?. Inrie : < Pcenitenliam agile, ap- propler secundum iferebant ramos palinnrum "; >
propinquabit enim vobis regnum coelorum *'. > Se- propler lertium irnmos olivarum *°; propler quar-
euiidus jiisiilife. Unde Jacobus: < Fruclus auiein luni flores. Hajcfigurala sunliii via Doniini. Primo
jiistitife in pace seminatur **, > Terlius contempla- venit de Belhania *>; qufe est domus obedknliw;
lionis. Uurie: < Qui manel in me el ego in eo, hic secundo venil Bethphage "; quod dicitur domus
fert fruclum inulturo *3. >Iu Deo uianemus, ijiiau- comessationis, in qua reficiantur et roboreiiuir bel-
tuin rialur huinaiiaj infiruiilali, iu contemplaiionu latores; lertio dicitur venisse ad montem Olivcli*3.
perseveranrio; ipse in nos, graiiam suaro nobis ad lnde signniur charitas ; quarto veuit Jeriisalem
hoc largiendo. Quartus cst felicilniis. lnde : < Ut quod esl visio pacis quam qufcrunt exploratores.
eatis et frucltim afferaiis, et fructus vcster rtia- Pro priroo aniuialia Ezechielis : < Cuin fieret vox
neat **. >Piiiuus esi tricesiinus, secundus sexage- super firmamenlum sltibaut et subiniilebanl alas
siiiius, terttus centesiinus, quartus inliiiiliis. Pri- stias **; > pro secuurio : < Cum ambularent anima-
inusest rie illa arbore in t|iia Domiiius non inve- J lia, quasi sonus castrorum , ul sonus mulliludi-
niens friicluiii, voluit eain succidere **.Sed culior nis6'; > pro leiiio: < Audivit vocem alarum percu-
foriiel circu radicem **, utililaiem initii sui pecca- lieiitinni alleram ad alleram *6; > pro quarlo :
tori aperienrio; iiiinil stercora *', peccala sua ei < Ubi erat iinpelus, spiritus illuc gradiebanlur •**.»
niemorando, el sic nascilur fructus ptenileulifc. liem : < Facies eortim et pennae eorum extenix de
Secunrius est de oliva. Inrie: < Ego auiem sicut super 67, > elc. Primis dicitur: lObedisiis ex corrie
oliva fructifera in domo Dei *8. > Inde Paulus; in eam formam doctriiifc, in quam traditi estis6*; >
< Frucius jtistitifc est charilas, gauriiiim, pax, pa- secunrii limenlcs aiunl: < In via hac qua ambula-
lienlia, boi.itas, longaniiiiitns, ct ctetera *9. > Ter- baiit nbscoiidcruni laquetiin inilii "; i terlii confi-
tiusesl de arbore pulchcrrima. in Levitico : < Su- denles dicunl aquoc mulifc non poterunt exslin-
inetis fiuctiis arboris pulcherrimaj spalulasque guere cbaritniein, ct fluroina non obruenl cain 70.i
pntmaruin '°. > Homo piilchra arbor esl in pceui- Trcssunt aquaj qua? charitalem exsliiigiinl : prima
lenliii, putchrior in juslitia, in coiitcinplaiione voiuplalis, secunria vaniiatis, lerlia uialigniiatis.
pulcherrima. In bealitudine non soliiin pulcher- Priuia estaqua riiltivii, secunda jEgypli, leriia rna-
riina, sed perpeluo uherrinia. Qiiartus de ligno j;) rissalsi. Prirouin cvadirous in passione ligni crucis
vitae. Unrie: < Qui viceril, dabo ei cdere de liguo iiuilnlione; secunduiu, in bumililule ; lcrliuni, fre-
vilaj". > Sponsa fulia bis Uoribus, jaro non cau- quenler ex gravis lapsus occasione. De priino,
sabilur suain paupertatem. Ad illam supernnm so- salvaius est Noe in arca lignea 7>; de secuudo,
lemnitateni languor isle anioris cor spoiisaj suble- Moyses in fiscella scirpea 7'; de terlio Jonas iu
vabal, sed el dolore languebat, coquod viasducen- ventre ceti porlalus ad liltora 7*. Quidam enini cri-
les ad illam rarus vialor arripiebat. Unde per roina niinora perpelrantes, securi nimis quasi in
Jerenii.ini sicplnngil: < Vifc Sion lugent, eo quod aquis parvis nunquam poeniienl. Cum vero gravis-
non sinl qui venianl ad suleronilatem ". > Vife siiuuni faciuiil aliquid crimen quasi absorpti sunt
Sion sunl qualuor : prima liuinililatis el obedien- in venlre ceii, id est in corpore diaboli. Et sie
»8 Cani 4. »9Canl. 1. " Cant. 2. *> Matlli. 3. "Jnc. 3. "Joan. 15. . " liuti. • ~MIC.IV>..
"tbid. «Ihiri. "Psal. 31. *9Gal. 5. »° Levil. 23. " Apoc. 2. "Thren. 1. "Psal.6l 118. «* "
Oftic..
eccles. »» Eccli. 36. *» Pro.v. 5. »7Joan. 12. «8 Matili. 21. " Ihid. " Ibid. Ibid. Ibid.
"Ibid. "Ezecb. 1. " lbid. 6»lbid. ««*Ibid. 67 lbid. •• ttom. 6. •» Psal. 141. T0Cant. 8-
" Gen. 6. " Exod. 2. " Jonas 2.
*{» THOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 220
quia virient se cecidisse graviter, ari poenileniiam /X Respice ergo clavis infixum, lancca perforalum,
currunt ardenter. Arca enim de tignis facla , est spinis coronatutn, flfigcllis cfesiim, sputis illilum,
lignum crucis; fiscella Moysi de pnpyrione virltilis sudore fluiriuro, sanguine rubcuin, el adverte doio-
humilitalis. Quarti dicunt cum Dindimo rege Brah- rem corporeum. Doluil cl in spiritu, qutc est vis
manorum : < Nos incolx hujtis munrii non sunius, superior animfe, ex compassione. Inrie est quori ad
sed advenfe. > Ecce primi veslimcnta sna stcrnunt sepulcrum Lazari iiifremuil spirilu ", et in cruce:
in via, iil est deconversatione honesla coram Deo < lnclinaio capite emisil spiriium 9>.>Ecce jani
se huroiliant; sccunrii palmas proferunl, id esl gra- vident oiuiies qui trauseunl perviam, uuori non sil
tias referunl Doinino, quori, ipso rionanle, rie inimi- dolor sicut dolor ejus ". Sed quare ? Eo quod non
cis liiumphaverunl; lertii ramos gerunt olivnruin, sint qui veniani ad soleuiniiaicm " illara sujicr-
ut oslendant sc diligere Deuroel proximum ; quarti nam, non infimam. Est enini triplcx solemnilas:
prfettiidunt flores, id cst devotioncs , duin contem- soleroniias peccaiorum , soleniniias juslorum, so-
plnntur in coelo violosos confcssores, roseos mar- Iciiinilas beatorum. Primaro celebrat caro exte-
lyres, liliosns virgines. Itaque pro quarto riicil: rius, sccundam spiritus, tertiam angclus et homo
Fulcile mc floribus, id esl robur desidero ex san- gtorificaius. Prima lendit ad moriem, secunda as-
clorum exemplis; pro lerlio : Stipate me, ul sim B cendit per chariialcm, lertia possidet bealiludinem.
circumdala operihus charilalis; pro secundo: Priina dicilur solemmias, iri csl sola mundnnitas;
< Lfeva ejus sub capite meo 7*, > id cst misericor- secunda solemiiitas, id esl solani vnnilas; terti.i
dia ejus ine suslincai, ne cadam in bello ; pro pri- riicitur solemniias, id est solis lcnitas. Tunc ciiim
ino: <Et dextcra illius nroplcxabilur mc7*; > iri est sol nostiT, id est Ciiristus, non b.ibebit (ervorein
gralia ejus me proiegat a vanitale et superbia : punientis, sed splendorem ilhiminaiitis, ubi: < Per
quod desuper lanqiiain venii proceilosi iiigruuiit diein sol non urct te nequc luna per nociem ** .»
oberiicnli et Iiuniilialo. Sed Vfcvobis, quia < riissi- De priina solcmnitatc ail Dominus per prophetaro:
patfe suiil vife, cessavit transiens per semilam 76. > < Kaleudas vcsiras ti soleinnitates vesuas odivit
Et ideo < vifc Sion liigenl co quori non sinl qui aiiiiita inea 9S; > de seciinda : <Consliliiile dic-m
veniant ad solemuiiatem 77. > Primam enim viam soleinneni in conriensis usque ari cornu altaris •'. >
lugere exprobrnl Dominus dicens per prophciam : Idein : < Buccinate in nconicnia tuba in iusigni riie
t Vocavi ct renuisiis, extendi manuin nieani , cl soleinnitalis vestraj 97; > de leriia : < Quaiia deci-
non (uil qui aspiceret '*, > etc. Propter secundam ma die ad vesperam Pbase Domini esl 98, > et:
dicturo cs',: « Periit populus meus eo quod non r( < ln quintn dccima die solciuuilalein celebrabit.s
Iiaberet scienliam ", > scilicct quo prudcns essct altissiiuo Doiiiino". > Qtiatuordecim riies sunt scp-
in bello. < Coroedcruut alieni roburcjus, et ipse fein dona Spiritus sancii el scplem virlutes, et
nescivit". > lrieo omncs initiiici ejus apprehendc- lunc e.st pastha Dominicuii), id est transitus. IIis
runl ciim inler anguslias 8>.> Nain < fiiii Eplirero enini bene consumninlis cuiu Cbrislo traiisibiiuus
inlendentes et milicntes arcuin conversi sunt iu de boc roundo, luiic inveuiemus quintam deoimaiu
die belli ". > Pro tertia diciiur : < Ili sunl qui de- complelo sepiennario hujus (croporis et octava
reliquerunt itcr rccium, cl ambuiant in vias tene- resurreclioiiis fruerour. Quia cx oclo et scplem con-
brosas ; qui lajlaniur eiiiu roale feccrint el exsuliant stat quiudcnarius. Ibi cciebrabinius solciiiiiilalcni
in rebus pessimis ". > Quarta lugetpro his qtii de- altissinio Domino vidcnrio soleronilaiem. Scri niiiio
bereul 42 QU3C sursuin sunt quxrere, q»fCsursuin quibus viis ilur ad solcmnilateni islain videauius.
8i et terrena sapiuni". Unrie dicunt:
sunlsapere Est via roandutoriiiii , csl via jiislifiealioiiuin,
< Uumiliata esl in pulvere uniina uoslrn, congluti- cst via veiiiatis, est via chariialis. De priiua ;
nalus est in terra venlcr iiosicr 8«. turie est ille < Viam maiidaloruiii tuorum cucurri cuiii dil.uasli
dolor quem Doniinus per projihetam se suslinere cor incuin>00;>de secunda : < Viain justificaiionuin
dicil sic : < 0 vos oiiiues qui transitis per viain, " luarum instrue me, cl exercebor in n.irabilibus
altendiie el vidcte si cst dolor simiiis sicut dolor luis ' ! > De lertiu : < Viaro vcritaiis elegi, judiciu
meus S7. > tua non suro oblilus *.> De quaiia Paulus : < Adhuc
Doliiit enim in anima , rioluil in corpore,do- excellentiorem viam vobis dcroonstro *, > loquens
luil in spiritu. In uniroa, id esf in animalilalc, quae dc charilate. Prima deducit, secunda inducil, leiiii
est infcrior vis aniinfe, limore, tfedio, trisliiia : ti- adriucil, quarta pcrducit. Deriucil per cinipuiii nbe-
more fuluraj passionis, Itedio longfc afflictionis, dienlise, inriucit in doinum conscienlifc, adducil
tristifia separatioue aniirifc et corporis. Dc ad gazopliylaciuin sapienlifc, perducit ari patriaui
primo et secunrio dicilur: < Ccepit pavercet laede- glorife. Prima est dura , secunria secura, leriia
re8'.> De teriio : < Tristis est aniina roea usque ad splendida. De priroa : < Deduc roe, Doroiiie, in via
mortem 89.> In corpore doluit passionis afllieiione. lua, et ingrediar in verilaie lua *.> Et: < Dednxisti

7*Cant. 2. " Ibi.l. 76 lsni 33. " Tbrcn. 1.- "Prov. 1. 79 Osc. i. " Ose. 7. "'iliren. I.
«'Psal. 77. " Piov. 2. »» Coloss. 3. 8*
Pliilipp. 5 " Psal. 43. 87 Thren. I. 88; Marc. 1*.
89Matlh. 26. "Joan. II. •> Joan. J9. " Ttiien. 1. 93Ibiri. "Psal.-120. " lsai. 1. "Psal. 117.
."Psal. 80. " Nuin. 28. " Num. 29. '"Psal. 118. ' lbi-1. » Ibid. ' lCor. II » ^M. 8"
121 COMMENT.IN CANTICA CANTIC. — LIB. IV. 22J
sicut oves populum tuum in manu Moysiet Aargn *,> { non super, quia non limorc servii, sed amore.
per quos manriala Dei data sunl. Ilem : < De- Unde, tajla-est de promissione regni qiife esl dex-
riuc me in semilarn mantlatorum tuorum, quia lera. Vult fulciri ex-emplo sanctorum qui beno
ipsam volui *. > Audi duritiam : < Propler verba vixerunl, ut eorum accensa studiis frigus stti (or-
lubiorum luornm ego cusiodivi vias duras T; > Se- poris erubescat, erubescendo horrcat, horrendo
cunda est qiifc nos inducil in omnem, sicul Dei expugnet, expugnando propellal, et eorum exemplo
promisil Filins, veritalem 8. Audi securiialem : totam se in divini amoris diilceriinem veliementer
< Si ambulavero in nieriio uinbrfe mortis non accenrial, accensa refunrial. Merilo gtorialur sponsa
timebo maln quoniam tu inecutn es ••> Itero : < Cum inler manus sponsi se quielem invenisse, < quia
aiiibtiliiveris per ignem nou ureris el flanima 11011 in manu ejus sunl dinncs fiucs terra; t3. > Qualuor
arriebit. in le >°. » Via mandalorum ejiis via ricscr- fuies suni qui sunt in manu ejus. Primus est creaiio,
li ", per quam ierunt filii Israel ad terram proniis- secunrius creaturte misera consummatio ; lertius
sionis. Hatc vero scilicet via jusiiiife est qtta Tobias esl hominis incipiens recrentio, quarlus ejustlein
ivil in Rages coniilalus cane, qui prfevideret lalro- in gloria reparatio. De primo dicilur : < 0 sapi-
num insidias, el angelo qui prajvideret ei nuptias1'. entia, altingcns a fine usque ad finem forliter'*!»
Devia veritaiisqufesplendida est et adducil, dicitur: IA fine, id cst a principio crcationis usque ad
< Eniilie lucem luan: ct verilatem luain ipsn ine fincin uliimaj resolulionis. De sccundo propbeia:
deduxerunl et adduxerunt in moniem sanctiun < Venit finis. Finis veuit ". > El alibi : < Finis
luiun el in tabernacula lua ". » Haec est seroifa universic camis venit '%. > id est carnaliter viven-
jiisloruro qufe, quasi lux splendens, procedil et tiuiii. Dc tertio quidam philosophus : Cujus liuis
crescit usque ad pcrfectum diero. Ilac via Isauc bonus, ipsum quoque bonuro est. De quarlo David :
ibat ad meridiem '*, donec roagnus veliemeuier < Delectationes in dcxtera usque iiu finem *7. »
tffetius esl. Hac volebat ire quaj dicebal : < lndica Juxta riiios priinos fines dici potest keva et riextcra.
uiihiquem diligil auima mca, ubi pascas, ubi cubes in Ut sit lfcva miseria infcrnulis. Unde dicit judex
nieridie*'.» Devia charitalis riiciiur : < Et perduxit iis qui a sinislris erunt: < lte,. roalcdicli, in igncm-
eos tanquam grcgetn in dcserlo >e, > in quo noua- fcicrnum". >lbi euiin statuet hfcrios a sinisiris ".
ginla novem oves dcseruil >'. Hxc est excelsa. Dextera vero esl poteiuia creantis el-punienljs,
Unde : < Arihuc cxcellenliorem vobis viam demon- vel leniporaliler vel feterualilcr. ^Eiernatiler luin
stro'*.> Hfecesl viaquaascendcnsCluisiuslinaltum in maiiu riexiera ejus ignea lex, scilicet quaj igna
duxil >9 ; > qua vacca?trahc- ajlcrno non cuslodita puniotur. Teroporatiter Je-
captivam captivilatem ,
banl arcani Doniiui coutra Belhsaiues *°; quod dicilur reniias : < Tetendil arcum suum qtiasi iniinicus ;
domus solis, qua Jonallias replnns mnnibus et lirniaviL dexteram siiam quasi hoslis 30.>ltem :
pedibus ascendil in moiilein ei vicil stationein < Dexlera lua, Domine, maguilicata csl in forli-
Philibiiiioruiii »>,qua in tcmplo Salomoiiis ad supe- lutliue; dextcra ttia, Doniine, percussit iiiimictuu".»
rius ccenaculuro pcr cochleas ascciidebatur". Si erge considero sub me iiilernum cruciantem,
Fu'cile me floribus. Iwva ejus sub capite meo ; si super Crealorero
[CARD.]Initiis videlicet bonorumoperum, et stipate. punienlem dextera ejus atnplexabitur me.
me malis ut flores in fiucms uiaturos transeaiil, et Notanrium autem quod esl homo sensualis, et
iuifia ad peiieclionis pervenianl coinplcnienluro, esl boiiio rationalis, ct esl liomo spiriiualis. Priinus
et liOC claino , quia amore, iri csl piae nniore voiuptatibus se implicai, secundus naiuras reruiu
langueo. ln me euiin fortis, in vobis langueo; in considerai, terlius se coaleslibus applicat. Quilibet
ine firina, in vobis infiriiior; et vobis scanrializatis, lioiiini suani liabet lfevaro et dexteram a quibus
ego uror ; in nie sana, in vobis vulnerala cbaiiiate ainplexuro accipint. Ralionalis sub se habct pojiiam
cgosuro. Ei hoc viilnus churilatis clamare nie cogit inleriii, quaui lugit, super se polenliain puniciitis,
et dicere : Fulcile me floribus, stipale me malis. Naui I ad qiiam fugit. Unrie Abiabaro, qui dicilur puter
quanium ad personani uicani, benc sum consiiluia, excelsus, scilicel ratio, ait atl Lot, qui riicilur decli-
quia uans, iri est scnsualilas : < Si ieris ari sinislram,
Lwva ejus sub capite meo, et dextera iliius am- ego dexteram teneljo ". > Scnsualis lfcvani habet
plexabiiur me. adversitaleiu, dexterain vuluptuosani prosperitalem.
[Tuo.] Quia viderel eam sponsus lam fidelem Uiirie subsequilur Abraliani : < Et si dexleram ele-
in sua absantia, et taro ferveiilcin, non sustiiicns geris, ego sinistram ". > lurie David : < Et diabolus
amplius ejus languorem, reriit. Unrie ipsa in gra- stet a dextris ejus *». > Spiritualis l.t-vani babet sub
tiarum actionem erumpit, riicens : Lwva ejus sub capile, spiriliialia bona, in quibus cuput suuiii, id
id esl fcterna
tapitt meo, el dexlera illius ampkxabilur me. Lajva; est aniinani reclinat. Dexteraro super,
cnim comininalio supplicii est, qurc sub capiie est, bona desursuni exspecitu. Lfeva manus Dei, sup-

»Psal."t). «Psal.118. ' Psal. 16. • Oflic. ecclcs. » Psal. 22. '• Isai. 43. " Exod. 13. " Tob. C.
13 Psal. 42. >* Gen. 2i. '» Canl. 1. >6Psnl. 77. «7Luc. 15. >81 Cor. 12. >9Ephes. i. "I
8. " Ezech. 7. " Thrcn. i. "
Reg.6. '«IReg. U. " III Rcg. 6„- " Psal. 94. *'Sap. Psal. 13,
*»Mallh. 2a. »» Ibiri. 30 ihrc.i. 2. s> Exod. 15. " Cen. 13. "Ibid. "Psal. 108,
JS3 TIIOM^: CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 221
ponitur Iapso, suppouilu.' justo, supponitur devoto : A mantt jam sponsus amplectebalur, adinonei eam
Iapso, uierigat; juslo, ne deliciat; devoto, ut ii i aposlolus sic : < Humiliamini sub potcnli mnnu
pace in idijisum dorroiat et rcquiescat3*. Eriga , Dei, et cxallabit vos in lempore visilationis ". >
de stercore, ne deficiat in labore ; rcquiescat in su Vere manus Dei esi,potens ad beneficin, potens ad
pernorum cognilione. De primo : < Suscitans ri(: supplicia, potens ad prtemia : ad beneficia, quibus
pulvere egenum, ei de stercore erigens pauperemM.i dirigamur; ad supplicia, quibus corrigamur; ad
Dc secundo : < Beneautcra facienlesnon rieliciaiiius prtemia, ad qute erigamur : dirigamur ' in roanu
tempore enim suo melerous non deficieuies ". > Dt; jusiitiae, corrigamur ab errore slullitife, erigamur
tertio: < Ego dormio el cor meuin vigilut *8. > Piimiu > iitsimiis possessores glorife. Pro primo riicitur :
(iicit: < Cum cetiilcril non colliricttir, quia Doininuti < Dextera Doroini fecil viriutem". i Pro lertio :
supponit maniiin suani ". >Sccuii-Jusriicii : < Einitlt < Dexicra Domiui cxallavil me ". > Pro sccundo
maiuim liiam de alio, eripe nie et libera me rieaqui! ' idem ; < Dexiera Domini fecit virtutem *'. > In pri-
lnultis etrie inanu filiorum alienoriini *°. > Tertiiiii mo confcrtemur cum jiotenti manu Dei; rn secundo
dicit : < III umbra inanus suaj proiexil ine *>.> Se- Iiuniiliemur sub potenii roanu Dei; in terlio laete-
cundum primuin riiciiur lfcva, quasi tfcsis valens: nuir in pntenti manu Dei. Pro primo dicilur de Jo-
juxta secundum diciiur lieva, quasi leniens vailcn- B seph : < Erat enini manus Doinini cum illo**.» Pro
les ; juxta lerlium riicitur lujva, quasi lajla vacau. secundo hic : < Humiliamini sub potenli mauu
libus. Dextera vero qiue suppunitiir tria faeit: Pii- Dci**. > Pro lerlio : < Juslorum animaj iu ninnu
mo tangit, secundo stringil, lerlio uuil. Tungit, ut Dei sunl, el non lenel illos lorinenluin niftli-
diligat; siringil, ul iiise|iarnbililcr Deo arihicreal ; life ,e.» ln prinio diclniii est quod dirig.imur
imit.ul in regno cum ipso pariler gaurient. In |iiiino, in viain justitite. Unrie diclum est : < Secunduin
super oinnia dilgitur Deus ; in secundo, cuin eo 43 benediciiouero Aaron de populo suo, et dirige
tilicilur unus spiritus ; in lcrtio, in reguo ciiiu ipso nos iu viam justitiai *7. > In sccuudo corrigiuiur ab
iinuin eiitcaput eicorpus, stilicelborooei Chrisius. errore siuliitiaj. Inrie: < A fortiluriine mauus lufe
Propter priniuni dicitur de vinen quuro Iranstnlil de cgo riefcci. In iucrcpniinuibus; propler iniquilaieui
yEgypto: < Pcifice cam quam planlavit ricxlera corripuisti hoiiiinein *8. > De tertio riieitur quod
tua *' >Planlalur enim in piimo, trescilin secunilo, riueet ari possessiunem gloriaj. Inde: < Siiscitaus da
fiuctum facil in tertio. De secundo di. ilur : < Et- pulverc egenum , el de stercorc erigeus panpereni,
e.iiiu roanus lua deducet mc, et tenebit roe dextcrfi ut scrieat cuin principibus, et gloriic sotiuni lc-
iua *3. > De teiiio ail David, virieus in spiriu quasi 110:11 ". > Maiius polens ad beneficia tria faeil:
jani impleium : < Me suscepit dextera tua **.>Item: Iniperal animae nunc devotioneui, nunc contrilio-
< Aslitii rcgina a dcxtris luis **. > Prinius riicit: nein, iinguaj laitdem el confessioncm, uianibus
iDiflusa est charitiisDei incordibus nostrisper Spiri- operalionem. De primo: < Dileclus mcus misit roa-
tum saneluni, qui dalus esl nobis *6. > Sccundus niun suam perforamen , el venler meus inlremuit
dicil: < Adhfrsit anima niea posl te *7. » Terlius : ad taetuin ejus ". > Per conlritionem dicitur : < Fili
< Deuserit omnia in omnibus* 8. > hominis, fode parietem; ct fodi, et ecce quadrupedia.
Anima iiaque sic suspensa inler lianc lajvaro ei etreptilia et volalilia ". > Isla animalia aliquando
siiiislram, merilo dicil cum sponsa : Lwva ejut tub a foris per exteriores sensus concipiunlur, el ad
capite meo, et dextera ipsius amptexabitur me. Con- iiileriora milluntur, aliquando piius in iulerioi-a
tingit aiiiem quandoque ul aliquis illuminatus inlel- coiicipiuniiiret ad exleriora derivantur. De primo:
ligenlia supernorum ex vebemeiiiia amoris, miuus < Nolite poriare pondera noslra in die Subbaii,
habeat discietionis, quanrio ad dexierain se erigil ct ne iufermis ea per porlas llierusulem 6*. >
el in sinistra remaneat. Intcllectus enim aliqiiuurio De secuurio riicilur ibirieiu : < El nolite ejicere
oblitus infcriorum pietalis opera posipoitit, superno- pouriera noslra ile civitale in die Sabbaii ". >
rumillectus jucunriilale ; aliquando autera piis ojie- De prinio Job : < Pepigi fcedus ctun oculis meis
ribus inienlus, supernoruro obliviscitur. lutellcclus D ul nc qiiid cogilarein de' virgine **. » De se-
*6te est Joseph, qui dicilur augmentum, liliiiiu cuiido: < Si sctuius esl oculus meus cor meum ,
suum priinogenituin posuit ad dexieram patris, et in liianibus nieis arihajsit macula **. 1 Liu-
sciticct Manassem, qui dicitur oblivio. Ephraim guaj iinperat lauriem el coiifessionem. Unrie :
aulem ad sinistraro, qui tlicilur fructificatio. Sed < Misit Domintis mauuin suam el leligil os i.ieiiin
Jacob manus suas cancellavit, ponens dexleram su- ". 1 Dc operalione : < Tcnuisti manum dexleram
per Ephraim, sinislram super Manassem *9. < Et menm et in voluntate lua deduxisli me ". 1 Ei lie
ne forte dc lanti amoris judicio superbieudi occasi- de operibus conciperei vanam gloriam, subjunxit:
onem sibi arrogaret sponsa, qui scilicet utraque < In umbra manus suae protexit me ".» De hac ma-
«» Psal. i. "Psal. 112. *7Gal. 6. ** Canl. 5. *9Psal, 56. »° Psal. 143. *»Isai. 49.** »» Psal.
7.9. *» Psat. 158. »* Psal. 62. *» Psal. 44. *• Rom. 5. *7 Psal. 62. *' I Cor. 15. Gen. 48.
»• I Pelr. 5. *>Psal. 117. •* Ibid. •* Ibid. »* Gen. 39. "" 1Peir. 5. »• 3. *7 Eccli. 56.
*• Psal. 38. 60Cnnt. 5. »> Ezech. 8. •» Jcrcm. 17. Sap.
*s Ibid. " Job 31. *'lbid.
"»Psal.H2.
*• Jerem. 1 *' psalm. 72. " Isai. 49.
-»«s COMMENT. IN CANTICA CANTIC. — LIB. IV. 2«f.
nn dicilur: < Spirilus Domin-iornavit ccelos, et ob- A latio. Seciindani facit proximus inviians ad liuiniii-
stelricante manu ejus , eductus est coluber lortuo- tatem, mansiietiidinem , chariluiem ei paiienliam.
sns **.> Ecce confertali esiis sub potenfi manii Dei, Iiide Aposloiiis: < Obsecro vos ul digne anibuletij
qiia: est polens ad beneficia: Seqiiitur ul < humilie- vocatione qua vocati eslis cum humilitate: > ecce
iiiini sub potenti manu Dei " > ad supplicia: < Quem prlmum ; < et mansueiudine : » ecce secundum ;
enim diligit Dominus corrigit; flngellat auteui om- < cuni patientia : > hoc esl teiiiuro; < supportantes
nem fiiium quein recipit '*. > Vel est poiens gratia invicem in charilale *' > : hoc est quartum. Untlc :
Domini in reprobis: < Ipse enim vnlneratet mede- < Religio munda et immaculata aputl Deuroet Pa-
lur, percutii et niaiius ejus sanat7». > Quitl murmu- irem, hftc est, visifare pupillos et viduas in tribu-
ravit < homo vivens, vir pro peccatis suis 73. > Jam lationibus suis 9*. » Primus consulat sic: < Ero
cessaute inurmurnlione , qiiaj nihil prodest, et a immnculntus cum eo el observabo nie ab iniquiiale
detractione parcite lingufe. < Serino enini otio- mea •*. > Secundus quia proliciiproximo suo, exsul-
sus in vaciiuui non ibit, el os quod roeniitur oceiriit lat sic cum Aposiolo : < Gratias Deo quod luistis
aiiimain'*. > < Nec nitirmuraveiitis, aix Apustolus, aiiquaudo servi peccali; obcdistis autem ex corde
sic quidam murnuiraverimt, et perierunl ab exter- in eaiudem forinam ductrinaj in quaro tradili cstis
minalore*'. > < 0 lionio, tu quis es, qui respondeas B •*•> Tertius visitat scilicel viiiorum insulialione,
Deo '*? > Nunquid dicit luluin figulo: Quid me fe- juxta illud : < Argue , obsecra, increpa 9". >
Argue
cisti sic "? Si volueris coniendere cum eo non po- ignarum , obsecra benevolum , increpa obstinatum.
teris respondere unum pro niille, quoniamsapiensest lste quia roagisier est, viiiis insultat, verbis Isaiaj:
ccrdeel foriis robore. Quis restitit ei et pacem ha- < Vfegenli peccatrici, populo gravi
*» iniquiiaie, se-
buii ? Qui ergo dices in judicio : Domine, si non mini nequam, filiis sceleralis 961 > De his dicitur :
fueris humitialus sicut parvulus: < Vocavi el renui- < Milvns de cceto cognovit adventum sutim
, etc,
stis. Extenrii manum meain el non fuit qui aspi- Israel aulero non cognovit me *'. i Et subriiiur:
ceret. Qu-iaergo despexistis consilium meum et cor- < Eo quod non custoriicrunt lempus visiiaiionis
reptiones meas neglexisiis , cgo quoque in inlerUu sufe 9S. > Visilatores enim habueruut, scilicei pa-
vestro ridebo ".iJIumilieraurergo subpolenli maiiu triarchas, prophetas, sanclos palres. Sequitur visi-
Dei ". < Nam qui se liuniilial exaltabilur, > ailDo- tatio Dei.
ntinus 8>. < Nisi efliciamini sicul parvuli, non inira- Sic autem visilal : priroo castigat, ut a peccato
bilis in rcgnum caiorum ".> — < Super que:ii eniui revocel; secunrio permittil lciitari, ulpiobei; lerlio
requiescet Spirilus ineus.nisi super bumilcm el Q itilundil graliam quain conservct; quarto auferet
qnieluiii el irenientein sermunes roeos 83. > Hujus de bacvila ut exaltel, De priino : < Visilabo in virga
liuiiiilituiis iiudi prfcroiuni: < Ut vos exallet in die iuiquilates eorum, et in verberibus peccata eoriini.
visitaiionis 8*. > Misericorriiara a.ileni meam non riisperriamab eo ".»
Quatuor stint visitationes. Visilat enim se homo, < Domine, cum irulus fueris, miscricorriifc recorda-
visiiat proxirous, visitat doclor, visitat Deus: hoino beris "°. > De secuudo : < Visitas eum diluculo et
per circunispectionem, proximus peradmonitionem, subilo probas illum >. > De lerlio: < Visitatio tua
doctor per exliortationem, Deusper inspiraiiouein. custodivit spiriluro nieuin '. > De quarlo bic: < Ut
Piinnis de salute propria consultat; secundus,
qttia exaliet vos in die visitaiionis *. > Non sis ergo in
proficii fratri suo, exsultul; terlius discipuli vitiis priina Isbosetb , qui puellam fecil ostiariam *. Non
insulial; quarlus in gratia sua visitalus exalial. dicas in secunria : < Nunquiri cuslos frairis mei sum
Primus in circumspectione debet providere quomo- cgo • ?» Non sis in lerlia Eli, qui filios suos non
do auferat ul custodialconscienliaj puritalem,
quo- curripuit 6. Viries , inquam , ne sis dives ille qui
morio habeal conira tenlalionesstabililatem. Deinrie inriuebatnr purpura ct hysso '. Dies yisiiaiionis
corsuura transferat ad siiperuam cbaritatem. Inrie Domini erit in judicio 8. Ibi illos qui se humiliave-
apud Job: < Si abstuleris iniquitalcm quse iu manu D E runt sub potenti manu Dei exaliabit 9. Ad illam exal-
luaest, etnon fueiitin labeniactilotuo injuslitia8': > lationem bonos sic invilat: < Stirge, propera, ami-
ecce prirouin. < Tunc levare poteris faciem luani ca mea. Jam enim biems transiit, iniber abiit et re-
absque macula 86: > ecce secunduin, < Et eris sta- cessit *°. >liem : Veni, electa mea , et poiiam in le
brlis": > ecce lerliiim. < El non liinebis, miseiiae thronum roeum.Itein: <Veni rieLibano, sponsa; veni,
quoque oblivisceris "; > ecce quartum. Iste dicit: coronaberis ".> — <Veni de Libano, > per primam
t Uiiain petii a Domino , hanc requiram, ut inhabi- visitutionem; < veni, » per secundam ; < veni, »
leiu in domo Domini, ul videam volunlatein Doinini per tertiain; <in quaita< coronaberis.» Visitet ergo
et visitem lemplutn ejus 89.>— < Tcmplumeniin Dei se ipsuni hoiiiO,visitetproximiis,visiietprajlalus,alio-
sanctiim est quod eslis vos ": > hfec esl priroa visi- quidemanucorumanimarequiretur.Oinnemergosol-
"Job2ti. •"lyeir.o. " llebr. 12. " Joii 5. "iuren. a. "
" Isai. 45. "Job9. " Prov. 1. "IPetr. 8« o.ip. 1.
•«
«ir. >».
83
«« '•
5. Luc. 14. Mnlih. 18. Isai. 66. 8* I Pelr.
5. "Jobll. "JobH. «'Ibiri. »»Ibid. 89PsuI. 23. " I Cor. 3. »> " "
17. "Hom. 6. "HTim.4. 9S •» Ephes. 4. '" Jnc. I. ' Psal.
*6lsai. 1. *'Jer.8. L-ic. 19. Psal. 88. Tob. 3. Job 7.
'Job 10. MPelr. 5. *HReg. 4. » Gen. 4. * I ' • *
" Canl. 2. " Cani. 4. Reg. 3. Luc. 16. Judilh. 1. I Petr. 5.
227 TIIOM.E CiSTERC. ET JOAN. ALGRINI 228
licitudincm projiciamus In eum. Est solliciludo de [ mciim ,0.> Ari sccura fugeral locn qui dixit: < Ecce
>
temporalibus , est solliciludo de spiritualibus , clongavi fugiens et mansi in soliludine ". Cervi
cst sollicitudo de ccelestibus. Primam possumus ha- siinul gradiunlur porlanles alter alterius menlum.
berc ad corporis necessitateni , non ad superfluila- Hi sunl qui sibi invicem sunt solatio , titait Apo-
tcro, secundam possumus habcre ad animaj sancti- stolus : < Alter alterius onera portate ". > Oculis
latero, non adjactanliam vanitatis, lertiam ad 10- csliganles scrpentcsoccidunt. UlDavid : <ln matu-
tius hominis felicitatem, non ari philosophicam lino inlerfielebam onines peccatores lerrfe, ut dis-
ctiriosilalem. De prima : < Martlia, Mariha, solliciia perdcrctn de civitate Doniiiiiorones operuntes ini-
cs, et turharis erga plurima >*.» De superfluiiate quitalem ". > Ad fontem silientcs currunt ct sic
nil in Evangelio : < Nolile sollicili csse, riicentes: lumen recipiunt. Unde :< Apudte esl fons viiajcl in
Quid manducabimus, aut quiri bibemus, etde vesli- luinine luo viriebirous lumen **. > Vetustatem depo-
inento quid solliciti cstis **. > De secunria dicilur: iuii.t, dicentes : < Ecce nos reliquimusomnia el se-
<Solliciiudine non pigri >*.»Itcm Aposlolus : < Sol- cuti surous te **. > Ilem hic duo genera specula-
liciii servare iinilatem spiriius in vinculo pacis >'. » lionum oslenduntur, scilicet proprix circumspe-
De lerlio : < 0 liomo , indicabo tibi quid Dominus ctionis per cervum qui serpenles devorat, ei visum
requirat a le «6. > llaque riilige misericortliam el fac ; recipil. Hoc fit in campis vel cordis vel conversa-
judicium ", solliciteque ambula cum Deo luo donec tionis. Sed caprea monles ascendil, acute videt.
te exaltet ad illaro gloriam, in qua cum Palre et H.TCest anima, qtiaj quasi in allum solum scandit
Spiritu sancto vivit et gloriatur per omnia sajcula conlemplando Deum. Inquo eral Isaias cum dicerel:
Sfeculorum. Ainen. < Virii Dominum serienlem super solium excelsum
Lmva ejus sub capite meo, et dextera illius ample- et elevatum *6. » Triplex esl hoc soliurn : primum
xabitur me. celsum , sccundum cxcelsum, tcrtiuin elevaium.
[CHBD.]Per lfevam intelligunlur omnia bona, vir- Priniuin est considcratio roat.iinfe muudiaiis,sccun-
lules et gratitc, quaeprajstantur in via, til ad dexte- riiim speculatiopatnaj cceleslis, lerlitiro contempla-
ram feieriife beatitudinis venialur. Dicilergo :Lwva tio riiviiifcmajestatis. In primo, Deus videlur propter
ejtis sub capite meo, et dex:era itlius amplexabiitir opern laudabilis; in secundo, propter praunia ama-
me. Ac si dicat: Ul capui meuin, id esl mens mea, bilis; in tertio, incoroparabili poteniia roirabilis. De
suaviler cubel, de omnibus bonis spiriuialibus, qute priino : < Lauriale euin sol el luna ". >De secundo:
pcr nianum lajvani piscstanlur iu via specialiter, < Quod ociitus non vidit, ncc auris audivit, nec in
roihi fecil pulvinar Domiuus : et dexiera ejus, in cor liorainis ascendil qiifc prfcparavil diligcnlibus
qua sunl delectaiiones atnplexabiiur me singulariter, J se *8. i De tertio : i Cloriosus Dcus in sanctis suis,
uf arciius conslricta, in bonis ejus auiplius ei sim roirabilis in majestale sua S8\ > In primo esl crea-
coujuncia. Sequilur autem ex peisona filii verbum lio, recrcatio, reparaiio : creatio cujuslibel exislen-
convertentis nd juvenculas. lis, recrealio peccaloiis, reparatio corruptionis.
Adjuro vos, fttiw Hkrusalem, per capreas cervos- De primo : < Iu principio creavit Deus coalum et
que camporum, ut uoii exciletis neque evigitare fa- terram **. > De secunrio: < Agnus Dei qui lollis
eiatis diieclam meam, donec ipsa velit. peccala mundi *»*.> Iicm : < Veni, Doroine, et noli
[THO.]Probibentur adolescentulfe quas filias Ilie- lardare 30,> etc. De lertio : <Reformabil corpus hu-
rusalero dicit, ne inquielent sponsam , <|iiaj.intcr iuilitaiis noslrte configuratum corpori clarilali»
lajvam et dexteram sponsi obdormierat. Ipsaj eniui siiaj 30*. > lu seciinrio solio, id esi excclso sunt
licel inlirmaj ei arihferent spe proliciendi et profici- Lria : uniini est amabilis , sciiicet regni clarilas,
scendi in Hierusalem, et quia hic per sc non pos- angelorum socielas, hnbitanlium securitas. De pri-
suut, cjus egent ope. Sed probibentur ut nec hanc ino : <Civilas illa non indiget sole neque liiua, ut
excitenl nisi ad ejus voluniatem. Dormitio illa con- luceant in ea, quia clarilas Dei iltuminabil eam: et
leinplationis esl. Cervi et caprefeper quas arijuran- Agnus erit lucerna ejus **. > De secundo: < Non
tur, credanlur bonorum aninife, el angeli propler erimus liospites et advenfe, sed erimus cives santlo-
leves saltus. lleni caprea acute vidct, locis eminen- rum ei domeslici Dei 3>*.> De lertio : < Omnes pa-
libus el remolis delectalur, velociter currit. Fuga scenlur elaccubabunt, et non erit qui exlerreat". >
celeri huroanos declinat aspeclus. Acute vidcbat In lertio solio sunt qualuor consideranda. In primo
qui dixit: < Nos aulcm revelata facie specularour videmus ejus naturam incorruplibilem el nostram
gloriam Dei in eamdem imaginein transfornianiur a dolenius infirmiialem. Unde Abraham : < Loquar ad
claritale in clarilalem >". > In subliiui erat qui Dominum meuni, cum sim pulvis el cinis *'*. > Se-
dixit: < Factus snin sicut passer soiilarius iu cundo videinus ejus muudilinm el misericordiam,
teclo ". > Velociter currebal David, diccns : < Vinin erubescimtis culpam. Uurielsaias : < Y;c mihi quia
mandalorum tuorum cuturri cuin dilalasli cor vir pollulis labiis ego sum quia vidi Domiuuin ocu-
" II Cor. 3.
'"Ltic. 10. "Matili. 6. >* Rom. 12. >» Eplies. 'i. " " Micli. 6. »* "Psal. 32. *»
" Psal. 101. " Psal. 118. '« Psal.54. **Galat. 0, Psal. 100. Psalm. 35. Matlb. 19.
»» Gen. 1. "* *°
»*lsai. 6. " Psal. 148. *81 Cor. 2. "' Psalm. 09.
" «**
Joan. 1. Oliic. eccies. Ue Ad-
MIIIU.*•* Philip. 3. *> Ajioc. 21. *>*Ephcs. 2. Sophon. 3. Gcn. 18.
%9 COMMENT.IN CANTiCA CANTIC —LIB. IV. 23«
lis meis *»,»EtJob : <Aiiriiluauris audivi te; nunc jS. lii ifctantnr cnm male iecerint, et eisullani m rebu»
autem ocolus meus viriet te. ldcirco ipse me reprc- pcssimis **. > Iiule poela :
heiido, et ago poenitenliam in favilla et cine- Ergo non aliter poleril dormire; quibusdam
re ***. » Teriio videmus cjns divitias et nostrain Somnum rixa facil.
geniirous paujiertatem. Unrie angelum Daniel vi- Et Job: < Si gavisum esi iu abscondilo cor meum,
riens : < Cecirii, inquit, in terrain, el non remansit et Isefatus sum ad rurnam ejus qui oderal me*'. i
in nie spirilus nec babui quidquam virium '*. > liule scripium est: < Et in malilia sua lajtificave-
Quario videmus ejus gloriam ct nosiram viriemus ruiit regem *7. > Talis fitit Nero et Herories. Deom-
in eo salulem. UmleJacob videns eum ail: < Vidi nibns diciiur: < Vfc vobis qui ridelis nunc, quia
Dominum facie ad faciero, el satva facta esl aiiima lugehitis et vos *8. i Et Salomon : < Risus dolori
mea ***.i Inde devotecanit Ecclesia viriens el riesi- misceiur, el exlrema gaudii luclus occnpaf**'.»Item:
ricranssaluleni inqua sunt gauriiasanclorum, riicens: < Risuin rcpulavi errorem , el gauriio dixi: Quid
Gaudent iu ccclis aniiiifc sanclorum , non teinporaii fruslra deciperis *°. > Et Tobias: < Quod gauriium
iiccjam spirilali sed cceiesti. mihi erit qui in lcnebris serieo, et liiinen cceli vi-
Est enim gaudium lempornle, est spiritiiale, est dere non possum •*. > Econlra dicitur: < Beati qui
coelesie.-Primo gmi.lenl in terris atiimaj maloruin , B 1 lugenl, quoniani ipsi consolabuntur". > Sed isti
secunrio gaurient in donis animfe justorum , tertio cum diabolo cruciabunlur in inferno. El Jaeobus :
gaudent in ceolisaninifebealorum. Primi niiiiidi falla- < Risus vestcr verletur in luctura, et gauriium ve-
cia siuit seriucti, secunrii Dei gratia sunt imbuti, strum in voces fleniium •». >
terlii Christi vesligia sunt seculi. Primi, quia pro Gaudium spirituale triparlitiim csl: primo eriim
rounrii amore laboraverunt, irieo cum diabolo cru- gauriemus de eviimione incommodi; secundo, de
ciabuntur in infernum. Secundi, quia rcgnum mun- adeplione commodi; lenio, de spe futuri regni.
di despiciunt, irico mercntur sempilernttm suppli- De prinio : < Lajiare, Jeiusalem **; > de secundo :
cium. Tertii, quia pro Chrisii amore sanguinero < El diem fesium agite.omnes qtti diligitis eam ";»
suum fuderunt, ideo cum Christo regnabunt in tcter- de leitio : < Gnuriele gnudio magno"'6. >Primum est
num.Primigaudio triperlitogaudent. Primo quia ab- novitiorum, seciinrinmest virluosoriim, leiiiuro per-
uiuntur leinporalibus bonis, sccundo in gloria noini- feclorum. Prinii psiillunt in ciihara, secundi in
nis.lertio <quia lajtaniur cum malefecerinl,et exsul- psallerio, leiiii in jubilo. Primum enim sonat ab
lant in rebus pessimis 3*. > Isti siint tria dillicilia inferioii, secundum a supcrio;!, leiiium servitamori.
Salonionis : via nnvis in mari, via aquilsc volanlis „. Priroi enim pro peccatis reroissis oflerunt Deo ho-
in ccek), via colubri supra petram. Primi < conli- norcm; sccuiirii pro bonis collatis gratiarum actiq-
riuni in viriiite su.i el in mulliludine divitiarum nero; tertii pro bonis futuris devotionem. De primo
suarum gloriantur 3«".> Unde jioeta " : lxtatur lioino, lfctatur proxirous, Ifcinlur angelus,
Dititiw lurpi fregerunt sivcttla luxu. lajlatur Deus. De primo Paulus.: <Prius fui blasphe-
Divitiis aliiur luxuriosus amor. mus el perseciuor et contumcliosus, scd miseiicor-
Tales dicunt : < Vcnile, inehriemus nos vino el un- diam consecuius sum *7.> < Graiia Dei sum id quod
guciuis preliosis"*, > etc. Sed qiiodlifecpetiluru sint sum *8; > de secunrio, bonus ille pater: < Fili, gau-
ostemiilJob: < Tcnent lympanum^l citharam.-gau- dere oporlcbat et cpulari, quia filius raeus mortuus
dcnf iul sonitum 44 orgaui. Ducunl el in bo- eratelrevixit^perierateliiiveiitusesl**; >rie lcrtio:
nis riies suos , et in puncio ad infcrna riescen- < Boiius ille pastor ovem centesimam imposuit in
tlent *'. > Sicul dives ille qui epulahatur quoti- humeris suis gaudens, el reportavit ad gregem ••»
riie splenriirie sepulius esl in infernuin37*. Se- <Omnis disciplinn videlur in pajsenli non esse
cunriii vocaveruni nomina sua in terris suis 3S.> gaudii, sed nueroris *'. > ltem : < Mulier ctini parit
Inric Jaeobus: < Nunc cxsullatis in superbiis tristiliam habel;ctim auleni peperil, jam non me-
veslris : oronis exsultatio lalis inaligna est •»».> Ti minit prcssurfC,quia nalus esthonio in iriiinrium*'.>
Et Dojiiinus : lu hoc noiite gumlere, quia dfcmonia De adeplionc commodi.id cst virtutum, dicilApo-
subjiciuulur vobis *°. > Stri lucc finem habenl. slolus : <Non est regiuun Dei esca el potus, sed
Unric Job : < Scio ub initio quin laus inipioruni brc- juslitia ei pax et gnudium in Spiritu sancio ". >
vis sit, ct gnudiuin bypocriifc ad iustar piincti *>.> Jtem : < Gaudete in"Domiuo semjier corde. llerum
Et Nabuchodonosor: < Nonne hfcc esl Babylon quain dico, gauriete corpore av-6*.> < Si diligeielis me,
ego constitui in gloriam el decorero regni mei **.> gauderelis, ail, utique 66.> Ilem : < Veuiam ad vos,
Et audivit : t Tibi dicilur, Nabuchorionosor rex: et gaudebit cor vesirum 67,scilicct proplcr bona
Regnuin transferlur a le *3.> Terliis diciiur : <Quid Spirilus sancli. > Et Zachajus susccpil Dominuiii,
gloriaris in iiiaiilia qui potens es in iniquitate **.> gaiidens in domum suam es, scilicet siiscepiione .
8»Prov. 2. "* l'sai. 48. " uvi.i. nem. a. am.
3»Isai. 6. »3*Job6. •»*Dan. 10, **'Gen.32. »'
746. "'Sap. 2. *'Job21. *7*Luc, 16. 3SPsal. 48. " Jac. 4. *8*° Luc. 10. *9*' Jub 20. " D.iniel
4. "Ibid. **Psal. 51. »» Prov. 2. *6Job3l. *'Ose. 7. Luc. 6 Prov. 14. Lccle.
a «> Tob.5. «*Mallli. B. " Jac. 4. "•»Oflic. ec<les. " Ibiri. •• ibiri. I " Tim. 1. *81 Cor. lo.
"IJIC. 15. •« Ibid. •' llebr. 12. " Joan. 16. "Roro. II. **-s»Pliilipp. 4. " Joan. 14. «7Joan.
10. «" Luc. 19.
831 TIIOMSLaSTERC. ET JOAN. ALGRlNl <jgfr
donorum. De spe regni gaudent, 6icut ait Job : A cilicina; isii vero pelles nrietum rubricatac; teriil
< Quasi effodienles thesaurum, ct gaudent vehe- vero pelles hyacinthiiue, qiife cteli habent colorem.
menter cura invenerintsepulcrum" 9. > — < Gloriosa Castitas enim coetestisest vita. Nam prajler carncm
dicta sunt de te, civiias Dei 70.> Quia < sicul lfe- in carne vivere, non huniana, sed angelica est vita.
tantiuin omnium habiiatio est in le "'. > Idco, <Lta- Primi abneganl scmetipsos, secundi lollunl crucem
latus suro in bis quse dicta sunt mihi; in domum suam, terlii sequiintur Chrislum. Nam < virgincs,
Domini ibimtis". > Primi potantur a lacte; secundi amicli stola alba, sequiinuir Agnum quocunque
sanantur ab uberibus consolalionis ejus; tertii epu- ieril 81.> Nam in omnibus nliis confessores et roar-
lanlur ab inlroitu glorife genlium. His dicitur : tyres sequiinlur Chrislum, prfelerquam cum in
< Gaudele et exsultate, quoniam merccs vcslra decore virginilafis inredil. In liis enim dclectalur
copiosa est in cctlis 73.» Nec mirum, quia < in lerra sponsus, < qui pascit inler lilia **,> seplus choreis
sua duplicia possidebunt, lajiiiia sempiterna erit virginum.
cis1*. > Nam gaudebunl de bonis Doinini sui fru- Primi fugienles Jezabel, id est fluxum vanun
nienlo, vino et oleo. Tanto gauriio gaudent in mundi liujus cum Elia tendunl ad monlein Dei Ho-
cjjlis auiinfe sanctorum qui Chrisii vesiigia sunt reb, recubanles sub umbra juniperi *'. Secunrii
secuti. cura Stephano, venerunt ex magna tribulaiione et
In tribus enim Chrisli vestigia sunt scculi, scili- laverunl siolas suas in sanguine Agni8*. Tertii cum
cet in religiosa conversatione, in castitalis puri- sapientihus virginibus suas purificanl tainpades.
tate, in marlyrii perpessione. Iltcc tria figurala in Quibtts accensis, prfesiolantur advenlum Sponsi »».
labernacuto Moysi suni. Proptcr conversufionem Isii omncs seminaverunt in lacrymis, et ideo in
erant ibi saga cilicina; propter secunriura, pelles exsultatione metent. Nam, < eunies ibant et flebant
hyacintliinaj; propter terlium, pelles arietuin ru- miiienlcs semina sua. Venientcs autem venient in
bricaife. in conversalione : < Cireumierunt in cxsuUalione, portanles manipulos suos»6.> Lfelan-
ineloiis in pellihus caprinis, egentes, angustiati, tur, ait, coram le, sicul l.elanlur in mcsse; ctsicut
afilicti, quihus dignus non erai mucrius".» De exsultanlvictores, capla prada, quanrioriividunlspo-
liis in fine dicluri suntreprobi. < Nonne isli sunl lia 8T. Quanrio < cxsullabunt sancli angeli, Ixiabun-
quos aliquando hnbuimus in derisum ct in simi- tur in cubilibus suis8». > Ecce gauilent in ccelis
liludiuem improperii. Nos insensati vitam illorut» aninife sauclorum qui Christi vesligia sunt seculi.
sestimnbamus insaniam el fiucra illorura sine hono- Priinuro gaiidiu.ii esl inaullaiis, secuntlumexsiikans,
re. Ecce quomorio computati suiil in filios Dei''. > j\ lerlium exalians : primum cx muiuli errorc, se-
Hi sunt quos retinens mvndus inhorruit: curolum cx Dei aroore, leriium in regni honore. De
Ipsum nam sterili flore per aridum primo : < Risum repulavi errorem et gaudio dixi :
Sprevere penilus, leque seculi sunl, Quid fruslra deciperis 89; > de secundo : < Si dilige-
Rex Christe bone, ccelilus.
retis me, gauderelis ulique »•; > de lerlio : < Quia
Martyres ergo vestigia Chrisli sunt seculi. Nam, Christi aroore sanguineiii suum fuderunl, irieo
< Lapidali sunl, secti sunt, in occisionc gludii mor- pro
cum Christo regnabunl in fcternum *>.>
lui sunt 77.>
Hic notandum quod est regnuro potcnliaj, regnum
Hi namqttefurias atque ferocia
Calcarunt liominum, sivvaqueverbera sapienlice, regnum Ifclitite. Hnjus Iriforrois regni
Cessil his lacerans (orliler ungula; triformis est gloria : primum sauctos omni virtuiis
Nec carpsit penetralia. robore confirmat, secundum splenriorc veritalis
llein: illustrat, terlium in ccelo suavitate divinte jucundi-
Cassisunl gladiis more bidentium, lalis felititat. Unrie pelimus in oratione Dominica :
Non murmur resonat, non querimonia, < Adveniat regnum luuni ". > Adveniat ergo re-
Sed corde tacito mens bene conscia
Conserval patknlium. giium polenlite ad nos infirmos roborandos ; adve-
Sed audi prxroiuin : niai regnum sapienlite ad nos CSJCOS illuminandos;
Qum vox, quw poteril iingua retexere, adveniat regnum Ifclitiaead nos iristes Ifclificandog
Quw lu martyribus munera prwparas, etc. et consolandos. De primo : < Potestas ejus |iotcsias
ltem his dicilur : < Orone gaudium existimate cum .•eterna»**;> de secundo : < Si in digiio Dei ejicio
in lenlalioiies varias inciderelis 7". > Vos quidcm in dfemonia, profeclo pervenil in vos regnum Dei •»,»
niundo pressuram babebiiis. < Mundus autem gau- id est intelligeiiiia sapienliaj regnat in nobis. Unde
debit, vos autein coutrislabimini. Sed trislilia ve- ipsa Sapieiitia aii: <Per me reges regnanl •»*.»De
slra verlelur in gaudium 79. > lsii respiciuni in tertio : < 0 quam gtoriosum est regnuin in quo cum
auctorem fideiet consummalorem Josuni80,qui pro- Chrislo regnant vel gaudent oinnes sancti; scd
posilo sibi gaudio crucem susiinuil confcssione cum Chrislo regiiabunl in aiernura **.> Regnanlis
conteinola, el in dextera Dci serict. Priroi siinl saga cst conculcare adversilales; gaudeniis delcclari pro-

«• Job 3. " Psal. 86. 7>Ibid. 7»Psal. 121. " Mallh. 5. 7* Isai. 61. " Hebr. 11. " Sap. 5.
"Hebr. 11. 78 Jac. 1. " Joan. 16. »• Hebr. 12. »> Apoc. 14. " Cai.t. 6. "* III. Reg. 19.
•* Offic. ecctes. " Maith. 25. •• Psal. 125. *' Isai. 9. 8SOffic.eccles. 89 Eccle. 2. •• Joau. 14.
" Offic. eccles. »' Mattli. 6. "* Dan. 4. " Luc. 12. 9«*Prov. 8. ** Offie. cccles.
f3S COMMENT.1NCANTICACANTIC. — LIB. IV. »1
pter adeplas beneriiclioncs. Regnabunt ilaque quia A . tavil Ilahacuc, diccns : < Quare non resjiicis supcr
calcaveriinl laqueos cutpjc, corriipiionem htijiis mi- iniqne agcnles, et laces impio devoraule juslioreni
seriic, poenamgehennfc. UnrieDaviri: < Exallabo te. se? i »*El Malacliias; < Ergo nunc beatos dicimus
Doiiiine,quoiiiamsuscepisti nie", etc. DomineDeus arrogantes? Siquidem feriificati sunt facientes ini-
meus, clamavi ad te, et sanasii me ". > A miscria pietalero ".Ji Et : < Quod emohiroenium, quia
corruptionis: < Domine, eriuxisti ab inferno animam rustoriiviiniis mandalum Domiui, et quia ambiila-
meam.salvasli me a descendentihusin lacum ",> ne niiis lestes coram Domino?» '» Ditii ergo Cliristus:
me cruciat gehennte ignis. Ecce isli regnnni. Sed et Nolite suscilare, neque evigilare faciatis dileclam,
gaudent in tribus, scilicel quia socios habent ange- seri exspeciatepaiieiiter,rfon«c ipsa velil. Volet eniiu
los, qiios hic patronos habuertini. Qui Dei secreta ipsa el devotis poslulare misericordiam, et conirii
intelligenl, qiifC hic obscure viderunt; qui Deum indevotossuscitare viiuliclain, sieul ostendunl ipsitis
videbunt facie ad faciem, quem hic desiderando inlinila miracula. Nec dehortaiiir filius : quin ad
amaverunt. De primo : < Neque nuhent neque nu- nintrcm snam clamet ilevolus animiis, sed ne conira
benliir; sed erunl sicul augeli Dei" ; > de sccunrio : ipsam murinuret impaliens, aul insultet, improliet.
< Erunt omncs docibilcs Dci ••; > rie lcriio : < Revc- Adjurat aulcm filias Jerusalein per capreat cervotque
labilur gloria Domini '", ct viJel.it omnis cnro sa- camporttm, id est per illas virtutes quaj in isiis
lutare Dei noslri '. > Et Job: < Et in cnrne mea aninialibus figuranliir, qmbus simulaii dehent firie-
videbo Deum salratorcm nieum', cui esl honor el lcs aniiiix : naro, sicut capra qiue aculum liubet
gloria in sajcula sfeculorum *. > Propter lianc glo- visum acuie contemplari rieheintis quod non siue
riam subriitiir: < Ei plen.i erni omnis tcrra miseri- causn malis pcena; el eleclis quanitoque diiTeitiii-
cordia ejus *. > Terra diciiur muiidus. Unrie : < In gralia, el sicut cervi devorarc dcmus scrpcnleiii
terra pax bominibus bonaj volunlaiis *. > El cor hu- superbife : quae idco facit liomincin cxperiem Ion-
manum. Unde : « Terra nostra riescria «.> El ule- ganimitatis el palieniiaj, quia de se prajsuroenrio
rus bent.T Virginis. Inde : < Et lerrn lua iuhabilabi- credit se dignum prosperis, cl iuriignuni ariversis.
tur 7. > Et Ecclesia. Inrie : < Reneriixisti, Domine, Quia vero de suscilatione matiis siife hfcc pncdixe-
terram tuam *. > Et palria ccelcslis. Inde : < Crerio ral filius,ipsa vero suscitaii et evigilaii volente, ipsa
videre bonn Domini in lerra viveutiuin 9. > Prima filiiissiiscitaiuret cvigilat, ostendit niater quod lilius,
plena est ejus majestate per operum varietatem ; licet tarriare virieatur, non tnrrial; seri arijuvarc
seciindn, quia comliti suinus ad imagiuein ejus et et misereri feslinal. Dicit ergo ad juvenculas :
similitudinem; lerlia per incarnalioncin; quarta (C 45 ^ox dilecli mei.
p.-r miraculorum operalionem; quinla per gloriaj [THO.] Videns sponsa adolescentularuin verccun-
fileniludinero. In prima majeslatis refulgel snpien- riiaiii ct timoreni quibus sollicilaiitur assciit hoc
lia;ir. secunila benevolentia; in lcrlia graiia;in factum Dei tlispensatione quasi cxcusans se; unde
quarla potentin; in quiuta aliissima Dei magnalia. riicll: Vox dilecti mei pcrcipicns hoc : riilecii riico,
Seraphim qui slabant super illud solium dicunlur qui post vocem venturus esl in proxiroo ; unde
duabus alis vclare pedes ejus, id est humanilaiem sequitur: Ecceitte venit saliens in monlibtts.Qiialuor
nostram. Ipsae sunt temporalia bona quibus tegi- ex causis vocem Dei hcti coll giiiius, ex ratioue qua
mur, iri est protcgiinur. El sapienlin qua nos in his voliitilatis ejus arcana penetramus, ex interna gratia
lempcramus cl dictintur velure fnciem rjus «*.» (jiii cuiii cx cognitionc ari ejus amorein compungi-
Ipsae sunl aiuor ajiernorum bonorum, et dulcedo rour, cx congilionc Scripturarum qua ejus voluiita-
amoris ejiis, quia quanto plus ejus .'elernitateni in- tein Inrgiusconlcmplnnuir,cx electorum exeinploquo
vestigamus, tanto incomprehensibiliorem inveni- ai virlulls instnnlinin noslram confortal ignaviam.
iiius. Uude : < Accedat homo ari cor altum et cxal- Ne nutem hanc dilecti vocem inteiius audiainus,
iabilur Deus". > Sic et rie dulcedine, quia qnaiuo nuriicnles scquamur, scqucnies nsseqiiamur, mult.i
|rius amatur, tanto amabilior iiiveiiiiur. El duabus iniperiiunt et niaxinie (ria : Vox carnis, vox iiiuurii,
volabant, scilicet spirilualibus bonis et forlituriiiie: vox diaboli. Vox carnis per desideria voliiptaitini;
spiritualibus enim sublevamur, forlitudine suslenta- vox mundi per appeiilum dignilatuni.lionoruro.glo-
iiuir necailamus. Dehis diciuni est diifusius siipeiius. rife, divitiarum; vox diaboli per invirientiam fraler-
Adjuro vot, pliw Jerutatem, per capreas cervosqne norum profeeluiini. Caro ilaque luxuriosa, iniinrius
camporum, ne luscitelis neque evigilare faciutis pomposa , (liabolus suggerit veneuosa.. Caro per
ditectam, donecipta vetit. voluptuaria (luidos, niundns per ambitiosa inflatos,
[CARD.J Siquidem Christus et.similiter beata diabolus per vencuosa reddit labidos. Hsecvox est
virgo a mullis quasi dormirc virietur, quanrio riilecti ad inlerna gaudia provocaiitis, adarriuain-
conlra indevotos 11011statim accingitur a.l viu- vitanlis, ad solida htimililatis exhoiiantis, oleuni
ilictam, et crga ilevotos non slntim assurgil ad charilatis infiiiidenlis. Qui vero dilectus est, incre-
miscricordiam. Cliristum taliter doriiiienlem exci- pat errantcm, confortal puguaiitein, laudat irium-

"Psal.29. »«lbid. " Ihid. "Mallh.22. ™J>w>n-»"• '" Isai. C2. ' L';c. 5. ' Job. 19. » Rom. 16.
» Psal. 32. »Luc. 2. * Isai. * Isai. 62. • P»al. 84. • Oili.'. cccles. ">Isai. 6. «>Psal. 63. " lla-
ivac. 1. '* Malac. 3. «»Ihid.
PATKOL,CCVI. 8
133 THOMiE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 235
me juxla t,;, et ctijusvis niaiius
phanlejn. Est enim vox comniinanlis, esf vox com- A Domine, et pone
inonenlis, et esl vox eonvocnntis. Prima nrguil pugnet conlra me 36.> De priroo sponsa : < Oleum
erroneum, secunda confortat ohedicntia subjectum, cfrusum nomen luuni 37. > Dc sccunrio : < Leciiilns
terlia demulcet devotum. Primuin, ut resipi cat; nosler floririus 38. > De lcrlio : <Tenui illum nec
seciindum,ut convalescat; lcrlium : <In pace in dimittnin doncc inlroducam iliuro in rioniiini
idipsum dormial et conquiescnl >'. > De prinia: mearo S9. >
i Vox Doinini super aquas Deus majcslatis into- Nolandiim quod cor peecatorum, primo pcrit, sc-
nuil1*; » de secunda : < Vox Domint in virtute «7; » ctindo disperit, lerlio riiabolus operil, quario D.>-
de tertia : < Vox Domini in magtuficeniia super niinus aperil. Peril, curo anima moritur inlus, nec
aquas «», » til peccator convertatur : in virlute habct Dci iiieiiiori.ini; riisperit, id est in diversas
operans roborelur; in magnificentia, nt rievoius parles peril, cum corporc operalur concepiain iutus
nccenriaiur. Prima < confiingeiitis cedros >9,» iJ nequiiiani; diabolus operit, cuin perriucil ad ob-
*st siroerbos, ul agalur pcenilentia ; sccunda <in- siinaiionis duriiiani; Deus aperil, cuni dat bcue-
lercideniis flammam ignis ", » ut interrumpalur faciendi gralian:. De priino : < Pcriil nieinoria eo>-
lenlatio luxoriosn, et < conculieiiles deserlum *>, > rum cum soniln, cl perierunt propter iniquilaicm
nt riebililclur Iribulalionis nngusiia; lerlia, < prx- suam *°. > El prophcla : < Periil saiielus de ierr;tv
paraules cervos ", < ul spineta sollicitiidinum el jiistus in Iiomiuibtis non est; o.nnes in sanguine
Iransilicndo, florenlia qiifcraul pascua cl uberriina. iiisidiarour, vir fratrein suiini venaiur ad mor-
De prima: < lnloroiit Dominns de coeloet Altissimus lem *'. > De secunrio : < Disperieiunl in Enrior, ct
dcdit vocem snam ". > Vocem luaro, ait Ariam, facli sunl iit siercus lerrre**. > Endor enini fons
audivi in paradisn, et limui **. > Propterea <hodie genera.ionis dicitur. Ilic csl corpus, quori gcnerat
si vocem ejus auriieritis, nolile obdurare corda ve- et gencratur, < facli sunt 111slcrcus lerraj,» scilicet
stra '". > De secunda : <Ovcs mex vocem meam fetidi. De lertio : < Operti sunt iniquitale et iui-
audiunl**. >—<Aroicussponsislatet audit, ctgnudio pielate sua *3. > Et prophcla : » Quia ecce lcnebraj
gaudet propler vocem sponsi*7.> Triplex esl vox ad opericnt lerram et caligo populos **. De quarto;
«lilectum perlinens : Vox propbeticn, vox angelka, < Ariaperial Doroinus cor veslruin in lege sua el in
vox evangelica : prima prophelnrum ad populiim prxccplis suis *». > Primi sunt puella mortua in
non crericntcm; secunda Gabrielis ad virginem; thalaino malris* 6, id esl nnima iutcrius. Ilxc esl
leriia dilecti ad rudem populum, propier fidei no- awphora in qua sedet impielas, quain porlanfriiife
Titalem : prima longe anlc nuniiavit veniururo- Q mulieres in lerram Sennnar *7. Secunrii sunt ario-
secunda jam proximum; lertia docuit jiislum quiri lescens defunclus jam exlra portani civiialis *8.
esset a Deo petendum; de prima : < Ascenriet Do- Iurie Ezechiti : < Atjuila prajgranriis inagiiiiriiin ala
liiinus super nubem Ievem , et ingredielur iEgy- riim, loiigo roeiiihioriim riuclu, habins plumas el
pliira *>; i de secunda : < Ecce concipies in utero variclates niulias, venit ari libaiium, ct ttilit nie-
et paries (ilium *•;> de leiiia : < sic orabitis : Pnler dullaro ccriri , ct transportavil in torram Scu-
nosier qui es in ccelis, sanclificelur noroen luiiin30.> naar* 9. > Tertii sunt Lazarus quatririunnus in se-
Quid vero vobis petendum sil: docebat justus ille pulcro ". His dicilur per prophelam ; < Quiri cst
cum populum suum Instrueret sic : < Adapcriat Israel quod in lerra inimicorum es*> ?» Quarti suut
Doniinus cor vestrum, in lege sua, et in praeeptis quibus aperil Dominus sepulcrum et snscilaf cnm
suis, et faciat pacem nec vos deserat in tcmpore Lazaro.
malo *'. > Ecce tria qucepeienda suiii jiislo, scili- Notandum quod el nos apcriinus, cl Doniiniis
cel apertio cordis , compositio pacis, consolalio aperil Iribus rooriis : priroo, roagislro; secunrio,
peregrinationis : priinum ad siiscipjendani cliariia- Deo; teiiio, proxiroo: priino per confessioncm,
lis infusionem; secuiiriuin ari vitaj iiaiiquillitaiem; secundo per devotionem, teriio ptr rcriificnlioncm.
tertium ad vice securiiaiein : piimum, m diligamus D Priiuuni conferl libi puritalem, secunrium in.Do-
ardentius; secundum, ul, vacenms Deo liberius; mino voluptalem, terlium proximo snnitatem. De
lertiuro, ut ambuleraus securius. De prjmo: < Cba- primo Doiiiimis: < Epliphelbn quori cst npcrirc»'. >
ritas Dei ditfusa cst in corriibus noslris, per Spiri- De secuiirio : < Ajieri uiilii, soror, niea spousa *3. >
tum sanctumqui dalus esl nobis 3*. > De sccundo: Iicro : < Ego slo ad ostitnii, ct pulso. Si quis :i|>e-
< Ego dormio etcor menm vigilat *3; > el ;< ln pace ruerit inihi, iiitmbo ad illiini, et ccennbociini ilio,
iu idipsum dormiam et requiescain »*.> Deterlio: el ipse inecum**. > De lertio : < Aperi, Libane,
< Si ambulavero in medio umbrre niorlis, non ti- salliis luos". > Libanus candidalio diciiur.. Ejus
iuebo quoiiiam lu roecum
" es"; > et : iLibeiame, saltus apcriunt qui floies virtuiuui proxiuio ostcn-
i .

'»Psnl 4. "Psal. 28. »7Tbiri. >8 Ibiri. «*


"'Ihid. »° Ibiri. »' Ibid. "Ibid. "Psal. 17. »'Gen.
•» 30 6. .*>l|vMac)iub. 1. »«
3. " Psal. 94. " Jonn. 10. " Jonn. 3. Isai. 19. Luc. 1. Mattb.
37 Cnnl. 1. *8 Ibid. 39Cuiit. 3. *° Psai.
4. 3" Psal. 157. 3»Job. 17.
Kom 5. "Cunt. 5. :l Psal. *3
«j. »>Mich. 7. **Psnl. 82. Psnl. 72. *»Isai. 60." *»II Machnb. 1. *6Mallh. 9. *7 Dan. 1. *»
"Luc, 7. »»Ezech. 17. « Jonii.il. ". Barach. 3. Marc. 7. " Caul, 5. «>Apoc. 3. *" Zach. H.
S57 COMMENT. IN CANTICA CANTIC. — L!R. IV. 238
dunL < El fortis illa roulier manum suani nperuil ALcxsiliuni; dicitur lempus roaluro, iinniiiiens peri-
inopi ". > lleni, tres sunt aperliones Doinini : Aperit ciilum; dicitur teropus malum, extrcraiim juriicimn.
cuiin cor nosiriiin, ajicrit secretuni suuro, aperit De priroo Job: < Honio nalus de nmli re, brevi
cl regnuui. Priiiuiin, ad intelligenliam maiirialoriiin vivens temporc replelur mullis niiseiiis7S; de st>
et cliarilalis iufusionein; secunduin, in admiraiio- cunrio Aposlolus : < Novissimis diebus iustabunt
iiem ; lertium, ad gloriosaro siisceplioneni. De ' tempora jiericulosa 7*; > de tertio: < Dics illa, dies
priroo : < Ariajieriat Domiuus cor vcslruni in lege iite, cnlamitatis et miserife". > Oporlct ergo ne
sua ,T. » liein : < Roralc, coali, desuper et nuhes < nos descrat Dominus, > jirimo < leropore malo >
pluant jusluin, aperiaiur tena ct ger.uinel Salvato- ut in susiincndo hbc exsilio haheamus paticntiam;
rem **, > ul crescat iu nobis cogniiio thariiatis. nec in sccuudo, ne pcr pericnluni tenlationis inci-
De sectindo : < Ecce ego Joaiines vidi ostium aper- damus in culpnin; nec in leriio, ne iucidamus in
luin in ccelo:*. > liem -• < Coeluin apeitinii esl el geliciiiiain. Propler prituuin nil. : < In via liac qua
arca Dei visa esl in eo 60. » Et : < Slephanus vidit gradieris fii-inabo super lc oculos nieos *>.> Pro-
coeluin apeiiuni *'. » Et de Chrislo : .< Cceli aperti pter seciiiiriuinaii : < Cuin ambuluveris pcr ignein
stuitsuper euiii **.»De tertio; iFaline virgines : Do- non ureris, ct flaniuia lentalionis, scilicet non ar-
inine, Doinine, aperi nobis 6*.> El ric bcata Mnria: ^3 debil in tc, quia egn Doininus Deus tuus sanclus
Parariisi porisc per te nobis aperlfe sunl. Et: < Do- Isrnel Salvaior tuus". > Propler leiiiuui : < ln-
iniuiis clevatus esl in ca-iiiiu el iiubcs suscepit vocabitis me el ego cxauriiam vos, et reducam ca-
eiiin»*; > aperici parariisum, etc, etc. Ecce aperiio pliviiatcni vcstram de cunctis locis **. > Item:
ari gratife infusionem. Sequilur pax ad Dei vaca- < Osicnric faciem tuam et salvi eriiiius**. > Ilera:
lionem. < Ds quacunque tribuiaiione clani.iverint ad me,
Notaquod expacesunl quidam riissoluti.quidaui exaudiain eos", et ero illoriim Domiuus in per-
rcmissi, qtiidam devoti. Priroi sunl servi, sccundi peluuin ". i H;cc enim est vox dilccli. De qua dicit
niereenarii, tertii sniitlilii.Servuseniin seiuper roale sponsa nobis : Vox dilecii mei.
agit, disi flagelletur. Mcrcenaritis boniiin meliiis Voxdilecti mei, pro me.
operalur, si cxcilelur. Filius tanto niclius agit, [CAIID.]Talis esl, ut auriislis, el ego vobis dico
quanto Iiherlali suaj relinquilur. De priino : < Siluit de ipso, quod ipse ad arijuvauduin feslinat, el daj-
lerra mullis annis et apposiieriint filii Israel facere mones j.oienler conculcat. Nam:
inalum. > Sed per flngellum < liuroilialiim cst in la- Ecce isle venil saliens in montibus et transiliens
boribus cor eorum, et infirmali suni nec fuit qui ,_ colles.
adjuvaret. El clamaverunl ad Doiiiii.um ciim tri- [THO.] Non casu faclttm est, quod auditus visni
bularenlur, et de necessilatibus eoruni eripuit prfeponitur. Hic eniro est orrio in Job : <Auditu auris
eos ", » ut dicerenl: < Virga lua et baculus tuus auriivi le, niinc auiem oculus mcus viriet le *T.»
ipsa me consolaia sunt 66. > Et pocta : El fatius est repenie de coelo sonus advenienlis,
Cernit ut ignavum corrumpunt omnia corpus, spirilus vohemcntis 88.>Posl hrec. lApparuerttnl eis
Et capiant vitium ni moveantur, aqttw. dispcrllta: lingtifc lanqiiamignis".»Et David:<Anrii,
Et prophcta : < Vadam el rcvertnr ari virum meiini filin, et virie90. » Monles sunt superiores angeli,
priorera, quia bcne eral niihi tunc roagis qiiam colles inferiores. Unde prophcta: <Monles et colles
iiunc ". > De sccuiido : < Ari puncium terieserui; cantahunt coram Deo laiiriem 9>.i Hunianiim geini»
ad moriicum dereliqui le *». > El poela 6* : est planiiies. Saliit ergo in monlibus, id est in iliis
Nil nocel admisso subdere calcar equo. supcrnis spiritibus revelanrio eis mysierium a ss-
Ideo Job esl flagellalus' 0, Tobias cxcajcaius 7>.De culis abscondiinin. Seri ab illis nsi|u.e ad inferio-
It-rlip sponsa in Canticis : < In tectulo nieo qufcsivi res angelos, id est colles deseenriit, sed el illos
per noctes qufe diligit anima mea, qunjsivi et non Lransivil. < Non enim angelos, seri seroen Abnha:
inveni T*. > < Paululuni cura pertransissem 73,>sci- D apprchendit 9*, > et iin nri hoinines descendens,
licet noctem tribulalionis ; < invcni quem riiligil < niiiioratiis esl paiilominus ab angclis 9*. > Sc.l
anima mea'*, > scilicct in pace devota. >Et sic: el hominihus se inferioiein -prxbuit, scilicet suli-
< In pace in idipsmn riorniiain et requiescam7". > ditus parentilros **, sed et faclus magni consil.T
Et Apostolus : < Et pax Dei, quaj exsiiperal oiiiiiero angelus. Saliit in niontibus a.l siniililuriinein an-
seiisum, cusloriialcorda vcstra ct intetligentias ve- geloruin nobis niinisirando. Rouus paler qui carneni
str.is, elc 7« > Ecce de pace ad Dei vacalionem. suam iu cibum, sanguineni in potum, animaiu
Sequilur : < Nec vos deserat in tempore malo ad snnm minislravit in prelium. Transiit Gabrielera
securilatem ". » Tempiis iualum Lripliciler acci- prfeveniens eum ari Mariam virginem »». Salit
piiur : Dicilur eniiii len.pus iiialum, hoc misernb.lc etiam in monlibus, id esl angelis in eis apparen*
" Prov. 31. "IIMachnb. 1. *8 Isai. 45.». »9Apoc. 4. '• A|ioc. 11. " "Acl. 7. «• Maitb. 3.
•' Maith.25. «' Act. 5. «» Psat. 106. 6» Psal. 22. 67Osee. 2. •• Isai. 54. Ovid., Art. am n,
752. «• Job. 9. T« Tob. 2. '• Cant. 3. 7»lbiri. " lliid. '« Psal. 4. "Philiip. 4. 8*"llMachah.
5. T* Joh. 14. " II Tim. 3. 80 Sopb. 1. »«Psal. 31 " tsai. 43. •» Jcrem. 29. Psal. 79.
Exod. 22. "Jercm. II. 8TJob. 42. " Aci.2. •• Ibid. 90 Psal. 44. 9«lsui 55. "Hebr. 2. Ibid.
•* Luc. 2. 9,Luc. 1.
£5;) TIIOMyE_CISTERC. ET JOAN. ALGRINI
antiquis palribus, el transiliit colles, id est palri- Jl1. minummiscricordiaetcopisaapudeumredeniplio ./
archas, et descendit usque ad peccalores. Isle dile- Rcdemit nos a morle, a dajmonis poleslate. Dep ....
nio : < redemit de interitu vilam tuam a vele *
clus dicitur sedisse vel ambnlasse, vel stetisse, vel Qui
sicut hic, pios saltus dedissc. In illis sedet, in qui- conversalione >6; > de secundo : » Et salvavil eo»
bus viliis eliminalis per desiderabilem mentis iran- de manu obedieniium, el redemil eos de mnnn
quillilalem suaviter requiescil. Unde : < Ad eum inimici *7; > de lerlio : < Non enim corruplibilibus
veniemus et mansionem apud eum facicmus 9*. > auro vcl argenlo redempii esiis de vana vestra
ln illis slal quos in hello reddit fortes ; in illis conversalioiie paternaj Irariilionis, sed sanguine
ambulat quos in melius proficere fncit; in illis quasi Agni iiicontaminati et iminaculati Chrisli >».>
riat, quos in coiitemplalione cxlollit. Triplicem Venil humilis, quia < exinanivit semelipsum for-
Salvatoris advenlum in manibns habemus. Primus roam scrvi accipicns in simililiidinem hoiuiutTiii
est in carne, secundus in corrie, terlius in maje- faclus et habitu invenlus ut liomo >9. > 0 admira-
Etate. In primo venit ari rediroendiim. Unde: < Re- bile commereium ! [Crealor generis humani] ani-
dimil Dominus Jacob 9T. > In secundo nd sanan- mattim corpus sumens de virgine nasci dignalus est,
«Iiiin: < Quia misit verbum suiim et sanavit eos 98,> et procedens horoo sine semine largilus esl nobis
1ii tertio ad salvandum : < Quia Salvalorem exsjie- suam rieiiaiem 20. Cum esset ccelesiis , facttts cst
clanuis Dominum nostrum Jesum Chrisiuro "-"">.t lerrenus; cum esset Filius Dei, factus esl filiushomi-
£6 Ob lajliliam liujus ariventus, cnnit Ecclcsia : nis ; cum esset riives propler nos faclus esl cge-
< Quasi vocem dilecti qnaj atiriita csl in leir.i nostra. iuis»>, scilicel in carne, in qua vir isle in popula
Populus Sion , ccce Doininus veniel nri snlvanrias suo mitissimus apparuit. Proplerea, < quique ler-r
penles et nuriilam faciet vocem laudis ejus'. > In rigeiuc et filii hominum , simul in unum dives ct
prirao auditam fecit misericordiam vocis siife; in pauper »*. > Ite obviaro ei. Venit cum purpura divi-
secundo gratiam vocis sufB; in lertio gloriam nitalis. In quo < fecit judicium ineum? >ciim saeco
vocis siife. Primum suscipimus in inunditia cor- humanitatis, in quo fecit causam meam ? < Con-
poris noslri; secundum in juslilia corporis nostri; cidisli, inquit, saccum meum , et circumdedisti me
lertium in lajiilia corporis nostri. Primus fuit ltelitia »3. > Triplex est judicium. Primum: inlcr
implicitus in carne, secundus oceultus in corrie, Deum cl dfeinonem , secundum , inter dfemonem ct
tcrlius erit manilestiis in roajestnte. Piimus Im- hominem; teiiium, inier Deum et liominem.
milis, secundus amabilis, lertius ten-ibilis. In Primuro factum esl ab initio , scilicet quando ceci-
primo venit ad nos,in secundo in nos , in icrlio Q ditangelus < de coelo'*,> quia < princeps mundijani
propter nos. Ad nos cum purpura et sacco; in nos judicaliis esl **; > secundum venit facere Chrislus;
cum cbarta et calamo; propicr nos cnm igne ct et leriium cst faclurus. Diabolus bominem fraurie
gladio. Cum purpura divinilalis et sacco humnni- eircumvenit, violenter oppressil, injuste deiinuit.
talis, cum chnria bonte voluiiiatis et calamo di- Prinio inriuxit ad peccandum; secunrio iiiduxit
vinfe inspiralionis, cum gladio separalionis : < Ile, paJiiiim inferoium ; tertio exclusit iler ad rcgntim.
nialedicli, in igneni felernum ';> el: < Ignis aniroari- Primuin inviriia , secundum potentia , lerliiim ma-
versationis, ignis bostes luos devoret *. > In hac lilia. Conlra primuni : < Anparuit benignilus el
purptira egrediebatur Marrioehfcus a conspectu Iiumaiiitas Salvaioris nostri Dei iS; > contra se-
regis *. De sacco : < Concidisli saccuro meum et cunriuro : Venit < Dominus foiiis ct Dominus jio-
circuiritledisii **, i etc. Cuin charta et calaino , lens in prxlio ",'ut liberarel paupereiu a po
quia fuit vir qui habebat alramenlariiim scripiuris tente *8; > contra lcniuni : <Apparuit graiia Dei et
in renibus suis 6, ut sit cor noslrum tabulaj lesia- Siilvaloris noslri-, ut vivanius sobrie, et pie, el
roenti scriptaj Dei digilo 7. De glariio : < Nisi con- jusle S9.>Fiictuin est juriicium : Fccit < et caiisam
vcrsi fueritis glariium suum vibravit *. > De igue : nieam > apud Patrero. Debcbamtis enim ei liomi-
< Ue, maledicli, in ignem telernum '. > D nem sine peccato quem abslulimus ci in Adam,
In primo fecil judicium nieum etcausam mcam «°; quanclo peccavit. Itero , rei fuimus ,
quanrio, ipso
n secundo nos eruriit ad religionis disciplinani,«, relicto , dinbolo adlifrsimus.
in terlio facicl judicium et jusliliara >9. In ligura Viam perriidinius, quando a mandalis ejus re-
hujus triplicis advenlus hoc responsorium aspi- ccssinius. lpse vero solvil debitum, expiavil rea-
ciens a longc >3, Iriplici terniiuatur versiculo : luin , iler reparavii ari regnuro. Priinum na$cen-
Priiniis ad priinum, secundus ad secundum, ler- rio, secunrium morieudo, lerliuin resurgendo et
lius ad tertium perlinei ailventum. In primo ascendenrio. In priroo adventii venit ad rcdimen-
venit ad redimenrium : < Reriempiionem enim dtiro ; in secundo venit ad sananrimn. < Ego, mqtiil,
iuisit Dominus populo suo >*. Vcre, apud Do- sannbo coiilriiionem
popuii »°. > In lerlio veniet

. r^"K LieT\V,-. Advenln- '0ffic'™]«s- M:»«-25.


Isa.-iG. *Esiher. 8. «Psal "<I«PsaLt06-,
29 «Ezech.9.«"-,"0ffic-Ecdes-De
' Exori. 31. * 9 <°
Piov. 3. >« Psalm. M. '» Ollir. cccles. »* Ibiri. >« Psal.
>6
7. Mallh. 25. Psal. 9-. »
Ibiri. Psal 102 "Psal 105 >«I Pelr 9
;9ftS.i. "."."• ''^ -S-«•!"Sit
••..S'.^*s;.i,',."^;-.86i,.",.rs4,-ls-
£11 COMMENT.IN CANTICA CANTIC. — LIB. K 212
r.d salvanriuni. Sanal auimaj contriiionem, sanalI _\ cst propitiatio pro pcccatis nosiris ". » In hoc
corporalem inliriiiilalem, sanat lolum honiiuem. venil ad salvandum nos. Unde canlamus : < Exciia
De primo : < Sana animam meam, quia peccnvii polentiain luatn el vcni, ut salvos facias nos '*. >
libi *«; > de secundo : Sanavit leprosos **; de ler- liabemus ilaque quoinodo redemil nos a iuniie,
tio : < Sana mc, Domine.el sanabor»*. > Ipse eniaii a riajinonis polestale, aveteri conversalione, quain,
sanavil male habenies et opprcssos n d;cinonibus '*. iil leneamus, acquiesciiinus Apostolo dicenti: < !)c-
Ijise enim esl < qui sanat conlrilos corrie *". "Vere 3 ponenles pristiuam conversationem, velerem ho-
i.uigiiores nostros ipse tulil »'._> Proplcr quod < mi- ininem qui corrumpilur, secunrium desirieria
sit verhum suum et sanavit eos", > qui toluroi erroris,» ari simililudinem Christi < inriuite no-
liominem sanum feciliii snbbalo **. Irico veniti vum homineni, qui secunrium Deum crcalus est
amabilis. Ipse enim prior dilexit nos "». Ipse enimi in jusiilia et sanctiiate verilatis **. i Priuio est
< est amalor fralrum et populi Isiacl ". > Venitt vclusias iuiposiia ; secmido exposiln; lcrtio repo-
etiam occullus. Ipse enim cst ihesaurus ahsconriitus; siia ; quarlo rieposita. Iniposila printis pnrenlibus,
iu agro cordis ". < Si quis nperiierit inihi, intrnbo, cxposila cunctis vivenlibus, ricposita prajilesliua-
ad illuni, et ccenabo cum illo, cl ipse niecum ". >, lis, rcposiia reprobis. Prirois, propler inoberiieu-
Alioqui dicet: < Vulpcs fovenni habcni, el volucres. ^liaro; secundis-, propler propagalionein et origi-
cteli nidos : filius nutero lioniiiiis non liabct ubi[ nalein culpam; terliis , per Christi inisericorriiaui
caput reclinel *».> In boc ciiain nos erii.lil ad for- et hominis poenilcnlia.ni; quaiiis, ad viuriiciani.
ninm disciplinaj, qnia venil ari rioceiiduin vinm, Nolahrium nulem i|uod esl velustas culpaj et est
orudenliaj. (Jnde canimus : < Qui regis Isracl, veiusias pcenaj. Vctustas culpaj eo morio prius cst
iulenrie,qui rieriucisvclut ovein Joseph**. > In teiiio imposita quo inorioadhuc prosequiinur. Pritno diabo-
adventu erit terribilis. Terribilis ex peccato juriicii lussuggessitjsccundo Eva delectalaesl; teitio inorio
cl ignis acinulalio quaj consuroplura cst arivcrsarios. Adain consensil. Eodem roorio ariluic per diaboluni
« Horrendum est enin) inciriere in niauus Dei vi- flt suggestio. Sensualitas delcclatur, conseniil
vcnlis". > Horrenrius cl cilo apparcbit nobis ". rnlio. Coulra hajc tria hajc arroa dat Apostolus :
Et quis polerit cogilarc riieni advcnlus ejus ? I|ise < ludiiile vos arroalurain Dei, 111possitis rcsislere
pnini quasi ignis conflans et quasi herba fuilo- in riie malo, succincli lunibos vestros in veritate,
num »7. < Peccator videbil et irascetur, dtiiiibus calceaii pedes in pra?paraiione Evangelii pacis **.»
suis fremcl et labescct »'. > Ilajc coiura Evaiigelium, < inriuli lorica juslitiaj,
Quit libi, peccator.cernenli latia sensus, < (jua niiinialur Ariain, in omnihus sumentes scutum
Q
Quosve dabil gemitus. filei.in quo possiiis oinnia lela nequissiroi ignea
Viriebit supra se iratuin jiiriicem, sub sc infer- cxstinguere **, > ad repellendum Satanam. < Nou
uuiii animas devoranleni, circa se mundiim arrien- CHJIIIesl vobis colluclatio ariversus caruem et san-
lem, inlra se cogilationeui accusanleni , couscien- guincm, sed adversus mundi principes teiiebraruui
iram lestimonium perhibeiitein. Ibi (icl peccatorum harum ". > De primo : < Ideo sobrii estoie et vi-
riiscussio, bonorum quae non fecit exprobratio, gilate.quia adversarius vester diabolus tanquaiu
ilamnabilis senlentiaj prolatio. Unrie iiluri rcspon- lco riigicns circuit, quajreiis quem devoret **. >
sorium defunclorum triplici versiculo tenninaiur •». De sccuurio : < Debilores siiinus non carui, ut
Primus deprimo sic riicit: <Treinens fuciussuui ego secundum carncm vivamus. Si eniin seciinduin
el linieo dum discussio veueril atquc veniurn ira. > carucm vixeritis, moriemiiii ". > Iteni : < Invenio
Secundus de secundo : < Quid ergo miserrinuis, aliaui legero in membris incis repugnantem legi
quid dicam vel quiri faciam, duro nihil buni pcr- nicnlis meaj. Infelix cgo liouio! quis me liberabit
fcram ante tantmn judicem. > Tertius de tenio : de corpore niorlis hujus •». > De lertio : < Spiritu
< Dies iila, dies iraj, culamilatis et miseria>, dics anihulaie ct desideria carnis non perlicielis *'. >
niagna elamara valde. > Hajc tria scribcbat iu pa- D ' Item : < Qui secuiulum spiritum sunt, quaj spi-
i iele nianus quae ap|>aruit Ballassar. Mane, Thecel, rilus sunt, scnliunl ". > Item : < Quocumque aro-
Phares, id est numeravit, appendit, divisii1". Nu- bulat spirilus, illuc eunte s|)irilu, ibant pariter
nieravil peccata quaj sunt mulla ; appenilit boua , rotaj sequentes emn ". > Ecce imponilur vetustas
cl invenla sunt pauca ; divisit malos propler hoc culpaj.
:>palria. Isle erit inanifestus , quia < Deus iiiani- Imponitur qtioque veluslas pcenaj, stc etiain :
feste veniet ", > el lerribilis roalis. Iu hoc veniet < Subjecti estote 6i. > Suggestor enim laborat iha-
propter nos si sumus boni, quia potius crit nobis chinando malum in corrie, delrahei.do oro, dolenrio
advocalus quam judex , quia < arivocalnni habemus quod vincatur a carne. Hajc serpenli sunt iropo-
jipuri Patrem Jcsum Chrisium jusluin, qui faclus siia : < Supra pcctus tuuin gradieris; lcrram eoni-
" Ouic. cccles. »'luic. 17. " Jer. 17, »»Malih." i. '» Psal. 146. »«Isai. 63. " Psal. 106.
"Juan. 7. "Joan.4. " II Machah. li. »'Mattli. 13. 5. "Euc.9. *» Psal. 79. " llebr.
Apoc.
' " Daniel 5. *> Psnl. 49. " Moaii. 2.
10. "»«Sap. 6. "Malac. 5. "Psul. 111. " Offic. eccles.
«* OITic.eccles. *4Ephcs. i. " Ephcs. 6. »'lliid. " " : > »«Rom. 8. •» 1 Peir. 5. •• Rum. 7.
" Gal. 5. •' Rom. 8. " Ezech. I. *• I Petr. 2.
S13 THO,\LE CISTERC. ET JOAN. ALGlilNI ii\
edes omnibus riiebus vitaj tuaj. Mulier conleret A \ lcndo. De primo, qu,a primnm firiem iriitam
caput tuum ".iDuptex pcena lenlatis iuiponitur, ut fecerunl, nit Aposlolus7*; rie secuiirio : < Si qtiis
nec bonumTaciant sinedolore magno, nec peccuta teiiipluni Dci violaverit, disperdei illuiii Deiis ". »
rievitent sine spirilus arbilrio. Inrie mulicri diclum De tertio Job : < Si absconrii quasi hon;o pccca-
est: < In doloreparies tuosfilios; sub viri potestale tuin meuro, el celavi in sinu roeo iniquii.i-
eris **. » Consentienti imponilur pcena confusio- tem meam 80. » Ecee quomodo vciusias im-
uis. Jnde dicitur Adaj : < ln sudore vultus tui ponitur. Depnniiur quoque vettistas culpae a
vesceris pane tuo 67. » Ecce quoque uiraque ve- Doinino prajlerila rcmiucnrio et grntia sua
tustas esl imposila. Est etiam imposila sic : < Curo nos ab illis avertcnrio; fuliira IIOII leiiiitieu-
operalus fueris lerram, non dabit fructus suos; rio , sed grntiani qua ea viienius couferenrio. El
sed sjiinas el tribulos germinabit libi ". » Arinui velustas pcenaj ut iiiinus timcatur hic, quasi
cperatusest teriani.liunianairi naturam propaganrio. 47 tyrannuro liganrio; in fine sajculi peniliis ex-
Spinas germinavit terra, scilicel peccata, qu;c terminando. Seqiiitur, ul novnin liominem inriua-
lnicrius pungunl; trihulos, itl est niunrii iniserias, rous. Est nulem iriplrx noviias. Priiua a vetuslaie
quaj exlerius affligunt: sic et spiritus colit carnem culjiaj originalis; secunria, a vetusiaic culpaj aclua-
et eadem germinat. Audi spinas r < Si fuero lotus B lis vcl pravaj conversaiionis; leiiia a vcluslale cor-
velut aquis nivis, et fulserint veiiil munriissimaj ruplionis. Priina est ut aquihe, secunda ul accipi-
manus mcse, laroen in sordibus intinges me, et liis, leriia ut colnbii. I)c primo : < Rcnovabilur ul
ibominabiintiir me peccala mea «'. > Audi tribu- aquilaj juventus lua*1.» Unrie velercm hoiiiineui
los : < Homo ad laborem nascitur, elavisad volan- ruiiovans Salvalor vcnil. De secundo : i Plumcscit
duin '*. > Ecce vetustas exposita. Sensuaiitas uxor accipiler, expandens alus suas ari nuslriiin **,» et :
est, spirilus vir, qui sxpe seducitur ab en. Aii. < Rcnovainiui spiritu menlis vestraj. »',> et : < In-
quando enim eum invital ad elaiionero ; aliquamlo duile novum honiincm qui icnovuliir in aguiiione
trahit in desperalionem, aliquando in iraj et iristiliaj Dei **; > de lerlio : Cotober. iransil per foramen
luibntionem. Primuin per prosperilatem, secua- pelraj, ibi relinqnciis pellem suain. Pellis esi corru-
riiiin,per adversilatem, lertium per deprehensnm ptio, pcira Chrisliis, forainen viilnns iu uunibiis ,i
et redargutam iiiiquilatem. Prima fuit Evn qiiaj pedibus, caverna laleris. Inde : < Veni in forainini-
viro suasii aspirare ad Dei excellentiam; secunda bus petra; in cavernis niuccriic **.> Ecce vcniet
uxor Job , quaj virum provocabat coiilra Dcuni ad ipropbeta niaguus, el ipse renovabit Jerusulem "'.>
verbonun contumeliam; Eva eniin lulit rie fruciii <Vidi, ait, cceliim novum el lerrnm novani, cl roare
el comeriit et dedit viro suo. per hoc sperans Dei C jam non esl87.> Nec soluui isla. Nam ait : < Ecoe
sequalitatem " > Uxor vero Job ait : < Beneriic Deu nova facio omnia *».> Quia < omiiis crealura libe-
ct roorere"; > teriia fuit uxor Tobi.u, quaj cuin af- rabiltir a servitute corruptionis in liberlnicm glo-
ferret lioedum balantero, ait Tubias : < Virietene ri.-c filioruin Dei *'.> Quod ul cito impleatur, cuiii
forle sil furtivus; > lunc illa irata ait :<Nunc appa- inagno desiderio prirouin ndvenlum dilecii .-quajiit
ruerunl eleemosynaj cl orationes luaj 7*. > B.ilans Ecclesia dicens sic : < 0 rex genliuiii, ct riesiriera-
liccdus est peccatum riepreliensiuii, et a spiriiu lus earum, lapisque augiilaris i|ui facis iitiv.que
redargutum. Unde dolet sensnaliias. Rcponitiir iiiium 00, veni, salvn boiiiinem (pit-in ric linio for-
quoque nunc per conlinuaiioiicm, iiunc pcr solani niasli »>.»Nolanrium quod riicilur rcx (tesideraliis
rotributionem. Per continuaiionem quando hic in- lapis : rex per snpiemiam, desidcraius per bene-
cipil pcena quse nunqunm dciiciel, ut in Herode, volentiam, lapis per pntienliaro. Per snpieiiliam,
qui < vivens ccepit scaturiro verniibus : et sic ex- qua Ecclesia gubernalur; per bcnevoleiiiiain, qua
piravit ". Ilem Iabornbit in ajiernuni, el vivti lioiuo reparalur; per pnlienliam, qua infirmitas
adhuc in (inera ". > Per rclribiuionem ui in divilc, uoslra roboralur. Gubcriialur, ue ambutet iuordi-
qui epulabatur quotidie splcndi.lc, ct sepulius esl JJ ] nnte; reparatur in Dei voluniate ; roboralur, in
in infernuni '*•.<ConlerriLi suiilin Sion peccatorcs, cliaiiiate. De priino Jeren.ias : < Regnabit rex, et
possedit licroor hypocrilas. Quis cniin polcrit hr.bi- sajiiens ciit •*; > de secunrio : Aiius pioplieta :
tare de vobis curo igne rievoranie? Aiu (|iiis halii- < Vcniel riesideralus cunclis genlibus »*; > de leiiio
tabil ex vobiscum arricribus seinpiternis 77?> Dniiiel: < Lapis excisus sine nianibiis rie nioiilc,
Ibi de tribiis convenieuiur, sc.licel du firiei l;e- c1111 coiilrivil slalunin Nabiichoriouosor 9V.>
sione, de traditione, de furti perpctraiioiic. Du fidei Tres siinl reges : Priinus rex lahoraniiuin ; se-
laesione quam promisirous iu baplismo; de iradi- cuurius, rex roorieiiruim; lerlius, rex gciilium. Pri-
lione, quia diabotiim in corde recipiinus cxpel- iniis est corruptor iiijuriaruni, sctuiulus rorreptor
Icnles Christuro de caslcllo suo; de furti perpe- aniroaruro, ieriius desiricrnlus eariini. Prirous esl
iratioiie, quia peccatum abscondiinus non confi- juriex sajcularis: sccundus, fcius singularis; ter-
•» f.eii. 3. "Ibid. «7 Ibid. '• Ihid. °» Job. 9. 70 Job. 5. 7>Gen. 5. 78Jnb. 2. ": T»b-.*.
" Acl. 12. " Psal. 48. " Luc. 16. 77 lsal. 33. " I Tiro. 5. 79 . ICor. 3. 80Jol> 35. kl P*i<l.
102. ««Joh. 39. «* 4. »» Coloss. 5. «* Cant. 2. »' Oflic. eccles. "Apoc.21. «» liud.
Ephes.
"Rom. 8. 90 Ej.lic«.3. »> Offic. eccles. BaJer. S3. " Agg. 2. ''' Dan. 2.
2,5 COMMF.NT.IN CANTICACANTIC.- LIB. IV. 2!&
tius esl lapis angnluris. Primus se cxhibet pacis is A Sennaar, feior ecrum, scilicet felor infernalium,
soliriaioreiu epporlunum; secunrius pacis dissijia- i- qui< sicul oves in inferno positi sunl mors depascet
torem importunum; terlius facit utraque uniiui. i. eos '.» Ab boc se liberari dicebat Sapiens sic :
De primo Judaei: < Non habemus regem nisi Cai- •- < Liberasti corpus menm a perriilione, a laqueo liu-
snrem . **; » de sccundo Salomon : <Aries riux x guaj iiiiquaj; el aduil, a rege iniquo '.» Secundas
gregis el non esl rex qui resislal ei '*; > de leriio : compelil Chorioiialiomor, qui dicilur decorusmani-
< Ego autero consiiiulus sum rex ab eo super Siun n pulus, quia in manipulo coacerval mundi blahdi-
inonlero-sanclum ejus. > El subjunxil: < Posiula a tias, quibus dccipit iucautos, quia insidialur ut
me, et dabo libi genles hajredii.-itemluam 97.>Eccc e rapiat paiipercm, rapcre pauperem, duiii altrahit
prinius dicitur rex lahoranlium, corrcclor injuria- eum *.> Unde Paulus : < Timeo ne sicut serpens
rum. Juriex sajciilaris se exhibcns paeis solidalorcm n seriuxit Evain astulia sua, ita corrumpanlur sensus
oppnrlunum , rex laboraiitiuni sub inflicla neccs- i- vestri *.> Tcrliuj compelit Tbadal rex gentium.qui
siialc;correplor iiijuriarum, ul potentes refrenenuirr dic-itur sciens jugum, quia sub jugo suo violenter
sevcritaie, Juriex sajciiluris, ui juriicet in puriiate,, Irahit dcbiles. Inde Isaias '. «Omnis violema pr;c-
se exhibens pacis soliriatorem iutegrilale, necessi- daiiocuniiumullucivesiimeniummistHm sanguiue.»-
late calamitatis, severiintc ajquitalis, purilale ve-- B I El addil: < Jugum cnim onerisejus, et virgam hu^
ritaiis, integritate unilnlis. ineris ejus el sceptruin exactoris ejus superasti '*".•
Virieainus ergo quod ,inflicta necessilas caput ha- Quariaj competil Aiioch rex Ponti qui dicitur
bet ad peccandum tcntuiionem, pressuraruro irihii- ebrius, quia sicut cbrictas dissolvil hominem, sic
iaiionem, regum siibjeciionem. Hajc enim triaa diabolus firroos in charitale dissolvit. Hnnc dissipa-
commcmorat David dicens : < Induxisli nos in lu- lionem plangit Jeremias faclam in civitate Jeru-
queiiin, posuisli tribulaiioncs in dorso nostro, im- salem sib : < Omnes porlse ejus deslruclse; sa-
jposuisii honiiues super capita nostra *8. > De priiuo0 cerdoles cjus gementes ; virgines ejus squalidaj, et
Soeiius •». ijisa oppressa amariiudinc ".» Isli qualuor reges
Quid si terrarum libeat libi piigiiavcriiiit coulra quinque reges Soriomorum.
Nuclem relklam visere. His qualuor roodis solcl diabolus impugnare quin-
Quas miteri torvos popttli limenl, que sensus nostros. Sorioma inierpretatur cwcitas,
Cernestyrannos exsules. vel bilentium pecudum. Hajc scusualilas est, quam
Ad secuudum iiivitat Job rcges sic : < Cumqtie c .1iiro inhabilanl seusus quinque cxcajcantiir et
sedereiu quasi rex circumsiaiiic exertiiu, eranii hestiales fuuil. Seri el Lol captus ducitur qtii inler-
tainen incereiitium consoluior.i Elarijecil: < Con-. C * prelalur declinans, scilicei cor huinanum, quod,
lerebam niolas iniqui, et de dcniibus ejus aufere- duin scnsibus se incliii.il, cum eis ab his quatuor
liam prajdam "°.> ln lertio docei Paviri regcssequij caplivalur. Sed Aluaham, qui paler excelsus inier-
Christiim, diceus : < Opera maiuiuro ejus veritas ctt prelatur, eosreducil, rium DeusPatercor elsensus
judicium '.> Unrie Daniti projiheia : < Oinniaquaj> ad se convcrlit. De tertio rege dicilur quod sil rex
fecisli nobis, in vero juriicio fecisti '.> De quarto) gentium ei desideralus earuro lapis angularis fa-
legilur quod congregalus cst popnliis < quasi virr cicns utraquc uiiuro. Rcx gentium quas prajdesii-
uiins > ad lacienriam vindictam de filiis Bcnjamin, nuvit, desideraius earum, quas spirilu sciculLe
qui in slupro occiderant uxorero levilaJ '. > Et Da- inflamniavit. Lapis angularts, super quein Ecchj-
vid : < In convenienrio populos in unuin, el reges, siaro fundavit " , in qua adunavit gentilem el Ju-
ul servianl Domino*.> dajiiin. Reconciliavit, ut ad laurianduro Crcato-
Secundus dicilur rex rooricnlium, corruplorc rem, sociarel lioiiiiueni ct angelum. De primo t
animarum, ferus singujaris, sc cxliibens dispen- < Quos prajscivit el prajdestinavil conforroes fieri
satorem importunum. Rex niorientium, quos in, imagini Filii sui >'.> Et dicil Rex iis qui a dexlris
infernum demergit; corruptor aniinaruro, quas ve- ejus erunt: < Veuiic, benedicli Patris niei, possi-
neno fallnciae nspcrgit; ferus singuluris, dum de. r dele rcgnum quod paraturo esl vobis ab origine
imibra fallaciaj iu apertaui elvioleuiain lenlaiioneini roundi >».>Desecundo : <~Reposilaeslmihi corona
erocrgit Se exhibet dispensatorero iinpoiiununi,( jusliliaj, qunin reririct iuiiii Dominus in illa die
riiim conjuncios vinculo chariiaiis riispergit. De- juslus _judex. Non solum autem mihi, sed iisqui
mergil, ut perpetuo auTgaiiiur ; aspcrgii, ut pu- diiigunt advcnlum ejus >*.» Unde propheta : < Qui
sillauimes lerreanlur; riisjiergii, ut unaiiimes dis-. 'venturus est veniel, et non tardabit. Jam nonerit
solvaniur. Ha? qualuur proprielates compelenler liinor in finibus nostris >', > etc. De lerlio; < Lapi-
assignanlur.quatuor regibusqui pugnaverunt conlrai tleiii quem reprobaverunt ajdificanles, hic factus
quinque reges Sodomoruin ». Primaj compelitt estin capul angnli >7.»
Amraphel, quod inierprelatur dixi, ut caderel. , Lapis iste quandoquc esl in excelso. In imo, fun-
Joan. 19. »6Piov,3. »7Psal. 2. 9*Psal. 65. 99 Decons. philos. I.tv, 2b\elc. ' '^0 Joh 29. ' Psal.
110. ' Dnu. 3. » Jinlic. 20. . * Psal. 101. » Gen. U. «Psal. 48. 7Eccli. St. « Psal. 10. » 11Cor.
11. »°Isai.9. "Thren. I. >• Matlh. 16. '» Rom ° ** Vaith. 23. '« H T>-.,. g, » U.ibac. .*,-
" IPctr. 2.
S47 THOM^ECISTERC. ET JOAN. ALGRuNl SIS
rinmcnlum ; in angiilo, colligarociituiu ; in excelso, A cnlpaj, auro gloria?. De priino : < Formavit igiiHr
eniolumeiitum; iu imo, fundameniuin , in quo Doiiunus Deus lioiiiineiii de limo lcrra?, cl insufli.i-
spiriluale ajdificiiim erigilur. Colliganicnlum, quo vit in faciein ejus spiruculum vitae *».»Secundi per
ereclum ajdificiiiin roboralur. Emoluinenluni, quo suggcslionem diuboli deforroali, facti sunl ut siercus
ajriificans reinuneratur. De fiiiidainenlo : i Funda- lerraj, processu lemporis < compulruerunt quasi
menlum aliud nemo polest poncre prajler id quod jun.enta in slercore suo **.> De lerlio dicitur
posilum esl, qui est Christus *8.»De primo pro- quod < Christus reforniabil corpus liuniililaiis
pheta : < Sternam per ordinem lapides luos, et noslr», configuratum corpori clarilalis suaj ",»
iimdaho le in snpphiris **.> El jaspis primus poni- qiian.lo plaleaj Jerusalem slcriiculur auro miir,-
mr in fundauiento civitatis Dei. < Et ipse funda- rio ".
vit eam Allissimus **.>De angulo, et Job : < Quis Ecce iste venit saliens inmoiiiibut,trantitientcol(es.
deroisil lapiriem angularero , cuni roe lauriarent [CARD.]ACsi dicat: Desiderabattir arijutorii ejtis
siiuui aslra nialulina, et juhilarenl orones lilii prajsenlin, et ecce isle venil. Venit, inquam, prss
Dei".» Aurii lortiiu linein ejus : < Diligam le, Do- festinationesaliens,tanquaro passumetcursuinsahu
iiiinc,fo tiluii) ine.i, Doroiuus firmamentum meum, R accelerans; el satit in inoiiiibus, pede niouies con-
ci refiigiuinroeuiii, ct lilicraior incus".> Super la- culciins ; el transilil collcs, eos sibi subjiciens.
piriem ununi oculi srpiem, nil prophela *'. In.le: Monlcs aulein vocat majores riajniones, tolles vero
• Sugimus mel rie pelra oleumqiie rie saxo duris- niinores. Unde Zacharias : < Quis tu rooiis rongue,
MIIIO**. > 111excelso est lapis nhscisus ric nionle eoium Zorobabel in planum"? > ac si riicatur :
sine manibus **. Ipse est euiolumcnlum noslrum. Quis vel quanlus es, o lu mons maguc, Salaua,
Unrie : t Posuisli in capite ejuscoronam de lapide cujus superbia, cujus prajsum|)iio liumili-ilur el
urelioso **.> Sequilur : < Qui facil ulraque unum complanalur coram Zorohabel, pcr quero figuraius
".> Tres fecil unioues. Prima uuivil Judajum ci esl Chrisliis. Salil ergo Christus rie monte in mon-
£entilem, secunda diviniiatem et humanitalem, lem et colles transilil, cuni iiiinoiibus dajnionibus
lerlia crealuram et Creatorero : judajum et genti- qiiariain facililale subaciis, pede compriineiiiis po-
icm in Ecetesia, diviuiinlem el humnnilalem in lciitiaj suaj, unum de inajoribus conculcal post
una persona, creaturam et Creatorem in gloria. aliuni, ambulans, sicut dicit Proplieta , < sujier
ln priroa facta est fraleruiias, in secunda nobis aspiriem et basiliscum, ci conculcans Ieonem et
nstensa est charilaliva huroilitas, in tertia appare- draconem **. > Qui aulein ejus prurienliaro atquo
bit resurreclioiiis veritas. Fralernilatcm unilam Q potentiain eflugere 11011possunl roagiii spiriius,
osierolit Paulus cum diceret, oleastrum inserium oslenriil mater, dicens de (ilio.
bonaj olivx **, id est Juriaeos et gentiles, in una Similit ett dilectut meus caprew hinnutoque cer-
Ecclesia Chrislianorum. Unde iriem : < Omnes in vorum.
Chrislo unum siiiuus *»; >el illud :< Estote solliciti [Tuo.] Similitudo esl quam. assignat prajcedenti
scrvare unitatem spirilus in vinculo pncis '°.>Uiirio capitulo, qnia salire el transire ud hinnultiin ct
iiiCantieis : <Uuaesl eoliiroba mea,forinosa inea,una capream peiiinet; sedetiain propter acuiuin visuin,
est ", > etc. Diviniiatem et humanitalem uuitam quia nisi actite viderct, in discurrendo discerncrc
ostendit Ecclesia curo dicil : < Sicut anima ra- noii pussei, in quos salire, el quos pertransire de-
tionalis et earo umts, est lionio, ita Dcus ct lioino bcret. Pcr velocitalem, salicnlis desideriuro; per
iiniis est Chrisliis **.> De chariiate sic ait : < In visiim, etigenlis jndicium : ct sic in his duobus
charitate perpeiua dilexi le : ideo atlraxi le misc- atlcnriamus miscricordiam etjuriicium, riiccntes
»-aiis**.>Unio Crealoris etciealuraj fiet, qutuido ciim David : < Misericordiam el judiciuin cautnbo
< erit unuiii ovile et unus pasior '*.» Veritas rcsur- libi, Domine **.> lliniiulo cervorum comparalur.
rectionis erit, qunndo ahsorpta erit roors iu vicio- Quia cum iu forroa Dei essel *', parvulus nalus
ria **, quando corruplibilc hoc inriuei incorru- " csl nobis, fitius rialus esl nobis".VeI cervi sunt pa-
pielani, el hioiiate boc iinii:orlaliiaiero *». Tunc triarchaj, de quibus nalus est seciinduui carneii,.
iliccmus : < Surrexit Doininus vcre ",» scilicti Caprea Grajce videndonoinen accepit, et solus Chri-
cnpiit CIIIIIcorpore, ct apparuit Siiuoni, iri est cui- stus est qui viriel vel agiibscii palrero, sed et alios
lihetobedienli. Quia igitur luntu esl hujus regis fatiel viriere, quia de natiira esl tapreae ut aliis
polcnlia, sic esl voeandus : < Veni cl salva liouii- visiim prajbcai. Per liiiinulum, parvuliiro secuiiduiu
nem, quem de linio forinasti *8.» Iloiiiinen. eiijni carnem, jier capream quaj acute videl sapieutiam
l)eus fonnavil, diabolus deformavil, Cluisius re- incarnatam, quam cuui desidcrio exspectabant pa-
formavii. Formarit rie liroo, deformavit de liino, tres noslri el clamabanl: < 0 sapienlia 48 Q»36
rcforroavit auro purissiiito. Po liiuo icrraj, funa ex orc Aliissimi prodiisli,ailingeiis a Gne usque ad

"ICor. 3. >9Isui. 54. "Psal. 8<>*. *>Job 38. " Psnt. 17. »«Zacli. 3. " Deul. 52. »• Dan.
2. «• Offic. ctvles. " Ephcs. 2. "Roni.il. »» Gal. 3. •• Ephes. i. " Cant. 8. " Athnn.
Symh. »• J(T. 3t. «» Joan. 10. >» I Cor. lo. *« Ibiri. »7 Luc. 24. »*Oftic eccles.
** Jutl 1. " "Gen. 2.
Philipp.. 3. *' Tob. 13. »» Zach. 4. *>P.,al. 90. "Psal. 200. 4«
Philijip. 2. *7 lsai. 2.
«9 COMMMENT.IN CAMTICACANTIC. - LIB. IV. 250
fiueiu .ortiter, disponcnsque omnia suaviter »',» A in numero, scilicel in mulliludine et pauciiuic. Re-
veni ad docendum nos viam prudenliaj *J. Quatuor creanrio, in mensura aliquid agcntli, ue^sit inimo-
snnl sapientiac. Prinia dicitur melamorphosis, se- deraia el irrevocabilis
progressio ; iu iiiuncro at-
cinda physis, terlia hyjiothesis, quarla iheos. feciinnum animi et virtulinn , qu:c ab slnlliliic
Prima esl sapiens hoino pecus; secunria, honio deformitalc, ad sapienliaj formam decusquc
colligi-
l.omo; leriia, honio spiritus ; quarta, homo Deus. lur; iu ponrieru vuluiilatis el ainoris , ubi appurel
Priroa scribitnr in currie stimulo diaboli; secunria quanii qiiirique in nppetcndo, fiigienrio , proponen-
stylo naturalis iugenii ; tertia calamoSpiiitus san- doi|ue peudatur. Sed hoc aiiiiuoruin atque mentiuin
rli ; quarla proceriit ex ore Allisssimi. Prima mcnsura. Alia mensura cahibetur, et numerusalio
riescendit ad inferiora, secunda versalur circa roe- iiuniero formatur, et ponrius alio ponriere sapitur.
dia, terlia suam invcsligat originem, quarla al- In reparantlo scilicet posl resurrcctionein mensii-
lingila fine usque ad fineai. Priina riestruii, se- lani et numerum et pondus suscipiendo ab eo, qui
ciinda inslruit, tertia conslruil, qunria suaviter est mensura sine roensura : cui .-rquatur quod rie
t-uiicta disponil. Prima est fugienria, secunda in- illaest, nec aliiinrie ips.i est,. qui est niiinerus sino
dulgenda, lerlia appctenda, quarla appclenda ct iiumero quo Xormanlur oninia , nec furniaiur ijise
iuvocanda sic : < Veni ad riocendum nos viam qui est pondus sine ponriere, quo referuntur ut
prurienlise.» Piima esl fugienria, quia dcstruit, quiescant, quoruin quics piirtuii gauriium est, nec
IIIIIIC per deformiialem, nunc per conforroita- illuri jam refenur ari aliuri. Ilalicbit ergo creaiurj
Sem. Per deformiuiem volupialis; per conformi- liinc mensuram exislcnrii sinc iiuiiie.ro,sine lerniino.
talem elalionis. Deformat enim honio iniagiiiem Numeriim pulchriliiriinis, quia < fulgcbuiil justi si-
Dei ad quam factus esl, sequenrio voluplntem, cul sol in regno.'». > Poiulus amoris quo riiligunt
• sicut cquus et mulus quibusnon esl iniellectiisB0.» Deum sine lerminn. licin.i Atlingil a finc usque ari
Conforiual se Crealori suo* jier elalionein. Ac si linem. >Iriero. A ccelo usquc ail iufernuin.Tres siint
diceret : < Ascendam super allitudinem nubium, el cceli el tria iiiforn.i. Prinuim teelum est suprerous
siinilis cro Altissimo *',> Secunda est indulgenda , slalus coiidilionis ; sectindiini, supra conditioiiem
quia instruit : < quajcunque eniin scripta sunt ad profeclus virlutis; leriiuro esi sublime tontempla-
nostrain docirinain scripta sunt ".> Ista esl physis lionis. Primus iiifernus cst infirmus slutus coudi-
qnaj tractal de rebus naluralibiis visibilihus el in- tionis, secuiidus subconriilione dcleclus iniquiiaiis,
visibiiibus : Invisibilia enim Dei a creatura roiindi lcrliiis prorundum damnationis. Piimum ccelum el
per ea quaj facla suntinlellecta conspiciuntur sem- P ( primus infernus riiciinlur finis et finis ; secundum
jiilerna quoque ejus virlus et divinilas ".> Terlia ccelum ct secundus inferiius, finis et linis ; tertium
esl appetenda, qtiia conslruit. lpsa enim aiifertini- ccclum et terlius inferniis finiset finis. Ab unoislo-
quilalein , inlroducit limorem , confert justiliam , rum ad aliud discurrit Sapienlia Dei, omiiia dii-
cuslodit mandaia, revetat occnlia. ponens, juslis claudens iiifcrnmn cl apcriens cos-
De piiino, quidain poela "'' : luro. De ipso enim cnuitur : < Clavis Daviri qui
Virtus e»l vilittm fugere, et saptentta prima claudis el nemo aperii; aperis et nemo clnudit, veui
Stullitia caruisse. el cduc vinclum de servitute et serieniein in tencbria
Dc secundo :< Iniiiuni sapienliae liroor Domini **.> etumbra morlis •'. » Per peccaiuin primi hominis,
De lcrtio : <Bealus vir qui in sapienlia morabitur, et ne reverteretur ad regnum liumanus spiritus est
qui in juslilia medilabilur **. > De quarto : < Quis impeditus. Primo cnim vinculis est ligalus ; se-
sapiens ei cuslodiei haecel intelligit mandata Dei". > cundo carceri mancipatus ; lcrlio lcnebris invotutus;
liem. < Inceria et occulla sapicntiaj tuaj manifeslasii quarlo a Dei visione in umbra morlisdelrusus, vin-
niihi". >Quarla,< altingit a line usque ari fincm*9.» c.ulisculpaj, carceri corrupliouis corjioreaj, lenebris.
A fine coeti, usque ad finem inferni : per inedium inuudauaj niiseriaj. Urobra nioiiis, iriest quibusdam
mundi, foriiler de COJIOricjicieiido superbum, in D 1 iiifenialibus claustris quibus differebatur a Dei vi-
n.undo refrenando nialignuiu , in infcrno exspo- sionc. De primo David : < Funes peccalorum cir-
liando avarum. Disponit suaviter, in cuelo bouos ciimplexi sunl mc •*. » Ei : < Vaj vobjs qui traliitis
angelos CJiifiriiianrio; in miirolo, peccalorcs redi- iniqiiilatcm in funiculis vuailalis,el quusi viiiculiin»
ineiido; iu inferno, redetupios liberanrio. Aliter al- plauslri pcccatum •». » De secunrio Diivid : < Educ
:
lingil a fine usque ad linein. A fine scilicel priniaj de carcere aniiuam nieam, ad confiteiiriuin noroini '
rrealionis usque ad finein extreinaj resoliilionis, et luo *''. > Et Job : < Niiiiquid roare nut celus sum
hoc scitrtet creando, recreando, reparando. Cre- ego, quia ciicunidedisli roe carcere •*, > De teriio.
ando ex primordiali inaleria , rccreanrio a culpa, Job: < ln tcnebris slravi lecluluro ineuro,ei rursuhv
reparanrio a miseria. Creanrio in ponriere, ntimero post lenebras spero lucem". > De quarlo Isaias:
et mensura : in pondere, scilicet in levitate et gra- < Ilabilantibiis in regione umbraj moitis lux orta
viia;e; in iiiensura stiliccl augmenlo el riiiniiiuiione; esl eis 67. > Iude oppressi palres antiqui, cum omui
" Sap. 8. " Offic. cccles. '• Psal. 31. " Isai. U. "lCor. 10. " Roro. I. " Ilorat..Eptst. I.
1. v. 41, 42. "Psal. 110. »• Eccli. 14. »7Jer. 9. " Psal. 50. ** Snp. 8. «• Matlli. 13.
" Offic.cccles. " Psnl.118. " Isai. 8. **Psal. 141. " Job 7. «4Job 17, «TIsai. 9.
931 TIIOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 232
iiislanlia, clavem qtiae hacc reserarel iiicomnioda , A j gredialur gens justa ", >id cst ab excommunica-
• lione
sic invocabanl : e 0 clavis David, » etc. justificata.
In divina pagina qualiior genera legimus cla- Secunda clavis, scilicct scientiae quse est scienliso '
viuin. Est cnim clavis regni, clavis scienlise,elavis perfectio , tripliciter aperit. Aperit eniin inagistro
tnorlis et inferni, clavis David. De prima dicitur cor sum peccator, aperit Deo , aperil proximo.
Pelro : « Tibi dabo Claves regni ccelorum 68; » de Magislro per confessionem, Deo per devoiioncm,
secunda : < V* vobis, Pbarisa.i, qtii [tilislis clavem proximo per sedificaiionein. Priniuin afferl libi pn-
scienlie S9; » de lerlia in Apocalypsi. i Sum vivus ritalem , sccundum Deo siiavitatein, tertiiini pro-
cl fuimorruus, ethabeoclavein inurlis el inferni7";» xiino sanilatem. De primo Dominus : i Eplipliela,
»!equaila : i Oclavis David. i Priina cst sacerflo- qtiod esi, adnperire"; i de secuiulo :«
Aperi milii.
lnlis polestas et discreiio; secunda est fidei per- soror mea sponsa 81. > Itein : « Ecce
ego sto ad
feclio ; lertia est divini jtidicii occnlla ordinalio; osliuin et pnlso. Si quis apcruerit tuilii, inlioibo ail
quarla esi Cbristi incarnalio. Prinia niilur Cbrisii illnni et coenabo ctiiu illo cl ipse niecuui•*; i de
vicarius, secunda Clirislianus, lerlia Anlirbristus. lerlio : i Aperi, Libanc , salttis ttws ". iLilianus
Quarta Dominus nosler Jesus Cbristus. Prima ita- diciiur candidatio, id est cor jusli qnod aperilur,
que ecclesiasiica judicia decernil, secunda ad in- dtt:n cordis virlules proximo ad sedificalionein os-
visibiliu nos mitiii, tertia secreium regis aperit, lendiinlur. Et forlis illa niulier; « inunuin suam
qnarla < claudit et nemo.iperit, aperit et nemo aperuil inopi8t. i Ila;c enim ad invisibilia me tra-
claudit ". > Prima ligat vel absolvit a dilliciiltaie bil. Unde : < In simplicitaie cordis qua?rile illum;
omnes, secunda nos irahit magnitudinc nitineris, quoniain invenilur ab iis qui non lenlaiit illuin :
lertia tenet pngnanlem sub incerliludiue foederis, apparet atitem eis qui fidcm babentiii illum ".»
quarta cducit vincttim de domo carceris, Prima iu- Magnitudine quoque niiiiieris nos irabit. Audi niu-
«Uicitvel educil de Ecclesias portis, secunda inducit iius : i Qui credit in euin etiani si raorluus fuerit
in cubilibus aromatum et in bortis, sub leriia su- vivet", perducit in cubilibus et in bortis aroma-
«iavii homo tanquam bellaior foriis, qnaila educit tinn. i Fidoles , inquit, in dileciione
acquiescent
sedentem in tenebris el umbra inortis. illi ", » id cslquihabetil lidem per dileciionemope-
Prima claudit et aperit, id est ecclesiastica judi- ratiiem. Aequiesceiitilli, volunlalem ejus
sequendo.
ela decernit, qnaemagistri suspendeudo vel pronio- Yideul eiiitn se per lioc veiiturns ad cubile
pacis et
vendo claudunt vel apcriiinl; peccalores qui inlra boriuin dileelionis. Qui doiuim ei pax cst eleclis
Ecclesiaui sunt, a quibusdam sacramenlis suspen-
Q Dei, id est donuin pacis.
«Jemloel poeniientia onerando claudunt, aperiunl
absolvcndo Item excommunicanles ab Ecclesia Tertia clavis Dei, niorlis et iuferni. Mors dicitur
iu cadein Apocalypsi : i Ecce eqtius,
clauduut, aperiunl absolvendo. In primo itaqtie in diabolus, sicut
ecclesiasiica judicia decernil; in secundo magniiu- pallklus et qtti scdcbat super eum iiomeii illi tnors,
dine oneris gravat vel educit; in tcrlio in Ecclesiae el iiifernus sequebatur eum 88.> Mors est dialiolus,
aniina ab eo posscssa. Iiifeimts qui
porlis indiicit vcl cilucil. In ligtira degradalortiin , cqtius pallidus
claiiilii Noe feneslram arce corvo emisso ". lade seijuciHlo eam se digiimn facit inferno. Ipse euiiii
etit illud : t Redde raiionem villicaliouis luse : jam piius inortifical in aninia, sccundo in corporc, ler-
enim non poteris vilficare ,a. »Et Dominus cjecit de lio iu boruin obsliiiatione. Iu aiiima cogiiaudo, i:i
in ulroque non pceiiilendu.
leinplo vendentes el emciiies oves el boves, <.um corpore opcrando ,
Aniina prius lil lurpis, ut jatn non dicalurei. «To-
fligelio facto de fiiniciilis'*. Propter clausuram
excommunicalorum clatisit Dominus oslium a foris, ta pulcbra cs, amica 89: > secundoinliriiHilurelcla-
scilicet arciB ne flucltis inlrareut excommunicali. nial: c Saua nie, Dominc, el sauabor "; » tertio cM
Inde in Apocalypsi : « Ejicc foras alriuin quod fo- motliia, quia < atiiiua quu3peccaveril, ipsa moria"
ris est". lElLol clauilitposltcrgiim osliuiu domus n tur ". > Ha:c est puella defuncta in ibalaino ma-
siae ne Sodoniilse intrarent7". Sed clavis e diverso tris ". Priinuin fitcogitando, seciinduin deleclando,
aperit, pronioyendo porlas mililiie, absolvcnds eas tcrtitim consenliendo. IhfiCesl ainpliora quam duse
qui in Ecclesia pceniienl porlas justitia) exoommu- niiilicres porlabanl in terraui Scnnaar 93, in qua
nicatos recipiendo. Porias Ecclesia:. Deprima aper- se.let iuipielas, qui mortuiis est per opcra. Ipse est
lione clamal Judilh. i Vos qui in lurribus cslis adolesceus defunctus jam extra port.im civitatis ""
apcrile porlas, Dominus omnipolens fecil virltitem Iluncergo porlalat|uila prsegrandis, inagnariimala-
inagnain ". i De secunda : « Apcritc milii porlas rum largo-inembrorum duciu, sicut esl*in Eze-
jiislili.-e.et ingressus in eas confiiebor Domino 7S. i cbiele 95.Tertius est Lazarus qiiatridanus", ope-
De lerlia : « liibs fortiludinis nostras Sion, ponettir randa in consueludine, trabenito , delectando ,
in ea niurus et aiitemurale , aperilc portas, et in- operando , desperando. Inde propheta. < Quid esl
" Mallh. 16. .•»•Maiili. 23. '«Apor.,1. " Apoc. 3. " Gcn. S. " Lnc. 1G. 7i Joan. 2. '" Apoc.
II. '6 Gen. 19. "Judilii. 1. "Psal. 117. '» Isai. 26. " Ollic. eccles. in bapl. adin. 81 Canl. 5.
"Ap.OC.,5. .".ZacU.lX. 8» Prov. 31. •" Sap. 1. "«Joaii.il. " Sap. 3. " Apoc. 0. a» Cant. 4.
•• jef:,1t,.'!.« L>ch, 18. " III
Keg. 3. •» Dun. 1, "Luc. .7 •« "••-«c!..17. "..Joan.lL>
2?>3 COMMLNT. LN CANTICA. CANTIC. — LIB. IT. 25i
Israel qtiod in lerra iiiiuiicoriim es*'? > elc. Ila:ccla- A lator pugnatoriim , explorator bouorum el malo-
\is dicniin est occuliiim Dci judicium. Ipsa secre- riim. Tres Tecit congregalioues : priino congregavit
(IIm regisaperit, quia nobis non patet qua decausa credenles; secundo fralres; lerfio virtiiles, oreden-
siniiis a Deo tcnlaii. « Quis eniin coguovil sensum tes iu ecclesia ; fralres in domo religiosa ; virtutes
Doiuini aul quis consiliarius ejus fuil 98? > Judicia in conseientia. De prima :'< jEililicans Jerusalein
enim Dei abyssus lnnlla ". Item. « 0 alliunio di- Dominus [dispersiones Israelis eongrcgabit ". >De
viliarum sapientiifi et scienlise Dei ! Quain inconi- seciinda : « lu brachio suo congregabit agnos ". >
.prehensibilia stiiit jiidicia ejiis l'°. > ln hac pugnal De lerlia : « Qui virluies sine huniiliuite congregat
homo sub iiiceniiudiiie fiuis scilicet dubitatur an quasi in vcniiim pitlvereni portal".» Ecce congrc-
'
\incal. « Neino eiiim scit uiriim amore dignus sil gator esl et in piigna consolator.
an odio l. > Si:b hac vero pugnal lanquam bella- Assignat cliam nobis locunt doctrinaj , locuui pu-
lor fortis, sciens quoJ < non coronabitur nisi qui gnae, loctim medicina3 : in claustro, in oratorio, in
legilime ceriaveril*. >Quia non est corona ubi non agro, in capilulo. ln primo frater erutlitur; in se-
esi pugua. Inde Aposlohis : < Boiiiim certamen ciiudo belliim comiiiitiiiur; in tertio viilnussanatiir:
certavi'. > llanc clavem aperit Dominus t dum nos primiim in lectione, secunduin in oratione, teriitun
"
periuillit a diahoioleiilari, sicut Job *.> Qui se exi- in confessione. De primo dicilur : « Intellecluiti
siimal slaie, vidcat ne cadat. < Tentatio vos non lihi dabo et instriiam le. > De secundo: « Benedictus
apprebeudatnisi hiniiana ". > Ilsec tiniclur apertio. Dominus Deus nietis qui docet niaiius meas ad pr.-e-
t Kidelis Deus qui non palietur vos tenlari supra id liiiiu et digiios mcos ad helltiui,k. >In terlio : < Sa-
quod poteslis ". > Hsecesl liducia de clauMira. nai conlriloscordeei alleviaiconlritioneseorum ".»
Quarta clavis est clavis David id est Chrisii in- De congregalione dicii propheia ; « Virum slanlem
rnrnatio. Haec clausit uteruin virginis , et neino supcr iniiruin liium ego vidco , el in inanu ejus
49 aperil. Juxta Ezeciiielem : < Porla hac clauss liulla cxineiitarii ,(l.> Vir ille est divinitas; irulla
erit, nemo ingrcdietur per eam '. > Iicm. Ilutc ape- httniililas, cse>iientum quod lapides congregatos
ruil nobis coelum et uenio clausit 8. Iudc : < Tu ligat esl charitas. Trulla apponil caeineiilmn , duin
devicio morlis aculeo aperuisti credeulibtis regna Christus charitate ligal consorlium fratrum: (Jnde :
ca-loruui *. i lnde tria nobis aperil: Aperil cor Congregavit nos in unum Chrisli amor". De coii-
iioslrmn; aperit suuin secrctuin, aperil et coelum ; sobuione in bello : « Ail aiigelus ad virum qoi
primiini ad intelligenliain inaiidMoruin et cliarilatis erai vesliius lincis : ingredere in medio rotaruiH ,
infusionem ; secunduui, in admirationem ct spei qtuc sunl subliis chcrubim el iniple mauiis tuas
C
lirinitalem; lertium , ad glorise siisceptionem. De prunis iguis, qu;c suiit stilmis cherubim et effunde
primo : « Adaperiat Doininus cor vestrum in luce supcr civiiateni ". » Vir iste esl Christus ; roise
s.ia et in prscceptis suis" », eic. Et de graiix sunt conversatioues lninuinu; qusu sunl subttis che-
infusione: < Roraie, cceli , desuperel nuLes pluant riibiin, quia sublimior est angelica natura quam hu-
jiisiuin, aperialur terra el geriniuet Salvatorein u.i niana ; intcr eas Christus ingrcdilur, quia « inino-
De secundo : « Ecce ego Joaimes vidi ostium aper- ralus est paulo minus ab angelis " ; > implcvit
1tiin in coelo'*. > llem : < Coeluin apertitm esl, et maiius igue , quia onmia opera ejus plena fticruiit
arca Dei visa esl in eo '*. > Et: < Slcpliantis vidil cbariiate; super civiialem projecit, quando e.t fra-
coeos aperios u. > Et dc Cbristo : < Ceeli apcrti Irum inflainmavil charilate. Terlio, scrutabitur in
suiil supcr eum '".» Dc lerlio : < Faiusc virgincs lticeruis. TJudevidit quidain viriiin, et in nianuejus
dixeruni: Domine, Domiiie, apeii nobis ". > El ad fuuiculus inensoris, el dictum est ei:« Quo lu vadis?
beaiani Mariam: Paradisi pordc per le nobis aper- El respoudit : Ut uieliar Jerusalem quanla sil lou-
ise sunt. Et Domi.ius spem fecil cicdentibus ape- gitudo el latiludo ejus 3*, » id esl cbaritas , sicut
riens paradisum, quod proloplaslus clauserat. dicit propheta : < Scrutabitur Jerusalem in lucer-
t Ecce merces vestra ciim «*o,et opus illitts corain p nis ".» Quatuor sunl lucernse isise : Prinia divini
illo " (3). > In priina ciiim aperlioue opus suum serinonis, secuiida boni operis, lerlia a Deo illunii-
ostendit; in secunda, iiicrcedein suain nobis pro- naUe rationis, quarla humanilas Salvaloris. De pri-
ponit; in lerlia proposiium porrigit. Sic claudit et ma : < Lucerna pedibus meis verbum -tiium ".» Et:
apeiit: Iu cceli aperiionc, < educel vinctum dedomo « Tu ilhiininas lucernam mcam , Doininc, Deus
rarceris i8; > iu secreti apertionc, sedentem in te- nieus ".» De secunda : < Sint lumbi vestri praecin-
nebris ". in cordis aperlione sedenlein in nmbra cti el lucernse ardenles in nianibus vestris ,v. > De
niorlis ". Ecce venil congregaior, venil consolator, lertia : « Lucerna corporis tui est oculus iuiis ". »
lenit exploralor : congregator dispersorum , conso- Et Job : « Splendebat lucerua ejus super caput
97 Barucb. 5. •« Roin.il. »• Psal. 35. «•»Rom. 12. » Eccle. 0. • II Tim. 2. »11 Tim. i. *Job
i. • l Cor. 10. • Ihitl. ' Kzerti. 41. • Apnc. 3. * llymn. Te Deunt. '• II Machab. 1. u Isai; "
4.">.
" Apirf-. 4. '" Apoc. II. «»Aci. 7. " Matih. 3. ,6 Maith. 25. " Isai. 40. 18 Ezech. 52. Luc.
- " " " " "
1. ll.it. Psal. 148. '" lsni.40. " 1'sal. 31. "Psal. 145. P,al. 140. Aiiios 7.. isi.i.
52. " Ezech. 10. " P3i.l. 8. '" Zacli. 2. '" Psal. 17 .'v-Liic. 12.
•'.Sa;.hon. 1. J1 INal. 118.
"Liic. ii.
(3) U.tc jam supia, col. 45, dixil, 'paucis iriutatis. .. • r ,.
255 THOMJE CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 2':C
ineum, et ad lumen ejus ambulabaiii in lenebris'".» A incnipore, non potesl nudam el apcrlam capcre
De quarla : < Paravi iucernam ineaui Chrislo meo Dei sapientiain. Paries isle dici potest lectulus, do
". > Prima scruiabiiur conlemptores mandatorum. quo dicit eadcm : < In lectulo meo qiia:sivi per no-
Unde : < Si noii venissem et loculiis eis non fuis- cles qiicm diligh anima mea ", > scilicel in utcro
gcin, peccalum non habercnl , nunc aulem cxcusa- Virginis in quo quasi in pariete laluil, qtiasi in
lioueiii non liabenl de peccnto suo 3S. > Secunda leclulo nostrse infirmitatis cubavit, nec solum in
scriilabiiur pigros adoperandum. Unde :,«Esurivi et isto. Tres enim sunt Christi lectuli : Priuuis in
iion dedisiis inibi maniliicare ", > ctc. Salomon : Virginis ulero , secimdus in prsesepio , lerlius in
< Piger propler frigus araie noluil , mendicabil crucis palibtilo : primiis est floribus orualtis, sc-
«*igo in aislale et uon dabiuir ei *'.• > De lerlia : citndus inuiieribus Iionoraius , tertius viibietibiis
« Cuni cogtiovissent Deiim, non sicut Douni glorifi- purpiiralus; floiibusvirlunini, muneribusinagoriiiu,
cavcrunl aiil gralias egerunl, sed evaniierunt in vulneribus clavorum. Inprimo, fons esl visibilis ;
o gilationibusstiis »'. > De quarta : < Domine, qui le iu secundo, invenlusest humilis; in lertio, apparuii
«lereIiiiqiinnl,confundentiir, recedcnles a te iu tctra passibilis. Visihilis secundiira quod < in tcrris visus
scrihcnlur »*.> Boni quoque his lucernis videbiinlur csl ct cum bominibus conversatus est ".> Huniilis,
a Deo. De prima dicet : < In andilu auris obedivit B quia < exinanivit semetipsum formam servi acci-
n.ihi •*. i De secunda: < Esurivi cl dedislis milii piens "*; > passibilis, quia < Chrisius passus est pio
iiiaiidiicare **.>Et : < Laudenl eam in portis opcra nobis, vohis relinquens exempluin ". > In piinio
ejtis **.»De lerlia dicilur : « Qui ad jiisliiiam eru- invenil dilectum spousi amicus, in secundo magtis,
illiinl iuultos, fulgebunt quasi slellse in pcrpcluas in lerlio lalro crucifixus. Ciim esset in primo
a*lernilales *'. > De quarla : « Vos qui sccitli estis < Joannes exsullavil"; > ad sccundum, angelus
inc sedebitis super sedein judicantcs duodecim tri- canlavii, paslor laudavit"', niagus adoravit, in ter-
biis Israel, dicit Douiiiius »'. > tio lalro oravil: exsultavil clmi tripmlio, cautavil :
Similii est dilectus meus caprecBhinnuloque cer- < GloriaiuexcelsisDeo, laudavit, viso iiiiraculo"*;»
vorum. adoravit cum myrrba.el lliure, el auro ••; oravil, no
[CARH.]Cui verbo concordat Job dicens de Chri- exiiuderetiir a regno. In primn jacuit inter gratiaui
slo: « Prudentia ejus percussil superbum,et obste- et legem , in secundo inler asiiium ct bovem, in
iricante iiianu ejus,eductusesl coluber tortuosus *'*.> lertio inter lalronem el latronein ••. lnter gratiam
lisl igiiur Cbristus caprese similis in acumine visus, el legem, ut, mediante Clirislo, velera abjiciantur
el clare vidct aslulias diaboli, el ab ejus prudeutia ct noviias assumatur, ut < e.aienies vetcrem lioiui-
sc uon potest occultare superbus; quia , sicut dicil C nem cum aclibus suis el induentes novum hominem
Salomon iu Parabolis : i Infcrniis el perdilio coram •*,i—<in novitate vilseambuleInlls0,; inter asiimm
Domiiio»*.» IpsequoQiie similis est hinmilo cervo- cl bov.em, nt per Chrislum simpliciores a sapien-
riiin, qui serpenies cxtraeios decavertiis inlcrficit. libus crudiantur, unde : < Si occupatus fuerit liomo
JNam, obstetricante maiiu divinse potentisc de men- in aliquo delicto, vos, qui spirituales estis, hujtis-
libus pcccaiorum iiiale pneguaniiiim cducitur dia- modi inslruite in spirilu Jetiitalis "3. i Inde : < Bo-
liolus, qui est coluber lorluosus. Qufa vero dixcrat: ves arabant ct asinse pascebantur juxta illos 6»; >
Ecce isle venit saliens , til oslcndat cclerilalem el inter lalronem et latronem , ad oslendcndum quaui
festinauliam advenientis, slalim subdit : inisericors est pcenitentibus , quain severus judcx
En ipse stat post parietem nostnnn, res;:iciens per obstinalis Chrislus in judicio invenielur. lu nobis
feneslrat, el prospiciens per cancellos. quoque tres lectulos morales ei paremus, sicul ail
[THO.] Paries caro nostra cst quam assunipsii; uiulier de Eliseo: < Animadverie quod virjanclus
feneslra? sunlsensiis corporis, per quos viia et inors esl isle qui transit per nos. Faciamus ei ccenacu-
intral ad aniinani. Unde Jeremias : <Ascendil inors 1iiIIIparvuin el ponaniiis in eo lectum, et nicusani,
pcr fenestras vestras *'. i Si enim videmus < mu- Q ct sellam, cl candclabrtim ". >Cauiaculum islud cst
lierem ad concupiscendam per eam"',> intrat niors cor nosirum.
vctilos noslros. Si vero quis pulclirum muiiduin In eo ponamus prius triplicem leclulum puero
inspicial, et laudet Creaiorem, iiitrat vita per feue- noslro, ulibi qusesilus invenialur. Priinus est virius
slras oculorum. Per bas ergo aspicit sponsus, sur- huinililalis; secundus, paiientia in adverai»; lenius,
gere sponsain adinonct, el rclinqticre corporea et puritas cordis : priinus, est inceroris ; secundus ,
quxrere incorporea. < Qtiae enim videniur tempo- doloris; lertius, amoris. De primo : « Lavabo per
ralia sunl, quae vero non videntur aeierna "*.>Quod singulas noclcs lectiim mcum , lacrymis meis stta-
atileni dicitur respicere per cancellos , qui sunt luui inciim rigabo C6.>De secnndo : < Doiuinus opcm
angtisla foramina, hoc est qnod anima qiiaudiu est feral illi supcr lectiiin doloris ejus 6'. > I»e lerlio:
" Job 29. •' Psi.1. 151. 38 Joaii. 15. "» Matth. 23. " Prov. 20. 41Rom. 1. " Jerem. 17.
MPsaI. 17. " Miitih. 25. »» Prov. 51. »' D,m. 12. »TMalih. 19. »" Job. 26. »8 Prov. iS. *• Jer.
!>. "Matih. 5. ' II Cor. 4. " Cani. 5. " Hanirli. 3. »l Philipp. 2. " I Pelr. 2. " Luc. I.
" Lnc. 2. " Ihid. " Malili. 2. •• Luc. 25. " Coioss. 3. "Hom.fi. " Galat. 0. '* Job l.
«MV R«. 4. "'Psal. 6. 67 Psal.40.
2S7 COM.MENT.IN CANTICA CANTIC. - LIB. IV. S5S
< Lectultis noster floridus •*. i Inde est quod in \ «Iram dortoris, tribtmat judicis , tlironum rrgis,
Canticis islis , tertio ponitur leclulus : « In lectulo Primb cnim se debel bomo crudire, nt agnoscat
meo qnocsiviper noctes quem diligit anima mea •'.! malum quod fugiat, ct boniim quod faciat ", et ecte
Item : < Lectuliim Salomonis sexaginta foiies am- doclor in calhcdra et Ecclesia. Secundo, pro pec-
hiunt ".i ltem Icclulus nosler floridus ". In primo, ciis debet se judicare digniim morle seterna ,T. De
cxprimimus vngitus pucriles qnasi in prsesepio ; in bonis etiam se judicct inutilem servum ,8: ecce
secundo, dolores quos susliniiit Christus in pali- judex in iribunali. Terliose regat viliadeprimendo,
bulo; in lertio , anima nostra unus spiritus fit ci;in virlules prooiovendo; ecce homo in Ihrono. Pro
Pco , tanqiiam lmnianitas conjuncta divinitati in primo : « Bealus vir qui non ahiit in consilio im-
virginese purilatis utero. Faciamus et mensam piorum.et invia peccalorum non stetit, et incatlie-
puero. Hsec mensa est bonum propositum. In hac dra peslileniioe non sedil 89.i Dc sccundo : < Onuies
niensa apponuntur tria canisira nragistri pistorum, vos oportct slare anie tribunal judicis". > De lei-
qni erant in carcerc cuni Joseph , de qiiihus co»i- lio : In excelso lhrono vidi sedcre virum, quemado-
cdebant vofucres ". Memoria,iiilelligenlia,voluntas, ral muttiludo angelorum ".
quibiis, dmn malc iitimur volucres, id esl daemoncs Notandum quod tria siinl inslrumcnta in. qnihiis
pascuntur. Sed apponaniur tres propagines vitis, B luuieii propinatur, scilicel lucerna, lampas, caude-
«le quibus magistcr pincerna , propinabat regi ". > labrum. Prima solet lieri de lerrnv, et est vilior;
De prima viniim album , de secunda subrufiim, dc secunda de ciuere, sed ignis cociione et fil purior;
lerlia rubeum. Primum est candor caslilatis, se- lerlia de argenlo el auro purior et preliosior : lu-
ciindum fervor ch.irilalis, tcrtiiim in passione effusio cerna carnis sensificalae; lampas simplicis conscien-
sariguinis. Haecsunl iria genera hominum in carcere, lise; candclabrum iiilclligentise et sapieniise. Do
scilicet bujus mundi ; pistor, id est digui morte primo :« Tu illuminas luccrnam meam, Doininc".»
peccalores ; pincema , id csl Deo seipsos reconci- De secundo Job : < Deridelur simplicitas jusli, lam-
liantes; Joseph.id estdespicientes iuunilum etin ccelis pas coiilempia apud cogitaiiones divitum ". > l)e
conversantes7*.Inhac datur ferculuin bon oevoluntalis. leriio in Apocalypsi:« Vcniam el movcbo candela-
I!a*cest niplex. Prima voluntas esl proficere pro» biuiii luum de loco suo 9*. > Priiniiui illuininat atl
ximo; secunda, proficere nobis in bono; tertia, pro- operaudum, seninduiu, ad discretioiiein bonorum
ficere diviua; voluniati concordando. De priina ei inaloruni, et diligendum Deuin; lertium, adco-
dicitur Pelro : « Pasce oves meas '"; i de secunda : gnilionem ccelestiiim. De piimo: « Sintlumbi vesiii
« Comcdite pinguia ei bibile mulsum 76; i detertia * prsecincii"'et Iiiceinseardciitesin manibusvesiris".»
< Meus cibus est ut faciam voluntatem cjus qui C De sccundo : < Prudcnles virgines ornaveriinl lam-
misit me ,7.i Prima est bona, secunda bcneplacens, pades suas ". > In figura lcrlii posilum esl candela-
terlia perfecta. Divina quoque volunlas trifaria esl: bruni in labernaculo Moysi ". Pro primo : Vidit
prima, ul lioino convertatur; secunda, ut accenda- Ezechiel viriim igiieuiii a renibus infra ", qui pio
lur; leriia, ut bealificeiur. De prima : « Nolo mor- secuudo, eral quasi flainma ignis a renibus supra'".
lem peccatoris, sed ulconvertatur et vivat ' 8. i De Propter lertiuni: Vir ille in Apocalypsi habebalocu-
secunda : « Ignem veni millere in (erram , et quid Ios quasiflammam ignis; vel, siplacet, tutaillumi-
volo nisi ut ardeal". i De lertia : « Pater, volo, ut nalio sit in candelabro quod in labernaculo Moysi
obi sum ego, illic sil et minisier meus 8'. > Isla esl scplem habehat braohia ', proplier Spiriliim sancliini
bona, beueplacens et perfecta. Prima in remissione, sepiiforHiiter iliumiiianteni '. Iliuminal eniin exle-
seeunda in promissione, lertia in exhibitione: 50 ritts, illuminal interius : exterius, sigiia visibilia
remisVionempcccatorum; promissionem futuroriim exhibendo;inierius, gratiam invisibileiu iiispiramJo;
honorum ; in reiributione prsemiorum. Faciamus ct exlerius tripliciler: Verbo, miraculo, exemplo; in
sellam judicis huic puero. In hac tria judicia con- vcrbo, spirit.il pielalis; niiruculo, spiritu timoris;
siderantur. Priinuni, ul de proximo judicare 11011 D excinplo, spiriiu forliiud nis. In verbo docet Dci et
praesumns: secundum, ut propriapeccata lihi coguiia proximi amorem ; in miraculo limere mira facien-
arguas; lerlium , ut ignoraia judicanda Deo reliu- leui; in cxcmplo fortem essead passionem. Brachia
quas. De primo : < Tu quis cs qtii judicas fralrem isla siint ad sinislrain mcdii siipilis. Tria alia siinl
luum"? i < In boc enim quod alium judicas, leip- ad dexteram inedii slipitis. Priinum Irium est in
sum conilemnas ". i ltem : « Nolite judicare el non infcrioruiii adniinislraliouc, el dicilur spirilus scieu-
judicabiiiiini8>. i De secundo : < Quod si nosmet- lise; secundum in prsevidendis insidiis , et per-
ipsos dijudicaremus , non iilique judicaren.ur s*. > plexitate, cl dicitur spiritus consilii; tertium esl
l)e tertio : < Qui auiein judicat me, Dominus est 8\> intelligeiitia invisibilium Dei, et dicitur spiritus in-
Quisquis sedet in hacsella, debet babere calhe- lelligentia;. Mei.iiussiipes esl in Dei coniemplalione
"Cant. 1. 69Cant. 5. "• Ihid. '• Cant. 1. " Gen. 40. " Ihid. " 5. " Joan.21.
"HEsdrS. "J.an. 4. " " 8» Philipp.
81 Rom. 14. " Rom. 2. " Luc.
Ezech. 33. Ltic. 12. Joan. 12.
6. •* ICor.il. "lCor. 4. 86Tit. 2. " Rom. 1. *»Mattli. 25. «» Psal. i. " Rom. 14. •* Apoc.
19. "Psal. 17. "Joh 12. "Apoc. 2. " Luc. 12. »6Matth. 25. •' Exod. 40. •• Ezecli. 10.'
" Ibid. ""/tpoc. 1. l Exod. 25. Msai. II.
«259 TIIO.MJECISTERC. ET JOAN. ALGRINI Sf.O
et saporosa dileciione, cl dicitur spiritus sapienlisc. A Videndtis est Iriplex ortus Domini. Primus in
De primo : <Qui bene ministraverit honum gradum nuindo; socundns, in corje liuniano; tertiusin co*'o:
acquiret '. >llem : < Sacerdotes qui bene minisira- prinius de malre, secundiis in Jralrc, lerlius de
verint, duplici lionore digni habeantur ». i Unde patre : primus hiiinilis, secundus amnhilis, tcrtiits
illa forlis mulier consideravil semitas donms stisc desiderabilis. Priinus humilis; quia per eum Deo
et panem otiosa non comedit. De secundn : <Esloic reconciliamur 16. Secundus amabilis, per qnem in
prudentes sicul serpenies ". > Et : « Nervi lesticu- dilectinne acreinliniur. Terlius di's'derab:Iis, in quo
lorum Leviathan perplexi *. >De terlio : < Invisilii- Christi hscredes efliciemur "; de primo : Facliis
lia Dei a creatura mundi per ea quse facla sunt csl pro nobis nialedictus, ut nos liherarel a male-
ilitellecta conspiciunlur '. > Et addil de quarto: dicto ' 8; > de sccinulo: < Ipse prior dilexil nos *'; »
< Sempilerna quoque ejus virltis el divinilas". > de lerlio: < Qui nos regcneravit in bscrc it;iteiu
Ilic est stipes inedius, scilicel spiritus snpieiilia?. incorriiptibilcm el inconlaininaiam el immarcesci-
alia. Caro liuroann esl; fcnesirje bilem conscrvaiam in ccelis " : > incorrup;ibilis,
Undesurgunl paries
el cancelli, per quas aspicit sensus carnis el hu- quia non patietur defeclum; i;iCoutaminala, quia iiii
mani sunl affeclus, per quos experiiiiciiliim accepit non erit peccntuni. Immarcescibilis, quia ihi iiullus
liumanarum necessiiatum, perquos < languores 110- paiiciur laediuin: in primo : < Verbum caro factum
stros ipse lulil ct dolores iioslros ipse portavii '. i esl "; > in seciiudo : « Etbabitavil in nobis "; >
Et bene slat, quia solus in carne fuit qui peccatum in tertio: < VidLmusgloriam ejus, gloriam qunsi
carnis non sensit. Steiil etiam per divinitatis po- unigeiiiti a Patre plenum gratise et verilatis ". >
tentiam, qui per caruis infirniiiaiein occnbuit. Dicit Iu primo factus est reconcilialionis inslruu:e::ltini;
enim :« Spiritus quidem promptus esi, caro autem in secundo amoris incentiviini; iu tcrtio fiilnra ha>-
infirnia ". • rediialis argumenltiin ; de primo : Nemo venit : d
Quinque sunt parieles qiii visum impcdiunl. Pri- Patrem nisi per iue •*; > de secundo : < lgncni veni
IIIIIS conciipiscentia; secundus consensus, tertius miliere in terram, el quid volo nisi ul ar,'eil "?>
aitus; quaiius, consueludo; qiiinlus, coniemplus. de tertio: « Opera quse ego fatio ipsa lestinioniiini
Devita primum et aliicessabunl, et jain non reslat perhibent de me ". > in primo , iiluxit uobis
ni&i unus sensus carnis. De quo gloriari potes el dies resurrectionis suse; in secuudo, reparaliouis
dicere. En ipse slat posl parielem nostrum. Sed ca- anliquse; in tertio, feliciiatis scierusc. Hic triplex
vendum est libi, ul aperlas semper invcniat fene- ortus fit conlra triplex incommodum. Iloino euim
stras, el cancellos qtiosdani confessionum tuaruni C in paradiso perdidit incorruptionis gloriam, Unde :
sponsus. Ad quinque feneslras possumus aperire : < Quacunque die comederis de ligno, morle morie-
ad cavendum, ad compatiendum, ad exemplum, ad ris "; > et dignitatis prserogalivam : Qui honiociiiu
inateriam laudis, ad signum contemplationis. Ad in honore eSsel, non inlellexil; comparalus jiiineii-
eavendum aperta esl feneslra arcse, el emissa est tis insipientibus, et similis faclus cst illis ". > P r.
cnlumba, si diluviuui recessisset u. Sic per sen- didit et plenitudinis abiindaniiani. Undc : « Ma-
sus nostros comperimus quse nobis cavenda sunt. ledicla lerra in opere luo non dabit frucium
Ad compaliendum respiciebat sponsus per fenestras suum ".i
nostras ", qtiia corporis sensibus expertus cst mi- Contra hoc triplex incommodum fecit Dominus
cerias nd compatiendum nobis. Ad exemplum quod Iriplex promissum per propbetani. Conira prliimin •
iiinuit illa fenestra solarii, per quam Raab niereirix Mortui mei vivent, interfecti inei resurgent •», i
diuiixh exploratores Jericho, dicens eis ut ascende- contra fecuiidum : < Dabo e:s in civilalemea, el in
renl.ad nionlem spectantes u, et inde siiinaiuus muris nicis locum, et nomen iiiclius a fi.iis honiliiiini
exeniplum. Ad maleriam laudis, quando simpliciicr •*. >Ci.ntra lertium : «Oculns non vidil, Deus, ahs-
eoniemplamur crealuras, ut Creatorem laudemus que le, quae pra*pnrasli diligeniibus te ". > Dedit
hl eis. Caro noslra est meretrix illa.qme aperil no- D et triplex sigiium : « Ecce virgo roncipiet, et pa-
bis sensus, ul leiidamus nd monlaiia, id est nugnos riet filium 33. > Hic per incorruptnm Virginem datur
viios speclanlcs, el imle sumamus excmplum. <Isti signiun incorruptionis. Per primnm orliini : « Et
Ut nubes volanl, et quasi toliiniba* ad fencstras vocabitur Emmatiiiel ai, quod dicilnr , nodtscnm
suas l*. i Ad signiim conleinplatioiiis, quando ad Deus : ecce signum recuperandse plciiitiidinis et
cceluin sensus erigimus, in sigiium devolionis quoe dignitalis. Per secundum orlum : « Butyrum et mel
exlenditur ail codeslia quoe tonlemplaniur. Unde coinedet " : > eccesignum recupcraiida* plcuiludi-
Daniel orabal soltis in ccsnaculo suo aperlis fenc- nis. Per teriium ortiim datur nohis. Propler istos
slris contra Jerusalem •". Islse tameii fenestrse raro trcs ortus, in NaialiDomiui tres missa.'celebrnnliir.
et breviter apcricndae sunt. Propler oiium depriore, canilur prima.« Dominus

•lTim.3. *lTim. 5. •Mallli. 10. • Job. 40. 'Rom.i. • Ibid. 9 Isai. F3. " Maitli. 26. "Gen.
8. " Cant 2. " Josue 2. »*Isai. 60. " Dan. 6. '* Rom. 5. " Roni. 8. ,8 Galat. 5. " I Joan. i.
"iPelr. 1. "Joaii. 1. " Ibid. " Ibid. ,1Joan. 14. " Luc. 12. " Joaii. 5. " Gen. 2. " P»al.
48. " Gen. 3. " lsai. 2G. 'Msai. 56. " Isai. 64. "Isai. 7. '* lbid. " Ibid-.
•261 COMMENT.IN CANTICACANTIC. — LIB. IV. 2b2
ilixil ad me ". > Propter ortum in fratre, canitur A [THO.] Ad hoc venerat ut cnm inslrueret. Vocal
secunda : < Lux rulgebil liodie snpcr nos ,7. > ergo eam, cl invitat n cnrualihiis ad spirilualia, a
Propier orium de nialre, canilur terlia : <Puer na- visibilibusad invisibilia.a legead Evangelium. Veiiii,
lus csl nobis 38. > De quo sequitur : <Et vocaLitur acceleral, appropial, adest, respicil, alloqiirUir. Ni*
nomeii ejus admirabilis, consiliarius, Deus fortis, hilhorunrsponsaeeffiigil iuduslriam. Venilin angelis
pater futuri sseculi, princeps pacis '•• > Admirabilis accelcrat in patriarchis, appropiat in propheiis, ad-
fuil in nativitale; consiliarius, in prsedicalione; est in carnc,respicil in miraculis,alloquiturinaposto-
Deus, in miraculorum cxhibitione; fortis in pas- lis. Vel sic: Venil affectu, studio miserandi accclerat.
sione ; pater futuri sseculi, in resurreclione ; Prin- 51 Zelo subveniendi appropial. Adest prsesentibus.
ccpspacis, in resurreclione et ascensione el sancti Aspicil in futuris, loquilur omnibus, docenSel« sua-
Spiritus missione. Vel moraliler: Admirabilis, iu dens de regno Dei **.> In liis adverlimus gratiam
eonversione; consiliarius, in conversatione; Detts, operantem el cooperanlem. Venil morando, ac*celc-
in peccatorum remissione; (ortis, adjuvaiis in lcn- rat liberando, appropiai sanando. Ecce gralia ope-
latione; pater fuiuri sseculi, in promissionc ; prin- rans. Adcst adjuvando, respicit conservando, allo-
ceps paris, in relributione. Primus orttis est inira- quilur consummando. Inchoat pcr contrilionem, li-
bilis, qtiia conlra naturam; sccundus inxslimabilis, IR berat per confessionem, sanat per satisfactioneni.
quia praiier nattiiam; tcriius incomprebensibilis, Adjuvat per bonam voluntatem, conservat perseve-
quia snper naluram. Sectin lum naluram fiunl ea in ranlem, consummat per consolationem promissorum.
quibiis#peraiitiir lanliiin causse iuferiores, sicut Sponsus loquilur sponsam invitans ad bravitim ,
hiiniana est naiivilas. Coulra naturam sunt ea in instriiens ad cursum, complanans sladium. lnvitat
quihus operaulur causne superiorcs in rebus inferio- ad bravium, promitlendo; inslruil ad cursum, prse-
ribus, ut cum asina locuta esl »° et vis inferlur na- ripiendo; complanat sladium prohibendo. Promit-
lurse. ln nalivilate Chrisli coiicurreruiit superiores lendo vilam aposlolorum , prsecipiendoopera virlu-
ei inferiores causae. Quod euim natus esl homo dc tum , prohibendo maculas vitiorum. Audi promis-
inatre, faciunt iufcriores causse. Quod vero sine sum : « Dicel rex iis qui a dexlris ejus erunt : Ve-
viri semine, faciunt causoe superiores. Praier na- nite, benedicli Palris mei *", > elc. Audi proeceptuni:
tnrain fil, ubi causse superiores operantur in rebus i Diligile inimicos vestros, benefaciie liis qui vos
iufcrioribus, nec lameii vis infertur naturse, ut sit oderunt »s.>Audi prohibiiionem : < Nolite judicare
in peccalorum remissione. Supra uaturam fit, tibi et non judicabimini »7.> Unde Paulus : < Sehno Dei
causse superiores operantur in rebus superioribus, Q . vivus estet efficax, et penelrabilior, omni gladio an-
ul in nativitaie sclerna, qusc esl Filii a Palre, etin cipiti ad cxstirpandos slirpes viiiorum*".> Vivus
Trinitate, et in cseteris quse miranda sunt poiius ecce vilam : <eflicax,> ecce opus viiiutum; <elpc-
quam ratione invesiiganda. neiraliilior omni gladio ancipiti, > ad exsiirpandbs
En ipse slat posl parielem noslrum, respiciens per stirpes vitiorum. Et isle sertno sive prolatibilis, si<e
feneslras, prospiciens per cancellos. qui esl Filins Dei pcrlingit < usque ad divisioncin
[CAIU|Alia littera, per relia, in quo verbo Dei ve- animse et spirilus *'.> Per animain , carnalia; per
nieutis nolaiilur beneficia. Dicit ergo : En ipse slal, spiriium, spiritualia signantur peccala , inier qn:fe
quasi nos juvare et pro nobis pugnare paratus. Stat discernit sermo Dei. Spirilus tres babcl vires: prinia
autem post parielem nostrum. Uic esl paries ad quem estquatempor.iliaprudeiiteradmiiiislranlur;secuiida
se convertil Ezechias el flevit»*, videlicet obstacu- est qua coelestia spectilatur; tertia qua Deum Coii-
Iuin divinsevisionis et cognitionis ex peccato priini lemplatur. Animalitas qnoque tres habet vires : pri-
parenlis. Post huncparietem stal Dominus assistensi ma esl qua lemporalia concipit • secunda est qua cOii-
uobis, et videns nos, licel non videatur a nobis, et cepta concupiscil; lcrtia qua concupilis miserabiliier
ipse esl respiciens per fenestras noslras. Nam dei se subjicit. El inter ha?Cdisccrnit scrmo Dei. Esl
supernis respiciens animam, per occullam inspira-• D etiam «discretor compagum ot medtillarum "*.»Cohi •
lionem, illuminat fenestras sensunm nostrorum,, pages sunt convenientiae el similitudines rerum,
n'c pcr ipsas. mors intrel domos conscientiarumi inter quas discernere nos docei ne similiiudinefa'1-
uostrarum, sicut dicil Jeremias : Mors ascendil per lamur. Aliquando enim parcitatem similat avariiia,
lenCstraS nostras, ingrcssa esl domos noslras *' >> el remissio gravilatcm, elc. Sed propter hascdisccr-
Ipse quoque prospicit per retia, et suo rcspeclui nit Deus medullas spirilus. Medullsespiritus stint de-
oiniiia tentationum genera quoe pedibus nostris ex-- „ votiones. Medulla*animalitatis sunl cdncupiscentise
pandil diabolus, evanescere facit. Ipse esl enim ille: carnales. Inlcr quas sermo Dei etiain discernit ct
rcx, qui sedit iti solio judicii, sicut dicit Salo- nos discernere facit. Etiam esl discretor operaiio-
uion : < Et dissipal onine maluiii intuitu suo"'. >>'' num, scilicet quse sit bona, qiise mara.^STiiiiffteret
Scquitur : discreta esl inteniionum, qusc.scilicet sil bona, qua:
El dileclus meus ioquhur milii. mala, quae discreia, qiise indiscreta. Dileclus iste

•• Psal. 2. " ln Inlroii. misssc in Natali Domini. " Isai. 9. " lbid. *° Num.:22/ ^-.JVHcg-; 20. **
<er. 9. *'Prov.20v *'Aci.l9. "Matlh. 25. »• Malth. 3. " Matth. 7. »8 llebr. 4. »" Ihid. »° lbid.
6G3 THOMiE CISTERC. FT JOAN. ALGRIXl 2C4
non est alius quam Dei Filius, per quem nol.is di- A cutidtiin sibi insiituil < popiilum acceplahilcm secla-
leclus loquiltir, dum per eiim Patris volunias nobis torem bonorum operuni "; > tcrliuni iconsiiitiit
revelaiur. Prius enim locutus csl per palriarchns, haeredem universorum '*. > Prinius est per quem
postmodiim per prophelas; <novissimc loculus est fecil inferni vincula ; secundus est pro quo fecil ini-
nobis in Filio suo, qucm conslituit hseredem univer- racula; tertius <per quem fecit et ssecula",> prinnis
sorum, per quem fecit et ssccula".i Isle sermo Dei csl felor spurcitiae; sccundus odor justilise; tcrlius
esi Filius Jiei. liic tria fecit: Auferl culpam ad bene < splendnr glorhe el figura subslanlia*. > Prinius
operandum, conferl graliam, donal vitam seternam. viliopusillanimilalisfelorempeccaiorumfacens sia-
Primuin facit vise complanalionem, secundum facit luendus esl ad sinistram cum hcedis; secundus au-
dilcclioncm, lertium confert glorificalioriem. Ilnde: xilioforlitudinissiise macuias peccalorum fugiensjam
« Ego siuii via, veritas et.yita ".• Quamvis ordine conversatur in ccelis, postmodum vagalurus est ciim
converso dicat Apostolus : < Vivus, i ecce vitam : angelis; lerlius < portans omuia verbo virlulis SIISD
<Efficax,. ecce opus viriuliiiii, ul supra diclum est. purgalionem faciens peccatorum sedct ad dcxteram
Tres sunl filii. Filius irse, filuis adoptionis, fitius majeslaiis in excelsis'6.) Iste est Filius Dei qui
gralise. Primus esl genitus, secundus regeneratus, coinmendat charitalem suam iu iinbis,dum more
lerlius unigcniius. Genitus ex sanguinibus el voluii- humanocausas, quihus a nobis debeldiligi pcr A|io-
laie viri ", e.t voluntale carnis". Rcgeneratus, quia B stolum hic ostendit. Tres siinl causse istse : quia
natus est ex Deo per sacramentnm pcenilentise et dives, quia sapiens, quia pulcher. Dives in ^paniinn
baplismalis. Unigeiiilus patris et filins Virginis. Dc possessione, sapiens in omnium rerum crealione,
priino Aposlolus : <Omncs natura sumus filii irsu«*;i pulcher in hominum recreniione, ct in diviuitate, ei
de secundo : <Accepistis spiritum adoptionis, in quo in humanitate. Polens in mmidi gubernalione :
clamamus: Abbn, Pntcr»", nam «Spiritum snnctum « Quem constituit hseredem univcisorum; i ccce
iu filios adoptionis eOTudil" 6, i dc lerlio legilur : Chri- primum : « Per quem fecit el ssecula;i ecc.esccun-
stus est Fitius Dei per naluram, filius aulem vir- dum : « Qui cum sit splendor glorisc et figura sub-
ginis per graiiani. Primus accepta portione substan- stanlise "; » ecce terlium : « Poiiansquc omnia
lisc, ahiit iu villain ul pascercl porcos »7. Secundus verbovirtulissuae.-purgalioiiempeccaloruinfacieiis;.
beiiediclioneni patris meruit, dum consilio matris ecce quarlum : De primo : iTui sunt coeli el tua cst
patri parat pulmentum "8. Occidcns et excorians lerra 78; i de secundo : i In quo sunt onuies ihesauri
duos hceilos optimos. Occidite, id est monificale sapienlise et scientise absconditi ";> de terlio :
inembra vestra , quse sunl super lerram "9. Ilem : <Ecce lu pulcher es, dilecte mihi, et decorus ";»
« Morlui eniin estis, el vila veslra uhscondita est „ de quarlo : < Potestas ejus polesias seterna, quse
""
cum Christo in Deo 60. Beati mortiii qui in Christo non auferetur, el rcgnum ejus quse non corrunipe-
moriuniur el.i Excorinre docebai Moyscs sic: «Cum lur »'.> llsec enim quatuor solent jactare amanles.
obluleris sncrificium Domino de bobus, delrnhes Unde Virgilius •• de primo :
pellem ".> Inde : «Exspoliavi mo lunica mea, qno- Quam dives nivei pecoris, quam taciis abundans.
moiloinduar illa'•• ?>Item :«Tuleruiit pallium meiim Pro secundo :
custodes murorum •».> Uoc pallium rcliquil Joseph Canio qua>soliius si quando armenta vocabat
in manu meretricis dominsc ". Amphion Dircxus.
Debemus habere pallium, id est conversationem, De lerlio :
quod pcccata nostra Deo occullel; quod iniiienles Nec sum adeo informis, nuper me in litlore vidi,
lirtificet; quod iluxiis saeculi dissipet. Prinium ftiit Cum placidum ventis siaret mare.
Rebecese , quo se nbscondil a facie Isaac "; se- Dc quarto :
cuiidum Mardochsei : Cuin egrederelur, ait, Mardo- Mille mem Siculis erranl in monlibus agna:.
cheus, lijB.palatio a conspeclu regis, erat indiiius Est adliuc iintlceuni pltis diligas : Pro nohis cnim
pallio serico et hyacinthino ". Unde <loia civilas dives depnuperatus, sapiens stullus reputatiis, pul-
exsullavil. Tertiuni palliiim Eliie, qitod reliqttit in :) cher obscuratus, potens infirmalus. De primo: Chri-
lerram, cum ascenderel •', cujiis tactii Jordanis di- sius ciim divesessei, propter nos egenus factus est,
visus est ". Aiuli coquenlem : < Noune cor nostrum ul inopia illius divites essemus ": de secundo : im-
ardens erat in nobis de Jesu " ? » Et: < Concaluit properalum est ei : <Dsemonium habes •*; > ile
cor meum intra me.> Iteui. iLampades ejus lampa- teriio : <Vidimuscum quasi leprosuni el pcrciissinn
des ignis alque flammarum ".i Tertius a patre mit- a Deoct bumilialum, et non est ei species neque de-
tilur in Sichiinis, ulvidealsi cuncia prospereagan- cor8";> de qiiarlo : ;<Faclus est obediens usqtie ail
lurerga fratres suos ". Primum igitur destituit Pa- inortem ".> Isteest in spirilualibiis et ccelesiibusdi-
ler spoliii graluilorum el bonorum naturalium; se- viliis. De primis : <An divilias boniialis Dei et lon.
" Hehr. 1. "Juan.14. "Joan. 1. "* Ephes. 2. " Rom. 8. "r'"Prscfat. miss. •*in Penlec. -»7 Lue.
15. «• Gen. 27. «• Coloss. 2. " Ibid. 61Apoc. 14. •• Levil. 4. Cant. 5. Ibid. " Gen. 59.
••Gen. 24. •' EslherS. " IV Reg. 2. •• Luc. 24. " Psal. 58. " Cani. 8. " Gen. 57. "Til.2.
'* Hebr. 1. " Ibid. " Ibid. " lhid. '» Psal. 88. " Coloss. 2. •• Canl. I. " Dan. 7. " Eciog.
% "IlCor. 8. 8»Joan. 7. •" Isai. 53. •• Philipp. 2.
263 COMMENT.IN CANTICACANT.IC. — LIB. IV. 203
8'
gnnimilalis cl patienlise conlemnis ? > De sccun- A desidcrant angeli prospicere *.> Et in humanitate :
ilis: <Inhabita lcrram et pasceris in divitiis ejus88.» < Speciosus forma proe filiis hominum".» Si ergo
Ulrasque possidebis, si pauper fueris. Pauper dico vis essc parliceps illius glorioc,nedcsidercs pulchri-
non sensu, non virlutiim habitii, non tam sensu ttidincin hujus miserke. Nam te dccor iste quod op-
tjuam spiritu. De quo ait ille poela : tns esse vetal. Ait Isaias : < Non esl species ei neque
0 vilqeluta facullas, decor 6.i Sed lamon per ea quoegcssit in inundo fuit
Pauperis angusliquelares. 0 muuera nondum splendor glorioeipsius, de quo tlicitur : «Gloria in
Inlellecla deum. cxcelsis Deoet in lerra pax hominibus bonoevolunta-
Sicut dictum est : Christus propter nos rgenus tis',> scilicet nian'ifcsla"lionominis. Non enim noincn
factus est, ul illius inopia divites essemus 89.Aspice sed maiiifeslationem meruit bomo Chrisius per obe-
natum sine hospitio, inlcr bovem el asinnm in prse- dicntinin passionis. Figurativc cnim dicitur: iDcdit
sepio, involiiumnili panniculo, ftigitivum, sedeniem ei norocn quod est super omne nomen 8,» id est,
in asino, nudiim in palibulo. Ecce patiper : « Vadeel manifeslatioiiem.
lu facsiiTiililer90.•—«Inhabilaergo terraiiietpasceris Fuit autem de naliviialo ejus gloria in imis, glo-
indiviiiisejus.Maiisiietieninihairediiabuntieirain6*.) via iu cclsis, gloria in excelsis. Prituain niundo, se-
ILcc esl hseredilas Domini quia criinus « liicrcdes B cunda in coclo, lertia in Ihrono. Piima gcneri liu-
qnidem Dei:cohsercdesautein Chrisii", >—« quem > mano , secunda angelo, lerlia Deo. Per primain il-
Pater« conslhuil hocrcdi-muniversoruiii99*,> qui nos luxit nobis dies redempiionis novse; per sccumlam
introducet «in lisereditalem incorriiptibilein, ct in- dies reparaiionis antiquse; per lertiam dics felici-
coiilaiuinatam et iniiiiarce.scibilein conservaiam in lasis aeleriia*.Dies redempiioiiis novoe, qua rcdempla
ccelis".> Sapiensesl« per queni fecil et ssecula93\ i esl Iiumana naiura; reparationis aniiquoc, qua re-
Sed propier nos slultus rcputatus est in eolaphis, parata est angclicoe ruinoc jaclura ; felicilalis orler-
in sputis, in coiitunicliis. Et « reputatus est rumsce- noe, in qua perpetuo Crealorem laudabit crealura.
leratis **,>ut sapientes simtis, stullos nos repute- l.oec est prima, de qua dicitur : < Vidinius gloriam
iiius; quia i slulla inundi elegil Deus, ul confundal ejus, gloriam qiiasiUnigeniti a Patre'.Loelamini in
foriia95,» vclsapicnlcs: «Vtevobis qui sapienles estis Doininoct exsiiliale.jusii, cl gloriamini, omrtesrc-
in oculis vestris el coram vobjsmetipsis prudcn- cti corde10;» de secunda : < Gloriam rcgni lui di-
les ".> Hlevere est sapicns «in quo stini omnes llie- cent et potentiam lnain loqiicnlur "; » de tertia :
sauri sapienlise et scicntiao absconditi ". » Sapicutia <Cittdi enarrant gloriam Dei ".» Hoectriplex gloria
isla iraliitur de occultis, ait Job 98,id csl de sccrelo p tripliccm fugal confiisionem. Fuft euim confusio in
sintt Patris. Filius sapien» est gloria palris. Il.rc < sa- iiiundo, fuit in coelo, fuit in infenio.Primn, quando
penlia scdificavii>in nobis <sibi doiiium >liumanicov- Adam pcccavil "; secunda, quando angelus siipei-
poris; < excidit coluinnas sepiem 99, >sc.licet sqilem bivit '*; terlia , quam diabolus pcrpetuo luil. De
dona Spirilus saucli. Hsccsapientia vincit malitiam. prima : < Confusiofaciei tnese coopcruil nie •";» de
« Aliingit enima Gne usque ad fineni forliier, et dis- secunda :« Oinnes qui te dereliuiiiiiinij Domine, con-
ponit omnia suavitcr ""*.> —« Atiingit a fine, > fiindenlur' 6,>scilicet maliangcli; dc tertia : i Con-
scilicet a principio bona; conversalionis, < iisqtte ad fusi siint quoniam Deus sprevit eos ",> scilicet iu
linem > exlrcnise resolutionis , < fortiier, >apeccaiis inferno damnantlo. Hujus procdictoeglorioeest splen-
liherando-, in teniatioiic adjuvando, perseverantiani dor, id esl oslensio, sol qui est nobis ortus. Sed
consuminaudo; <disponit omnia suavitcr,» erudiens idem splendor solis pro nobis obscuratus est tripli-
le, ttl pritno diligas Detuii, secundo leipsum, lerlio citer : obscuralur enim sol nubis objectu , eclipiico
proxiinum. Item < foriiter» de ccelo projiciendo stt- defectu, natiirali occasu. Primuiii in nalivitaie, se-
perbum, in mundo vincendo maligniiin, in inferno cuiiduin in pcrsccutorum dcpiavaiione, terlium in
spoliando avariim. <Disponit suaviter » honiinem in passione. De primo : « Solem nubc tegam ' 8; > item :
mundo ledimendo, de iuferno fiberando, ad cccluin D « Tenebrcscet sol in tlie orlus sui 19.i De secundo in
reportando. lisec sapientia ubique atlingit propler Apocalyp^i : <Factus est sol lanquam saccus cilici-
suam muudiiiain. Ul igiltir hanc haheas sapienliam, nus !0.i Cilicium vile est, aculcis pungil, sic pccca-
simula stultiiiam. Nam stiiltitiam simulare loco pru- lores Christum vilem repulaverunl. 52 Aculeis, iil
denlia summa est. Est etiam decorus, de quo dicitur : estargumentosis objeclionibtis ciiin impugnavcrunt.
<Ciim sil splendor glorise ',> idesl coseiernusPatri, De lertio : < Occidet sol in meridie'".» Isloe tres
sicut splendor coaevus esl soli vel igni; « el figtira ob.-curationes inveniuiiiur in peccatore : prima in
stibsianiiae ',» id esl scqualis sicul figura alicujus rei iniindi sollicitudine, secunda in tentalione, teiiia iu
ipsi esl oequalis. De eo etiam dicitur: «Candor cst criininis perpetralione.
lucis seternse el speculum sine macula 3, in qtiem In p/ima : «Exinanivit semciipstim, formam servi
87Rom. 2. 88 Psal. 26. 89II Cor. 8. <"> Luc. 10. 91 Psal. 30. 93 Rom. 8. "*IIebr. 1. "3 I Pelr. 1.
"'llelir. 1. 9l Isai. 53. "ICor. 1. 96Isai. 5. " Coloss. 2. 9S Job 28. " Piov. 9. '••
' • » » 6 ' 8 Sap. 8.
Hebr. I. Ibid. Ofiic. Eccles. 1 Petr. 1. U. Isai. 55.
*' Psal. 141. " Psal. 18. Psal. 2. *.
• Joan. 1. 10 Psal. 96. la Gen. 3. * Isai. 14. '»Luc.PSJI. 45.
Philipp.
16Jer. 17.
" P»;d. 52. '« Ezecb. 32. 19Amos 8. •• »'
Apoc. Amos. 8.
PATHOL.CCVI. 9
$67 THOM.E CISTERC. ET JOAN. ALGRINI 268
accipiens"; i de secunda : <Non est hic homo a Deo A bonse voltintatis. De prima : «Zelavi super iniquos
qui sabbalnm non cuslodil "; > in'lertio : < Factus pncem peccnlorum videns**;» desecunda, Fzcchias:
est Palri obediens iisque ad mortem •*> Eccc pul- <Tanlumsitpax in diebus meis***;ide tcrlia Aposto-
chritudo. Sequilur potentra : < Polestas ejus po- lus : <Pacein sequimini cum omnihus in sanctimo-
testas oeterna quoe non aufereliir '", > sed et ipsa niam, sine qua nemo videbil Deuui *".>Primi pec-
pro nobis infirmata est. < Paler, ait, si fieri potest, canl confidenler, quia Dominus eos non punit; se-
Iranseat n me calix iste *\>Iiem: < Ccepilpavere cundi agunt negligenter, quia lentatio eos frequen-
cl toedere".) Tu < dicis : Quia divessum, et millius (e