Vous êtes sur la page 1sur 731

Jérôme (saint ; 0345?-0420). Sancti Eusebii Hieronymi,... Opera omnia, post monachorum ordinis S. Benedicti e congregatione S.

Mauri, sed potissimum Joannis Martianaei hujus


Vallarsii et Maffaei,... Editio Parisiorum novissima... accurante et ad ultim.... 1845.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGIiE

CURSUS COMPLETUS
SIYB
RIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA, OECONOMICA,

OMNIH SS. PATRM, DOCTORUM SCRIPTORUMQDE

ECCLESIASTICORUM

QUI AB JEVO APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII III TEMPORA


FLORUERUNT;
REGUSIO CHRONOLOGIGA OMNIUM QUM
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER DUODECIM
PRIORA ECCLESI^E SJECULA,
1UXTAEDITIONES
ACCURATISSIMAS,INTERSECUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM
DILIGENTERCASTIGATA ;
COMMENTARHS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUEVARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA;
OHNIBUSOPERIBUSPOSTAMPLISSIMASEMTIONES QVJE TRIBUS NOVISSIMIS SJECULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS,AUCTA,
INDICIBUS
PARTICULARIBUS SINGULOS
ANALYTICIS, SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATA ;
CAPITULIS
1NTRAIPSUM TEXTUMRITEDISPOSITIS,
NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEMSUPERIOHEM
DISTINGUENTIBUS MATERIAM
SUBJECTAMQUE SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA;
OPERIBUS
CUMDUBIIS TUMAPOCRYPHIS,ALIQUA VEROAUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM
POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOBUSINDICIBUS
GENERALIBUS LOCUPLETATA: ALTEROSCILICET RERUM,QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUEPATRUMIN QUODLIBETTIIEMA SCRIPSERIT UNOINTUITU CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTURJESACRJE, EXQUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ETIN
QUIBUSOPERUMSUORUM LOCISSINGULOSSINGULORUM LIBRORUM SCRIPTUR/E
TEXTUS COMMENTATL SINT.
EDITIO OMNIBUS
ACCURATISSIMA,C^;TERISQUE FACILEANTEPONENDA, SIPERPENDANTUR : CUARACTERUM NITIDITAS,
CNART^EQUALITAS, 1NTEGR1TAS
TEXTUS,PERFECTIO COKUECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIEJKSTY^V
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAMCOMMODA SIBIQUE INTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTRFR
PRETII ISTACOLI.ECTIO, '"AFY
SIMILIS, EXIGUITAS,
PRJESERTIMQUE UNA,METHODICA ET CHRONOLOGICA/fc /Cr)X^
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS IIIC ILLICSPARSORUM , PRIMUM / ~i \v
AUTEM IN NOSTRA EXOPERIBUS AD OMNES J
BIBLIOTHECA, JETATES , LOCOS, LINGUASj | £3 \
FORMASQUE PERTINENTIBUS,COA»UNATORUM. I J^ | ^

SERIES PRIMA, \?\ %


IN QVXPRODEUNTPATRES,DOCTORESSCRIPTORESQUK
ECCLESI^ LATINJE\">\ '*£.
A TERTULLIANO
AD GREGORIUM MAGNUM. V'" \ &
\
AGCURANTE J.P. MIGNE, Ctt^ttttttt ^OWpUUUtit IN SINGULOS SCIENTW^
ECCLESIASTICJE RAMOS EDITORE. ^—

PATROLOGL3E TOMUS XXVIII.

S. HIERONYMl XOMUSNONUS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM,


iiV VIA DIQTA D'AMBOISE,PRfcS LA BARRlERE D'ENFEU,
ou PETIT-MONTROUGE.

1846.
S. EUSEBII

HIERONYMI

STRIDONENSIS PRESBYTERI
^

OPERA OMNIA,

ORDINISS. BENEDICTIE CONGRKGATIONE


POST MONACHORUM S. MAURI

SED POTISSIMUMJOANNIS DKnR& IAJNil£I HUJUS ORDIMS RECENSIONEM,


DENUOAD MANUSCRIPTOS ROMANOS,AMBROSIANOS, VERONENSES ET MULTOSALIOS,
NEC NON AD OMNESEDITIONESGALLICANAS ET EXTERASCASTIGATA,
PLURIMISANTEAOMNINOINEDITIS MONUMENTIS,
ALIISQUES. DOCTORISLUCUBRATIONIBUS SEORSIMTANTUMVULGATISAUCTA,
, CORRECTIONIBUS
INNUMERISNOTIS, OBSERVATIONIBUS ILLUSTRATA,
STUDIO ET LABORE

VALLARSII ET MAFFiEII
VERONJE PRESRYTERORUM,
OPERAM NAVANTIBDS ALIIS IN EADEM CIVITATE LITTERATIS VIRIS.
EDITIO PARISIORUM NOVISSIMA
EDITORIBUSCURIS POSTERIORIBUSITA RECOGNITA
EX SECUNDAAB irSIS VERONENSIBCS ,

ATQUE EX REGENTIUS MJKdM. XiClTIS SIC DITATA


SOLA, CdETERISOMISSISEMENDATIONIBUS,
UT PRiESENSEDITIO, AMPLITUDINE
PRJECEDENTESOMNESEDITIONES,ETIAM BENEDICTINAS,

tertia seu triente materialiter superet,


yarte

ACCURANTEET AD ULTIMUMRECOGNOSCENTEJ. P. MIGNE , CUllSUUil COMPLE-


TORUM IN SINGULOSSCIENTI^E ECCLESIASriGjE RAMOS ED1T0RE._

TOMUS NONUS,

VENIT APUD EDITOREM,


1N VIA DtCtA DWMBOISE, PRES L.\ BARRlfiRE D'ENFER,
ou PETIT4I0NTR0UGE.

1845.
ELENCHUS dPfeuuM

(JBJE IN HOG TOMO CONTINENTUR.

S. HIERON. DIVIN^E BIBLIOTHECE PARS PRIMA.

Liber Genesis. Col. 163


Liber Exodi. 239
Liber Levitici. 299
Liber Niimeiorum. 343
Liber Deutcronomii. 411
Liber Josue. 469
Liber Judicum. 507
Liber Ruth. 543
Libri duo Samuelis. 563
Libri duo Malachim. 673
Liber Isaire. H3
Liber Jeremise. 849
Liber Ezechielis. 939
Libri Duodecim Prophetarum. 1013-1075
Liber .Tob, 1083
Liber Psalmorum. 1127
*
Liber Proverbiorum. 1243
Liber Ecclesiastcs. 1273
Canticum Ganticorum. 1285
Liber.Danielis. 1293
Liber Paralipomenon. 1327
LiberEzrsc. • s-1403
Liber Eslher. 1435

Imprimeriede VIUYET DESuncvct C1e


rue de Sevres, 37. a P.iris.
PRiEFATIO

Hcbraeum Canoncm, seu veferis Testamenti versionem ex Hebrseo adornatam abs HIERO-
NYMO,qua} laborum ejus ac vigiliarum longe nobilissima pars est, eaque CEeteris utilior
omnibus, lomo islo opcrum ejus nono complectimur. Sed antequam dico, quid istuc rci sit,
quidve proposilum nobis in hac adornanda provincia fuerit, aut prastitum, lectoris praoc-
cupanda sunt mihi judicia, et quam facile dicam impingeret diligentiae nostrae, pracavcnda
sedulo, et deprecanda. Neque enim dubito, fore plerosque, caelera nec malos homincs, nec
divinarum prorsus rerum ignaros, qui hunclaborem primo stalim intuitu libri, aut minus
utilem, aut cerle Hieronymianarum scriptionum Collectioni non adcensendum judicent, cum
perfunctorie animum adverlentes, eadem quae in Vulgata Latina vcrsioneconlinentur hic Ie-
gent.hancqueabilla cditionenihilpropemodumdifferre,cxistimabunt.Porrosupervacaneum,
aul ad quserendam Colleclioni molem inslilutum putabunt, eam modo Hieronymianis scri-
plis annectere, quae Hcet ex omnibus Lalinis sacrarum Scriplurarum intcrpretalionibus
probata una sil, caelerarum optima ac fidelissima, sit eliam quam qui maxime genuinus
Hieronymiani felus ingenii, ex quo interpres omnium aetalum, omnisque memoriae longc
doclissimus audiit : tum ila quoque pervulgata illa est alque obvia, toties, lotque Iocis, lot
formis, tamque variis jam inde ab invcnta arte typographica, multo autem magis post Tri-
dentinae synodi decretum recusa, ornala, atque exposila, ul vere bibliothecas orbis impleve-
rit, sitque iis eliam in promplu, qui aliam plane quam in versandis libris vilae rationcm
instituerunt. Nos ipsi, quod minime diffitemur, cum ante hoc ferme quinquennium novam
hanc operum Hicronymianorum edilionem animo moliremur, diu multumqiie dubitavimus,
num ere nostra aut lectorum esset, eam versionem, tametsi pridem a Benediclinis cditoribus
nedum junctam, scd loli collectioni praeposilam, retinere : et cummulta animo obvcrsaren-
lur, illud cumprimis sollicitos nos habebat, ut ne aclum agere vidercmur, atque in eorum,
quos haec fert aetas, vitium incidere, qui pcr chartarum plaustra ad immortalilatcm gras-
sanlur. Ac fere propositum fuerat, solas variantes Iecliones, quas veteres mss. libri suppedi-
tabant, in unum colligere, easque paucis annotalionibus de more expositas cum duplici
Psallerio, aliisque nonnullis libris qui in Vulgata non habentur, Hieronymianis apponero
et proferre in Iucem. Vcrum cum in editionis programmate hac ipsa de re Publicum el doc-
tissimos quosque ex omni Italia, dalis littcris, consuleremus, ea fuit una omnium sentcntia
de universo opere serie integra recudendo, ut quibus aliter videri posset, palmaris isthoec
responsio sit : Nos publico judicio niti, etplus malle doctorum hominum suffragiis tribuere,
quam eorum, si qui esscnt, qui hanc cum Vulgata similitudinem causarenlur, socordisa
concedere. Sed fuerunt prseterea gravissimae, quae ad hanc me operam causae invitum ferme
adduxcrunt, quas et cordatum qucmcumque leclorem persuadere posse, non dubito.
El vero non haec nos primum ad augendam libri molem accrevimus, sed ab ediloribus Bc-
nedictinis adjuncta sunt pridem Hieronymianorum operum edilioni, immo tota auspicato ab
his incoepta Colleclio est, utpote ab omnium nobilissima lucubralionum earum parte. Nos
adeo qui totum, ut ila dicam, scriptionum Hieronymianarum orbem primi complectimur, ct
quoe haud sane pauca pridem desidcrabanlur, monimenta collegimus, ut haec demum inte-
gra atque absoluta edilio prodeat in publicum, si ea parte careamus, quae veteris editionis
fuit polior, jam non auxisse pro morc, scd priorem operis dignitalem imminuisse, dicemur.
Suo autem jure quanlum decesscrit, homo ad cleganliam excultus desideret; nam cum pri-
mum illa prodiit in lucem, litteralo Orbi, si unum Ricardum Simonium excipias, acccptis-
sima cumprimis fuit, non ea solum de causa, quod supra caeieros ejus edilionis tomos dili-
gentissime elaborata, et collato Martianaei et Pougetii, qui multum illi labore atque erudi-
tione sua profuit, studio perfecta sit; sed praecipue ipso veterum monimentorum merilo, ac
nativa propemodum sui dignitatc tanlam iniit a studiosis gratiam. Testem dabo hujus rei
hominem, cujus eo cerlius erit ac luculentius testimonium, quo magis ipse sludiis mona--
chorum sanctorumque Patrum infensus, caetera doctus, et lacessitus a Marlianseo, nihil non.
PATROL.X XVHI. 1
11 PR/EFATIO. 12
cgcrit, ut cjuslabori, arrepta quaquaversum occasione, detraheret. Dico Hieronymianarum
Quacslionum auclorem, cujus odia exerccnlem calamum, ipsa inter jurgia, haec in adver-
sarii sui laudem profilcri, vis veritatis coegit: « Non possum non laudare consilium Mar-
lianaei de cdcndis Hieronymi Versionibus, quemadmodum exstant in antiquissimis libris,
sinc mutalionibus, quae postea in iis faclce sunt, eoque ordine quo inveniuntur iisdem in
libris; non omissis antiquis dislinclionibus, quae in iis cernunlur. Videmur enim nobis vi
dcre eas Versiones, quales e manu Hieronymi prodierunt; aul certe quam minime fieri po-
tuit, immulatas. » (Jo. Clericus quast. 9, num. 2. )
Atque haec quidem bona satis est ratio crilici testimonio conjuncta, sed quae meprcecipue
causa permovit, alia est, quod meo ipse periculo expertus sum, aliter vix fieri posse, ut
quae maxima sunl hujus libri commoda, ab studioso perciperenlur, nisi totum ejus inter-
prctationis conlexlum digereremus. Ex his queedam, ut fiantexemplo manifesliora, profera-
iims. Tantam in unoquoque libro variantium lectionum silvam, emendationurn quoque ct
glossematum ingentem vim aut nullo cum fruclu, aut non eo sallem, qui est leclu debilus,
carptim oculis usurpcs : quae si ad suum quaeijue contexlus locum nolentur, irritanl ani-
mum, ct provocant legcntis arbilrium; conlra si ad quem modo vcrsum referantur, doccre
vclis, ct laciniosis saepe verborum duclibus uli opus sit, et laedium polius quam ingcnium
homini crudilionis cupido moveas. Scliolia autem, qua? innumera pi opemodum sunt, maxime
in Octalcuchum, ne liac quidcm induslria proponore est commode : cum enim illud dum-
taxat laudas, quod vcrbum respiciunt, ipso monilo, molcsto scilicct atque ingrato, plura
quam ipse conlextus habet, verba conjungas : quaj vicissim e regione posila, nullo negotio,
uno oblulu in oculos mcnlemque incurrunt. Itlcm dicendum plane esl de obelis atque aslc-
riscis, qui cuin passim alibi, lum praecipue iis in libris, qui ad Graecum excmplar emendati
sunt et recogniti, tanto numero obveniunl, ut olio abutatur, et palienlia noslra, si quis id
sibi pensi det, ut siugula memorcl, nedum ut causas enarret. Quoties vero cadem in nolis
rcpelenda erunl? qui modus crit lcgenlis aut dictanlis fastidio? quse ralio laudandorum co-
dicum? Vctus aulemilla versuum distinclio,quee lanlinunc fit.ac tantae refert anliquilutis me-
moriam, verbis repracsenlari vix possc arbilror : omnino autem ut quis utililer praeslet, nc
vix quidem. Tum ipsc cliam Hebraei Canonis conspeclus, atque ordo, quem tantopere prae-
dicant, pracverli penilus necesse sit. Ad heec solidi quidam sunt sacri libri abs Hieronymo
quideminLatinum conversi, nonaulem in Vulgalam editionemrecepti, quisuumhic sibi vin-
dicant proprie locum. Tale Psaltcrium est ex Hebraeo archetypo, quod vetere jamdudum in
Ecclcsiis obtinentc interpretatione ex Graeco, ne turbae in populo, longa jam habitudino
psalmis illis assuelo, cierentur, subslitui non potuit: cumque sit omnium fidelissimc, ac
doctrina incrcdibili elaboratum, solum fere ad privatam eruditionem legenlium superat.
Tales nliffi sunt sacrorum librorum versiones juxta LXX Interpretes, ut esl altera Jobi at-
quc Eslhcr, duplcx item Psalmorum recognitio, sive quae Romana et quae Gallicana Psalteria
audiunt, quae in Vulgatae recensione, vcl plane, vel ad cum sallem modum non sunl: pre-
tium autem cst summum operse cognovisse.
Quicumque haec sedulo rationum momenta expenderit, nullus jam dubito, quin aequi
bonique consulat propositum noslrum, ac bene locatae in universo rccensendo lexlu operae"
nos sinat conscientia frui. Sed crunt forlassc qtii alia dc causa conlradicere, atque, illa
vixdum sublatacalumnia, graviorem e vestigio invidiamcreare in nos sludeant. Compertum
ncmpe cum sit, Hicronymi maxima saltem cx parte versioncm esse, quae Vulgala editionc
conlinetur, dum eain cmcndare, ac prislinae integrilati satagimus restituere. Tu ne, inquiet
forlasse aliquis, recensione hac tua eam editionem excludis, quam remotissimae anliquitalis
mcmoria, multo aulcm magis cecumenici Tridentini concilii auclorilas, et plura deinccps
pontificum dccreta unam ex omnibus sacrarum Seripturarum Chrislianis hominibus com-
mendarunl ? Mihi vero id neque in mentem venit, nec si cul umquam veniat, ille mihi sapere
videatur. Quin immo summam ejus cditionis laudem, dum spiritus hos reget arlus, tuebi-
mur, ut ad fidei ac morum doctrinam imbuendam tradendamque, nihil non gravc et pra>
slaulissimum in ea csse profiteamur, ct quam adeo in hisce rebus aucloritalem obtinuil,
sarlam lcclamque proeslemus. Nihilosecius si qu»3 vclerum librariorum aut incuria, aut per-
versa cura irrepserunt in cam menda, ct partibus insidcnt minime necessariis ad fidc
13 PR.&FATIO. U
morumquclegcs componendas, homo cui cordi est rerum sacraram dignitas,ca qua par
cst, probabilitalc ac rcligione usus castiget : minime omnium ei arbitror succensendum,
immo vero bcne illum ingenio suo ac diligentia de sacris litleris meruisse. Id olim viri prse-
sliterunl summe calholici, summique itidem Vulgatae patroni, e quibus, ut interim Hen-
ricum Buchentopium praeleream, numquam non laudem promeruit doclissimus Franciscus
Luca Brugcnsis, qui amplius quater mille loca, quae post Clementis VIII rccognilionem,
rmendatione indigerent, aut correxit, aut bonis argumenlis corrigenda indicavit : ct tard.
Bellarminus, qui dalis ad eum lilleris, plura iis adhuc superesse in melius mutanda, si is
cssct animus, ingenue profcssus est. Tu nostros conatus ejusdem aeslimato csse animi ac
voluntatis : ac si dcmum lanti sunt, quae proponimus emcndanda, his adcense, quae tanlam
a tc cx aliorum accepta sludio graliam inierunt.
Tamen etsi alia omnino provincia est, quam nos sumpsimus, neque in ca adornandi, id
nobis putavimus ncgolii dari, ut tertio quoque verbo, sccus ne essct in Vulgala edilione,
dispicercmus. Hac sanc ipsa de causa rctinelur qui ante nos erattitulus univcrsi opcris Bi-
bliolheca Divina, quem caelera probamus parum,et a S. Interprele pcrscriplum fuissc,
omnino non crcdimus. Scimus vero jamdiu olim oblinuisse apud Veleres, quos Martianeeus
laudat, et qui eum fugerunt, scriptores; sed ncc ignoramus vicissim ab aliis diversos prae-<
ferri,el in mss. praeserlim codicibus pro suo quemque arbilratu, atqueingenio amanucnses
lusisse. Celeberrimus noni saeculi Lalinorum Bibliorum enuvapQuT-h; Alcuinus, de quo plura
inferius diccnda nobis crunt, caeteris rcpudialis omnibus tilulis, Pandecten inscripsil, hocquo
cjus proprium nomen esse, contendit. Sententiam suam eo cxaggerat epigrammate, quod et
inler ejus opera vulgatum est, et ad calcem sacri texlus a se recognili atque emendati in
Vallicellano de Urbe ms. habctur :
NominePandecien proprio voeilarc memenlo
Hoc corpus sacrum, lector, in orc tuo.
Quod nunc a muhis constnt bibliothecadicia
Nomiue non proprio, ut lingua Pelasga sonat, elc.

Verum haec ex cjus occasione tituli, neque cnim nostri est instituli, quot apud Latinos, quatn-
que variis nominibus Scriptura appellata sit, persequi. Voluimus, ea relenta inscriptionc, quas
ctiam prae caeleris fcrme obtinuit, et nos lubricae disputalioni subduccre, et quam longe a
prurienlium ingeniorum affectata novitate absumus, significare.
Propositum autem unum cst nobis , Hieronymianam interpretationem exscribere ab an-
•liquis libris, qui propius, quoad ejus fieri potuit, ab ipsius lntcrprclis aelate absunt, ante-
quam eos sive glossatorum pervaserinl manus, sive sententiarum e velustiori versione usus
immutarit. Ac sane si Oclateuchum excipias, quos lamen libros minus minusquc impendio
corrcclorum mpiipyuu depravavit, reliquos omnes Hebraei Canonis tam et vetustis, et sin-
r.cris ab apographis fonlibusque derivamus, ul de earum leclionum fide, ac Hieronymiani
operis germanilate dubitare yix liceat. Sicubi ergo induccndum quempiam versum dicimus
aut sentcnliam : si cubare in mendo locum, vera leclione proposita, animadvertimus : de-
mum si alitcr atque obtinet vulgo, nectimus : haeremus eliam aliquando, atquc in diversa
vcteres quoque chartas abire observamus, cx fide noslrorum exemplarium facimus* nec
alio quam ad Hieronymianae versionis dignilatem asserendam, aut vindicandam, quicumque
tandcm hic labor cst, fine exantlatur.
Ut vero proposilum hoc noslrum probe teneas, ac scias quanti nobis labor hic steterit,
repetenda rei memoria est, ex qua tota propemodum Hieronymianae versionis pendet his-
loria, deque ejus, quam vindicalum imus, gcrmanitate judicium. Vixdum erant quatuor
elapsa saecula,cx quo in publicum versio S. Docloris prodieral.ac passim auctorilatem apud
omnes ferc oblincbat, cum jam vilcsccrc visa est mendis obsila, quae in tanto describenlium
librariorum numero, tanlaque utentium varietale, cavere hominum diligentia non poterat.
Id aigre fercns Carolus Magnus imperalor, homo ad Ecclesiae aedificalionem alque orna-
mentum nalus, ut pristinae integritali reslituerelur, atque omnibus Ecclesiis, maxime Gal-
licanis conslaret emendatissima, quanto maximo potuit sludio alque auctoritate contendit.
Volumus, inquit in Capitularibus, et ita Missis nostiis mandavimus, et prwcepimus, ut in
Ecclesiis libri canonici veraces habeantur; sicutjam alio Capitulari scepe mandavimus. Alcuino
16 PRJEFATIO. 1»
aulem, sive Albino, qui in magna imperatoris existimatione consuetudineque tum vixit,
utpote omnium, quos ea tulit aetas, eruditissimo, tantum instaurandae Scriplurae opus dc-
mandalum est. Ac sunt quidcm, qui cum tradant vernaculis interprelationibus non conlen-
tum, addiscendis originalibus linguis, Hebraica el Grseca, operam impendisse,fciisque esse
in hoc labore feliciter exanllandousum. Verum quae tria ejus peritiae in Hebraico textu trac-
tando profcrt argumenla nuperus ejus Iaudalor Hodyus ex Commentariorum Hbris, in quibus
Hieronymianam versionem, qua utebatur, ex Hebraeo interdum correxisse, et nonnumquam
diserte rcpudiassc autumat, nihil profecto sunt, neque enim Albini illa sunt, sed ipsiusmet
Hieronymi, a quo ille descripsit, tolidem vcrba. Sunt vero islhaec : Incap. Gen. xxv, 8 :
Quomodo convenit Abrahce tam sancto viro quod dicitur, Et deficiens morluus esl? Respon-
deo, in Hebrceo non habetur, deficiens ; sed a Septuaginta Interpretibus additum est. Et in
Eccles. ix : Nolandum est, quod per totum librum ubicumque dicitur, Filii hominum, in
Hcebrceo habetur, Filii hominis, hoc est, Filii Adam : et omnis pene Scriptura hoc idiomate
plena est, universum genus humanum Adam filios vocans. Denique in cap. xn : Obmutescere
quoque, sive, ut melius habetur in Hcebrceo, surdescere, aures significat. Haec, inquam, omnia
pura putaque sunt Hieronymi verba in Gommenlariis ad ea Scripturarum loca : quod miror
magis eruditum virum latere potuiase, cum nemo jam nesciat, pleraque omnia Albinum
ex Hieronymianis fontibus dclibasse. Igitur, non ut quamdam, si libet, Orienlalium lilte-
rarum aurulam Magni Garoli magistro invideam, sed ut quibus ille instructus subsidiis
editionem suam adornarit, innotescat : sic statuo, minime illum hoc sibi negolii dcdisse,
sed neque eam illi fuisse mentem, ut originales textus consuleret, et se archclypis Hebraeo
et Grseco conformaret. Tota fuit ejus industria in conquirendis undequaque Hieronymianae
versionis codicibus, iisque sedulo inter se confercndis, ul quae probanda sibi esset lectio,
ex eorum fide, qui melioris emendationis et notae vidcrcntur, decerneret : sive illam prae-
tcrea ad sanioris criticae rcgulas, sive ad ipsiusmel Hieronymi testimonia expenderit.
Opus integrum, vetus scilicet ac novum Testamenlum novo hoc pumicc expolitum, alque
emcndatum jam scncx, cum annum plus minus octogesimum sccundum ageret, in Ccenobio,
cui praeerat, S. Marlini apud Gallos Turonenses absolvit , eidemque imperalori Garolo
Magno obtulit. Exstat nuncupatoria ipsa Epistola nunc inter alcuinianas vigesima cx co-
dem S. Marlini coenobio data, ubi de sui ratione opcris regcm alloquens , sacros, inquit,
libros in unius clarissimi corporis sanctitatem connexos, atque diligenter emendatos Veslrce
Clarissimm Auctoritati dirigere curavi. Tum alia ad Gislam epistola sexto suorum Gommen-
tariorumin Joannem libro praefixa, ubi se ait, occupasse domini regis prceceptum in emenda-
tione veteris novique Testamenli. Paria his habet ipsemct Carolus , Jampridem, inquiens ,
universos veteris ac novi Teslamenti libros librariorum imperitia depravatos, Deo nos in
omnibus adjuvante, examussim correximus. Deniquc et Sigeberlus Gemblacensis in Chronico
ad annum 790 correxisse Alcuinum, Divinum Ilisloriam jussu ipsius regis; et libro de
ScriptoribusEcclesiasticis, cap. 83, jussu Imperaloris correxisse Divinam Bibliothecam, tra-
dit. Quae nos testimonia huc etiam relulimus , ut certius constet, quod dicebamus , non
videri ad Hebraicum Graecumque lexlum eam editionem recognitam, quorum nec verbo
tsnus meminere qui eam posteris commendarunt. Porro nonnulli etiamnum codices ejus
recensionis superant, quorum duos praegrandi mole, cum Romae ageremus, tractavimus nos
ipsi, interdum et consuluimus. Alterum, quem et Viclorius saepe laudat, scrvanl S. Pauli
extra muros armaria : alterum. Vallicellana bibliotheca, quem Baronius pro ingenlis pretii
thesauro habuit, utpote quo usi, non sine grandi laboris compendio, fuerint erudili viri, qui
post Tridenlini concilii decrelum, reformandae Vulgalee edilioni insudarunt. Exstant et
queedam cpigrammata ad calcem voluminis, e quibus satis abunde fuerit, paucos hos ver-
sus pro ejus licet saeculi vitio inficetos, qui vel auctorem, vel impulsorem operis nominant,
exscripsisse:
CodicUistius quol sunt in corporc sancto
Depiciie formis litterulae variis,
Mercedes liabeat, Christo donante, per ncvum
TotCarolus rex, qui scribere jussit eum.
Item :
t7 PR^FATIO. 18
Pro me, quisque legas versus, orare memeiuo, ' "''•
Alcuin dicor ego: Tu sine fine vale.
Jam vero persequi haud vacat, quam longe lateque in Ecclesiis edilio ista obtinuerit, ob-
sequente imperatoris auctoritati orbe propemodum universo. Vix tamcn dictu est, quo,
semel data sacri textus emendandi facultate, studiosorum industria evaserit. Tum scholiis
onerati sacrorum codicum margines, notisque variantium Iectionum aut emendationum ex
Hebraeo, non illo quidem archetypo , sed aut aliis pro lubitu punctis instructo, aut ex neo-
lerici Judaizantis ingenio in Latinum converso. Hujusmodi ferme usum libro existimo He-
braeum scholiastem, quem vocant, et supparem faciunt Rabbano Mauro,
qui tot illa glos-
s?mata , quae et nos retinuimus ad libri oram, congessit, et qui licet saepius contentioso
magis quam vere interprelari videatur, interdum etiam falsa ipse lectione decipi, aul me-
lioris peniliorisque significatus ignoratione labi, suum tamen studium ita ejus aetatis homi-
nibus approbavit, ut vendibiliores nullos haberent librarii codices, quam quibus notas illas
apposuissent. Quid quod Hieronymus ipse diu poluit terrae ille filius Martianaeo videri , cx
quo tanla eum inler et Simonium lis fuil ? Taceo nunc alios sequiorum lemporum , qui cum
aliquid sibi vidercnlur in Hebraica lingua eruditionis consecuti, ad refigenda suopte ingenic»
Latina exemplaria operam suam conferebant, eoque plus se putabant bene de sacris littc-
ris meruisse, quo pluribus locis ab recepta lcclione abluderent. Insignis in hanc rcmHu-
gonis de S. Victorc, qui duodecimo ineunte saeculo floruit, locus est lib. de sacris Scripturis
cap. 9, ubi, Oclavo, inquit, loco Hieronymus accessit non jam de Hebrceo in Gro^cum, sicut
priores, sed de Ilabrmo in Latinum transferens sermonem : cujus translatio, quia Hebraica;
Verilati concordare magis probata est, idcirco Ecclesia Christi per universam laliludinem
prm cceteris omnibus translationibus, quas vitiosa interprelatio, sive prima de Hebrceo in
Grcecum , sive secunda de Grceco in Latinum facta , corruperat : hanc solam legendam et in
auctoritate habendam constituil. Usu autem pravo invalescente, qui nonnumquam solita magis
quam vera appetit, faclum est, ut diversas diversis sequentibus translationes, ita tandem
omnia confusa sint, ut pene nunc quid cui tribuendum sit, ignoretur. Hinc porro cxorla illa
correctoiia, ut vocant, sive casligatoria, quae tamclsi hominum caetera doctorum sludio
concinnata sunt, iisdem lamen vestigiis insistcrc haud poluerunt: novas autem sacro texlui
mutationcs intulcrunt : dum appositas margino librorum notas alii pro veris lectionibus
substituunt, aut simul una inferunt, ac pro suo quisquc arbilratu addit, delet, immutat.
Hujusmodi exemplar narrat se vidisse Lindanus pervetustum in Carlhusia Zeclhemens'
juxta Diesthamiam sita, quod Biblia ad codiccs Caroli Magni perdiligenter castigatos nola-
bat emendanda locis sane ut non paucis, ila minime pcenitendis. Alterum Bessarion cardi-
nalis Commentario in illud : Sic eum volo manere, conlra Georg. Trapezuntium laudat, quod
ante annos supra trecenlos Romae, Nicolaus S. Damasi diaconus et Vaticanae , ut ipse ail,
Bibliothecaa Suffraganeus, adornaverat, cujus haec recitat verba : Lustrans armaria nequi-
bam hoc adipisci, veracia scilicet exemplaria invenire, quia et quw a doctissimis viris dice-
bantur correcta, unoquoque in suo sensu abundante, adeo discrepabant, ut quotquot codices,
tot exemplaria reperirem. Verc tum dici de Hieronymiana versione poterat, quod de homi-
num valetudine : quod gravius aegrotant ii, qui cum morbo levali viderentur, in eum de
integro inciderunt.
Pulo aulem ex his lector intelligit, quod volebamus , quo nos proposito hanc provinciam
subierimus , et quanti labor hic sleterit. Nempe cum Hieronymi versionem an inde ab vm
saeculo omne genus vitia depravarint, ejus erat qui vcllet nalivam illius germanitatom
rcpraesentare, tantam aelatis memoriam supergrcdi, in eamque rem primo incumbere, ut
quaeseeculura illud antevertcnt, exemplaria nanciscerenlur, aul quce ccrte criticorum id
et scquioris lemporis manus cvasisse, manifcslis indiciis dignoscercl. Nam in caeteris qui-
dem omnibus lilterarum monimentis recensendis cxpoliendisque, exemplaris a quo pelun-
tur, aut adcujus cxiguntur fidem, momenli plurimum aetas habet, si propiorc ab aucloris
temporibus intervallo absit: fieri lamen potcst, alque interdum usu venit, ut recenlioris
aevi apographum anliquiori longe praeferas sui merito atque emendalione, utpotc quod vcl
a sinceriore alio, vel ab amanuensi et diligenliore et magis erudilo descriptum sit. Alia est
•Latinae hujus versionis in mss. codicibus ralio, de quibus vix puto id fere nmquam ut cvc-
19 PRiEFATIO. 20
niat, quod non ad privatam eruditionem, sed ad populi usum describcrentur, atquc eorum
continuo labem temporum ferant, quibus exarati sunt. Non igitur ad eam pristinae inlegri-
tali restituendam satis erat mss. iibros, ut fors tulit obvios, aut, qui sane multi superant
in bibliolhecis, clegantes adhibere in consilium, sed conquircndi, quanta maxima id
fieri solertia potuit, velustissimi ac pene exsoleli; iisque tota defercnda auclorilas, quibus
glossatorum manus pcpercerint.
Ejusmodi libros ut longo labore atque indagine ex Italiae bibliolhecis, quot ferme opus
crant ad rem nostram, comparaverimus : profecto quem Veronensis lioac noslra suppedila-
vit, omncm ut aetatcm, ita et opinionem facile exsuperat: qucm et praestat paucis ad pcri-
culum faciendum describere, ut et alios ab eo acstimes. Continet codex istc Regum libros,
quae potior ac nobilissima Scripturae pars est, tam cerlis tamque germanis inlactae Hierony-
mianae Versionis nolis, utcaelcris praestare omnibus, quotex Europoa bibliothecis hactenus
innotuere, non dubitem. Membrana compactus est perquam tenui, in-folii, ut vocant, sed
ferme quadrati formam : litteris autem majoribus, quales in antiquissimis omnium moni-
mentis conspicimus, exaralus cst totus. Interdum flavas atque aciem oculorum cffugientes
lilteras posterior manus nigro juxta veteres ductus atramenlo infecit, ac pene exsoletam
atque eyanescentem tanta vctustale scripturam renovavit. Interdum et clarius expressit,
maxime ubi transversa superne lineola T litteram efformat, quae in priore typo haud mul-
tum ab I differl. Excmplum ad vcri facicndam fidem hoc habeto.

holOCIUSl ^CIP^Crprca CJRCPtfopmiUUJSer


WsTCRjne
crcobimracSTptacja^BisRibei.
rjH\il(6CR Sacnube/. lricSfm(/)(\!2icbim
Oralio lametsi omnis continuata rerum ,serie conlinetur, nullum ut pateat interstilium,
neque in capita aut versus distributa : ubi lamen sententia , aut periocha insignior desinit,
parvo intervallo ut plurimum intercipitur : quod sequiori amanuensi Iocuni fecit depin-
gendae ibi interpunclionis, ut libuit, notae. Orthographia quoque priscam rcdolet Lalinitatis
rationem et formam in verbis maxime compositis, in quibus intcgra praepositio servatur,
ut esl, subputare, adloqui, atque his similia. Emendalio autem et satis diligentem antiqua-
rium probat, atque iis scribentem temporibus, quae Latinae adhuc linguae gloriam susline-
bant : si illud excipias, quod saepe accusandi casum pro sexto, atquehunc vicissim proillo
adhibct: quod ipsum tamen verendae antiquitatis indicium esse, notatum est doctis viris ex
veterum Grammalicorum lestimoniis, atque alias nobis, qui locum illum ex domestici Mu-
saeoli nostri veteri ethnico tilulo adduximus, SINE. ALTERITRUM. ANIMI. LESIONEM.
Uno verbo tantam huic libro tribuimus antiquitatem, ut inter Hieronymianos parem esse
velimus ei neminem; atque illi etiam praeferamus saepius laudato, qui Vitam 5. Pauli He-
remitae continet, et constat ex consulari epocha ab amanucnse annotata, vixdum cenlum
esse annis Hieronymo recentiorem : ut hunc adeo, quem illi aetate praeferimus, propiore
adhuc intervallo a S. Docloris aevo removeamus. Quod porro germanam cxhibeat Hiero-
nymi translationem, innumeris propemodum argumentis evincimus, quorum insigniora
quaedam, quae ex ipso contextn elucent, in notis proponimus obscrvanda ; nuncillud quod
pelitur ex totacodicis structura, indiccmus. Ac primum in duos tantum libros, quorum al-
ter Samuel inscribitur, alter Malachim, totam Regnorum historiam tribuit, nimirum ut fert
Hebraicum exemplar, quod Hieronymus affeclabat, monetque in prosfalione a se praesli-
tum : non ut Vulgatain quatuor, quod antea ex rm LXX partilione obtinebat. Deinde cum
veteris ante Hieronymum divisionis monere anliquarius voluit, hoc ipso monuit, testalus-
que cst luculenter, quam perscribebat, Hieronymianam versionem esse. Inilio libri apud
nos secundi, infectis minio prioribus verbis, Faclum est, e regione annolavit, In antiquis
exemplaribus hic incipit liber secundus. Neque vero antiqua, nisi ad novoo versionis rcspec-
tum, exemplaria diceret: neque alia tum poterant, aut antiqua appellari, nisi quae pridem
%l PRzEFATJO. 22
obtinuerant, ex Graeco derivata, autalia nova, quam quae dudum ex HebraeoS. Pater cx-
cuderat. Idipsum ad locum ubi quarlus liber incipit in Vulgatis, fortasse autem manifestius
docuit, hac ad oram codicis annotalione : Hic finit liber tertius secundum LXX. Nempe
quce superius antiqua dixerat exemplaria, ea nunc vocat de nomine, quae a Septuaginlavi-
rali translatione fluxerunt, infertque adeo quod prae manibus habcbat, esse ad Hebraici
textus norroam adornatum, quod Hebraici textus, non Graeci partitionem teneat; re enim
vera nulla est in codice aliainscriptio, quam istheec ad finem liljri in Vulgata sncandx: Finit
liber Samuel. Incipit liber Malachim. Ad haac summa cum Hebreeo texlu conformitas locis
ferme omnibus, quibus in diversa abit a Vulgata, sive cum additamenta, quae ex vetustiori
translatione irrepserunt, omnino relicet, sive ubi meliorem multo profert lectionem ac sen-
sum (quae in nolis, ut diximus, pro re nata exponuntur) yvrxnbrmos Hieronymianae, Versio-
nis eo manifeslius indicium est, quo luculentius profitetur S. Interpres in Prologo, nihil
sibi omnino conscium esse, mutasse se quidpiam de Hebraica veritate. Sunt aulem praeterea
qua3 ejus preestantiam libri commendent, notulae quaedam prima eadem manu, et characlc-
risforma.mullo licet minulioribus litteris, margini passim appositae, nee sanecontemnendae,
aut locis, quos explanant, inutiles : quamquam cas satius duximus utpote devias propo-
silo nostro praetermittere. Specimen ex prima, quae occurrit ad vocem Ramatha, habeto :
Hcec est civitas, quce in Evangelio Arimathia dicitur, unde et Joseph decurio fuit. Capilula
quoque, sive Lemmatum seriem, qua3 licet abs Hieronymo non videnlur elaborala , anli-
quissima tamen sunt, ct ante Cassiodorii aevum, unus iste Veronensis ms. post ven. card.
Thomasii et Benediclinorumeditiones,integra repraesentat, restituitque, ac solidis interdum
tilulis supplet.
Tanto igitur, tamque bono exemplari in restituenda ejus libri Hieronymiana interpreta-
tione usi sumus, ut si nihil fuisset praelerea pra3Slitum, esset tamen cur ejus nominis alque
eruditionis sludiosi homines multum se nobis debere protiterentur. Verum et in reliquis li-
bris omnibus non iniqua fortuna utimur; nam etsi nec tanlae veluslatis, nec prelii, antiquos
tamen mss. codices, ac bonee cumprimis nolae nacli sumus, et unamquamque Scriplurae
parlem ad unius ut minimum, passim vero ad duorum aut trium mss. fidem recensuimusj
Pluribus uti potuissemus, si recenliorum rationem habere aliquam, fuisset c re nostra : et
non cos modo proposilum esset uliliter adhibere in consilium, qui aut bonis argumentis
eetatcm Caroli Magni, et quam diximus Alcuini recognilionem antecedcre viderenlur, aut
certe non admisisse.
Hoc vero opus, hic Iabor; ea cnim est ejus a3vi codicum caritas, tamque maturo atque
acri opus est ad posteriores curas internoscendas judicio , ut qui tantum sibi periliee <ri-
buat, arrogantius fortasse alque ambitiosius, quam verius facere videafur. Hoc ipsum ta-
men summopere intererat, quando ipsi minime dilfitenlur Benedictini edilores in altero, ut
vocant, prolegomeno num. 5, ne unicum quiclem Hieronymianae versionis exemplar inveniri
in aliis extra Galliam regionibus potuisse. Ab iis scilicel, quos sibi gens una.aut natio
Scriplurarum codices comparavcrat, tota corum editio describitur. Et nemo cst tamen in
Lalinae hujus versionis historia lantisper eruditus qui nesciat, a regiouum ac gentium va-
riis inter se usibus et consuetudine, variantium in sacris libris lectionum causas esse repc-
tendas. Econlrario quee unius, ut ita dicam, Ecclesiae coelibus inservierunt, pleraque omnia
exemplaria labii unius alque eorumdem sermonum esse. Adeo non satis recle ab ejusdem
ingenii apographis de prislina operis integritate videlur sumi argumentum : illudque porro
ipsum ad eam edilionflm nuineris omnibus absolvendam deerat, quod nos, collatis undi-
que suffragiis, praestare conali sumus. Nam etsi codices ex Italia quidem omnes accepimus,
neque hoc ipsum leve erat ad propositam recensionem post Gallicanos dumtaxatsubsidium,
accedit quod ex orbe propemodum universo in Vaticanam, quee nobis una est. pro cunctis,
bibliothccam, quantum erat codicum praestaniissimorum concesserit. Ad heec non eos modo
libros, qui sacrum textum perpetua serie exhibent, advocavimus; scd et qui commcnlariis
Hieronymianis constant, cum primis vero in prophetas omnes, in quibus illc contincnter
suam ex Hebraeo interpretalionem proponit primum atque explicat, huc jussimus, ubi opus
erat, proferri tesles, astipulaloresque cmcndationum nostrarum acccdcre.
Dicam porro, quod rei caput est, quam luec rcligiose, fortassc cliam ut aliis vidcbilur,
23 PRiEFATIO. 24
superstitiosa cum abstincntia traclavimus : ut ctiamsi tota promiscue variantium lectionum
vis ingens albo per nos calculo donarelur, non esset tamen cur de mutalo temere umquam
texlu jure quispiam dolerc posset, aut queri. Equidem ob oculos saepe illam habuimus ce-
dro dignam Augustini sententiam libro n de Doctrina Christiana cap. 14 : Codicibus emen-
dandis primitus debet invigilare solerlia eorum, qui Scripluras divinas nosse desiderant; scd
ct vicissim illud menti obversabatur magislrorum Hebraeorum praeceptum, sane perquam
opporlune ad sufflaminandos ingenii ausus excogitatum, rrooo wn *rW) : Ex conjectura
nihil est corrigendum. Hacautem ralione proposita, quidquid a recepta vulgo lectione dis-
sonum manu exaralae chariae sufficerent, seu vcrbo tenus et scriptura, seu sensu ipsq ct
significalus Zr.rv.3e1,sedulo expendimus. Et quod sola quidem dissimililudine vocis abluderet,
sine boni aeque sensus dispendio, si nulla, vel non sufficiens hanc prea illa adoptandi ralio
suppetebat, satis fuit vel e regione apposuisse, vel si tantires videbatur, in subnexis anno-
tationibus, addila brevibus causa, indicasse. Miseret enim vero me praeposterae ejus curae,
qua nihil pulo ingratius posse lectori erudito accidere, cum mera veteris pronuntiationis
aut scriplionis vitia, quee in libris omnibus antiquis occurrunt, terlio quoque verbo inge-
runlur : quod factum in nupera vetusti Psalterii editione risum omnibus movit, ubi non
aliis ferme sunt notis onerati margines libri, quamquibus monetur, B pro V, atque E pro J,
ct vicissim in vocibus ex. gr. brebi ct bobes, pro brevi ct boves, ct inlellege, quod rectum la-
men ipsuin quoque est, pro intellige, hisque similes litteras fuisseab anliquariosubstitutas.
Cordi fuerunt econlrario nobis quae proprie sensu, eoque in Vulgatis vel imminulo,|jel
interpolato, diversa in mss. verba, aul commata ipsa invenimus. Ac primum si plurium
cxemplarium suffragiis niterentur, cautius investigare: dein conferre diligenter alia cum
aliis, cum nostro Intcrprete singula; tum ad Hebraicae veritatis Lydium lapidem exigere;
ipsum quoque Hebraicum archetypum perscrutari, num errore scribarum peccct, ac possit
ipsum ad vcteris Interpretationis vesligia restitui, ac vicissim : mullo autcm verosimilius,
nuui cx eo facile appareal Latinorum in permutandis lilteris lapsus, quo ratiocinandi modo
non semel remacu teligisse visi sumus : demum et Graecos LXX Interpretes sciscitari, essct
necne proposita lectio velus illa e Vulgata ante Hieronymum edilione, quam aut denuo huc
lcmcre sludiosus non nemo revocavit, aut S. Interpres, utpote non incongrui sensus, ipse
retinuerit. Animum praeterea intendimus ad reliquos translatores, Aquilam, Symmachum,
Theodotioncm, atque alios, cumprimis vero Symmachum, cujus mirum in modum ingenio,
atquc erudilione delectatus est S. Pater. Nulla autem est nobis praetermissa vocula, cui
difficultatis aliquid subesse suspicio foret, nulla intcntata, nullaque indicta. Cumque omnia
ad hanc obrussam exegissemus, ac staret eliam a mss. parlibus judicium, rei quidem causas
in annotalionibus exponerc, et in quam facile sentenliam concederemus, novis argumentis
conlirmare, satius multo duximus, quam inferrc tcxtui manus, eliamsi non modo cum
melioris significatus compcndio liceret, sed etiam tulum cssct. Quod si tamen alicubi audc-
nius, profccloejus sincera loci emendatio, germanusquc inlellectus per sc ipse palere visus
csl nobis, et communilus ita cst, ut convelli deinceps nulla vi possit criticaquc censura.
Ctftcra. nisi res clamaret ipsa, originalium quoque librorum ea fides esset, denique aditum
animosquc fecissent magni nominis viri, religiose abstinuimus ; ipsasque maculas, verendae
antiquitatis indicia, cum honoris preefatione, cluendas monstrare aliis, satis fuit. Hanc om-
nium optimam sacri codicis recognoscendiralionemduximus, eaque si nihil aliud, hoc certe
speramus consecuturos nos laudis, quod et maximo Chrislianee religionis monimento
fidem servavimus, et Hicronymianae gloriae, ejusque studiosis consulere conati sumus.
Videar porro nunc actum agere, si quae ad hujusmet interpretationis, ut ita dicam, natu-
ram atque hisloriam speclant, de integro velim proferre in medium atque edisserere. Jam-
pridem eorum desiderio, qui haec nosse cupiunt, satisfecerunt neque indocte Benedictini
cdilorcs, his ipsis, quoe praefationi huic nostroe subnectimus prolegomenis; tum alii sane
perquam eruditi viri, Natalis Alexander,Dupinius, Frassenius, Simonius, Calmetus, aliique
magno numero criticorum filii, el qui principem in hac eruditionis parle locum oblinet,
Humfredus Hodyus, libro de Bibliorum textibus originalibus. Et quamquam sunt quaedam
in singulis maxime in antiquiorum scriptis, quee nobis parum aut nihil probantur : haud vi-
sum lamen esl prctium operee, quibus illa argumcntis refutcntur, hic loci exponere, quod
23 PRjEFATIO. U
nisi universam ac vulgo tralatitiam disputationem Ionga oratione retractare pro rei digni-
tate instituam, facile suis queeque locis edocere ipse non possim. Sunt eliam lucubrationes
illae omnibus in promptu : quas si invicem contendas, atque ad eam exigas, quam nosmel-
ipsi ab Alcuinianae recensionis epocha historiae parliculam altigimus, vix erit cur nostram
inhocoperam ullra desideres. Pcccant cnim plerumque nimium prolixa in S. Inlerpretem
voluntate : ut cst illud, quod. aiunt nonnulli, eum Ecclesiw totius nomine versionem suam
ex Hebraeo fuisse molitum ; aut quod alii tradunt, eam fuisse ab ipso Damaso papa Eccle-
siee universae commendatam. Platina in ejus ponlificis Vila, Primus ( Damasus) Hieronymi
scriptis auctoritatem dedil, cum prius Septuagintu Interpretum scripta tantummodo in pretio
essent. Nam et Biblia Hieronymi legi cwpta est, et psalmi ejus fideliter ex Hebrwo traducti,
cum antea apud Gallos potissimum incomposite legereniur. Quam fabulam el Joannes Fran-
ciscus Brixianus, ut alios interim taceam, cpistola ad Pagninum probat : Damasi, inquit,
patrocinio, curaque et castigata Graeca olimper Hieronymum, et conversa in Latinum Hebraa
sacrarum litterarum monumenta et Damasi redivivam curam, et Hieronymi operam
subinde renascentem scepenumero desiderant. Dixissent, favisse Damasum Hebraicis Hiero-
nymi studiis, cum se Romee pariler conlinerent, ut ex «p>ig«i«tc eorum epistolis Iiquel : ad
Scripturas enim ex Hebraeo interpretandas nondum, illo adviventc, manum S. Pater admo-
verat. Verum haec persequi nostri, ut diximus, instituti non est.
Quin ctiam hac ipsa de causa, ut ne te scilicet diutius morari, et quee alii pridem multa
cum laude elucubrarunt, scripta compilare videar, omittere satius duxi, quae de Hebraeorum
poesi ad enuclcandam, vindicandamque ab adversarioriim calumniis S. Patris sententiam,
expositurum me receperam, ac paraveram quidem, alquc ad umbilicum fere perduxeram.
Experientia autem comprobatum est illud Romani oratoris, Nimium quod esi, offendit vehe-
mentius, quam quod videlur parum. Accedit, quod proprio opere hanc sibi nuper excolen-
dam maleriam suscepcrit, studiaque cliam in hoc nostra preevcrtcrit longe doclissimus
amicus nosler, cujus propediem edendus in lucem liber quanlum ergo opinione auguror,
atque ex co, quod mecum communicavit, exemplo didici, faciet cruditorum hominum desi-
derio satis.
At non ita preetereundum silentio erat, si quid in chronologicis libri uniuscujusque notis
contra aliorum, qui easdem rationes inierunt, sententias fuerit. animadversum. Perlinet hoc
nempe ad Hieronymianarum rerum seriem probe inslitucndam, ncctcndamque inviccm,
quam sicubi trajectione aliqua peccare sinas, facile lola labefactetur. Et vcro cum minime
diffiteamur, quod uno omnes ore conscntiunt, constatquc cum aliis, tum hoc preeserlim
Hieronymi testimonio in prologo Galeato, Lege ergo primum Samuel et Malachim meum,
Regum libros omnium primus in lucem prodiisse : placet cos cliam ad annum circiter 390
potius quam ad 392 aut insequentem, ut vulgo putant, referri. Ralio ex ea quam conlinuo
subnectemus, serie constabit": nam eos ponc sequi Psallerium, ct prophelas una omnes
SiMilimus, quos libros anno 392 , quo Calalogum scriptorum Ecclcsiaslicorum concinnavit
S. Paler, fuisse jam de Latino in Greecum abs Sophronio refusos, capitulo illo de Sophronio
tcstatur : In Grwcum, inquit, eleganti sermone transtulit Psalterium qioque et prophetas,
quos nos de Hebrwo in Latinum vertim is. Haud recte igitur Martianaeus aliiquc post an. 393
Psalterii versionem differunt, quam adhuc armario clausam S. Inlerpretem tenuisse autu-
mant, ex his quae ad Pammachium epistola 49, quee ejus quidcm esl anui, scribit : Libros
sedecim Prophetarum (nulla Psalmorum mentione facla) quos in Latinum de Hebrwo ser-
mone verli, si legeris, ct delectari te hoc opere comperero, provocabis nos, etiam cwtera
clausa armario non tenere. Nempe significare hoc silenlio poluit Hieronymus, eum inlra
domesticos parietes continere sc librum, quem tamdiu antea Sophronio inscripluin, propria
ad eum preefalione munierat: quo nullum puto cdilionis manifestius indicium est. Neque
hoc porro solum, sed et Graece, quod longi adeo cst operis , explicalum ab illo una cum
prophelis omnibus satis cleganter, vulgalumquc apud ejus linguae homines, ab superiore
jam anno noverat. Quin etiam hunc prophetis librum praeponit : ex quo rccensionis ordinc,
editionis quoque preerogalivam colligere verosimilius licet : subsccula autem est statim
Jobi versio, quam se nuper adornasse, cjusque misisse ad Marcellam exemplar, in laudala
modo epistola aitS. Pater : ex quo ilerum falli perspicuum est posl Marlianaeum alios, qui
27 EPISTOLA DEDICATORIA. 23
praeivisse Jobum prophctis opinantur. His vulgo addunt tres libros Salomonis, quos ego,
quidem serius differendos ex prologi ad Chromatium atque Heliodorum verbis existimo :
interea lamen haud ausim reccpla3 apud omnes sententiee refragari.
Atque hi demum libri omnes sunt, quos scimus editionis honori jam permissos eo tcm-
pore, quo de se Hieronymus testatus ita est in Catalogo, Velus Testamentum juxta Hebrai-
cum transtuli: quod crilicorum filii ita ^npitiwf dictum accipiunt, ut non univcrsam pro-
prie Scripturam, sed quas dumtaxat rccensuimus modo parles per id temporis transtulisse
eum velint. Vere ego diiissc S. Doctorem exislimo, tolumque jam ab eo reddilum Lalinc
vctus Tcstamentum, nisi siquam fortasse exiguam ejus partem excipere liceat, cujus ibi
singillatim mcminisse, nihil intererat. Et ccrle quo tempore Jobi versionem refert, jam ct
Cwtera clausa armario tenere se ait : quae tamelsi variis subindcannis in lucem prodierint,
ab co lamen quo mcmoranlur exordio esse repctenda : alque adeo jam inde a conscripli
Calalogi anno fuissc adornata, perspicuum est. Prodierunl vcro ex his primi Esdras et Ne-
hemias, circa annum 394, quod ex prologo liquel, ubi multaquee in Evangeliis laudantur,
quasi de veteri Tcslamento, et apud LXX non babentur, expendenda se ait latiori operi
rescrvare. Per latius cnim opus epistolam in noslra recensione 57 sive libcllum de Optimo
genere interpretandi, qucm nos anno ascripsimus 393 certurn est designari. Hos cxcipiunt
Paralipomena, in quorum nempe Prologo idem illc de Optimo genere interpretandi libcllus
nuper edilus dicilur : ul codcm atque isto anno 395 lucem aspcxisse videanlur. Qui igitur
poslremo omnium loco prodiisse hrec affirmant, Dupinius, et Murtianaeus, a vero quain lon-
gissime aberrant: ac doccri quidem cum hoc ipso leslimonio potcrant, lum illo in epistola
71, ad Lucinium, post ferme triennium data, ubi omnes ante Oclaleuchum veteris Tcsla-
menti libros S. ipse Interpres editos a se profiletur. Canonem, inquit, Hebraicw Veritatis,
excepto Oclateucho, quem nunc in manibus habeo, pueris tuis et notariis dedi describcndum.
His ilaquc recognoscendis octo libris, qui priorcm cx ordine sacri lextus locum obtinent,
a'i anno 398 insudabat : quamquam Genesim eo cilius editam, facile adducor ut credam,
ciim reliqui interim Mosis libri in quartum quintumvc annum premerentur. Josuc autem
nonnisipost sanctm Paulw dormitionem in lucem venit : quam obiisse Honorio Augusto vi
et Aristwnelo coss., id est, an. 404, ex ejusdcm epilaphio comperlum est. Omnium denique
postremus liberEsther prodierit, siquidem eum S. Pater Octateuchi numcro comprchendit,
ex Hebraeorum more Judices etRulh libros in unum conjungens, qua demum in rc, ac lem-
poris nota aliorum probe inilis rationibus nihil esse duximus reponendum.

S. P. INNOCENTIO XII P. M.

Hierbnymut Chritli vestcm in Romana urbe suscipicns, cathcdrcePctri inviolala communioneconsociatus,


Damasi papm oraculum quondam ac delicim, ad tum Sanclitalis vestigia, bealissimePater, {eslinus volo, ob-
{ei/uioImlusaccedit. Quamquamenim tui eum terreat magnitudo, imital tamen humanitas. Recedat, inquit, Ro-
mani culminis ambitio, cum successorePiscaloris, el discipulo crucis loquor ( Epist. 57). Novit elenim Docior
Ecclesimmaximus, socius anqelorum in cmlo, quod si apostolos honore sequeris, sequaris el merito. Tvm igiiur
Beatitudinispedibus provolutus summus ilte vir, Ribliothecamsuam Divinam, qum capul est omniumstudiorum
ejus, redivivamnunc opera nosira, manibus quoque nostris offerre tjestit; ut qui ad sedemAposiolicamuno co-
demque eHectureverentim propensisumus, junclis pariler officiis, secunda cunctis virtutibus tui pontifuatus
inilia individuo honoris sludioconcelebremus(Epist. 58).
Neque vero erit, tanctissimePaler, quod affalus luosetiam minimi paveamus, cum nobis audientiam (nclurwn
sil immortaleillud ingenium cum suo sacrarum inlerpretationum amplistimo muuere, quod nos vcnerubundi
nominiluo consecramus. Quid enim piissimoChrislianorumPatri acceptummagis cjralumvefuerit, quam resli-
uta in omnesEcclesimutilitates Divina Hieronymi Bibliolheca,cwlestiumscilicel mandatorum tltcsaurus, unde
profervnlur nova el vetera, quibus sese, ac eoncreditumsibi gregemalerc qucal pastor bonus et dispensator fide-
lis ? Quidnijucunda v.uncfuerinl Innoccntiosacra Scriplurarum volumina, qum castmerant delicim sancti Pon-
tifiris Damasi,"cujus insignia hmcsunl verbaad ipwm Hieromjmumscripta ? Neque vero ullam pulo digniorcm
diipula ionis noslroe confabulationcm, quam si dc Scripturis sermocincmur inier nos, id esl, ut ego intcrro-
20 EPISTOLA DEDICATQKIA. 50
gem, tu respondeas. Qua vita niliil puto in liac lucejucundius : quo animx pabulo oinnia mella superanlur.
Quam dulcia, inquit propheta, gutturi nico eloquia tua ? super mel ori meo (Epist. 124).
Multa quidemprmclarefacta tua, Pater sanctissimi, dum apud duces, reges, imperatoresqueinternuntii otim
officio fmigereris, divinis te legibusaddictum, ac sauclorumPatrum documentis probe ajfectum demonstrabant:
nunc autem suinmm polestatis particeps, Christique vicarius effectw, lot ac tanta pielalis prwbesaryumenta,
ut omnesChristianmplebes sibi gratulentur, quod i» tehabeanl scribamdoctum in regno coelorum,cujus volun-
tas sit in lege Domini diu nocluquemeditanda. Nam unde tibi voxilla tolo jam orbe percelebris, Domis Romani
Pontilicis, domus est egenorum ? Et iterum ad ipsos pauperes oculis captos, Non liberlalem vobis eripio,
sed dux vise, ac vester oculus esse volo. Unde, inquam, Sanctilati tum hujusmodi voces,qum dulcissimeso-
nant in auribus Ecclesimvirginis, nisi ex adytis et oraculo divinarum Scripturarum, e quo sermonem istud elo-
qui didiceras: Oculus fui ca;co, el pes claudo, paler eram pauperum (Job. xxix). Quodenim ab inclyto illo
inter Orientales quondumprincine sciebatactilatum religiosohumanitalis affectu, id ipsttm Sanctitas iua orbi
jam universoconspicuaimitandum sibi proposuit, plurimorumlargitione munerum membraChristi confovens;
vagosqucinducensin domos Pontificias.
Nec uno tantum humanilatis ac misericordimbeneficioEcclesiamDei sublevassecontentus, Papa venerabilis,
omnesetiamdivites «re percussoprmmonerevoluisti, ne sperarent in incerto divitiarum, aliena concttpiscentes,
propria non eroganles, suisque in propriam perniciem abutentes; dich enim: Pecnnia ista non sil nobiscum in
perdilione. Quid plura ? Ul exsullaret e Clirisliana repnlilica simulacrorum servitus avaritia, et cupiditas radix
omnium malorum, decreto singulari slatuil Aposlolicalua sollicitudo, ne deinceps venalia forenl Judicum tribu-
ndlia, sed gratit tribuereutur probis hominibus, qui juxta prmceptumLegislatoris Prophelm conslituli, judicent
popnlumjuslo judicio, nec in alteram partem declinent munera accipientcs, quae excxcant oculos sapientiun,
ct mulant verba justorum (Deul. xvi). Maxima utique hoc modo prmslas largitatis ac munificentim munera :
summoquein Ponlifice digniora vix desiderari possunt facinora, nisi forte in Innocenlio Xll, qui quodam fu-
turotum bonorutnvalicinio, numeri duodenarii sorlitus esl nomen, ut in eo virtulit Apostolicmquasi pleniludi-
nemsperare nobis liceret. Ecquis tivil illo hodie moderntius, qui, Ecclesimproventibus e nobilissimaPignalelli
familia prorsus abdicalis, debilum parentibus amoris affeclumin pauperes tolum ex decreto Iransferre cttravit ?
Persuasnm nempe ipsi fuerat ab Hieronymo, gloriam episcopi in eo maxime cotlocatam, si pauperum inopias
providerit, nec propriis sluduerit diviliis (Epist. 2).
Ergo in te, beatissimePater, factis mqualibusexpressa dignoscunturqumcttmqueegregius Doclor, divino po-
tus quam rhetorico afflatus spiritu, de abnegandispro Chrislo Nepoiibus vel Nepotianis, nec sozculi lucris in
Dei mililia qumrendis,familiarissimossuos lilteris monere contendil (Epist. i, 2). Nam Hieronymocumlnno-
eenlio qiiambene conveniat,hinc epislolmillinc decreta teslanlur. Solum pietaiis genus esse volunt, per calcatum
patrem ad vexitlumcrucis evolare; el in exslinclo Parenium affectu crudelesdici gloriantur. Tantam reruin ver-
borumque consonanliammirabunlur alii in maximo Doctore, et in stimmo Pontifice : apud nos quidemjustam
h bel venerutionemqitidquid excellil; sed admiraHonemnon habuit antiqua ac explorata tanclorum Virorum
consensio.Innocentio XII fidem scimus pradicalam familiariler ab Hieronymo, dum ejus prmcessoremhoc no-
mine primum Demelriadi Virgini sequendum ita \proponit : Illud le pio carilatis affectu prxmonendam puto,
ut sancti Innocentii, qui apostolicx catliedroe, et supra.licti viri suecessor, et filius est, teneas fidem : nec
pcregrinam, qnamvis libi prudens, callidaque videaris, doctrinam recipias '(Epist. 8). Nec mirum quod
Innocenlii prmdicala sil fides ab eo qui filius ejus declaratur in concilio Mitevitano, ubi nova et nimium perni-
ciosa hmresis, peregrina ilta Pelagii doctrina mlernumdamnala erat. Verumtamen multo plures, inquit tynodut
Milevitanaepist. ad Innocentium papam, qui ejus sensus diligentius indagarc potuerunt, adversus eiim pro
Christi gratia et Caiholiccefidei veritate confligunt; sed prsecipue sanctus filius luus, frateret compresbyter
noster Ilieronymus.
Plura congeripoluissent, sanclissimePater, ul ex fide sua, luorum prmdecessorumlaude, ac Romanmsedit
venerationeperpetua acceptissimus apud te Hieronymushaberetur. Al quid in iis recensendit diutiut immore-
mur, cum audilo solo Docloristancti nonine exsultantemteprmsentes conspiciant? Oblatamenim Operum Hie-
ronymi noslro laboreadornalam novamedilionemtam benignelamque grate tuscepisii; ut cum reslituto a nobis
Hieronymo, Damasumin tua Sanctitate redivivuminvenissemullum gaudeamus. Accipe igitur pretiosissimum
antiquilalis sacrm monumenlum,Eusebii Hiercnymi DivinamRibliolhecamanlehac ineditam ; el quasi (lorente
adhuc mlatede Gallia Romamredeuntem doctissimumvirum hilari vultu amplectcre. Muttam secum defert in-
terpretationum Scripturw sacrm supellectilem, qum lemporum injuria nobis omnino periisse credebantur. Nec
tine nutu divino factum esl, quod ad nottram mtatemusque ista e tenebrit non prodierint in lucem. Congruum
quippe fuerat ut sub tanto pontifice, solita maximi Scripiurarum interprelis Hieroitymi ministeria repeterenlur
(Dist. tS, cap. Sancla tlomana Ecclesia). Lubens docebitin Israel prmceplumetjudicium, site adjutorem ac
patronum habere meruerit, Ponlificimvocistum oraculoprobatus confirmatusque.Nec exsurgenleshujus temporis
quosdamRufinigregales morabitur supra laudalus Innoceutii filius, si te sanctissimumsunm Patrem audicrit
cum Cclasioel concilio Romano proclamantem : llla sentimus, qusc Bealum Hieronymum scnlire cognosci-
31 AD S. HIERONYMIDIVINAMBIRLIOTIIECAMPROLEGOMENA. 32
nius; et non solum de RuOno, sed etiam de universis, quos vir sacpius memoralus, zelo Dei et fidci reli-
gione reprehendit.
Post mullam operamnoslram, quam in res obscuras atque difficilescontulimus, tuum est, Pater beatitsime,
Hieronymo evangelizantimultam»'»Ecclesia virtutem tribuere ( Epist. 53). lla in solio cum duodecimjudita-
turus tedeat: ila municipatumccelicum Paulo consequaris.Felicem prorsus ac providum laborem nostrum lit-
lerarium reputabimus, ti profectusnoster, et tua qloria (uerit: cumque nos omnes, quos pro officio sacerdoii
filiorum loco Sanclitas tua ditigit, Apostolicaetiam benedictionesua prosequelur.
Sanciitati Tus
Offerebanl humillimi MonachiBenedictini Congregationis Sancti Mauri.

PROLEGOMENA

IJJ DIVINAM

S. HIERONYMI BIBLIOTHECAJI
EX EDITIONE RENEDICTINIANA.

PRO(EMIUM.
Qui velerumtcriptorum novat aggrediuntur editionet, de tuscepto ab iptit opere lectorem paucit docere
potsunt : cum enim in restiluenda texlus librorum inlegritale, ac illuslrandis nonnullis locis obscurioribut,
illorum prmcipueversetur opera ; una vel altera in id argumentum instilula disputatione , studiosis hominibtis
faciunt satit. Nobis vero S. Hieronymi DivinamBibliothecam,antehac ineditam, utilitati publicmprocurandum
suscipicntibus, tot tanlaque incumbunt maximarumrerum momenta, ut magnitudooperis impositi non solum
cervicesprcmat, sed ante sub fasce ruendum tit, quam kvandum. Quis enim non pertimescat maximi Scriplu-
rarum divinarum Interprelis opns prmcipuumexpendcrein eam, quam consecutus est, lingumHebraicmperiliam
inquirere; tempus scriptionum ejus translationumqveprmfigere; dubiasac spurias a veris et genuinis ditcernere
lucubrationibut; planutn facere legenti qualis in Ecclesia Christi fuerit Hieronymianarttm versionum usus;
mullaque h\s similia liquido demonstrare, qum nec facili negotionominibussuis recenserenlur? Exhorrescimus,
faleor, immensumillud ac profundumquasi dispulationispelagus, in quod necessitalecompellimur,S. Hieronymi
operibus edendit addicli et consecrati. Sed magna not tpet isla tenet apud cequumLectorem, veniam sciliccl
nobit faciliut indulgendam, sicubi in rebus sponte sua obscurioribus,el a nemineadhuc tentalis, illius desiderio
non usquequaquesatisfecimus : vel cerle si nonnihil aliquando scribenlibusexciderit, quod oculatioret diligcn-
tioretque haud effugitset. Hac spectalionein primis provocatiqumdamemiltimus Prolegomena in elucidalionem
Divinmhujus S. Hieronymi Bibliothecm, qum ante nostram mlatem clauta ct ignorala bene mulla patefaciel,
tcriptorum ac tibrorum errores ab animis rcmovebit, sacrisque voluminibus, in Latinum cum e Grmco, lum cx
Hebrmoconversit ab Eusebio Uieronymo, EcclesiamChritli dilabit. ...,

PROLEGOMENON PRIMUM
De nomine Ribliolhecae Divinae, el de modo quo nobis edita sit.
I. Quid significet Bibliolheca Divina. II. Consilium Hieronymi in vertendis Scripturis sacris. III. Ejusdem
studium i» lingua Hcbraica pcrdiscenda. IV. Quos habucril hortatores, quos oppugnatores suarum trantla-
tionum ex Hcbrwo. V. In suis translationibus nimiamvitabat novitatem, et interprelalionis xa/.o?»i>i«v.

Apiul veteres BibliotliccocDivina; nomen obtine- A lus: sed Hebraeorum quoque volumina eadem ap •
bant sacra Volumina, quucnunc teniporis Biblia vo- pellatione efferunt sancti Patres. Hieronymus ad
canius.Ideo apud Hieronyinum in CatalogoScriplorum Paulam juniorem et ad EustocliiumCbristi virgincs,
ecclesiaslicorum , Eusebins C;csariensis Bibliothecm sic in librum Esllier prxfalus est : Vos autem , in-
divinmcum Pamphylo mai tyre diligenlissimusper- quil, o Paula et Eustochium, quoniam et Bibliothecas
vestigalor laudatur : erant enim ambo in Scripturis Ilebrmorumsluduistis intrare, et interpretum cerlamina
divinis studiosissimi , ita ul Palaistinos Bibliorum comprobaslis, tenentetEslher Hebraicum librum , per
codices, ab Origene elaboralqs, in EcclesiisOrientis singula verba, noslram trantlationem atpicite-: ut pos-
vulgandos susceperint. Nec exemplaria soluin Inslru- sitis agnoscere, me nihil etiam augmentasseaddendo ,
menti veteris ac novi, quocClnistianorum manibus sed fideli tettimoniotimpHciter, sicul in Hebrmoliabe-
terebantur, Bibliotlieca; nominc gatidebanl antiqui- lur, historiam Hebraicam Latinm lingum tradidisfe.
35 PROLECOMENON1. DE NOMINEDIBLIOTHECJ: MVINiE. 34
Bibliotliecas itaque Hebrxorum lioc loco appellatj Avolumina Latiue ab eodem reddita complectatur.
volumina tlebraea veteris Testamenli, quae volumina Plura de hujusmodi nomenclatura adjicere potera-
Paula et Eustocbium edoctaefuerant sub eodem ma- mtis : nisi unus sufficeret nobis Hieronymus ad pro-
gislro Hieronymo. Hac item appellatione manifestius bationem ejus nomina-lionis,qua cooptamus primum
adhuc declaratur velus Testamentum lib. vi Origi- editionis nostrae volumen.
nnm c. 3, apiid Isidorum, et in manuscriplo codice II. Studio ac exemplo Origenis provocatus Hiero-
bibliotliecoeColberlinae, qui glossas divinorum li- nynms, primum emendatissimam ad fidem Hexaplo-
brorum compleeiilur , habelque nolam numcricam rum editionem ScripiursesacraeLalinissuis tribuere
2852. Nam circa medium libri II.TCIsidori verba ab curavit : magis utile quid ex hoc, ut vocat, otio
anonymo scripla leguntur: Bibliolhecamveteris Tes- Ecclesiis boni vcnltirum ratus , qnam cx aliorum
tamenti Esdras scriba post incensainlegema Chaldmis, ncgotio. Audiendus ipse est praelalione in librum
dum JudaA ingressi sunt (Isidorus , regressi fuissent) Job ex Graecoeloquio conversum : Si aut fiscellam,
in Jerusalem, divinoafflalut Spirilu reparavit: cuncla- inquit, junco texerem, aut palmarum folia complica-
que Legis ac Prophetarum volumina, qum fuerant a rem .... nullus morderet, nemo reprehenderet. Nunc
gentibuscorrupta, correxit: tolumquevetusTeslamen- autem quia juxla sententiam Salvaloris volo operari
tinn in xx duos libros constituit, ul tol libri essenl in B cibum, qni non perit, el antiquam divinorumvolumi-
Lege, quot habebantur et litterm. Ita ibi vetus ille nnm viamsentibusvirgultisquepurgare : ntihi genuinut
scriptor , quisquis fueril. Eodem scnsu Hieronymus infigitur, correclorviliorum fatsarius vocor, et errores
epislola ad Augustinum , veius Inslrumenlum , seu non auferre, sed serere. Tanta est enim vetnstalis con-
volumina ejusdem vocat Ecclesiarum Bibliotliecas: suetudo , ut etiam confessaplerisqne vitia placeant;
Vit, inquit, amator esseverus Sepluaginta Interpre- dum magis pulchros haberevolunt codices,quam emen-
lum? Non legas ea qum sub asteriscis sunt, immorade datos. Integritati igilur ac sinceritati suae volumina
de voluminibus,ut veterumte fautorem probes. Quod sacra restiltiere satagebat Hicronymus, et hoc con-
si feceris , omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare silio omissa bene mulia supplevil, vitiaque confessa,
cogeris: vix enim unus, aul aller invenilur liber , qui quamvis plerisque placercnt, auferre non dubitabat.
ista non habeat. Exemplaria etiam novi Testamenti Ad originem enim Grsecam revertens, ea quse vel a
hoc nominc fuisse vocala , tcstis est epist. 52 , ad viliosis intcrpreiibus male reddita ; vel a praesum-
Pammachium ; ubi S. Doctor , provocans ad illam ploribus imperitis emendata perversius, vel a libra-
Apostoli jtepixonrtv,in qua de virginitate et nuptiis riis dormitantibus aut addita fuerant, aut mutnta,
disputat 1 Cor. vn, commentarios Patrum revol- impigre corrcxit. Hoc modo operabalur cibum qui
vendos mnnet, et EcclesiarumBibliothecisfruendum, G non perit, ac pro flabellis et sportellis aliorum mo-
ut consideratis diligenter verbis Apostoli, liquido nacherum , spiritualia Iiaecet mansura dona Eccle-
appareat ipsum propter calumniam declinandam , sia: Dei tribuebat. Unde mentem suamapericns san-
niulto plus, quam Paulus volueril, in maritos fuisse clis mulicribus, ita scribit pra:falione in Danielem :
clementem. Dicitur igitur, Revolve omnium, quos Obsecrovos, o Paula el Eustocldum, fundalis pro me
sttpra memoravi, commentarios; el Ecctesiarum Ri- ad Dominum preces : ul quamdiu in hoc corpusculo
bliothecit fruere; el magit concito gradu ad optata tum , tcribam aliquid grulumvobis , utile Ecclesim,
cmplaquepervenies.Denique epistolam S. llieronymi dignum posleris. Prmsenlium quippejudiciis nonsatis
ad Paulinurn , in fronte sacrorum Bibiiorum appo- moveor : qui in utramque parlem, aut amore la-
sitam , sic inscribunt manuscripti codices aliquot, bunlur , aut odio. Quid vero ulilius Eeclesiae , quid
qui apud Coelestinos et Prsedicalores Avenionenses magis dignum postcrisquam divinorum Voluminum
asservanlur : Incipit Prologus Hieronymi super Ri- via senlibus virgullisque errorum purgala? Quid ac-
bliotliecam.Tot a nobis prscmissa siinl teslimonia ex ceptum magis cunclis fidelibus in Chrislo quam intc-
ijiso prsesertim Hieronymo deprompta , ul omnibus gri ac immaculali codices divinae Scripturae? Itaque
planum fieret, veteris ac novi Testamenli volumina publicae Iiiijus ulililalis intuitu curam iu se suscepit
ab codem interprete inLatinum scrmonem conversa, D Hieronymus emendandi quaecumque librariorum
non incongrue vocari divinam Hieromjmi Bibliothe- incuria, vel injuria temporuni, aut imperiiia inter-
cam. Quod faciliiisnobisconcedenl litterali viri, cuin prelum niale irrepserant in exemplaria sacrorum
noverint BibliothecmHieronymi nomen ab anliquis Bibliorum Lalinae Groccisdcprompta. Post navalam
scriploribus usurpatum fuisse ad designandas ejus- anlcni Ecclesix Cliristi tanlam operam e LXX
dem Latinas sacrorum Bibliorum translaliones. Ex- Translalorum interpretatione, ad perfectiora sese
slat in nostra bibliolheca S. Germani a Pratis codex convcrtens novam ex Hebrao Scripturarum edilio-
venerandaeantiquitatis num. 15, in quo scriplor ad nem aggrcssus est, ut deinceps Latiuis, non rivulos
finem Epistolae ad Hebraeoshsec apposuit: Lege cum consectari, sed rerum fontes viderc, cornicumque,
pace Bibliothecam Hieronymi presbyteri Bethleem. id est, Judxorum oculos ex ipsa veritate Hebraica
Hujus scriptoris studium imitali, verbisque S. Do- configerc liceret.^Id animi habuisse se in verlendis e
ctoris prorsus adhaerentes; volumen praesensDivinm fonte Hebraeo sacris voluminibus testatur S. Doclor
HieronymiBibliothecmtitulo inscriptum esse curavi- pluribus locis scriptionum suarum. Memorabilis est
pjus: quippe quod omnia veleris ac novi Testameuli praecipuesenlentia isthacclib. m Apologiaeadversus
' AD S HIEUONVMIDlVlNAMBIBLIOTIIECAMFROLEGOMENA. J6
33
Riifiniim: Tu Latinas Scripluras, inquil, de Grmcoj\ Augustinum, cm suum studium commendabal lus
emendabis, et aliud Ecclesiistrades legendum, quum vcrbis : Ego enim non lam veteraabolereconatus sum,
quod semelab apostolis susceperunl : mihi non liccbil qum lingummemominibusemendata de Graco in La-
posl Sepiuagintaediiionem, quamdiligenlistimeemen- tinum transluli, quam ea testimonia, qum aJudmis
datam anle annos plurimos mem lingum liominibus prwlermitsa sunt, vel corrupla, proferre in medium:
dcdi, ad confulandos Judmos elium ipsa exemplaria ut scirenl Noslri quid Hebraicaverilascontineret. Si
verlere, qum ipsi verissimaconfitcntur, ut si quando cui legere non placet, nemo compellitinvilum. Bibat
adversum eos Chrisiianis dispulatio est, non habeant vinumvetus cum suavitate, et nostra musla conlemnat,
subterfiigiendidiverticula, sed suomelpolissimummu- qum in explanalionempriorum ediia sunl : ul sicubi
crone feriantur. llludcbant JtidaeiClirislianos, et Ec- illa non inlelliguntur, ex noslris manifestiora fiant.
clesiis Dei insullabant dc falsitate Scripturarum Rescripsil S. Augustinus ad Hieronymuin, prorsus
prnptcr Septuagiuta Inlerpretes, quos in niullis er- iia cssc persuasus : De interprelatione tua, inquit,
rassc conlcndebant. Ad rctundendam igilur lioslium jam mihi persuasisti, qua ulilitate Scripturas volueris
calumniam profitclur Ilieronymus prafatione in transferre de llebrmo , ul scilicet ea, qum a Judmit
Isai.un, se in percgrina: linguae eruditione sudasse, pimtermistavel corrupta sunt, proferret in medium.
ne scilicet Judwi de falsitate Scripturarum Ecclesiis )B Castera vidc cuist. 97 intcr Iliennymianas. Reslal
Dei diuliusinsultarent. Et nd Cbromatiuin praelalionc igilur e supra jam allalis.llieronymum non in suggil-
in Paralipomena : Nnstri arbitrii putas, inquil, aul e lalioneiii Septuagiuta Interpretuin; scd ad oinnes
pluribus jndicare quid veruin sil, aul novum opus in Ecclcsiacuiilitates novam ex Hcbraeo fontc edidhsc
vcieriopere cudere, illudentibusqueJudmis, cornicum, Ycrdonem.
ut dicitur, oculos coufigere.Nemo est qui nesciat So- III. Cuni autein sciret Hieronymus sc non posse
plironiiiiiialiiiuando a Judaeisillusum indisputaiido : inierprelari, nisi qund aulca inicllexerat, omnlins
boc n.unque docuit Ilieroiiymus praefatione in P.«al- Gracorum ac Laiinornm excultus disciplinU , llac-
leriuin suum ex llebraeo Laline conversum , ila ad biacoriim magisiroruiii liinina lerere, eorumque lit-
ipsuni Sopbroniuin scribens : Quia igiturnuper cum teras siudcre ccepit. I<1abunde tesl;itus est cpist. 4
Ilebrmo disputans, qumdampro Domino de Psalmis ad Rusticum monacbum , docens amore virlutum
tesliinoiiia ptotulitti, volentque iilele illudere, pcr vitia superanda : Dum essemjuvenis, inquil, et soli-
sermones pene singulos, assercbal non ita liaberi in tudinis me deserta vallarent, incenlivavitiorumardo-
Ilebrmo, ul lu de Sepluaginta Intcrprelibusopponebas: remque naturm ferre non poteram. Quam cum crebris
studiosissiineposlulasli, ul post Aquila.n, el Symma- jejuniis frangerem, mens tamen cogilationibuswslua-
chum, et Theo.tolionem, novatneditionemLalino ser- l^ bal : ad quam edomandam, cuidam fralri, qui ex
mone transferrcm. Ex bis manifeslum nobis est in- Ilebrmis crediderat, me in disciplinamdedi, ut post
gralos prorsus ac iniquos fuisse Hieronymo eos Quinlilianiacumina, Ciceronisfluvios, gravitatemqiie
omnes, qtii objicicbrmt sauctum virum in Seplna- Frontonis, el lenitalem Plinii, alphabelum discerem,
ginla condemiiaiioneni Seripturas sanclas inlerpre- el slridenlia anhelantiaque veiba meditarer. Quid ibi
latum : neque vero in culpam vocari meruit, quod laborisintumpscrim,quidsuslinuerimdifficullatis,quo-
anna adversus bostes fidei Christianaesua versionc lies desperaverim,quotiesquecessaverim,el contenlione
submiiiislrarel Ecclesiis. Juste ergo hoc queritur ad discendi rursus incmperim, lestis est conscienliatam
linem secundi Iibri ApoIogi;csuacadversus Rutiniim : mea, quipussus sum, quam eorum qui ntecumduxerunt
Unde me pulabam bene mereri de Latinis meis , et vilam. Et gratias ago Domino,quod de amaro semine
nostrorum ad discendumanimosconcitare (quodelium litterarum dttlces fruclus carpo. Hanc in discendo
Grmci versum de Lalino post lanlos Interpreles non liiteras llebraicas diflicukatein pistiinum vocat, dum
fuslidiunt) inde in culpam vocor, el nuuseami sloma- sic in Danielem pricfalur: Denique el ego adolescen-
cho cibos ingero. Ecquid in homine tutum sit, si inno- lulus posl Quinliliani el Tullii lectionem, ac flores
cenlia criminosa est ? Denique sludium siiuin hoc rhetoricos, quem nte in lingumhujus pislrinum reclu-
argunienio malignis eliani lectoribus persuasum vo- D sissem,et multosudore, mulloquelemporevix cmpissem
luil ; Quod si apud Grmcos, post Sepluaginta edilio- anhelantia slridenliaque verba retonare, et qua pcr
nem,jam Chrisli Evangeliocoruscante,JudmusAquila, cryplam ambulans, rarum desuper lumen aspicerem,
et Symmachus,ac Theodoliojndaizanles hmreticisunt itnpegi novissimein Danielem, el tanlo tmdioaffeclus
recepti, qui multa mysteria Salvatoris subdola inier- sum, ut desperaiionesubita omnem laborem velerem
pretalione celarunl: et lamen in "E?«7t).off hubenlur voluerimcontemnere.Verum adliorlante me quodam
apud Ecclcsias, et explanantur ab Ecclesiasticisviris : Hebrmo, el illud mihicrebriusin sua linguaingerenle,
quanto mngisego Christianus, el de parenlibus Chris- Labor omnia vincitimprobus; el qui mihividcbaricio-
lianis nutus , et vexillumcrucis in mea fronte portans, lus inler eos, cwpi rursum discipulusesseChaldaicus.
cujus sludium fuit omissarepetere, depravata corrigere, Et ut verum falear, usque ad prmsenlem diem magit
et sacramenta Ecclesimpuro el fideli aperire sermone, possum scrmonem Chaldaicum legere el intelligere,
vel a [astidiosit, vel a ntalignit lecloribusnon dcbeo quam sonare.Tantiim operoeac laboris cxpertus est
rcprobari? Hacc ipse pracfatione iu librum Job <x S. Hicronymus in disccnda lingua Hebraica, propicr
llebrxo Lalinc rcddilum. Idcin probat epist. 89 ad anhclaiitia il!a ei slridenlia verba, <JII;C ctsi intclli-
57 PROLEGOMENON1. DE NOMINE BlBLIOTHE&E DIVIN^l. 38
gantur a Latinis, vix tamen ca sonare possumus ad A J gua Ilebraica, loquentis Hebrxi verba diclala simili
morem Judaeorum, quibus naiivum est hujusmodi facilitate in Latinum sermonem convcrteret? Satis
idioma barbarum. Unde idem Hieronyinus lib. i crgo perspectum fit, Hieronymum sermonis Hebraei
Comment. in cap. III Epistolae ad Tiium , causam perfectani notitiam habuissc; elsi modestix causa
lantx tlifiiculialisedisserit dicens : Quod aulemait, ipse nlibi dixerit, se Hebrmorum sermonemex parte
genealogias et conteniiones, et rixas,qum veniunt ex didicisse, in Lalino autem ab incunabulisinler gram-
lege, devita: proprie pulsal Judmos, quiin eo sejac- maiicos , et rhetores, et philosophos fuisse delritum.
tant, et pulanl legis habere rioiitiam,si nomina teneanl Neque vero negare potuit epistola 142, ad Dauia-
singulorum, qumquia barbara sunt, el elymologiaseo- sum papam, ab Hebrxis mulla didicisse : Est vir qui~
rum non novimus, pterumquccorrupte proferunlur a dam, inqnil, a quo ego plura didicisse me gau-
nobis. Et si forle erraverimusin accenlu, in exiensione deo, el qui Hebrmum sermonem ila etimarit, ut
ct brevitatesyllabm, vel brevia producentes, vel pro- inter scribas eorum Chaldwus existimelur. Ad Mar-
ducta brevianles,solenl irridere nos imperilim, maxime cellam quoque episl. 130 fatelur nonnihil purioris
in aspiralionibus et quibusdam cum rasura gulm lilte- Laiinilalis amisisse propier usum idiomatis Hebraei
ris proferendis.... Si igitur a nobis hmc nominum et sibi familiareni : Nos, utscis, Hebrmorum lectione
lingumidiomnla] ut videlicetbarbara, non ila fuerint B 1 detenti, in Latina lingiia rubiginem obduximus, in
cxpressa, ul exprimunturab Hebrmis, solentcachinnum lanlum ut loquenlibus quoque nobis siridor quidam
atlollere , et jurare sc penilus nescirc quod dicimus. rion Latinus interstrepat. Unde ignoscearidilali, etc.
Unde et nobiscurmfuit omnesveleris legis libros, quos In (ine Commeniarioriim in Aggxum prophctam,
vir doctus Adnmiinlius in Hexapla digesserai , de omiiein eloquii venusiaiem perdidisse se dicit studio
Cmsariensi Ribliolheca descriptos, ex ipsis auihen- liiigux Hebraicoe: Obsecro te , leclor, ut ignoscas
ticis emendare, in quibus el ipsa Hebrma propriis celeri sermone dictanli, nec requiras eloquii venutla-
sunl characteribus verba descripta , et Grmcislitleris teni, quum mullo tempore Hebrmmlingum ttndio per-
iramite expressavicino ut non magnopere pertimes- didi, elc. Idem llieroiiymi studium probant Ilelrxa
cainus superciliumJidmorum, soluiis labiis, et obtorta volumina ab eo descrinta, vel collala cum inlerpre-
iingua, et stridenle, et rasa fauce gaudentium. Assi- libus Grxcis; nec non Palestinx proviucia , quain
duum vero luisse in litteris Hebraicis S. Doctorem peiluslravit ac peragravit ob pleniorem intelligen-
niauifcsie declarant verba islhocc, qtioe in epilaphio liam Ilebraicorum nominiim, adscilis etiam Judxo-
Paulx mairis scripta legiinlur : Loquar et aliud, runi erudiiissimis magistris sibi sociis. Singula or-
quod forsitan mmulisvideatur incredibile. llebrmam dine suo prosequamur. Apud S. Damasum excusat
linguam , quam ego ab adolescentia multo labore ac C ' se tardilatis epist. 155, quod non siatim ad ejus
sudore ex parte didici, et infmigabili medilalionenon inicrrogata resrripserit alio opcre detenliis. ,Quid
desero, ne ipse ab ea deserar, discere voluit, et conse- sit autein tale opus bis verbis declaravit iniiio ejus-
culaest, elc. Parum eral liomini studiosissimo aciu- dem epistolx : Interim tamen et ego linguam, el ille
telligenliaosacrorum Biblioruin cupidissimo, linguam articulum, movebamus,cumsubilo Hebrmus inlervenit,
Ilcbracam multo sudore didicisse , nisi etiam opes defcrens non pauca volutnina, qum de Synagoga quasi
suas in co negotio experiretur. Ad perfectam enim leclurus acceperal. Et illico : Habes, inquit, quod
obscurissimi libri Job intelligenliam doctorem adhi- postulaveras: mequedubium, etquid facerem nescien-
buit Hebrxum , quem non gratis accessisse, sed lem, ita festinus exlerruit, ut omnibus prmtermissis,
pecunia conductum asseril praefaiionc in cumdem ad describendum trunsvolarem: quod quidem vsque
Jobi librum : Meminime, inquit, ob intelligeniiam al prmsensfacio. Hebraicis similiter delentus litleris,
hujus voluininisLyddmumquemdamprwceplorem,qui et conlenlionc librorum assidua, breviorem dedit
apud Hebrmosprimus haberi pulaba'ur, non parvis epislnlam 74 ad Marccllam : TJl lam parvam, inquit,
redemissc nummis : cujus doctrina an aliquid profe- epislolamscriberem, causm cluplicis fuit, quod et la-
cerim , nescio. Hoc unum scio, non poluisse meinter- bellarius feslinabal, et ego alio opere delenlus, hoc
preiari, nisi quod anie iiitellexeram. Nulli crgo labori D quasi Ttapipya me occuparem. Quwrjs quidnam il-
parcens, nec marsupio suo, linguocHebraicai notiiiam lud sit, tam grande, tam necessariuni, quo epislolicm
consccutiis cst non mediocrcm; ita ut par essct La- confabulalionis munus exclusum est. Jampridcm cum
lino sernione extcmplu cxponere quxcumque Judxi roluminibus Hebrmorum editionem Aquilw confero;
^llebraicc ipsi dictilarent. Cnjus rei testem habcnms ne quid forsilan, propier odium Chrisli, Synagoga
proefaiioncmin Tobiain, ubi docuit nos inoduin quo mutaverit: et ut amicmmenli fatear, qum ad noslram
suam versionem Lilinam edidit: Et quia, ait, viciita fidem perlinet roborandam, plura rcperio. Nunc a
cst Chaldmcrum lingua sermoni Ilebraico , u!riusque prophelis, Salomone, Psalierio, Regnorumque libris
liugum peritissimum loquaccmreperiens, unius diei examussim recenMis, Exodum tenco, quem itli EL-
laboremnrripuit: ct quidquidille milii IIe'iraicis verbis LESMOTII vocant, ad Levilicum transiturut: Vides igi-
expressit, lioc ego, accilo nolario, sermonibus Lulinis tur, quod nullum officium Ituic operi prwponendutn
cxposui. Quod iilique per se ipsum numquam pra- est. In his studiis occupalus Romae vir sanctus,
slilisset, nisi probe el pulchre calluisset linguani oculis insuper Judxam contemplari voluit : quo-
Ilebiaicain : nam quis semidoclus aut rudis in lin- modo cnim Graccorum iiislorias inagis imclliguitl
39 AD S. IIIERONYMlDlViNAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 40
qui Athenas viderint; ila sanctam Scripturam luci- jA exiguum iu Ecclesia meritis hominein. Finilo Pen-
dius intuebitur, qui Judxam oculis contcmplatus est, tateucho, ad Jesum filium Nave, id est, ad Josue,
vcl antiquarum urbium memorias, locorumque, et et ad Judicum librum, ad Rulh quoque et Esiher
eadem vocabula , vel mutala cognoverit. Unde el manum misit ; quia hos libros Eustochio virgini
Hieronymo curx fuit cum eruditissimis Hebrxorum Christi negare non poluit. Latine eos cx Hebrxo
liunc laborem subire, ut circumirent provinciam converlit post sanctx Paulx dormitionem, cujus
quam univcrsx Clirisii Ecclesix sonant. Ila ipse antea prccibus volumina quatuor Rcguin, in Latinum
conceptis verbis ad Domnioncm el Rogatianum scrmoncm fuisse interprcialum uon levis cst con-
prxfatione in librum Paralipomenon, quibus iicm jcclura in illis ultimis prxfaiiunculx vcrbis : Sed
fassus est, numquam se in divinis voluminibus pio- et vos famulas Christi rogo, qumDotninidiscumbeniis
priis viribus credidisse, nec habuisse magislram pretiosissimofidei myrro ungilis caput. . . . ul conlra
opinionem suam, sed ea etiam de quibtis scirc se lalrantes canes, qui adversum me rabido ore desm-
arbitrabatur, interrogare solitum; quanto magis in iis viunl .... orationum vestrarum clypeos opponatis.
super quibus anceps crat? Iloc vero confirmat ar- Famulas ChrUti, non alias pulo quam Paulam et
gumeuto sequenli: Denique, inquii, cum ame nuper Eustochitim, Belhleein degenles xlaiem cum Hie-
lillerit (lagilassetis, ul vobis Paralipomenon Lalino B '. ronymo. Paralipomena, petente sanctissimo epi-
sermone trantferrem; de Tiberiade legit quemdam scopo Chromatio, ad fonlem Hebrxum Lalinis ser-
doctorem, qui apud Hebrmosadmirationi habebaiur, monibus exprcssit: Si Septuaginta, inquil, Interprc-
atsumpsi et conluli cum eo a vertice , til aiuut, usque luin pura, el ut ab eis in Grmcumverta est, edilio
ad exlremumunguem: et tic confirmalusausus sum fa- permaneret,superflue me, Chromati,episcoporumsan-
cere quod jubebatis. Quid amplius in viro studioso ctissime atque doclissime,impelleres, ut Hebrmavolu-
dcsiderari queat, certe non video. Omnem in rebus miua Latino sermone iransferrem. Impellcbal ergo
Hebraicis laborcm insumit, sumplui non parcit, pc- sanctUsimus atque doctissimus cpiscopus lliero-
rcgrinationes laboriosas subit, cum eruditissimis nymum, ut omissis rivuloruni tramilibus, ex ipsa
Judaeorum assidue scrmonem confert; libros pro- veritale Hebraica libros sacms Laliiiis boniinibus
pria manu dcscribit; contendil GrxcacUm Hcbrxis. traderct. Pro libro Ezr;« ct Nelicmix similitcr vcr-
Denique quid non, ul lingux sanctx inlclligciiiiam tcndo, Domnionem el Rogatianum Hicronymo insti-
consequeretur? Merito igitur aiebatsupra : El gra- tisse probant verba hxc, qux in prxfatione legun-
tiat ago Domino, quod de amaro semine lillerarum tur : Tcrlius annus est, quod scmper scribitis alque
dnlcet fructut carpo; id csl, scientiam divinarum rescribitis, ul Ezrm librum de Hebrmo transferam:
Scripturarum, et scrnionis Hebrxi periiiam. C quasi non habeatis Grmca et Lalina volumina; aut
IV. Multarum igitur linguarum scicutia insignis quidquid illud esl, quod a nobis veriitur, non staiim
Ilicronymus, et apud omncs cruditione sua celebra- ub omnibusconspuendumsit. Cerie in Ecclesia Chri-
lus; brevi a pluribus rogari cccpit, ut libros sacros sti non fuit lunc leinporis vir Domnionecek-bratior
e fontibus Hebrxis in Latinum sermonem transferre illustri sanctilatis l.uule, ut lestala res csl pluribus
vellel. Omnes prxfaiiunculx veteris Tcstamenti epistolis Hieronymi, Auguslini, ac Paulini; nec
quarum cx parle excmpla subjiciemus, buic rei non Rufini, ct Palladii scriplis. Rogatianus autem
lestessunt. Et superfluum esl, quod in illis dictum fratcr creditur cjusdem sanctissimi Palris et prc-
invenilur, aliter qu.im ibi dictum cst, scribere. sbyleri Doinnionis,qui veneranda canitieChristianis
Incipiamus igilur a Gcnesi, cujus prologus lalis cst: oiniiibiis summo in honore erat, nlquc hospitaliiatis
Detiderii mei desideratut accepi epistolas,qui quodam officio Lot sui temporis appellari meruit. Talcs ha-
prmsagio[ulurorum cum Dauiele sortitus esl nomcn, buit Hicroiiymus bortatores translationum suarum
obsecrantisul translalum in linguam Lalinam de Ile- ex Hebrxo, Libros quoque Salomonis ex Hebraica
brmo sermone Pentuleuchum noslrorum auribus tra- veritale conversos, sanclis episcopis Chroinatio ct
derem. Erat forte bic Desiderius sancttis ille pre- lleliodoro dedicavit: quorum deinde poslulationibus
sbyler in Vasconia , qui cum Ripario auclor fuit D acqniescens, Iibruin Tobix Chaldxo sermone scri-
luculenti oper# editi ab Hieronynio pro sanctis plum Latine intcrprctatus est. Mirari non desino,
marlyrum reliquiis adversus Vigilanliiun. Anciores ejus sunt verba, exactionisvetlrm instanliam: exigi-
sunt hujut Dictatiunculm mem, inquil Hieronymus, tis enim ut librum Chaldmo termone conscriplum
tancli presbyleriRiparius et Desiderius,qui parochiati ad Lalinum slylttm traham.... feci satis desiderio
tuat ricinia istiut scribunt esse maculalas, miserunl- vestro, non tamen nteo studio. Arguunt enim not
que libros per jralrem Sisinnium, etc. Nisi alium Hebrmorum studia, et impulant nobis contra suum
Detiderium fuisse crcdamus, honesium ct eloqucn- Canonem, Latinis auribus ista transferre. Sed melius
tcm virum, cui S. Doctor scribebat epistolam 154, esse judicans Pharismorumdisplicere judicio, el epi-
in qua eliam apparet, opuscula Hieronymi vche- scoporumjussionibus deservire, institi ul potui, etc.
menter postulari ab eo, qui cum Daniele vaticiuiumi Sophronius, vir apprime erudilus, inter eos ctiam
liabuerit. Sed qtiisquis fuerit iste Desiderius, quii numerandus venil, qui Hieronymum lilteris impel-
Peutaieuchum Latino sermone translatum ex He- lebant ad hujusmodi translaiioncs Latinas. Unde ad
brxo filagilabat; certum videlur sanctum fuisse, ne<: cumdcm Sophroniuni de oceasione versionis Tsal-
41 PROLEGOMENON I. DE NOMlNEB1BLIOTIIECEDIVIN/E. 43
terii cx Hcbrxo scribens, hxc in prxfaiionc com- 1\ Et ilcriim : Ecquid in hominetutum sit, si innocentia
miniseitur: Quiaigitur nuper cum Ilebrwo dispulans, criminosaest?Dormientepatrefamilias, inimicushotno
quwdcimpro DominoSalvalore da Psulmis lestimonia zizania superseminavit.Exierminavitvincam aper de
prottdisti : volensque ille te illudere, per sermones silva, et singularis ferus depaslus esl eam. Ego taceo,
pene singulos asserebal non ita liaberi in Hebrmo, ut el lilterm non memloquuntur contra me. Ignoro cri-
lu de Septuaginla Interpretibus opponebas,stvdiosis- men,elcrimenin toto orbe confileor.Heu ntihi, mater
sime poslulasli, ut post Aquilam, et Symmachum,et mea, ul quid me genuisti, virum, qui judicer et discer-
Theodotionem,novamedilionemLalino sermonetrans- nar omni terrm? His inflammaii invidix facibus, ac
ferrem. Aiebas enim te magis interpretum varietate nequiliae arlibus inslructi nebulones quidam oppu-
tttrbari, et amore quo laberis, vel translatione, vcl gnabant Iranslationes llebraicas Hieronymi.Signifer
judicio meoesse contenlum. Unde impnlsus a te, cui eorum fuil Rulinus, elsi juraret se epislolam non
el qtttv possuin, negare non possum, rnrsitm me ob- scripsisse ad Afros sub noinine Hieronymi, in qua
treclatorumlalralibus tradidi: maluique le viresmeas, iste confilercturinducium esse a Judxis ut mendacia
quam voluntalemin amicilia qumrcre. Cerle confiden- transfeiret. Inter gregales ejusdcin Rufini, oppugna-
ler dicam, et mulios hujus operis tesles citabo, me torem quoque habuit Palladium Hieronymiis; nam
nihil dumlaxat scientetnde Hebraicaverilate mutasse. B hujus ipse meminit procemio Dialogorum adversus
Invilns denique et coactus Paulx matris ac Ensto- Pelagianos, dicens : Palladius, servilis nequilim,
cbii virginis quotidianis exaclionibns, prophetarum eamdem hmresim instaurare conalus est, ct novam
tam majorum, quam minorum volumina lalinitate translalionis Hebraicwmihi calumniam struere, elc.
donavit : id enim expresse conqueriiur prxfaiione 0 felices S. Doctoris labores, qui nuniquam hxre-
in Jcremiam, quamhis verbisdeliniiam esse voluit: licis parcens, omni egit studio, ut hostes Ecclesix,
Pro his omnibus maledicta ab mmulis prmstolantes, ejus quoquc boslesfiereni! Nequevero tolcalumnias
quibus me nec.esseest per singula opuscularespondere. escogitarenl Origenislx ad exitium sancti viri, nisi
Et hoc paiior, quia vos cogitis. Cmterumad compen- prius illorum errores publice redarguissel, scriptis-
diutn mali rectius fuerat modum furori eorum si- que fregisset ipsorum superbiam. Al licel bydra si-
lenlio meo ponere, quam quotidie vovi aliquid scri- bilaret; victorque Sinon incendia jaciaiet : magis
plitaniem, invidoruminsaniam provocare.Iluc usque sanctorum virorum charilatc provocabatur ad slu-
de lantis ac talibus exacloribus Hieronymianarum dium, quam invidornm dclractione et odio detcrre-
vcr>ionum dixisse sufficiat, ut ralum sit omnibus retur. Tanlo nulem livore lorquebantur propler
sunimam in Ecclesia Dei fuisse semper aucioritalem translationem Hebraicam, tum Judxi, lum nialeVoli
YOlmniiiumHebraicorum veieris Instrumenli, quod L Christiani, ut Hieronymum de niedio lollere voluis-
Lntineredditum Ecclesiis dedicatum esi, procurante sent. HincBedain sua cpistola apologetica ejusniodi
ancilhrum Christi, virorum doctorum, ac sanctissi- invidix recordalus, ait: Quippequi in tam necessaria
morum episcoporum aginine. divinmScripturmtranslatione, pene a Lalinis simul et
Jam quod oppugnatores earumdem translatio- Hebrmisesl lapidibus oppressus.Ab Hebrmis quidem,
num speclat, si Augustinum exeipias, nemo eorum quod eis, irridendiChrislianos, et calumniandipro co-
qui non, stimulanie invidia, sanctum opus capere, dicibusmendosisoccasioforet ablata: a Lalinis aulem,
et llieronymo delraliere studuerit. Ideo prxfa- quod eis nora eiinsolita, lamelsimeliora, provetertbus
lione in Ezram de suis xmulis aiebat ; Accedunt ingererenluret solitis. Quibus consonant ista qux lc-
ad hoc invidorum studia, qui omne quod scribimus guntur apud ipsum Hieronymum prxfatione in li-
reprehettdendumputanl; et interdum conlra se, con- brum Josue : Qum enim audienlis, vel legentisutilitas
scientia repugnante, publice lacerant quod occullele- est, nos laborandosudare, ct alios detrahendo labo-
gunt : intantum ut clamare compellar, et diccre : Do- rare; dolere Judmos, quodcalumniandieis el irridendi
mine, libera animammeama labiis iniquis et a lingua Chrislianossil ablala occasio; et Ecclesiw hontinesid
dolosa. Nihilest quod manifesliusinvidorum illorum despiccre,immolacerare,unde adversariitorqueantur?
vesaniam prodiderit, quam ea qux legnntur ad finem " Diverso prorsus ferebatur studio S. Augustinus,
libri secundi Apologix adversus Rufinum, ubi de cum ab interpretatione Hebrxorum voluniinum ali-
supposita Hieronymo epistola abunde salis dispula- quando llieronymum deterruit, eo scilicet animo,
lur : Scribil fraler Eusebius,inquitS. Hieronymus, se qui oculis Dei in fralema dilectione non displicet.
apud Afrosepiscopos,qui propterEcclesiaslicascausas Quid igilurcausx exstilcrit ad deterrendum Hiero-
ad comitalumvenerattt, epislolumquasi meoscriptam nymum ab incepto opere Hebraicx translalionis,
nominereperisse : in qua agerem pmnitentiam,el me amicissime ipsi suggerebat idem Auguslinus epist.
ab Hebrmisin adolescentiainductumesseut lestarer, 71, ubi ait : Ego sane te mallem Grmcaspolius Cano-
ui Hebrmavoluminain Lalinum verterem, in quibus nicas nobis interpretari Scripturas, qum Sepluaginta
nulla sit veritas. Quod attdiens obslupui. . . Qui hoc Interpretum perhibentur. Perdurum erit enim, si tua
ausus est facere, quid aliud non audeal? Bene quod interpretatio per multas Ecclesias frequenliuscwperil
malitia non habeltantas vires, quantos conatus. Per- lectilari, quod a GrmcisEcclesiisLatinm Ecclesimdis-
ierat innocenlia, si semper nequiiimjuncta essel po- sonabunt; maximequia facile conlradictorconvincilur
tentia; et tolum quidquidcupit calumnia, prwvalerel. grmcoprolalo libro, id esl, tingtimnotissimw.Quisquis
PATROL.XXVIII. 2
43 AD S. HIERONVMIDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 44
auiem i« eo qnod ex Hcbrmotranslatnm est, ctliquoin- J . Nostiutem nou inlerpretati sumtis, scd codicumLn:i-
sulilo permolus fueril, el fahi crimcnintenderit; vix norum nonnullasmendositatesex Grwcis excmplaribus
aul numquam ad Hebrmateslimoniapervenietur,qui- emendavimus.Unde forlassisfecerimusaliquid coinmo-
bus defendalur objeclum. Quod si eliam pervenium dius quam erat, non lamen tale quale esse debebal.
fuerit, lot Latinat et Grmcasauclorilalesdamnari quis Nam eliam nnnc, qum forle nos Ittncprmtericrunt, si
ferat? Huc accedit, quia etiamconsultiHebrwi possunl legentesmovcrin!, collalis codicibusemcndamus.l!a
aliud respondere: ul lu solus necessariusvidearis, qui illud qnod perfectttinest, tecttmnos quoque requiri-
etiam ipsos possis convincere: sed tamen quo judice mtts.Clarius adhuc lib. iv Docirinx Christianx cap.
mirum si potueris invenire. Ilxc erant argumenia, 7, nnm. 15, ubi de Hicronyiiiianx intcrpietaiionis
quibiis, sanclus sanctiim iinpelleb.it ad interprelatin- prxstanlia hxc lassus invenitur : Non aulcm sccun-
ncm Grxcorum codicum Septuaginta , pra:termissis dum Septuaginta Inlcrpretes, qui etiam ipsi divino
Ilehrxorum voluminum fontibus; quia Latinis homi- spiriltt inlerprelati, ob hoc aliter videnlur nonnulla
nibus dilficilisaut nulliis eral accessus ad Hebrscate- dixif.se, ul ad spiritalem tentum scrulandum magis
stimonia comprobanda. Al brevi utilitateni agnovit admonereturlectoris inleniio: unde ctiam obscuriora
llebiaicx iranslaiionis Auguslinus, accepia videlicet nonntilla,quia inagis tropica, sunt eorum, sedsictttex
llicronymi responsione ad illas objccias difficullates. '.1 Ilebrwo in Latinum elo>juium,presbylero Hieromjmo
Unde iisuni ejus iu Ecclesiis quaruvis niiniine proba- uirittsque lingtiwperilo interprelante, translala snnl.
ret, propter viiandam Cbristianx muliiiudinis per- Viiles (ibsciiriorem e«se, Augustino testante, versin-
luibationem : fatclur lamen plurimis locis utiliorem nem Septuaginta Interpretum ; plaiiinrem vero ac
ac prxstanliorem esse versionein Scriplurarum ex intelligentix magis nccnminndalam illam, qnx nobis
Ilebrxo illa qux ad Gixcoruni codices priinum edila cdita esi ab llieionymn, quamque llcbraicam voca-
crat: De interpretatione lua, inquit ad llieionymiim nms, co quod ex Hcbrxo fonte derivata sit. Jain si
epislola octogesima secunda, jam mihi persuasisli, liliros Qiixstionum in Heptateucuin revolveris apud
qutt tuilitate Scripiuras voluerisliansferrede Ilcbrmis: eiimdem Aiigusiiiium, sexcenia tibi occurrent lnca,
ut scilicelea, quma Judmis prwlermissa, vel corrupla in qaibus versionem ex Hebrxo piwlert Sepliiaginta
sunl, profenes in medium.. . . Ideo aulcm ctesidero lnterprclibiis, sive qnod majorem liabeat lucem, sive
inlerprclalioncmluam tle Sepluaginia, ut el lanta La- propier puriorem Scriptnrx contextum, quem Sep-
linorum inlerprelum, qui qualcscumquelioc ausi sunt, tuagiiita additamenlis plurihus interpolarunt. Exen'-
quantum pof.snmus,imperitia careamus: ct lii qui me pli giatia, quxstione 19 in Judices, ciim nmlta de
invidere pulnnt tililibus laboribus tuit, tandem uli- Pharaone ailulisset ex LXX Ttnnshtinne, qux ma-
qttando, si fieri polcsl, intelligant, propterea menolle 2 nifcste iulerpoiata dignosciiniur, ita difficuliatem
tuam cx Hebrmointcrpretationem in Ecclesiislcgi, ne solverevnluit : Quodde Pharaoue rege dictumintelli-
conlra Scpluaginta auctoritalem, lamquumnorum ali- yere debemus: cum hwc hisloria iltis lemporibus con-
quid proferentes, niagno scandalo perturbeninsplebes scripta credalttr, quibuserant gesln illa recenlia. Qttid
Chrisii, quarum aures ct cordn ilLnn interprelalioncm aulem magnuin cligi poluit quodprophelicediceretur,
audire consuererunt,qttm cliamab apostolisopprvbala cnm prmlerila narretilttr, taceanturquefulura majora,
esl. ldem sensit ipse Ilieronynuis, qui in opisiola ad et maxime necessaria? Proinde poluis enslimatiilum
Suiiiiiam et Fieielam eoncors invcniiur Augusiini esi Septuaginta Interpreies, qui attctorilate prophelica
jain verbis allalis, duin ait : lix quo perspicuttmcst ex ipsa mirubili consensioneinterpreluliesse pcrhiben-
tic psallendum, ul nos inlerpretati sumus. El lamen tur, hmc addidisse, non lami/uam futura prmnttnlian-
sciendumquid Ilebraicaverilas Itabeat.Hoc enimquod tes, scd quiu illo temporeipsi crr.nl, quo facttiesseme-
Septuaginla translulerunt, proplcr velnslatemin Ec- mineranl, et in libris Regnorumlegerant. Etenim Re-
clesiis decaitlundumcst, et illud ttb erudilis sciendum gum temporibusfaclutn est. Quod ideocredibiliusnobis
propler notituun Scriptururum. Et ad Sopliruiiium fisiim est, quoniam inspeximut interpretationem,qtiw
prxfatione in Psalieriuin llcbraicum : Nec hoc dico, est ex llebrmo, et hoc ibi non invenimus : sicul nec
quod prmdecessorestneos mordcam, aut quidquamhis D illud qttod diclttm esl de Jcricho, elc. Unde apparet a
arbilrer delrahendum,quorttmtranslutionemdiligcntis- Septuaginlu interpositnm, qui fttctumesse noverant.
simc emendalam, oltm niernlingumhomiuibitsdedi: Pnideiiter qnidem excusat in Septtiaginta hujusmodi
ted quod aliud sit in EcclcsiitChrislocrcdentium psal- inlcrposilioncs el pertiirbationes contextus sacri;
mos lcgere; atiud Judwis singula verba calumnianli- sed ingeiuie fatelur mtilta ab eis fuisse addila, qiiae
busrespondere.Bene igiiur liieronymn convenit cum completa viderant stio tempore : elsi ab bagioiiiapliis
Augusiino de inteipieialiune Septuagiuta Seniortun aucloribus pnsita rnininicreperirentur. Ad snlvendas
in ecclcsiis Chri^ti legenda et decamaiula prnpter itaque qiiasciimqnequxsiionessibi proposiias elibris
antiquiorcs usus , quibus, nasceutis Eiclesix fides canonicis, interprelatioiiem Hicronymiannm, quau
roborata esl. Translntionem veio Ilebraicani prx- est ex Hchrxn, ubique tcsieni adbibet. Quare sxpius
stanliorein esse sciebmtad intelligenliam Scripiu- eumsic disserenlcm audias : Sed nequeulla Hebraica
raruni : quarc Audaci respondens Atigusliiiusepisi. verilaie ista solviiurqttmstio;et ibidem quxst. 152 in
261 vocal eam pei feciiorcm : Psulleiiiun , inquil, a Genesiin : Qtti omnes aiinumeranlur sexaginta sex
sanclo Hieronymotranslalum ex llcbrwo non habeo. Itominibus, cum quibus Jacob m Jigyptum, eliam
45 PROLEGOMENONI. DE NOMINEBIBLIOTHEC^EDIVIN^E. 4(1
eecundum Ilebratcam veritatem perlubetttr tmrasse. A vicliamdeclinarcsnllicitus: iia prooemioin euindem
Hebraicam veriiatem vocat cnm Hieronymo Laii- Commentarium aiebat: lloc breviter admoncns, quod
nain ejusdem translationcm ad Hebrxorum volu- nullius aticloriialem secttlus sum; sed de Hebrmo
mina concinnaiam. El lianc tantn fide in suo transfercns, magis me Septuaginla interprelum consue-
Speculo seculus est Augusiinus, ut nihil pror- ttidini coaptavi, in his dum'.axat, qum non multum ab
sus in illud congesserit prxter ipsissima verba Hebraicis discrepabanl. Interdum Aquilm quoque, et
qux legunliir in Latina Instrumenli veteris inlerpre- Symmnchi, et Tlteodotionis recordatus sum, ut nec
tatione ab Ilierouymo ediia juxla Hebraicam verita- novilale nimia lecloris slttdium delerrerem, tiec rur-
lem. Audiendus est super hac re Domnns Thomas sttm contra conscienliam meam, fontc veritalis omisso,
Bbmpin ( cui gratis animis acceptam rcferimus opinionumrivulos conseclarer. Prxfaiione inmen in
editionem novain operum S. Angiislini ). Is eniin in librumJobex Hehrxo in Latinum eloquium iransla-
libiuin Speculi Ieclorem praimonuit, dicens : Porro lum, asserit iiullum de veteribus inlerprelem fuissc
cum ad vulgi usum islud pium opus compararet S. se secutum : Hmc autem translalio, inqnit, nulltim
Doclor, eo noluil nisi faciliores intelleclu prwceptiones de veleribusse:\uiturinlerpretem, sed ex ipso Hebraico,
comprehendi. Quo eiiam consilio adductum credimus, Arabicoque sermone, el interdnin Syro, nunc verba,
ut versioneuteretur non cx Grwco LXX, quam sequi B ' nunc sensus, nunc simul utrumque resonabil. Transfa-
solebat, sedex Hebrmo, quod hanc demtim comperissct lionem certe Jobi Hebraicam quisquis conferre vo-
esseilla mullis in locis plttniorem. Nam hoc nomine luerii niin ea qnx ad Grxcns codices edila erat ab
eam aliquolicslaudat in postremis suis libris Qumstio- endem Hiernnymo: iia inter se discrepanins reperiet,
num in Heptaiettcltum,etc. Qnis niinc conlentiosus ut sxpius cogatur apud se cngiiare, num in ulrnque
adducio supercilio inficiabitnr, translalionem llebrai- exemplari eadem sii Scriplura: nairatio, num unus
cani S. Hieronyini ab Augustino laudatam fuisse, ae historix sacrx conlextus ? In Psnlmorum autem
Septuaginta Inlerpreiibus deinum anteposiiam? Al libro, elsi niulta diversa sint, plurima nihilominus
de usu versionis Ilieronymianx apud Afros, ac de invcniunlur muiuata ab nniiquo inlerprete Latino,
Speculo S. Augtisiini iicrum diciiiri uihil amplius de id est, immuiata in Psalterio llieionynii Hebraico :
illis hic adjiciemus. sicque in cxteris libris lumLegis, tuni prophetarum,
V. Difficilecsi, inijuit Hieronymus, senis muiare observatum dignoscel studiosus lector, qui cum nova
linguam, ctcanesceniem jam munduni ad iniiia re- Hieronymiana translalinne partes superstiles nniiqux
trahere parvulornm, Quis eniin doclus pariler, vel Latinx, seu lialicx versionis contendere voluerit.
indocius, cum in manus voliiiiien Scripluraruin as- Exempla hiijustodi leciinnuiu snppediiat colleciio
sumpserit, et a saliva, qiiam semel itnbibit, viderillC canticorum Scripturx sacrx, qu;c ;>dfineni Psalierii
discrepare quod lectitat, non slatim erumpat in Hieronymiani, ex nova ac veieri cditione Latina prn-
vocem, inlerpreiem novum clamitans esse ialsarium posuit doctus vir Carus, qui Komx ante paucos
et sacrilegum, qui audeat aliquid in veteribus libris annos niulla antiquitatis sacrx nioniinienia studio-
tolleie, addere, muiare, corrigere? Adversus banc sissime conquisivit, et lypis mandari curavii. Con-
invidiam prxcavere se llieronyiiuis sluduit in nova siieludini igiiur veieruin inlerpretum ita se attenipc-
editione Latina sacrorum Biblioruni: et r.c inullum rabat Hieronymus, ul lamen lontem verilalis non
n leclionis Latinx consueitidine discederct : iia ca- omitierei, rivulos conscctatus. Hoc est, ubi nullum
lamo lemperavii, ut iis tantiun, qu;esen»um niutare erat sensus aut intelligentix dainnum, facile anti-
videbantur, correctis, rcli jua sacpitis niancre pale- qnam sequebalur Latinam Iranslalionem, nenovitaie
retur, utante fuerant. Id ipse profitctur in epistola verliorum perpctua lectoris simliuni deterreret.
ad Sunn. ei Fretel. cnm de aniiquo inlcrpreic Latino Porro indecoras viiabat semper Scripiurarum in-
sermonem insiituit: Sed sciendum, iii(|iiit, qttod ubi- terpretationes, nec cum Anguslino bene ipsi convenit
cumque in Grmco scriptum est, glorificalc, Laiinus in hac parie. Sanclus quippe Augustinus solcecismos
interpres, magniftcate, transluleril, secundum illud ac barbarismos, cxterai|iie loculionis Latinae viiia
quod in Exodo dicitur : Canlemtts Domino, gloriose D contemni voluii, qux sano intellectui nihil detrahunl:
enim magniftcaius est. Pro quo in Grmco scribilur, et ideo lib. ni de Doctrina Cliristiana mallel cum
glorificatusest: sed in Latino sermonesi traitsferatur, barbarismo legi, Non est abscondiium a le ossum
fil indecora trcnslalio. Et nos emendanlet olim Psal- meum, quam, os meum, quod est minus apertum,
teritim,ubicumquesensusidemest, veteruminlerprelum quia inagis Latinum. Conlra sanclus Hieronymiis
consuetudinemmutnrenolttimus, ne nimia novitale lec- apcrtissima lixc locuiionis viiia nionet esse vitnnda
toris ttudium tcrreremus. Et infra de eodem verboi ubi unus est Scriptur.e sensns. Et nos,
inqnit episi.
vel
honorificnbit, glorificabit, idem quoqtie replical, 135, hoc teqnimur, ul ubi nulla cst de sensu mulalio,
dicens : Nolttimusergo immularequod ab anliquis le- Lalini sermonis clegantiamcouservemus.Ilerum
paulo
gebalur, quia idem sensus erat. . . ted et in hoc nullai post : Eadem igilur inlerprelandi sequenda est regula,
est sensus mulaiio : el nos antiquam interprelationemi quam smpediximus : ul ubi nonsit damnum in sensu
sequenles, quod nonnocebat, mulare noluimus. Dilfi- lingum in qitam transferimus, ivy«vta ei proprielas
ciliora vero ct obscura libri Ecclesiasix in nindiimi conservetur. Qua: sit ntilem iiilerprelandi
regula,
comnwilarioli cdisserens, novitatis etiain nimix in- qiiam s queiidain bie doccl, abiiude deinoiistravit
' 45
47 AD S. IHERONYMIBIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA.
iniiio ejusdcm cpistolx, dicens: Ei sciendum, quod \ clare enim Gregorius Magnus lisechabet lib. vin ,
si voluerimusdicere, Domine, quis incolel labcrnacu- epist. 42 : Indicamus prmlerea, quia gravem hic diffi-
lum luum... perdet sOy&iviav : cl dttm interpretationis cullatem intcrprelumpatimur. Dum ettim non sunt,
/Mv.aQnlwM sequimur, ornnem decorem translntionis qtti scnsumde sensu exprimunt, sed transferre proprie-
amiltimus. El hanc esse regulam boni interpretis, ul tatem scmpervolunt, otnnetn sensum diciorum confun-
eSiwpta-ralingum allerius, sum linguceexprimalpro- dunl. Unde agilur ut ea qum translala [uerint, nhi
prietale. Qttod et Tullium in Protagora Plalonis, cl cum gravi labore inlelligere nttllomodovaleamns. ldem
in oly.ovop.iv.SiXenophontis, el in Demoslheniscon- et Nicolaus papa in episiola ad Michaelern impera-
tra/Eschinem oralionefecisseconvincimus,etPlatttum, torem : Si Latinam linguum, inquit, ideo barburam
Tercntium, Cmciliumqueeruditissimosviros, in Grwcis nuncupatis, quoniama translaloribus inGrwcamdiciio-
Commdistransferendis. Necideo quis Latinam linguam nem mutata barbarismosgeneral, non lingum Latinm,
angtistissimamputet, quod non posstl verbum de verbo sed culpa est, ut opinor, interpretum qui, quando
transferre, cum etiam Grmci pleraque noslra circtiitu nccesse est, non sensum e sensu, sed violenter verbum
transferant, el verbaHebraica non interpretalionis fide, edereconantur e verbo. Ad scnsus vero divinx Scri-
scd lingum sum proprielalibus nilantur exprimere. plurx exprimendos adeo atlenlus fuil ac religiosus
Denique eadem semper adneclens episl. 101, ad B Hieronymiis, ut ab eis legibus quas commemoravi,
Pammachium, translationes veibis niniis obstrictas, se ipse sxpissime absolverit. Unde monuit nos lib.
pulidas vocat et xaxo?ij>.ouf.Iloralius, inquit, vir xn Commenlariorum in cap. XLEzechielis, sc non
aciitns el doclus hoc idem in arte poetica erttdito in- omnia vilia sermonis vitasse, quamvis ea probe no-
terpreli prmcepit: Ncc verbum verbo curabis rcddere visset; Iltud autem semelmonuissesufficial, ail, nosse
fidtts Interpres. Terentius Menandrnm , Plaulus et me cubilumet cubita neutrali appellari genere : sed
Cwciliusveleres comicos interprelati sunt. Numquid pro simplichate, ct facilitate intelligeniim, vulgiqite
hmrent in verbis, ac non decorem magis cl clegan- consuetudine, ponere el genere mascnlino. Non enim
tiam in translatione conservant? Quam vos verilatem cnrm nobis cst vilare sermonum vilia, ted Scriplurm
mlerprelalionis, hanc eruditi zazo?/]>iav nuncuptinl. sanctm obscuritatem quibuscumque verbis disserere.
Liudat ibidem sanclum Hilarium, qui homilias in Verborum ctiam compositionem ac florcs sermonis
Job, cl in Psalmos tractalus plurimos in Lalinum vocal siliquas epist. 146, ad Damasum papam : Non
vcriii e Grxco : quia non assedit litterx dormitanti, mnbigo, quin inculla tibi nostrm parvitatis videatur
nec putida rusticorum interprciatione sc lorsit; sed oratio : sed scepecausatus sum, expoliri non posse
quasi caplivos sensus in suam linguam vicloris jure sermonem, nisi qttempropria manus limaverit. Itaque
transposuerit. Aquilam vcro projicit, proselytum et G ignoscc dolentibus oculis, id est,\ ignosce dictanli,
contentiosum interpretem, qui non solum verha , maximc cum in Ecclesiasticis rebus non qumrantur
sed elymologias quoque verborum liansferre conalus verba, sed sensus, id est, panibus sil vila sustenlanda,
csl. Cujus interpretaiionis vitia ac xaxo^iav osten- non siliquis.Paulinumtandcmcum hortarelur epistola
dit aliquol exemplis, nonsustinens imporlunamillam 103,utsese in studium divinarum litterarum insi-
diligenliam, qua non appendere se verba, sed ea nu- nuaict, nolnil virum eloquentem offendi simpliciialc
mcrare lectori oportere putavit Judxus inierpres. sermonis Scripturarum : Nolo, inquit, offendaris in
Nec proplerea quis adducatur, ul credat Hierony- Scripluris sanctis simplicitate et quasi vililate verbo-
mum omnem circa verba diligentiam inlerpretum, rum : qttm vel vitio interprelum, vel de indutlria sic
ac sollicitudincm aspernari, neque illis quidquam prolata sunt, ul rusticam concionemfaciliut instrue-
crcdidisse inesse momenli ad nalivos auctorum rent: et in una eademquesemenlia aliter doctus, aliter
sensus exprimendos. Eos igiiur potissimum casiigal audiret indoctus. Ex his, ni fallor, planum fit, Hie-
S. doctor, quos nimio verborum sludio sciebat sen- ronymum elegantiam et venustatem Latini sermonis
tcntias ipsas pervertere. iVon debemtts, inquit ad in suis translaiionibus conservasse, ubi nulla erat de
Sunn. et Frct., sic verbunt de verbo exprimere, u\ sensu mutatio :nec omnibus lamen interdixisse ser-
dttm syllabas sequimur, perdamus inlelligenliam. Tum D monumvitiis , cum propter intelligentix facilitatem,
episi. 101 jam laudala, ad Pammachium : Alii syl- ct vnlgi consueludincm incullum quid rctinendum
labas aucupenlur et lilleras, tu quwrcsenicnlias.Scry\k fuit. Fastidiosam igitur ineptorum interprelum seve-
hoc vertendi genus inscclalur tantum sanctus Hicro- rilatem el ad verba vitiosam adhxsionem exagitaf,
nymus, nec cos culpare voluit qui verbum edunl plurimis locis xaxo^vAiavvocans : simplicem vero
dc verbo; sed qui violenier, inlcrpretanlur, senstur sxpius siylumimitatus cst, quia in Scripturis sacris
relinquentes auctoris. Hoc vero interpretationis vi simplicium corda doceri voluit, non aures curioso-
lium plane cum llieronymo respuunt viri litteral rum demulceri. At de his haclenus.
oinnes, ac sumrni pontifices in suis epistolis. Prx-

PROLEGOMENON II.
De temporc translationum Hieronymi, et earom usu inEcclesia.
Diversotempore, nec servato sacrorum librorum ordinc suas versiones edidit Hieronymus. II. Apud Grmcos
4D PROLEGOMENONII. DE TEMPORETRANSLATIONUMHIERONYMI. 50
tic Latinos slalim lectiuri cwperunl. III. Hieronymi translalionibus ulebantur comtaneiscriplores. IV. Tem-
pore Gregorii Magni Ecclesia Romana, nova ex Hebrmo, el antiqua ex Grmcoeditione usa esl. V. Galliarum
pimsertim EcclesimHieronymianasversionescmterisanteponebant. VI. Ecclesia catholicaversionemLatinam
Hieronymi publico decretoaulhenticam declaravit, et eam in suos usus adhibendamdecrevit.

I. Nemo studiosorum cst, qui nesciat transla- A scenle fratre, et aliis monacbis, qui Jerosolymae
tiones librorum sacrorum Latinas diverso tempore, postea commorati dicuntur. Nam initio prxfationis
el quasi tumulluario ordine eonditas fuisse ab Ilie- sux in hanc posleriorem Psalmorum ex LXX casti-
ronymo. Non enim temere, aut sua sponte interpre- galionem, recordatus prioris emendationis dicit se
tabatur volumina Scripturarum; sed ut erat ab ami- eam dtidum absolvisse : Psallerittm, inquit, dudum
cis rogalus, vel a sauctis episcopis jussus. Fuere Romm positus emendaram, etc. Dudum autem, ut de
autem qui sanctum doclorem impellerenl adsusci- parvo, sic eliam de longinquo tempore dicitur. Quod
piendam prophetarum translationem, antequam si de tempore longinquo inielligamus, facile post
Pentateucbi libros Latinitate donasset: erant ct annos sex vel octo illam perfeclam esse existimabit,
qui Samuclis ac Malachim, id est, qnatuor Regno- quisquis ad tempus primx emendationis recurrens,
rum volumina Latine reddenda procurarent, ante gradum stiteiit in anno Christi irecentesimo octo-
alias Scrjplurx sacrx quascumque inlerpretationes. gesimo lerlio, in quo verisimile est Psalterium ab
Ilinc contigit, ut nulla sacri canonis servata serie, Hieronymo fuisse primum Romx cmendatum. Pro
omnia in Romanum sonum promiscue converterit prima ilaque Psalmorum Latinorum castigatione,
Hieronymus. B qux cursim a S. Doctore facta dicilur, annus Chvi-
Quod igitur speclat ejus juxta Septuaginta Inter- sti 585, vel 584, assignandus venit: pro aliera vero,
pretes translalionem, sciendum est, Psalteiium anle qux habuit asteriscos •)<:•et obelos ~, annus assi-
cxtera ab eo fuissc emendatum, cum Romx posi- gnari potest 589, aut 590. Certe posterior hxc
tus erat tempore Damasi papx, longeque post in emendatio serius protrahi non valet quam in annuiu
Belbleemitico secessu monitus a Paula et Eusto- Cluisti trecentesimum nonagesimum : quia Psalterii
cliio, antiquum errorem plus valere, quani novam llebraici translalio Latina ab Ilieronymo absoluta
cmendationcm, secundis curis ex eodero Psalterio est anno 590 vel 591; ea autem versio seu emen-
renascentes velut spinas eradicare institiiit. In qua datio, qux e codicibus Grxcis derivata erat, semper
ctiain posteriori emendatione obelos addidil et a.sle- prxcessit tempore aliam, quamvocamus Hebraicam,
riscos, quibus lecioris admoncretur intentio, ali- eo quod ex Hebraica veritate nata sit. Lectorem
quando plus, interdum minus esse apud Seplua- proinde monilum velim, notas cbronologicas quas
ginla, quam in lextu Hebraico. Porro castigationem apposuimus in fronte utriusque emendationis Psal-
Psalmorum priorem elaboralam credimus circa an- lerii, tum Romani, tum Gallicani, nihil aliud in-
num Christi trecentesimum octogesimum secundum, nuere prxter tempus indefinitum. Etenim citm
vel octogcsimum lertium. Tunc namque celebris C diximus Psallerium Romanum fuisse ab Hieronymo
Romx apud omnes babcbatiir scientia divinarum emendalum circa annum Christi 382, ita accipien-
Scriplurarum, et familiares cum sancto ponlilice dum est, utantc talem annum hujusmodi emendatio
Dainaso eonferens sermones, facile ab eo rogari po- non fuerit inslituta; quandoquidem Hieronymus
luit, iit Psalterium mendis expurgaret. Quod qui- venit Romam cum sanctis episcopis Paulino et Epi-
dem licet cursim, magna lamen ex parte cnrrexit. phanio sub finem ejusdem anni 382. De posteriori
Bcthlecm postea xlatcm degens aliquo annorum in- emendalione siiniliter statuendum; ncque vero po-
tervallo posi obitum sancti Damasi, secundam eain- tuit adornari nisi posl annum Cbristi 584, id est,
que diligentiorem in sesusccpit curam casiigandi post obitum sancti Damasi papx, cum Jerosoly-
Psalierii. Id vcro fieri non potuit nisi post annum mam regressus csset sanclus vir Hieronymus, et
Christi treccniesimum oclagcsimum quartum : qnod concilo gradu suam Bethleem remeassel. Ocius au-
breviler demonstrare conabimur ex Epistola 99, ad tem an lardius absolula sit post reditum S. lliero-
Asellam scripta in portu Romano. Pene triennium nymi, judicium feranl illi, quibus forsan non pla-
cum Romanis vixit sauclus Doclor, divinos libros, ut cuerint conjecturx nostrx suprapositx. Cxterum
poterat, nonnullis sxpe disserens : ab iis vero dis- de hoc Psalterio a se emendalo hxc habet Hierony-
ccssit Jerosolymam regressurus post mortem S. Da- D mus in finc lib. u Apologix adversus Riilimim:
masi papx, qux cum mense Ociobri anni trecen- Psalterium quoque, quod certe emendalissimumjuxta
tesimi octogesimi quarti evenerit, Hieronymus au- Scptuaginta Interpretes nostro labore dudum Roma
lem Rnma profectus sit mensc Augusto, ut ipsc suscepit, rursum juxta Hebraicum vertens, prmfatione
teslatur lib. in ApologixadversusRufinum, necesse munivi, elc. Plura adliuc videsis in admonitione
est Psallerii posleriorem einendationem, non solum noslra ad utrumque Psalterium Hieronymi, Roma-
posl annum 584 et obitum sancli Daraasi fuisse num, et Gallicanum hodie nuncupatum.
susceplam, sed aliquol etiam decursis nnnis ex illo Dedit eliam S. Hieronymus Latino scrmoni alios
lempore, quo navem in Romano portn secnrus Scripturx sacrx libros juxla Septuaginta interpre-
ascendit cum sanclo Vinceniio prcsbytero, et adole- tationem, quos obelis et asteriscis distinxit. An vero .
51 AD S. HlEltOfNYMlDIVINAMBHSLIOIIIKOAMPROLEG IMENA.
suigula voliiiniiia lnstiiimenli vcteris hoe modo con-1A cuin h ijiisniodi libis versis vel emendaiis juxla
verlerit in Laliimin, seu potius emendaverit ex Ori- LXX Inicrpretes, nulla polcst alia assignari ralio,
gcnis Hexaplis, nonnihil ambigun-m videlur. Prn co qiiain qux niovel ul credamus qualuor tantiim iu
maxime faciutit quai legtintur innllis in locis cjus scbedulis sancti Docloris fuisse repenas. Unus pr;e
scripiioniim , ubi gencraiim de omnibus libris ver- ciinclis Cassiodorus omnes memorat. Teriio scri-
sionis LXXid affirmare visus est cgregius ipse Do- piores veieics, quos usque in banc diem legi, non
clor : nam lib. n Apologix advcrsus Rufuiumvindi- recordantur aliorum libroium juxla LXX ediiorum
cal se ah ejusdem repreliensione et nbjeclis, dicens : ab Ilicronymo : immosanclus Augusiinusdiligentiam
Egone conlru SepluaginluIntcrpretes tiliquid stim lo- ejus ndmiratiis in ediiione libri Joh seciindum eos-
citlus, quos nnte annus plurimos, diligenlistime deni LXX (ignorabat Angiistinus Hieronymiim hoc
emendalot, mem lingum studiosis dedi, quos qttotidie jam fuisse labore perfunrlum;, adboriatur illum
in convenlu fratrum edisse.ro,qttorum Psalmos jtigi ut Grxcas canonicas Snipturas, qux Sepiuaginta
meditationedecanlo?etc. Idem legiinus prxfaiinne in Inlerprelum auciorilate pcrhibentur, interprete-
Paralipomcnon libros. In epi-tola 28, ad Lucinium, iiii' Ecclcsix Lalinx : Per lioc, inquit, plurimum
ita qunquc scribii dcSeptuaginta Inlerpreiibus Laline profueris, si eam Grmcam Scripturam, qnam Se -
retlililis : Scptttaginta Interpretum edilionemet lehn- R plungiiita operali sttnt , Latinm veritali redilideris,
bere non dubito, et ante annos plurimos diligenlissime qtimin dircrsis codicibus ila vnria csl, nt lclerari vix
emendalam sludiosistradidi. Kinendaiain lanliim hic possit, et ita suspccta ne in Grmcoaliud inrcniatur, ttt
dicit ediiionem se tradidisse Latinis : at in epi- inde aliquid proferri aul probari dubitelur. Ea vero
stola 135, ad Sunniam et Fretelam, versinneni ap- scribebat Angustiniisepistnla 71, cnni jam libirctur
pelbil : Kotvriaiitemisla, hoc est conitnuniseditio, in- annus a Cbrisli nalivilalc ^03. Ex qun inlelligimus
qnit, ipsa est quw cl Septuaginia. Sed hoc inlerest haiid iniprobabili conjecinia, quosdam tantuinmodo
iuter vtramqne, quod Y.OI.VO pro lccit cl temporibus,et libros Scripmrx Grxca>, seu Scpiuaginla lnterprc-
p:o vntitnlatescriplorum, vetus corrupta editio csl. Ea lum, Latine fuisse conversos ac Grxcx lidei rcddi-
aiitem qum Itabetur i^omloi, el quutn nos vertintus, liis ab Ilieronynio. Vertim inspeciis diligeiuius Au-
ipsa est qum in erudilorum Ubris incorrtipta et imma- gustini ae llieronyiui ullro (ilroque datis epistolis,
cutata Septuaginla Inlerprelum translalio reservalur. exploralum nobis esl, llieionymum linivctsa Scri-
Sed rursus lib. III Apolngix advcrsus Rtifimtmno- pMiraium vcleiis lnslriiineiili voliiiiiiua, cnienilain
iiiine emendaiioiiis iiiuliiiir : Miht nott licebit, potl juxta Ilexaplotuiii fidem Lalinis irailidisse : etsi pau-
Sepluaginla edilionem,quam diligentistime emenda- cissima, nebulonis cujuspiam fraudc aliisve tenipo-
itim antc annos plnrimos mew lingitm hominibusC ruin injiniis, ad posteros pervenerint. Monebatanno
dedi,elQ. Ilxc sunt prxter alia quibus prnbari po- Chrisii 40l Augusiiiiuni llieronymiis, veiera ediiio-
lest cx ipso Hieronyino, cuncia editionis Grxcx vo- iiisLXXlnterpieium cxemplaria einendala, i!eGixco
lnminaab eodein fuisse Laiine convetsa seu cinen- in Latiuum tianslulissc lingux sux lioniinibus. OIKHC
«laia juxta Hexaploruin veriiatem. Conlra vero mi- lianc llieronynii Iranslaiionem, seu emendaiionein
liiant plurima eaque validissima argumenia. Primiim ediiionis Sepluaginia, ad se nniisniiitrndani postufal
petitur ex silcnlio vaocli Hieionymi qui, c.vteris Aiigusliimsamio sequenti .Deinq^nobis, inqnit epist.
omnibus prxlermissis, sex lanlum lihroriiiu juxta 82, miuas, obsecro,inlerpretaiionemluam de Septna-
Septuaginla emendatissimorum (jam enini nliquos ginia, quum le edidisse.nesciebam, etc; ad quod re-
libros aiuiscral fiaude cujnsdam ) meminit adversus spondet Ilicronymus episi. 94, apud Aug. 172 ; Gran-
Rufiiiiim, et aliqiiol loeis pru-fniionumin suani eili- dem Lalini sermonisin ista provincianotariorum puti-
lionem ex Hebrxo. Sex volumina speciatim ab eo r.iur penuriam : et idcirco prwceplis luis parcre non
recensita ista sunt, liber Job, liber Psalmorum, libri possumiis,maximc in edilione Septuaginta, quw asle-
tres Salomonis, Proverbia, Ecclesiasles, Canticum riscis verubusque distincta esl. Pleraquc enim prtoris
Canticorum, el liber Paralipomenon. Ilis exceptis, luboris, fraude cujusdam,amisimus.Haicpcrpaucisan-
imllurn aliuni Scripiurx saerx librum, ut sciam, I) nis ame obitum suum scribebat S. llieronymiis, anno
dicitin prxfaiionibusse eum Lalinis tradidisse emen- scilicet 410 ineunie. Unde proclive est crcdete, ab
datuni jnxta LXX cum obelis et asieriscis. Deinde co niiiiime restiluta fuisse volumina illa, qux de
idcmmanifesio probari videiurexqualuorsolum prx- Scpliiaginta editione fraus ipsi suppilarat. Ita res si
faiiunculis, qux nobissupersunl in supra dicloslibios. se habtierii, niliil miriim est quod e tot voluniinibiis
Naincongeriescunctariim prxfationum B. Hieronynii, de Grxeo in Latinuin eloquium conversis, sex lan-
quam nabeinus separatim in noiiiiuliisanliquissimis tuiii nobis supersint. Cxterum librorum hujusniodi
inonumentis, nc in corpore Bibliorum iiim ediiorum, edilioneui cum asleriscis et oliclis, inira quinqueii-
tum manuscriptornm, quatuor solummodo retinet nium petfectam esse oportel, ab anno Cbristi scilicet
prologos diiplicesin volumina sacra, nempe in libros 585 exeunte, ad annuni 390 vel 391 ineuiiieni.
Jobi, Davidis, Salomonis et in Paralipomena. Reli- Quia anno Domiui 391 poslerior translatio Jobi et
qui, ipso advivente llieronymo, perierant, aut certe Saloinonis absolu a fuit ab eodem Hieionymo, ul in-
cum latebant. Quare autem a librariis omitterentur fra dicelur.
reliqux Hieronymiprxfationes, si qux fui^sent editx Prxpostero similiter ordine alque confuso, ul an-
PROLEGOMENO.N II. DE TEMPORE TRANSLATIONUMHIERONYMI. 54
lea iiionuinius, Caiionein Iltbraicx veriiaiis Latine iA cium. Depropbelarum voliiininibus piius nicmiiicrat
iiiterpretaricoepit, et, Chrisio adjuvanle, complevit. bis verbis : Libros sedecimprophetarum, quosin Lati-
Non enim a primo usque ad novissimum juxta ordi- num de Hcbrmo sermoneverti, si legeris, et delectari
nem quo ibidem legunlur; sed ui potuil et ut roga- te hoc opere cotnperero,provocabis nos etiam cmtera
tus fuit, ita libros Hebrxorum iiiLatinum sermonem clattsa armario non tenere. Armario clausa lunc tem-
Iranstulit. Samuelis et Malachim voluniina primo poris tenebat pra:ter jam dictas versiones, Psalmo-
9>i)i07rovwraT«(? Paulx ejusque filix Eusloebio rzpoat- rum translalionem Sopbronio uiincupalam, etlibros
ywvijo-e.Secundo prophctas nmnes, majores atque Salomonis, quos diximus dedicasse Chromatio ct
minores sedecim eisdcindelegavit.Tertio circa ideni Heliodoro. Catera voliimina veterisTestamenti non-
tempiis Sopbionio rnganti Psallerium de Hebrxo dum ernnt de llebrxo Lalineconversa : qnamvis ipse
translatuni, Grxce converienduin iradidit. Quarto scribat anno Christi 592, quando contcxuit catnlo-
peleniibus Cbromalio et Helincloroepiscopis, libros gum de Scriptoribus Ecclesiasticis, se Instrumentum
Salomiiiiisex Hebraica veritate convertit in linguam vcius juxta Hebraicum transtulisse. Qux si non nemo
Laiinani. Quinlo reeurrens ad prineipium Canonis, de singulis libris intelligcnda puiavit, mullum a vero
Iibrum Geneseos, etreliquos Peniateuehi interprela- eum discedere necesse est : quia cx epistola ad Lu-
lus esl, obsecrante Desiderio suo. Libros denique B I ciniiim, etex prxfalione in librumJnsue exploralum
Josue, Judicum, Ruih, ac Esther Euslochio virgini habcmus, Pentateuchi translalinnem, atque trium
negare non poluit: uti nec Paralipoineua Chromatio. aliornm volumiiuim, quorum in eodem prologo mc-
Sed ut lempus suum singulis voluminibus, quniiium minit, non fuisse ahsolutam nnte exitum S. Paulx
scire nobis Jicet, prafiniium sil, hisce nntis ac cha- rnalris, id est, annum Chrisli 404. Liber item Ezrae
racteribus chionologicis illud designare curavimus. cditus dicitur in prxfatione aliquanlo tempore post
Anle alios igilur libros Canonis Hebrxi, Laliue exemplaria prophelarum; moram enim attulit huic
piimuni edidit voltimina Samuelis el Malachim,qux translaiioni Hiernnymus, quain per tres annos con-
hodie quatuor Regum libros vocaiiius. Quod statim tinuos pelierunt scribendo et rescribendo, insigues
persnasiiin crii leciori studioso, nl pnvfaiionein luiic illi Domnionet Rogatianus. Libros ilaque Samuelis
cdilioni prafixam perlegere volueril. Nam prologus et Malachim inimediate subsequitiir versio Jobi : Jo-
isle iu libros Regum dicilur Principium gatcatum, bum autem excipit sedecim prophetarum translatio.
qi;od possit onmibus libris, quos de Hebrxo lliero- Deinde Psalterium ac libri Salomonis. Universa hxc
nymiis vertebat in Laiinum, convenire : Hic prolo- voliiinina Scriplurarum de llebrxo in Lnlinum trans-
gtts Scriplurarum, inquit, quasi galeatttm principium, tulerat Hieronymns anno Chrisli 392, quo edidit
omnibuslibris, quos de Hebrmoverlimus in Latinum, (C librum de Viris Illustribns. Eodemque lempore So-
convenirepolest, Galealum dicit principium, quod ca- plironius ejus familiaris de Latino in Grxcuni elo-
put suarum versionnm defenderei adversus xmulos quitim nonntilla ex his converierai. Sopltronius, vir
suos : sive quod priori Iranslationi sux ex Hebrxo apprime erudiius, inquitS. Doctnr in calalogo Scri-
prailixa sit, et qnasi gener.ilis prologusin Scripiuras I toriim Ecciesiasticorum, Opuscttla mea in Grmcum
a se versas prxniiuaiiir. Idipsum manifestedeclarant cleganli sermonetranstttlil : Psallerium quoqueet pro-
ejusdem prologi verba isthxc: LegecrgoprimttmSa- phclas, quos de Hebrmo in Lutinttmvertimtts. Ea sunt
muel et Malachim meum, inquam, tneum. Quidquid qux usque in jam dicttim annum Theodosii principis
enim crebriusvertendoel cmcndandosolliciliuset didi- deiiniuin qujrtuin et Cbristi 592, de Hebrxo in La-
cimtts, et tenemus, noslrum est. Primuiu legi voluit tiniim sennonem, et de Laiino in Grncum translaia
vulumina Regum, quia hxc ante cxtera conveiteral erant ab Hieronymo ac Sophronio. Ab anno autem
de Ilebrxo in Lalinum sermonem : aliler uiique di- 592 ad annum Christi 394 editus videtur liber Ezrx,
cturus, si qux alix veleris Inslrumenti inicrpreta- ac liber Genesis: nam Ezram brevi temporis inier-
tionesprxcessissent. Exemplaria liujiisprioris trans- vallo pust edita prophclariim volumina, Latinilate
I.itionis ROIIIXinvciiiebanttir apud Dumnionem anle donavit, ut lestis est prxfatio ad Domnionemet Ro-
aiiniim Christi 393, quo scripta perhibetur epistola D I gatiauum : librtim autem Gencseos dedisse Deside-
52, ad Painniachiuiii; ubi concepiis verbis id affir- rio posl decimuin qiiartiiin aiinum Tlieodosii prin-
nnvit Hieronynius : Miseram, inquit, qumdam TWV cipis, plane liquel ex epist. 154, niodo consentiamus
u7rofxvi7paT(uv inprophetasduodecimsanctoPatri Dom- eiundem esse Desiderium, cui propter nominis vaii-
nioni, Samuel quoque el Malaclimi, id est, qualuor cinium gralulaiur tam in hac epislola quam in prx-
Regnorum libros, etc. Et ne Inngius evagari contin- fatione ad Genes. Prxterea de Hebrxo Genesim
gal, quid de Jobo, quid de sedeciin propheiis ibidein verlil priiisqnam libium edidissel deOptimo genere
dictum lcgamus, breviter afferre non abs re sit. De interpretandi, in quo multa collegit de veleri Testa-
Jobo quidem ita habel eadem Epistola ad Pamnia- mcnto, qux in LXX non leguntur. Plura tandem de
chiiim • Transtuli nuper Job in linijuamnostram; cu- Opui-culisHieronymi rcpetita, aul certe similia dicta
jtts exemplara sancla Marcel/a, consobrinatua, pote- rcpeiinnlur epistola 154 et 52, quam diximus scri-
rismuluari. Lege ettmdemGrmcuinct Laiinum, et ce- piam ad Pammachium anno Chrisli 593. Qualuor re-
lercmeditionemnostrmtranslationi compara; et liquido liqnos Pcninicuclii libros variis distractus occupa-
pcrvidebis,quantum itislet inler veritulem el menda- tionibus absolvere non potuil anle annum Chiisti
55 AD S. HIERONYMIDIVINAMBIBLIOTIIECAMPROLEGOMENA.
404 vel 405. Quod ipse nos docuit prxfatione in Jo- iVlavit. llujiis ita meminil Hieronymus prxfatione in
sne, dicens : Ttindemfinito Pentateucho Moysi, velut Psalterium Hebraicum, id est, de Hebrxo Latine
grandi fenore liberaii, ad Jesum filium Nave manum redditum : Sludiosissimepostulasli, ut posl Aquilam,
mittimus.Et infra : Cmterumpost sanctm Paulm dor- et Symmachttm,el Theodotionem, novam cditionem
mitiouem,cujits vita virlutis exemplum est, el hos li- Lalino sermonetransferrem. Aiebatenitn te magis in-
bros, quos Euttochio virgini ncgare non poiui, decrevi- lerprelum variclale lurbari, et amore quo laberis, rel
mut, etc. Id ergo post obitum sanclx Paulx scribc- translatione, vel judicio meo esse contentum.Grxcas
bit Iticronymus : unde apparet translalioncm lotitis igilur Lilinasqtie niultorum interprctum transla-
Pentateuchi non fuisse perfeclam nisi posl aiiiium liones cum respuerint viridociiores lurn apnd Grx-
Christi 404, quia sancta hxc vidua vita excessit vn cos, tum apud Laiinos, ac eariini variclale atquc
kal. Febr. Honorio Augusto sexies ct Aristxnelo impcritia non miniiue turbarentur : consequeits
Cousulibus, id cst, 26 januarii anni 404. Tanto au- erat, ut Hieronymianas vcrsiones appeierent, quas
leni inccrore luetus exagitatus est et confeclus Hie- similibus vitiis carere onines noverant. Ideo grasu-
ronymus, ut absqtte translaiione libri Paschalis a lalur sibi Hieronymus lib. n Apologix adversus
Thcophilo editi, nihil aliud divini opcris per longuin Rufinum, quod Romana Ecclesia suscepil Psalie-
tcmporis spaliuin scriberc potuerit. Ex quo non ob- |B littiii siittm cmeiidalissimumjuxla Scptuaginla lnler-
scure significatur, Octalcuchi translationem, cujus pretes : et prxfalione in librum Paraliponiem n,
meminitin epistola 28, ad Lucinium, absoluiamfuisse quem nnminatissimi Domnionis cl Rogaliani pre-
anno Christi 404 exeunte, Velanno 405 currente. cibus impulsus Latine reddidit, non arnbigit suaiu
Postremo librum Paralipomenon edidit juxta He- interpretationem benevolis placituram, ac lectione
brxum anno Christi 596 : malurius enim huic trans- assidua Romxterendam apud eos maxime, qui nunc
lalioni lempus assignari non polest, qttia in prxfa- temporis Christiani Senalus fuere luinina. In Ec-
tione, perfecta illa versio dicitur post epistolam 10, clesia Africana quam familiaris fueril Hieronyini
de oplimo gencre interpreiandi : Scripsi nuper, in- versio Latina juxta LXX Interpreles, saiis cxplo-
quit Hieronymus, librum de oplimo genereintcrpre- ratum habemus ex lihro Annotationum S. Augus-
tandi, ottendensilla de Evangelio, Ex AZgyplovocavi lini in Job. Nam in eo volumine nulliim de veteiibus
filium meum, etc. Liber autcm ad Pammachium de interprelcm sequifur Augustinus, sed totum habet
oplimo inierpretationisgenere editus ibidem asseri- ex translatione quam Hieronymus edidit, addiiis
tur annis circiter viginti postquam Eusebii Cxsa- obelis et astcriscis. Vix autem inihi unquam per-
riensis xpmixovin Lalinum verterat. Quibus rite per- suasum erit ab erudiiissimo scriplorelibri de Claris
pensis, cxislimavimus cum doctioribus viris episto- C Interpretibut, priorcm Ilieronyini editionem, c Sep-
lam 101, scriptam esse anno 396, ac brevi temporis luaginta Scnum interprelalione derivaiam, e Latino
intervallo, quod adverbio nuper satis exprimiiur, Grxce iterum versam, a Grxcis sludiose susceptam
Paralipomenon librum de Hebrxo conversum.Diulius esse. Quid enim necesse fuerat ea qux in Hcxaplis
in his annotalionihus chronologicis lectorem trahere habebanlur, e Latino llieronymi in Grxcum iterum
pnterainus, nisi persuasum nobis esset niulta htijiis- converlere, et acluni agerc in editione Scripturarum.
modi lemporum momenta prxfiniri vix ac ne vix Quod igiiur de suscepta sua editione apud Grxcos
quidem potuisse; aut etiamsi invcnerimus magno meminil Hieronymus libro secundo adversus Ru-
studio et labore, partim profulura cognovimus.Qux finum, id sine dubio de translalione posteriori, qtix
habentur ergo a nobis perslricla brevitcr, curioso Hehraica dicla est, inlelligendum esl : Unde puta-
leclori sint satis. bam, inquil, benemereri de Latinit meis, el nostrorum
II. Apud Grxcos et Lalinos editionem Scriptu- ad discendumanimos concilare: quod eliam Grmci
rnrum Hierouymianam statim leclitari ccepisse sc- versumde Latino post lantosinterprelesnonfaslidiunt:
cundo loco affirmavimus. Nec immcrito, cuin utra- inde in culpam vocor, el nauseanli stomacho cibos
que ejusdem S. Doctoris interpretatio, et qua: ingero.Sophronius Hieronymi necessaiiits, ut per-
prior edita est e Grxcis LXX exemplaribus, ac D vulgatum esl, Psalterium ab eo de Hebr.iica veriiate
posterior ad fontem Hebrxum elahorata, omnium translalum , et omnes sedccim prophetas Grxce
Latinaruin versionum absolutissima haberetur. De reposuerat : quam editioneiii Grxci studiose susce-
ea qnx derivala erat e Septuoginla Interprelibus pcrunt, non dedignaii aliquid mutuari a Latinis
scribcns ad HieronymumAugustinus epist. 82 dieit hominibus. lloc est quod docere nos voluit Hiero-
se illam desiderare, ut cxleras abjiciat Laiinas in- nymus, noii solum jiim laudalo Apologix advcrsus
lerpreiationes, et multorum aliorum translatorum Rufinum testimonio; sed prxfatione etiam in Ezram,
careat imperitia : Ideo autem, iuquit, desidero in- ubi studium ac benevolentiam Grxcorum commen-
terprelalionem luam de Sepiuaginta, ut et tanta La- dans, Lalinorum sibi oblrectanlium injuriain, cl
tinorum Inlerpretum, qui qualescumque ausi sunl, ingrati in eis animi crimen hoc modo conqueritur :
quanlum possumus, imperitia careamus. Sophronius Porro alittd est, si clausis, quod dicitur oculis milu
apud Gra:cos, vir et ipse apprime erudilus, Grxcas volttnl maledicere,et non imitantur Grwcorum ttu-
similiter fasiidiens iutcrpretaliones, novam abs dium ac benevolentiam,qui post Sepluaginla Trans-
Ilieronyino Latinani cditionem studiosissiine postu- Utlores, jam Christi Evangelio coruscanle, Judwos
57 PROLEGOMENONII. PE TF.MPORETRANSLATIONUMHIERONYMI. 5S
el Hebionitas, lcgis veteris interpreles, Aquilamvide- Ai privata leclione minime contenlos, interpretalioncm
licel, et Stjmmachum, et Tlieodolionem, et curiose novani Ilieronymi in suis Ecclesiis publice Iegendam
legunt, et per Origenis laborem in 'E%cmlois,Ec- instituisse, idque ante annum Chrisli 405, quo
clesiis dcdicarunl. Quanto magis Lalini grali esse dc- scripla dicitur Angiisiini epistola 71, jam laudata.
berent, quod exsullantemcernerenlGrmciama se ali- Psalterium a sancto Hieronymo translaluin ex He-
quid muluari! Non aliler Grxcia exsullans a brxo se non habere scribit idem S. Doctor epist.
Latinis nuiluata cst, quod studiosi post lantos in- 261, ad Audacem. Illud vero lamquam peifectam
terprelcs non fastidirent, nisi suscipiens transla- editionem Psalmorum Lalinam uterque reqiiirere
tionem Hieronymianam de Hebrxo in Lalinum videtur, si de eodem Psalterio ista inlelligauius :
editam, quam Sophronius Grxcam fecit juxla pro- Ita illud quod perfectum est, tecum nos quoque re-
niissnm, quo apud Hieronymum tenebalur, uli fi- quirhnus. Piura cx Augtistino infcrius dicenda su-
dem facil ejusdem prxfalio in Psalmorum libruni. persunt ; quapropter his conunemorandis nunc su-
Majori adhuc studio susceptx sunl apud Latinos ct persedeo. Laudat prxcipue llicronymus in Lucinio
usurpatx Hieronymi translationes ex Hehraicis B.eiico fervorem et studium Scriplurarum, quo
prognatx : nam oinnium Ecdesiarum usu quoli- describi sibi fecit opnscula quxcumque S. Doclor
diano celebralas fuisse, testis esl (abcscens invidia p] diclaverat ab adolescenlia usqne in anniiiii Christi
Rufini, qui proplcr odium auctoris non eas modo cireiter 594 : Hispanias cnim occupaveral prxclara
repudiabat; sed in nova illa sancti doctoris cditionc Hieronymi ac ejus luctibrationum fama : unde vc-
flagitia et sacrilegia perpelrata esse voluit oraior bementi desidcrio incensus Lucinius, scx ad Ilic-
ipse criminosissimus : Illa vero, inquit lib. u In- ronymum miiit notarios, qui descripta hujus im-
vectivx sux in Hieronymum, qtim nxtnctu interpre- mortalis ingenii raonumenta ad se perferrent. Huic
taris, el per ecclesias et monasteria, per oppida et rescribens Hieronymus suarum Scriplurx edilionum
castella transmitlis, quomodo suscipiemus? tamquctm meminit liis verbis : Canonem Hebraicm veritatis,
divina, an tamquamliumana? Et quid facintus, quod exccptoOclateucho, quem nunc in manibus habco,
qttmprophetarumvellegislatorumnominibuslitulantur, pueris tuis el notariis dedi descnbendum.Sep'uacjinta
veriora hmc abs te, qttam ilta qumAposloliprobave- Interpretum edilionemel te haberenon dubilo,et anle
runt, affirmanlur? Itlud commissumdic quomodo annos plurimos diligentissime emendatam studiosis
emendabitur: immo nefas quomodo expiabitur ? Si tradidi. Novum Tesiamenlum Grmcmreddidi auclo-
enim in expticanda lege aliquid aliter sensisse dain- rilali. Ut enimvclerumlibrorum fides de Hebrwisvo-
nabileapud te ducitur, ipsam legempervcrlerein aliud luminibusexaminanda est, itanovorumGrwcisernwnis
quam apostoli tradiderunt, quoties damnubilejttdican- (C normamdesiderat. Excepioiiaque Octateucho, novam
dum esl! Ergo quoquoversum ferebantur Hicrony- ex Hebrxo interprelationem Hieronymi Hispaniarum
mianx iranslaliones per ecclesias el monasleria, Ecclesix susceperunt circa annum 395. Parque cst
per oppida et castella transmissa. Earura exem- ut credamus priorem ejus editionem diligcntissiine
plaria Romx inveniebanlur tum nptid doctissimos emendatam juxla fidem Hexaploruin, aliquot annis
viros, tum apud eos qui sanclilatis laude celebra- anle advenlum nolariorum Lucinii in Palxslinam,
tissimi fuerunt in urbe. Pammachius, vir nobilis- fuisse pcrvulgaiam apud Hispanos, el usurpalam ab
simus, cnjus in sacris litieris sludium Hieronymus eorum studiosis. Id sat manifesto indicarc vidcnlur
sibi aliquando prxlulit, lihros sedecim Prophetarum verba ha-c, Sepluaginla Inlerprelum editionem et te
apud se habebat: sancta Marcella exempla libri Job: haberenon dubito, etc. Nam alioquin descriptam
sancius Pater Domnion Samuelemet Malachim in hanc edilioncra cum aliis opusculis ad Lucinium
Latinum de Hebrxo scrmone convcrsos manibus Iransiiiisisset Hieronymus.
rjuotidie terebat, uti abunde tesiatum exstal in 111.Capituli prxcedenlis argumenta itcrum com-
epistola 52 ad Pammachium scripla. Eumdemusum probanlur his qux dicenda suscepimiis in tola nrli-
apud Lalinorum Episcopos, ac lialos prxcipue, culi isiitts coiitiiicnlia. Quisquis enim cx auctoribus
probare possunt quxdam prxfatiunculx veteris I0 coxtaneis in suos usus Hieronymianas adhibuit
Testamenli: ipsum episiolx et opuscula noniiulla Iranslationes, lestis haud dubio acccdit locuples ad
S. Auguslino manifeste densonstrani. Narrat Au- inanifestalionem prioris senteniix, qua slatuimus
gusiinus epistola 71, apnd Hicronymum 88, quo- Hieronymi Latinas Scripturx sacrx ititerprctation.-s
modo insiitulum esset ab Africanx cujusdam Ec- lectione sliiiiiosorttm brevi fuisse celebratas. Hesy-
clesix episcopo, ul nova Hieronymi interpretatio cliius magiii illius Sancti Gregorii Nazianzeni (ul fer-
propbetarum in Ecclesia legereiur, et hujuscemodi tur) discipulus, Hierosolymorum presbyier, primus
lexil fabulam : Quidain frater nosler Episcopus, cttm in censum veniat intereos qui teslimonia Scriplura-
lectilari instituissel in Ecclesia, cui prmesl, intcrpre- rtim rccitant juxta editionem Ilicronyminnam de
lationetntuam, moiil quiddamlonge aliler abs te po- fontibus Hebraicis dcrivatam. Ille igitur lib. i
silum cipudJonam prophelam, quam eral omniumsen- Comm. in Leviticnm , poslqnam atlulisset versi-
sibus memorimqueinveieratum, ct lot mtalumsucces- culum 50 capitis IV juxta Septuaginla Inlerpreies :
sionibus decanialum, ctc. Ex hoe Auguslini loco Et lollet et ponet sacerdos sanguinem peccati digito
plane liquet, nonnullos in Africx partibus episcopos super cornuaaltaris liolocattsiomatis.subdidit slatim
59 AD S. HIKIIONYMIDIVINAMBIBLIOTHKCAMPROLLGOMENA. CO
isth.ic tle Hcbraica translatione : Quod llieronyiniit A boc laciam secundtiin Septuaginia Inieipretes ; sed
sintili sensu edidil dicens: Toiletqucsacerdosde san- sicut ex Hehra-o in Latinuni cloquium, presbytero
giiine digilo suo tangens cornutt allaris. Itcrum ad Hieronymoulriusqtielingtimpeii/oinieipretante,trans-
caput xix cjtisdcm Levilici iranslalionis Hierony- lata siuil verba Amos. Erat ilaque reclo Auguslini
mianxita rccordatur : Unde dicens, non levabitisno- judicio expediiior ct commodinr interpretatio Hicro-
men in injiisto, addidit : el non profunabitis nomen nyniiana ad deinnnsirandam prophetarnm sanctoiaun
DotniniDei veslri. Quod Hieronymi translatio edi- eloqiieuiiam, qtiaiu aiia velus et Vulgata c LXX In-
dil: iXonpolltiesnomenDei lui. Idem Hesychiiis li- lerpretibus derivnia. Miraiussum sxpius lantam in-
bruni diiodecimniinortim prophetaiiim versibus di- vcniri concnrdiain iuter prxsentem nostram editio-
Slincliiin edidisse videtur nd exempknn S. Hicro- nem prnplielaium, el locum Atnos ab Aiigiislinoci-
nymi, qui utilitati legenliumconsulens, uovam suam tatum; nihil cnim inest tliscriminis neqne in senlen-
cx llebrxoeditioiiem pcr cola elconimaiades.ripsil, liis, neipie in dislinclione conimalum. Tria cola pro-
ut teslalum exslal iniiio prxfaliouis in I-aiam pro- plietx Amoscapite sexlo, liocniodo descripta lcgun-
plieiam. De utiliiaie el comniodis hnjiisniodi dislin- lur :
ciionis versuum meminit etiam Hesychius in prin-
ita Qui separali esiis in dicm malutn,
cipio proprix luciibraiionis, quam inscriptam B Et appropinqtiatissolio iniquilalis.
leginius tomo vui Criticoriim sacroium : 'nav^io-j Qni dormitis in lectis eburneis;
TWVt|5'TrpoftiTotv, Et lascivilisin sirntis vetlrit :
•KpeaSvzipov 'ispoo-olvfiwv STt%)jpov
lioc est, IIesychiiIpresbyteri Hierotolymitani duode- Qtti comediiisagnnm de grege,
Ei vitnlosdcmedio armenti.
cim prophelarum dislinclio itt tnodum vcrsuum.Mul-
tiim autein a vero aberrnnt illi qui noinen Grxcttm Decisdem vero vcrliis ita disserii S. Augustinus num.
<ni%iipbvsive o-Ttx>)5ov pertr.ihiinl nd dislinctionein ISejusdein cap. 7 jam laudati de Doctrina Cbrist.:
iu capiia cl paragraphos : quia hxc longe diversa Ista sex membra tres bimenibrescircuitus ediderunl.
est abca quain sibi prnposuii Hsydiius, ohscrva- Non enim ait, Qni separati estis in diem miilum, qui
tamque docet apud scriptores hagiographos, in appropinquatis solio iniquitatis, qtti dortnitit in teclis
Psallerio, Proverbiis, EccIesiasle.Job, et iTiCanlico eburncis,qni lascinitisin slralis vestris, qtti comeditis
canliioiiiin. QIIXquidcin voluinina melrn el versi- atjnumde grege, ct vitulos de niedio armenii. Si ita
bus fuere conseripia alllalii Spiriius sancli, non ta- dicerelur, csset quideinel hoc pulchrum, ul ub uno
nien in capila ac paragiaplios distincla, uti conce- prononiinerepctilosingtda sex membradecttrrer nt, et
duiit omnes divinariim Scripiurarum siudiosissinii pronuniianlis voce singula finirenlur: sed pulchrins
defensores ac diligentes indagalores. llanc igilur C facium esl, nt eidempronaminiessenlin bina subnc.xa,
vcrsuiim disiinciioiiemin libro diiodeciin propbeia- qttm tressmlinltus exp.iciirenl: unam ad captivilttlis
rumreiinere voluit llesychius, quod aniiquiius a vi- pronuntialionem,qtii sepaiali eslis iu diem nialiun,
ris sanctis usui pataiu novisset; et doctis pariler et et appropinqiiaiis solio iniqiiilatis : tdieram ad libi-
indnctis uiilein forc ad iniclligcnii.iin oraculnrum tiinen, qui dormiiis in lectis chumeis, cl Inscivitis
propheiieoriiin ciiin liieronynio sperarel: UOX)M f*ev in leeiis ve-tris : ttd voracitatem vero tcrtiam perti-
TWV uawf&vli5Twv]crTt/(Mv Staipeo-tf,id esl, nentem,qui eomeditis agiiiiiude grege, ei vitulos de
o-acp»ivi?si
mullti enim ubscttra et iucerla elucidnl hwc versuum medio ;;iiiienli : ut iit polestate sil pronnnlianiis,
dittinctio. Il:i Ilesycliius Hicmsolyiuilniius, qui di- ulrum siujttla finiat, el membra sinl sex, ttn primum
sliiiciioiics per nieinbra divi>as in editione iliero- el tertium cl quinlum voce suspcndal, et secundum
i.ynii, diligens et ipse scripini'conservavii iu duo- primo, quartumlertio, sextum qnlnto conneclendo,tres
decim propbetis. bimcmbrescircuitusdecentissimefaciat, elc Quid ma-
Ex Hesyctiiano"illo usn nonnihil laudis acccdit nifeslius tlici poieral ad comprobnndaui disiinctio-
Hicronymianx edilioni Scriplurarum : sed omnem neni versuuin in noslra cdiiione usurpatani? ilale;
couinieiidationeiiiexccdii quod de ca, vel ex eadcm in iis quacsuperius a nobis allata sunl, tria cola, sex
traiislalionc Hebraica scripliim reperilur in com- I) commata piophelix Amos. Sex item Augiisiimis
nienlariis Augiistini. Mndoeam citat cum honorifica agnosi it menibra, ac tres bimeinbres circuilus, qui
aucioiis commeuiorationc; ntiuc uiilitaiein et faci- totidem senientias explicant. Si quis eigo criiicorum
lit.item ejus prxdicans, obscuriorem et intric.itain in hac Canonis Hebraicx veiilatis edilione volucrit
LXX Iuterpretiini ediiionem abjicit: ex illa deniqiic aliqiiid reprehendere, consulat Opuscula lliermiyini
Hieronymiana libros inlegros Christianx pietali non el Angiisiiiii, siiam conscienliam recolat, videat or-
parum profuiuros coniexil. Cuin lib. IVde Docirina dineni lextumquc sermonis, et tunc nostro labori, si
Chri-i. cap. 7, nuin. 15 et seqq. respondet niale poiucrit, delrahal.
deciis hominibiis, qui nostros auctores sacros con- Sunt cl alia loca bene multa in quibus llier nynii
temuendos putant, non quia non babeni, sed quia translatio !!ebraica recenselur ab Aiigtislino.Qnin-
non oslenlaiit, quam nimis isti diligunt, cloquen- deeim, ni fallor, occiirrunt in libris Qiixslionum in
tiam; cx illius propbelx libro poiissimum, qui se Heptaieuebum : nec in illis ambiguum quid nisi rarn
pastnrem vel armentarium liiisse dicii, alioruin pro- proponitur, quod ttliquaveritate Ilebraica non solva-
phetaium probat eloiiueuiiain. Non aulein, iuquit, lur, ul ipsius Augusliiii vcrbis utar, qux ieguntur
Cl PROLEGOMtNON11. DE TEMPORE TRAiNSL.vTIONUM HIERONYMI. 62
qiixstione 152in Genesiin. Louguui esset ac fasti- \. ex divina auctorilate collcgit, Speculumque noniina-
dioMimlectori studioso, si ex ordine singula hxc re- vil, magna intentione legendusest. Talem librum phi-
plicarein : indicabo tanien breviter quxsiiones 20 et losophix moralis, qucm omnihus Christianisprodesse
54 in Deuterononiium; 7, 15, 19, 24, 25, in libium voluil Augustinus, unde excerptum putas? Ex Se-
Josue; 16, 57, 47, 56, in Judices, ubi sanctus Au- ptuagintn, an ex Hebraica llieronymi interprela-
gnstinus interpreiationis ex Ilebrxo auxilia quxrit, lione ? Certe LXX lnterpretum assertor quan-
tainquam ejus quxniajorem pr;eijeallucemad inlelli- doqne fuit Augiisiinus etiam adversus Hierony-
genliamScripturaruni.Uniiiii instar oinnium sil nobis niiiin, quiiii nbtcntu ecclesiasticx futurx perturba-
lestiinonium illud, quodex Deuicrononiii capitedcci- lionisabsiudiollebraicaiiiterprelandideterrercvole-
iiioqiiartovei's.28ei29siinipiuiii, proponitsolvendum bat. Al Hieroiiyniianx trai slaiionis splendore, fide,
lib. v, qu. 20 in idem Deuteronomium. Recilato facilitale, ac uliliiale tandem perculsus, pnlius ex
igitur LXX Interprelum contextu sacro, subjungit ea mnximo emolumento cdocendns, quam magno
nonnulla dedecimisqux quxslioiiein hiijns Incipepe- scandalo plebcs Christi perturbandas intellexit.
rerunt; sicque accedit adejusdem diflicultatissolinio- Egregium proplerca opus Speculi, qund memoria
116111: Sed obscurepositum est, quia non esl dislincia mnxime leiicndiiin ernl, lolum dc nova Hieronymi
istadecima ab illa, quam voluit cum Lerilis in eo toco 3 inierpretatinne coniexlum Latinis Ecclesiis, suisque
manducari,ituem Dominuselcgissel templo suo.Sed in prxscrlini Aftaeanis edidil: nibil deinceps de sacer-
e i inlerpretalione,qum esl ex Hebrmo, uperliut Itoc doiio ineluens, eliamsi fiilelibus ingererel mulla ab
distinclum reperimus. Ait enim, Anno leriio separa- llieionymo longe aliter posila, quani erai omnium
bisaliam decimam ex oinnibus, qnx nascnniur libi sensibus memorixque inveteratum, et tot xtatum
eo (empnre, et repones inlra januas luas, venieique siiccessionibus decanlatuin. Qnis credcret Psallerio
Leviies, quialiam non liabetpartein necpnssessinncm ex llebraicis prognatn locuni in Augustiiii Speculo
lecum, el peregrimis et pupillus cl vidna,qiii intra por- conccdendiim, el senis linsuam ibi esse mutandam?
lastuas sunt, etcomedenl et saturabuntur,ulhciieili- Nam veteri Psalmorum editioni atque adeo inodula-
catlibi DominusDeusliiiisiiicunclisoperibusuiaiiuum lioni assueix Cliristianoruin aures, tmiversxque La-
tiiaruiii, qux feccris. Primo hoc ipsum pluttiits est tinoriim Ecelesix, novitatem alierius suslinentes,
quod aii, Anno leiiio : intelligilur enim uno anno lingnam qiiodammoilo miilasse videnlur. Ita psnlmo
intermisso: in Sepluaginta autem, quoniain post ires secundo vers 25 et 24, in Vulgatn ediiioue vers. 12,
annns dixit, incerlum esl ulrum eos mediosessevo- pro, Apprehenditedisciplinam,ne quandoirascaturDo-
luerit, ul quintoquoqueanno ficret. Deinde cum ail, tninus, et perealis de via justa; legehant in Speculo
ei separahis aliam decimam, satis ostendil extru csse {! Ecclesix Aliicanxel Latinx lingux boinines,Adorate
illam, quam volnit eum ipsum qui offert, manducttre pure, ne forte irascatur, el pereatis tle via. Pari modo
cumsuis et Leritis in eo loco, qttcm Dominuselegissel. qui prxcepta divina ex psalmo xiv, 5, meinorixcom-
F.thanc enim aliam decimamintra januas suar, eum mcndarevolebant, leetionisLXX Iiiierpreliiin, qtti ju-
pouereprwcepit, non ad eum locttm defcrre, ubi Do- rat proximostio, el non decipil, tamquain veleris pror-
miiiusse voluil invocari, etc. Ex unico illo loco nia- sus oblili; novani islam de fonlellebiaico derivaiani,
nifeslissiinedemonsiraiur, inteipreiaiionem lliero- Jurat ul se affligal, et non mutai, animis imlnberunt.
nyini probatissimani fuisse Augusiino, qui eam citat Utque omnes libros Testamenli veteris protocano-
lamqiiam planiorem, ac sensui Seriptiuarum asse- nicns uno verbo coinprehendam, repudiaiis ex inte-
quendomaximeaccommodatam:inSeptuaginlanulem gro Sepluaginla InterpreiiDus, Canonem Hebraicx
inultum obscuritalis agnoscit, el pleraque perplexa, verilatis susceperunt Ectiesix Latinx, una cum
quibus elucidandis succurrat inierpres Hieronymus Speculo sancti Auguslini Hipponensis episcopi. Ni-
necesse sit. Breviler isla iranscurrimus, ut ex Spe- hil in boc opere postiit sanctus Antistes, quod e
culo S. Augustini ampliorem aecersanms probalioni pura llieronymi translalione Hebraica, boc est, e
nostrx splendorem, quia nihil ad causnm Ilierony- Canone Hebraicx veritalis non manarit : prxter
mianx versionisest potins. I nonnulla Scriplorum vit.ia, qux modo e noslra Ca-
Quid sii vero Speculum Aiigustini Possidius in nonis editioneemendari possunt in Speculo, uti el nos
Jjus vita cap. 28aperlc declaravit, diccns : Quique nonnulla in Canone emendavimus moniti ab Speculo
wodesseomnibusvolens, el volcntibusmulta tibrorum sancti Aiiguslini.Habes igitur, Christianelector, per-
'egereel non valentibus,ex utroque divinoTestamenlo, multas sententias sacrx Scripturx recitatas ex Hiero-
leiereet novo, prmmissa prmfatione prmcepta diviua nymi translalionc apud sanclum Angustinum :
;euveliluad vitmregiilampertinentia excerpsil,atque ex habescl opus integrum juxla eamdem interpretaiio-
kisvnumcodicemfecil: utqui vellel legeret,atque in co nem conditum, in quo inajor pars Canonis Hebraicx
•>el quamobediensDeo , inobediensveessel, agnosceret, vi ritalis conservata est. Aliam denique nec medio-
't hoc opus voluit Speculum appetlare. Hujus Opeiis creni capiet utililaleni, qni ex Canone Hebraicx ve-
eciionem cominendans posiea Cassiodorus lib. de ritaiis numerum versuum mendose adeo expressum
nslitiiiione divinarum litterarumcap. 16, de eo ila in aniiquis editinnibus Speculi infinilis locis resti-
cribebal: Liber ejusdem(\ug»siin\)quasiphilosophiw tnere voluerit. Iu nova similiter ediiione Dominino-
noralis,qtiempromoribusinslituendisalqtiecorrigendis siri Blainpin dissonanles numeros in mss. codicibus
03 AD S. HIERONYMlDIVINAMBIBLIOTHLCAMPROLECOMENA. 6i
designaios cmendarc, ac proprium valebit reponere A. tritis corde. Quamobrem in Speculo legi neccsse
riunierum, eum nempe quem sanctus Augustinus de- est: Et posl sex versus. Nulla autem cum fuerit am-
finivit, vcrsionem Hieronymianam per cola ac com- biguilas in distinctione versuum psalmi cxi, qui sin-
mala divisam iniitatus. Exempln sumamus ex psal- gulos suos versus juxla numerum Ilebraic.irum litle-
mis, ubi primum notis suis monet nos Domnus rarum partilos retinere dehet, miror quoinodo in
Blampin, quomodo ad lidem mss. codicum re- opere Speculi numercniur solummodo quinque ver-
slitucre curaveril numerum versuuin mendose ex- sus ab islis verbis, volet nimis, iisquc ad illa, Bonus
pressum in prinribus ediiionibus Speculi. Co- vir cletnenset fcnerans : sex namque versns decur-
lumnn 694 hujus ¥Operis, sic legimus scriptum: runt cum suis litteris alphabeii Hebraici, id esi, gi-
i In psalmo xxvi : Lux mea Dominus, et salulare mcl, daleih, he, vav, zaiit, heitli, nec a quocumqiie
meitm,quemtimebo?Dnminusfortitudovitmmem,quem scriptore pauciores numerari possv.nt. Ilic igiiur
formidabo? El post quatuor versus'', Si steterint ad- Ioci castiganda cst nova nostra editio operuin sancli
versttmme castra, etc. In notis nutem, littera e, op- Augnsiiiii,cujus Speculum qui exegerit ad Canoncm
liine hxc observala sunt. ln prius ediiis, Et post ter- editum Hebraicx veritatis, scxcenta deprehendet,
lius versus. Reponimus cx mss., El postqualuor. i qux adhuc emeudalione indlgeant. Nos vero irc per-
Restiiuii igitur nova editio Speculi ordinem ac nu- ]1 gamus ad ea qux sunt prxseniis instiiuti.
merum versuum, prout legebanlur apud veleres, sed Post Augiislinum, qui tinus pro omnibus esse po-
nonnullx Scriplorum mendx casligandx veniunt in lerat ad probaiionem proposiix asserlinnis nostrx
Speculo, ut sequens Canonis nostri contextus mani- numero tertio, absqtie injuria non reticercmus do
feste dcclarat. Psalmo xxvn juxta Hebrxos, hoc insigni auditore Hieronymi Philippo; hic namque
niodosuperiora verba a nobis edila leguntur : coxtaneus scriptor prxcipuos suo prxceplori hono-
Dominus tux mea, et salutare meum, res addidit, cum suis inJobum Commentariis vcisio-
quem limebo? ncm Hieronymianam ex llebrxo solam edisserehat.
Dominus[orlitudo vilm mem, quem for- Nequisvcroin dubiuin rcvocelCommenlariosPhilip-
midabo?
Cumappropinquarentmihi maligni, pi, propter idem opusqiiodnomine Bedx editum cir-
ul comcdcrenlcarncm menm: cumfeiiur, meminerit Gennadium in Catalogo Viio-
llostet mei et inimici mei, rum lllustrium ista de Philippo litieris ac memorix
ipti impegeruntet ceciderunl. tradidisse : Philippus presbyler optimus auditor llie-
Si tteterinl adcersus me castra,
Non limcbilcor mcum. rontjmi, Commenlatusin Job edidit sermone simplici
libros, etc Genuinos illos Pfiilippi Commentarios ex
Leclionem 'Mquc,quem(ormidabo?sequunlur qua- C parle descriptos reiinet codex monaslerii nostri
luorvcrsus usque ad illud, Si slelerinl, eic. Iloc nii- Corbeiensis ante nongcntosannos in membranis ro-
ninie asseculi Lovanicnses Theologi putaruul desi- buslissimis, sive densissimis exaralus, qui in hiblio-
gnatamesseinSpecuIoS. Augustini dislinctioncmver- theca San-Germanensihabet numericam nolara 660.
siculorum, qu c in Vulgaia Latina hodierno usu re- Totus libri Joh sacer contextus in hoc excmplari
ccpta csl: unde terlium vcrsum psalmi xxvivel xxv», scriptus est liueiis uncialihus : inlerlineares vero
apud llebraos, eodem ordine in exemplaribus Au- Pbilippi Commcniarii Longobardicis characteribus
giislini scriptum csse arbilrati, posuerunl, Et posl sunt adjccti : quibus, ni fallor, salis explorata nohis
lcrtius vcrsus : Si steterint, elc, cum non leriius est xtas ms. codicis. Eadem nianu, eisdemque
versus esset apud veieres Palres, sed potius scpti- chnrncteribus Longobardicis isihxc scripta legunlur
mus numerareiur, uti fidemfaciunlCanonis Hebraicx in fine Commeniarioriim : Hmc interprelatio excerpta
vcritatis libri mss. Porro in nova editione Speculi esl de exposilione Philippi. In his igiiur cxcerptis el
duo priores versus ejusdem psalmi nullum dehent Epitome expositionis Philippi presbyiei i in Job, pti-
habere piincliiin interrogandi, quia manifestissime rus fluit lotus sacer lextus absque illis additameniis,
apparct sensum hujus Scripturx, non esse interro- qux in editis libris sub nominc Hicronymi frequen-
gnntis, sed affiruiarilis prophetx, qnod Dominus sua D ter occurrunt. Duo sunl, verbi graiia, addilamcnta
s.l lux, el fortiludo viix ipsius, quem limere se di- Job capite i, 21 et 22, nempe, sicut Domino placttit,
cit. Principium quoquc psalmi perturbatum est in ita facium cst, et conscquenter, labiissuis. Qux om-
Speculo, ubi voces istx, Lux mea, prxcedunt vo- nia superflua esse et addititia, perspicue demonstra-
cem, Dominus.Nec solum in senlentiis eiiiendanduin tur ex Commeniariis mss. Philippi presbyleri, nl ex
est Speculiun e Canone llebraicx veritatis; scd in scholiis noslris infra posiiis col. 799. Prxterea insi-
numeris eliam versiium ah Augustino desigualis. gne illtid addilnmentum, Animmenim esurientieliam
Pessime quidem Psal. xxxm post versum decimum amara dulcia esse videntur, quod in editis apud Hie-
qiiiiiluni legebatur in editis, El post quarttts versus, ronymuin Commenlariis legilur capite vi Jobi , non
quod ad fidein mss. codicum ita mutat nova editio : apparel apud Philippiun llieronymi optimum audi-
Et posl septemversus. Al ut verum fatear, superest; lorem. Unde colligas Hieronymi coxlaneum scripio-
adhuc lectio paululum depravata : sex enim, 11011 i rein non aliam in suis opusculis translationem Lati-
septemversut sunt ab illo versu, qtiwrepacem, et per- nam sibi proposuisse exponendam, nisi llieronymia-
sequereeam, ad istum usquc, juxta est Dominus.con nam illain novam, quam superius diccbamusin Spe-
CS PROLEGOMENONII. DE TEMPORE TRANSLATIONUMIHERONYMI. €6
culo S. Augtistini conservatam : Prxter inlegrum }^ prxsedit Gregorius, cxtcrx omnes Latinx sccuix
Jubi lexlum, multas Scripturarum sententias ac pro- sunt, novam ex Hebrxo editioneni Scripturaruni
pheiaium sermoncs teciiat Pbilippus juxta edilionem suscipientes, eo qnod inter omnes longc prxslarel.
novam sui magislri, ut est illud comma omissuma Clariorcm esse in verbis, ac veraciorem in senlen-
LXX Translatoribus iu fine capituli n Isaix prophe- tiis, nullus Anliquorum ncgare visusest : unde legi-
Ix : Qmesciieab homine, cujus spiritus in naribus mus apud Isidorum Hispalensein lib. i de Offic,
cjut: quia excelsus reputatus est ipse. Hac sententia Eccl. cap. 12 : De Hebrwoautem in Latiuum elo-
utiiiirPhilippus in editisomnihusCommeutariis.cum quitim lanlummodoHieronymuspretbyler sacras Scri'
de Cliristo interpreiatur illa verba Jobcap. xxvn, 3 : yiuras convertit: cujus edilione generaliler omnesEc-
Quia donec superest Italilus in me, et Spirilus Dei in clesimusquequaqueutuntur, pro eo quod veraciorsil in
naribus meis. Plura congerere in promptu erat ex sententiis, el clarior in verbis. Cum lalis fueiit intcr-
Procopio etiam Gazxo; sed longitudinem fugio in re preialio Hieronynii.utdefinilive pronuntialLidorus,
satis superque demonstraia. ininim quid est, si vetcrem obscuriorem in verbis,
IV. Dixi in EcclesiaRomann receptam fuisse tem- in sentenliis non adeo veracem omncs Ecclesix re-
pore Gregorii Magniutramque Scripturarum editio- pudiarint? De usu itaque Hieronymianx Iranslatio-
nem, et veiereni, et novam Hieronymianam. Nam B nis reccplo apud oinncs Ecclesias, adeo conslans
licet omnes Ecclesix Christi primas partes tri- cst Gregorii ac Isidori teslificatio, ut frustra, quod
buercnl illi translalioni, quam de fonlibus Hebrai- Italos ac Hispanos spectal, idipsum aliorum scri-
cis derivalam noverant, propter anliquitatem ta- ptorum senlentiis affirmaremus. Ad nostrates igitur
men Vulgatx Italicx versionis, noluerunl pror- properandum est, quia fidem eliam Gallorum postu-
sus sludiuin ab eadem abjiccre, caute pedetentiin lat arliculus sequcns.
omnia facienles, ut quod senescebat, suapte ad in- V. Gallicani Psalterii nomen lulit Psalmorum liber
lerilum venirel. Usum aulem ulriusque Latinx in- ab Hieronymo iterum emendalus, edittisque cum
terpretationis docuil nos ipse Gregorius Magnus obelis et asteriscis : hoc vero nomine appellala est
epislola dedicatoria, sive prxfatione Moraliumexpo- posterior illa ediiio juxta LXX, quod Galliarum Ec-
sitionum in Job, ait enim ad fincm : Novam vero clesix inter omnes primum discesserint ab usu Ro-
translaiionem dissero, sed ut comprobationis causa mani Psallerii, sive veleris illius cdiiionis Lalinx,
exigil, nunc novam, nunc vetcremper lestimoniaassu- qnam Romx posilus Hicronymus magna cx pnrte
mo : ut quia sedes aposlolica (cui auclore Deo prmsi- correxcrat. Hinc auleni ad gloriam Ecclesiarum no-
deo) ulraqueulilur, mei quoquelaborsludii ex utraqtte strarum cumulus accedii, non solum ex eo quod e
fulciatur. Pro lextu habebat novain, id esl, Hiero- C duobus Psalterium perfectius retinuerinl; sed maxi-
nymi translalionem, ad cujus lanlum comprobalio- me quia usu psallendi in Gallicanis Ecclesiis cele-
nem vetusalia ab eo usurpabalur. Quantum vero au- bralus est ab antiquo xvo liber ille Psalmorum,
ctoritaiis attribuerel Hieronymianx super Italam, quem cum aliis libris canonicis publico tandem de-
apcrte declaravit lib. xx Moralium, cap. 23, ubi ex- crelo probavit cecumenica synodus Tridentina.
posiiione stia hunc Jobi locum illustrat : Mutatus es Quania porro fucril diligentia nosiratum in descri-
mihi in crudelem, ct in duriiia manus tum adversaris bendo hocce Psalierio cum asteriscis el obelis, non
mihi. Longe, inquil, ab hac sentenliavcluslatrantlalio aliunde testatum volumus,quam ex inlinita copia co-
dissonat, quia quod in hac dc Deo dicilur, hoc in illa dicum mss- qui cum talihus distinciionihus supcrsunt
de adversariiset perseculoribusmemoratur.Sed tamen usque hodie in Gallicanis bihliothecis. In Iialia non
quia hmcnova translatio ex Hebrmonobis Arabicoque ita abundant, et perpauca apud suos invenisse se
eloquiocuncta verius transfudiste perhibetur, creden- exemplaria fatetur doclusCarus presbytcr theologus,
dum est quidquid in ea dicitur : et oporlet, ut verba qui inehoalam nohis dedit cditionem Psalterii llie-
illittt noslra exposiliosubtiliter rimelur. Ait ergo : Mu- ronymiani cum supra dictis obelorum et asterisco-
tatus es, etc. Ita Magnus ille Gregorius, Ecclesix rum signis. Nos prxstantissimos id genus, ac per-
caiholicx lumen, summorumque pontificum decus et D multos codices mss. consecuti, supplenda curavimus
exemplar. Quem si fuissem aliquoties imitatus in qux deesse videbantur in ediiione Romana Cari. At
laude Hieronymianx translationis, dicendo eam no- dc his vide infra adraonilionemnostram in utrumque
bis veriuscuncla transfudisse, ac credendum quid- Psalterium Romanum et Gallicanum.
quid in ea legitur scriplum : Deus bonc'! quanlos Galliarum Ecclesias summain aucloritatem tri-
sisiinuissem impetus et furores sciolorum hujus buisse novx ex Hebrxo translationi, conjicere nobis
tcmporis, qui me temeritatis insimulare alicubi ausi licel cx illo usu, quem constanter retinebanl in
sunt, quod dixissem, Ecclesiam Romanam nunquam Psalterio juxta LXX Interpretes eraendato posle-
discessisse a Vulgala Latina, in rebus etiam chro- rioribus curis Hieronymi. Nam cur in tolo non re-
nologicis. Sed apage a nobis hujusmodi scriptores, ciperent, quod in parlibus lanto studio susceperant?
qui Iberias nxnias libris authenticis prxferunt, nec Hoc est, si exemplaria emendala ad Grxcas inter-
judicium Ecclesix Dei, suorumve ponlilicum nobis- pretationes, quae propius accedebant Hebrxorum
ctun consectantur. codicibus, magno sludio nostrates susceperunt :
Matrcm oninium Ecclesiarum, cui, auctore Dco quanta putamus volunlate adhxsisse eos Hebraice
AD S. IIIERONYMIDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA
Veritati, qiianla juciindilale de fonte putissimo hau- \ inulns hnjit%hbri locts opparet, et prmclpue »iilibris
slam aquain ebibisse! Verum ne conjcctnris tantum Regum, ubi mnjor pnrs erroris invcniebatttr. Nunc
nosiris astruamus opinionem de usu Hieronymianx vero omnes, qui. hoc voliimentunl lccltiri, rogamus,
translationis a;ud Gallns, testis accedat idoneus qttalcnus nttllo modo prmdiclaspartcs, vcl vcrsus su-
Sieplianus Abbas Cisterciensis seeundus, qui rein perfluot huic operi amplius adjungant. Salis cnitn
noslram plaue conliciat. Is igiiur verbo atque lucei in cjuibuslocis erant, quia rasura pergameni ea-
exemplo suo dorct, veierem Latinam inierpretaiio- dem locatton celat. Inlerdicimus etiam aucloritate Dei
ncni negleciam fuisse apud nosirates, propter no- el nostrm Congcgationis, nequis hunc librum, inugno
vnm, quam Italx xmiilam objecerat llieronymus. labore prwpartitum, inhoneste Iraclare, vcl ungula
Nam deseripla sacroriiin Bibliorum exeniplaria ad sua per scrip.uram, rel marginem ejus aliqttid nolare
usum sux congregationis, cum aliquot locis rcdun- prmsumal.
danlia ac pariim consona llieronyniianx versioni Luculeiitum adeo sancti viri testimonium nos ad
reperisset, illico offen-iis bujusinodi dissidiis, et alias probaiiones non sinit abire : diserte cnim rem
collalione facla Laiinoruni cum Ilebrxis eodiciim, propositam cxplicavii, Gallos scilicet nostrates Lati-
eradeuda et oblitteranda voluit iu suo llisl<>rixdivi- nam e fonte Ilebraico editionem llieronymi jainjant-
nx apograpiio qu-.eciiiuque abesse dicebanlur in fj que i.nscepisse: cwteros vero omncs inlerprclesrepu
fonte Hebraico, nec posiln vidisset nptid llicrony- diasse. Galliarum igiiur Eccle-ia: llieronymum velut
nium. lusignior est locus quain ut a nobis prxier- propriunt interprelcmsuscipiebant, ct qui ad llebrxo-
niilialur, aut ex eo lcctori aliquid depereat. Toitun rum codices adornatam noverant sancti Docioris
proinde transcriham, queniailnioduin nuper edilus iranslalionem, per omnia Hebraicw nlque Chaldaicw
est a DoinnoJoanne Mabillonio ad calccni tom. IV veriluli credentes, siiperflua qtixque ex aliis imer-
operuin sancli Bemardi c«l. xi et xn. preiationibus derivata in sacros codices Bihliorum
CEN-UIU STEPHANI ADB\TIS CISTERCIENSIS II DEALIQUOTimis cerisnbliilerabint.Uinc lanti nobis copia excm-
LOCIS BIBLIORUM. plaiium Canonis Hebraicx vcriiaiis, qux in Biblio-
Fraler Stcphanits, Novi Mottasterii abbas, et prm- tbecisFraiicorumadhucsiipersuiil.Qiiiiiquevelsexbu-
seniibus, el fulttris scrvisDei saluiein. Hanc Hisloriam jusmodi aniiqui-simos codices Hebrxi Canonis, La-
scribere ditponentet, inter plurimos tibros, quos de di- linilate donatos ab llieronymo, siippedilarunt nobis
versis Ecelesiiscougregavimus, ut veracioremscquere- ad prxscntcm etlitioneni Gallicanx Bililiolhecx :
mur, iu quemdamfere ab omnibus multum ditsonan- cuin nee unictim exeinplar inveniri poiuerit in aliis
tem impegimtts.Et quia illttm plcniorem cmlcrisinve- reginnibus, ubi lamen innumeri stiperesse dicunlur
nintus, fidem ei accommodantes, hanc llistoriam, se- C codiccs Lalinx Vulgalx : qu;e quidem, etsi liiero-
cundum quod in eodem libro invenimtts, scripsimtts. iiyiiuiin habebat auetoivin, iniilta lamen retinetad-
Qua digesla, non modice de dissonantia Ilistoriarum mista de aliis eilitionibiis, et hxc omnia lainquani
turbatisumus: quia hoc plena docel ralio, ut quod ab supcrfiua eradenda in codicibus liieronyniianx
uno interprete, videlicet beato Hieromjmo, quent trnuslalionU procnravit Sleplianu.s abbas cister-
cwleris iuterpretibus omissis, noslrates jamjamqtte ciensis.
susceperanl, de tino Ilebraicw verilatis fonte transla- Cxieruni non es(, hujus loci lingnam et sermones
lum esl, unttm debeat sonare. Sttnl lainen quidam vc- crilici cujusdam scriptoris relundere, qni utilibus
leris Teslamenti libri, qui non de Hebruico, sed de vcleriun ac hodicrnorum inonachoriim laboiibus
Chalduico sermonc.ab eodem nosiro interprete sunt invidci)s,coniparitioneni criminis adoinavitadversus
translali : quia sic eos apnd Judwos invenil, sicut abbatem Stephaiiuni, quod Judxorum magislros adi-
ipsemel in Prologo svper Daniele scribit, nosque illos visset, ut ex cndicibus Hebrxis jtidieiuni facerci,
sicul cmleroslibros secundum cjus translutionem sus- qiixnam reiinenda essent in Latinis sacrorum Bi-
cepimus. Unde nos multum de discordia nostrorum blioiiim exuinplaribus , quxnam vero castiganda
librorum, quos ab uno interprete suscepimus,admiran- vel amputanda. Quasi in eo emendationis genere
tes, Judmos quosdam in sua Scriplura peritos adivi- D prxmoniius non esset ab ipso llieronymo, qui sxpius
mus, ac diligeniissimelingua Romana inquisivimusde inculcat Judxos esse interrogandos, el diversirum
omnibut illis Scripturarum locis, in quibus illw paries urbiuin niagislros consulendos, sl quid in sua nova
el vertus, quos in prmdiclo nostro exemplari invenie- de Hehrxo translalione rnovere contingat. Iia lauda-
batnut, et jam in hoc opere noslro inserebamus, qitos- bilem sanctorum virorurn opcram ac diligentiam te-
que in aliis multis Historiis Latinis non inveniebantus. meriialis accusare non est vcritus ille auclor, qui
Qui tuos Ubrosplnres coram nobis revolvcntes, el in religionem Stephani pic potius venerari debuisset,
locisitlis tibi eosrogubamtts, Ilebraicam, sive Chaldai- quain in euni tam libere suam exercere facundiani.
cam Scripluram Rontanis verbis nobis exponenles, Qtiid enim peccavit Stcpbanus Cisterciensis in ema-
parles vel verstis, pro qttibns lurbabamur, minime re- culandis sacris vnluminibus errore librariorum in-
pererunl. Quaproptcr Hebraicm atque Chaldaicmveri- tcrpoiis, si Cassiodori rcgulas secutus sit? Cassio-
tati, et multis Ubrh Lalinis, qui illa non habebanl, sed dorus enim vir eruditissimus, cum doceret libro de
pcr omnia dutibttsillis linguis concordabanl, creden- Insliluliene diviuariiin lilterarum cap. 15, Sub qua
tes omniu illa sttperflna prorsus abrasimus, veluli in cautelareleiji debeat cmlesiisauctoritas, ita conccptis
09 PROLEGOMENONIII. DE CANONEHEBRAlCiE VERITATIS. 7«
vcrbis prxcipit: Quibtr, possibile ftieril, ILbrmam \ tholicx inteinrete niaximo. Prxierca babes in lil-ro
Scripiuram, vel ejus Docloresrequirerenon delrectent. Psalmorum posleriorem enieiidaiionem llieronynii,
Decel enim, ut unde ad nosvenit snlutaris translatio, qiiam ipse edidil cum signis asteriscoruni ct obclo-
inde ilerttm redeal decora correctio. Ilinc liquet a rum, cam ncmpc, quarn et nos restitiiimus in se-
nullu (lamnandaiti; sed laudandam poiius ab onini- cunda pnrie hujus Divinx Bibliothecx. Rcliqui om-
bus abbalis Cisterciensis diligcntiam. qna ad statu- nes libri Instrumenti veteris retenli siinl ex ilia an-
ias ab ipso llieronymo regulas, varios codicum suo- liqua Vulgntn, qux Communis,vel llalica dicln per-
rum errnres voluit emcndari. Sed de bis alio loco bibetur. tli sitntliber Baruch, Sapieniia, Ecclesiasli-
comniodius. cus, ac libri Machabccoritmprimus et secundus. Non-
VI. Erclesiam cailiolicam publico decrelo Hiero- nullns eiiam dcprebendimus sentenlins nc versus in-
nymianam Latinam traiislalioncni aulhcniicam de- legros e veleri illn ediiione in libros prxcipue Re-
clarasse, Imjusque nsum s;bi vindicare, consenliunt gum, inque Pmverbia Salonionis dcrivalos : quos
omncs vel niedincriier docii. Quamqiiani eniin in quidem licel non admiserimus in nnslra Caimnis
vulgaia sacrorum Bibliormn ediiione Lalina aliquot edilione, eos lanicn locis suis hoe obeli -f signo
integri lihri relenli sint ex anliqua illa versione, qux maiginali designavimiis , ul ad illa signa lector in-
usu oblinehat anie Ilieronymiiin : iiiaxiinn lamcn B1ienliis inielligal plus aliquid ibidein haberi in Vul-
]iars veicris Tesiamenli pura pnta est iinerpretalio, gata, quaiii liabenlur in pura ct non ronfiisn Ilicro-
qiiam e fonlibus Hebrxis nobis cdidit cximiiis il!o nymi traiislalionc Ilebraica. Dccrclum ilaque cnnci-
Doclnr. Iluic igilur Siieronyniianx translalioni ttd- lii Tridenlini de cdilimie et usu sacrornni librnruiu,
junctis llalw parlibus quibusdam,cl in unutn vetuti in se-sione quarta proiuulgaluin, ad Ilieroiiyinianaiu
corpnscompacta ulraque, efftoruil Vulgala illa, qum maxinie speciat translationem; qu a iiiaxiina pais
nunc oinnium rerstitur manibus, quamque perpcluus vcteris ac novi Testamcnli, proui Laline edila esi in
tot smculorumct ccnstans tisus ad ttos transmisit. Iia Vulgata hodierna, auciniem babel S. Hieronyiiium.
ante nos scribcbat aitclor evndiii libri declarisln- Nihil enim olficit nncioritnii ejusdem inierprclatio-
lerpretibus. Hoc ipsum docuil Sixtns V, pmiiilex nis. quod cuiu illa parles aliquot Italx vei sionis pi o
niaximus , pixfalione prxfixa Bibliis suis , ubi authenlicis habeaniur in Ecclesia caiholica, qux in
Vulgatx editionis auctoriiateni prxdicans, de libvis suos usus adliibel veterem Lnliiiuin inierprelem, ubi
in ea contentis himc in moilum disseruit : Qui nam- silet llieronymiis, in Scripiuris sncris inlerprclnndis
qtte in ca libri continenlur (ut a majoribvs noslris doclor ejns niaximiis. Nunc erjiO decretuin subjcia-
qttasi pcr manusnobis Iradilum est) retcnti sunt par- ' mus, quo aucloritalem llieronymianx versionis snn-
liin ex communiet antiquissima quadum editione La- C citam dicimiis in concilio Trideutino : Insvper cit-
lina, qttam sanctus Hieronyinus Vulgalam edilionem, dem Sacrosancta Synodus considerans, non partim
beatusAugustinus llalatn. sanclus Gregorius velerem uiiliialis accetlereposse EcclcsiwDei, si ex omnibus
translationcmappellanl, quam sanctusitidem Attgusii- Lalinis editionibtis,qum circumferunlur sacrorum li-
nus cwterisqum tttncplurimmin ustt erant, eliain prm- brorum, quwnam pro uuthenlicahabenda sit, innole-
ferendamcensui!, qnod esset verborttm lenacior cum ccat, sluluil, el declarat, ul hwc ipsa vetus et vulgata
perspicuitaiesenlcnlim: parlim ex sancti Ilieronymi editio,qumlongo tol cwculorumusu in ipsa Ecclesia
Iranslcitioiteadsciti (ucre. quibns idcirco quanltts ho- probaia est in publicis lectiontbus, disputaiionibus,
nor deferendussil, is facile intelligit, qui eorum in- prmdicutionibusel expositionibus,pro authentica ha-
terpretis dignitalem agnoscil, tic. Dl vero uienleni beatttr : et ut nemoillam rcjicerequovis prmiextu att-
sumini ponlificis habeas perspectam, adverte dili- deat vel prwsumat. Hac snnctione Ecclcsix calho-
genier Canoncni Hebraicx veritatis, uno Psallerio licx consignata auclorilas translaiionis llierony-
exceplo, lotuii) reperiri in Vulgata Lalina cum dtio- miaiix, pioruni mnnium ita animos iucc-sit, ul ci-
bus insiipcr Tnbix et Judiih voluminibus, de Chal- dem commendandx longiorem probaiioncni frusira
daico in Latinum convcrsis ab eodcm Ecclesix ea- poslularemus.

PROLEGOMENON III.
DeGanone Hcbraicse verilatis et Scholiis ejusdern marginalibus.
1. QttidCancmHebraicwrerilatis. II. IInjus Ccnonissmpiusmeminit ipse Hieronymus.111.Hebraicamvcritutem
Grmciac Latini Patres agnoscunt. IV. De jingulis parlibtts, sirc ordinibus, ejusdem Canouis. V. Danictis
et Eslherisa.ltiiiameniarccepta cuin signis obelorum in translationem Ilierottijiiii.VI. Quisnam fucrit uticlor
niartjinaliumtcltoliorutnCanouis, ct qumnttmsil linjusmodiannotalionr.mutilitas ac prwslctntia.
Canonis Hebraicx verilaiis iiomine intelligenda£I fontimn, ac demum in iinum veluti corpus cnm-
veniniit Instrumenli veteris volunina viginti dno, pacla, servato librorum ordine Iriplici proul in co-
qux canonica habcnliir lam apud Jmlxos, quain dicibus Hebiaoriim rcs posiix inveniebnnliir lem-
apud Clirislianos : quxqnc in Laliiiiiiu elcqiiitiin ab pore snncti Hieronymi. Cauon igitur cst calalogus
Hieroiiymofuere conversn juxla fidem Hebrxonim Scripturarum divinarum.quxCanonicx appellanlur,
71 AD S. IHERONYMIDlVlNAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 72
co quod in cnnoncm sunt receptx, suprcmumqiiei \4 piurxcanonicx, plane liquet ex supra memoratis, ct
obiinuerinl culinen auctoritalis, non modo ad morcs; illx sunt, qtiibus constat Canon Hcbraicx veritalis,
sanclciiiformandos; sed ad comprobanda eliam qux- in quo nunquam fuerunt libri, vel Apoctyphi, vel
libet Ecclesiastica dogmata. llanc vcro Canonis sa-. Ecclesiaslici appellati apud anliquos Patres. Hodie
cri nolionem muluali sumus e libro sccundo Apolo- nullo auctoritatis discrimine in Canonem Ecclcsia-
gix Hicroiiymi adversus Rufinum.deque Prxfatione. sticum recepti, parem cum cxteris merentur vcnera-
ejusdem sancli Docloris in libros Salomonis. Nami lionem apud onincs vere pios, qui concilii Triden-
Galeati prologi, ubi llebrxorum cxplicavit Cano- lini decrcto de cauonicis Scripturis adhxrere glo-
neni, his verbis recordalur in fine posterioris Apo- riantur.
logix : In libris quoque Samuelis et Malachim,quoss Canonis porro Hcbraicx veritatis meminit Cassio-
nos Regnorum qualuor ncminamus, post cntalogtim i dorus, de Insiitutione divinarum littcrarum capite
divinmScripturw, hcvcinluli, ctc. Hiuc videas Cnno- duodecimo, ubi ipsum vocat divisionem Scriplurx
ncm tacrorttm Bibliorutnveteris Testamenli llicrony- divinx sccundum Hieronymum : Auctorilas divina,
inum hoc loco appellasse Calalogum divinm Scri- inquit, secundum sanctum Hieronymum in Tesla-
pturm. Id autem disciiminis posuit inter Scriplurasj mcnla duo ita dividitur, id esl, in vetus et novurn; in
canonicas, cl non canouicas, quod islx legereninr. B . Legem, id esl, Gencsim, Exodum, Leviticum, Ninie-
lantum in Ecclesia ad xdificationem plcbis;cano- rorum, Deuleronomium;in Prophelas, qui sitnt Jesu
nicx vero ad fidei dogmala insuper confirmanda: Nace, Judicum, liuth, Samuel, Malachim,Isaias, Je-
Sicut ergoJudith, inquil prxfationc jam laudala in remias, Ezechiel, libri duodccim Prophelarum. In
libros Salomonis, et Tobiw, et Machabmorumlibrot Ilagiographos, qui sunt Job, Dctvid, Salomonis Pro-
legit quidem Eccletia, sed eosinter cattonicasScripltt- verbia, Ecclesiustes, Canlicum Canlicorum, Daniel,
ras non recipil: sic et hmc duo volumina(Ecclcsiast. Verba Dierum, id esl, Paralipomenon, Esdras, Es-
et Sapienl.) legal ad wdificationemplebis, nonad au- ther. Hxc ex prologo Hieronymi Galeato afferebat
clorilatem Ecclesiaslicorumdogtnatum confirmandam. Cassiodorus; scd vitiosa est prorsus illa divisio, lam
Hicronymo in hac Scripturarum paneconseniit Ru- in edilis, quam in manuscriplis libris : 1* quidem
linus, cum ct ipse in suo symbolo diserte docet, omissa ubique voce Malachimposl vcrbum Samuel.
non alia vnlumina pro Canonicis fuissc habita suo. 2° Manuscripticodices non pauci prxtermiserunl Da-
lempore prxler illa qux recensenlur in prologo niel, alii cum editis annuinerant majorihus propbe-
lis post Ezccbielem, servato ordine vulgalo Biblio-
Ilierunymi Galeaio. Ad Calalogumnamquc librorum
ve'cris et novi Testamenti isla subjungit : Hmc sunl, runi sacrorum. 3° Pro nomine isto, Ecclesiastcs,po-
qum Patrcs inlra Canonem concluserunt, et ex quibtts , 'C stierunt Ecclesiaslicum,qui non esl Saloinonis, sed
fidei nostrm ttssertationcsconstare voluerunt. Scien- liber Jcsu, filii Sirach : quique 1in Canoncm nusquam
dum tatnen esl, qttod et alii libri sunl, qui non sunl, admissus cst ab Hieronynio. -i Dcnique aliquot ma-
Canonici, sed Ecclesiaslicia majoribusappellaii sunl, nuscripta exemplaria adjiciunt librum Juditli post
id est, Sapienlia, qum dicitur Satomonis,et alia Sa- volumen Estheris : cum tamen Judithx liber e nu-
pienlia, qum dicitur /ilii Sirach, qui liber apud Lali- mero canonicarum Scripturarum segregalus sit in
nos hoc ipso generali vocabuloEcclesiasticusappella- multis locis apud Hieronymum. Neque lamen negli-
tttr, quo vocabulonon auctor libetli, sed Scriptitrm „ gentix vel inscientix accusandus est Garctius no-
qualitas cognominataesl. Ejusdem vero ordinis libel- stcr, qui in ultirna Cassiodori opcrum editione lio.s
lus est Tobiw, el Judith, el Machabworumlibri. Postt non emendavit codicum scu editorum, seu manu-
xialcm Hicronymi ae Rufini non statim in canoncm , scriptorum errores. Is quippe,sicut et alii, qui cden-
sacrorum Bibliorumsusceplos fuisse libros illos, quiI dis SS. Patrum lucubrationibus navant operam, id
Ecclcsiastici dicti sunt, fidem nobis facit cxeniplarr quod in melioris nolx libris, manu optima et vetu-
manuscriptum, quod licet vetusiissimum appareat, stissima cxaralishabebatur, bona fide reiulit, ncc sui
quadringcnlis tamen annis ad minus post obiluni, credidit csse oflicii et muneris ea corrigere, qux in
Rufini fuisse inscriplum, nemo inficiatur. Hic itaquee D tam venerandx anliquitatis codicibus conslanter le-
codex Biblioruin manuscriplus, notatus numer. 15, gebaniur. Al nulli omnino ingralum aul injucun-
in nostra San-Germancnsi bibliolhcca, hxc atiexuiti dum fore arbitramur, si pro suscepto a nobis Cano-
libro Eslheris : Finit Esther. Deo gralias, Amen. nis Ilebraiei explicandi munerc observemus hosom-
Hucusquecomplelumest vetus Testamenlum,id est,( nes lapsus et errores posse ab iis facile corrigi, qui
omnesCanonicmScriplurw, quas transtulil Hierony- sacra divinarum litterarum eruditione imhuli, ecs
mus pretbytcr de Ilebraica veritalein Laditttm sermo- lemaverint hac sacrali fonlis unda eluere atque
nem. Cmtermvero Scriplurw,qum non sunt Canonicm, abstergere.
sed dicuntur Ecclesiaslicw,istm sunt, id est, liber Ju-:- EumdemHebrxorum Canonem reprxsentat Isido-
dilh, Tobias, libri Machabmorumduo,Sapientia, qum v dorus llispalensis, Originum Iib. vi, cap. 1, qucm
dicilur Salotnonis, et liber Jesu, filii Sirach, et liber
r integrum hoc loco transcriberemus, nisi infra editus
Pasloris. Nonnulla prxtermitlo, qux videri possunl n esset cum principio Scripturarum Galeato, seu prx-
ad finemcolumnx 1152 bujus editionis. Quam igilurr faiionein libros Regum. Nolandum tamen nonnulla
habuerit in Ecclesia auctoritatis dignitalem Scri- i- verba Hebraica aliler legi apud Isidorum, quam le-
75 PROLEGOMENON111.DE CANONEHEBRAIC^ VERITATIS. 71
ganlur apud Hieronymum : quia editores Isidori A i ram el AlexandrinmEcclcsimtantum auri, quanium
morem hodiernum Grammalicorum Hebrxorum sx- mullorttmpossit inopimsubvcttiri.Quod cummulti mi -
pius imitanlur, imperitia quoque vel ipsorum, velli- rentur, el prwdicent, ego in illo magis laudabo fervo-
brariorum, voces quxdam mendosiores occurrunt, ut rem el sludium Scriplurarum. Quo ille desiderio opus-
est illud : Quidamaulem Rulh et Rimoth, quod Latine cula nostra flagitavil,et mississex notariis, quia in hac
dicitur, lamentatio Jeremix, Hagiographisadjiciunt. provincia Latini sermonis scriptorumquepenuria cst,
Quisquis vocemRimoth barbaram posuit proKinolh, describi sibi fecit qumcumqueab adolcscentia usqtte
sv/eCinoth, quw lamentationessignificat, eum lingux in prmsenstetnpus dictavimus? Circa annuin Christi
Hebraicx imperilissimum fuisse oportet. Sic fieri 594 illa scribebat llieronynius, cura Oclaleuchum
amat inter illos, qui scriptoruni velerum opcra re- adhuc baberet in manibus inierpreiatione donandum
slituere prxsumunt absquc stifficienli notitia multa- lemporc opponuno. Quisnam vero fucrit ille Octa-
rum rerum, quas perlractant. teuchus, salis liquet ex prxfaiionc in librum Josue,
II. Canonem Hebraicx veritalis conceptis verbis ubi dicil, finito tandera Mosis Penlaleuclto, ad libros
appellat ipse Hieronymus libros veteris Teslamenti Josue, Judicum, Ruth el Esther raittendam manum.
Latine a sc redditos : quod si secus fuisset, hoc no - Quod duobus vel iribus modis inlclligi potest. Pri-
mine ncquaquam a nobis fuisset insignita prima pars B 1 mumlibrum Judicum el Rtitliineiiindeni compingen-
hujus divinx biblioihecx.Verum hancnomenclaturam do, Octaleuclium faciemus ex quinque Mosivolunii-
edocti a sancto Doctore, inepte ageremus alienum nibus, uno Josue, altero Judicum, et ultiraoEslheris.
acemcntiium litulum apponenles Hcbraicx transla- Hic erit Octaleuchus, quem Hieronymus absolvebat
tioni veleris Instrumenli. Celebrior et explicatior post annura Christi 404, ul vidcre est in prolegomeno
locus hujusce nominalionis legitur epistola 28, ad noslrosuperiori.ubidisputalum estde temporetrans-
Lucinium ; de quo ne minima particula nobis exci- lationum Ilieronymianarum. Secundo Ociateucbum
dal, intcgrum affero ad laudem prxcipuc Hebraico- istum ita suppulari nihil vetat, Exodus, Leviltcus,Nu-
rum voluminum, in quorum audoritatem debaccba- meri, Deuteronomium,Josue, Judices, Rulh et Et-
tusesl hujus lemporis quidam fabularum .lEgyptiaca- ther. Nam quo lempore scribebat Ilicronymus ad
rura propugnator. Sed nunc audiat Hieronymum Lucinium, tuncGenesisLibrum in Laiinumsermonem
juxla datam sibi sapientinra ila Lucinio responden- ab eo fuisse translaium, vix dubitari poiest: neque
tem : CanonemIlebraicmveritalis, excepioOctaleucho, vero uno tempore oir.nia Mosis volumina Lalinitalc
qttem nunc in manibus habeo pueris tuis et notariis donavit, uti suo loco diximus, sed statim Geneseos
dedi scribendum. Septuaginta interpretalionem et te librum inlerpretari ccepit anno circiter 594, (|uem
Ituberenon dubito, el anle annos plurimos diligenlis- < C Detideriosuo nuncupavit: reliqua Peniateuchi Mo-
sime emendalam,sludiosis tradidi. Novum Testamen- aici volumina majoribus reservans otiis scribendi.
lum Grwcmreddidi aucloritati. Ul enimveterumlibro- Deniqucde supputatione, sublalo Gencsis volumine,
rum fides de Hebrwis voluminibus examinanda est: el Ruib cum Judicibus copulalo , crit nihilominus
ita ncvorum Grmci sermonis nortnam desiderat. Noni integer adhiicOclateuchusin inanibus llicronymi suo
poterat beaius Dieronymus clarius aut brevius de- lempore convertendus in Latinum eloquium : nempc
clarare quidquidin Divina Biblioiheca nobis prxsli- iv Mosisiibri, l Josue, i Judicum et Ruth, i Estheris,
tit. Priorem enim partem apertissime demonsttat, et l Paralipomenon. Quia certum exslat libros Para-
cum ait, Canonemhebraicmveritatis, exceploOctateu- lipomenon ex Ilebrxo non fuisse translatosanie an-
cho, qttemnuncin manibus habeo, pueris tuis et nota- num 596, quando viiajam excesserat Liicinius. llinc
riis dedi tcribendum; alteram autem in his verbis,, intelligat leclor non uno modo errasse Marianum in
Sepluaginta inlerprelationem el te habere non dubilo,, notis ad epistolam 28 S. llieronymi: nam crror in
el ante annos plurimosdiligentissimeemendalamslu- eo esl, quodpro Octateucho legerit Heplaieuchutn,et
diosisiradidi.Tertiam denique partem Divinx Biblio- Erasmum purx lectioni adhxrcntem putavit repre-
thecx indicat dicens, Novum Testamentum Grwcm ? hensione dignum. Monemus igitur studiosum lec-
reddidi aucloritati. Quid plura ? ul innotescat quibuss D torem mcliores ac docliorcsesse noias Gravii.quibus
fiind.uiienlissuas Bibliorum sacroriini inlerprelalio- illustravit epislolas Hieronymi, qiiam sint illx,
nes suffultasesse voluerit, apte concluseque subjun- quas Marianus Victorius cdidit cum operibus ejus-
git, Ul enim veterumlibrorum fides de Hebrwisvolu- dem sancti Docloris.
minibusexaminandaesl: ita novorumGrmcisermonis s De Canonememinititeruin aliis locis Hieronymus:
norntamdesideral.Qux definilio emendatiouis Scrip-- nam prxfatione in libros Reguin, poslquani illuiii
lurarum tanlam in Ecclesia obliuuit auctoriiatem,i, per partes singulas explanavii, hxc ab eo scripta
ul ex prescripto Hieronyniijus canonicum in Decrelo O leguntur : Igitur Sapientia, qumvulgo Salomonis in-
Graliani eamdem castigalionis normam sequendam n scribitur, et Jesu fitii Sirach liber, el Judith el To-
esse decernat. Canonein igitur Hebraicx veritatis is bias, et Paslor nonsunt in Canone.Libro quoque pri-
scrihendum dedit Ilieronymus pueris sex et notariis is mo adversus Jovinianum de irspibSot;, volumine
Lucinii, in quo laudans prxcipue fervorem ac studiumm prorsus apocrypho, locutus, redit ad canonicas
Scripturarum , ita ad Theodoram scribit epist. 29I:; Scripturas, dicens : Sed nunc nobis de Canone omne
Nec patrim sum largitale contentus,misit Jerosolyma-a- certamen est. Ejusdem recordatur prooeniio Com-
PATROL.XXVIII. 3
75 AD S. IHERONYMIDIVINAMBIRUOTHECAMPROLEGOMENA. 76
mentariorumin Jonamprophetam : Liber quoqueTo- . LQuid igitur mirum, si post Dominum Salvatorem ,
biw, inquit, licet non habeatur in Canone, tamen quia post apostolos ct evangelistas, ac denium post viros
usurpalur ab Ecclesiasticis viris, tale quid memorat, apostolicos, Grxcorum Patrum celebratiores He-
etc. Quem etiam lacito nomine Canonis, in partes braicis uterenlur Scripluris, carum nuctorilatem
suas distribuit prxfalione in Danielem ex Hebrxo agnoscerent, atque de Jndxorum codicibus divinos
lranslalum.it/ud admoneo,non haberi Danielemapud sensus scrutarentur. Idem studium Ilebraicx Scri-
Hebrmosinler prophelas, sed inter eos qui Hagiogra- pturx in Adamantio probat Eusebtus Cxsariensis,
pha scripseranl. ln tres siquidempartes omnis ab eis Eccl. Hist. lib. vi, cap. 16, ubi ail stalim ab initio :
Scriptura dividitur, in Legem, in Prophetas, et in Ha- Tanlam porro curam ac diligenliamin divinis Scriptu-
giographa, id est, in quinque, et octo, et in undecim ris perscrutandis adhibebat Origenes, ut Hebraicam
libros; de quo non esl hujus temporis disserere. C t etiam linguam didicerit, et autheniicos Scripturarum
aulem Canonismenlionein ingerit non addendo no- tibros, Hebraicisscriptoslitleris, qui apud Judwos ha-
men Hebraicmveritatis: ita sexcentis locis citat He- bentur, sibi comparaveril, •za.gTS rzapa.roi; 'lovStxiot;
braicam verilalem, prxtermissa omni Canonit appel- ep.ftpopha.; Ttporoxinov; KUTO?? 'Efipaieovo-TOi^stoij
latione. Idem talem intelligil in llebrxorum Canone, ypafK;, xTvjfiaXSiovTvochaanBut.Authenticos, inier-
quod in Hebraica veritale; quia Hebraica veritas > prete Valesio, vocat Eusebius Judxorum codices,re-
apud llieronymum semper accipitur pro canonicis speclu omnium iranslationum, etiam comparationc
Hebrxorum Scripluris, id est, pro iis solis qux le- facla cum versione LXXHTransIatorum.Quaquidem
gunlur in fonte Hebraico. Jam vero stultus sit, qui appellatione sxpissime eosdem libros exornat Hic-
singula loca enumerare velit, in quibus Hebraicam ronymus, ut epistola 132, ad Vitalem : Et siquidemin
veritatem replicat Hieronymus : vix enim aliquam historiis aliter haberent Sepluaginta, aliter Hebraica
Epistolam, autquemlibet coramenlarium revolveris, veritas, confugere poteramus ad solita prmsidia, el ar-
ubi slatim non occurrant similcs locutiones: Juxta cem lingum tenere vernaculm: nunc vero cum et ipsum
Uebraicam veritatem. Aliler Hebraica veriias habet. Attlhenlicumet cmleriinterpretes pari auctorilate con-
Iloc a veritate Hebraica discordal. El ita de cxleris, sentiant, non in Scriptura, sed in sensu est difficullas.
qux vel comminisci, otiosi esset scriploris. Similiter epist. 135 de psalino sexagesimo seplimo
III. Multifariam Hebrxorum voluminum auclo- nonnullos versiculos in medium adducens, hanc ca-
rilatcm agnovcre Grxci Latinique Patres; et quan- stigalionem illis abhibuit juxla fidem librorum au-
lo fuere cxteris docliores, tanlo plus eos perspi- thenticorum. Cumisteversiculus, inquit, magis habcre
cias Ilebraicx sliiduisse verilati. Dum testalur Hie- debeat juxta Hebraicam verilatem, Cantate Deo, Psal-
ronymus, libro primo Apologix adversus Rulinuin, j lile Douiino, el illud quod sequitur in principio versus
Origenem se legisse ob eruditionis merilum, non ad allerius, Psallile Deo, non sit in libris Aulhenticis, sed
sectandam ejus fidem, prxclarum isiud coniexuit obelo prmnolatum. Libro denique decimo sepliino
leslinionium, quo Grxcorum studia erga Hebraicam Commenlarioruni in Isaiam prophelam non alilervo-
Scripturam manifesta explorataque nobis fecit: Ipse catllebrxorum exemplaria, qtiani librosaulhentieos:
Origenes, inquit, el Ctemens, et Eusebius, citquealii sic cnim scribit de Aposiolo : Paraphrasim hujus lc-
compiures, quando de Scripturis aliqua dispiilitnt, el stimonii,quasi Ilebrmusex Ilcbrmis, assumit apostolut
voluni approbare quod dicunl, sic solenl scribere : Re- Paulus de authenticis libris in Epislola quam scribit
ferebat mihi Hebrwus: et Atidivi ub IIelrwo;el He- ad Corinlhios. Illas ergo Hebrxorum primigenias,
brmorumista senlentia est. Certo eliam Origenespa- 7T|0(oTOT>J7rou!;, Scripturas, sive libros aulhenlicos sibi
triarchen Huillum, qui temporibtisejus fuil, nominat, comparavitOrigenes, quos lanti faciebat, ul deciinc
el tritjesimumtomumin lsaiam, in cujus fine edisserit: Stromalum suorum libro nibil recipiendum putari;
Vm libi, civitas Ariel, quam expugnavit David, illius prxter ea qux in libris Hebraicis legerenlur. Undt
expositione conclttdit : ut cum aliler priut sensissese de historia Susannx aiebat apud Hieronyinuin ii
dical, doclus ab illo, id quod verius est, confitctur. fme Coniinenlariorum in Danielem : Quia Hebrmire
Octogesimumquoquenoiium psulmum, qui inscribitur D probanl historiam Susannm, dicenteseum in Daniclh
Oratio Moysi, Itominis Dei, ct reliquos undecim, qm voluminenon haberi, debemusditigenter inqttirere no-
nonhabenl titulot, secuttdumHuilliexpositionem,ejus- mina trxi-uoumi TrpivoyqumLatini illicemet lentiscun
dem Moysi putat : nec dedignatur, Hebrmam Scrl interpretantur, si sint apud Hebrmos, et quam habean
pturam inlerprelans per singula loca, qitid Hebrmii etymologiam, ut a tjyjna, scissio, et u 7rp£vw,seclio
videatur, inserere. In fine libri secundi ejusdem Apo- sive serratio, dicalur lingua eorum. Quodsi non fueri
logix, de Origene iterum, et Didymo, et Eusebio, inventum,necessilatecogemurel nos eorum acquiescer,
asserit ipsos Judxorum translationes explanasse ir sentenliw,qui Grwcxtantum sermonishanc voluntess
omnibus suis libris: quodque prxcipuum est in com quw Grmcamhabeat etymologiam, el He
ntpotoTcriii,
mendationeui liebraicx veritalis, hoc ila subjungit braicam non habeat. Quod si quis ostenderit duarun
Apostoliciviri Scriptutis ttlunturllebraicis :ipsos apo- islarum arborum scissionisel sectionisin Hebrmostar
stolos et evangetfslashoc fecissc perspicuum esl. Do- elymolotjiam,lunc polerimus eliatn hanc Scripturan
minus atquc. Salvalor, ubicumque veleris Scriplnra recipere. Ibidem nonnulla edis»erens de verbis regi
meminil,de Hebraieis voluminibusponii exempla, ctc Babylohis, deque idolo Beli apud Babylouios.,pul
77 PROLEGOMENON111.DE CANO.NEIIEBRAIC^ VJSRITATIS. 78
thre senlcntinm suam luetur exceptione hac sublili: A I LXXjnierpretibus succenseat ob occasionem erroris,
Hoc quod Scriptura nunc dicit: Exclamavit voce ma- quam prxbenl illi in sua iranslatiune Scripturanini.
gna; quia de idololatra et ignoranteDeumdicitur,vide- Al si velimus, inqu.il, Hebrmam observare veritatem,
tur observationemnostram subvertere, qua dudum as- sciendumest principii nomen sigmficare caput. Itaque
seruimus, vocemmagnam in sanctis lantum reperiri. licebithunc assignare sensum: Mosescwlumel terram,
Quod solvelfacile qui hanc hisloriam in libro Danielis quw prima sunl entium visibilia, caput vocat, etc. ;
apud Hebrmosdixerit non haberi. Si quis autem po- deinde s.ingula discutiens de verbo creavit, in primo
tueril eam approbare esse de Canone, tunc qumrendum Geneseos versu, hxc in piiniis uotare studuil : Vc-
est quid ei respondere debeamus.Ex bis iiianilesiiiin rum ti Hebraicam dicliomm diligentius excutereveli-
nobis est, Origenem ita Hebraicaeveriiati adhxsis.^e, mus, reperiemnseam vaceinnon simplicitersignificare,
ul nihil exira Canonem Hehrxorum recipere, nihil fecit, sed condidil, iu cmspecium nostrum dedil, et de-
non Hebraicum defendere voluerlt. JNecvetat quod monstravil : qttm omnia qiiodammpdo docent, quod
scriptum ab eo Jejgimusin epistola ad Africanum; eam, cum prius non fuerit, nec ex prmjacente, maleria
quia jprudenii consifio usilalos in Ecclesia codiees, conslituerit, et lidendam exhibuerk, Nam quod Se-
Vulgatamque lcciioneni Scriplurx ad xdificationem ptuaginta interpreles inquiunt, fecit; certe occasionem
plebis, noluii a Cbristianis repudiari tamquam ndul- jj i quibusdam magni erroris fibtulfre. Facere elenim de
terina additainenla, aut miniorum arle contexta. ln his prmdicant, quw ex quadam maleria yroducwnlur,
liomiliis igiiur suis, quas ad vulgum Joquiiur, coin- ul ex ferro falx, et jitia quw nobis arlifices cfficiunt.
munem editionem ac lectiones usiiaias seqiiitur : in Hinc quidam in hunc err-oremprmoluti mnt, ul voci-
tomis vero, id est, in disputatione majori, Hebraica ferarenl, Mosen ab jEgypliit edoclum., credidisse ex
veriiate slipaius, et siiornm.ciiciimdaius agminibus, prmjacenle materia hoc universum conMlum, eamque
iiilerdum lingux peregrinx quxr.il auxilia. Quod iia sentenliam statim in stii operis iuitio nobis inculcare,
lestaiuni habemus ab Hieronymo prxfaiinne Qux- cumulalur verbo, fecil.Horutn impudenliamcum igno-
slioniiiii Uebraicarum in Gcnesiin. Sciendum tamen rarenl Septuaginta interpreles, prmsentem locum per
in Homiliis eiiain Qrlgcnis Jjcne audiri Hebraicam verbum, fecit, exposuere,cum satius fuisset aliter ex-
verilate.il),ac sxpius prxferri Sepluaginta Seniorum positum esse, et per verbum, quod Hebrwo per omnia
interpretalionibus. llomilia secunda in Cautica can- responderet, sicut Motem egisse conslat, qui eo verbo
ticorum cum recitasset Origenes hxc verha Provei-- qttodponil, quasi reluclalur sttmnta vi illis, qui matc-
biorum xxvn, iO :In domum Iratris luine intresin- riam inducebanl, ostendeits evidenteream non prwja-
felix, in iiliimain vocem, infelix, sio observatum vn- c-uisse.Immo cmlum, terram, alyssumque anlecessisse
luit. Pro eo quod Sepluaginta, infeiix, inlerpretali Q { materiam commonslrat, dum ex his mundi ornatum
sunt, Aqttila, Hebrmam exprimens verilalem, aypouwv processisse, populum suw fidei commissumerudit.
posuil. Homilia quoqne undecima in Jeremiam ma- Qu.una sunt in hac.Prncopiana exposilione, qux ve-
nifestus est assertor Hebrxorum voluminum, in lnn- riiaieiii Hebrxoriun voluniiiium commendant: quan-
tum ui ea vocet cxemplaria certiora, atque veraciora, ta econtrario, qux Iranslationein SeptuaginLa inter-
liabila etiam ralione udversionem LXX inlerpretuin. preiiiin exploduni? Ne quis tamcn sibi soli doctus,
Duplex quippe, inquit, Scriplura est. Nam in mullis nobis veroinullum indoetiis piopiignator LXX Trans-
cxemptaribus eontinetur:Non profui, neque prufuit lntoriiin, existimei, Procopium unico hocce loco
niilii quisquam. Jn fiis vero qum exemplaria veriora tribuisse auctorilatem exemplaribus Hebraicis sa-
sunl, ct cum Hebrmisconsonant,habetur: Non debui, croruni Bibliorum, legai ejusdem Commenlarios in
ueque debuit milii quisquam. Oportel igilur et qutd capu-lundeciniuni Geneseos, uhi scriptum reperiet:
iii\usu est,alque in Ecclesiis iegitur, exponere, et hoc Sem fuit filius centum annorum, el genuil Arphaxad,
quod in Hebrwiscodicibusinvenitur,intactum non prw- bieimio post diluvium. Mebraica verilas liabet, Selam
lerire. Et posi pauca : Quia autem et alia nobis expo- genitum esse ab Arphaxad. Qum deindein medio po-
silio residua est,propter excmplaria certiora, in quibus nunlur, obeliscosigtutla visuntur. Junioris igitur, qui
continelur; non debui, neque debuil mihi quisquam, 3? \ vocaiur, Cainani jugulata est obelisco progenitura ;
et hunc locum consideremus.Qui plura desiderarit, ui quia nulla fuit in veritate Hebraica hujus patriarchx
persuasum habeal Origencm in omnibus agnovisse commemoratio. Ea autem qux olielis signala erant,
aucioritalem Hebraicorum volumiuum, legnt libros nulla expositione dignabaiitur aptid Grxcos, quippe
ojusdem conlra Celsum, et tomos Commentarioruii) quod aliena a fonle Scripiuraruni, et adscilitia ha-
iu Mntihxum. Nunc unus pro aliis omnibus Grxcis beixnlurinvcrbis proplieiicis.Tempus medeficiei,*i
Patribus veniat ad probationem noslrx asserlionis cuncta replicem, qux in Procopii Gazxi colleciioue
Procopius Gazxus sophista, qui Coiiniientaiios in affatim occuri uiit ad nianrfeslandam auclorilatem ,
Octaleuchum ex veluslissimis orlhodoxorum Palrum quam HebraiemveritatitribuereGrxci scripwes. Ve-
aliorumque Scrjptorum enarratinjiibus accuratissi- rum nefas sit omisisse qux de annis chronologicis
me concinnavit, et senletilias eoi um in unum corpus prioruin palriarcliarum ante diluvium, scribit Pro-
acperpeluuminierprclalionisconlexbUHdelihavit.llic copius, quasi iioinine nlionnn oninium Grxcix tra-
itaqueGrxcus Sei'ipior,ad,piiiriunT.G.eAieseus verbuin, cialorum : Notandum est, inqurt, Hebrmum sentper
llebraicam agnoscit veiitatcni, parumque ahesl quj,,! circa cenicnariumnunicrumversari in componendage-
79 AD S. HIERONYMIDlVLNAMBlBLlOTiIECAMPROLEGOMENA. 80
ttealogia, exempti gratia : Adam nattis annos 230 ge- A{ Cum autem creationis mundi ex nihilo fidem cxclu-
nuil Sellt, qui primogenilut censelur : scd Hcbrwus danl aliquo modo Sepluaginla Trauslatores, pejus
sic scribil : Adamnatus annos 130 genuil Seth... Enos adhuc creationem iuducunl in xlernam Sapientix
vero vixit nonaginla annis, et genuit Kenan... Kenan Dei generationem, etinde Arianx hxresi ansam sui
vero vixil sepluutjintaannis, el genuit Mahalalel, etc. dogmatis subministrant. Idco sancli Palres provo-
Ila consequenicr nsque ad patriarcbam Ilenoch, cant ad Hebraicam verilalem, qua error Arianorum
qui ciiin Deo ainbulans sublalus esl, ne malitia mu- validissimeconlulaiur. Epiphanius hxr. 68, pag. 320,
laret iuiellectuin ejus. Miuorcm vero numeriim co- Arianis, lucumaLXX male editum, o Kvpio;sxxto-spx,
«licinnllebrxorum hoc modo proseculus Procopius, urgentibus, ila respondit : Ili cum Ilebraicas dictio-
agnoscit laleir. chronologiam summa diligcntinfuisse nes nequealtigerint, nequenoverini, nequecommodose
annolalam a Moyse : Ecce quania diligenlia annola- habeal httrum vis, scianl : prolerveel petulanter insul-
tnm sil lemptis, quod prwcessii generalionem tibe- tarunl, graves inimici: quwrentesoccasionemunde fi-
roriim, el quod denique insecutum est. Hic quidem dem mutileni, immo magis seipsos, nec enim possunt
in cap. v Gcneseos probat Scripiurain Ilebraicam; veritatem. Et quia invenerunt, Dominus creavit me,
at in Commentariis ad versuniociavum capilis xxxu periculoseveluiimaginantessomniant,ea, qumad nihil
Detiieronomii, errorcm Septuaginla manifeste re-] B commodctsunl, vitw inferenles, el orbemterrarum lur-
darguil his verbis : Ab Adam usque ad Noe ab eo bantcs: al Hebraica linguct non sic habel. Unde et
decimum, annis circiler bis mille quadraginta duobus, Aquila dicit, Dominus possedit me, etc. De codein
qui error LXX ititerpreluin est, nulltis in spaliosum lestiinonio hxc habet Hieronymus lib. n Commenla-
iter deflexissc,historia fertur. Nc congeries mullorum riorum in caput iv Epislolx ad Ephesios : Unde cl
similium lestimoiiioriim leclorem obrueret, plura hmresis nalivitalem Chrisli calumnians, Salomonis
prxtermilto ex iis qux legi in Commenlariis Pro- usurpal exemplum: Dominuscreavil me inilium via-
copii. Si cui jam allata non sufficianl,-consulalipse rum sutirum. Quod ipse casligal lib. n Commenla-
Coinmenlarios in Octaieuchum, ct veruni me diccre riorum in cap. iv Michxx, dicens : Sive ut Hebrmo
coniprobabit. scribilur, Dominus possedit me. CANANI enim (iiyp)
Cxterum de xlalc Procopii Gazxi Sophistx non non creavit me, sed possedilme, habuilque,significat.
una cst eruditorum sententia. At si vera cst epistola Claritis adhuc inepislola ad Cyprianum, ubiexponil
cjusdem Procopii ad ipsuni Uieronynium scripla, octogcsimum nonum psahnum. Ait igilur uon longe
quam lsaac Vossius afferebatin responsione ad ter- ah inilio . Sitnile quid ct in Proverbiisex personaSa-
lias Simonii objcclioncs, pag. 117, xquales fuisse pientim,qui Christus est, legitur : Dominus creavil
llieronymuin acProcopium necesse esi. Probatvero C me iniiium viarum suarum in opera sua : anlc sx-
Joannes Curterius, interpres Procopii in Isaiam pro- cula fundavitme in principio : anlequam terram fa-
phetam, Theodosii primi sicculum attigissc sophis- ceret et abyssos, priusquam produceretfontes aqua-
tam noslruin Gazxum : immo et prius etiam ali- rum, priusquam inonles firmarenlur, unte omnes
quanto cojpisse, cum hic se niultos alacriler maiiyria colles generavit me. Nullum autem debel verbum
ssubeunlesvidissc lestctur, quai in Juliano cessasse crealionismovere,cum in Hebrmonon sit crealio, qute
ruperiunlur : a cujus imperio ad idolorum alteram dicilur BARA (N~U), sed postessio : ila enim scriplum
usque dejectionem, Procopii sxculum produci queat. CSt,ADONAI CANANI KESITIIDERCHO (JWNT 'JJp .T.rV>
Yide prxfatiouein Curlerii in Epilomen variarum 13"|T),quod in lingua nostra exprimitur Doininus pos-
coinmenlatioiiuni in lsaiani prophetam. Ut sit dc sedit mc, inilium viarura suarum. Inter possessionem
lcinpore Procopii Gazxi, certum ab eo exstat Grx- aulem el crcalionemmulta diversitasesl. Possessiosi-
cos seriptores ecclesiasticosomnes veritalis llebrai- gniftcat, quod semper Filius in Palre el Pater in Fi-
cx lenacissimosfuisse cum Hieronymo : Septuaginla lio fuerit. Crealioautemejus, qui prius non erat, cou-
veio interpretes sxpius ab ipsis abjectos esse. Prx- dilionis exordium.Idem Hieronymus, libro Quxslio-
clare quidem comniendatur Hebraica veritas ex iis niiiii Hebraicarum iu Geiiesini, et libro primo ad-
qux inodo reccnsuimus : prxcipuum lamen ac sin- D versus Jovinianum , urget immaculaium partum
gulare est ad ejus laudis accessionem, quod in rebus Virginis Marix lum conlra Judxos, tum conira Hx-
juaxinii momenti, ac fidemcatliolicam spcclnnlibus,, relicos, ex diclione llebraica rvcSyn, aa/ma,qux le-
ad fontein llebrxum recurrere, ct lingux peregrinx: gilur lsaix vn, xiv, ubi virgo parilura noslrum
auxilia quxrerc leneantur Grxci atque Laiini orlho- Emmanuel prxdicta crat. Loquatur Isaias, inquil
doxi. Procopiuni jani vidinius rcpudianlcm Septtia- sanclus Doctor lib. i adversus Jovinianum, spei nos-
ginta inierpretes, qui occasionem erroris prxbuc- trm fideiquemyslerium.Ecce virgo in utero conci-
lunt in primo versiculo Geneseos, propter verbumi picl, ct pariet filium, el vocabisnomen ejus Emma-
fecit: ut mulii dicercnt Moscncredidisse ex prxja- nuel. Scio Judmos opy.oneresolere, in Hebrmoverbum
ce.ilc inaleria universum cceli ac lerrx opificiuni) AALMA, non virginem sonare, sed adolescenlulam.Et
condituiii fuisse. Hujus opinionis imperitiam noni revera virgoproprieBETIIULA , adolescentulaautem vei
aliunde refellit Procopius, quam ex Hebraico con- puella, non AALMA dicilur, sed NAARA. Quid esl igitui
te:.tu, ubi diserte testalur MosesDeum creasse, N-El quodsignificatAALMA? Afcscondilam uirainem,id ett, non
bara, id est, ex nihilo, condidisseccelumet terram, sotum virginem, sed cum httxuati virginem: quia non
81 PROLEGOMENONIII. DE CAiNONEHEBKAlCiE VERITATIS. 82
omnitvirgoabscondilaest,necttbItominttmfortuitosepa- ,A nos de Chrislo prmdicta fuisse dicimus,qttasi a «o-
ralaconspeclu...lneo loco inquo ait: Virgoquwegre- bis essenlconficla, miltamuseos ad inimicos fidei no-
dietur, ut hauriat aquam, in Hebraicoscriptum esl AAL- slrm Judmos, qui tibrosnostroscircumferunt,in quibus
MA,idest, virgosecreta,el nimiaparentumdiligentiacus- eadem habenlur, qum nos prmdicamus.His consonant
todila. Aulcerte ostendatmihi, ubi hocverboappellen- qux leguniur apud Juslinum Martyrem Oratione
tnr et nuplm, et imperitiamconfilebor.Pro purissiino primaad Grxcos, ubi Religionis Chrisiianx libros
virginiiatis et integriiaiis honore adversus eumdem asservatos esse pronuntiat cum sacris Judxorum
Jovinianum dum snpra militaret libro jam laudato exemplaribus : nec id quidem fortuitfl, sed ex di-
Hieronymus, hoc Zacharix commale hxresiin jugu- vinx providentix consilio admirabili : Nam quoil
labat. Et expletur, inquit, illud vaticiniumZacharim, etiam nttnc apud Jttdmospietalis notlrmtibri asservan-
dttmlaxatjuxla Hebraicam veritatemdc Ecclesimvir- lur, divinmid de nobis opus esl prudenlim.Audiendus
ginibus prophetantis: Complebunlnr infantibus, ct de eodem argumenlo Tertullianus, qui aperfissime
puellis ludentibus plalex ejus. Quid enim bonum demonstral supremam fuisse in Ecclesia Christi au-
ejns esl, et quid pulcbrum ejus, nisi frumenlum elec- ctoritatem Hebrxorum voltiraiuum ad rerum ineffa-
lorum, et vinum germinans virgines. Istm sunt vir- bilium veritatem comprobandam, et elbnicis fidem
gines, eic. Vides, prudens lector, spei noslrm fidei- B faciendamde cultuChristianx religionis noslrx. Ina-
que mysteriis, cum adversus Judxos, tum adversns nium itaque deorum cultores hoc modo compellit,
hxrelicos, pnlrocinia quxsila e codicibus Hebrxo- et interpellat. Apologet. cap. 18 et 19 : Hwc et nos
rum, et Ecclesix catholicx invictissimos pugiles, risimus aliquando. De veslris fuimus : fittnt, non na-
uhi quxstio est de fide nativitatis Christi, Yerbique scuntur Christiani. Quos diximtis prwdicatores, pro-
xterna generatione, ad Hebraicam semper provo- pltelmde officioprmfandivocanlnr. Voceseorum, ilem-
casse veritatem. Quod ulique incassum ivisset, nisi que virlules, quas ad fidem divinitalis edebant, in the-
constansac perpetua fuissel habita apud omnes an- sauris lilterarum manenl, nec isle nunc latent... Ilodie
cloritas Ilehrxorum voluminum. Merito proindeaie- apud Serapeum, Ptolommi bibliothecmcuin ipsis IIe-
balllieronymiis epist. 74, ad Marcellam -.Jainpridem braicis litteris exhibenlur. Sed el Judmi palam lecti-
cum voluminibus Hebrmorumeditionem Aquilmcon- tant. Vectigalisliberlas vutgoaditur sabbatis omnibus.
fero, ne quid fortitan propter odium Chritii synagoga Qui audierit, invenietDeutn : qui autem studueril in-
mulaverit, el ut amicmmenti fatear, quw ad nostram telligere, cogetur et credcre.Primam inslrumentisisiis
fidem perlineantroborandam, plnra reperio. Suspica- auctoritalemsumtnaantiquitas vindicat... deos vestros,
batur vir snnctus Aquilam subdola interprelatione ipsa lempla, el oracula, et sacra, unius interim pro-
nonniliil mutasse de Scripturis sanclis, dumque <] phetw scriniumsmculisvincit, in quo videlur thesaurus
editionem ejus cum fonte Hebrxo contendil, plura collocatustolius Judaici sacramenti, et inde eliam no-
reperit Hebraica veritate ad comprohationem no- stri. De Hebrxis voluminibus loculum fuisse Ter-
slrx fidei. Quare alibipudebat tantum doclorem con- luliianuni hoc Apologeticiloco, nemo prudens acso-
lentionis uoslrorum sciolorum, qui Hebraicam ve- brius inficiabitur. Si qui eruni tantis cervicibus, qui
ritatem, id est, suam ex Hebrxo translationem ar- audcant ad suos sensus contorquere tam apertum
guebant. Jttdmi, inquit, conlra se legttni, et quid pro antiquissimi scriploris lestimonium, facile ex ipso
se sit, nescilEcclesia. texlu, ordineque sennonis eorum pervicaciam re-
Pro Ecclesia maxime erat quod in prophetarum vincere poterunt, qui conlroversias scribunt, vel
voluminibus Hebrxis legebalur : iitque inconcussum dispulationes prolixas instiluunt. Nosxquis lectori-
liaberct fides Christiana apud ipsos inimicos testi- bus, non litigiosis, hxc scripisse contenli, ad alias
monium. Judxorum gentem Deus per lerras dis- pergemus probationes.
pergi voluit cum instrumenlis divinarum Scriptura- Summam ex alio capite auctoritalem deducimus
rum, quibus nostrx religionis sacramenta non con- Hebrxorum voluminum. Nam secundum sanctorum
ficla, scd a vcro Deo promissa, alque completa de- Patrumcelebratissimi Hilarius et Ambrosius exem-
monslranliir. Hinc sanctus Augusiinus de Civitate I ) plaribus secundum Ilebrxnm correctis el eniendatis
Dei lib. xvm, cap. 46. Nobis quidem, inquit, itlm semper adhxserint, ex eo nobis evidentissimum in-
sufficitinlprophetim,qumde nostroruminimicorumco- dicium prxbent quanta fuerit npud illos digniias He-
dicibttsproferunlur, qttosagnoscimuspropler hoc testi- brxorum codicum. Hancin sancto Hilario veneralio-
monium, qnod nobisinvili perhibenl, eosdemcodices nem erga fontera Hebrxum observat Petrus noster
habendoatque servando, per omnes gentes etiam ipsos Coulant, numero 19 et 20 , admonitionis in Com-
esse dispersos, quaquaversumChristi Ecclesia dilata- mentarium Psalmorum , sive in lractatus Hilarii su-
tur... quoniamsi cum illo lesiimonio Scripturarum in per Psalmos. Is tamelsi natam de mundi xtate con-
sua tanlummodoterra non ttbiqueessent, profecloEc- troversiam ingredi forte nolens, omnem a se removet
clesia, qttmubique est, eos prophetiarum, qum de suspicionem opinionis prxjudicatx in gratiam He-
Christoprmmissmsunt, testes in omnibusgentibusha- brxorum voluniinum , testisque accedii Iocuples ad
bere non posset. Idem docebat in psalmum LVI,cum declaralionem senlentix sancti Hilarii, quem nobis
diceret: Ut Judwi tamquamcapsarii nostri libros no- edidit. Sic igitur nonnulla Ioca Operum a se nuper
stros circumferrent,ut cxtm pagani non credunt, qum edilorum expendit : Quanti etiam fecerit (Hilarius)
8J AD S. HIERONYMIDlVlNAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 81
Psalmoram librtmi apud Grmcos, secundumHetfrWOS j \ Hilario iiidubiiatatii auctoritafem xiatis atque do-
.ememlatum, initio titlera 8, pial. cxvni, testatumre- ciriux. Sed liini eo coiiseniire non possum , ubi
liquit : ubi a pneconceplasententin, qttam Laiini codi- exiStimat [fbroruiit sacrorum Canonem recensitum
ces confirmabant, ae nonnulli Grwci, ob ttnctmillius fuisse iib Hilnriojuxla Hebrmos, non juxta usum Ec-
aitcloritatem discedit. In ejusdem tibri emendatione, ctesim suis lenipOribus receplum. Quippe usque ad
ul in iotius psalmi cxvm explunntiouey consensil Am- xiaieih hujus sancti Doctoris unus fuit usus Judxo-
broshts in eumdem locunt. Uiriusque verba ad illud rum ac Cliristiauoriiin in ScriptUriScanonicis reci-
Luciani martytis opits commodereferes, de quoEuthy- piemlis : ita ul non plures in Canonem veleris Te-
mius lestatur : omnibus editionibus visis , el cinn stamenti adniiilereniur ab Ecclesiis Christi, qnam
Hehraica veritale diligentissime collatis , propriam viginti dtvo, qui in Judxoruln CaiionC habebanlur.
ediiionem, niliil maucum,nihil Ifahentem SHperfluum Testes huic asseriioni sUnt MeHtonis SafdicenSis
Cliristianis tradidit, etc. Catalogus apud Eusebiuni libro iv Hi-jlOrTxEecle-
Ille cum ex hoc loco , quo librum secundum He- siasiicx, capite 26; Orrgenes homilia 7 th Josue,
brxos emendatumlanti dncit, tum ex attero, quo Grw- commentario in psalmum i, et npud eUmdem Euse^
cis codicibus, quia ex Hebrxo fonte proximi suni, biuni libro vui, capite25; Laodiceme synodi canon
iiliqnaiiio phts qttam Latinis auctoritatis esseinnttit , B 60 ; Syuopsis vulgo Athanasii Alexandrini dicta , et
sua.it de Hebrmo lextu senlenliam manifestam fecil. ejusdem Epislola festiva ; Cyrillus Jerosolymitanus
Neqtte vero lexlus Itujus sincerilatem arguil, sed tan-- Cateehesi 4 ; Gregorius Nuzianzenus Carmine de li-
tum ab ejtts nmbiguitate sibi cavendummonet. Immo bris Autheiiiicis; Ampbiloeliiiis ad Seleucum de
si rexba illitts in psat. n, num. 3 , atSequimur, libri iisdem Seripluris , ei alii bene multi, quds bic non
Hcbrmi simul cum iis , quos Septuaginta translatores recenseo. Latinorulnvero duo in primis, llicronyiiius
edidcrani, vosl resurreclionemDominicollati sunt, et el Rufiiius Aquileieiisis , qui diserte testati sunt li-
cum fideliter coitstantes comperti esseh'1,utriusqtie in- bms Sapienlim, Ecclcsiastici, Judith, Tobiw, et Ma-
dissolubilis constiiutri est privilegie doctrinx et xta- chabmorum, legi quidem consiielos esse in Ecclesia
tis auctoriias. Certecum ibidem fatetur, Hebrmit non ad xdificalioneiD pfcbis : nofilamen inler caiionicas
necessarias fuisse Seniorum Septuaginta translationes, Scripturks fuisse adhue adhiissos. Consule lliero-
cumque numero i Paulo Hebrwo apud HebrmosHe- nylni prxfaiionem in llbrns Salouiofiils,et Symbolum
brmo textu uti licuisse ostendil, aperte iniicat, sese supra dicti Rulini. Prxterea Colligi pntesl ex ipsis
liunc corruptum nequaquam suspicari. Tantuin nbest Hil irii verbis librorum divliiorunt CanOnem recen-
nl depravalos putarel Hitarius codices Hehrxorum; sentis, de usu in Ecclesia recepto eum fuisse locu-
q.iin poliiis indissolubilemeis cohstituil auc(orifa(e»t, C ium. Nani cum addat, post receiisitOs viginti duos
cuin docet libros illos diligeuii et religiosa eustodia JibioS, QuibusdaiHautemvisu.n esl, additis Tobia el
fuisse servatos , posi passionenr et resurreciionern Juditli, viginti qualuor librossecundumnumerttmGrm-
Chrisii cnllatos cmn versione LXX interpr. tum , ac carunilitterarumconnUmerare,etc; perspicue ostendil
usii qnoiidianocelebiatos , Hebntos intcr et aposto- Chiistianos in bac enutueiaiione esse intelligendos :
lum P.Ytilum.Insignerri adeo locum haud iiltegnun qilis enim inier Ciicumcisos, lihrum Judiih, vel To-
recitasse vix milii concederenl leclores studiosi : bix in saiictaiiiin ScripturarUin CanonCin fertur
quare lotum affeiOj prout editus est a nosiro Cou- admisisse? Clirisiiaui igilur eiaul, ei qui iigiiui duiis
lanl : Horum igiinr translationes Hebrmistum lingtia tanitim libros canonicns suscipiebant, et ijui viginii
tantum sua utentibusnon eratit necessariw.lpsis ta qualuor connumerabant secundum iiuifieruni Grx-
men omnibusdiligenti et religiosa cuttodia observalis, cartini litterarum. IIx rallones taiiti niomenti ac
quibut postea quam Dominuslegem otnncmtacramento ponderis mihi videntur, ut reccdere me compulerint
el corporalionit sum et passionit, et resurrectionh im- a superiori sodalis nostri sentenlia, quaniumvis ejus
pleverat, cum his tibris , qitos regi iidem transtntoret iu aliis sludium probem. Vcrum inter amicos etiam
ediderant, collalis , et fidetiter consonantibuscomper- et fraires nihil officil hxc opinionum diversitas.
tis , indissolubilisconstituta esl privilegio doclrinw et D Quantademum fueril ailcioritas Hebrxorum codi-
wtatis aucioritas : Reatus ergo aposlolus Paulus, se- cuin apud Hieroiiymum, Augusiinum, Cassiodoruin,
cundum professionem stiam Hcbrmus ex Hebrmis, Euclierinm Lugdiinensem , et cxteros posteriores
etiamsecttndumHcbraicam cognitionemet fidem psul- Latinx lingiiX homines, supcrlliium esset hic aniio-
tnum hunc primum esse dixit, translalorum dislih- lasse : quia nemiiieni virorum studiosorum novi, qui
ciione non usus : cui maximum hoc prwdicandi ad nbit filealur, prxdiclos Paires veritati Ilebraicx pri-
Synagogwpriniipes sludium erat, ttl Domitiumno- inas partes Seinper tribuisse in auctoritate divinti-
slrum Jesunt Chtlttum Dei Filiuni, naium, passum , rum vOluininmn.El liisi me fallalopinio , salis su-
resurgentem, regnare in wiernum ex ioctriha legis perque res ipsa demonstrata est in opusculis nostris,
ostenderelt Tenttit itdque hunc modum; ut HebrWus qiia; Iiuper edidi in defensioilem Vulgaix Latinx ,
ipse et Hebrmisprmditans, Hebrmdrumcohstietudiiie ae ilehraicx veritatis. Huc non timemus aniandare
uteretur. Bene monet supra dictus nosier editor Hi- quo=ciimqiifedelectat simplicis ac pUric veriiaiis
larii, verba isthxe iractatus in li psallftum maxinie aspectus, non mendacioruih fttcata facies, sermonis-
favere Ihlbraicrjilexiui, illique concessam essc ab qiie lehocinium. Prseierea crAisiiliveliin quacsupe-
85 PROLEGOMENONIII. DE CANONEHEBRAI&E VERITATIS. 86
riusa nobis explicalaleguniur prolegomenosecundo, A viimahharonim. Priores sunt qualuor, qui librorum
nuin. 4 et 5. Quoniam in illis apertissima cst aucto- Josue, Judicum, Samuelis, et Malachim, id est, Re-
ritas, qua gaudebant apud Gregorium Magnum , ac gum, litulo prxnoiantur. Posteriores aulem pro-
in Gallicanis Ecclesiis, sacri Hebrxi codices. At phetx quatuor itidemvolumina constiluunt, l Isaias,
prxsenli quxsliuuculx fmem facienles, lectorem n Jeremias, III Ezechiel, IV Duodecim Minores una
studiosum monemus , texlum Hebraicuin conceptis simul. Octo igitur habet libros secunda classis in
verbis apellatum fuisse veritatem Hebraicam, tam ab Canone Hebraicx verilatis. Ita lamen ut volumen
auctorihus Grxcis, quam a Lalinis Patrihus. Sic Ruth unico volumine complexum sit cum Judicum li-
Origenes loco supra citato, Procopius simililer, et bro, qui apud Hxbrxos D'lDSur, Sophlim, vel juxla
Eulhymius prxfalione in Psalmos. Iuter Latinos au- Origenem Zoifexlp.,Sophelim, diclum est.
tem Hieronynms ubique arcem tenet veritatis He- Tertius ac ultimusordoffagiographa possidet, qux
braicm : Augustinus lib. xvm de Civit. Dei, cap. 44, ab Hebrxis Qiavo Kethuvim ruincupantur, idest,
et Quxslionibus in Heptateuchuin , de quibus antea Scripta; non quidem vulgaria, sed sancta et rVTO
dictum est; Beda, Albinus, Joseph abbas ejus disci- tjnpn, bervahh haccodesch,per Spiritum sanclum lil-
pulus, Rahanus Maurus, Agobardus, Claudius Tau- teris consignaia, hoc est, per iinmediaium afflatum
rinensis , Stephanus Civerciensis , el alii innumeri B sancti Spiritus. Consule Maimonidemin More Nevo-
his recentiores. chim parte n, cap. 45. Hagiographa autem novem
IV. Facilis est ac expeditn parlium singularum numerantur, Job, Psalmi, Proverbia, Ecclesiastes,
Canonis exposilio : quia tres nrdines quibus conslat, Canlicttm canlicorum, Daniel, Paratipomena, Ezras,
distincte el explicale ab Hicrunymo descripli sunt in et Esther. Apud Origenem liber Psalmorum inscribi-
prologo Galeato Scriptiirarum, quem prxmisit qua- tur trifep 6t\Xt.u.,Sepher thillim, et Proverbia prx-
tuor Regum libris , ad quorum etiam frontem a no- nolantur titulo p.to-\a6,Misloth. Quod ideo annota-
bis editus est. Ne actuni tamen hic agere videamur, mus, ne nos prxtereat varians horiim nominum
nonnulla de eoderaCanone disscremus, qux uondum lectio apud veteres ; nam aliter leguntur apud Hiero-
dispulalionibus vemilaia sunt, neque in nolis, neque nymum.nempeSepAarlaltim, et Masaloth, velMaslolh.
in prolegonienis nosiris. In ires itaque partes omnis Cxtera videsis in seholiis ad prologum Galeatum.
Scriptura a Judxis divisn est, in Legem, in Prophe- Hujus divisionis Scripturx sacrx in tres parles
tas, et in Hagiographa. Prima classis , sive primus principaliores meminit Salvator noster Chrislus Do-
ordo , qui min Thora , id esl, Lex ah eis dicitur, minus Luc. xxiv, 44 : Quoniam necesseest, inquit,
quinque libros Mosis coniinet, Genesim scilicet, impleri omnia, quw scripta sunt in Lege Moysi, et
Exodum, Lerilicum, Numeros el Deuteronomiwn.Hi <1 Prophetis, et Psalmis de me. Ubi Psalmi ponuntur
omnes a principiis suis nomina sortiuntur apud Ju- pro omnibus hagiograpbis, quibus constituta esl ler-
dxos, ita ut Genesis vocetur Rresith, quia primum tia classis librorum Canonis. lu Psalmis namque ma-
liujus libri vocabulum in texlu Hebraico est n'ttfNna- jor pars proplieiiarum, ac manifestiora de Christo
Reresith,quod significat, In principio. Similiter Exo- oracula prxnuniia leguntur : ideo volumen Psalmo-
dum vocant Elle-smoth , sive OusUso-ftwO, Velle- rum iiominavilCbristus tamquam nobiliorem partem
smoth, ut leglt Origenes coinmentario in psalmum I. in ordine Hagiographorum. Alibi apud eumdem Lu-
Nam primx voces in libro Exodi istx sunt nbnl cant xvi, 16, duas tantum partes norninavit, dicens :
mottf, Vellesmoth,quod interpretaiur, El hwc no- Lex et Prophetm usque ad Joannem. Sicut ergo Psal-
mina , vel Hmcsunt nomina. Levilicus dicilur, Vaji- mos hoc loco prxtermissos conspicimus : ita niliil
cra; apud Origencm, OuiY.pa,Vikra ; apud Hierony- niirum sit, quod de serie Hagiographorum inemine-
mum, Vajecra ; in Hebrxo scriptum est jopil. Id rit Christus unico lanlum hujus ordinis volumine ap-
vero signilicat, Et vocavit.Quartus Mosi liber, quem pellato. Notandum vero per synecdochen partem in-
Numeros vocamus, incipit ab hoc verbo -QTl, Va- tegram Scriplurx alibi positam esse pro uno libro
jedabber, et eodem modo vocalur ab Hebrxis. Nam ejusdeni partis ; ut Joannis vi, 45, dicilur : Est
quod Origenes noiavii in psalm. i, de volumine J) scriplum in Prophetis, cum tamen testiraonium il-
Nuinerorum, non primam vocem spectat, sed potius lud a Joanne recitatum in uno Isaix volumine, cap.
argiimenlum in eo pertractaium , ut diximus in no- LIV, 13 , scriptum reperiatur. Sed dicendo, in
tis ad prologum Galeatuui, col. 318. Qiiinlus deni- Prophetis, sec.undam classem librorum Canonis in-
que Legis Mosaicx liber diclus cst Etle addabarim , telligit evangelista : neinpe partem illam, qux Pro-
vel ex Origene "Ellt aSSeSapip.,Helle haddebarim; phetas contiuet. Idem occurrit Actor. xni, 40 -.Videte
in Hehrxo enim istud habet initium , D'nxr>lrha , ergo ne superveniatvobisquod dictum est in Prophetis.
Elte haddebarim, id esl, Hwc sunt verba. Hxc est Nam locusibi citalus desumplus est e capite prinio,
priina pars Canonis Hebraicx veritatis, qua Penta- vers. 5, Habacuci, non ex omnibus prophetis.Verum
teucho Mosisconstituitur. in Prophetis dixil, quia attenlus erat in eam partem
Secunda Pars, sive secundus ordo librorum Ca- Scripturx, qux omnes libros propheticos comple-
nonis compleciiluromnesprophetas, Priores scilicct, ctitur, vocaturque ordo Propheturum. Nihil de Jose-
et Posteriores, uti vocanlur a Judxis, DW;j phoJudxorum vernaculo Scriptore, vel ex Coirt-
QUTCttn,Neviiin rischonim, et Q^TViNDW23, Ne- mentariis Masorelbicis hic amplius adjiciemus ad
87 AD S. HIERONYMIDIVlNAMBIBLIOTIIECAMPROLEGOMENA. 88
probandani anliquam illam diversionem Scriplura- /^. Unde et nos anle annos plurimot cumverieremusDa-
rum in tres parles prxcipuas: sufficere enim credi- nielem, has visiones obelo prmnotavimus,significantes
mus ea adduxissc, qux auctoritalem habent a Cbri- eas non haberiin Hebraico. El miror quosdamp.ep.^11-
slo et ab apostolis. Qui plura de hoc argttmenlopo- /iot pvi, indignari mihi, quasi cgodccurtaverimlibrum,
poscit, adeat Buxtorfios,Bonfrerum, et multos alios etc. Ergo nunc cum Amasio suo Rufinum probcnt
commentatores, qui prxludia isagogicascriptilarunt quidem iiep.^ip.otpoi,abscissam et posthabitam esse
ad sacrorum Bibliorum inlelligentiam. historiam Susannx ab Ilicronymo, ideoque illi malo
V. Odium , quo Rufinus Hieronymum proseculus Ecclesiam Christi succurrisse, quaudo Vulgaiam La-
est, persuasii aliqtiando illi calumniatori partes non- tinam utcndam tradidit fidelibus. Apud pios vero
nullas Scripturx e volumine Danielis abscissas esse ac bene eruditos illud observaium velim, hymnum
et abjectas a sancto Doctore. Sic enim criminatur trium puerorum , historiam Susannx, et alteram
invecl. u in Hieronymum : Omnis illa hisloria de Belis draconis , sumptara fuisse non ex LXX in-
Susanna, qum castitatis exemplum prmbebalecclesiis terpretibus ( qui recio judicio Ecclesix rcpudiati
Dei, ab isto abscissa esl et abjecla, atque potthabita. sunt in loto Danielisvolumine), sed exTheodoiione,
De cantico Hebrxorum puerorum in camino ignis licet Ebionila et Semijudxo, quia hujus translalio
ardentis, similes habel querimonias : Trium puero- '.B veriuii consona reperta est, cum illa qux circumre-
rum hymnus, qui maxime dicbussolemnibttsin Eccle- rebalur nomine LXX Translatorum, mullura a veri-
sia Dei cantatnr, abislo e loco suo penitus erasus ett. tate discordaret. Utque persuasum habeant omnes
Hanc Rufini impcritam reprehensionem non solum Ecclesiam calholicam per omnia adhxrerc Ilicro-
imitatus estscriplornuperus; sed,calumniamcalum- nymo in Latina Danielis edilione, conferat qui vo-
niis cumulans, ausus fuit asserere EcclesiamChristi Iuerit, apud Carum Thcologum, variantes lectiones
castigasse Hieronymianamversionem,et easDanielis cantici Azarix a versu 26 ad versum 45, ubi mulia
parles resliiuisse in Canonc , quas sensu Judaico deprehendet diversa in editione veteri, ab iis qnx
el Rabbinico spiritu Hieronymus absciderat. Illis legunlur in Vulgala.ac in Canone Hebraicx veriiatis,
ergo ac similibus conviciis id repnnitS. interpres: a nobisedito. Prxterea inserlx intratexlus Daniciis
Quod aulem rcfero, quid adversum Sutannw hislo- annolaiiunculx Hieronymi manifestissimum prxbent
riam, el hymnum trium ptierorum, et Relis draconis argumentum, Ecclesiam Romanamnon aliam sequi
fabulas, qum in volumineHebraico non habenlur, He- versionem in libro Danielis, quam illam Hierony-
brwi soleant dicere : qui me criminalur , stullutn se mianam tum ex Hebrxo, tum ex Theodoiione ex-
sycophanlamprobal. Non enim quid ipse senlirem,sed pressam.
qttid illi cOntranos dicere soleant, explicavi.Et infra : G Nunc signa obelorum quibns omnes illas paries
Qumsote, amice dttlcissime,qui tam curiosus es, ut deulerocanonicas prxnotavit Hieronymus, diligen-
eliam somnia mea noveris,omniaqtte,quw per lot an- ler consideranda sunt in Danielis volumine. Nam
nos absqnemetu fulttrmscripsi calumnim, in accusa- primo sciendum, illa signa per scriptorum negligen-
tionem vocas, ut rcspondeas, quomodoeorum prwfa- liam e pluribus mss. libris esse subtracta. Qux no-
tiones tibrorum nescias, quot accusas? Qum qtiodam tariorum incuria vetus adeo cst, ut illam bis ierve
vaiicinio fnturm calumniw responderunt , implenles conqucralur Hieronymus epist. 135 : Quwsigna, in-
proverbium: Prius antidotum, quam venenum. Cerlc quit, dum per scriptorum negligentiam a plerisqtte
ex ipsa prxfatione in Danielem de Hebrxo Laline quasi superflttareiinquttnlur, magnus in legendo error
conversum, manifeste patel Rufinum ejusque hodier- exoriiur. Supersunt tamen aliquot codices, qui obe-
nos gregales non legisse prologos libroriim.quos in los relinent prxnotatos tam in prioribus additamcn-
condeninationein vncant. Nonne ibi contestaiur Hie- lis Danielis, quam in appendicibus Esiheris. Mauu-
ronyraus paries illas, qnx in Hebrxo non inveniun- scriptus Regius Bibliorum sacrorum, vulgo dictus
tur,a se fuisse subjectas cum signis ohelorum? Hmc codex S. Mauri, noiatus num. 3561 et ccxxn.rcti-
idcirco refero, inquit, ut difficultatemvobisDanielis nel diligenter omnia isthxc signa obelorum ad llym-
ostenderem,qui apud Hebrwosnec Susannw habet hi- D num irium puerorum in Danielis volumine. Simili-
storiam, nec hymnumtrium ptterorum, necRelis dra- ter splendidissimum excmplar Colbertinx biblio-
conis [abulat, quatnot, qnia in lotoorbe dispertwsunl, tbccx num. I, quod Carolo Calvo donarunt olim
vero anteposiloetisquejugulanle, subjecimus, ne vide- Mnnachi S. Mnrlini Turonensis, habet prxnotalas
remur aptid imperitos magnamparlem voluminisde- illas virgulas eodem Danielis loco, et hoc quidem ad
truncasse. Hieronymoigitur aniinum Judaicum quis- caput omnium Iinearum. Non sic Exemplaria Cano-
quis impingit, stulluin se probnt sycophantam, ul- nis Hebraicx veritaiis, ubi librariorum et notario-
pole qui nescial S. Doctorem in sua DanielisLatina rum inciiria hujusmodi signa prxtermissa suni. Ex-
conversione, et hymno trium puerorum, et historix cipiendum tameii Regium exemplar, notaium 5E64,
Susannx proprium tribuisse locum, nihilque de illis quod non omnia obelorum signa prorsus ahjecit,
partibus delruncasse, nec quidem Commentariis in quatuor enim, vel quinque habet adscripla in capiie,
Danielem. Audiant quapropler obtreciatores illi do- medio, ct fine columnarum, sub quibus conipre-
ctissimum virum in causam suam eleganter descen- hendi voluil lineas singulas harum partium Danielis.
denlem procemiojam Iaudatorura Commeniariorum: Quod spectai historiam Susannx, et Belis, miiliim
89 PROLEGOMENONIII. DE CANONEHEBRAlCiE VERITATIS. 90
usquein prxsens codicem ms. invenirepotui, in quo A Hieronymum, confodiendas esse hujusmodi parlcs ,
signa obelorum non fuerint omissa, quamvislliero- qux absunt in Hebrxis exemplaribus.
nymus expresse testatus sit, has visionesobelis prm- De ohelorum denique signis, illud eliam lectorem
nolatas esse, ut lectoris admoneretur intenlio, eas in monemus, diversa esse signa islhxc in libris Saniue-
Hebraiconon haberi.Quare visionesdictx sint avele- lis, et Salomonis Proverhiis, ad margines horum li-
ribus scriplorihus illse sectiones,qux apud nos hodie brorum a nobis posita, ab illis Hieronymianis, de
Capita nominnnttir, commodius infra declaratur. quibus hucusque diximus. Nostra enim signa obelo-
Notandum est secnndo inxqualem esse obelorum rum non significant additilium quid aut superfluum
formam non in diversis solum , sed in iisdem etiam exstare in texlu , quem edidimus in librisRegum et
mss. codicibus. Sic laudatus supra manuscriptusCol- Proverbiorum; sed studiosis quibusque indicant
beninus signa hxc in toto Hieronymi Psalterio scri- Vulgatam Latinam his locis aliquid redundans, et a
pta relinet cum duohus punclis , uno superiori, et LXX interpretibus mutuatum habere, quod nec in
inferiori altero, ad istum modum *- in additamen- pura Hieronymi versione, nec in fonte llebraico le-
lis autem Danielis et Esther, eamdem reprxsentat gaiur. Usum itaqucobelorum nostrorum nullus pro-
virgulam — , transversam, scd absque ullo punclo. miscue accipiat, pulans eumdem esse cum illo quem
Regius quoque num. 5501 in Danielis llymnoobelum B habent in translalione Danielisel Estheris apud Hie-
habet punctis omalum -T-at in fine Estheris solam ronymnm , quia noslri obeli quosdam versus absen-
exhibet virgulamjacentem — sine punclorum comi- tes indicant, alii veru sententias prxsentes Scriptu-
latu , quod imitatur Corbeiensis ms. codex num. 1. rx, quasi veru anteposito jugulatas docent, et com-
Cxteri San-Germanenses nostri et Memmianus Ca- monefaciunt.
non partes Estheris ultimas obelis prxnotant cum VI. Non parvam in hoc prxscnti articulo qtixslio-
duplici puncto supremo et infimo -t. Eadem signa neni movemus, inquirenles quisnam fuerit primus
obelorum binis punciis instruclorum visunturin edi- auctor scboliorum marginalium , qux in exemplari-
tione Origenica libri Esther, ex Arundelliana hiblio- bus Canonis Hehraicx veritatis posita reperimus,
tbeca producti. Caveat autem prudens lector, no quanlaquc sit liujuscemodi annolationum ulililas ac
nolulam compendiariam in inss. libris usilatam con- prxstanlia. Ego quidem nihil prius mihi faciendum
fundat cum. signo obeli, propler eamdem omnino puiavi, qnam ul falear me aliquando errasse in auc-
figuram utriusque assignatam. Nam librarii el scri- lore scboliorum, quem ipsummet Hieronymun)opi-
ptores antiqui utuntur hoc charactere -r- pro verbo, nabar, nec sine aliqua similitudine veri. Sciebam ab
est, terlia persona singulari verbi substaiitivi suiu. eodem S. Doctore monitus in epistola 135 nonnum-
Unde legimus sxpius : Et -s- sensus: pro Et est sen-1j quam pro eruditione legentium annotationes additas
sus. Quis -f- in vobis: pro, Quis est in vobis. Sicque e latere conlextus : has vero temeritale , vel impe-
aliis locis innumeris , prout placuit veteribus nota- ritia librariorum in corpore fuisse posilas. Unde
riis, qui ab annis seplingenlis plus minus libros ex- docta scholia marginalia veritati Hcbraicx consona,
scribere curarunt. in sacrum textum Scripturx derivala cum dcpre-
Cxterum obelorum signa in additamentis Danie- bendissem, facile mihi statim persuadebam idem
lis el Esther non poluerunt proprias ubique sedes in pluribus evenissc, quod ipse epistola jam laudala
habere in hac prxsenti editione nostra: naru libra- conquerilur ad psalmumLXXIII,vers. 8, ubi ait: In
riorum hodiernorum, seu iinpressorum usus non Grwco scriplum est Y.axaizuvo-ii>p.si>, el nos ita translu-
palitur eamdcm paginarum et columnarum disposi- limus: Quiescere faciamus oinnes dics festos Dei a
turam, qux in codicibus mss. reprxsentatur. In terra. Et miror quomodoe lalere annotationemnostram
inanuscriptis obeli semper prxnotaniur ad capul ver- nescio quis temerariusscribendamin corporeputavcrit,
suuin , sive singularum linearum sacri contextus, quam nos pro eruditione legenlisscripsimushoc modo:
tam in secunda paginarum columna, quam in prima, Non habet xaxan;avo-up.ev,ut quidam putant; sed
mediuni enim spalium relinquunt sufficiens inter Y.axaxa\>ao>p.ev , id est, incendamus; et iterum eodem
columnas, inquo spatio conlinuc describunt obelos. 1) loco : Unde si quid pro sludio e lalere additum esl,
Contra in ediiis libris nihil esi intermedium , nisi non debet poni in corpore, ne priorem translationem
majusculx litierx ad distinctionem culiimnarum , pro scribenlium volunlate cnnturbet. Prxlerea aliud
vel partium contextus. Nec quid aliud in medio po- exemplum ejusdem temerilatis librariorum , nisi po-
situin hodiernx lypographix leges paterentur, prx- tius imperitix fueril, animadverli in epistola 142 ,
ter jam dictas litteras, aut lineam pendenlem a ad Damasum papam : nam in uno Colberlino auii-
summo usque ad imum paginx versum. Ideo neces- quissimo codicc Epistolarum S. Hieronymi, e latere
silate compulsi, ne novam induceremus disposilio- additara inveni annotationem quamdam mnrginnlcm
nem apud typographos, satius esse duximus, obelo- qux in alio codice monasterii San-Cygiranni in cor-
rum signa in margine exteriori semper ascribere, pore posila legitur. Monebat Hieronymuspontificcm
ei in prima quidem columna ad captit singularum Romanum dc noraine ineffabili Dei, et apud He-
linearum Scripturx, in posteriori autem columna ad brxos (nVT), tetragrammato; sicque rem observabat,
finem Jinearum; ita tamen ut cujusque obeli cuspis Dominus quoqueipse hic qualuor litterarum cst, qitod
in scripluram sit conversa, qua significatur apud proprie in Deo ponitur JOD,HE, JOD,KK, id esl, dua-
91 AD S. HIERONYMIDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 92
bus JA, qumduplicata ineffabile itlud el gloriosum Dei A hova , sed Jao: quam lectionemgermanam esse, in-
nomenefficiunt. At errorem Grxcorum , qui nnmen quit, nullus dubito. Imperila temeritas pro antiqua
illud quatuor litieraniin , rflT, legebant, nlni, Pipi, reposuit recentem, h. e. pro vera corruptam. De eo-
imilatus in contextu epistolx Hieronymus, slalim dem nomine tetragrammato niiT, Jehova, Jaho,
sese, et eum redarguit addens e laterc bancanno- vel Jao, consule laudati jam Drusii Disputationem.
tationem : Pro secundoJODmelius VAVtegitur ut sit Caveas antem vclim iucpiissimain lectionem ejus-
JAO.Hoc igitur scholion marginale suo loco retinet dem noininis gloriosissimi, qux hoc modo scribitur
Colberiinus codex niinulissinio scriptus characterc, Procopii GazeiCoinmenlariis in Exod. vi: Prmterea
ponitque signum emrndalionis post ista , id est, dua- majorem his nacius es rnei notitiam, dum tibi demon-
bus JA. San-Cygiranni autem ms. locnm cilatum cuin stravi nomenmeumletragrammalum, reliquisnou effa-
annotalione confundit hoc modo : Dominus quoque bile nisi solis sacerdolibus, quod inscribebatur aurew
ipse hic qualuor liiterarum est, quod proprie in Deo initrm. Hw autem , ex quibus illud nomen conflatur,
ponilitr, JOD, HE, JOD, IIE. Pro secundo JODmelius sunt itlm quatuor liiterm: jod , aleph, fau , thet. Hoc
VAVlegitur, ut sit JAO;id est duabus JA, quw dupii- ttomen significat Dei vitam perennemel mlernitatem.
catu inejfubile illud et gloriosum Dei nometiefficiunl. Lingux Hebraicx impcrilissimus fuit quiquis banc
Quornm verbOruin nullus est sensus propter anno- B1lectionem nominis quatuor lilterarum , rcSV, quod
laliniicm in corpore positam librarii nescio cujus dicilur ineffabile, iia depravalum exhibuit, ut dice-
lemerilate. Si cui taraen hxc incesserh opinio , er- ret secundam litleram esse aleph , et quartam esse
rorem quidem lectionis in iioiniiie Dei mT, Jehova, thet: ciun utraquc sitn He, vel apud eus , qui mi-
sive Adonai, ab Hieronymo manasse; castigationem nimam Hebraicorum elemeiilorum notiiiam conse-
vero eidem errori ah alio scriptore fuisse adhibitam, culi sunl. Sed jam redeamus unde divertimus.
memineril idem iiouien cum lilteris suis optime ex- Auciorem scholioruni Canonis pro ipso Hieronymo
pressum esse epistola 136 ilieronymi ad Marcellam: habebam in annoialionibus prodromi, pag. 83, et in
Nonum , inquit, nomen Dei, xexpa-jpap.p.axr>v , quod noiis eliam bujus divinx Bibliolbecx, col. 160et 164,
idestineffabile, putaverunt, quodhis lilte- cujus erroris causa nunc niibi est temeritas veterum
itveYjfi>vrtxov,
ris scribitur, JOD, HE, VAV,HE, quod qttidam non in- liliraiioium , qui plures ejusdem suicti docioris no-
telligenles propter elententorum similitudinem, cum tatiiinculas, e lalere ab eodeiii additas , in corpore
in Grmcislibris repererinl, pipi legere consueverunl. contexius apponcre non dubiiarunt. Quod cum in
Vides non ignorasse Hicronyimun nomen Dei tetra- scholiis jara dictis laclit iinm quoqtie vidissem; facile
grainmalon coiiiposiiuin esse cx jod el Vaucum du- crat ut crederem eadem scholia ab Hieronymo fuisse
plici he ; non ex duabus Ja , tit supra dicehal, id C! profectn , idque niaxime quod ab homine lingux He-
est, duplici jod, et ex duplici he. De lectione siniili- braicx peritissimo fuerint addita e latere transla-
ter, Jao, nihil dubitaveris ipsam esse Hieronymla- tionum sancti Hieronymi. Deinde par aliquot in locis
nam : nam in propheturum commeniariis nomcn te- erudifm, ac idem oninino siyius iinuin aucloreni
tragrammaton, rfflV, aliquando legcbat Jao (si bene suadebant: ex uno uam(|ue et eodem calamoexarata
tamen memini ejus quod temporc sun neglcxi anno- credunliir qux formam litterarum ubit;ue xqualem
tare in schedulis meis). Commentario quoqiie in servant.Verum qiiamcumquehabeam in erroreexcu-
Psalmos , quem eidem llieronymo viri docii aCcep- satinneiii, crror tamen esl, qui modo castigandus
tum referuni, sic de iioinine Dci scriptum legimus mihi venit hispotissimum consequeniibus argu-
psalm. vin, Domine, Dominusnosler. Prius nomen nieutis.
Domini apud Hebrmosqualuor lilterdtum est, IOD,HE, Divereumessescholiasten Canonis Hebraicx veri-
VAV,HE, quod proprie Dci vocabulumtonat el legi latis a sanclo Hieronymo omnes docli fatebuntur,
potesl JAHO: et Hebrmi, arreton , id est, inejfabile ubi priinuin exploratum ipsis erit, uuuni eurndem-
opinanlur. Secundum vero ADONAI omntum commune que liabore auciorem schulia Canonis ei Quxstiones
est: quodsmpe et i« hominibusponilufi llunc locum Hebraicas in Regum ac Paralipomenon iibros, qux
attulit ex quatuor aniiquissimis mss. codicihus rao-1 ) inter opera llieronymianaediix sunt ab Erasnio ac
nasterii nostri Corbeiensis duobus mini. 133 el 136, Mariano Viclorio. Nam cum sit oninino manifestum
uno Cluniacensi et allero Sorbonico. Onmes isli scri- cx Rabano Mauro, alium esse ac plane divcrsuni
bunl verbuin Grxcum appnxovcum Laiinis charac- scriplorem Quxstionum seu Traditionum in Reguni
leribus , id est, arreton , quod significat inelfubite. libros, ah ipso l|ieronymo qui Traditinnes Hebrai-
Prxterea non icgunl corriipte cum ediiis nomen cas iu Genesim nobis edidit: consectaria eril horum
illud mT, Jehova; sed Jaho , juxta consuetudiuem scriplorum, id est, Ilieronyniietscholiasiis anonyuii
Amiquorum, sive potius Jao , sine aspiratione in diversiias; siquidem ostenderimus ipsnm esse scho-
medio , ut sil 'i«w Gra>curuinapud Diodorum lib. l liasteiiGanonis, qui etTradiiionesHebraicas scribe-
Biblioth. Histor., napa Ss 'lovSaiot; Mwrriv xbvxoi; bat in Regum volumina. Ad id vcro probaudum sola
eizmalovp.evov ®ebv, apttd Judmos Moses Deum, qui nobis insiituendaesl comparaiioscboliorum cum me-
Jao dicilur, elc. llinc videas Drusium cap. 21 , de inoratisQuxsl.Hebraicis'. quia ulrobiqueunaesiscri-
liomiue Jehova merito ohservasse : In edilione Fro- ptoriseruditio, eaedemphrases, etipsissima verba in
bcniuna , quai in omnes purtes melior est, legi nonJc- observatiuiiibus, quasuiiquebaud imuierhocrcdere-
95 1'ROLEGOMfc.NON III. DE CANONEHEBRAlOfE VERITATIS. 9i
rnus, vel de Quxsiionibus Hebraieis transisse ad j buntur poiius maximum Scripturarum inierpretem
margines exemplarium Canonis, aut de marginibus nostrum ; qui pro septem, Lalina proprielate pluri-
illis in libros Quxstionum Hebraicaruin fuisse deri- mos reddidit. Seplenarius enim numerus, inquit Pro-
vatas. Nisi buic opinioni nonnihil contraria esset copius Gazxusin hunc locuin, midtitudinemdenotat.
copia plurimorum schuliorum, qux nnn legunlur in Deinde quod asserat Hebrxus nosier scholiastes ha-
Traditionibus Hebraicis , qux tamen leguntur in beri in fonte, Domiitienim sunt afflicti terrm, nescio
exemplaribus Canonis Hebraicx veriiatis. Primum an Hebrxx voces istx, ynx 'psn metsuceeres, magis
igitur quod ex Hebrxo observat auctor Quxsiioimm afflictoslerrmsignificenl,quamfundamenla etcardines
seu Traditionumin librosSamuelis, variantem spec- lerrm. Quidquid sit de grammalicali significalione il-
lat leclionem lib. 1 Regum, cap. i.vers. 5. Annmau- lorum verborum, certum esl Judxos cum scholiaste,
tem dedit parlem unam tristis. In Hebrmo, inquit, ita inystica saltein cxposiiione conspirare in sensuni
legitur : Annm aulem dedit partem unam duplicein, liiernnymi. Quia si merilis buiiiilium et afflictorum
• qiiia Annamdiligebal. Non aliler legas iu scholiis miindus slal, liaud dubio cardines ilii sunl quibus lo-
Canonis, qux ponnntur e lalereejusdem versiculi lus orbis innitaiiir. Jam siinscboliaste et in auctore
eol. 326 nostrx edilionis. Consequenler ad vers. Tradiiioimm ipsissima verba requiras, coiisiilendiis
24 hujus capituli impugnat leclioneni codicum La- l libi est locus iste cap. x, vers. 25 : Locutus est au-
ftnorum, hoc est, Hieronymi translaiionein, vitio- tem Samuel ad populum legem regni. Ubi ulerque
samque conatur ostendere , iia dicens : ln Hebrmo habet, Hebrmusjudiciumregni,niliilaliudobservanles
non tribus modiis farinm, sed rnodio farinm legi- prxtersensum grammalicalem verhi l2S!i?D,misphat,
tur : quem locum apud Latinos scriptorum viiio sive mispat. ldem intclligas de Ephod lineo, infra,
constal esse depravatum. Si cnim cum vitutis tribus cap.xxn, vers. 18, etdeMaoncifi/aie.cap. xxv,vers.
tres modios farinm obtulil, contra prmceptum legis 2, sicque dc nliis plurimis, in quibus ne lalo quidem
fccit.... lnde datur intetligi qtiod Etcananon obtulerit ungue a se ipso discedit scholiasies, id esl, non dis-
tres modios farinm cum tribus vilulk, sed novem cedil ab auctore Tradiliunum Hebraicarum. Ut-
decimas,quibus,secundumHebraicammensuram,uuus que demum non ex lineamentissolumpiilcbrioribus,
efficilur Ephi. In scholiis Canonis posueiat idem au- sed ex propriis etiam nxvis vultum innotescat tibi,
ctor, h. el modio[arinw;sed qui hxc scholia descripsit scholiastcs noster, ipsissimns auclor Tradiiionum
in exemplari nostro San-Germanensi, erasil e tex- Hebraicaiuminlibros Regura el Paralipomenon, ad-
lu sacro vocem iridus , annolalionemque in corpore verte diligenier qux legunlur infra col. 3(>3, ubi
ponendam putavit, relicta litiera /i in margine, ut ex auctorem illum et scholiaslen noslrum nolis castiga»
ea lector commonefaceret llebraicum babere ; Et ( vimus, quod non probaverilinleiprelationeni lliero-
modio farinm. Ex iis aperiissime demonstratur uimni nymi lib. I Saniuelis,c.xxx, versui0ei21.Putatenim
cuindemque fnisse scriptorein scbolioruin Canonis llebrxusillescriptorvocem 1133 piggeru, Latinered-
ac Traditionum Hebraicarum in libris Regum : hunc dcndain esse, jttssi fueranl, noil lassi substiterant. In
Vero plane diveisuni esse a sancto Hieronymo, qui quo nulluni babet astipulalorem inter Hebrxos gram-
Hebr.cum rQ'N, Epha, semper interpreiatur tres mo- maticos hodiernos, neque in lexico heptaglolto
dios, tria sata, etc., uti liquel e versu 17 capiiis n liiiguarum Oiieiilalium. Unde manifestum babemus
lib. Ruth, el ex libro xiv Commentariorum in Eze- argumentum, specialem ac propriam esse illiauetori
chielem, quoruin verba inferius recitavi iii nolis no- Hehrxo significalionemquam affert tam inscholiis,
stris ad hunc Samuelis locum, col. 527. Capite se- quam in suis Qiixsiionibus Hebraicis. Idem Igitiir
cundo, libri ilem prioris Regum ad vers. 5 scbolion habendus est auctor qui scholia apposuil ad margi-
istud rnarginale, h. septefn posilum est e regioue, nes translationis llieronymianx, et qui Qiixsiiones
peperit plurimos. Adversum similiter oclavum e latere Hebraicas edidit in volumina Regum.ac Paralipome-
liortim verborum, sunl cardines terrm, ita scriptum non. Nunc inquiranius quo tempore florerel in scien-
legilur, h. Domini enim sunl afflicti terrm. Hujus- lia Scripturarum, etunde genus suum traxerit.
rnodi igitur scholia marginalia mihiine gentium J) Pauci admodum dies sunt, quod ex Rabano Mau-
omiltenda duxit auctor Tradiiionum in libros Be- ro didici auctorem Quxstionumliebraicaruminlibros
gum : unde hxc iiionuit lectorem siudiosiim : In Regumet Paralipomenonquemdam fuisse Hebrxum,
Hebrmoet in Septuaginta Iranslatione, non plurimi, qui sxculo octavo aUtnonocelebratioreratBibliorum
sed septem legunlur. Et paulo infra : In Hebrmo ita sacrorum usu ac inielligentia. An vero genere He-
habetur, Domini enim sunt afflicti terrm. Afflicios brxus luerit et ex Judxorum genie prognatus, non
terrm, Hebrmipauperes spirilu, et humilescorde inlel- satis liquel ex Rabani prxfaiiunculis : quia juxta
litjunl, super quos Dominum orbem posuisse dicunt ; niorem illorum lemporuni causa nominis in dubio
quia eorummeritis terram stare auiumanl. Non ambi- esse potest; uon enim propriis nominibus mulli vo-
go, quamplurimos reperiri, qui e talibus scholiis cabanlur, sed iugenii sxpius nominatione cinentiia
Hebrxi anonymi reprehendendam exisliment Hie- eos alii cooptabanl. Unde Joannes Mabillonius no-
rohymi translaiionein Latinam, sed si meminerint sler tomo I veterum Analectorum, pag. 370, fatetur,
hane esse regtilam boni interpretis uUStcifwra lin- Cuculum, Menalcamet Daphnin nomina esse suppo-
gux allcrius,sux lingux cxpriniai proprietJte, mira- sititia pro veris, qualia de more usurpat Alcuinus
93 AD S. HIHRONYMlDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. $6
el Theodulphus episcopus Aurclianensis, nec scire ALCommentarios Mauri, et Hebrxi traditiones inter se
potuissc quinam fuerint Menalcavel Daphnis, vel composuerit. Quis igimr fuerit scholiastes Canonis,
Cucutut : nisi quod exislimat de Cuculo, eum esse et quo tempore vixerit, certum exstat ex allatis duo-
filium illum prodigum, cujus intemperanliam et ca- bus Rabani Mauri teslimoniis. Hebrmusab eo dictus
sum plangit Alcuinus in epistolis 103 et 114. Hoc cst, in scientia Legis non mediocriler celebris, cujus
modo nomine Hebrmi appellari poterat virdoctus in commentationes ac Quxsiiones Hebraicx locum ha-
lingua Hebraica, quamvis origine Galltis esset, vel bere raeruerint inier sentcntias Hieronymi, Augu-
Germanus. Certe si nalione Judxus erat, in Chri- slini, ei aliorum doctorum nominatissimorum in
slum tamen illum credidisse manifestum nobis est Ecclesia Chrisli. Florebat autem scienlia divinarum
exverhis infra recitandis. De auclore igilur Quxs- Scripiurarum eodem tempore, quo Alctiinus, et ipse
tionum Hebraicarum.siveTraditionum in Iibros Re- Rabanus Maurus: Nam apud Maurum moderna tem-
guni ctParaliporaenon, hxc habct Rabanns Maurus pora vocantur illa tcmpora, quibus ipsc xlateni dc-
prxfatione Commcntariorum in quaiuor libros Re- gebat, ut testisest prxfatiuncula, seu epistola dedi-
gum ; Ibi enim inveniet quid Pater Augustinus,quid catoriaCommentariorum inlibrumGeneseos, ubimo-
insignis Interpres divinorum librorum Hieronymus rf<;r/iHm/empusappellatxtatemFrecu/p/ii,ndquemipse
senserint, quid papa beatus ac suavissimus doclor 1B rescribil, ac prxfalur : Magnorttm virorum conamen
Grrgorius, quidve Isidorus Hispalensis epitcoput, el antiquilus fuit, ut invicem scribendo, sua provocarent
quid Reda magitter nobilit, ac cwleri Patret, quorum studia, et exercerentingenia. Quod licet eorum exem-
longumett nominarecensere,riteinteltexerinl... Prm- plomodernotemporeageredecreveris, tamen mirandus
terea Hebrmi cujusdam modernis lemporibut in legis iti hoc es, quod convenientempertonam ad istud cona-
scientia capilulit iraditionem Hebrmorumhabere non men non qttmsieris.Modernumiiaque tempusintclligit
paucis locissimulcum nota nominis ejus inserui, non Maurus tempus ipsum, quo Commentarios scribebat
quasi iitgerensalicuiaucloritalemipsius, sedsimpticiler in Genesim, rogatns ab episcopo Freculpho : quare
potius quod scriplum reperi, ejus probationemtectoris similesphrases, qux occurruntinprxfationibus Com-
judicio derelinquo. Hunc locum oranino dcpravatum mentnriorum in Heguni ac Paralipomcnon voluminn,
restiluere volebam ad fidem raanuscriptorum codi- non alitcr intcrpretandx sunl de xtate Hebrxi, qui
rum Rabani; sed nullusid generis iiiveniiis liber est scbolia marginalia Canonis Hebraicx veritatis , ct
in nostra Bibliotheca San-Germanensi, si verum traditiones Hebraicas edidit, exeunte sxculo octavo,
estquod mihi asseveravil sodalis noster qui mnnu- aut ineunte nono. Et hxc sunt temporamoderna Ba-
menta hujusmodi sub clavi lenet, et conservat. Nc- bani Mauri, in quibus (estatur floruissc scriplorein
que tamen insupcrabilis resiat hoc loco difficullas *C illum, e quo plurima mutualiir el interponit in suis
restiluendi lcxlus, aut assequendi sensusverborum Commenlariis. Quanlumcunique vero nota nobis sit
Mauri; quia qnod de Hebrwohic scribebat, itcrnm xtas Ilebrxi illius, scholiastis et commenlatoris, in-
docuit prxfatione Commentariorum in libros Para- certum tamen genus rcmnnel. Nam quod eum Jo-
lipomeuon , dicens : Non enim longos florentesque sepltoJudmorumHistoricoadjungatMaurusprxfatione
tractatus , in quibusplausibilis ludit oralio, sed Com- Commentarioruin in Paralipomena, ambos una scri-
mentarios in divinas Hislorias scriberedecrevi, quo- ptores illos forsiian recensere voluil, ut doceremur
rum officiumesl prwleriremanifesta,obscuradisserere. Judxum ulrunique fuisse. At huic opinioni non pa-
Ante annos enim aliquot rogatu Hitdoniiabbatis in rum repugnat scholion marginale Canonis Hebraicx
Regwn libros, secundumsensum callwlicorum Pa- veritaiis positum col. 170, ubi morem Lalinoriini
trum, qualitor Commentariorum libros edidi , qttos secutus nuctor hujusmodi annotaiionum, dicit in He-
et sacratissimogenitori vestro Ludovico imperatori, brxo haberi Numerorum capite xvu, vers. 6: Fue-
prmtentialilerin noslro monasterio tradidi: in qui- runtqne virgce duodecimcu\n virga Aaron. In Latinis
bus , sicut et in prmsenti opere feci , Josephi, Ju- autem codicibus, quos suosvocat juxta consuetudi-
dmornm hislorici, narralionem, et Hebrmi cujusdam, nem Hieronymiet Augustini, scriptum esse, [uerunt-
modernislemporibusin legis scienliaflorenlis, opinio- D que virgm duodecimabsque virga Aaron. Hebrwus,
nespterisqueintocisinlerposui: sednon ita,utquasilec- inquit, cum; noslri, absque; id est, Hebrxus texlus
loreminvitumad ipsorumtradilionis assensumperlra- legit cum virga Aaron; noslri codiccs Latini, abtque
herem ; scd magisjudicio ac probationiipsius illa de- virga Aaron. Non aliis verbis usos fuisse Latinx lin-
relinquens. Ex iis exploratum nobis fit, Rabanum gnx Iiomines in recitandis variantibus lectionibus
Maurumita in primo lcstimonio inlelligendum essc, Scripturarura divinarum, probe noverunt quieumqiie
ut dixcrit capimla cujusdam Hebrxi suo tempore in sancioiiim patrum lucubraiioncs evolvunt.Ei super-
scientia Legis florenlis inseruisse plurimis locis fliuiui essei hic exempla congerere in rem cunctis
suorum in Regum volumina Commenlariorum, qux studiosis indubitatam atque manifestam. Superest
capilula traditionem Hebrxorum contineant. Idque igitur ut dicamus Hebrxum scholiasten CodicesLa-
indiibiiatum esse comperiet quisquis in Rabani ex- tinorum suos appellasse,*quia ex Latinx lingux ho-
positionibuset Commentariis opiniones ac secliones minibus prognatus fuerat, aul certe quod in Chri-
iniegras Quxstionum Hebraicarum in libros Regum stumciedens, Romanx Ecclesix libros, suosdeinceps
» 1'aralipomenon positas animadvcrterit, atque cum cxteriufidelibusnoininare voluit. At undehabes,
97 PROLEGOMENONlll. DE CANONE HEBRAIOE VERITATIS. 98
inqnit forle leclor aliquis, scholiasten illum el auc- .A notis lanlum criticis illustrarc dccrevcral, non cx
torcm Traditionum Hebraicarum Cbristo nomen odii prxsumpiione, vel censorio supercilio ipsaui le-
dedisse ? Manifestissimnmreligiosi ct Christiani sui merareacohlitterare. Ubique monel Hebrxus noster
cullus argumentum prxbuit ipsemet scriptor He- Christianus , hoc vel illud non haberi in Hcbraico :
brxus, et in Quxstionibus llebraicis ad librum I nec propterea expungit in sacro contexlu vocesLali-
Reguin, cap. xxi, fidem suam prodit his vcrbis : nas bujusmodi redundanles, quas ab interprele La-
Tradttnt Hebrwi nequaquam David eos comedisse linoadditas noveral, ul Latini scrmonis proprielas
panes; sed aliter tatnen Doininus in Evautjelio. complerelur inScriptura.Quam opinioucm si futilem
Cliristum ergo Dominumsuum agnoscit, et Evan- xslimavcris, audi ipsum scholiaslen Comnientario-
gelium ejus, contrarium licet Judxoruin traditioni- lis in caniicum Dcbborx ita scribentem : Sed quod
bus.Deilebrxorumetiamgentecapiiexvilih.IRegum ait, o Amalec, in Ilcbrmonon legitur; sed Latinus
nonnulla rnemoratus, eos habetveluti alienigenas si- inlcrpres sensus gralia hoc addidit. Legerat baud du-
bique exlraneos. In Hebrwoila habetur, inquit, et bie epistolam Hieronymi ad Sunniara et Fretelam,
frtttres luos visilabis,si recle agant, et pignora corum in qua de versu trigesimo octavo psalmi LXXVII Vir
tolles. Pignora inhoc locoHebrwi libcllos repudiiin- sanctus disserit in hunc modum : ln eodem: Et
lelligunt. Siqttidem usum itlius gentis fuisse ferunt, '.B propitius fiel pcccatis eorum , et non disperdet ens.
ut qnando ibtttur ab eis in pugnam, libellos repudii Dicitis, quod, eos, in Grmconon habcat, quod et ve-
uxoribus suisdarent: ut si contigissetvirum in prmlio rum esl. Sed nos ne senlenlia pendeal, Latinumser-
capi, et in caplhitalem duci, mulier ejus, exspectatis monem sua proprietale comptevimus. Et vero quid
ttibtis annis, si vir ejus nonredisset, alium duceret obscnrius in tolis codicum Latinomm voluminibus
virum. Videat nunc prudens lector quam clare gen- sacris resonarel, quani illx senlentix pendenies, in
tem sibi alienam in Judxorum gente demonstrarit quibus verba nonnulla, pronomina, ac verbura sub-
Hchrxus scholiasles, auctor Quxst. Hebr. in libros sla.nliviim, lollercntur ? Verhi gralia notal scholia-
Regum. Non dixit: Siquidem usus noslrm genlisfuil, stes in caput xix Levitici vers. 14 non haberi in
quod uliquc Judxus homo diccre debuissel: sed Hebrxo, quia, neque, sttm: qux verba tamen com-
lainquamdealienigenis loquens, siquidem usumillius plent proprielatcra sermonis noslri, pulchre enim
genlis fttisseferunt. Nihil genlilitium agnoscil, niliil dicitur: Serf timebisDeum tuum, quia ego sum Domi-
domesiicum in Judxorum traditionibus, qux matres nus. Nec ita sensus pendet, si legamus, sed limebis
tamen Hebrxorum spectant in libello repudii. Po- Deum tuutn, ego Dominus: pendet namque aliquo
tuisscm et ex aliis capiiulis earumdem Quxstionum modo islhxc sentcntia propler absenliam quiaparti-
Hebraicarum in libros Regum et Paralipomenon, 'C culx causalis, ac verbi subsiantivi sutn. Ea igilur
planuin legenli facere scholiasten Canonis He- verba, qux in Hebrxis voluminibusper tolum Cano-
braicx veritaiis hominem fuisse Christianum; sed ncm dicunlur abesse, non superflue addila noscuntur
anhelanii finem Prolegomenorum pauca pro niultis in vcrsione Latina, qiia sine illis obscura vel mutila
sufficiant: maxime quod cadem difficultas in altero oratio remaneret, ui diligenti lectori liqnidum
voluniine rcdeat iterum discutienda. Verumtamen erit, quando monitus hoc scholio marginali, IIe-
anicqiiam de hac tabella lollalur manus, utili- brmus non habet, animos attenderit ad consequentia
tatem scholiorum marginalium Canonis brevitcr scrmonis.
pcrsiringanius. Non niediocrcm exislimo in scholiis Canonis fru-
lnter prxcipuas utilitales marginalium scholiorura ctum etiam alterum, quo occludere possumus lin-
Canonis Hcbraicx verilatis, primam reccnseo, quod guam illis, qui ausi sunt plurimis abuti ScripUirarum
arma nobis subrainislrant ad revincendos hujus testimoniis, eaque in suos sensus trahere ad pro-
temporis helerodoxos, qui sxpius Ecclesix Dei in- priam ipsorum, et aliorum perniciem. Tanlnm sxpius
sullaruiil de ignoratione lingux Hebraicx, dicenles sibiarrogant quidam ejus xvi scriplores.ui rccepiis-
neminem Romanorum repertum fuissc post xtatem simam ac celebralissimara Ecclesix tradilionem ex
Ilieronymi Hebraice scientem: ideoque quasi clau- " sacrx Scripiurx frivola inlerpretalionc subverlen-
sis oculis calbolicos omnes adhxsisse Vulgatx ver- dam sperent, et suis potius commenlis crediluros
sioni, nec pares fuisse ad ejus errores (ut ipsi vo- lectorcs, quam Cbrisli atlestanlisoraculo.Sic videas
canl) coarguendos et emendandos. Discanl igilur opera pestifera et Lalino el Gallico sermone cou-
obtreclatores iili, Ecclesix Romanx niimquam de- scripta, ubi prxfracte negant Mosen auctorcni fuissc
fuisse viros Hebraice doctos, qui Vulgatx Latinx lihrorura Pentateuchi: quod ut probent conlra
codices manibus quolidie lerenles, eam publicc re- Clirisli et aposlolorum ejus auctoritalcm , aliquot
darguere atque casligare poluisseni, si quidsanx loca afferunt prxsertim ex Deuteronomio, quibus
docirinx aut sanctis moribus conlrarium ibirepc- perversi dogmatis et hucusque inauditi opinionem
rirelur. Quanta putas diiigenlia translationein Hie- fultam esse volunt. Scriplum est, inquiunt, Deu-
ronymi ah scholiaste Canonis expensam ? Non fuit teronomii cap. i, vers. 1: Hmc sunl verba, qumtocu,-
in ca verbiiluin, non syllaba, non apex, qui fugerct tut est Moses ad omnemIsrael trans Jordanem; et
illius eruditi sciiploiis censuram: sed salvo semper deinde cap. m, vers. 8: Tulimusqueillo in tempore
bonoreVuigalx, sivc Hieronyniianx vers>ionis,quam lcrram de tnanu duorum regum Amorrhaorum, qui
99 AD S. HIERONYMlDIMNAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 100
erant trans Jordanetn. Repugnat autein hxc ab A lamcn pagina mulliplices ostendo scholiorum fruclns
ip^o Mose fuisse liltcris tradita, cum ille nus- et ulilitaies, ul sicde cxteris iiinumeris bonis jmli-
quain Jordanem transieril, et rcges Amorrhxi (iiiin ex uno faciamus loco. Colunina igitur 99 et 100
respeclu ipsius non trans, scd cis Jurdaneni ha- ista occurrunt marginalia scholia , priuio e laicrc
bitaverint. Si aulem opponamus in Hebraico scri- hujus sacri coniextus : Et populus luus qttem edu-
ptum legi n2jn, beever , quod omnino ambiguum xisti, elc. Ita monel scholiastes, Hebrmusnon habel,
est, et ad citeriorem , vel ulleriorcm pariem ac- tuus. In hac noiatione fides ejus maxime eluce.i,
commodari potestpro consequcniia sermonis: ur- aique diligentia. Consequenler vero ad illa vei ba :
genl adhuc dicentes, nnjn semper, trans, inlerpretari Novi le ex ttotnine, seinel et iteruni doccl in Hebrxo
apud omnes veteres, qui linguam Hebraicam calle- baberi, Notescam libi in nomine: Quam interprcla-
bant. Al velint, nolint, Deuteronomii scriptor fuit tionem in aliis Hebrxis scriploribus, et Laiinorum
ipse Mosej: nec lemeiitali neotericorum deinceps piuriniis Comnienlariis ftustra quxsivi. Quam pius
relinquiliir locus, quoninm scholia marginalia Ca- quoque fueril acreligiosus noster scholiaslcs, disci-
nonis Hehraicx verilatis apertissime demonstrnnt inus, ni fallor, ex niodo exponendi hunc Exodi
vocem Hebrxam, beever, non trans, esse reddendam, locitni : Ego ostenciamomne bonum libi, et vocabo
sed, in transitu. Qu e hoc niodo lecta el intellecla B in nomine Domiiii,elc. Non enim ea verha refert ad
optime convcnit Mosi loquenti ac scribenti : erat visionem Essenlix divinx, ut iiuilli nunc temporis
eiiim iu procinclii ad transeunduniJordanein quando scholastici faciunt; sed omne boiiuinhominis viiam
verba Deuteronomii locutus esi ad omnem Israel. morlalem degeniis, in eo slatuere videlur, si sciat
Eceequain levi negotio, uuius vocuix recla inler- Deiim deprecari et eum flectere ad misericordiam.
prclalione, dissolvitur formidolosa illa et insupera- Ego ostendamomnebonumlibi. Hoc esl, inquit scho-
bilis, ut sibi videbalur, objeclionis macliina, quam liasies, ostendamtibi quomodonte debeas deprecari,
in Pentateuchi legitimum nuctorem critici quidam et ad misericordiamflectere.0 singularem et admira-
recentiores torquent. Certe lioc vel uno loco pro- bilcm Scriplurx divinx exposiiionein I llancme non
fligari possunt, utinam et convinci, quicumque Mosen docuit scholarum frequentia, non assidua commenia-
negant auetorem fuisse sacrorum voluminum Penla- lorum lectio. Unura intcrim scholion marginale Ca-
teuchi. Quamquam timendum est ne erudiio et ca- nnnis immensa expositorum vincit volumina. Uiquc
tholico scholiasta; non acquiescani, qui etiam Cliri- aliquid addainus, quod lectori fuissetcreditu difficiie,
.sti Domini lestimonio non ceilunt. Sed si illi resi- erat scholiastes lam petspicax ad dissolvendas ambi-
piscere nolint, sallem sinceri catholici omncs gra- guilaics Biblioruni sacrorum, ul inierdum propius
tiam, ut speramus, habebunt scholiasix nosiro, qui G accedatad sensuin auctoiis hagiographi, quani ipse
divinorum librorum aucloritalem adversus immode- Hieronymus, intcrpreliini phcenix, vel f.icile prin-
ralashorumcrilicorum censurasvindicabii.Cxieruiii i ccps. Ne quid v. g. obscurilatis vel anibiguilalis rc-
hoc uno exemplo doeemur , quam parum fidert> maneret versu quinto ct sexto capitis trigesimiquarti
dcbcamus levibus ejusmodi, qux coutra sacraini lib. Exodi, noiiniilla scholia post eniendalum lexluin
Ecclcsia; iradiliqnein afferunlur in dies, raliunculis,, apposuit in niargine, qux oninem rcinovenl diflicul-
inagno siinplicium Chrislianorum damno, quorunii talis umbram , nec amplius verba qux ibi Jegunlur
fides hisce prxsligiis niinuilur, aul sxpe corrumpi- ad Mosenloqueniein , sed ad Deuni doccniem orandi
lur: tametsi uno quasi llalu dissipari possunl. Qui- et deprecandi se modum , directe rcferri debent. Dc
bus postmodum aniniadvcrsis, pudel liouiines suii cujus coiiiextus mtilatione seu emendatione facia in
erroris, quos simplex ac pia fiiles in officioconlinercs versione liieroiiyniiana infra dicturi, id lanlum nunc
debuerat. iiionemusstudiosos,prxstaniioremessetranslationem
Jam quis diccre sufficiat quanto nobis sint cmolu- bujus loci ex emendatione et notis scholiaslis, qiiam
mcnlo scholia illa marginalia ad cruditioncm ct in- qux primum condita est ab ipso Hieronymo, ut paulo
lelligentiam Scripturarum? Nihil est in versioncs post auctoritatc sacrx Scripturx demonstrare co-
llieronymiana anibiguuni ei subobscurum, quocl D namiir.
illncescere non faciani; niliil estiaxiuset izupafpa- Ad commendalionemfidei nostrx in edcndis scho-
o-Ttxwjin ea expressuin, quod inlra proprios lines e l liis hiijusmodi inarginalibus, illud eiiam monilum
nativos verborum sensus non fuerit per scbolia cir- volumus lectorem prudenlem, excusa fuisse a nobis
ciiinsciiptiim. Hicsummam pielalem rcdolent; illii: chaiaclere Romano quxcumquelegi poluerunt inma-
signiftcamias llebrxorum vcrborum aut singulareii nuscripto codice : cxiera vero, qux vetustaie deleta
ei inauditas, aul cerle rarissimas produnt; pluiesi sunt et corrupta , corrosa vel mutilata, suppleviraus
lextUs Hebrxi variantes lectiones relinenl, fidcni cx lcxtu Hebraico, sed eliaractere Italico: iisque locis
ubique admirabilem scholiastis commendant, et si durataxai, ubi clarc perspeximus, quod abesse, po-
pauca tnndem excipias, in qtiibus liallucinaliimeuiri luil: in aliis ciiiin obscurioribus puncta lantuni ad-
crcdinnis, nihil illis noiis criticis prxslanlins anli- jccimus loco verborum et syllabaium, quarum suffi-
qiiilassacrapnsterislraderepoluit. In iis recenscndii, cientcm notiliam assequiiiequiviinus.Siccolumna 118
iililitatfbus jam non immorabor, cuui solc clarime:s diverso characlere scriptum repcries, « qux offerri
bint ac curiosis otniiibus manifestissimx. In unic;i debentin sarriliciuni t ; et deinde, < in ctmclisliabi.
101 PROLEGOMENON IV. DE TITULIS, ETC. SS. BIBLIORUM. 102
taculis vestris, > quia parlim bxc leguntur in manu- ,\ Hebraieas S. Hieronymi in Genesim : Liber de decem
scripto, partim a nobis supplenlur, ut jnm dixi. At Tentatiouibus.Liber de QttmsiionibusRegum et Para-
columna 190 posuimusboc modoscholion marginale, lipomenon: Canticum Debborm.LamenlalionesJere-
< lapisr/ne.... magnitttdinis....ejus mag.... interierit, mi«;£/»'s(o/a adWardanwm.UniversaisihxcOpuscula
percnssor niorle morietnr, eic. » Nulluni enim sen- nomine sancti Hieronymi prxlilulaniur in mss. codi-
sum expiscaripotuimus ex vcrbis ant syllabis super- cibus , ct duobus exceptis edila suni ah Erasmo , et
siilibus: ideo satius esse duximus, hxc divinationi Mariano, cum Operibusejusdem S. Doctoris. Inedita
studiosorum relinquere, quam conjecluris nosiris in- sunt hxc, Comnientarius iu Cauticiim Debborx, quod
cerla definire, ac supplere, Denique pro dutibus legitur cap. v libri Judicum, el Commentarius aller
punclis appositis in codice manuscriplo ad capul in priniara Lamenlaiionem Jeremix. De quo iiltimo
scholioruni, el supra contextum contra responden- opere non ausim adliuc definite affirniare, lucubra-
tem, stellnlas reprxsenianius (a), qux in omnibus lionem esse Hebrxi Schuliaslis nostri. Al de Com-
libris ediiis usurpaiitur, cum supradictnruni pnn- inenlaiiolis in Caniicuin Debborx nulla supere.-t
ctorum situm nequaquampatiantur leges lypographix nobis difficullas; quia eorum slylus, crudilio, seu-
hodiernx. tentix, ei cxlera oinnia, qux alicujus Aucloris no-
De Auclore scholioruni Canonis uniini adhuc no- B litiam iribuerc possunt, uiinm rciiuuiiaulSclioliasiuii
tandijm, pencs nos esse quaraplures codices mss. in CanonisHebraicx vcritatis. Testesliujus reiaccedenl
quihus exstant nonnulla opera ejusdeni Scriptoris, cruditi homines, cum Opuscula iila lypis cxcusa
qux nondum typis excusa sunt; et hoc ordine tara vulgabunlur.
edila, quam inedita describuntur post Traditiones
(a) Neeinveniet leclor notas «larginales in noslra texlu uncinis distincta. EDIT.
cdilione, uec a fortiori stellas : scholia iuserimus in

PROLEGOMENON IV.
De Tilulis etCapilulis, Versibus et Metris sacrorum Bibliorum.
I. Bibliasacra in certas purlesdividebantscriptoresantiqui, sed muliis diversisquemodis. II. Seclionesitla in-
differentervocabantur Tituli, Rreves, et Capiiula. III. Qumnamfuerinl dislinclionesversuumub Antiquis ustir-
patmin Scriptura sacra. IV. An sinl metra in libris sacris, el prmcipuein Psahnis Davidis. V. Hieronymi seu-
lenlia de metris Scripturarum explicatur, et defenditur.
I. Nonesi prxsentis loci, nec animi noslri, de C Scripiurarum docuerunl Hieronymuset Augustinus :
omnibus sacrorum Bibliorum seciionibus ac disiin- nempe toi esse genera hiijusmodi divisionum, seu
clionibus perlongain instituerc dispiuaiioiieni. Satis capitulationum,qtiolsuntcodices : quemadmodum lot
sit munus editOrum llieronymi hoc prolegomcnoex- eranl interprciationuiii exemplaria Latina divcrsa
plesse, ei Laiinorum codicum varias ac multiplices tempore ilieronynii ei Augustini, quot habcbantur
divisiones, cum majores, luni minores, non incuriose codices sacri : Qtii enim, inquit S. Aug. lib. n de
explicasse. Acliim enim nunc ageremus, si quod Doctrina Cbristiana, cap. 19, Scripiuras ex Hebrma
spectat Hebrxorum aul Grxcormn cxemplariorum lingua in Grmcumverlerunt, numerari possutit : Lati-
divisiones, capitula -el versus pertractandum hic ni aulem Interpreles nullo modo. Ul enim cuique pri-
susciperem : quia in hoc studio nobis anleverteritnl mis fidei lemporibusin manusvenil codex Grmcus,et
viri non pauci eruditione celehres. De Latinorum aliquantulum facultalis sibi uiriusque lingttm habcre
ergo Bibliorum seclionibus, aique anliquis dislin- videbatur, austts est interpretari. Ab iis interpretibus,
clionibus lani capilulorura, quam versiculoruin, dis- quorum iinperitia carere volebat Augusiinus suhsi-
putandum nobis incumbii, ul nibil occurrat in edi- dio translaiionum Hieronyniianarum, habemus, ni
lione dfvinx (mjusBibliothecx, unde frucius nberes fallor, tot modos divisionum et capitulationum in
percipere non possit lector-studiosus. D veleri el novo Testamento : neque vero persuadere
Integtuni porro volumen de veteribus sacrorura mihi possum ab aliis scriptoribus, quam ab illis ira-
Bibliorum litulis, sive capilulis , seelionibus, et peritis translaioiibus Lalinis, derivaia fuisse lot
slichometria.conditnmfuissetrb erudito Jos. M.Caro inepta lcmmala, qux legunlur iu codicibus mss.
presbytero iheologo, nolura esi omnibus, ai cum vetuslissimis sacrorum Bibliorum. Solebant namque
miilia'divisioiiiiniid genifs exempla pra:iermiserii, aniiqui scriptnres et inierpieies Iibris suis indicem
et, ut ipse fatetur, anguste antiquitaiem haruni capitulnrum prafigcre, ut lectores quid in conlexlu
disimcfionum prosecutns sil; nOn pauca suppleres librorum traciaretur, unoquasi inluilu agnoscercnt.
curabimus, qux cjus diligenti'ahi fugissc perspexi, Pluiibus autem modis id prxstare consuevcrant lum
lllud aiftcm pfimuin obscrvari velini, idcm affirman ecclesiastici, liini cxolici scriptorcs : nain aul om-
dum esse de anti |u'is 'sacioruiu Biblioriiin capitulii3 niuin simul libroruni capilula in lionte univcrsi npc-
et scctionibus, quod de tianslalionibu- Lntini:3 ris prxponebani, sicut a Pliuio Secundo faclum
"
105 AD S. IHERONYMIDIVINAM BIBLIOTUECAMPROLEGOMENA. 304
est in libris Historix Naluralis, ct similiter ab ec- .A leris Testamenii : quia non me latet aliquos fuisse
clesiasiicis viris, qui capitula quatuor Evangelio- appositos a Cassiodoro noslro, ut mnnifesium no-
rum una siniul prxlixerunl in frnnte Matihxi, sicul bis est ex subjeciis viriclarissimi tesliraoniis. Libro
posila leguntur in vetusiissimo ms. San-Germanen- ilaque I de illis tilulis ista observat Cnssiodorus:
si noslro num. 15 ; aut singulis libris litulos capilu- Sed ut texlus memorali Octateuchi quodam ttobis
lorum prxligere satagebanl, ul in Hisloria Ecclcsia- contpendiopandereiur, in principiis librorum de uni-
slica fecilEusebius Cxsariensis, qui libris llistoria- versaserie leclionis liiulos eis crcdidimus imprimen-
rum suarum iudices, seu tilulos prxnotavit, sicul dos, a majoribus noslris ordine currenle descriptos, ul
liodie leguntur in ejusdem operibus. Aut cerle ex lector ulililer admonitus, salubriter reddalur attenitts,
latere in pagina breviler annotabant, quem inlrin- et (acile unamquamque rem dum quwril, inveniat,
secus sensum singula capilula conlinerent; quod quam sibi cognoscitbrevitcrindicalam. Tilulos Ocla-
Hieronymus fecil in translatione epislolxS. Epipha- teuchi, Iibrorura scilicet quinque Mosaicorum, Jo-
nii ad Joannem episcopum Hierosolymiianuin, uli sue, Judicum et Rulh, a majoribus suis ordine de-
liquet ex epistola ejusdem Ilieronymi ad Pamma- scriplos agnoscil Cassiodorus; ai non idem in libris
chium, inscripla de oplimo genere inicrpretandi. Paralipomenon invenisse se dicit: In memoraiisau-
Ex hoc Anliquorum usu in prxfigendis capitulis B lem, inquil, Paralipomcnon libiis duobus
ad frontem librorum, faciiis est conjectura, unum- quoniam titulos anliquos non reperi, novosad prmce-
qucmque Lalinum interpretem veteris Insirumenii, denlium simililudinrm locis singttlis, ul mstimo,con-
libris sacris indices seu titulos suos prxposuisse, ut sequenlerimpressi: ut qualicumqueobsequiosermottis,
leclores admonereniur quid in libro Genesis, quid devotionisnoslrmqualitas potuissct agndsci. Idipsum
in Exodo, quid in Levitico, et quid demum in cxte- prxstitilin lihris Salomonis nomihe prxnotalis, vo-
ris omnibus Scripiurx sacrx voluminibus posilum caus capite 5 capitula, quod aliis locis jam rccilatis
legeretur. Deinde cum ad editionem LXX inlerpre- titulos appellat. Aii igitur : Quibuslibris (id est, Sa-
tum adornali fuerint hujusmodi tiluli et capiiulatio- lomonis)juvanle Dominocapilulaintignire ctttavimus,
nes, ut nominum et vocabulorum antiqua probat ne in tam necessaria lectione, ut smpedictum est, con-
barbaries, anliquiores Hieronymo tales indices esse fusa lironit novilas tinqueretur. Certum ex his explo-
vix dubitari potesl. Eosdem igilur habuere parenles raiumque habemus litulos sive capitula prxfixa
tiluli vetcres et cnpitula, quos habuerant auctorcs fuisse pluribus Scripturarum libris anle xtatcm Cas-
tam diversxLatinx sacrorum Bibliorum interprela- siodori : ea enim vocat veterestilulos, et a majoribus
tioncs. Scio Hesychium doclissimum presbylcrum ordinecurrente descriplos : quod non essetnisi in ve-
coinposuisse argumenla et xeyaiXuiuin duodeciin C teribus codicibus, tempore quo Cassiodorus illa
propbetasminores, sed nuncdeLatinorum Bibliorum scribcbat, invenireniur longe antea exarati. Ergo
capiiulis loquor, qux multum dislanl ab Hcsycbia- recenliores lituli, Bibliorum sacrorum exemplaribus
norum eleganlia et facililale. Primum e viginti ca- prxfixi, auctorem agnoscunt Cassiodorum, nec in-
pilulum Osee prophetx hoc modo conlexuit Hesy- ferior xtas eis assignari polest quam sxculum scx-
chius lom. VIII Criticoruni sacrorum : ~E.iY.mt xis x5>v tum. Alii anliquiores primis fidei temporibus prodi-
'lovSuiav avvayuyris, i% i; o Xptcrxb;xb Y.UXU o-upY.u re potuerunt cum illis Latinis interpreUlionibus
XIY.XSXUI' xuiluov xbyievh umo-xiuep.eivsv,xbSsvaxepovScripturarum, quas innumerabiles supra dicebal Au-
inio-xpeyeiy.ai o-i>£sxui;id est, Imago synagogwJu- gustinus. Quidquid sit de vetuslate etauctoribus ca-
dmorum, dequa Christus nascilur secundumcarnem, pilulorum qux divinis volurainibus legunlur prxfi-
el populi, qui cumin incredulilalc permanseril, postea xa iudubiiatares esl, parcntem illa capilula non hu-
reverlitur el salvatur. Ila Latinc reddo sensum capi- buisse Hieronymum. Lemmala eniin hujusmodibar-
tuli Ilesychiani, quod quantum distet a Lalinorum bara et inepta, imperilum prorsus auctorem ubique
iuepta composiliouc, oslendi polestex eodem priori prx se ferunl, quod de Hieronymo vel cogilasse nc-
capilulo OseeprophetxapudCarumjam laudalum his fas esset. Prxterea nullum apparet vestigium in
verbis expresso : I. Vade etaccipe dbi uxorem [orni- ** S. Doctoris operibus, unde horum titulorum usus
cariam. Nibil aliud prxter hxc verba coniinet Capi- apud ipsum receptus dignoscatur, el capitula, quo-
tulum prxsens in mss. Latinis codicibus. II. Elerat rum ille sxpius meminit, partes sunl ipsiusmel con-
numerus filiorum Israel ticut arena maris. III. Ipsa; texlus libroruin, non tituli extrinsecus positi, vel in
(ecit argenlea et aurea vasa. Quid hahent indices 111 i fronte prxfixi, qui summatim reprxsentent easdem
tres cominuiie cum unico Hesychii xstpaWw? quid partcs in lexlu posilas. Utque rem probemus exeni-
vero ad erudilionem conferunt obscura adeo verba, plis, uonnulla locarecenseo e Quxstionibus Hebrai-
ut eorum sensum assequi minime possis nisi ex lec- cis in Genesiin, ubiter aut quater capitula nominat
lione conlexius proplietici? Restal igilur inepla hu- Hieronymus sectiones scripturx quas suscepit expo-
jusmodi, et similia capilula Lalinorum Bibliorum, nendas. Capitulum verb. gr. appellat qux legunlur
condita fuisse ab imperilis anliquis scriploribus e t Gencs. xxv, a versu 15 ad versum 18 : Quod aulem,
interprelibus, qui pro captu ac libitu suo hos tituloii inquit, in exlremo hujus capiluli juxla Septuaginta
exenipl.iribus suis prxligebant. Antiquissimos exi- legimus : Conlra facicm omnium fratrura suoriira
stimo tilulos illos, non tamcn omnium librorum vc- habitavit, verius est illud quod nos posuimus, corain
105 PROLEGOMENON IV. DE TITULIS, ETC. SS. BIBLIORUM. 106
omnibusfralribus suis occubuit, id estinmanibusom- A J rum edidimus ad frontcm Geneseos, sicut li^gun-
nium filiorumsuorum morlttusesl, superslitibusliberis, tur in diversis exemplaribus mss. versionis Iliero-
el nullo prius morte prmrepto. Capilulum intelligit nymiaux. Nulla tamen ex illis usu communi re-
lioc loco sex lantum versus, ut dixi, qui etiam con- ccpla fuit, sed indiscriminatim modo banc modo
tinentur in capitulo XLVInostrx edilionis, col. 25 et aliam exscriptoresusurpabant. Qui exemplaria Ca-
26; sed convenientiara hujus capituli fottuiiam os- nonis descripserunt, litulos prxferebant, qui aliis
tendunt cxtera qux sequuntur. Nam quod capitulum divisionibusnumero pauciores erant: cxteris placuit
dixit infra Hieronyraus, unicura comme est, sive capilula prxponere, multo plura numero, et sen-
versus unus recenlioris illius, quarn hodie sequimur, tenliis diversa, arbitrantibus commodioremesse me-
divisionis. Genesis cap. xxxvi, 14 : Ipseest Ana, qui thodum qux textum Scriplurx in nmltas partcs
invenil Jamim in deserto: cum pasceret asinosZe- secat, quam qux sub eadem divisione materias
beon patris sui. De isto comniaie ita disserit Hiero- diversas complectitur. Ingenii igitur et arbilrii ex-
nymus : Multa el varia apud Hebrmosde hoc capilu- sciiplorum fuit tot diversas in exemplaribus trans-
lo disputanlur : apud Grmcosquippe et nostros super laiionis Hieronymiprxfigere species capitulorum :
hoc silentium est, elc. Niliil tale reperies in divisio- quarum nulla a S. Doctore adornala credilur, ut
ne tilulorum velerum ; angustior est enim unius 1B facilis est probalio in jam allalis superius argu-
versiculi continentia ad constituendum inlcgrum mentis.
capituluin, quod pluribus versibus et senlentiiscon- II. Indices autem et ordines illi seciionum indis-
siare perspicuum est ex congerie omnium capitula- criminatim ac promiscue tituli, breves, ct capilula
tionum. Diversa proinde dicenda sunt Hieronymi vocantur apud veteres. Id jam cursim obscrvavimus
capitula ab iis, qux nos cdidimus in fronle Gene- in Cassiodoro, qui prioribus duobus capitibtis lib. i
seos, auctoritalem codicum mss. secuti. Quodile- de Institutione divinarum litlerarum, summaria et
rum probari potest ex Quxslionibus llebraicis, lemmata prxfixa libris sacris vocat titulos; qux ta-
uhi capilulum dixit Hieronymus duos versus ho- men capite quinlo appellat capitula. In mss. autera
diemx divisionis, 5 scilicel et 6 cap. XLVIII, codicibus adeo inconstantes reperiuntur liujusraodi
Gen. : El nunc ecce duo fitii tui, qui nali sunl in nppellationes, ut sxpius in illis scriplum Iegamus :
terra /Egypli, etc. Si quis ambigebat, inquit llie- Incipiunt tiluli libri, clc.; vel etiam alio modo : In-
ronyinus , quod Septuaginla animx introissenl cipiunt breveslibri Genesis; et poslea ad finem : Ex-
jEgyplum, prmsenli capitulo confirmatur. Istud pliciunlcapitula libri Genesis.Canon Hebraicx veri-
capitulum prxsens non invenies notatum in ali- tatis notalus num. 9 in noslra San-Germanensibi-
qua serie antiquarum divisionum sett capitulatio- C i bliolheca, variam habet inscriplionem iti fionle
num a nobis editarum, unde colligas necesseest, plurimnrum librorum. Et titulos quidem libri Exodi
propriam esse Hieronymo iiujusmodidivisionem ac sic inscribit: Incipiunt capitula libri Exodi; Levilici
distinctionemcapitiilorumin Iibro Geneseos.Nec ali- vero non ilem, ibi enim legit: Incipiunt tituli tibri
qiiein moveat, quod xqualia interduin invenian- Levitici, id est, Vajecra; el ad calcem sectionum :
tur capilula Hieronymi cum litulis veteribus mss. Expliciunt lituli Levitici.Et ita consequenter in cx-
codicurn ; casu enim quasi involuntario hxc acci- teris Mosisvoluminibus : at in Josue, Incipiunt capi-
derunl; sicui xqualitas quam aliquando baberc dig- luta. Expliciunt capitula? \n libris tandem Malachim,
noscuntur cum capimlis hodiernis. Libro quinto id est, lerlio el quarto Regum volumine, primum
Conimenlariorum in Isaiam lotum coniextiim ca- posuit: Incipiunl capilulalibri Malachim, et deinde :
pituli nostri vigesimi cum descripsisset Hierony- Expliciunt tiluli Malachim. In novo etiam Tesla-
mus, ejus exposiiionem sic auspicatur : Totam po- mcnto diversimode inscribuntur lemmata sacrorum
tuimus capituli hujus continenliam, ut per partes librorum. Quamplures mss. legunt juxta rereptum
singula disseramus, etc. Nemo virorum est qui, magis communemque modum : Incipiunl capitula
propter pares capiiuli hujtisce terminos, novissimx Matlhmi; alii vero lum Vaticani, tum Gallicani co-
nostrx in Vulgata Lalina divisionis auctorcm fa- *- ^ dices non pauci ita habent: Incipil RreviariumMal-
ciat Hieronymum. Quare nec eidem tamquam auc- thmi; et in fine , Explicil RreviarittmMalthmi. Quod
tori ascribere debemus veieres litulos sive capitu- similiier legunt in aliis evangelislis. Exstat in bi-
lationes;etsi nonnumquamillx conveniant cumsec- bliothcca nostra San-Germanensi codex Bibliorum
tionibus Scriptarx, quas suisComnienlariis illus- manuscriptus, venerandx admodum xque ac cu-
trat maximusLatinorum interpres. Sane tota hxc riosx antiquitatis, qui quamplures libros sacros ve-
disiinguendi ratio ex auctorum librariorumque ar- leris ac novi Testaraenti reiinel juxta veterem Laii-
bitrio pependit, et unusquisque velerum seriptorum nam vcrsionem sive Iialicam. In eo igitur codice
pro captu suo disiinxit contexlum sacrum : unde litulf veteres Evangeliorum lianc babent inscriptio-
nullam lum fuisse distinctionem prx cxteris pro- nem : Incipit capitulatio Malthmi, Incipil capitulatio
batam acvulgo rccepiam, conscnliiiut eruditi, pro- Marci, etc. ; et ad calcem tilulorum, Explicil capi-
hanique tam diversx corumdem librorum sectioncs tulalio Matthmi,etc. In fronte Actuum aposlolorum
ac distincliones. Quatuordiversas capitulationes, id singularem prorsus liabei tilulum, seu potius anno-
est, seriem quadruplicemlitulorum sive capitulo- lationem et admonitionem isiam : lndiculum quid
PATROL.XXVIII. 4
W AD S. HIERONYMIDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. m
(ecerint apostoli in actibus suis , ut facile inveniasid IIblia sacra diverso snne modo secla esse ac dislincia
aliis scriploribus
quod vis , si per nnmerospercurrens capitula perqui- ah Hieronymo, alque ab nntiquis
sieris. lluic annotationi subjungil Capitula LIII, et vel interpretibus. Quod ul magis magisqueexplora-
consequenler, Fininnt capitula. Ex lot diversis no- tum babeas ac comperlum, audi ipsum de Hebrxis,
ininibus lemmatum, qux prxlixa inveniuntur in Grxcis , Lalinisqoe capitulis disserenlem in Sophn-
fronle sacrorum Bibliorum mss. liquido apparet, nix cap. 5, vers. 14 : Non videatur mirum , inquit,
liberum cuique fuisse ea vocare litulot, breret, bre- ut smpe diximus , aliler Hebraica capiluta, et aliler
viaria, capitula, capilulalioneset indicula, sive indices; LXX, Grmca videlicetLatinaque finiri. Ubi enim in
his enim gaudebant appellationibus lam minores, sensu diversa transtatio est, ibi necesseestdiversaesse
quam copiosi indices diversarum seclionum Scripiu- vel principia vel fines. Qiiid amplius ad judicium dc
rx sacrx. Nonsic in bac prxsenli divina Bibliotbeca Hieronymiet aliorum capitulis faciendnm possit dc-
errautes inveniuntur et vagx appellationes editorum siderari, certe non video. Manifestissime enini dis-
a nobis lemmatum : ad tres siquidem species ac 110- tinxit capitula sive seciiones suas acxterisomnibus,
ininationes revocainus diversas omues sacrorum Bi- tam Grxcorum quam Latinorum, dicens, in sua
bliorum sccliones qux apud anliquos scriplores translatione llebraica, diversa esse principia el lines
erant usurpalx. Et primo gradu titulorum series cnl- 5 Seclionuni ab illis, qux in LXX inlerpretatione le-
localur; secundo loco brevesposuimiis; terlio deni- gebantur. Prnphetia Sophonix habet in commenla-
que capiiula, quocumque numero describanlur, sive riis Hieroiiyiniplusqnam viginli seciiones sive capi-
plura , sive pauiiora sint. Ad hunc modum in fronie lula; in edilione autcin Cari presbytcri unicuin ca-
Geneseos cdili sunl a nobis lifu/ixxxvin.iieDcsxLVi, pitulum huic libro prafixum conspicitur. Merito
capitula LXXXII, et iteruni in alio indice capitula CLIV. igitur lemmala hujusmodi abjcciuuis in libris pro-
In libro Exodi tres item sectionum indices prxpo- pbeticis, cum adeo diversa reperiantur ab iis capi-
suiinus, titulos scilicel xvin, breves xxi, capitu- lulis, qux llieronymianis cominenlariis dislincta
la cxxxvui. Ei ita consequenler in loto Hepiateucho. sunt et illusirala. Prxierea in Prophetarum volumi-
In voluminibus aiiteni Samuelis, el Malachim, id nibus speciales Scriplura sacra, et quasi naiivas
esl, iu qualuor Regum libris, nihil apposuimus sorlitaestdivisioncs rationediversarum inateriarum,
exem- quarum cuniexlus sensu separalur in diversas ac
prxter titulos, qui leguuinr sciipti iu tribus
plaribus Canonis Hebraicx veritatis, Meniniiano distinctas quamplurimas parles, qux ab invicem
nempe, Carcassonensi, et San-Germanensi nostro. niininie dependent. Seciiones illx cum libris nas-
Quod Propbeiaruin volumina speciat, nullum pror- cunlur, et apud veteres Scriplores nomen visionum
sus indicem sectionum putaviinus prxligendum in -»oblinent : qnxque inlerdum etiam cum hodiernis
fronte horum librorum , ne quid cnntra nicntein et capilulis inveniiiniur concordes. Hieronymus pri-
usum Hieronymi edidisse videremur : certo namque raain secundainqiie visionem Isaix vocai juxia mo-
certius esi, non alias etiin agnoscere Propbeiarum rem sux xialis, quod nos dicintus primum ct se-
sectiones in genere quam qux ab ipso dictx sunt cundum capui ejusdem propbetx. Unde hxc apud
visiones; nec capitula ille alicubi nppellal nisi lcm- eum leguntur in Commentariis ad caput n Isaix :
mata quxdam contextus sacri, et partes quas in suis Et in priore visione, quam jctm exposuitnus,ubi LXX
commentariis pro arbilrio el captu disiinxit, ct il- inlerprelati sunt. Quani vidit contra Judxam el con-
luslravit. Ilxc capilula Hieronymilonge diversa esse ira Jerusaleni, in Hebraico scriptum est, ALJUDA
ab iis, qux sacris libris prxfixa sunt, snpra osten- UJERUSALEM , id esl, super Judam et Jerusalem , et in
dimus; el adhuc aliquol exemplis, qnaiiuiin res hac qum secunda esl, in Hebraico similitercontinetur.
exigit, probare non refugio. Duos Vulgata; divisio- Et miror, etc. Priorem, ut vides, dicit visionem,
nis versiculos cap. i Osee dum exponeiet Ilierony- itemque sccundam, quod nosprius, et secundum
mus, ita monuit lectorein : Et quia commentarias, appellamus capitulum. Ordo igit ir secliomim hucus-
non lata voluminascribitnus, singuiis capilulis cxpla- que in Isaia idem est apud nos, qui usu receplus
naliones proprias in suis locisrcservanles,tiunc tunlum D erat tempore Hieronymi apud Paires el Ecclesias
de prmsenli capitulo disputemus. Capitulum illud , proceres. In pnefatione quoque translaiionis Jere-
prmsensquod vocat, 3 el 4 versuin cap. i Osee , ut niix ex llebrxo, idem Hieronymus meminit hujus-
dixi, solummodo continet, et qux prxcesserunt si- modi visionum; nec mediocrem operam Ecclesix
milia capitula , quinque vel sex numeranlur in com- Chrisli coiitulit, cum ordini primxvo eas sluduit
meniariis Hieronymi, qui singulis capliulis explana- reddere : Prmierea , inquit, ordinem visionum, qui
tiones proprias adhibebat. Quaiuor igitur priores apud Grmcosel Latinosomninoconfususesl, ad pris-
versus Osee prophelx in sex capilula vel seplemdis- tinam fidem correximus. Deniquevisionessive nepi-
tinxilS. Doclor. Primuni vero capiiulum ejusdeui Y.oizug Daniclis absentes ab Ilebraico fonte obelis di-
prophelx in mss. codicibus, el in ediiione Cari, no- cit se pixiiotasse : Unde el nos attte annos plurimos
vem complectilur ver=iculos integros : nam secun- quum verieremusDanielem, hat Visionesobelo prw-
dum capiluluin istud liabel exordiiuu : Ei erit uume- notavimus, significanteseat in Hebraico non haberi.
rus filiorum Israel, etc.; qux verba lcguutur iniiit Vide proceiiiiiimComment. in Danielem. Etnequid
decimi versus, capitc supradicto. Ilinc videas Bi desit cuiiosilali, monendus est lector siudiosus, Ji-
109 PROLEGOMENONIV. DE TITULIS, ETC. SS. RIBLIORUM. 110
biuo) Danielis sectuin csse ab Antiquis iu duodecim A criticorum errores huic arliculo inserere, et falsas
visiones: qux in mss. codicibus Canonis Uebraicx eorum opiniones de versuum divisionibus ac distin-
veriialis , inque aliis veiustissimis melioris notx , ctionibus usitatis apud Antiquos, singillatira refel-
summa fide expressx stint ac descripix proul a no- lere, proposiiisque capitulis ad singula respondere.
bis nuncedilx siint in hac divina Bibliotbeca. Capi- Unde laciniosx disputationis fastidia fugiens, efin
tula vero prxfixa in fronte Danietis numeranlur arctum verba compingens,illud tantura breviier lec-
niulto plura , tam in editione Cari quam in mss. ali- torem admoneo, nulluni a.dhuc nuperorum scripto-
quol codicibiis, ubi ad numeriini 51 usque exlenta rum satis accurate dixisse de aniiquis versibus seu
visuulur : qua divisione hodierna noslra iuinor est comniaiibus Scripiuiaruni divinarum. Pleraque ex
niedia parte capitulorum ad minus : Vulgata enim Augustini Speculo afferunt in suis noiis ei observa-
Versio xiv lantuin habel sectiones in tolo Danielis liojiibus, qux ad lidera vetusiissiniorum codicuni
volumine. Ergo nec cum bodiernis, nec cuoi antiquis prohata siaiim evanescuni, et lalsa demonstianiur.
veterum Scrtpiorum divisionibus convenil illa, qux Scribit vir docius, et mihi summa veiieratioiie sem-
per Visiunes distributa e.-a in veris exeraplaribus per colendus, Auguslinum quidera ita Dibliorum
Ilieionymianx iraiislationis ex llebrxo. versus disiinxisse sibi visuin, ut sex dictiones utius-
Cxlcruin sine capiiulis prxfixis edidimus volu- B quisquc versus continerel: subditque verha islhxc:
mina Paraliponienon, Ezrx, et Estheris : quia nulla Sed id Augustiniano codici videtur fuisse peculiare,
fuisse apposila his libris ab Ilieronymo, docuit nos non omnibus commune. Libros Scriplurw plerotque,
fatipra Cassiodorus, ct mss. codices pervetusii ac et fortaste omnesper vertut dislinxit Hieronymus, scd
oplimx noix niilluiii retinent indicem capituloriun hodiernmdislinctionisnulla apud eum exslant vesligia.
vel tituloruui, sed lanluinmodo Hieronyiiii pixlii- At pace erudilissimi scriploris dicere fas sil, innu-
tiones cum sacro conlexlu per membra plurima dis- nieros fuisse antiquitus in loiis Bibliorum voluniini-
linclo ct diviso juxta niodum, quo nos illinn ex- bus, qui duas vel ties taniuni dictiniies coiiiinereiii,
pressinius ad fidem prxslantissimorum mss. exem- nec aliquo vocabulorum numero prxfinito circuin-
plarium Regiorum , Colbcrtinorum, Corbeiensium, scribendos es-se hujusmodi versus, cum nulla cer.ta
el San Germanensiuin. Omissas lanien capitulaiio- lege, nunc plures in eis, nunc pauciores dictiones
nes, quariim auctor fuitCassiodorus, supplere cu- decurrant. Deinde Augustiniano cadici nihil fuit pe-
rabimus, cum veleris Vulgalx seu Ilalicx versionis culinre in disiinciionibus versuum, sed tolum com-
quamplurimos libros integros evulgandos, Deo ju- mune habuit cuin aliis exemplarihus Grxcorum ac
vanle, suscipienius. Noslris eieniin votis ac studiis Lntinorum Patrum. Tertio denique apud Hierony-
tantuui prxstilit largiior oninium bonurum Deus, ut C niiini nonnulla cxsiaut vestigia hodiernx distinctio-
non solum Ilieronyinianx versionis in angulis obscu- nis versuum; nli subjectis exemplis infra declarabi-
ris archivorum et bibliolhecarum delitesceutem in- nius, nullo tanien auimo liiigandi, sed proponendx
gciit.emlliesauruin nobis revelaret : sed donis cu- solius veritaiis siudio.
inulans, manibus noslris etiam tradere voluit non Dislinctiones autem versuuni in libris veterum
pauca Italicx versionis exemplaria, tum vcteris, scriptoium usitaiissimas fuissc, facile nobis concc-
timi novi Testamenii, qux suotempore publiciju- dent qui animum alicnderint ad Historiam Joscphi,
ris fierent ad studiosorum et Christiaux reipublicx ad llesychii presbyteri testificaiionem, alque ad ve-
suiiunani utilitalcm. Provocaii igilur veneratioue lustissiiiia Scripturarum «acrarwn moinmieiila, qux
aniiquissiinx versionis, et niagiiis compulsi hori.i- ante mille elcentum annosin membranis preliosissi-
toribus, iiioiiunicnla isthxc sacra rediviva cxhibere mis cxarata supersunt. Josephus igitur vernaculus
statuimus. Quare itc ab aliis, qnain a nohis in regno Judxorum scriptor, ^l Aposlolicorum temporum
Francixederentur, jam caulum estDiplomate Regio, xqualis velsuppar, notalad fineiiilibri xx 'Apxaiolo-
quod nobis speciatim concessum est ad banc lialicx yiu; sux, versus in his vigimi Antiquilatum volunii-
versionis editionem. A Matibxi voluraineexoidiemur nibusexslitisse sexaginta millia :qux profecto nec loi
eam prxlo commiilere, ei seorsum lypis evulgabi- D numerari possent in texlu Grxco Joseplii, nisi bre-
jnus illud Evangelium propler fervenlem controver- viores fuissent hodiernis nosti is Biblicis, nec ad cer-
siam duorum hujus temporis scriptorum, qui ocra- tum numerum prxfiniri, nisi disiincte el per inter-
sione mauuscripli Caniabrigensis mulia dispulant de valla fuissent descripti in aulngrapho ejusdem aucto-
antiqua versione Latina Evangelioiuni, dc ca scili- ris. Morcm hunc describendi niulta versibus valdc
-cet qux obtinebat in Ecclesia occideniali anle Hie- superiorem Josepiio oslendit llesychius presbyter
ronymianam castigationem. Multateguniurin noslris Jerosolymoruin, (uin in traclaiu, quem vocal sxi-
exemplaribus nianuscriplis, qux longe absunt ab Xvpovdudeciin prophetarum eum rcfert ad tempora
amborum conjecluris : nonnulla vero quibus uunc Davidis el Saloinonis, sivc eiiam Jobi his Regibus
hujus, nunc illius dicto vera esse comprobunlur. vetustioris : addeus insuper similem versuiini dis-
Gujos demum causx poiissimum faveaiu inss. codi- liiictionem se invemssein aliqnot cxegiplaribus li-
eesnostri, nen ante ipsoriim inipressioneiii/pcr- hroiiima^postolicorum:,n)\»v«ttaxai xrtvUTtoo-xoltxrtv
disces. BiSlovOUTW xivl avyypufUauvevpuv,etc. Noil ergO rc-
111. Loitgtimessel, si .vcllcuicunclos quoi uuidam cens erat leiivporcHesycbii, sed jam recepta et ino-
111 AD S. HlERONYMlDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 112
lila versuum dislinctio in libris sacris veteris ac novi A per versuum cola distinxil. Itaque vertuum dislinctio
Testamenli. Nec unum solummodo sacrum contex- quam hodie in Sepluaginta Seniorum interprelalione
tum versibus fuisse distinclum ac descriplum novi- cetnimus, Origenis inventum est. Sic ille Origenis
mus; sed versioncs eliam Grxcas quascumque In- quidem inventum est, quod inierpretationes Grxcas
strumenli veteris ab Origene per membra sive ver- e regione sibi invicem opposueril: at non facile ac-
suum cola fuisse divisas docuil nos Eusebius Cxsa- quiesceremus Valesii senteniix in priori Origenis
riensis lib. vi Eccl. Hist. cap. 16, ubi hxc babel de invento, quo scilicet versuum distinctionem deriva-
opere Hexaplorum Origenis : Has igilur omnes in- lam dicit in Scpluaginta Seniorum interpretationem.
terpretationes cum in unttm corpus collegisset,el per Credibilius est, ni fallor, aliqualem versuum et
cola ac membra distinxisset, et sibi inviceme regione commalum divisionem observasse veteres illos Grx-
opposuisset,una cum Hebraico textu, Hexaplorum no- cos interpreles, Septuaginta dico, Aquilam, Sym-
bis exemplaria reliquit. De verbis hisce Grxcis , Sts- machum et Theodoiionem, quain confuso prorsus
liw xs vpbs xwXov, fuse salisdisputavit Hcnricus Vale- et indislinclo imperilorum scriptorum more suas
siusEusebii interpres erudilissiraus, jure merilo cas- versiones condidisse. Es Josepho ostensum quoque
ligans Chrislophorsonum quod verterit prxdicta est supra, consuetissimum fuisse morem apud ve-
verba collumellis inter se dittinxil: cola enim sujit B teres auctores, xtate apostolis xquales, Opera divi-
vcrsus seu membra sensum inlegrum absolventia. dendi per versus, ac eorum numerum in fine libro-
Verum ipse Valesius non videlur naturam versuum rum annotandi. Prxterea libri axixopsts dicti, id est,
Scripturx. plene assecutns, quia confundit in Hie- Job, Psalmi, Proverbia Ecclesiastesel Canlicumcan-
ronymi pixfatiunculis cola versuum cum commati- ticorum, versibus ab initio conscripli sunt. Undeevi-
hus, qux parles sunl et membra colorum, sensum dens exsurgit argumentum, quod in illis saltem li-
integrum sxpius non absolvenlia. Sed age, profera- bris divisio versuum inventum Origenis baberi nul-
mus in medium annotationem Valesianam in locum latenus debet. Plura sunl in annotatione Valesii,
Eusebii jam laudatum. Primus, inquit, apud Latinos prxcipue Grxcorum verborum Hesychii interpreia-
Hieronymus interpretationem suam per versus dislin- tionem spectantia, qux eruditorum judicio permilli-
xil, imitatus Origenem, qui in Hexaplis idem prmsti- mus. Tantitm dicam Hesychiumapposile versus ap-
teral. Porro Origenes, in eo maximeconsuluil legen- pellasse o-xi%ov;,non x5>lu,ut voluit Valesius : colon
tium utilitati. Nam qumcumqueper versus distincla enim sumitur apud Hieronymum pro sententia inte-
sunt, ea [acilius, lum intelligunlur, tum memoriw gra, qux duobus vcl tribus cxsis decurrit in sacris
mandantur. Adde quod ad Grwcas ediliones inter se libris : axiyos vero dicitur quodlibet cxsum coli, et
comparandas, prorsus necessaria (uit hujusmodi di- C quxlibet subdistinctio in periodis sermonum. Rem
stinctio. Exemplum Origenis secuti sunt poslea com- exemplis manifeslam facere juvabit. Psalmus i hanc
plures, et in novo testamentoidem prwstiterunt, quod habuitantiquitusversuumdispositionem ac dislinctio-
ilte prius (ecerat in vetere instrumento, ul lestatur nem in veiustissimis Ecclesiarum monumeniis :
Hesychius Jerosolymitanut in libro quem intcripsit Realus vir, qui non abiil in concilioimpiorum,
'S.xixnpbv duodecim prophelarum. Quem quidem li- et in via peccatorumnon stelit,
brutn ideo sic inscripsit, quod ad marginemsingulo- et in calhedra pestilentimnon sedit.
rum versuum apposuerat exposilionemlocorum diffici- Sed in lege Dominivoluntas ejus :
et in lege ejus meditabiturdie ac nocle.
el
lium, quod irupuxiQto-Buinup&Bso-tv ipse vocat. Verba
Hesychii sunt hwc : eaxt p.evupyuiov xovxoTOI?flso- Duoibi sunt xwku,id est, dusesenteniix, prior tri-
yvpoi; xb cTrovSuo-fia, axtx^bv i>sxu TtoTtju npb; xr]v membris, et posterior bimembris ; quinque autem
rS>vp.st\exo>p.evo>v sxxiQsaQut, membra et quinque axixot seu versus Ilesychiani,
xa; irpotpijTSta?
autprtvstuv,
etc, quw Latine ita reddimus. Libros prophelicos qui singulis senlenliolis cl lineis constituuntur. In
majoris perspicuilatis causa per versuum cola di- exemplaribus Canonis Hebraicx verilalis cola sem-
videre, vetus inventum est sanclorum Patrum. Nam per incipiunt ab una littera raajuscula, sxpius eliam
initio sine ulla distinctione legebantur. Postea vero D miniata : axix»t seu versus indiscriminatim a minuta
viri docti et sacrarum liilerarum studiosi, majoris litlera vel majuscula, juxla morcm quorumvis scri-
ul dixi perspicuilatis causa, hujusmodi versuum di- ptorum, et eorum temporum, quibus libri descripti
stinntionem excogitarunt. Ita Prophetarura libri jab suni. In Psalierio v. g. monasierii San-Germani,
illis editi sunt. Sic Davidis Psalmi; sic Proverbia, et ctijus usuram babuisse dicitur sanctissimus antistes
Ecclesiastes, et Canticum canlicorum. Sic liber Jobi Parisiensis, ac paironus noster, lilterx omnes ver-
pcr versus distinctus reperitur. Sed el librum Apo- siculoruin initiales ubique visunlur xquales, quia
slolicum, id est, Actus et Epistolas apostolorum hoc universx unciales sunt sive majusculx per totunt
inodo ah aliquibus dcscripium inveni. Subjungit contexlum : sic enim legimus psal. l :
deinde Hesychius hmc verba : 'A\V eVstSviwoX>« <xh IDEO NON RESUBGENT IMPH IN JUDICIO,
TWV uauy&vi5TWV OTI/WV caywiiSstSiuipsai;. Ubi axi- NEQUE PECCATORES1N CONCILIOJUSTORUM.
yov; vocat quw xw)a iliccrc debuisset supra mo- ET QUONIAMNOVIT DOMINUSVIAM JUSTORUM
1TERIMPIORUMPERIBIT.
nuimus, quid primum ab Origene prmslitum sit in
Hexaplorutn editione : quod singulas interpretationes Conlra quatuor hos axixovt, id esl, versus in duo-
m PROLEGOMENONIV. DE TITIJLIS, ETC. SS. BIBLIOBUM. 114
bus colis exscriptos relinent Canonis exemplaria, A Nemo, inquit, cum prophetas versibusviderit esse de-
ad hunc modum : scriptos, melro eos mstimel apud Hebtwos ligati, et
Propterea non resurgentimpii in judicio, aliquid similehabere de Psalmis et OpetibusSalomo-
nequepeccatoresin congregationejustorum. nis : sed quod in Demostheneet in Tullio solet fieti,
Quoniam novitDominutviam juttorum, ut pet cola scribanlut, et commata, qui utique ptosa,
et via impiorumperibit.
el non vetsibus conscripserunt. Nos quoque utilitali
Inter o-rizouj igilur et inter xS>\aeamdem dis- legentium providentes, interpretationem novamnovo
linctionem adhibere dcbuit Valesius, quam omncs scribendi genere distinximus.Ita Hieronymus prxla-
agnoscimus in circuiium perfectum orationis, et tione in Isaiam, el in Ezechielem de Hebrxo simili-
inler membra ejusdem circuitus, id est inier Kspi.o- ter ab eo versum, hoc modo invitat Paulam ei Eu-
Sovet inter xS>\u.Qux ut ex Augustino manifestiora stocliium ad lectionem ejusdcm prophetx : Legite
fiant, in consideralione eorum qux legunlurcap. 7, igitur et hunc juxla translationem nostram : quoniam
lib. iv de DoctrinaChristiana, paulisperimmoremur: per cola scriplus, et commata, mdnifestioremlegenli-
nonnihil enim lucis acccdet si recte intelligatur bus sensum tribuit. Colis igitur et coinmalibus dis-
quod de periodis, colis, et commatibus ibi reperitur tincta erat nova Hieronymianainterpretatio prophe-
scriptum : Agnoscilur, inquit Augustinus, et aliud B tarum, cum tanlum colis libros Paralipomenon divi-
decus, quoniam post aliqua pronuntiaiionisvocesin- sisset. Quare leclorem non prxmonuit prxfationi-
gula finita, qtim nostri membraet cmsa, Grmciautem bus in volumina Historica Josue et Paralipomenon,
' *S>\uet
xopipuxuvocant, sequilur ambitus sivecircui- ne crederet ex sua colorum dislinclione, metra esse
tus, quem rrsfioSovitli appellant, cujus mentbrasus-* in illis libris : sicut revera illam opinionem docet
penduntur voce dicenlis, donecuttimofiniatur. Nam esse prxcavendam in libris propheticis; quia per
corum qum prmcedunt,circuilum membrumillud est cola et commata descripti speciem habent metricx
primum, quoniam tribulatio palientiam operalur : compositionis. Qux ut oculis omnium perspecta sint
secundum, patientia autera probalionem : tertium, ct manifesta, nonnullas sententias, lum ex Prophetis,
probatio vero spem. Deinde tubjungitur ipsecircuitus, tunvex Paralipomenis, hic loci describere non gra-
qui tribus peragitur membris, quorum primum est, vabor. Sic igitur per cola et commata cdidimus
spes autem non confundit: secundum, quia charitas sequentes Isaix prophetx sententias sive periodos
Dei diffusa est in cordibus nostris : terlium, per cap. i:
Spiritum sanctum, qui datus est nobis, Athwcatque Audite, cwli, et auribus percipe, lerra,
liujnsmodi in elocutionis arte traduntur; el iterum quoniam Dominuslocutusest.
paulo inferius : Porro autem qui novit, agnoscitqtiod Q Filiot enulrivi, et exaltavi:
ea cwsa, quw xbp.p.uxuGrmci vocanl, et membra, et ipsi autem spreveruntme.
Cognovitbospossessoremsuum,
eircuitus, de quibut paulo ante disserui, etc. Cxsa et asinus prmsepedominisui :
ergo sunt quae commata a Grxcis vocantur: cola Istael autem non cognovit,
membra integra, el majora commatibus : periodi populus meus non intellexit.
vcro, circuitus qui pluribus membris peragunlur, . Modushic dividendi contextum sacrum prophefa-
ita ut circuitus in xS>\u,cola in xbp.tj.uxu
divisa sint in rum, nihil differt ab eo, quo psalmi descripti sunt in
oratione, juxta elocutionis artem, de qua ibidem exemplaribusCanonisHebraiceveritatis: nam psalmo
disputat sanctus Augustinus, qui tres distinctionum nono verbi gratia similem habes versuum distinc-
species propriis vocabulis ostendit in una B. Pauli tionem.
irepixoTrri. His non ex xquo respondenl Hieronymianx ConfitebotDominoin tolo corde meo,
versuum dislinctiones : duo enim genera divisionum narrabo omniamirabilia tua.
in Scripturis solum memorat Hieronymus, ejus sci- Lmtaboret gaudeboin te,
canam nomini luo, Altitsime.
licet qux fit per xS>\uintegra, el asterius qux pcr Cum ceciderintinimicimei retrorsum,
xS>\uet Y.vj.av.xv.dislincla est. De priori dislinctionc corruerint el perierint a facie tua.
versuum per integra xS>\umeminit expresse in prx- D Fecisti enimjudicium meumelcausam meam,
sedisti super soliumjudex juslitiw.
falione Iibrorum Paralipomenon, quos ex Hebrxo
Laline reddidit: Et quod nunc, inquit, DABRE AIA- Prophetarum itaque ct Psalmorum descriptio,
MIM, id est, Verba dierum, inlerpretatut sum : idcirco cum eadem fueritin nova Hieronymi translatione ex
feci, ut inextricabilesmoras, et silvam nominum,qum Hebrxo, non abs re monuit S. Doclor prxfatione in
tcriptorum confuta tunt vitio, sensuumquebarbariem, Isainm, ne quis, cum videret Prophetas versibus
apertiusetperversuumcoladigererem.Eadem versuum descriptos, metro eos xsiimaret apud Hebrxos ligari
cota, membra vocal prxfatione in Josue : Monemus- et aliquid habere simile de Psalmis et operibus Sa-
que leclorem,ut tilvamHebraicorumnominum, et dis- lomonis, cui addendum est, et de Jobi volumine .*
tinctionesper membradivisas diligens sctiplor conser- Job namque, teste Hieronymo, metro ligatur apud
vet. Prxfationibus autem in Isaiam et in Ezechielem Hebrxos, et versibus in versione ejusdem descrip-
non solum per cola, sed pcr cola et commata suam tus legitur ad morem Psalmorum et operum Salo-
versionem novam ex Hebrxo disiinctam fuisso, do- monis. Non sic Paralipomena, qux, ul dixi, colis
cet ad morem librorum Demosthenis et Ciceronis : lantummodo descripta sunt et distincta ad viUndatu
,15 AD S. IIIERONYMIDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 110
sensuuin barbariem et eonfiisiohem.Undeen-laisthxc In aliis quamplniimis mss. libris liber Job nec
ila deseripla reperiuntur cap. i libri prioris : pvimum habet, nec secundum genus dislinciionis,
sed uno quasi ducm ct eodem lenore descriplus
Porro filii Recjma: Saba et Datan.
Chus aulem tjennil Ncmrod : iste cwpil esse potens est, sicnt describiintur Mosis et Reguiri volumina.
in terra. Nec alio modo versus in illis ex ordine secantur,
Mesraimverogenuit Ludim, et Anamim, el Laabim, quam punclis adbibitis, duobus vel iribus pro vo-
ct Ncphthuim, Phetrtisim quoqne et Casluim: de
luntaiescriptorum vcierum, qni Cassiodorum secuti
quibtts egrcssi sunt Pliilistim, et Capluorim. vidcntur in eo, quod docuit cap. 12 de Instilutione
Quam diversa sit ista distinctioper colnversuuniab divin. litterarum. Nam quod per intervalla Hierony-
ea, qux fit per cola et commaia, ncmo prudens ex mus in sua translatione descvipsit, illnd cohseqnen-
non lcr
propositis excmplis perspectum modo habere posuisse et adnnasse Cnssiodorus eredendus est
cola in ex
poiest. Quis enim sibi persuadere patielur, iis, qux loco cilato leguntur : Httnc aulem pan-
Paralipomenis descripta, speciem prxferre inelricx decten,inquit, propter copiamtectionisminutioremanu
cujusdam compositionis? Econlra quis inficias ibil, in senionibusquinquagintatribus mslimavimusconscri-
distinctionem prophelarum per cola et commaia bendum, ut quod lectiocopiosa telendit, scripturmden-
similcm cssc metricisdescriptionibus? In ea disiinc- ', sitcts adunata contraheret. Copiosissima erat in edi-
lioue versiculorum diceres Prophelas decurrere tione Hieronymi leciio Scripturx propter disiincta
bexamelris et Pentametiis, licet prosa el non versu intervalla colorum et commatum : eam breviorem
r.oiisciipii siiu. Paralipomena vero nullam habent fecit et contraclinrem Cassiodorus, cum cl minuiio-
iiii.tginein hexameiri aut peuUmelri, sed solius ora- ribus characteribus litterarum, ei adunatis partibns
tionis per membra divisx, id est, per suas 7rspixo7rac priusdistinclis in unum veluli densum corpm con-
el circuitus distinctx. Ergo colis taiitnni Paralipo- traxit. Infmitn supersunt mss. exemplaria sacrorum
inenon, ci .iosue libros dislinxit Hieronymus, cum Bibliornm, ubi versus, tam in Psalmis, quam in
innnes propbelas per cola cl commatu descripserit, reliquis noiis, lantum interpunclis disiincli reperinn-
ut ipso fidem fncit in snis prxfnliunculis. Quod dis- lur : sed rariora in quibus Psalmi, et prxcipue libri
liiictionis dnplex genus facilius inlclliges, si noveris Jobi, colis versunm suni descripii : rarissimi autcm
eadem voJumin» Scripiurarum diversimnde fuisse eodices illi sunt qut per cola et cominataadlmc reti-
secta el descripta in variis ac diversis inss. codici- nent descriptos libros axixop^ Jobum neinpe cum
bus. Neque vero colis el coiuniatibus ubique dis- Psalmis Davidis,el operibus Salomonis. Quod igiiitr
linctus invenilur liber Jobi, vel liber Psalmorum; spectal distinctionem versuuni in toto Canone
sed nuiic per versuum iniegr.i cola, nunc per cola u Hebr.iicx verilatis, eam mutuali siimus e vetuslis-
ei commata, sicut unicuiqoe scrrptorum veteruin simis monnmeniis, quorum ope desiituti in Mosis
placuit, de-criptos fuisse uulli dubium est. Librum voliiminibus, Josuc, Jiidicum, etc, nihil per cola
Jobi per coln distinxii ins. codex monasierii noslri versuiim ibidem dividere nobis permisimus , S'd
Majoris prope Turones, qnem per cola ct commata taniiim inlerpunciionibus ad versuum di-tiii(iioiiem
dividunt Exemplaria iria Canonis Hebraicx veritatis, adhibitis editionem nostram absoWimus prout licuit
Meinmianum dico, Carcassonense, et San-Germa- mediocritati nostrx.
nense nosirum. Cap. m libri Job sic legimus scrip- Notandumvero cum primis, duo genera distinclio-
tum in codice Majoris monasterii, ante sexceulos num, qnx in versibus Jobi et psalmorum diximns
annos in membranis pulchre exaraio : usilata, in pluribus Hebrxis voluminibiismss. noudum
Pereal dies, in qua nalus sum, et nox, in qua dic- esse obsolela : nam quxcnmque observavimus in
tumest: conceptusesl homo. Latinis libris de distinctione versuum nunc per cola,
Dies ille vertalut in tencbras : non requiral eum modo
Dcus desuper, el nonillustret luntine : per cola cl conimata, eadem prorsns occur-
Obscurent eum tenebrm, et umbra morlis. Occupei runt in anliquis llebrxorum monumentis, hand incu-
eum catigo, el ittvotvaturamaritudine. riose a nobiseruditionis causa perlustraiis. Ilebraica
Tria, ot vides, hic cola versnum descripta sunt, D Biblia mss. qux in Bibliothec» Oralorii Parisiensis
qux in omnibus xqualia suiit divisioni bodiernx, e asservanlur, hisque litteris et numeris, BB. 55 notata
Massorelhnrum disiinctionibus. In exenrplaribui sunt, Doii aliam agnoscunt versuum distinciionem
autem Canonis eadem verba diversam habenl ver- in libris Jobi, Davidis, ei Salomonis, quam qux a
suum distinclionem, quia percola.el commala scpa- Massoreihis prxfinita est per puncta dicia Silotic,
rantur juxla morem vetustissimorum Scriplorum, sive Soph Pasuc. Al regia Hebraica sacrorum Biblio-
qui aliquauto tempore post llieronymum Biblia sa- rum voluminamss. nuin. 5et6eosdem librosdescriptos
cra describ_ebantin hunc modum : retinent per cola versuum et commata, ita ut diceres
Pereat dies, in qua nalus sum, exemplaria Canonis Laiina ex illis Hebrxis cxpressa
et nox, in qua dictum est : conceptusest homo. fiiisse. Tania namque reperitur inter utrosque codi-
Dies itle verlatur in tenebras, cesaffinitas et concordia, ut nobis sx.pius admira-
nOnrequirat eum Deusdesuper, lioni fuerit, quando cum Hebrxis comparabamus
et non itlustret lumine.
Obscurenteuvxtrnebrw, et umbra morlis, exemplaria Latina. Liber Job, atiestante Hieronymo,
oceupeleum caligo, et involvaturamariiudine. prosa incipit, versu Iabitur, pedestri sermone fininir,
117 PR0LE6OMEN0N IV. DE TITULiS, ET(J. SS. BIBLIORUM. 118
id esi, a principiovoluniiuis usque ad verba Job, ubi .A ostendere studuii e coniextu Epislolarum. B. Pauli,
ait: Pereat dies, elc, prosa oratio est: ab illo autem ubi grammalica: artis distinetiones, ac teges elegan-
commate usque ad finem libri versihns absolvitur, lioris sermonis probantur retenlx. Cola igitur et
nempe usque ad hxc verba, et ago pwniteniiam ra commara S. Augnsiini nihil hoc loco spirani prxter
favillaet cinere.Parvum autem comma sive Capiiulum gradaiionera grammalicam, qua verbavelsensa con-
quod remanet prosa oralione contexitur. Totum istud nectuntur alterum ex altero, sicut Rom. v, m, ex
libri Job arlificium religiose observalum videmus in tribulatione patientiam, ex patientia probationem ,
regiis mss. Hebrxisjamlaudaiis: totum ileni in exem- ex probatione spem connexam videinus: vel decus
plaribus Canonis Hehraicx veritatis, quem Lalinunt aliud orationis, quo post aliqua pronunliantis voco
fecit llieronyinus. In eo tanlum discrepabant, quod singulu finiia, sequiiur ambilus sive circuitus, quenv
Hcbruorum versmim commala spatiis vacuisab invi- irepioSovappellanl: graminaiicorumet oratorum sunt
cem scparantur in eadem linea : qux commata sibi ista cola et commata : Uieronymiana autem xa>\uet
subjecta et subrtexa reperiuntur in Latina versione , xby.pjx.xu in prxfatiunculis S. Doctoris memorata„
propter majorem verborum Latinorum copiam, qua dislinctiones sunt Scripturarum per membra divisx,
proprietas bujus lingux completur. Res erit facilior qux numerum versuum constituu.nl in libris sacris.
inlelleetu, si bujus discriminis exempla proponamus. B Quas disijnctiones versuum, nunc majores fuisse
Jobi itaque capiie tertio talis est apud Hebrxos com- apud veteres Scriptores, nunc breviores supra dice-
matum disiinciio in versibus. bamus. Utrumque autem id distinclionum genus ab
: -na mr\ IDN rrVjrn 11 TVIKDV TIN» Hieronymo agnitum el usurpatum, ex ejusdem ver-
Jovad jom havaledbo valaela amar hora gaver. bis breviter demonstrandura est. Versuum distinciio.
Hxc duo cominata ejusdem versus in Latina ver- ab anliquo xvo usurpata in libris sacris, ea priimnn
sione sibi subnexa sunt, ut diximus, et hoc modo haud dubie recensenda est qux in editione Vulgala
descripla: ante Hieronymum obtinebat: quxque copiosio» fuit
Pereal dies in qua natus sum; cxteris omnibus divisionibus tam amiquis, quam ho-
Et nox in qua tlictumest: conceptusest homo: diernis. Hac distinctione versuum partiti olim psalmi,
ItaconsequenterpertolumJobum.eiinHebrxismss. duplo majorem habuere numerum versiculorum, vel
codicibus, et in Latinis Canonis exemplaribus, cola interdum triplo majorem, quam nunc liabent inVul-
vcrsuum et commata descripta reperinntur. Qnorum gata nostia Latina. Verbi causa psal. xni juxta hq-
distinctionemelsi in pluribus mss. codicibus miniine diernain divisionem decem versibus distincttts legi-
observatam videamus, nulltim proplerea movere de- lur, juxla aniiquam divisionem in Psalterio Romano
benl exemplariorum tantx discrepantix, quia indiicix C duodecim babuit versus, vel tredecim, numerato
sunl a librariis et scriploribus anliquis, i|iii nnnc tiiulo psalmi pro uno commate. In communi autem
plures sententias conjungunl, nnnc distralmnt, prout et veteri Lniiua translatione viginti quinque nume-
in calainiim fluerent, et animus scriploris, lum lle- ranlur orixoi, aut viginti sex cum titulo. Istius co-
brxi, lum Latini, operi esset inienlus, aul vagus; ui piosissimx divisionisversunm uieminit Hieronyinus,
in magnis el diulurnis operibus fieri solet. Scriplor dum virgini eruditissimx Eustocbio respondet prooe-
codicis Hebrxi Oratnriani supra memoraii integros mio in lib. xvi Commentariorum in Isaiam : JVon
versusconiinue descripsit in toio psalterio, nec ullam parvam, inquit, milii qttmsliunculamdetulisli, quod,
ibi observavit comniatumdistiiictionem, quam tamen scilicet octo versus qui leguniur in Ecclesiis, et in He-
prosecutus esi libro primo Paralipomenon, cum cap. braico non habenlur, lertii decimi psalmi, Apostolus
xvi ejusdem libri psalmum civ non segniter exscri- usurparit, scribens ad Romanos: Sepulcrum patens
bere voluit. Idem esto judicium de scriplore Latino, est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, vene-
ms. codicis Bibliorum, quem Colberlinx bibliolbecx num aspidum sub labiis eorum.Quorum os maledic-
donarunl canonici Anicienses : is enim colis versuum tione et amaritudine plenum est, veloces pedeseo-
distinxil priores octo vei decem psaJmos Davidis, rum ad effundendum sanguinem. Conlrilio et infetf-
reliquos vero sequentes descripsit absque simili co- J1)cilas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunl;
lorum dislinciione , interpunclioiiibus solummodo non est timor Dei ante oculos eorum. Quod cum au-
adhibitis in fineversuum. His addendx essentaliquol dissem, qttasi a forlissimopugite percussusessem,cmpi
variantes distinciinnes versuum interdum occurren- tacittts mstuare, et stuporem menlis vultus pallore si-
les in regiis Hebrxis codicibus, inque tribus exem- gnare, etc. Octo illi verstis, qui tres lantum habent
plaribus Latinis Canonis Hebraieaeverilatis nisi cu- distinctiones in nostra Vulgata Laiina, etin Romano
rioso lectori sufficerent qux prxmisimus exempla Psalterio, hoc ordine et numero decurrunt in Psal-
ad causx explicalioneni. terio S. Germani, velerem Vulgalam et Kotvijvcom-
Nuncsi ad periodos, cola el commataab Augustino plexo, et uncialibus, ut vocant, litteris aureis alque
observata in Epistolis Pauli redeamii", proclivis est argenteis exarato:
aique expedilaresponsio, sanclissimum antislitem re- Sepulcrum palens esl gullur eorum,
spe\isse lib. iv de Docirina Chrisliana, uon ad distin- Linguis suis dolose agebanl;
Venenumaspidtim sub labiis eorum
ctionem versuum usilalam in libris sacris, sed ad Quorumosmaledictioneelamaritudineplenumett.
hagiographoruin scriptorum eloquenliam , quam Velocespedes eorum ad effundendumsanguinem;
Hfl AD S. HIERONYMlDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 120
Contritio et infelicilas in viis eorum At disputatur : quia comma quod remauet a supradicto
Et viam pacis non cognoverunl versu Jobi usque ad finem libri, integrum esl capi-
Non est timor Dei ante ocutoseorum.
tulum, plurimis constans sententiis, id est plurimis
In Ecclesiis Lalinorum legebanlur octo illi versus, versibus, et versuum commatibus. Comma itaque
teste Hieronymo, ac virgine Eustochio, in eorum quo- hic loci dictum, idem est quod mptxonr) apud Orige-
que codicibus modo jam exhibilo scribebantur cum nem ac cxteros Grxeix tractalores. Aliud vestigium
totidem versuum distinctiouibus, qux duplam vel hodiernx distiiiclionis versuum putabam me inve-
Iriplam habent divisionem cum nostra hodierna nisse lih. i Commentariorum Hieronymi in Danielem
comparatx. Eamdem versuum distinclionem numero- c. in de illis enim verbis, Renedicitesancti et hunti-
sam agnoscil Hieronymus epistola ad Sunniam et les corde Domino, taudale et superexaltate eum in sw-
Fretelam, ubi hxc habet ad psal. xvn, 15: Grando cula, ita disserit S. Hieronymus : Humilitatem cordis
et carbonesignis, etc. Et quwritis cur Grmcus istum habere, et prmsensversiculus docet, etc. At inspectis
versiculum secundo non habeat, interpositis duobus diligenter mss. codieibus Commenlariorum in Da-
versibus. Sed sciendumquia de Hebraico, el Theodo- nielem, fidem nullam esse deprebendi in editis
tionis edilionein Sepluaginta Inierpretibus sub asteris- libris: ita enim texlum prxdictura Danielis descri-
eo additum sit. Ita est, Grxcus coniexlus ad qtiem B8 bunt, ac si integrum vers. 87 c. ni recitarei, et
velus aniiqua Latina expressa est, non legebat in Kotvji commenlariis illustraret Hieronyraus, cum certum
Grando et curbonesignis; posl ista: Et Altissimusdedit sit mediam tanlum partem versiculi nostri positam
vocem suum; sed semcl lantum ante : Et intonuit de ab eo fuisse et exposilam in suis Gommentariis,
cceloDominus. Unde illum versiculum cum asterisco istam nempe: Denedicitesancti et humilescorde Do-
reposuit Hieronymus in hunc modum: mino. Et hoc est, quod Hieronymus vocat prmseniem
Grando et carbones ignis. versiculum,juxta antiquam, et non juxta hodiernam
Et inlonuii de cwlo Dominus: distinciionem versuum. Ad alia proinde exempla di-
Et Altissimusdedil vocemsuam, vertendum nobis est. In Ps. cxvm duplicem dislin-
•)«(•Grando el carbonesignis: ctionem versuura usitatam fuisse apud veteres disci-
Tres uliimi versus hujus divisionis, unicum consli- mus e vetustissimis monumeniis, ex Hieronymi
tuunt vers. xiv in Vulgala Latiua. Unde colligas ma- epistolis non paucis, et egregio Auguslini Speculo.
ximum discrimen quod intercidit inter hodiernam, Monumenta veluslissima ista sunl: Psalterium S.
el intcr aniiquissimam disiinctionem versuum, in Germani loties Iaudalum, et exemplaria tria Canonis
libris sacris usurpatara primis fidei temporibus. De Hebraicx veritalis, ubi Psal. cxvm sedecim habet
numerosa hac versuum divisionc consulatur adhuc ^2 versus sub unaquaque littera alphabeti Hebraici,
Hieronymus in c. xxi Ezech., in c. LXIHIsaix, et qui sic describuntur in Vulgata veteri, quam conti-
aliis innumeris locis, quorum recitationi indulgere uet Psalterium anle nuncupalum S. Germani:
non juvat, eo quod jam allata teslimonia Iectori stu- 'AAE*.
dioso salis esse credidimus. Unum superest, tttnoii- BEATI IMMACULATIIN VIA,
nulla vesligia hodiernx distinctionis versuum osten- QUI AMBULANTINLEGE DOMINI;
BEATI QUI SCKUTANTURTESTIMONIAEJUS
damus existere apud Hieronymum, quod supra me IN TOTO CORDE EXQUIRUNT EUM, etc.:
facturum promisi. Sciendum igitur verba Jobi cap.
qux eodem modo leguntur in illo exemplari vetustis-
XLII,vers. vi, quibus poenitenliam suam prxdicat, simo Psalmorum. In Canonis exemplaribus idcm
unum efficere versum apud S. Hieronymum, ut unum numerus
versuum, sed paulo aliter descriptus :
dicimus juxta hodiernam versiculorum divisionem,
ALEPH.
a Massorethis muluatam. Nam postquam monuerat Reati immaculati in via,
prxfatione in librum Job ex Hebrxo conversum, qui ambulant in lege Domini.
hexaraelris versibus ipsum decurrere apud Hebrxos, Reali qui custodiunt tesiimoniaejus ;
averbis scilicet Job, in quibus ait, Pereat dies, etc, in lolo corde exquirunt eum.
Q Non enim qui operantur iniquitalem,
usquead eum locum, ubi ante finem voluminis scri- in viis ejus ambulaverunt.
ptum est: Idcirco ipse me reprehendo, et ago pmni- Tu mandasti prwQeptalua
tentiam in (avilla et cinere : subdidit stalim : A supra- cuslodiri nimis.
Utinam dirigantur viw mew
diclo autem versu usquead finem libri, parvum comma ad custodiendaprmcepla tua.
quod remanet, prosa oratione contexilur. Ubi duo ob- Tunc non confundar,
servari velim, primum eamdem distinctionem, et cum respexeroad omnia mandata tua.
eamdera unius versus continenliara in supradictis Confiteborlibi in directione cordis,
cum didicero judicia justitiw tum.
verbis Job, usurpatam fuissa ab Hieronymo, qux in Prmcepla lua cuslodiam,
Vulgata hodierna versuum distinciione usu recepla ne derelinquas me nimis.
est: unde sequitur nonnulla hodiernx dislinctio- BETH.
nis vestigia apparere apud Hieronymura. Deinde In quo corrigit juvenior, etc.
comma ab eudem S. Doclore vocalum hoc Ioco non Hxc erat numerosa versuum distinclio in Ps. cxvm,
esse promiscue accipiendum cum colis et commatibus qux e Vulgala antiqua vcrsione Latina in novam
versuum, de quorurn divisionibus in boc articulo S. Hieronymi translalionem illico derivata est, uti
121 PROLEGOMENON IV. DE TITULIS, ETC. SS. BIBLIORUM. 122
res est in promptu ex Speculo S. Augustini, qui hu- >Vqnia per cola et commata descriptum ibi Iegitur ul-
jus psalmi versus quamplurimos cilavil, et eorum timum alphabelum :
numerum determinat, dicens duos essevertusabiilis Mulieremfortemquis inveniet?
verbis : Prmceplatua non sum oblilus, usque ad ista procitl el de iiltimisfinibuspretiumejut,
qus lcgnnlur vers. 85: Foderunl mihi superbifoveas, Confidilin ea cor viri sui,
et spoliit non indiyebit, elc.
quw non erant juxta legem tuum. Totidcm eliam ab
his usque ad ea: Paulo minusconsummaveruntmein Hinc colligas dupliccm fuisse in vetustissimismonu-
terta, etc, numeri ergo versuum, quos assignat Au- mentis versuum dislinctionem, utramque vero agni-
gustinus, sxpius iterando : Et post duos vetsus: Et lara fuisse et usurpatam ab auliquioribus Ecclc-
post teplem vettus, etc, perfecle quadrani ad distin- siasticis scriptoribus. Apud Auguslinum usu scmpcr
clionem jam diclam, usitnlam in veteribus Eccle- receptam eam invenies, qux sit per cola el com-
siarura moiiumeiilis, qux sedecim versuum divisic- mata : apud Hicronymum vero, nunceamdem, nunc
nes exhibent ad singula Alphabeti Hebraici ele- diversam juxta qualitalem singularum partium Scri-
menta. Alii mss. codices Psalmorura antiquissimi pturx divinx. In melricis composilionibus,qux nu-
quamplures ac optimx notx, oclo lanium versus mcros habent astrictos secundumseriem Hebrxoi um
habenl ascriplos sub singulis litteris Hebraicis, tara '.B elemenlorum, eam fere semper dislinctionem ver-
in veleri editione juxta LXX Interpreles, quam in suum usurpavit, quain nos bodie sequimur in Vul-
nova Hieronymiana ex Hebrxis voluminibus pro- gnta Latina : in cxteris autem libris, ut supra dixi-
gnata. Ita Psalterium triplex S. Hieronymi in codice mus, numerai Bibliorumversus juxta copiosissimam
vclusiissinio Carnulensi descriptum per tres colu- eorum distinctionem suo tempore receptam in Ec-
mcllas sibi invicem opposilas, ad similitudinem Te- clesiis, id est, receptam in veteri Vulgala, quse ma-
traplorum et Hexaplorum Origenis. Ilaquc quoque nibus Latinorum lerebaiur. Quorum versiculorum
aliud triplex Psalteriumbibliothecx Sorbonicx, quod anlequam varios indices proponaraus, baud otiosum
Grxcam LXX Seniorum editionem, Latinis tamen fuerit nonnullas subjicere distinctiones usitatas in
scriptam elemenlis, ruriosissime rctinet cum Psalte- novo Tcslamento. Quxdam igitur fragmenta mss.
rio Romano et translatione HieronymiHebraica. Sic Evangelii secundum Lucam mihi comraunicavit cla-
denique Vaticani, Regii, Colbertini, San-Germa- rissimus vir F. Desmares, in quibus superest distin-
nenses, et alii innumeri codices mss. Psalmorum, in ctio anliqua versuum, ut et antiqua veisio Lalina,
quibus exstat editio nova Hieronymi, aut vetus jnxta lilteris uncialibus descripta in pervetustis membra-
Septuaginta Interpretes. Per cola versuum, sive per nis. Luc. v, 18, hoc modo scriptum legimus: ET
oclonos versus descripti sunt universi codices illi, G ECCE VIBI POTENTES IN LECTO CIBCUMFE-
secundurahodiernam versuura distinctionem ct enu- BEBANT HOMINEMQUI ERAT PABALYTICUS:
merationem in psalmo centesimo decimo octavo, de ET QUJEREBANTEUM 1NFERRE ET PONERE
quo Hieronymusad Paulam Urbicam : Studiotissime ANTE EUMET NON1NVENIENTES,elc. Duosihi
petquisisti,quid sibivelintHebrwwlitterw, quwpsalmo versus distinxit scriptor illius codicis, notando
quemlegebamus,videbantutinsettw. Respondisecun- punctum supernum nd finera singulorura, nec aliam
dum otdinem littetatum eum esse compositum,quod distinctionem versuum in illo ms. excmplari adlii-
videlicetex prima littera, quwapudeos vocalur ALEPH, bitam perspexi. In alio aulem fragmento ejusdem
ocloversusinciperent,rursus ex sequentiBETH,tolidem Evangelii, plena est versuum divisio, alquc dislin-
versus exordium sumerent, ac poslea ex GIHELidem ctio commatum
per intervalla :
numerus compleretur, alque ita usque ad TAU, qum ET ECCE EXEUNTES
apud eos extrema litlera est, psalmum esse conscri- DUO EX DISCIPULISJESU
plum, etc. Eamdem versuum distinrtionem seqnun- IBANT IPSA DIE
tur Hilarius et Ambrosius in suis ad psalm. cxvm 1N CASTELLUM
QUOD ERAT 1N SPATIO "
commenlariis: unde manifestum nobis est, non so- STADIORUMSEXA-
luin apud Hieronymum, sed apud alios eliam Ecclc- D GINTA AB HIERUSALEM
six doctores et anliquissimos scriptores nonnulla NOMINEEMMAUS.
exstare vestigia hodiernx versuum divisioniset enu- i Qualuor hi versus antiqux distinclionis, uniciim
meralipnis. Idem inlellige de ultima seclione Pro- constituunt in nostra Vulgata Latina Luc. xxiv, 13.
verbiorum, quod de Psal. cxvm: nam apud Hierony- Tanta igitur eril distanlia numerorum in versibus
mum illa Trsptxonr) qux laudes mulieris fortis prose- Biblicis apud nos et npud Anliquos, quanta est unius
quitur, viginliduobusconstat versibus juxta numerum partis ad quatuor partes. Quare neminem moveant
lilterarum Hebraicarum: Proverbia quoque Salomo- adeo dissonantes numeri versmim, qui hodie suppu-
nis, inquit Hieronymus epistola jam laudata, extre- lantur in sacris voluminibus,cum illis versuum enu-
mum claudit Alphabetum, quod tetrametro iambico merationibus, qu;e leguntur in veteribus Bibliorum
supputalur ab eo loco, in quo ait: Mulierem[ortem sacrorum exemplaribus manuscriptis, Grxcis atque
quis inveniet?In exemplaribus autem Canonis, inque Latinis : Incredihile visum est nupero scriptori cri-
.. vetustissimis aliquot aliis mss. codicibus, numeran- tico, in solo Jobi volumine defuisse sepiingentos vel
tur in illa sectione, non tantum 22 versus, sed 44, oclingentos versus ante editionem ejnsdem libri,
123 AD g. inBBONYMl DIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 124
quam suh asteriscis ct obelis edidit Ilieronymus: at \ VERSUS NOVI TESTAMENTI.
si fuisset mediocritcr versatus in antiquis versuum
VERSUUM NUMERUS
distinctionibus, judiciumque de illis fecissei ex ve-
lustissimis exemplaribtts divinorum volurninum, et LIBRI I. II. III."" IV.
non ex propria prxsumptione, ineplam pervidisset Gfi" 03 V> V>
conjecluram suam, qua sollicilare voluit germanam
leclionem prxfationis Hieronymi in librum Job, et
hoc modo adultcrandam : Septuaginta, vel octoginla 0^.12. -I • O oaO
• s
•"? ?l ? ?
versus desunt: pro sepiingentis, septuaginta, vel pro
octingentis, ocioginta. Qualis restitutor lectionum Matlh. 2600 2700 2500 2514
Marc. 1600 1700 2080 1590
Hieronymianarum I Utinam abscindantur qni vos Luc. 2900 3800 2600 2677
conliiibant. Joan. 2000 1700 2800
Act. 2600 3600 2800
Plura prxtermisimus, ne nimia longiludo molesta Rom. 1040 911 \ , 920
sit leclori, et quod prodest scriptoris exercitationi, I Cer. 1060 980 870
II Cor. 70 2921 l 590
noceat corporis ipsius valeiudini. Ad manifesiandas Gal. 350 2151 1 293
igitur versuum Bihlicorum quaslibet distinctinnes, B Ephes. 375 3171 1 312
Philipp. 5501 J 208
antiquas ac recentiores, numerum versuum, quem Coloss. 250 208\ v.* ccc* / 208
singuli divinarum Scripturarum libri continent, in I Thess. 213 > Fort. r, { 195
II Thess. 108/ etc. \ 106
tetraplis exhibemus, ut sic uno inluilu diversas bn- I Tini. 208 2501 J 250
jusmodi distinctioncs quilibel studiosus Jiquido ba- II Tim. 289 172\ I 102
Tit. 140 671 I 97
beat perspectas, neque deinceps uniuscujusque cri- Philem. 50 34 1 I 37
lici errores sequi cogatur. Hebr. 1 Bar"^-| 700 m
VII Epist. Can. 15UU
VERSUS VETERIS TESTAMENTI.
Apoc. 1200 1800 1500
VKRSrjTJM NBMERUS
LIBRI I. II. III. IV. Primam versuum enumerationem, qnam vocamus
t/> tn a> tjn aniiquam ante Hieronymum , mutuati sumus ex ve-
WSP "" -aS » =8 luslissimo Calalogo codicis ms. San-Germanensis,
qui complectitur Epistolas Pauli Graece ac Latine,
lll Pf ?l* *
?§*f lilterisque nncialibus exaratas. Scriplor hujus libri
3?? ? ? 7 " adiexuit in flne ante
Epistolam ad Hebrasos Caialo-
Gen. 4500 5700 4400 1554 gum omnium divinorum librorum veteris ac novi
Exod. 5700 5000 2800 1209
Levit. 2800 2100 2700 859 Testamenli, annolans e regione numerum versuum
Num. 3650 5000 3500 1288 iiniusciijusqiie voluminis. Praeterinisit nihilominus
Deut. 5500 2600 3100 953
Jos. 2000 1750 2100 656 V. T. nnnnullos libros, et epistolas aliquot Pauli
Judic. 2000 1750j 245U .,„.. 1 618 apostoli. Ilunc nos defectum suis locis nolavimus
Buth. 230 250 1 f 85 boc modo, omiuuntttr hic, supple versus libri, qui
I Beg. 2500 2500
2000jl 22i0 ,„n„
1S06
II Reg. 2000 non reccnseniur in pervetusto illo indice sacroruro
III Beg. 2000 2500) %m ,„,,
153i Dibliorum. Stib nomine Barnab%, versus Epistobe
IV Keg. 2100 2250 1
Isai. 5600 5580 4800 1295 ad Hebrceos-videtur ennmerasse : neque vero mente
Jerem. 4070 4150 4000 1365 adeo vagus credcndus est, ut Episiolam quani ob
Ezech. 3600 3340 4100 1273
Dan. 1600 1850 2000 157 ociilos habebat, dum Cataiogum describerel, incu-
XII Propli. 3110 5800 380O 1050 riose omiiino Doctorum tainen bic
Job. 1600 1700 1800 1070 praetermiitcret.
Psalm. 5000 5000 5500 2527 adsit juilicium. Vcrsus singulorum librorum nunie-
Prov. 1600 1740 1708 915 rat, prout inveniebanlur distincli iit antiqua ver-
Eccles. 600 £800 750 222
Cant. 300 280 230 117 D sione Lalina usu recepla ante Ilieronymum. Quod
I Par. 20401 „Knft ,-,-
lm manifeste probari potest ex unico libro Job, quem
II Par. 21001 5500
Esd. et Neh. 1500 5500 680 dicit continere versus mille sexcenlos. Ubi advertas
Esther. 1000 700 308 166 velim Jub antequam apud Grxcos cum asteriscis
Liber Judith, qnsenon esl in Canone Hebra:ortirn resiitucrclur ab Origene, habuiase versus sivc
habet versus 1300 juxta anliquam distinctionem i axi%ovs160. Restitutus vero babeb.U versus 2200, id
1100 in codicibus versionis Hieronymi; et 1700 apu<I est, sescenios supra numeruni praecedenlem. Cou-
Nicephorum Conslanliiiopolitanum. Tobias aulen 1 sule testinionia velerum Scriptorum posila in fronte
babet versus 1000 in anliqua dlvisione, et apui I ejtisdem libri Job, a nobis editi, cum asieriscis et
Nicephorum 800, alibi omiituntur. In Novo Testa obelis, 11parte hujus divinaeBiblioihecae.Sccundain
menlo diversse quidem sunt versuuin enunieraliones , versuum enumerationem invenimus in mss. codici-
sed minor esl inter indices dislanlia, quain sit in li bns versionis Hieronymiame , eumque numerum hic
bris veteris Instrumenti, quod subjecU tetrapla do in tetraplis nostris proposuimus sicut exstat in illis
cebunt. exemplaribus velustissimis. Errores igitar liu/usmodi
12'i PROLEGOMENONIV. DE TITULIS, ETC. SS. BIISLIORUM. 1'2G
numerorum, quotqnot sunl, penes aniiquos erunt, \ aliqnando, nonnuniqtiam in fine seeias et imperfec-
librarios, el exscriptores imperilos. Porro tertium tas. His adjungendus Biblicus codet Corbeiertsis
Canonem librornm sacrorum cum numero versuum ejusdem aetatis cum superiori, in quo Ruih habet li-
singulis libris annotato, Nicephori patriarchre con- neas 218. ln columnis singulis lineaesunl45, et ih Vi-
sianlinopolitani essediximus.Hunc edidit nobiseru- neis dictiones 4,5, 6, 7, vel 8, ul legontur in pracce-
ditissimusP. Pilhreus in opusculo de Laiinis SS. Bi- dentibus mss. codieibus.Nuncsi mcminerimuslibrum
bliorum interprelibus, quo curiosus lector se aman- Ruih apud aniiquos seriptores ccclesiasticos babuis-
dari patietur. Inilicein denique columnae quartte e se (antum versus 250, tam in antiqua divisione anle
Graecisexemplaribus deprnnipsit anie nos Robertus liieronymum , qiiam in codicibus Hieronymianae
Siepbanus, in quo si quid diflicultatis emerseril, versionis, quis acquaiiimiter feret toi tantosque er-
recurrere debes ad ediiionem Graccamnovi tesia- rores nuperae criiicse veleris Testamenti, quae mul-
menti, elegantissimistypis ab eodem scriptoreador- lis siudiosis hominibus impune fucum facit in rebus
nalam. nunc levioris, nuncgravissimi mornenli. Falsum est
Injuriam nobiscum expostulare possent sludiosi veteres appellasse versut qunscumque lineas scriptu-
lectores, si dissimularem silentio errores nuperi TX ; falsum qnoque illas lineasconslare sex dictioni-
crilici scriploris, qui pro niore suis indnlgens con- ]B bus, fal-issimuni dcnique ex adnotato numero ver-
jecturis mulla slaluitde versinim Biblicnrumdistin- suum innoiuisse lecioriblis, quot essenl dictiones in
ciionibus ac numero, in quibus nulla est veriias : sinyulis librit. Quinque antiquissima monumenta a
dumque aliena saepius niiitur ciiiendare vitia, osten- nobis ciiata, nec pares habenl lineas, nec aequalem
dit sua. Putavit vir multnelectionis vetcres scripto- dictionum tiumeruin in lineis, nec similem in toto
res versus appetlasse quascumque dislinctiones con- libro linearum numerum : etsi pro libro Rutli requa-
texlus librorum, quas nosGallico sermone vocamus lis in eis annolatus sit versuumnunterus in flne ejus-
tignes; Graeci autem axix»v;- Lineas vero vncahnlo- dem voluminis, netnpe versus 250. Proferat in me-
rum certo numero fuisse prwfinitns; ila ut ex nu- dium criticus noster, si lamen potoerit, retuslissi-
mero verstium in flne librorum annotaio, faeile sci- mum aliquod exemplar Bibliorum , in quo aqualis
relur quoi etsent diciioncsinsingulis libris. Denique sit numerus versuuni annolaltis in fine, cum nu-
Augustinum frequenter meminisse in speculo hujus- mero linearum, quibus illud exemplar descriplum
modi versuum, et ex noiinullis ab eo recilatiscolligi est. Ostendat iterum singulas lineas in illo exem-
posse, unumquemqueversumsex lantumhnbuhse dic- plari habere sex tanlum dictiones, et ex eo diclio-
liones. Ita docuil criticus auclor, qui secum exor- num numero iia circumscripto, stalim agnosci quot
tamdivinarumscripturarum periiiam apud catholicos (] sint dictiones in (ali, vel lali libro. Si hoc fece-
sibi gratulatur , ac secura aliquando prorsus exstin- rit, erit nohis magnus Apollo , et ego criticorum
guendam penimescil. Sed vanitatcm hnjiis opinionis abortivus proferam in medium sexcenta volumina,
osiendere in prompiu nobis est ex uno Ruih volu- quai fidem excludant eruditi hujus viri.
mine, quod magna curiositate totum pcrlegens in IV. In hoc prsesenii ariiculo breviter qUaerimiiS
plurimis mss.codicibus, numeravi Iineas, eisingulas an sinl metru ih Scripturis sacris, ac praccipue in
dictiones, ut judicium haberem defalsis observalinni- Psalmis Davidis? famosissima quidem quaestio, scd
bus viri supradicti. Eam vero rem expcndere, el dic- apud eos dumiaxat, qui rudes sunt in lingua sancta,
tiones enumerarc volui in libro Rulh, quod ipse tiec solvendaehuic difficultati ex se pares invcniun-
brevitatesuasitaccommodaiior noslroconsilio, eum- lur. Nam inter dociiores et exercitalos in libris sa-
demquehabeatntimernmversuumincodicibusmss.ve- cris liaud ambigilur melricam esse in Canlicis Bi-
tustissimisaniiotalum adliuem. LiberRulh inins. Re- bliorum cOmposilioneni.Id Philo Judseorum diser-
gio Bibliorum sacrorum codicemim,5563,descriptus lissiiiiiis,etsaplenllssimus Joseplius expresse docue-
in duabus columnis minutiore manu sive caraclere, runt. Et posi vernaculos illos Judseorum scriptorcs
babet lineas 335; singulae coltininaecoinplectuntur idem quoque attestali sunt Origenes, Eusebius, Am-
lineas42; linesevero Ires ihlerduui habeht dicliones, 1) brosius, el Hieronymus cum innumeris aliis recen-
nonnullaequatuoriiiiegrasciundimidiala dictione, all— tioris ttvi auctoribu9 ecclesiasticis, cumque eruditis-
quando quinque, vel sex, vel seplem. Colbertinusms. siino scholiaste Canonis HebraicaeVeritaiis, qui di-
num. 157librum Ruth integrum describit 216lineis. In serte eamdein senteniiam tueiur in suis Quaestioni-
columrtisejusIineae43iinniersniur.Linefequinqueha- bus Hebraicis ad c. 23 libri posterioris Samuetis :
bentdictiones,aul6, aul 7, cum aliquot syllabis, vel Hwc sunt verba Davidnovissima.Novissima sunt, in-
etiam8.AlterColbertinusnum.74 totum librum Ruth quil scholiastes, quia post Psalteriumet cwlera n.elra,
absolvil 363 lineis. Columnaebabeni 30 lineas; tineae hoc composuistemetrum dicitur, in quo ail: Dixit Da-
continent nunc duas dictiones aut Ires; alibi Ires cmn vid filius Isai. Dixil vir, cui consliluta est scala Chris-
dimidia, nunc quatuor vel quinque. Codex Biblioruin to Dei Jacob. Non solum metra agnoscit in Psalterio
San-Germanensis anieoctingenios annos in membra- Davidis, et in caeleris ejus Canticis, scd metricam
nis exaralus, notatusque num. 3, lineas habel in lolo insuper coniposilionem et melodiam Davidicam ob-
Ruth volomine tantum 243; columnoc continrnt 55 serval in supradictis verbis Scripturae, a versu primo
lineas; lineoe 4,5,6,7, vel 8 dicliones, integras capiti» xxm lib. II Regum ad oclavum usque VCrsum.
127 AD S. HIERONYMIDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 128
Quaesiquis curiosius perscrulalusfuerit,facile disce- / L lem et compositionem. Sed valde celebris haeccst
det a sententia quoruradam neotericorum existi- quaeslio : QumnamveterisPoeseostacrw olim (uerit
manlium metra non esse in libris sacris, quia illud ratio? Tanlis namque diflicullatibusobsitaesl, ut vix
edocii sunt abs novis prudenlibus, quorum nomina cerli aliquid de ea possit haberi. Et, si quamplures
taceo, ne quemquamlsedere videar. Fuit siquidem, sludiosos audiamus, tanluin abest, ut quae Josephus,
inquit non nemo, communis anliqiiorum opinio plu- Philo, Eusebius,Hieronymus, Theodoretus,et Isido-
res Scrtpturae parles maximeque Psaltetium, et om- rus de carininibus Bibliorum scripserunt, rem ob-
nia ferme Cantica, versibus constare. Verum cum scuram illustriorem reddiderint, et lectoribus sa-
huic opinioni refragenlur nonnulH recentiores, qui tisfecerint, quin potius incertos magis et perplexos
Psalmot Davidicoscarminis vocabulo insigniunt, ita animos eorum reddiderint: quia id, quod illi tradi-
explicari possunl, ut eorumdiclionemnon lam vinctam derunt, nuspiam invenire potuerunt. Unde vel aliler
pedibus,quamgrandem, palhelicam, atque ad cantutn verba eorum esse intelligenda volunt etexponenda,
accommodatamesse significent.Falluntur qui ita scri- vel fumoslectoribus vendidisse, el nimis audacter de
pserunt, non possunl explicari hoc modo scriptores rebusnon satis cognitis atque perspectis eos pronun-
veteres, qui PsalmosDavidicoscarminisvocabuloin- tiasse.HujusmodiexpostulationesabHieronymoamo-
signiunt. Nisi forte dixeris apud Josephum lib. u An- [B vere decrevimus, eumque non fumorum venditorem,
tiqq. capile ullimo, iv i\uy.ixpv>xbvu>avvxiBriatv he- sed Scripturarumdivinarumcnnsullissimuminterpre-
xametro versu composuit, idem esse quod scrmone tera ostendere conabimur.Quaeres prospere ut nobis
grandi el pathetica dictionelaudes Dei cecinit. Apud evenial, loca prius proponenda sunt, in quibus fumos
Philonem similiier, et apud Hieronymumversus tre- vendidisse Hieronymum,conqueritur Buxtorfiusno-
metro, et tetramelroiambico constantcs, explicabun- mine aliorum studiosorum. Praefatione igitur in
tur per grandem et pathelicamdiclionem,si fides ha- Clironica Eusebii Caesariensis de interpretalionis
beatur supra memoralisobservalionibus. Nnn sic il- diflictiltate disserens Ilieronymus, haec de meliis
ludamus simplicilatilectorum, ne in nos chartis illu- Scripturarum obiler observat: Deniquequid Psallerio
dant scriptores periti. Vera est ergo Anliquorum canorius, quod in moremnoslri Flacci et GrwciPin-
opinio de metris ac carminibus Scripturarum, quo- dari nunc iambocurrit, nunc Alcaicopersonal , nunc
rum utique ratio carminum non ab aliquo nesciente, Sapphico tumet,nitnc tcmipedeingreditur? Quid Deu~
sed ab Hebrxorum erudilissimis discenda est, et se- leronomiiet ltaiw canlico pulchrius? Quid Salomone
dulo inquirenda. Doceatte R. Asarias libri Meor gravius? Quid perfecliusJob? Quw omnia Hexametris
anaim nuncupali parte 3, cap. €0 : Sine dubio esse et Pentametrisversibus, ul Josephus et Origenesscri-
tncusuraset proportionescerlas Canticorumsacrorum , C bunt, apud suoscontposiladecurrunt. Hmccum Grmce
sed iilas nonconsittere in numero molionum(id est legimus, aliud quiddam tonant; cum Laline, penitus
syllabarum) vel pedumperfeclorum, aut imperfecto- iien hwrent. Non insolens est Hieronymo vulgarcs
rum, juxla forrnamcarminumhodiernorum,sedin nu- primum opinionesscqui, el posiea ab illis discedere
mero rerumet illarum partium, subjectiscilicel, prm- cum unieuique rei debimm tempus impertire licuit,
dicati, et ejus quod illa inter se copulal in unaquaque de hac inconstantia lectorem ipse suum praemonuit,
tententiael enunlialione, sive , in unoquoqneversu. dum nomen "pS" Daphcainterpretarelur epist. 127,
Sic estversusduabus mensurisseu propositionisparli- mansione 9 : Hoc nomen , inquit, apud Hebrmos
bus constans, qttibussi secundus accedat,fiunt quatuor xpovpu,id est, pulsatio dicilur, juxta qttod et Dominus
(partes sive mensurae). Atius qui conttal ex tribus ail: Pulsate , et aperietur vobis. In libro autem Ile-
mensuris,quibus si atter accedatversus,fiunt sex mcn- braicorum nominum, adhmsionem, relentionentque
turm seu partcs. Exempli gralia, in CanlicoMosis transtulimut, quod lectorem turbare non debet, nec
Exod xv, 6 : nVi>"p<0»(jeminecha Adonai) esl unus putel nos dissonantiascribete. Ibi enim,juxta hoc quod
'
versut, duobut constans terminis: T\S3.'TTN3(nedari vulgo habetur, edidimus, si mediumvetbumsctibatur
bakkoahh) cstei similisel cohmrens,quijuncli faciunt pet BETIIlittetam: hic autem in Hebtaico volumine
qualuor, id est, telrametrum, etc. Alia exempla ex D scriplumrepeti per PHE,quod elementumtnagisputsa-
Canticis sacris proponil Asarias, quibus probat illa tionem quam gtutinum sonat... Prudenlem studiosum-
cantica conslare tetrametris vel hexametris, id est, que lectorem rogatum velim, ut sciat me vertere
quatuor vel sex partibus, quas terminosvocat. At nominajuxta Hebraicamveritatem.Alioquinin Grmcis
baec videsis apud Joannem Bnxtorlium filium, in et Latinit codicibut, prwter pauca , omnia corrupta
Manlissa aliquot disserlalionum ad fiuem libri reperimut, et miror quotdam erudilosel eccletiatlicos
Cozri. viros ea voluisse iransferre, qum in Hebraico non
V. Nullamapud eruditos qiuestionemesse dixi, ani habenlur, etc. Istius admonitionis mox recordari
sintnonnullaepartes in sacra Scriptura, quaeconstenl; oportebit: quia canticum Deutcronomii, quod Jose-
aliqua metrica compositione. Id eniin negare contrai phum et Origenem supra secutus versu bexamelro
unanimem consensumcelebratissimorumomniumve compositum voluit, iambico lelrametro constare
terum scriplorum, uon sapere esset, ut oportet, secI testificalur epist. 155 , ad Paulam Urbicam , in qua
gratis ineptire. Conslans igitur sententia est virorunl de Psalmis et caeteris melricis compositionibussat
docturum, metricam esse in aliquot libris sacris ar abunde dispulavit: Ac priusquamdetingulisdisseram,
12» PROLEGOMENONIV. DE TITULIS, ETC. SS. BlBLlORUM. 130
ait, scire debes quatuor Psalmos secundum ordinemi\. druplici planxit alphabeto, quod nos mensttrm ntelri
Hebrmorumincipere elementorum, centesimumdeci- versibusquereddidimus. Hxc sunt loca celebriora, ut
mumet centesimumundecimum, et hunc de quo nunc puto, in quibus et suam , et praecessorum suorum
scribimus, et centctimum quadragesimum quarlum. opinionemcirca metra sacrorum Bibliorum declaravit
Verumdebesscire in prioribuspsalmis, singulislitteris Hieronymus. Quaesi eodem spirilu quo scripta sunt,
singulos versiculot,qui liimetro iambico contlant, ette a nobis explicata proponi potuissent, validissime
subnexot: inferioret vero tetrametroiambico conttare, injuriam fumorum prius impactam defendere ab Uie-
siculi el DeuteronomiiCanlicumtcriplum est. In cenle- ronymo non desperarern. Sed vereor, ne rei diffi-
simo decimooctttvo psalmo, singulas litteras ocloni culiate superatus, post Hieronymi susceptam expo-
versussequuntur. In centesimoquadragesimoquarlo ; silionem clamarecum eo compellar: lgnosce,leclot,
singulis lilteris singuli versus deputanlur. Sunt qui et difficultati,el veniatn ttibue paupeti intelligentim. Per
alios hoc ordine putant incipere,sed falsa eotum opinio feneslras enim obliquas, et in modumretis [acius , et
est. Habes et in Lamentalionibus Jeremiw quatuor qumsemperclauswsunt, oculum intromiliimus, varia
alphabeta, e quibus duo prima quati Sapphicomelro genera carminum in libris sacris rimari tenlantes.
scripta sunl: quia tres versiculosqui sibi connexisunt, ' Operaetamen pretium sit vel illud conari ad absolu-
et ab una tantum littera incipiunt, Heroicicommacon- B lionem Prolegomenorum nostrorum , quae non alio
cludit, Terliumveroalphabetum trimelro scriplumest, consilio adornata sunl, quam in elucidalionem et
el a lernis lilteris , sed eisdem terni vertut incipiunt. defensionem maximi Scripturarum interprelis. Ejus
Quartum alphabetumsimileest primoet secundo.Pro- igitur senlentiam de melris et vcrsibus divinorum
verbiaquoqueSalomonisextremumclaudit alphabelum, voluminum ul manifeslam faciamus, ad tres aut qun-
quodtelrametroiambicosupputalur, ab eg loco, in quo tuor carminum species revocanda videntur recilata
ail: Mulieremfortem quis inveniel? Opera Salomonis superius testimonia. Nam primum in libro Job ver-
el Canlicum Deuteronomii, quaehexametris et pen- sus hexametros , daclylo spondseoque currentes
tametris apud suos composita decurrere docuit prae- agnoscit sanctus Doctor. In Psalrais aulem trimelra
falione in Chronica Eusebii, hicad Paulam scribens, et tetrametra iambica , ut in Cantico Deuleronomii,
asserit letrametro iambico eadem opuscula constare. quod letrametro iambico constare pronunliat, quam- !
Meliussibi constat in versibus Jobi, ait enim praefa- vis alias hexametro versu dixisset compositum.' •
tione in eumdem Ijbrum: A principio ilaque voluminis Lamentaiiones denique quasi versu Sapphico asserit
usque ad verba Job , apud Hebrmosprosa oralio est. scriptas, propter comma heroici, quod tres versiculos
Porro a verbisJob, in quibus ail: Pereat dies, in qua sibi connexos concludit. Quodque ait de Lamentatio-
nalus sum, etc., usque ad eumlocum, ubi anle finemC nibus quasi Sapphico versu conscriptis, idem inlelli-
voluministcriptum ett: Idcirco ipse me reprehendo, gendum et de aliis carminum speciebus. Neque vero
etc, Itexametrivertut sunt, daciylo, spondmoquecur- Graecorumac Latinorum hexamelris et pentamelris
renles , et propter lingum idioma , crebrorecipiendos pedes omnino similes pateretur idioma Hebraicum ,
et aliospedes, non earumdemsyllabarum, ted eorum- quo libri sacri conditi sunt ab hagiographis aucto-
dem temporum. Interdum quoque rythmusipse dulcis ribus. Quare cum audis hexamelra et pentamelra,
et limiulusfertur numeris lege melri solulit: quod simililudinem quamdam Heroicorum versuum intel-
melrici magitquam timplex leclor, intelligunt ligere debes , et sic in caeteris melrorum generibus,
Quod ti cui videtur incredulum , melra scilicet esse iambico et Alcaico, quibus currere ac personare
apud Hebrmos,et in moremFlacci,GrwciquePindari, Psaltcrium dicilur apud Hieronymum. Ergo Carmina
Aicmiet Sappho , vel Psalterium , vel Lamentationes beroica elegiaca et lyrica in Scripturis sacris , non
Jeremim,vel omnia ferme Scriplurarum Cantica com- eadera sunt cum Graecisaut Latinis metris, sed illo-
prehendi, legal Philonem,Jotephum, Origenem,Cmsa- rum metrorum instar: quas lamen imagines versuum
riensemEusebium,et eorumlestimoniomeverumdicere ac similitudines supra omnes Pindaricos longe modos,
comprobabit.Psalmographum quoque Davidemnos- Flaccicos, Iloraiianos et Homericos praestare nullus
trum aemulumobjicit Grsecis Latiuisque poetis , in Ddubilet. Sed novis modo experimentis propositum
epislola ad Paulinum scripta de omnibus divinac nostrum exsequamur, a libro Job initium sumentes
Historiaelibris; DavidSimonidesnoster, inquit, Pin- simililudinis illius meiricae, quam in libris sacris
darut, et Alcmut,'Flaccusquoque,Catullusalque Sere- exstare diximus, Jobi versus cap. IIIboc modo inci-
nus, Christumlyra personat,et in decachordoPsalterio piunt in veteribus Hebraus exemplaribus:
ab inferis excitat resurgentem. Quodgenus carminis : -na mn -IONrh"hn 112 TVW rov *n«»
lyrici conceplis verbis iterum prxdicat lib. ix Com- byaa 'fb* narivrbti rpi w tfinn ovn
menlariorum in cap. zxx. Ezechielis prophetae: Sed : mru vV; ystrr'wi
in Psalmit [acitit respontio est, carmen esse Lyricum,
Quaeverba ita legi possunt juxla morem antiquorum
et in hujutmodi opere non qumri ordinemhistorim, sed
Hebraeorum,et tempore sancii Hieronymireceptum:
(actorum carmina singutorum. Praefatione demum iri
Jeremiam quadruplicis alphabeli, et mensuraemetr i Jobed jom havaled bo valaela amar hora gaber.
mentionem fecil his verbis: Undein Juda tantum, et Ajomahu jehi hosach al-jadtatu Eloa mimmaal
in Benjatninprophetavit, et chitatii suw ruinas qua vat-thoptiaaaliivnara.
151 ! AD S. HIERONYMlDIVINAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 132
Laiine aulem reddita sunt hoc ordme in Exempla- A. dianl: qui.i it lioc ipsum pramonuil, dicens, librum
ribus Canonis llebraicae veritatis: Jobi crebro recipere alios pedes et modos propier
Peteal dies, in qua natus tum, ling»ae ipsius idiotna. Haecrapiim et pro lempore de
el nox in quadictum esl: conceptuscst homo. hexameiris Job,<Jixis8esufficiant in defensionem S.
Dies ille verlatur in ienebras,
non requirat ettm Deus desuper, Doctoris. Nunc pa-ucaet de versw Sapphico perstfirt-
et non illustret Ittmine. gere liceat in Lamentationibiis Jeremiae. Prior La-
Non mireris quod in tertia voce prioris versus mentaiionom Jeremii» itiud hatoet exordrtwntn con-
pulverem havaled, pro Hebraeo'frn hanc enim.tesie textu Heibraico:
IIieronymo,consuetudiiiein habcbant veieres Ilvbnei, a$ vn-i -i'3?,ira naaft rtf>N
ul aleph legerent per hc: el he per aleph. Unde ipse oiaa wi rarhns nn»n
libro Quaeslionum Hcbiuicarum in Genesim: Nvc :Dnbnmi ntHaavnB»
mirandum, quare cum apud Grwcos elnos K litlera Echa jusceva vadad hait rabbathi am
videatur addita (in nomine Abram ) nos m liiteram hajelha kealnana rabbathi baggoim
sarathi bammeainothhajetha lamas.
Hebrwam additam dixerimus : idioma enim lingttw Ista Latine uiensurse melri et versibus reddidit
iltius est per HEquidem scribere, sed per Alegere: sicut
_ hoc modo S. Hieronymus :
econlrario Alitteram swpeper BE pronuntiani. Notan- I
ALEPB.
dum etiam me llieronymi aucioritate ductum legisse
Quomodosedetsota civitas plena populo :
gabor pro liodierno gaver, et Hosach pro chnscech. facla esl quasi vidita domina gentium :
Nam epistola ad Evagrium de Melchisedecoscribens, ptinceps provinciarutnfacta est sub tributo.
Hebraeum dliV , Salim , vel Salem indiscriminatim Tres hiversus sihi connexi, ct ah una littera Aleph
legi docet." Non re(ert, inqiik, utrum Salein , on incipientes, unius strophae bymnicae similitudineni
Salim nominelur,cumvocalibusin mediolilteris pettato gerunl, et quasi Sapphico versu scripti videntur, in
uianlur Hebrwi, el pro voluntale leclorum, alque veri- Hebraeoniaxime conlexlu, ubi hajetha lamas, comuia
tate regionum, eademverbadiversissonis atque accen- peifectum heroici, ultiinumversumconcludii. Deinde
tibus proferantur. Litteram n , Heth , lego etiam per similem habent versus in fine desinentiam, quam
II majusculam , ad disiinciionem simplicis fi , he: nosGallicedicimus rime : priorescnim duo desinunl,
quod observatum quoque legimus in appendicula in D, tnem, et prior cum teriio in vocalem a, am
Canonis llebraicae verilalis, quam consuli velim cum scilicet et mas. Tandem si versuum syllabae nume-
scholiis ad (iiieni ejus apposilis. Ex praemissa sic rentur, aequalem in eis numerum deprehendes. Unde
antiqua leciione Hebraicoruui verborum , baud im- perspectiim atque exploratuin babemus, nihil teinerc
possibile erit Hieronymi causain obtinere adversus C ' ab Hierojiymo fuisse scriptum, cuni diceret: Habes
iniquos reprehensores , qui in condemiiationem vo- et in Lamenlaiionibus Jeremim quatuor alphnbela, e
caut quidquid a saliva propria viderint discrepare. quibus duo prima quasi Sapphico melro scripta sunt:
Versus igilur libri Job aliqualem speciem hexanietri quia trcs versiculos, qui sibi conuexi sunt, et ab una
prseferiint in dictionibus quibus constant: nam in tantum litlera incipiunt, Heroici commaconcludit.
priori versu, verbi gratia, daciyli pedesspondaique De caniico Deuteronomii, quod vel hexametris
decurrunt, nec absurde instituitur aliqualis compa- vcrsibus, vel letrametro iambico consiare dicitur, et
ralio inler versuin priinum iEneidos et istum Jobi hoc etiam adjiciendum. Praestantissiiiiuin illud car-
versiculum Hebraeum. nicn in eo lubcl speciein bexameiri, quod singuli
Jobedjom havaledbo valaela amar hora tjaber ferme versus per sex dictiones decurrant, quasi per
Atma vitumque cano Trojm qui primus ab oris. totidem pedes et metra :
In llebraeo versu Jobi tot sunt syllabae, quol sunt : ^"'-laxYi^n^aarm ITWNI D'aiy,i la^wa
in versu latino Maronis : caesum item porfecte con- : imati SUDVn 'npS -inDD «py
veuil inier utruinqiie, et si dactyli non consonant, Baazinuhaschamaim
vaadabberavelhismahItaarelsimre-
nec in syllabis brevibus, nec in numere pediim, phijaaroph kammatarlicchitizzalkatlatimrathi.
nonnullae tamen sunl voccs conslantes tribus sylla- J)
Audite, cwli, qum loquor :
bis, quae vicem supplent dactylorum Graecorum et audial lerra verba orit mei.
Latinorum. Praelerea versus Hebraeussimilem habet Concrescatul pluvia doctrina mea~:
sonum, sive rythmum, ulGallicedicunt, in linecom- flual ut ros eloquiummeum;
matum : quia uirumqiie comma lerminalur in o, bo, Nonne veram Heroicorum carminum speeiem prne
el bor. Hoc dccus obtiuent Hebraeacarmina supra se ferunt illa Deuteronomii versuum xS>\utMirare lu
Grsecorum vel Latinorum melia. Porro ex eadem rylhmum in disiicho islo Virgiliano :
concordia versuum Hehraeorumcum Latinis hexame- Vertiturinterea ccelum,etruit Oceanonox.
tris, quae sexcentis locis occurrit in tolo Jobi volu- Slernilur, exanimisquetremens procumbilhuniibos.
Tnhie, plane demonstralur llieronjmum absque te- Mirare, inquam, modulos illos nietrieos in poela
nieritatis vel inscitiae nola pronunliasse de hexame- gentili : ego divini vatis sacra cannina semper prae-
tris versibits ejusdem libri, nec ineplc speciem in eo dicabo, in rylhmo aequalilatem ac graviiatem, in
ac imagiaem dactyli ei spondaei perspexisse. Nec caesisleiiitatem tinnuli alterius ryihmi late sumpti,
velat quod talein convenientiam mulla saepiusimpe- cl in sex diciionibus versus quasi licxanielros mojes-
133 PROLEOOMENONIV. OE TlTUlAS, Effe. SS. BIBLTORUM. 134
taiem plane divinam ubique reiinenies. Et si aliam ,A in mevrisCalulli.lloralii elalioruni, quisnon videat?
metrorum speciem, quae lelramelro constei iambico, Terminautur in dictiohibos duarum syllabaruin, sex
curiosus lector requirat in Mosis cantico, meminerit habent quasi pedes, vel ut melius dicanius, pedurii
imperfccli tetrametri, quod saepius in sacris hymnis imagines, tres Voces integras saepius, nec plures "m
decurrii, cui utique possuntcomparari Deuieronomii eodem versu retiwent ; ecquid istud vocas nisi iri-
versus. Verbi gratia, duo priores versus cantici su- metra iambica? Fateanlur ergo faslidiosi homin'es
pradicti : totum Psallerium, el omnia Scripturarum canlica
Uaazinnaschamaimvaadebberavelltisnuih haareelsimre-phi pnetico qundam characiere esseanimala, ncc fumos
jaaroph kammalarlicchilizzalkattalimrathi. vendidisse llieronymum cum diceret : Deniquequid
Psatterio cOnorias,quod in motem iiOstri Flacci el
aliqualcm Iiabcnt simililudinem cuinislis tctrametiis
UrweiPindari nunc kmtbocurril, nunc Alcaico perso-
iamhicis :
nal, nunc Sapphico tumei? Legerat Pindarum, scie-
Pange, lingua,gloriosipraeliumcertaniinis:
El super crucistropaeumdietriuinphuinhobilem. trat quidSil iamttietim-,*q«ddAlcaicum, el quid Sap-
Quamvis enim ad letrametrum perfecliim desint pbicum meiniiii. Ctini Ilebrseorum ernditissimis col-
nonnullse syllabae in posteriori versu Deuteronomii, loquia quotidie miscens, ipse linguas Hebraicae cal-
el in priori nonnullse redundent; suavius tartien de- B leiilissimus iion potttii ignorare quxnamsint in libris
currunt illa sacra iambica iinperfecta , quam ista sacris opera mctrica, «t qtiibus legibus metricis ad-
slricla. Quamobrem lides Hieronymo habenda esi,
apud Terenliuin :
Pecuniam in loco negligere, maximuminlerdum est potiusquam Scaligero , ejusque reeonditioris disci-
(lucrum. plinae seeiatoribus, qui et ipsi opinionem propriam
Propter suaniimpotentiamse semper credunt negligi. de metris Scriplurarum, ac pra>cipiie Psalterii sta-
Trimelra quasi iainbica in psalmis cx et cxi, cum tuentes, (otuin ordihem pervertunt in sententiis et
Hierdnyino facile concedeni, qui hos Hebraeosversus versibus Bibliornm sacrorum, in quibus saepissime
legere et inielligere sluduerint. Psalmo cx scriptum OTIJO verborum mysteriuni esi. Unde idem Hieiwiy-
iegilur in Hebraeorum voluminibiis : nius in cap. m. Epistolae ad Ephesios : Quia ita ha-
aab-bsa mn» rniN belur in Grmco, et singuli sermones, syltabw, apices,
: rnyi wvsi TOa puitcta, in divinis Scripluris plena sunt sensibus :
Ode Jaho bechol-levav: propterea magis volumusin composilionestrtteluraque
besodjescarim veeda. verborum, quam inletligentia, perictilari. Non sic
ConfileborDominoin loto corde :
in conciliojustorum et congregatione. Scriptor iiuperus, qui pro libitu sacrum Contextum
C pervertit in psalmis n, CLXXI el CL, ut poesim rytli-
Psalmo autem cxi, eadem versuum species ita de-
micara in illis invenial. Tantam viri emditi liberta-
currit : tem cohibere in promptu esset ex disiinctionibus
Hebraeorum codicum anliqnissimis, et ex versiculis
: TNOrsn vrrurcn
Ascreisc jare eth-Jaho : per iniervalla descripiis in exemplaribus Canonis
bemitsvothavhhaphets meod. Hebraicse veritaiis; scd hanc dispulationem majori-
Reatus vir qni timel Dominum: bus otiis, ct altcri tempori reservavimns, contenti
in mandatis ejus volet nitnis. hoc loco qusedam futurae domus stravbse funda-
Adverlai lector eumdem esse soniim vocalium in menta. Ilaec vero qualiacumque sint, non frivola
line bujusniodi versuuni Hebraicorum : nam levav videaniur esse lectori, licet, el mihi ipsi, qui dico,
ei vceda unam habent desinentiam sive ryihmum displiceant, seniiens me clausam pulsare januani.
late sumptum. Similiter in psalmo cxi meodiu voca- Sed legenda cum venia suut, alioquiu potui sinipti-
lem o lerminaium, eumdem habei sonum cum Jaho. citer ignorantiam confiteri, el omne studiosorum
lta enim legidebet nomen Dei tetragramtnaton; non arnputare desiderium. Sicut enim a perfecta scientia
ut bndie corrupte legitur: Jehova. Hisvero versibus procul sumus : levioris culpac arbiiraiiiur saliem
iambicis sacris majorem inesse melodiam, quam sit parum de metris sacris, quam omnino nihil dicere.

EPILOGUS-

Ergo legenda sunt cum pace rroiegoniena nosira, D muna convicia open nnsiro inieniare scinujs. tiaere-
ct conatus nostri favore polius et orationibus adju- rum spem, quae nos tenuil apud aequosac erudilos
vandi, quam spernendi aure malivola, quia carpere lectores nequaqiiam abjecinnis, veniam en1m ilrl
cl delrahere vel imperili possuni. Dociorum auiem nobis facile conecdent, si quid peecavimus in edi--
esl, et qui laboraniiuni novere sudorem, vel lassis tione hujus divinae Bililiothecae.Idqtre pOlissiihnmsi
manum porrigere, vel errantibus iter ostcndere. animo ita me comparatum noverint, ul hon multo-
Elquid prodest spumamibus labiis, et latratu adver- pere criticorum quorumdam snpercilium pertiTries*
suin nos garrire canum : cum simplex et modcrata cens, hcnevolis reprehensoribus quibusque parere
rcsponsio, aut possit le plac;irc si vera est, aut si mitlttiin gaudeam.Cavcanl alii, qui Ailnieriiuteiitani,
falsa, leniier a te et |ilacabiliter emendari. H.tc inte- ne iu aliiim, quam in Fralrem Joanncln Mariianay
rim propter aemulos, quos censoriam virgulara et tela conlorqueant sua : quidquid eniiu in hac edi-
135 AD 5. HIERONVMIDtVlNAMBIBLIOTHECAMPROLEGOMENA. 136
tione sancti Hieronymipeccatum est, mihi impulan-.A Domno Antonio Pouget, mihi fraternitatis amore et
dum admoneo. Caeleris sodalibus mcis nulla convi- studiis coiijunclissiino, debilam non negabis, cum
ciorum tela debent adhacrere, quia impcritiae meae mira dextcrilate canones Evangeliorum suis locis in-
nullalenus participes fuerunt. Bonaigitur, si quac veneris resiitulos. In caeteris, aut profer meliores
sinl, ut vere multa sunt in hoc opcre, Patri luminura epulas, ei me conviva ulere, aut qualicumque noslra
ut reddas etiam atque etiam rogo. Laudera etiam coenaculacontentus esto.

LAUS VIRORUM ALIQUOT CLARISSIMORUM


CUM INDICE MANUSCRIPTORUM CODICUM
ad quorum fidem resliluta est Divina Hieronymi Bibliotheca.

Quacaccepimus , cito ct cnm fenore reddenda B Hieronymo ilem noslro perpetuam observantiam
Hieronymus docuii : quia sortis diialio majorem ad- cxhibuisse.
huc usuram parturit. Indicem igitur librorum manu- Indicem jam mss. codicum lexentes ab exempla-
scriptorum, quem promore receplo ad calcem hu- ribus Canonis Hebraicac verilatis exordimur : quia
jus voluminis conjicere poteramus, bicin froute ap- ad eorum praecipuefidem , primam nobilioremque
ponere volui: ut ex hoc tandem ordine rcrum quasi divinaeBibliothecacpartem edidimus. Sex aulem, ni
praepostero inlelliganl omnes sinceram ac pracpro- fallor, nactisumus id genus exemplaria,quatuor qux
peram animi nostri gralitudinem erga doctos stu- tolum dividunt vetus Testamenlum per tres ordines,
diososque homines, quos experli sumus editioni S. qui conceplis verbis tales habeni inscriptiones in
Hieronymi iiupensius faventes. Scio me promisso mss. codicibus: Incipit primus ordo, Legis; incipit
tcneri, ex quo conscripsi prodromum editionis nos- secundusordo, Prophetarum; Incipil lerlius ordo, Ha-
troe; in cujus priori parte animi grati significatio- giographorum.Codicesilli sunt, unus insignis Ecclesiae
nem pollicitus sum erga eos, qui aliquid opis aut Narbonensis, alter EcclesiacCarcassonensis, tertius
erudiiionis conferrent ad novam editionem operum monasleriihujusS.GermaniaPraiis,quarlusbib1ioihe-
S. llieronymi. Ergo tam grandi velut fenore libera- cxiliiislrissimiDominirfeil/esmes, in curia Parisiensi
turus exsolvo lubens illa promissa: elsi pro merito C praesidis.Inierquatuor illa exemplaria.Memmianum
liumanilatis ac benevolenliae qua sumus obstricli, perfeciius est et absolulissimum; nihil enim in eo
laus omnis inferior sit. mulilum cst aut lacerum, quia summa semperdili-
Et quis digne vicem laudis primum referat crudi- gentiaconservaium est,tum propterantiquitatis digni-
lissimo Domino Jacobo Benigno BOSSUET, episcopo latem, tum propler elegantiam et prelium scripturae
Meldensi? Non cnim mediocrem operam in edcnda aureac atque argenleae, qua plurimae partcs lihri de-
divina Bibliotheca ille nobis dedit, cum laborem scribunlur. Non habet ille codex marginalia scholia
noslrum honore tanto sacpiusafficere dignatus est, Hebraci antiquissimi supra memorati; sed eorum
ut dixerit summam ex eo Ecclesiae Christi ulilita- loco ihfinitas retinet variantes lectiones praefalio-
tem esse venluram. Prxterea quolies animos addi- num Hieronymi et sacri contexlus. Incredibilis cst
dit nohis ad absolvendum opus difiicillinium?Quotics humanitas ac benevolenlia laudati superius illus-
vettistissimamonumenta nostra oculis curiosisac be- trissimi pracsidis, qua semper nos excepit ad eum
nignis perluslrare voluit; ut lestis esset fidei et di- venientes. Neque vero codicem suum extra propriam
ligentiaenostracociilalus? Manuscriptos quidem li- domum sinit asportari, propter jusjurandum nempe
bros, quibus carebat, communicare non potuit: sed quo se ac parenles suos dicil esse obstrictos, ne li-
haud impar praeslilit beneficium, dum codicum nos- D bcr ille manuscriptus aliquo circumferalur. Serius
trorum velustatis merilo ct dignitate praestantissi- ad nos libri hujus notitia pervcnii; jam enim duos
morum approbalor accessit apud omnes pios ac stu- inlegros ordines sive duas parles Canonis edidera-
diosos. Talem utique post summum Mecacnatem, inus, ciiin ex lectione cujusdam citationis didici li-
ponlificemdico Romanum, arabibat Ilieronymus nos- brum Danielis scriplum reperiri in Memmianoms.
ter patronum, in qua dignitas episcopalis cum scien- codice, non cum aliis prophetis, sed posl libros Sa-
tia pielateque conjuncta potens esset exhorlari in lomonis. Undeslalim iulellexi exemplar ibi esse Ca-
doctrina sana, et eos qui conlradicunt, arguere : ar- nonis Hebraicaeveritatis;quiain soloCanoneHebrai-
guere autem, nunc erudilissimis lucubrationibus caeveritatis Danielpropheladescribi solet post librum
hostes Ecclesiae profligando, nunc luxuriantcs im- Cantici canticorum, etante Paralipumena. Nec me
perita temeritate quosdam catholicos sciiptores a li- fefellitopiniomea.invenimusnamqueperfectissimum
bris edendis cohibendo. Ea breviler commemorare Canonis exemplarin codicc iilo Memmiano; quem
oportuit, ut indicaremus posteris, sapienlissiimim nonnulli studiosi alio quidem nomine satis trive-
supradiclum virum nobis ubique benevolentiam , rant, sed Canonem coram habentes minime vide-
137 LAUS AL40U0T VlRORUMCLARISS.. ETC. 138
bant. ExemplarisNarbonensis nihil conlulimus proc- Ai beiens., et sexto demuin monasterii sanciiPclriCar-
ter praefationes Hieronymi; cst enim iniegra prima nutensis. Vaticani codicis variantes lectiones colle-
parte mulilum, incipiens ab Isaia propbeta , qucm , git, et Parisios ad me misit domnus Claudius Eslien-
ni fallor, propter usum chori reposuerunt successu not, Congregationis noslrae procurator generalis in
tcmporum, ante librum Judicum. Alii consequentes curia Romana : qui cum sit sludiosissimus ct vere
libri nalivum Canonis ordinem relinent, ut suis lo- fi\bizovo;,nutlum non movet lapidem ad operam no-
cis nolavimus. Eum codicem mibi perhumaniter bis praeslandam in cdiiione sanclorum Palrum.
coinmunicarunt honeslissimi a^que ac nobilissimi Augustinianum exemplar Burdigalense miJii com-
Ecclesiae Narbonensis canonici. De Carcassonensi inunicaveiunt R. Pater Paulus, el R. P. Corneille.
codicc abundesatis diximus in prodromo S. Hiero- Summa humanitate scepissime nos complexus est
nymi. Sed boc eliam adjiciendum, Canonem illum dominus Chevilier, cuslos bibliotliecye Sorbonicae
in libris propbclicis nonnulla habere scholia margi- diligenlissimns. Ab illo accepimus Psalteria Hiero-
nalia Hebraei critici, quacabsunt in Canone nostro nynii mss. quaecuriosissima sunt, nostraeque edi-
San-Gcrmanensi; sicut econtrario Canon San-Ger- lioni haud parum profuerunt, quamvis ante annos
manensis multa aliis locis reiincl hujusmodi scholia, tantum quadringenlos scripla videantur. Eminen-
omissa in codice Carcassonensi. Tria exemplaria Bi tissimi cardinalis de BONZI benevolentiae ac Imma-
jam dicta Memmianum, Carcassonense, et San-Ger- nilati admirabili multum me debere profiteor : nam
manense scripta sunl eodem lempore, et si experiis e sua bibliotheca Narbonensi et libros editos et nia-
credimus, ante octingentos annos. Dc Memmiano nuscriptos, quotqtiot volui mecum asporlare in no-
nullum polcst superesse dubium, quia jussu Theo- strum Crassense monasieriura, eximia liberalitate
dulphi Aurelianensis episcopi scriptum esse perhi- permisit. Eamdem liberlatem similiter milii con-
belur. cessit D. Ponlelier, prior monasterii Fontis Frigidi,
Aliud cxemplar Canonis Hebraicaeveritalis snp- ordinis Cistersiensis; qui summe in nos semper
pedilavit nobis bibliotbeca Regia, illudque anliquis- ofliciosus fuit. Si putem RR. patribus Ccelestinis et
simum ct optimae notte: quod eliamsi non habeat Carlusianis Avenionensibus gralias a me referri
inscriptiones trium ordinum , ut quatuor alia nunc posse, non sapiam : incredibile enim est quanttim
laudata, nulli tamen posthabeiidum puto. In duobus in nos humanilatis etamiciiiae largirentur afTeclum,
magnis voluminibus descriplus est ille Canon, cui dum ab eis postulavimus quamplurcs mss. codices
primum volumen notam habet numericam 5563, Bibliorum sacroruin. Nec praetermittendus nobisest
complecliturque priores duos ordines , Legis scili- Nicolaus Faber, vir sapienlissimus ac religiosissi-
cet et Prophetarum. Secundum volumen num. 35G4C^ mus, qui volumen Biblicum in bibliotbeca Avenio-
conlinet ordinem Hagiographorum : in quo ultimo nensis collegii Societ. Jesu perlegendum tradidit;
Canonis ordine exscriplor libri interposuit libros e quo nonnulla citavimus in notis nostris ad prajfa-
Sapienliw et Ecclesiaslici post volumina Salomo- liones Ilieronymi. Caeterum ut ad Parisienses ami-
nis. Verum pristino librorum ordini ut librum cos redeat laus noslra, veniat nunc in bunc censum
Danielis restituerel, post imerpolata volumina Sap. Franciscus Desmares, Anlonii Allem ex Liidovica
et Eccli. iterum non mediocrem parlem Can- filia nepos : de eo namque jure dicitur, Solus est
lici canticorumdescripsit, et consequenter Danie- homo amicq amicus. Non sufficil sincero huic pe-
lem proplietam, eo modo quo legitur in veris et ge- clori cuncta quaepossidel, edita atque inedila , li-
nuinis Canonis Ilebraicae veritalis exemplaribus. beralissime nobiscum communicare : aliena undi-
Similem liabuimus in bibliolheca San-Germanensi que conquiril, instat opportune , importunc ; et si
codicem ms., sed major pars nobis periil; cura nihil quod noslris consiliis et editionibus accommodatum
inlegium nobis supersit praeler librum Froverbio- invcnerit, animum statim prodit maxima voluptate
rum Salomonis, et libros Paralipomenon Ezrce, et perfusum. Similem amiciliae affectum et officinm
Eslher cum obelis in fine voluminis. Porro Regii experti sumus in R. Patre Udefonso Sarrasin ordi-
Canonis H. V. copiam nobis fecit pracposiius Regix D* nis Cluniacensis : nam eodem procuranle decem
Bibliothecae honestissimus dominus Camillus le volumina mss. operum S. Ilieronymi, Parisios de-
Tellicr, abbas sancti Petri de Burgolio. portata sunt e celebri monasterio abbatiae Clunia-
Ad ediiionem ejusdem Canonis Hebraicae veriia- censis : quse quidem volumina anliquissima et prae-
lis alios quamplures habuimus mss. codices sacro- slantissima, non parttra conferuntad reslitulionem
rum Bibliorum, qui veram retinent versionem Hie- omnium fere lueubraiionum S. Doctoris. Nonnul-
ronymi cum ejusdem pracfatiunculis. Psalterium los Hebraeos codices mss. Bibliorum perhumaniter
praccipueex Hebraeo Laline versum a S. Doctore nobis etiam commodarunt religiosi ac docli presby-
restitulumest ad finem decem praestanlissimorum teri Congregationis Oratorii Parisiensis ; apud quos
et antiquissimorum mss. exemplarium : nam praeler asservalur hujusmodi librorum non parva copia. Hi
Canonis exemplaria recensita , aliis sex uti licuit, sunt, si bene meinini , quibus graies persolvendae
uno Vaticano, altcro Auguslinianorum Burdigalen- eranl in fronle divinae Bibliothecae : quia huic
sium , lerlio monasterii S. Micliaelis in periculo edendae multum profuerunt, communicaiis vel
inaris, quarto BibliothecK Sorbonicae , quinto Cor- commodatis exemplaribus mss. supra citatis. Veniet
PATROL. XXVIII. 5
ISt) AD S. HIERONVMl DIVINAMBIBLIOTIIECAMPROLEGOMENA: HO
lcmpus quando in aliis voluminibus laudes prose- A rum virorum, qui cum illis aliquod officium in no-
qucmur Joannis Uarduini Societatis Jesu presbyteri, strum Hieronymum conferre voluerunl.
P. Jacobi Ilommey Augusiiniani, et aliorura erudito-

SELECTA VETERUM SCRIPTORUM TESTIMONIA


DE
HIERONYMIANIS VERSIONIBUS LATINIS SS. BIBLIORUM.

AHgusiiniex cap. 43 lib. xvin de Civitale Dei : Idatii episcopi in Chronico :


Quamvis non defuerit lemporibus noslris presby- Hieronymus, qui supra, praecipuus in omnibus,
ter Hieronymus, homo doctissimus el omnium trium elementornm quoque peritissimus Hebraeorum, in
linguarura peritus, qui non ex Graeco, sed ex Ue- lege Domini, quod scriptum esi, diurna nnclurnaque
braeo in Lalinum eloquium easdem Scripiuras con- n medilatione continuus, studia operis sui reliquil in-
verterit. Sed ejus tam lilteratum laborem quamvis numera.
Judaei faleantur esse veracem : Sepluaginta vero in- Marcellini comilisin Chtonico:
terpretes in multis errasse contendant, etc. Ilieronymus apud Bethleemoppidum degens, ubiet
Ejusdem lib. IV de Docirina Chrisliana cap. 7, monaslerium sibi condidil, etalia multa ecclesiasiica
num. 15 : litteris quoque ilebraicis edoctus scripsit Caibo-
Non autem secundum Septuaginla...., sed sicut ex licis quidem inexpngnabilis Ecclesiac turris, haereti-
Hebraeo in Lalinum eloquium, presbytfero Hiero- cis auiem omnibus infatigabilis hosiis, tam proposito
nymo, utriusque lingux perilo, interpretanie trans- viiae suac, quam librorum a se editorum assertioni-
lata sunt. hus depugnans.
:
Ejusdem ex epistola 71, alias 10, ad Hieronymum Gennadiiin Vila S. Hietonymi ex torn. IV vet. Ana-
In hac autem epistola hocaddo, qnod posiea didi- iect. el ex quampluribttsmss. codicibus:
cimus, ex llebraco Job a te interpretatum , cum jam Verum enimvero bunc ego felicem dixerim, hujus
quamdam baheremns interpretationemluamejusdem fugaeevenlum corrigentis, Chrisli judicio dispensa-
in Latinnm : tum,quiapravorumhominumperseeutionibusparaiuin
prophelae ex Groeeo eloquio versam
ubi lamen asteriscis notasti quac in Helirseosunl, et Q fore existimo : scilicet, ut Romaua EccJesia Petri in-
in Graccodesunt, obelis antem quae in Gracco iuve- siiluia rcgiinine , omniuirique veteris Testamenii li-
niuiilur, et in Hebraeonon sunt : lam mirabili dili- brorum educta verilate, Cbristo Deo volente, et Hic-
siu- ronymi speciali studio desudanie, Itebraicam quoque
gemia, utquibusdam in locis ad verba singula,
vo.rba habeat veritatem, ct Graecurumquorumdam levilas,
gulas stellas videamus; signiticantes, eadem
csse in Hebraco, in Graecoauiem non esse. quac sibi Romanos a se omnes Scripturas diviuiius
:
Ejusdemex epist. 82, alias 19, ad Hieronymum inspiratas nccepisse plaudebat, cos habere quod non
Ideo autem desidero interprelationem tuam de habet, rccognoscat.
Sepiuaginla, ut et tanta Latinorum interpretum, Christi iiaque graiia Hieronymus fidem adeplus,
carea- litlerisque GraecisacLalinis
qui qualescumque hoc ausi siint, iniperiiia atque Hebraicis doclus,
mus; et hi, qui me invidere putant utilibus labo- cuncta Hebraeorumvolumina, qux in Canone conti-
ribus tuis, tandcm aliquando, si fieri potest, intelli- nenlur ex veteri Testamenlo, vera edilione in lin-
gant, etc. guam latinam vertit, eaque omnia commentatus esl.
:
Ejusdem ex episl. 71, atias 10, ad Hieronymum de Viris Illustribut cap. l in mt. Corbeiensi,
Proinde non parvas Deogratias agimus de opere Ejusdemel tom. II veterumAnaleclorum:
es :
luo, quo Evangelium ex Graeco interpretntus D Ilieronymus nosler , litleris Graccis ac Lalinis
in omnibus nulla offensio est, cum Scri-
quia pene Litieris quoque Hebrai-
Grtecam contnlerimus. Unde si quisquam Romaeapprime eruditus
pturam cis alque Chaldaicis ita edoctns, ul omnes veteris
veteri falsilali conlentiosus faverii, prolatis collatis-
codicibus, vel docetur facillime, vel refelliiur. Tesiamenti libros, ex Hebraeorumscilicet codicibus,
que verterit in Laiinum : Danielem quoque prophetam
Et si quaedam rarissima merito movent; qnis tam
Cbaldaico locutum, el Job jiistnm Arabico, in
durus est qui labori lam utili non facile ignoscat, cui Romanam siylo auctorem perfecla in-
referre non sufficit? linguam, ulrumque
viceni laudis
lib. de Ingratis, cap. 2 : lerpretalione mulaverit. Matthacinihiloininiis Evan-
Prospert Aquilani
Tunc etiam Belhlei praeclari nominis hospes, gelium ex Hebraeofecit esse Romanum.
Hebraeosiniul et Graio, Lalioque venustiis Idem legilur in ms. codice Colbertino num. 2807,
Eloquio, morum cxemplum, inundique magislcr qui posl Elogium Hieronymi, quod Epilaphium vocal,
subdit ista : llaec sunt verba auctorum dc beaio llie-
Hieronymus libris valde excellenttbus bostem
Dissecuit, etc. lonymo presbytero. Explicil Epiiaphium.
141 SWOPSIS DlVlNdS BlBLIOTHECiE. m
Cassiodorilib. de Inslitulione div. Lit. cap. 21: k Ejusdem tib. eodemde Temp. Ratione cap. G6:
Bealus eiiam Hieronymus, Laiinae linguaedilaiator Hxc de cursu prxteriti sa-culi ex Hebraica ve-
cximius, qui nobis in Iranslatione divinx Scrij>lurx ritate , prout potuimus, elucubrare curavimus ,
tantum prxstitit, ut ad Hebraeum foniem pene non xquum rati, ut sicut Grxci LXX iranslatorum edi-
egcamus pccedere, quando nos facundix sux cogno- lione nlentes, de ea sibi suisque tcmporum libro*
scitur ubertate satiasse. condidere; ita elnos, qui beati interpretisHieronymi
Ejusdem eodemlibro de Inst. div. Lit. cap. 15 : industria , puro Hehraicx veritaiis fonte polamur,
Quod si tamen alia verba reperiuntur absurde po- (emporum quoque ralionem juxta hanc scire qtiea-
sita, aut ex his codicibus, quos bealus llieronymus mus Cxterum cunctis in commune suademus, ut
in edilione Septuaginta Inierpretum emendavii , vel sive quis ex Hebraica verilate, qux ad nns per me-
quos ipsc ex Hebrxo transiiilit, inlrepide corrigenda mnraium interpretem pura pervenisse etiam hostibus
suni. Judxis in professo est : sive, etc.
GregoriiMagni Prmfai. Exposit. Moral. in Job : Rhabani Mauri lib. n de Instit. Cleric. cap. 54 :
Novam vero translaiionem dissern; sed ul compro- De Hebrxo autem in Latinum eloquium tantum-
bationis causa exigit, nunc novam , nunc veterem rnodo Hieronymus presbyier sacras Scripluras con-
per teslimonia assumo : utquia sedes aposiolica (cui, B vcrtil: cujus editione generaliter omnes Fcclesix
auctore Deo, prxsideo) utraque utitur; mei quoque nsquequaque uiuntur , pro eo quod veneratior sit in
labor sludii ex utraque fulciatur. sententiis, et clarior in verbis. Hmc ex Isidorotran-
Ejusdem lib. xx Moralium cap. 23 : scripsit Maurus. Vide supra, et lege, veracior pro vc-
Sed quia haec nova translalio ex Hebrxo nobis neratior.
Arabicoque eloquio cuncta veritis iransfudisse per- Ejusdem Prmfat. Comment.in libros Regum :
hibetur, credendum est quidquid in ea dicitur: ct Ibi enim inveniet, quid Paler Augiistinus, qnidve
oportet, IIt verba illius noslra expositio subtiliter ri- insignis inierpres divinorum Librorura llieronymus
metur. senserint.
Isidori Hispalensislib. vi Originum cap. 3 : Ejusdem Prmfat. Comment.in Patalipomena :
Presbyter quoque Hieronynius irium linguarum Quapropter sciendum est, qnod inter Scripluras
perilus, ex Ilebrxo in -Laiinnm eloquium easdcm veteris Testamenti, prxsens historia Paralipomenon
Scripturas converlit, eloquenterque transfundit. Cu- non ignobilem locum lenet: de qua divinorum Li-
jus inlerpretalio merito cxleris antefertur : nam est brorum perilissimus interpres beaius Hieronymus,
verborumtenacioretpeispicuitalesententixclarior. ita ait, elc.
C
Ejusdem lib. i de Offic.Eccles. cap. 12 : Trithemii lib. i de Scriplotibus Ecclesiaslicis:
De Hebrxo autem in Lalinum eloquium tantuin- llieronymus presbjter el monachus vir in di-
modo Hieronymus presbyler sacras Scripiuras con- vinis Scripturis inier omnes doeiores eruditissiinus,
vertil: cujus editione generaliter omnes Ecclesix multarum linguarum periiia insignis, sacrx Legis in-
usquequaque uluniur ; pro eo quod veracior sil in lerpres , hxreticorum malleus ei expugnalor fortis-
sententiis et clarior in verbis. simus. Hic est verns dispensalor evangelicus, fidelis
Redwvenerab. in Marlyrologio prid. kalend. oclobr.: et prudens, qui proferens de thesauro suo nova et
In Bethlehem Judx depositio sancii Hieronymipre- vetera, dansque in tempore spiritalis irilici inensu-
sbyleri, cujus vita et doclrina ubique in Ecclesiis ram conscrvis suis, Hebrxos superbos spoliavit, hu-
Chrisli laudabilis exslat; quomodo divinos libros ex milesque ditavit Latinos.
Hebrxa lingua in Latinum transtulerit, eic. Inler omnes enim Ecclesix doctores nullus plus
Ejusdem Prmfal. in librum de Temporum Ratione: Hieronymo profuit, qni prxter innumera opuscula,
Fixa autem inihi siat senlentia, quam a nullo pru- veius Teslamentuin de Hebraico in Latinum traustu-
deniium redarguendam autumo, ut sicul reveren- lil, ac novum ad Grxcain verilatem correxit, atque
dissimus ejusdem Hebraicx veritatis inierpres ob- legendiim Ecclesisofideliter obtulit.
trectatoribus sui operis : Non damno, inquit, non re- D EcclesimcatholicwOralione in (eslo S. Doctotis :
prehendoLXX, sed omnibus his apostolosprmfero: iia Deus , qui Ecclesix tux in exponendis Scripturis
et ego confidenter profiteor, quia non reprehendo bealum Ilieronymuin, confessorem liium, Doclorem
vetereschronographos.... sed oninihus his Hebraicx niaximiiin,providercdiguaiiis es: prxsta.quxsumus,
veritatis integram prxfero puritalein, cum prxemi- ut ejus suffragantibus meriiis, quod ore simul et operc
nentissimi doclorum , Ilieronymus in libris Hebr. docuit, te adjuvante, exercere valeanius. Per Domi-
Quxst., Augustinus in libris de Civitate Dei... com- num, etc.
probant.

SYNOPSIS DIVIN^E BIBLIOTHEC/E


EX EPISTOLAHIERONYMI
PAULINODESUMPTA.

Videlicetmanifestissima est GENESIS, in qua de creatura muiidi, deexordio geneiis hiuiiani, rie divisiom j
lerrx, de confusione liiigiiarmn et goiiliuni, usque ad exiiuin scribilur llibrriiiuiii.
143 AD S. HIERONVMIDIVINAMBIDUOTIIECAMPROLEGOMENA. 144
Patct EXODUS cum decem plagis, cum decalogo, cum mysticis divinisqueprxceptis.
In promptu esl LEVITICUS liber, in quo singula sacrificia, immo singulx peivesyllabx, cl vestes Aaron, ct
lotiis ordo Leviiicus spirant cceleslia sacramenta.
NUMERI vero, nonne totius arithmeticx, et prophelix Balaam, et quadraginta duarum pcr ercmum man-
sinnum mysteria continent ?
DEUTERONOMIUM quoque secunda lex et Evangelicx legis prxfiguratio, nonne sic ea habet qux priora
sunt, ut tamen nova sint omnia de veteribus. Ilucusque Moyses,hticusque Penlateuchus : quibus quinque
verbis loqui se velle Aposlolus in Ecclesia gloriatur.
JOBcxemplar patieniix, qux non mysteria suo sermone compleclitur? Prosa incipit, versu labilur, pe-
deslri sermone linitur, omnesque leges Dialccticx, propositione, assumptione, confirmatione, conclusione
determinat. Singula in eo verba plena sunt sensibus. Et (ut de cxieris sileam) resurrectionem corporum sic
prophelat, ut nullus de ea vel manifestius, vel caulius scripserit: Scio, inquit, quod Redempiormeus vivit, el
in novissimodie de lerra surrecturus sum; et rtirsum circumdabor pelle mea , el in carne mea videbo
Deum, quemvisurus sum ego ipse, el oculi mei conspecturi sunt, et non alius. Reposita est Itmc spes mca in
sinu rneo.
Veniam ad JESUMNAVE, qui typnm Domini non solum gestis , verum etiam nomine prxfert :
transit Jordanem , hostium regna subvertit, dividit terram victori populo , et per singulas urbes,
viculos, monles, flumina, torrentes, alque confinia, Ecclesix ccelestisque Jerusalem spiritualia regna
describit.
In JUDICUM libro, quot principes populi, lot ligurxsunt.
RUTIIMoabiiis, Isaix cxplet valicinium dicenlis : Emitte agnum , Domine, dominaloremterrw, de petra
deserti, ad montemfilimSion.
SAMUEL in lleli mortuo et in occiso Saul velerem legem abolilam monstrat. Porro in Sadoc atque David
novi sacerdotii novique imperii sacramenla teslatur.
MALACHIM, id est, tertius et quartus Regum liber.a Salomone usque ad Jechoniam et a Jeroboam filio Nabat
usque ad Osee qui ductus et in Assyrios, regnum Juda et regnum describit Israel. Si bisloriani respicias,
verba simplicia sunl; si in lilteris sensum laienlem inspexeris, Ecclesix paucitas et hxreticorum contra
Ecclesiain bella narrantur.
Duodecitn Prophelx in unius voluminis anguslias coarclali, multo aliud quam sonet in lillera,
prxGgurant.
OSEEcrebro nominat Ephraim, Samariam, Joseph, Jezracl, et uxorem fomicariam, et fornicationis fi-
lios, ei adulteram cubiculoclausara marili, mullo lempore sedere viduam, el sub veste lugubri viri ad sc
reditum prxslolari.
JOELfilius Phatuel describil terram duodecim trihuum, eruca, brucho, locusta, rubigine vastante con-
sumpiam; et post eversionem prioris populi, effusum iri Spiritum sanctum super servos Dei el ancillas, id
cst, super centum viginti credentium nomina, et effusum iri in ccenaculoSion. Qui cenlum viginti ab uno
usque ad quindecim paulatim et per incrementa surgentes, quindecim graduum numerura elficiunt, qui in
psalterio mystice coniinentur.
AMOS pastor ct rusticus et ruborum mora distringens, paucis verbis explicari non polest. Quis enim digne
cxprimat tria aut quatuor scelera Damasci, etGazx , el Tyri, et Idumxx, et liliorum Ammon ei Moab, et
in sepiimo et octavo gradu Judx et Israel? Hic loquitur ad vaccas pingues, qux sunl in Samarix monte, et
ruituram doinum majorem minoremque teslatur. Ipse cernil liclorem locustx et stantem Dominum super
iiniruin liiura vel adamanlinum et uncinum pomorum, altrahcntem supplicia peccatoribus et famem in ter-
ram : non famem panis, nec sitim aqux, sed audiendi verbum Dei.,
ABDIAS, qui inlerpreiatur Servus Dei, perlonat contra Edom sanguineura terrenumque hominem ; fratris
quoque Jacub semper xmulum hasta perculil spiritali.
JONAS, columba pulcherrima, naufragio suo passionem Domini prxfigurans, mundum ad pcenitenliam re-
vocat, et sub nomine Ninive gentibus salutem nuntiat.
MICIIJEAS, de Morasihi, cohxres Christi, vaslationem annunliat filix latronis, et obsidionem ponit contra
cam : quia maxillam percusserit judicis lsrael.
NAHUM, consolator orbis, increpat civitatem sanguinum, et post eversionera illius loquitur : Ecce super
tnontes pedesevangelizanlisel annunliantispacem.
HABACUC, luclator fortis et rigidus, stat super custodiam suam et ligit gradum super raunitionem, ut
Chrisium in cruce contempletur, et dicat: Operuit cwlot gloria ejut, et laudis ejus plena est terra. Splendor
ejus ul luxerit, cornua in manibus ejus : ibi absconditaest (ortitudo ejus.
SOFHONIAS, speculator et arcanorum Dei cognitor, audii clamorem a porta Piscium et ejulalum a Secunda,
ei conlritionem a collibus. Indicit quoque ululatum babitatoribus Pilx, quia conticuit omnis populus Cha-
naan, disperierunt universi qui involuti crant argento.
AGG/EUS, feslivus el lxtus, qui seminavit in lacrymis ut in gaudio meleret, deslructum lemplum xdificat,
Dcuinque Patrem inducit loquenlem : Adhuc unum modicum,et ego commovebocwlum et terram, el mare, et
aridam, ei moveboomnesgenles, et venietdesideratus cunctisgenlibus.
ZACHARIAS memor Dominisui.multiplex in propheiia, Jesum vestibus sordidis indutum et lapidem ocu-
lorum septem, candelabrumque aureum cum totidem lucernis quot oculis, duas quoque olivas a sinistris
lampadis cernit et a dexlris : ut post equos nigros, rufos, albos, et varios, et dissipatas quadrigas ex
Ephraim, et equum de Jerusalem, pauperem regem vaticineiur et prxdicet, sedentem superpullum, lilium
asinx subjugalis.
MALACUIAS aperle, et infme omnium prophetarum, de abjeclione Israel el vocatione geniium : Non ett
tnihi, ail, volunlasin vobis, dicit Doininttsexercituum; et munus non suscipiamde manu veslra.Aborlu enim
sotis usquead occasummagnum est nomenmeumin gentibus; el in otnni loco sacrificatur et offertur nomini
meoobtatio munda.
ISAIAM, JEREMIAM, EZECHIELEM et DAMELEE quis potest vel intelligere, vel exponere? Quorum primus non

prophetiam mihi videtur lexere, sed Evangelium; secundus virgam nuceam et ollam suceensam a facie
Aquilonis.etpardumspoliaturasuiscoloribuseiquadruplex diversis melris nectiialphab§tum ; —lertiusprin-
cipia et finem laniis lmbet obscurilatibus involuta, ut apud Hebrxos istx partes cum exordio Geneseos
ante annos triginta non leganiur; — quartus vero, qui et extremus inler quatuor prophetas, lemporum con-
scius et loiius mundi yi\iaxup, lapidein prxcisutn de monte sine manibus et xegna omnia subverleiitem,
claio sermone pronuntiat.
145 SYN0PSIS DIVIN^EBIBLIOTHECJE. 146
DAVID, Simonides nosler, Pindarus, et AIcxus, Flaccus quoque, Calullus, atque Sercnus, Clnistum lyra
pcrsonat, et in decachordo psallerio, ab inferis excitat resurgenlem.
SALOMON, pacificus et amabilis Domini, mores corrigit, naturam docet, Ecclesiam jungit et Christum,
sanciarumque nuptiarum dulce canit epilhalamiura.
ESTHER,in Ecclesix lypo, populum liberat de periculo: el interfecto Aman, qui inlerprelatur iniquilas,
partes convivii et diem celebrem miltil in posteros.
PARALIPOMENON liber, id est, instrumenti veleris imxou.ri,tantus, talis est, ut absque illo si quis scien-
tiam Scriptiirarum sibi voluerit arrogare , seipsum irrideat. Per singula quippe nomina juncturas-
que verborum et prxlermissx in Regum libris tanguntur historix, et innumerabiles explicantur Evangelii
quaesliones.
ESDRAS et NEHEMIAS, adjntor videlicet, etcpnsolator a Domino, in unum volumen coarctantur, instau-
rant temptum, muros exsiruuntciviiatis ; omnisque illa turba populi redeunlis in patriam et descriptio sa-
cerdotum,Levitarum,Israelis proselytorum.ac per singulas familiasmurorum ac turrium opera divisa, aliud
incortice prxferunt, aliud retinentin medulla. Cernis me Scripturarum amore raptura, excessisse modum
epistolx, et lamennon implesse qnod volui. Audivimus tantum quid nosse quid cuperedebeamus, nt etnos
quoque possimus dicere : Concupivil anima mea desiderare juslificaliones tuas in omni tempore. Cxterum
illud Socraticum implelur in nobis, Hoc lautum scio, quod nescio.
Tangam el novum breviter Tesiamentum.
MATTH^EUS, MARCUS, LUCAS et JOANNES, quadriga Dominiet verum Cherubim, quod inlerpretalur scieniix
multitudo, per totum corpus osculali sunt, scintillx emicant, discurrunt fulgura, pedes habent rectos, et in
sublime tendentes, terga pennala et ubique voliiantia, lenent se muluo sibique perplexi sunt, et quasi rota
in rola volvuntur, etpergunt quocumque eos flatus Spiritus sancii perduxeril.
PAULUS Apostolus ad seplem scribit Ecclesias : octava enim, ad HEBR/EOS, a plerisque extra numerum
ponitur. TIMOTHEUM instruit ac TITUH,et PHILEMONEM pro fugitivo famulo deprecatur. Super quo melius
tacere puto quam pauca scribere.
ACTUSAPOSTOLORUM nudam quidemsonare videnlur bistoriam et nascentis Ecclesix infanliam lexere;scd
si noverimus scriptorem comm Lucam esse medicum, cujus laus est in Evangelio, animadvertemus pariter
omnia verba illius animx langueniis esse medicinam.
JACOBUS, PETRUS,JOANNES, JUDAS,septem Epislolas ediderunt, tam mysticas quam succinclas, et breves
pariter ac longas : breves in verbis, longas in sentcnliis : nt rarus sit, qui non in earum lectione cxcnliat.
APOCALVPSIS JOANNIS lot habet sacramenta quot verba. Parum dixi et pro nieriio voluminis laus omnis
inferior est. ln verbis singulis muliiplices latent inlelligentix. Oro te, frater charissime, inter hxc vivere,
isla meditari, nihil aliud nosse, nihil quxrere. Nonne tihi videtur jam hicin terrisregni ccelesiis habitacu-
lum? Nolo ofrendaris in Scripturissanctis simplicitatc. et quasi vilitate verborum, qux vel vilio interpre-
tum, vel de induslria, sic prolala sunt, nt rusiicam concionem facilius instruercnt, et in una eademque sen-
tentia aliler doclus, aliter audiret indoctus. Non sum lam petulans et hebes, ui hxc nie nosse pollicear et
eorum fruclus capere quorum radices in ccelo fixx sunt; sed velle faleor. Sedenli me prxfero : niagistrum
renuens, comitem spondeo. Petenii daiur, piilsanti aperiiur, quxrens invenit. Discamus in terris quorum
scientia nobis perseveret in cceto.Obviis te manibus excipian;, et (ut inepte aliquid ac de Hermagorx lu-
miditate effutiam)quidquidquxsieris, tecum scire conabor. Habes hic amantissimum lui fratrem Eusebium,
qui lilterarum tuarum mihi graliam duplicavit, rcferens honestatem morum tuorum, contemptum saeculi,
iidem amicitix, amorem Christi. Nam prudentiam et eloquii venustaleni eiiam absque illo ipsa epistola
prxferebat. Feslina, quxso te, et hxreniis in salo naviculx funem magis prxcide quam solve. Neino
renuntiaturus sxculo bene potestvendere qux contempsit ul venderet. Quidquid insumptus de tuo tuleris,
pro lucro computa. Antiquum dictum esi, Avaro tam deest quod habet quam quod non habet. Credenti lotus
mundus diviiiarum est : infidelis auiem etiam obolo indiget.Sic vivamus, tamquam nihil babentes.et omnia
possidentes. Victus et veslilus divitix Christiaiiorum sunt. Si babes in potestale rem tuam, vende; si nou
habes, projice. Tollenii tunicam, et pallium"relinqueiidum est. Scilicetnisi tu, semperrecrastinans,etdiem
de die trahens , cauie et pedetentim luas possessiunculas vendideris, non habet Christus unde alat
pauperes suos. Totum Deo dedii, qui seipsum obtulit. Aposioli navem tantum et relia reliquerunt. Vidua
duo xra misit in gazophylacium, et prxfertur Crcesidivitiis. Facile contcmnil omnia, qui se semper cogitat
esse moriturum.
117 S. HIERO.VYMIRIVINAIHBLIOTHRCA. 118

S. EITSEBII HIERONYXM,
STRIDONENSIS PRESBYTERI,

DIVIFVJE BIBLIOTHEC^E

PARS PRIMA,
Qu«e complectitur Canonem Hebraicse veritatis, cum annotationibus marginalibus Hebrsei
cujusdam qui lempore Rhabani Mauri in scienlia Legi9 celebratissimus fuit.

ORDO PRIMUS, LEGIS.

a PRyEFATlO S. HIERONYMI IN PENTATEUCHUM,


AD DESIDEUIUM.
Desiderii b mei desideratas accepi epistolas, qui A nium quasi vinum probantes; cum ego sxpissime
qiiodani c prxsagio fuiurorum, cum Daniele sortilus tesiatus sim, ' me pro virili portione in labernaculo
csinomen, obsecranlis (Dan. ix, 25), ut translalum Dei offerre qux possim, nec opes alierius, alioriiui
in Laiinam lin^uam de Hehnvo sermone Pentateii- panperlale foedari. Quod ut audereni, Origenis me
ihuin, nosirorum auribus iraderem. Periculosum sludium provocavit, qui edilioni antiqux tr.mslalio-
opus ccrte, ct obtrectaiorum ' meorum lalraiibus nem Th odolionis miseuit, asterisco •><,et Bobelo ~,
h
paiens, qui me asserunt in Septuaginta Interprelum id est, stella et veru opus omne dislinguens : dum
6iiggillationemnova pro veteribus cudere: <'ila inge- aut » illucescere facit qux minus ante fuerant, aut
a Exegimus hanc epistolam ad ires mss. codices :" magna ipse offerrel in labernaculo Dei, hoc est in Ec-
uuum collegii Itomani P. P. Soc Je^n, ei duos qui clesia. Prxfalio quain isto loco Ilaimo cilavii, est pro-
iiunc siini Vaticann' biblioibeeae, alterum Pal.ilinum logus Galeaius libris Samuel et Malachim prxlixus.
sub n. 5, allerum Urbinatem. In his Prologus, sive, Quare idem Iliernnymus, lib. n Apologix adversus
Prmfalio in Pentalenchum inscribilui' : qnod ipse- Rufinum, bisverbis ejus imperitiam ralarguit: Vide
met Hieronymus bac ipsa-prxfaiione innuil, quam- quanlo contra Septuaginta inlerpreles tumeum super-
quain lih. iicoiiua Rulinum n. 25, Prologum in Ge- _" cilio, ut illos awiuin, et preliosos lapides, et purpuram;
nesim, vocat, eiimque ab iniiio ad liuein lolidein me pelles et pilos caprarum in tabernaculo Det oblu-
verbis replicat. tisse profitear. Legimus laineu bic loci cuni cauone
b Ilic ille Desiderius videtur, ad quem Episiola in Meinmiaiio, et aliis quibusdam mss. anliquioribii-,
uostra recensione 47 ab Hieronymo data est. Quo- pro viriti portione, sive pro virili parte, ut scriplum
lusille, quaniusque luerit, ex eadem intclliges, ubi infra invenies prxfatione in Josue, tibi se ipsum ex-
scientise ac pietatis, maxime vero eloqucntia: laudi plicai llieron. MAIIT.
bus efferlur. Nobis etiam aliquando visus esl Romx — Nostri omnes codices protii/ileguiit,sicqueolim
in presbyierii gradu meruisse : isque idem esse, cu'i lcctum vulgo est: el vilia quidem sc pro virium to-
et S. Paulinus epist. 45 el Severus S. Marllni Vitam nuitate offerre, excusarit Hieronymus. Verior lainen
inscripsil. iinpressa est lectio, quam probnl ctiain in Commen-
c Iisdem fere verhis eum compellai in inodo lau- tariis in Ezechielem l.-xxiv : In tnbernaculo
dala ad eumdem epist.: Hoc nominii valicinio in tei faclum legimus, ut pro varietutc virium (boc quoque nempe
prmdestinalum est; legintus enim sanclum quoquei est, pro virili parle) alius aurum, alius argenlum, cac-
Danietem appellalum desideriorum virum el amicumi cum, byssum, eliv. alii peltes et cuprarum offeranl
Dei, quia mysteria ejus scire desideravil.
d lllud pilos, etc.
meorum in laudata contra Rulinum Apo- B Alias Obelisco. Audi jam Isidorum : Obelus,
S. Pater non id csl, virgulajacens, apponilur in verbis, aut senten-
• Eos carpit quiagnoscit.
logia
libros annis xstimant, non suisi liis, superflueiteralit, tive ubi lectio aliqua falsitate
meritis. Vina eniin xtate exquisita redduntur : librii notala ett, ul quasi sagilta jugulel supervacua,et falsa
non item. Hoc sensu ad Auguslinum aiebat, epi-- Q confodial: sagittaenimGrmcmb§e\bsdicitur. Hesychiu
siol. 80 : Ribat vinum vetus cum suavilate, et noslrai dicuntur p«65otrzsptxsQep.svot xoi; e 'Op.r)pov
mttsla contemnal. MAUT. Virgulm versibusRomeri appositm. Vide si axixot;,
lubel el
f Ita canon Memmianx bibliothecx, qui lamen re- Cicer. epist. ad Dulabellain.
tinet in margine leclionem alieram, nempe, pro vitii h Cauon Meinniianus,stelta et
virgula; in margiue
ut
portione; legcndum putavil llainio i
monaclius, qui aulem notal, alibi veru. Hocmodo innumeras vaiian-
commeniarios edidit in Genesim, et in Deuterono- tes lectiones nbservatas retinel idem manuscriptiis
mium, quos habeo in codice ms. perantiquo. Hic igi- cndex Memmianus, quo nescio an sit praesiantior in
lur scriptor prologi prxsenlis singula verba diiin ex- orbe christiano. MART.
plicarel, sic de illa leclione serinonem hahuii : Pro ' Nupems Quxstionum
Hieronymiauarum auclor
vili portione, seu paupertate mea. In alia enim prwfa- contenilit pro illucescere verbo, bic rescribcnduin
tione dicit quod in labernaculo Dei alii offerrenl au- illuslria : queinadmodum in Apologia contra Ruli-
rum, lapides onychinos,byssum, coccutnet purpuram : IIUIIIErasmus et Victorius excuderunt. Sed viden-
' sibi vero sufficere si saltem pilos cuprarum offerat. lur iili mutasse eam voceni ex ingenio, ut elegan-
Haitc dicit vilem ponionem, humiliandose, cum lameni lius pro arbitrio suo legereni. Cxtera enim oplime
119 PR^EFATIO IN PENTATEUCHUM. 1M)
superflua quxqne jugulat,ei coufodit; a maximeque A xque in Isaia (Isai. LXIV,4). Quod multi ignnranles,
c apociyphorum deliramenta sectantur; et d Iberas
qux evangelislarurael apostolorum auciorilas pro-
mulgavit: in quibus inulta de veteri Teslamento le- nxnias libris autbenticis prxlerunl. Causas erroris
gimus, qux in nostris codicibus non habentur; ut non est meum exponere. Judxi prudenti lactum di-
est illud. Ex JEgyplo vocavifilium meum (Malth. n, cunt esse consilio, ne Ptolemxus unius Dei cultor,
•15); ei: QuoniamNazarmusvocabilur(/6id.,25); et: etiam apud Hebrxosduplicem diviniiatemdeprehen-
Videbuntin quenicompunxerunt(Joan xix, 57); et: deret. Quod maxime idcirco faciebanl, quia in Pla-
Flumina de venlre ejus fluenl aqum vivm (Joan. vn, tonis dogma cadere c videbatur. Denique ubicumque
38); et: Quw necoculus vidit, nec aurit audivit, nec sacratum aliquid Scriptura testatur de Patre et Filio
in cor hominisb ascendertinl, qum prmparavil Deus etSpiiilu sancto, aut aliter interprelati sunt, aut
diligenlibttsse (I Gor. n, 9); et multa alia qux pro- omnino lacuerunt; ut et regi saiisfacerent et arca-
prium avvxaypiadesiderant. Interrogemus ergo eos, num fidei non vulgarent. Et nescio quis primus
ubi hxc scripta sint: et cum dicere non poluerinl, auclor £ sepluaginta cellulas Alexandrix mendacio
de libris Hebraicis proferamus. Primum testimo- suo exstruxerit, quibus divisi eadem scriptila-
iiium est in Osec (Osee xi, 1), secundum in Isaia rent, cum Aristeas [A/. Aristxus] ejusdem Ptole-
(Isai. xi, I), terlium in Zaccharia (Zacch. xn, 10), £J mauSuTrefKa-mo-Trif.etmultoposiiempore^Josephus,
quartum in Proverhiis (Prov. xvm, 4), quintum nihil lale retulerint: sed in una basilica congrega-
habet, estque ad oninium mss. fidem, illucescere: crediinus, Iberes populi profecii in Asiam , sedes in
atquc illud, illuslria, lextu nihil inutato, conimode Iheria posuerunt. At hoc loco, ni fallor, aliud voluit
subiulelligilur pnst vocem ftterani, id esl, facil illu- Hieronymus, fabularnenla scilicei librorum apocry-
cescere,qumminusctntefuerunl (i//i(stn'n).liieronynio pliorum, in quibus de Gog et Magog multa forsiian
aulein non insolens toquendi modus hic est, quem narrabantur. Gog et Magog cum Iberis sibijunctis
simillimo iisdVniquefere verbis exemplo asseram. adversus sancios el Civiiaiem sanctam pugnaluri
Scribit nempe in pracfatione ad Paralip.: Asteriscis crcdebanlur a Chtliastisluni Judxis, lum Christianis.
designans,qttm minustinte fuerant, id est, detignaia. Illoruni opinionem vocat S. Doctor, Judaicat et aui-
a Restiluimus ad Palatini alque alterius codicis les fubulat. Eos vero, qui somniabanl diabolum cum
iidem, tum ad eam, quae in Apologia durat, lectio- omni exercitu suo aliquando Jerusalem coelestem
nem, maximequequwEvangelislarum,etc, sensununc oppugnaturuin, multo pejoret nmniat fingere asse-
demum perspicuo ac verissimo. Hoc iiiiniruni ait rit, Itb. xi Couiment. in c. xxxvm Ezecbieiis. MART.
llieronymus, llt hanc interpretationem ex Hebrxo — Nonalia de causa vocat Iberas nmnias,quam quod
aggrederer, Origenis me sludium provocavit, maxi- illi iidem lixretici, qui Apocryphoium Asccnsionis,
meque ea, qum evangelislarumet upostolorumaucto- Isaix et Apocalypsis Ehx deliramenta seclabantur,
ritas promulgavil, etc, qux deinde recital leslimo- in Iheria, sive Ilispaniarum el Lusitanix regionibus
nia. Veleres ediliones, in quibus erat maximeque illa jactabani. Luctilentissiiiie hoc prodit in c. LXIV
evangetistarum, et Marlianxus rcscribens, maxime Isaix, libris ubi de boc loco Pauli disputans ex authenticis
qumevangelistarum,aul nullum, aul plane lalsiini, Q-, Isaix assumpio, Unde, inquit, Apocryphorum
J
ei S. Doctoris nienli conlrariuni sensum reddunt, ul detiramenla conliceant, quw ex occasione hujus testi-
videreturdixissedeOrigene.quodiniersuperfluajtigu- monii ingeruntur EcclesiisChristi Ascensioenim
ct
laril maxiine qux evangelisiarumet aposioloruui au- Isaim, Apocalypsis Eltm hoc habe.nllestimonium,el
cloritasproinulgavil,et iu versioneexLXXnoneraut. pcr hanc occtisionem,mutlaque huiusmodi Hispania-
b Alibi ascendit, juxta Gracuni aviSri. rum el Lusitanimdeccptmsunt mulierculm dequi-
c Assumptionem sive Elix Apocalypsin spuriam bus diligenlissimevir apostolicustcribit lrenmus epi-
iuielligit propter ultimum Epistolx Pauli testimo- tcopttsLugdunensismullarum originemexplicans hm-
niiim, de quo ila scribil ad Pauiniachium, lib. de reseon, et maxime GitOiticorum, qui per Marcum
Opiimogenere interpreiandi: Solent inhoc locoupo- jEijyplium, GalliarumpriinumcircaRhodunum,deiitde
cryphorumquidam deliramenlasectari, el dicere, quod Hispaniarumnobilesfeminasdeceperunt.Qux postrema
de ApocatypsiElim testimoniumsumplumsit, cum in ex lienxo repetit in epislola ad Tbeodorum. Iberx
Isaia juxla Hebraicumita tegatur, A sxculo non au- igilur nxnix, quas dicit, visioues sunt Gnosticoruni
dierum, etc. Intelliyimus unde suntptumsii teslimo- et Basilidis, quibus Hispanias occupavil eorum disci-
nium; et tamenAposlolusnonverbumexpressite verbo; pulus Marcus iEgyptius. Paria his Iiabet in epist.
scd rruputppuaxiY.S>s euntdemsensum aliis sermonibus ad iledibiam Quxst. 1U: Multo meliusesl simpliciter
indicavii. Idem inielligas et de aliis Scripturx lesti- imperitiam confiteri, quam Rusitidis hmresimdefen-
nioniis, maxirae de eo quod e Proverbiis sumpiuni dere, et Iberas nmnias, /Lgyptiaque porlenta sectari.
a Joanne'refertur, ubi sensum indicat aliis vcrbis Denique et in c III in Amos hoc plane sensu : Et
S. evangelista. MART. Iberm inepliwde Ralsamo Rarbeloque mirantur. Re-
—Apocryphoslibros, qiioium tilulus AscensioIsaim, D) coie ei qux nos ibi observaiuus.
ei Apocalypsis Etiw, noiat, cx quibus Gnostici et " Cod. Palaiin. videbantur.PJatonis
cffatum, esoO
Basilidisdiscipulidepromptum pulabanl Pauti locum evpeivxe epyov,evpbvxuxeek noWov;sxfipetvotSvvuxov.
hunc ad Corinih. quod ipse Hieronymus tiim epist. 1 Oinniuiii vetusiissimi, qui fabulx ah Hellenistis
67, ad Painmacliiumdc Optiiuogencre interpretandi, Judxisad sux geulis glonani coulictx, aurera prx-
cum luculenlius iu commentario in c LXIVlsaia', buere. Sancti sunl Patres, Juslinus, Ireoxus, Cle-
mox adducendo tesliiiionio prodit. mcns, Cyrillus Jerosolymil. et Augustinus, qui sin-
d Idem Hieronymus ita scribebal: El lberas nw- giiluni quemque iulerpretein sux inclusuin cellulx
nias jEgyptiaque portema sectari. Ad liedibiara, luisse narruiit: a qmbus abluduui tainen alii, qui
quxst. 10. Iberas nmnias appellari putanl nonnuili binos comnioratosesse aiunt, S. Epiplianius et Justi-
portcntosas migas, quod apud Iberos, ut ei Tbessa- nianus imperaior novella 146, atque alii.
los, magica iniracula narrentur. Nanix sunt eiiam s Adduulduo niss. ut et Memmianusapud Martia-
quxrimoniae fleniium niulierculnrumpreiio adducta- nxuin, id est protector : proprie auiem est vizepua-
rum a pareniibus defunctorum , ul ineptas laudes maxns corpons custos, sive saielles, qui «o-7ri5of, seu
moriiiis persolvant. ilic usus oblinet hodie apud in- clypei objeelu, Regis corpus protegehat;
colas moutium Pyrenxorum , e quibus, si Diunysio b Velus Apologix editio cmn
negandi particula, el
1M S. IIIERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 152
tos, conlulisse scribant, non prophetasse. Aliud est AkIrectator, ausculia: non damno, non reprehendo
cnim vatem, aliud esse a inlerpretem. Ibi Spiritus Septuaginta, sed confidenter cunctis illis apostolos
ventura prxdicit : hic erudilio et verborum copia, prxfero. Per d istorum os milii Christus sonat, quos
ea qux intelligit, transferl. Nisi forte putandus est ante prophetas inter spiriialia charismata positos
Tullius OEconomicum Xenophonlis , et Platonis lego : in quibus ultimum pene gradum inlerprelcs
h Protagoram, et Demoslhenis pro Ctesiphonle, affla- tenent (I Cor. xit, 28 ; Ephes. iv, 11 ). Quid livore
tus rhetorico spirilu transtulissc. Aut aliter de cis- torqueris? quid imperiloruni animos contra mecon-
dem Iibris pcr Septuaginta c Intcrpretes, alilcr per citas? Sicubi in translalione tibi videor errare, in-
apostolos Spirilus sanctus leslimonia lexuit, ut quod lerroga Hebrxos, diversarum urbium magistros con-
illi lacuerunt, bi scriptum esse mentiti siut. Quid sule. Quod illi babent de Christo, tui codices non
igiiur? damnamus veteres ? minime : sed post prio- habent. Aliud est, si conlra se postea ab apostolis
rum studia, in domo Dnmini quod possumus, labo- usurpata lestimonia, probaverunt, e el emendatiora
ramus. Illi interpretati sunt ante advenlum Cbristi, sunt exemplaria Lalina quam Grxca, Grxca quam
et quod ncscicbant, dubiis protulere sententiis. Nos Hebrxa. Verum hxccontra invidos. Nunc le precor,
posl passionem ei resurrectionem ejus, non tam Desideri charissime, ulf quia tanlum opus me sub-
prophetiam, qtiam historiam scribimus. Alilcr enim ]3 ire fecisti, et a Genesi exordium capcre, orationi-
audita, aliter visa narraniur. Quod melius inlelligi- bus juves : quo possim eodem spirilu quo scripti sunt
mus, melius et proferimus. Audi igitur, xmule ; ob- lihri, in latinuin cos transferre sermonem.
noit muffopost tempore Josephus, etc. Porro Josephi uti monet Hicronym. incap. lOsee, et in cap. xui
lcsliraonium babes lib. xu Antiquit. c. 2 : GvveHpiov Malth. MART.
iirocaauxoevxS>napa xnv r)ibvuxaxeaxevaap.iv>> O'LY.O>
: — Falsonoslrietiammss.Pyl/iagornm tegunt. Cice-
Congregavit(uemetriiis) eos (Septuaginta scniores) ronis c
autem versiones illx omnes intereiderunt.
in dotnum prope littus exslructam. Iu qucm locum, Vocem interpretes nostri mss. sufficiuut, qux et
paulo post tradit, perfecta jamLegis interpretatione, in dApologia recitatur.
congregasse Deineirium Judxos omnes, prxseniibns Minus recte legebattir antea, Per illorum. Mss.
etiam interpretibus. Non tamen esse, Aristeas cum nostri cum Apologix leciione castigani.
Josepho convenlt. c Immo econlrario inferendum videturmihi, re-
" Conferendus S. ipse Pater prxfatione altera in probaverunt : id est, Hebrxi conlra se usurpaia ah
Paralipomenon libros ex Grxco versos, ubi sentit aposlolis testimonia rejccerunt, suisque e codicibus
de SeptuagintaInterpretibus,quod Spirilu sancto pleni vel eraserunt, vel subdola lectione adulterarunt. Id
ea, qumvera fueranl, translulerint. est, quod omnis S. Doctoris conlextus in-
b Pythagoram, loco Protagoram, legimus in mss. profecto
tendit : vixque ego dubito, qnin scriptum ab eo fuc-
omnibus : sed hoc scriptoruin inolevisse imperitia , rit hoc sensu, reprobaverunt : miror autem edilores
nulli erudiio dubium esse potest, hi enim manife- et criticos huc animum non adveiiisse.
stiora et magis trita vocabula scribunt pro iis qux Q ' Unus Palatin. ui qui, pro quia, xquc bene.
ignorant. Juda v. g. pro Jehu, Isaias olim pro Asaph,

a
TITULI LIBRI BRESITH, ID EST GENESIS.

I. De creatione mundi, et plasmatione hominis. De V. Catalogusfiliorum Noe quemadmodumdissemtnali


inlerdictione arboris, el prwvaricationeet sententia sunl super omnetnlerram. De mdificationeturris et
Dei. confusionelinguarum, et nalivitale Abrahm.
II. Tunicis pelliciis indutum Adam et uxorem, et cu- VI. Dicit Deus ad Abraham, egrederede terra tua cl
slodiam ligni vitm, el nativilatem Cain el Abel. De de cognalionetua. Descendil in jEgyplnm, et Sa-
muneribus eorum, et parricidio Cain in Abel, et Ca- tam uxorem suam sororem visus esl appellare, et
talogus vitm Patrum. propter eam ftagellavit Dominus Pharaonetn. Et di-
ni. Corrupta terra per immundiliam hominum. Do- visionemLot et Abraham.
minus ad Noe diciiut arcam sibimet fabricaret, el VII. Reges gentiumcongregati contra Sodomaminire
universwcarnis seminarioreservato, diluviumsuper- j) certamen. Lol deprmdatumAbrahamcumvernaculis
inducit. suis una cum prwda revocat, de Melchisedecsacri-
IV. Noe mdificalaltare Domino, et Dominus promittit ftcio futttri temporis prwsagante.
super terram ullta diluvii aquas non missutum. Si- VIII. UbiAbrahamdicit quod absqueliberis sil, et ver-
gnum fwdetis atcum ponit in nube, et ubi Noe vi- naculum adoptat hmredem,atque ad annumaudit de
neam plantat, redaclis fructibus inebrialur, alque ttlero ejns futurum itli esse Itmredem. Et sacrificio
nudatus, nuditatem patris Cham impieridens, jugtim oblatorursum in terra iton sua semen ejus peregri-
servitutis incurtit. num pronunlial fulurum, el quarla generatione au-
a Horum titulorum seriem descripsimus ex canonc remus divinando m libro Genesis, et lta in nonnul-
Meramiano, longo satis lempore post editum Gene- lis locis falleremur.Nullum igitur moveat dispar ati-
seos librum,quembabemus mulilum prioribusseptem quando numerus marginalis ab ista lilulorum con-
vel octo foliis in exemplari nostro San-Germanensi. g';rie, quia causam erroris indicamus.
Hinc contigit ut priores numeros titulorum appone- MAHT.
.J55 CAriTULATIONES LIBRI GENESIS. 154
cfinn conscent/ere, et terras promissionis,cxstinctis \, assumplione ejus cum vellel patriam repedare, ac
gentibus possidere. perseculioneLnban, el juramento utrorumque.
IX. Sata sterili permanente, ejus oratione ad Agar XXVII. Proficiscenti Jacob obviamfuerunt angeliDei,
ingretsus est. De fttga Agar et apparilione angeli et legatos ac munera mittit ad Esau fralrem sttum,
ad eam. De promissionibus ad Abraliamfaclis, et el de lucta ejus cum angelo, eiimmutalionenominis,
mutalione nominis ejus. ul lsrael vocaretur.
X. Ubi Abrahm prmcipitur ut seipsum et omnesrtta- XXVIII. Sichem filius Emtnor Dinam filiam Jacob ra-
sculos domus sum circumcisionesignaret, et immu- puit, et ultione pudicilimejus. De profeciioneJacob,
tatione nominis Sarai, et quod illi centenario pro- el de abjeclione idolorum, qum sub terebynthum
mitlerelur natciturus ex nonagenaria filius. obruit.
XI. In vatle Mambre in Iribus viris Abrahmapparuit XXIX. Verno lcmpore in Euphrata parturiens Rachel
Deus. decessit, et scpulta est in Relh-Leem. Ruben concu-
XII. Ubi Dominusde inlertlu Sodomorum cum Abra- buit cum concubina patris sui, et Isauc senectute
ham colloquilur : et gradatim de numero justorum confectut obiil.
Abraham interrogat, et de salvationeLot atque ever- XXX. Calalogus cjenerationumqui ex Jacob orti sunt.
sioneillarum civilatum. j De segregationevirorum.
XIII. Ubi Lot mansit in monle, et de conceplu duarutn XXXI. Joseph prm cmleris filiis a patre diligitur. De
filiarum ejus ex eo. somniis ejus et ubi fratres suos in paslu ovium occu-
XIV. Abraham peregrinatus Geraris, et Abimclecli palos visilat, el in puteo deponilur, et Ismaelilis
rcgem, quando Saram lulerat, et admonilioDei fa- ttegotiatoribusdislraltitur.
cla est ad eum ne contingeret eam. XXXII. Judas ad Hiram Odollamitem descendit, at-
XV. Ubi Sara concepit el peperil filium nonagettaria que inde duxit uxorem, el fttio suo Thamar acce-
l Isaac ccntenario Abraham, et Sara dicil : Ejice pit, qumsequenlitradita, et utroqueviduaia in domo
ancillam el filium ejus. El juramento Abimelech palris sedit, ac socero fetandum corpus fraude tub-
curn Abraham, et de nemore plantato in Rersabee. jecit.
XVI. Tentavit Deus Abrahamut offerrel filiutn sttum, XXXIII. Joseph in /Egyplum dislrahilw alque ab
ct promissio facla est benediclionum in semine /Egyptia dotnina adamalur, illc recusat adullerium.
ejus. XXXIV. Duo eunuchi, prmpositus pincernarum ac
XVII. De morteSarm et emplioneagri Ephron, et spe- pislorum in carcere somnhtm videnl, atque Joseph
luncw duplicis. interpretationcm sciscitanlur, et Pltarao somnium
XVIII. Servum adjurans dirigit Abraham ut de cogna- ) videt atque Joseph prmsagusfactus est fulurorum.
tione ejus uxorcm accipcret Isaac, et de conjunctione XXXV. Joseph, potestate accepta terrm JEgypli, sep-
ejtis et Rebeccw. lem annorum fertilitatem , regatibus recondit in
XIX. Abraham Cetutam duxit uxorem. De obitu ejus horreis, ac (amis tempote totidem annorum dum
et sepullura. De conceplu Rebeccm, et partu. De frumenta distrahit, a fralribus secundo remeantibus
pulmento Jacob, el benediclioneprimitiarum Esau. recognoscitut,et munetibus datis ul pattem depone-
XX. Ubi Isaac peregrinalus esl in Geraris, el Re- renl, hottatttr, ac vehicula ditigit.
beccam conjugem suam dicil esse sororem atque XXXVI. Nuntio audito Jacob gaudens pergit in JEgtj-
in illa ierra sevit, el centuplum invenit. Ubi ptum, ac nunlios dirigil ad Joseph, el obviampairi
Palmstini invidentes ei puteos quos [oderat, ob- pergens antplexalus eum flevit, fralres suos palrem-
ruetunt. que coram Pharaone slaluit, ac dedil eis terram
XXI. Apparuit Deus ad lsaac sponte impleturum se Gesen, et omnis terra JEgypti futnisegeslate coacta
quod potlicitus est Abrahm. Alque ibi cum Amalec pro argento venit, et quinta pars sotvil Pharaoni.
(mdus iniit. XXXVII. De mgritudineJacob et benediclioneduorum
XXII. De seneclute Isaac, et ubi Jacob benedictionem filiorum Joseph, el partem unam extra fratres suos
subripuit Esau. ] > dedil Jacob Joseph filio suo quatn tulit de manu
XXIII. Isaac vocavitJacob, et prmcepitei ne conjugem Amorrhmi.
Chananwam acciperet, sed ad Mesopolamiamper- XXXVIII. Jacob vicinior obilu filios convocat suos, cl
geret, et ad Laban avunculum suum, et Esau Chana- propriis benedictionibusmuneral, et futuri temporis
ttmas accepit uxores. sacramenta prwsagat. Ne in JEgypttorum sepulcris
XXIV. Jacob profectus dormivit in Rethel, atque inde ponerelur et filios Itortatur, ut eum collocarent in
venilCharran, ubi servivilLaban, pro filiabus suis, sepulcro majorum. Emisso spirilu aromaiibus cura-
el de conjunctioneeorum. ' lur atque ejus corpus ad terram Cltanaan deporta-
XXV. Jacob filios de Lia et Racliet atque ulraqtte fa- tur, el (ratres ne ab Joseph vkissiludinem sceleris
mula suscepit. El de paslu gregum. recipcrent, deprecatur Joseph moriens fratres suos
juramento conslringens, ut cum illis visilatio dirina
XXVI. Varias virgas ponil Jucob in lancibus, et de
respexerit, ejus secum ossa portarent.
155 S. IIIERONYMIDIVINABIBLIOTIIEC\. 56

BREVES LIBRI BRESITH, 1D EST GENESIS.

I. Delucit exordio, et divisionetenebrarum a luce, el }i. XXIV. De tubversioneSodomorum, el conceplufilia-


die prima. rum Lot de palre.
II. De divisioneaquarum , el firmamentoinler eas fa- XXV. De profeclioneAbrahmin Gerara, et qumapttd
cto, et tecunda die. eum gessitAbimelechrex Palwstinorum.
III. De congregationeaquarum sub cwlo, et germine XXVI. De nativitate Isaac, et de tudo ejus cum /s-
lcrrm, el terlia die. mael, et de expulsioneAgar cum filio, et de pactione
IV. De luminaribut cwli, et divitionediei el noclis el Abimelechcum Abraham.
quarta die. XXVII. De Isaac ubi immolatur a palre, et quod Ra-
V. De reptilibus el votatitibus, et die quinta. thitcli Rebeccasit nala, el de obituSarm.
VI. Dejumenlis et besliisterrw , et crealione hominis, XXVIII.De Rebccca, quomodoAbrahmservus petitor
et sexta die. accedensacceplamjungit Isaac.
VII. De sanctificalionediei septimi, et paradiso, et de XXIX. De Abrahamubi Cethuram accepil uxorem, et
fiuminibusejus, el homine ibi posito. de obitu Abrahm: ct de progenicIsmaelis, el de con-
VIII. De Adam ubi nomina animanlibus universisim- ceplu el parlu Rebeccm.
posuit, et de muliere quomodofacla sit, et trans- XXX. De Esau ubivendiditprimogenitasua Jacob, el
gressionecorum. 1" de promissionibusDei in Geraris, et ubi teminmil
IX. De irrogala in eos a Dominosententia, et deliini- el invenitcentuplum.
cis, el de Cherubim flnmmeogladio. XXXI. De promissioneIsaac et Rersabee, ubi secundo
X. De Cain et Abel, el maledictioneDei in parri- apparuil ei Dominits, ct de paclo rcgis Abimelcch
cidas. cum Isaac, et de Esau et uxoribut ejus.
XI. DeSelh qui h Adwnatus est pro Abel, et de gene- XXXII. De cmcilatels/tac, et quomodopro Esau bene-
ralione ejut usque ad Noe. dixit Jucob.
XII. De giganlibus, et Noe, et arca, et diluvio. XXXIII. Deodio Esau circa Jacob, el fttga Jacob ad
XIII. De egressu Noe de arca, c et de wdificatiane Laban, el de somnio et scala, et angelis, et Domi-
allaris. nvm vidit toquentemad se.
XIV.De nuditate Noe, et malediclioneChanaan. XXXIV. De scrvilio Jcicobpro uxoribus, et conceptu
XV. De generationibustrium filiotum Noe, el de ovitnnpro varietatevirgarum,el denalivitatefiliorum
Nemrod. Jacob.
XVI. De wdificalioneTurrit el confusionelingnarum, XXXV. De profectioneJacob de Mesopolatnia, et de
et de progenieScm usque ad Abrahamet Loth. jurgioejns cumLaban ctpaclo,el de ditisioneattgeto-
XVII. De egrestioneAbrahwde terra Chaldworumin " rum, el colluclatione,cl pacaliotieJacobcnm Etau.
Haran Mesopotamimcumfrairibus tuit. XXXVI. De ImbilationeJacob in Sichem, cl stnpro in
XVIII. De Dei promitsionead Abrahctm,et de profe- Dinain, el inlerfeclioneurbis, el deidulis abscondi-
• ctioneejut in terram Chanaan, et ubi ei Deut tecundo tis sub tcrebintho.
apparuit. XXXVII. De reditu Jacob in Relhel, in quo dcnuo
XIX. De ingressttAbrahwin /Egyptum, ac reditu ejus apparuit ei Deus el vocavit eurn Isrnel, et de
in Rethel, et de discessuLot, et habiiationeejus in Ephrata ubi Racltel,edito Benjamin,obiilet sepulla
Sodomis. esl; elubi Rubenad concubinampatris sui ingres-
XX. De Dei promissioneterlio ad Abraham, et de tre- sus est, et nominibus Patriareharum, et de obitu
centisdecem el oclo vernaculis, d cwsis hostibus, et Isaac, ct generalionibusEsau.
revocaloLot. XXXVIII. De Joseph el «oinniisejus, et vcnditione
XXI. De Dci promissionequarta ad Abrahamin He- ejus in /Egyplum, et de Jttda, et qum de Thamitr
bron, et de prwnunlialioneDei, quod peregrinarelur f memorantur.
semenejus, ei de naiivitate Ismael.
XXXIX. De Joseph ab eunucho empto el in carcerem
XXII. De promittione Dei quinla ad Abraham el de
et de somniis Pharaonis.
immulatione nominumAbrahamet Sarw, de paclo D tnisso,
circumcisionis. XL. De Josc.pheduclode carcere,et quomodosomnium
XXIII. De Dominoquomodoin tribus apparuit Abrahm regi edisserit, et dominus /Egypti conslitutus esl,
in convalleMambrc,ubi pollicetur ei Isaac nascilu- cl de ttxoreejus ac duobusliberis.
rum, et de ° quinquagintajuttit in Sodomit. XLI. De (ralribus Joseph, qnomcdo descenderuntin

a Palaiinus codex , quocum hos breves contuli- d Auctius bic est uno vcrho pcrgens Fal. exem-
nius, verba flammeogladio ignorat. plar.
G Numerus quirtquagintain Palalino desidcratur.
b Idem nomen Adw respuit.
c Hxc quuqiic, et de mdificalionealtaris, taccl f Denique ci isia, et qumde Thamar rnemoranlur,
Pal. ms. absunl a P.iLlino ius.
157 CAPITULATIONESLIBRI GENESIS. 158
/Egyplum, ct de reditu eortnn, relicto Simeon, et \ XLIV. De ingressu Jacob ad Pharaonem, el de
pecuniareperta in saccis. possessione sibidala in terra Gessen.
XLU. De secttnda fratrum Joscph profectione cum XLV. De caligine oculommJacob, et benedictionem
Benjaminin JEgyptum, el agnitione mulua. in fiiiis Joseph, el benedictionefiliorumJacob duo-
XLIII. De subvcclioneet muneribus a Joteph fratri- decim.
bus datis, el de profectioneJttcob cum omni domo XLVl. De obilu Jacob el sepullura ejus in Hebron,
sita in sEgyplum. et de morteJoseph.

CAPITDLA LIBRI BRESITH, ID EST GENESIS.

I. De die primo, in quo lux facta est. XXXI. De promissioneAbrahmet seminiejus.


II. De die secundo,in qno cwlum(aclum est. XXXII. Ubi pugnaverunt reges qualuor advertus
III. De die lertio, in quo terra el mare. quinque, et ceperuntLot, et omnemequilalum So-
IV. De die quarto, in quo sot, el luna, et stellm. domorum, et Melchisedecobtulit Abtahmdecimas.
V. Dedie quintoin quorepenlia in mari, et volatilia XXXIII. Ubi visusest DominusAbrahm, el benedixit
cwli. eum, el dixit ei : peregrinumerit semen luum, et
VI. De diesexto, in quo quadrupediuet serpentes, ct genttitei Agar Ismaelem.
beslimel omniupecora, et repenlia, et homo. XXXIV. Visusesl Domintts Abrahm, et dedil ei si-
VII. De die septimo, in quo requievit, omni opere giium circumcisionis,el de Isaac.
consummaio,Deus. B XXXV. Visusest DominusAbrahm,cum iret petdete
VIII. De hoc libro in quo universaqumfacla sunl di- Sodomitas.
cil, el de qualuor flumiitibus. XXXVI. Vettcruntduo angeli in Sodomis, el ntanse-
IX. Dehomineposiloin paradiso, el ubi prmceplum runl apttd Lot.
dat Dominus Adm, el cunctis unimanlibut Adatn XXXVII. Pluit Dominut ignem el sulphut de cwlo,
impotuit nominti, el de muliere fonnala de costa et evetlil Sodomam, el filiw Lot conceperunl de
ejus. palre suo.
X. Ubi seduxitserpens mulierem. XXXVIII. Locutus est Domintts ad Abimelech pro
XI. Ubi inlerroganlur de transgressu. Sttra.
XII. Educunlur de parudiso, ne sumant de ligno XXXIX. Sara pcperitfilium, el vocaviteum pater ejus
vilm. Isaac.
XIII. IVfllisunt Admfilii Cain, et Abet. XL. Dixil Sata ttd Abraham: ptojice ancitlam et
XIV. Cain occidilfratrem suum. filinrn ejns, et in Rersabeelocutus est angelus Do-
XV. Admnutitscst Seth pro Abel. miniad Agar.
XVI. De generationibushominum. XLI. Juraverunt invicemAbrnhamet Abimelech.
XVII. Enoch placuit Deo, et trahttulit illum Deus,et C XLIl. Deus tenluvitAbrahamin Isaac, el de genera-
de Mathusale,el Noe. tionibusNahor.
XVIII. Acceperunlsibi uxores, filii Dei, el irattts est XLIII. Defuncta est Sara, et emil locum Abrahamad
Deus. sepulcrumab Ephron.
XIX. Noe placuit Deo, et prwcepitei Deus ul faceret XLIV. Prwcepil Abraham servo, et profeclus est, et
arcam. adduxit Rebeccam, et Abraham Cethuram dux\t
XX. lngressus est Noein arcam, et factum est dilu* nxorem.
vium. XLV. Vixit Abraham annis cenlum sepluagintaquin*
XXI. Memoratuscst DominusNoe, el eorumqui cum que, et obiit.
illo eranl, el siccalaest aqua. XLVI. De generationibusIsmael, et obitu ejus,
XXII. Anno sexcentesimoet uno vitm Noe exiit de XLVII. De generalionibutIsaac.
arca ipse, et qui eranl cum eo. XLVHI.Facla est fames; et visusesl Dominus lsaac,
XXIII. RenedixitDominusNoe el filios ejus. et dixit ei: Noli descenderein /iLgypium : et habi-
XXIV. Statuit Dominusdiluviumminime futurum. tavit in Geraris, ubi teminavitel fecit centuplum, et
XXV. De tribut filiis Noe, Sem, Cham, et Japhel, juravit cumAbimelech.
et de ipso ubi inebriatusest. 1D XLIX. Senuil Isnac, et benedixilJacob pro Eiau, et
XXVI. De generaiionibusNoe et fitiorum ejus. nescivit.
XXVII. De commixlionelinguarum,etturre confusio- L. DimisitIsaac Jacob filiumsuum, ut iret in Meso-
nis, et de gcnerationibutSem. potamiam.
XXVIII.De generaiionibusThare patris Abraham. U. Vidit Jacobvisum; el Dominttslocuttisetl ad eum,
XXIX. Dixit Dominus ad Abraham, Exi de lerra et benedixiteum,
tua. LH. Venit Jacob in orientenict accepit filiai Luban
XXX. Ubivisus est DominusDeus Abrahmad locum sibi uxoret.
Sichem. Quomodoin JEgypto pasito, tulit Pharao LIII. Peperit Lia Jacob viro suo filios quatuor, et cet-
Sarai in uxoremsibi. tavil a partu.
159 S. HIERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 1H0
LIV. Rachel dcdil Jacob ancillam suam Ralatn, et pe- A LXX. De his qui in carcere somnia vidcrunt,et in-
perit ei duos filios. terpretavitea Joseph.
LV. Et Lia deditJacob ancillatn suam, el peperil ei LXXI. SomnittmPharaonis, quod interpretavit Jo-
duos filios, et de mandragoris: el ipsa peperit filios seph, el factus est dominus terrw jEgypti, cl nali
duos et Dinam. sunt ei duo fitii.
LVI. Memoratusesl Dominus Rachel, et peperit Jo- LXXII. Ubi misit Jacob filios suos in /Egyptum, et
seplt, et stalttil Jacob cum Laban de ovibusvariis. cognovilcosJoseph, et unum ex ipsis reclttsit usque
LVII. Dixit Dominut ud Jacob : revertere in terram durn veniret frater ejus Renjumin.
patris ttti, et consecutus est eum Laban, etjurave- LXXIII. Invaluit fames, el veneruntad Josephfratres
runt ittvicem. sui cum Benjamin, et mandavit patri suo venire
LVIII. Vidit Jacob castra Dei, et misit nuntios ad ad se.
fratrem suum, et luclatus est cum angelo. LXXIV. Visus est Dominus Jacob, el dixit ei: De-
LIX. VenilJacob incivitatem Sichimorum, ubi occi- scendein yEgyplum.
derunt filii cjus omnes inliabilantespropter Dinan. LXXV. Nomina filiorumIsrael, qui ingressi sunl in
LX. Dixil Dominus ad Jacob: ascendein locumRe- JEgyptum.
thel, cl abjecit omnia idola. B LXXVI. Ubi venit Joseph obviam Israeli patri suo.
LXI. Visusest Dominusipsi Jacob, ct benedixiteum, LXXVH. NuntiavitJoseph Pharaoni, qnoniam venit
ct cognominaviteum Israel. paler ejus.
LXH. Ubi pepcritRachel Renjamin, et rnortua est, et LXXVIH. Dixit Pharao ad Joseph, ut eligeret terratn
de generationibus Jacob, et obitu Isaac palris in qua habitarel paler ejus.
ejus. LXXIX. Habitavit Israel in JEgyplo, et dixil fitio suo
LXIII. De generalionibusEsau. Joseph, ne sepelireteum illic, et vixil Jacob annis
LXIV. De principibut Esau. centum quadraginta septem.
LXV. Qui regnaverunt in Edom priusquamessetrex LXXX. In/irmatus Jacob benedixitfilios Joseph al-
in Israel. ternis manibus.
LXVI. De Joseph el somniisejus. LXXXI. VocavilJacob omne.sfilios suos, cl dixit eis
LXVII. Ubi missusest in puteum, et distractuslsmae- qumventura esse.nlin novissimisdiebus,et defunctus,
litis. sublatus et seputtusest in terra sua.
LXVIII. DeJttda et Thamar ttxore filii ejus, quw erat LXXXII. Vixil Joseph annis centum decem, et adju-
vidua. ravil fralres suos, ul cum visitarentur a Domiito,
LXIX. DeJosephiluxorePittipharS. iC tollerent secum ossa ejus in lerram suatn.

Ex Vaticano Codice ms. antiquissimo


« CAPITULA IN LIBRUM GENESEOS.

I. Ubi lux ptimo fieri jubetur. , XIV. Rccapilulatiocrealionis.


II. Firmamenlumdie secundofacit. XV. Adatn de.limo faclus.
III. Ubi aqum a terra separari jubentur. XVI. Paradisus factus.
IV. Ubiterra germinarejttbetut die lerlio. XVII. De fluminibus.
V. Ubi luminatia fierijubenlur die quarto. XVIII. PrmceplumAdmin paradiso.
VI. Luminare factum. XIX. UbiAdamnominapecoribus imponit.
VII. Ubi ex aquis animalia jttbentur die quinta. XX. De muliere facla.
VIII. Ubi animalia benedicitur[Lege benedicuntur]. XXI. De serpente.
IX. De terra animalia producijubetur[Le%ejubentur] XXII. Ubi se nudos videruntAdam et Eva.
die sexio. XXIII. UbiDominus ad Adam in paradiso loquitur.
X. Ubi Detishominemfierijubet. XXIV. Sententia in serpentem.
XI. UbiAdam factus benedicitur. XXV. Ubi Adamex paradiso expellitur.
XII. UbiAdam escarum accipil potestatem. XXVI. Primogenitus AdmKain.
XIII. Urbis [Lege Orbis] consummatio. XXVII. Habelnatus.

* Seriera islam capitulorum reiinet antiquissimus esse ab scriptore ms. codicis Vaticani capitulum ul-
codex manuscriptus Vatieanx bibliothecx, qui fuit timum, in quo pars ultima libri Geneseos reprxsen-
oliin celeberrimi monaslerii Farfensis. Nonnullos tari debet in hunc aut similem modum : Ubi Joseph
sustulimus solcecismoset barbarismos exscriptoris, vixit annos centum et decem, et adjuravit (ratressuos,
quia tolerari non poluerunt. Cxtera ut legunlur in ut cum visitarenlur, tollerent secumossa ejus in terram
manuscripto cum propriis viliis exhibemus, lecto- suam. Nam liber Geneseos non explicit in capi-
rem rogantes, ne confessa errata librariorum vete- tulo CLIV,ubi Jacob filiossuos duodecim henedicit,
rum typographis nostris imputet, vel nobis hujus sed in morte et sepultura Joseph, lilii Jacob. MART.
volummiseditoribus. Notandum esl autem omissum
101 CAPITIJL.VITONESLIBRI GENSSIS. 162
XXVIII. SucrificiumKain el Habel. A LXXII. Ubi Abrahatnquerctnn Mambrcreversusest.
XXIX. UbiKain fralrem occidit. LXXIII. Ubi quatuor reges adversus Sodomnmve-
XXX. fJ6iKain in terra maledicitur. niunl.
XXXI. CommoralioKain a facie Dei, et de genere LXXIV. UbiAbrahamprmdamcumLol reduxit.
ejus. LXXV. DeMelchisedech.
XXXII. Defiliis Lamech* qui ostenderunt. LXXVI. Ubi Deus tertio visus est Abrahm, cl filium
XXXIII. De musicmartis b vindictaLamech. promiltit.
XXXIV. UbiAdam rursus filiossutcepit. LXXVII. Abrahamcredidil Deo, et reputatum est illi.
XXXV. Decapitulatio [Lege Recapilutalio] fabricw LXXVIII. Abraham per signa sacrifical.
Adw. LXXIX. Destatnenlum[Lege Testamentum]Abraham.
XXXVI. Ubi Adammoritur. LXXX. Ubi Sarai risit.
XXXVII. Enochubi translatus est. LXXXI. Ubi Agar fugit.
XXXVIII. Ubi filii Dei filias hominumconcupierunt. LXXXII. Ubi Dominus Abraham palrem genlium
XXXIX. Ubi iralus Dominusvitam hominumin cxx pollicetur.
annos terminat. LXXXIII. Ubi eumDeuscircumcidijubet.
XL. De Giganlibus. B LXXXIV. UbiAbraham pro Hismaelrogal.
XLI. Ubi hominemDeusdelereminatur. LXXXV. Ubi Abrahamomnessuoscircumcidit.
XLII. GeneraiionesNovm[LegeNoe]. LXXXVI. Ubi Dominuscum duobus venil sub arbore
XLHI. Ubi Deus arcamfierijubet. Mambre.
XLIV. UbiNoe in arca inlroiit. LXXXVII. Ubi Abrahamde Sodomisiuterrogat.
XLV. Ubidiluvium factum est. LXXXVIH. UbiLotangelos hospiliosuscipil.
XLVI. Ubi Corvutdimittitur. LXXXIX. Lot ad generos.
XLVII. Ubi de Arca exire jubentur Noe et filii ejut. XC. Ubi filim Lot ad palrem intrarunl.
XLVIII. Ubi Dominut potlicelurjam non exlerminare XCI. Ubi Abrahamuxoremsuam vocavitsororem.
hominem. XCII. Abraham filium suum suscepit.
XLIX. Ubi Noe filios benedicit. XCIII. Ubi Deusad Agar loquitur.
L. Quia sanguis anima sit, et ideo ab esu prohibetur. XCIV. Ubi Abimelechad Abraham.
LI. De arca [Lege arcu] in nubein signum. XCV. Ubi Deustentat Abrahamde filio.
LII. Quod Katn paler Kananeorum [Lege Cham.... XCVI. Rebeccmgenus.
Chananmorum]sit. XCVII. Ubi Sarra moritur.
LIII. Quod Noevino inebrialur, et a filio irridelur. C XCVIII. Ubi Abrahamde uxore filii commendal.
LIV. Gcnerationesfiliorum Noe; initium novarum XCIX. De Celhurauxore Abrahm.
linguarum. C. Ubimorluusesl Abraham.
LV. De Nembroth Gigante, qui prior posl dituvium Ci. Ismael progenies.
regnavit. Cll. De lenle.
LVl. Ubi AssurNinivemconttiluit, CIII. Isaach progenies.
LVII. FitiiKanaam [LegeChanaan]SydonelGelhey. CIV. UbivisusDeusad Isaach. '
LVUI. FiliiSem. CV. Ubi Isaach sororemsuamduxil uxorem.
LIX. HabitatiofiliorumSem. CVI. Ubi Isaach centuplumrediyit Abimelech.
LX. ConsumatiofiitorutnNoe. CVII. De puleis Isaach.
LXI. De turre. CVIII. Ubi Isaach Aram wdificalDomino.
LXII. Ubi Dominus descendil viderc civitatem et' CIX. Ubi Isaach increpat Abimelech.
ttirrem. CX. Ubi puteus Isaach siccavit.
LXHI. Geueralio Sem. CXI. VoxEsau.
LXIV. De Sarai slerili. CXII. Ubi Jacob accipitbenedictionemEsau.
LXV. Translatio Abrahwin Charram. D CXIH.Jacob accepit mandatuma patre ne alienigenam
LXVI. Ubi Abrahmde terra exire jubetur. uxorem habeai.
LXVII. Ubi Dominusprimum Abrahwapparuit. CXIV. Ubi Esaualiam uxoremaccepit.
LXVIII. Ubi Abraham in JEgyplumpropter farnem CXV. Ubi Jacob lapidem ad capulposuit.
descendit. CXVI. Ubi Jacob lapidemunxit, et votum(ecit.
LXIX. Ubi Sarai regi de JEgyplointroducilur. CXVH.UbiJacob ad puteumovesadaquavit.
LXX. Contentioinler pastores Abrahmet Lot. CXYIII. Ubi Jacob pro uxore servit.
LXXI. Ubi c Abraham Deusel semineejus lotiusterrai CXIX. De mandragorisfilii.
promillitur. CXX. Ubi Jacob cum socerode mercedepaciscitur.

n Martianxus suspicatur legendum, qui offende- ribus scribas, arte, etc.


fuitt, vel, qui ostenderunt,subaudi, artes. Nos certis- c Satis bene emendari textum ac suppleri jubet
sima aliquot scribarum menda supra alque infra ta- Martianxus, Ubi AbrahamDeus apparet, et semini
cili castigamus. lotius terrw possessiopromittitur.
b ldem suppleri jubel, inventione, et de : paucio- ejut
S. HIERONYMIDIVINABIBLIOTIIECA. iU
163
CXXI. De virgis Jacob variis. \ CXXXVIII. De Juda uxorem actipienle.
CXXII. Ubi Jacob cum uxoribus a Laban proficis- CXXXIX. De Thamar.
citur. CXL. Joseph conira Dominam.
CXXIII. UbiJacob vidit consilittmDei. CXLI. Joseph in carcerem.
CXXIV. Ubi Jacob cum angelo luclalut. CXLII. SomnitimPharao.
CXXV. Ubi Jacob Esau fraler occurrit. CXLIII. Ubi nati sunt filii Joseph Manasseset Efraynu
CXXVI. Ubi filiaJacob rapta est. CXLIV. Jacob ad frumcntum ad JEgyplummittit.
CXXVH. Ubi filii Jacob fitios Siceminterfecerunt. CXLV. Joseph fratres agncscit.
CXXVHI. Ubi Jacob idola disperdit. CXLVI. Ubi fitii Jacob reversisunt ad patretn suum.
CXXIX. Debboramortua. CXLVII. Ubi iterum venerunt in /Egyplum ftlii Jacob
CXXX. Dens adJacobin Bethel. ad Joseph.
CXXXI. Ubi Rachel moritur. CXLVIII. Ubi Joseph fratres agnoscit.
CXXXII. Ruben cum uxore patris concubuil. CXLIX. Ettnti Jacob in Algyplum Dominusvisus est.
CXXXIII. Nomina filiorum Jacob. CL. Ubi loquiiurJacob ad Pharao.
CXXXIV.Jacob ad patrem venit. CLI. Ubi Joseph JEgypliis pro panibus.
CXXXV. Isaach reddil [Supplc spiritwm]. B CLII. UbiJacob Josephpro sepullura* commoneljure.
CXXXVI. Progenies Esau. CLHI. Ubi Jacob filios Joseph bencdicil.
CXXXVII. DeJoseph. CLIV. Ubi Jacob filios suos duodecimbenedicit.
a Videtur legendum, sepulturw : Marlianaus ta- et decem , et adjuravit (ratres suos, ut cum visita-
men mutari mavull postreinuin verbum, jure in jure- rentur, tollerenl secumossa ejus in lerram suam. Nam
jurando. Notalque insuper omissum essc ab scriptore liber Geneseos nnn cxplicit in capitulo 154, ubi .lacob
ms. codicis Vaticani capinilum ultiinum, in quo pars filios suosduodccim benedicit, Fed in niorte ci se-
uliima libri Ge.neseos repraesenlari debet in hunc pultura Joseph, filii Jacob.
aut similem nioduni : Ubi Joseph vixil annos centum

»INCIPIT

LIBERb BRESITH
Qui gra^ce dicitur

GENESIS.

[c T. I, R. I, C. I, Cap. I.] In principio creavit C firranmenlura, Crjelum: et factum est vespere el ma-
Deus coelumel icrram. Tcrra autem erat inanis et ne, dies secundus. [B. III, C. III.] Dixitvero Deus:
vacua, el tenebrx [Vulg. addit erant] super faciem Congregenlur aqux, qux sub ccelo sunt, in locum
abyssi, etSpiritusDciferebaiur super aquas. Dixii- unuii), elappareatarida. Facluniqueest ila. Etvnca-
que Deus : Fiat lux. Et facta est lux. Et vidit Deus . vit Deusaridam Terram, congregationesque aquarum
lucem quod esset bona : Et divisit Deus luceni ac appellavit Maria. Et vidit Deus quod esset bonum.
tenebras [Vulg. tenebris]. Appellavitque lucemDiem, Et ait : Germinet lcrra herbam virentem et facienlem
el tenebras Noctem : Factumque est vespere el ma- semen, et lignum pomiferum faciens fructum juxta
ne, dies unus. [B. II, C II.] Dixitquoque Dens : Fiat genus suum, cujus semenin semelipso sit super ler-
iirmamenlum in medio aquarum, et dividat aquas ram. Et factum est ita. Et protulit terra herbam vi-
abaquis. EtfecitDeus firmamentum, divisitqueaquas rentem, et ferentem [Vutg. facientem] semen juxta
qux erant sub firmamento, ab his qux erant super genus suum, lignumque faciens fructum, et habens
Crmamentum. Et faclum est ita. Vocavitque Deus unumquodque semen [Vulg. sementem] secundum

a Integrum Pentateuchum exegimus ad dnos mss. sith. quem nos Genesimdicimus.Hodie Beresith,Rete-
quos invenire poiuimus melioris notx in Vatic. Bi- scith, et Bereschithdicilur. MART.
— Ilebrxosaprimisunumquemque librum Scriplu-
bliotheca, untim Palatinum nuni. 3 prxnolatiim, al-
lerum Urbinatem prxgrandem. Alios tanlum consu- .D rxverbis appellare, notiini. Incipit veroab hisGenc-
luimiis ad vexaia loca, ubi cl laudabiinus. sis, rW>N*D,quod Veteres,priore sceyade moreprx-
b Librum Geneseos rWN"ti Rresith ab Hebrxis lermisso, etierebanl Bp-naiO Grxce, ct Latine Rresith.
fuisse norainaiura docet S. Hieronyntus initio Qu, Vide Quxst Hcbraic. in Genesin.
Hebraicarum iu Gcnesiin, ubi bxc ab eo scripla le- c Id est: T. 1, titulus primus secundum capitula-
guntur : Sed et hoc sciendum,quod apttil Ilebrmosli- tionem per tiiulos; R. I, brcvis primus secundum
ber hic, Bresilh vocalur, hanc habenlesconsuetuilinem, capitulaiionem per brevcs; C. I, capilulum primuin
ul voluminibusex principiis eorum nomina imponaut. secundum capitiilalipneiii per capitula; atque dc-
Ei iterum in prologo Scripturarum, sive Principio muni Cap. 1, capul piimum secundum Vulgaiaui
galealo : Primus, inqutt, apud eos liber vocatur Bre- edilionem. EDIT.
ICS LIBER GENESIS. 169
speciem suam. Et viditDcus qund esset bonum. Fac- A Deuscuiicta qux lecit [ Vttlg. fecerat.], et crant val-
luinque est vcspere et mane, dies teriius. [B. IV, de bona. El factum est vespcre et mane, dics scxtus.
C. IV.] Dixit autem Deus : Fiant luminaria in flrma- [B. VII, C. VII, Cap.II.] Igilurperfecli sunl coeliet
mento cosli, ut [Vulg. et] dividantdiem ac nnctcm, terra, etomnis ornatus eorum. ComplevitqueDeus die
et sint in signa, et tempora, et dies et annos, et septimo opus suum quod fecerat, et reqnievit diescp-
[Vulg. ui] luceanl in (irmamento cceli, et illuminent limo ab universo opere quod patrarat. Et benedi-
terram. Etfactum estita. Fccilqtie Deus duo magna xit diei septimo, et sanctificavitillum : quia in ipso
luminaria : luminare niajus, ut prxessct diei, ei lu- cessaverat ab omni opere sno quod creavit Dens ut
minare minus, ut prxessei nocii, et siellas. Et po- facerei. [C. VIII.] Istx generaiinnes [Vulg. intetsetil
suit eas Deus in firmamento cceli, ut lucerenl super suni] cceli et terrx, quando creata sunt in die, quo
terram, et prxessent diei ac nocti, et dividereni lu- fecit Dominus Deus ccelumet terram : El omne vir-
eem ac tenebras. Et vidit Deus quod esset bonum. gullum agri antequam oriretur in terra, omneiiiqnc
Ei factum est vespere et mane, dies quartus. |B. V, bcrbam regionis priusquam germinarel : non cnim
C. V.] Dixit eliam Deus : Producant aqux reptile pluerat DoniinusDeus super lenam, ei liomo nnn
animx vivenlis, et volatile super lerram sub firma- erat qui operaretur terrani; sed fons ascendebal c
mentocoeli. Creaviique Deuscelegrandia, et omnem B terra, irrigans universam superficiem terrx. Forma-
animam viventem atque inotabilem, quam produxe- vil igilur DominusDeus hnmincm de limo lerrx, et
ranl aqux in specics suas, et omne volalile secun- inspiravil in faciem cjus spiraculum vitx, et faclus
duni gciius suum. El vidit Deus quod essel bonum. est homo in animam viventcm. Plantaverat autcin
Benedixiique eis, dicens : Crescite, et multiplica- Dominus Deus Paradisum votupiatis a principio, in
mini, et replcle aquas inaris : avesque iiiultplieen- quo posuil hominem quem formaveiat. Produxilqne
lur super lerram. Et faetum est vespere et mane, DominusDeus de Iiumonmne lignum pulchrum visu,
dies quinlus. [IJ. VI, C. VI.] Dixil quoque Deus : et ad vescendum suave : lignum eliam vilx inmcdio
Producat terra animam viventem in genere suo, ju- paradisi, lignumque scientix boni ct mali. Et fliivius
menla, etreplilia, ei bestias terrx secundum species cgrediebatur de loco volupiatis ad irrigandum para-
suas. Faclumque esi ita. Et fecit Deus bestias lerrx disum, qui inde dividitur in quatuor capita : Nomen
juxta species suas, et jumcnta et omne reptile lerrx uni Phison : ipse est qui circuit oranem lerram a
in generesuo. Elvidit Deusquodesset bonuni, elait: Evila, ubi nascilur aurum. Et aurum lerrx illius op-
Faciamus hominem ad imaginem el simililudiiiem limum est : ibique inveniiur b bdellium, el lapis
nostram, et prxsit piscibus maris, ei volatilibus coeli, onychinus. Ei nomen fluviisecundi Gion [Vulg. Gc-
et bestiis, universxque lerrx, omnique reptili quod C hon] : ipse est qui circuit omnem terram /Elhiopix.
movelur in terra. Et creavitDeus hominem ad imagi- Nomen vero fluminis tertii, Tigris : ipse vadit con-
nem suam :ad im.iginemDci creavit illnni, masculiim tra Assyrios. Fluvius autem quarlus, ipse cst Eu-
etlcminamcreaviteos. BenedixitqueillisDeus, eiait: phrates. [C. lX.]Tulit ergo Dominus Deus hoiiiincin,
Crcsciie.et raultiplicamini, et replele terram, et sub- et posuit euni in paradiso voluplaiis, ut operaretur
jicite eam , et dominamini piscibus maris, et volali- et custodiretillum : prxcepiique ei dicens : Ex om-
libus coeli, et universis animantibus, qux moventur ni ligno paradisi comede : de ligno autem scienlix
super terram. Dixitque Deus : Ecce dedi vobis om- boni et niali ne comcdas : in quociiinqiic enim dic
nem herbam affereniemsemen supcr terram, el uni- comederis ex eo, morte morieris. Dixil quoque Do-
versa ligna qux babent in semetipsis semenlem ge- minus Deus : Non esl bonum esse hominem solum :
ncris sui, ut sint vobis in escam, et cunclis animan- c faciamus ei adjulorium simile sui [Vulg. sibi].
tibus terrx, omniquevolucri cccli, et universis qux [B. VIII.] Formatis igitur, Dominus Deus, de humo
movemur in lerra, ct in qnibus est anima vivens, ut cunctisanimantibuslerrx,etuniversisvolaiilibuscoe-
habeant ad vescendum. El factum esl ita. Vidilque li, adduxit ea ad Adam, ut videret quid vocaret ea :

a Non Evita, sed Evilat, et Eveilat legitur apud ]t)


pro carbtineulo et lapide prasino, (BSsMtovel ovvvu,
LXX inlerpretes. In plurimis qimque latinis mss. co- alii transtulerunt. Ilujus itaque interpretalionis alios
dieibus mcndose scriptuni reperimus Hevilat, vel Evi- ante se agnoscit auctores, quos poslea ex Hebrxo
lalh. At exploratum oranino nobis est Hieronymum vertens ipse secuius est. MART.
Iegisse Evila, ut nos emendavimus juxta fidem exem- — Videiur BSsXXtov et \iOovcowxae ab Aquila,
plarium canonis Hebraicx veritalis : nam de hoc no- Symmacho et Theodolione accepisse.
rnine Evila, abiinde disserit, lib. de locis Hebraicis. «In Hebrxo hodierno scriptum est r!\xyxEese, fa-
Favei qiinque emendalioni noslrx vox nS'Tl hltvilh ciam. Singulari iiidem numero legiinl Samariiani et
in Hebraico, quam veteres Evila legebam. Eamdem cxieri Orieniales : Septuaginta vero babent 7ro«j«-w-
deniqne retinei lectionem texlus Hebrxo-Samarila- pjsv,iinde fluxit in Hieronymi iranslaiionem Laiinam,
nus; ac versio etiam LXX interprettiin nliquot in faciamus; nisi forte posl LXX interprctes sanclus
locis, puta Genes. cap. x et xxv. MART. Hieronymus legeril in suo exemplari Hebraico, ut
— Unns Palaiin. Evilath. Imprcssa leclioad He- supra, cap. i, v. 26, rWJHnaase, id est, faciatuus, in
brxuni lextun), et melioris nnlx nianuscriptorum plurali. MART.
est (idem. — Hicquoque imiiatussit Aqnilam.quinotJio-w^uv
b Ante Hicroiiyniunilcgebanl boc loco Latini juxla verlit plurium numero. Hebrxus auleiu iu singulari
LXX iiilerpreiatioiiem : Ibi esl catbunculus et lapit babct HDVX.(aciam.
vrasinus; sed, inquilllieronymus, lib. Quxst. Ilebr.,
167 S. HIERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 168
omne enim quod vocavit Adam animx vivcntis, ip- A ligno de quo prxceperam tibi, ne comcderes, come-
sum est nomen'ejus. Appellavitque Adam noniini- disti ? Dixitque Adam : Mulicr quam dedisti sociam
bus suis cuncta aninianlia, et universa volalilia cceli, mihi, dedit mihide ligno, elcomedi. Et dixitDomi-
et omnes bestias terrx. nus Deus ad mulierem : Quare hoc fecisti ? Qux
Adam [ Vulg. Adx] vero nnn inveniebatur adjutor respondit : Serpens decepii me, et comedi. [B.IX.]
similis ejus. Iinmisit ergo Dominus Deus soporcm in El ait DominusDeusad serpentem : Quia fecisti hoc,
Adam : cumque obdormissei, tulit unam de coslis maledictus es inter onmia aninianlia, et bestias
cjus, et rcplcvit carnem pro ea. Et xdilicavil Domi- terrx : super pectus tuum gradieris, et terram co-
nus Deus costam, quam tulerat de Adam, in nuilie- medes cunciis diebus vilx lux. Inimicitias ponam
rcm, cl adduxit cam ad Adam. Dixitquc Adam : Iloc inter te et mulierem, etsemcniuum etsemen illius:
nunc , os ex ossibus meis, et caro de carne mea , c ipse conteret caput luuin, et tu insidiaberis calca-
bxc vocabitur Virago, quoniam de viro sumpta est. neo ejus. Mulieri quoquc dixit : Mulliplicabo xrum-
Quamobrem relinquet homo palrem suum ct ma- nas luas et conceptus luos: in dolore paries filios,
trem, et adhxrebit uxori sux, et erunt duo in carne et sub viri d poteslate eiis, et ipse dominabilur lui.
una. [C. X.] a Erant autem utcrque nudi, Adam sci- Adx vero dixit: Quia audisli vocem uxoris tux , et
licclct uxor ejus, et non erubescebant. 3 eomedisli de ligno, ex quo prxceperam libi, ne co-
[Cap. III.] Sed et scrpens cral callidior cunctis mcderes , maledicta terra in opere luo, in laboribus
animauiibus lerrx, qux feceral DominusDeus. Qui comedes eam [ Vuly. ex ea] cunclis diebus vilx tux.
dixii ad mulierem : Cur prxcepit vobis Deus ut non Spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes her-
comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit bam terrx. In sudore vultus lui vesceris pane, do-
mulier : Dc fructu lignorum , qux sunt in paradiso ncc revertaris in terram de qua sumptus es : quia
b vescimur; de fruclu vero ligni, quod esi in medio pulvis es, et in pulverera reverteris. Et vocavit Adam
paradisi, prxcepit nobis Deus ne comederemus , et nomen uxoris sux Eva : eo quod mater esset cnnc-
ne langeremus illud , ne forte moriamur. Dixit au- toruni viventium. [T. II, C. XII.] Fecit quoque Do-
tem serpens ad muliercm : Ncquaquam morte mo- miiius Deus Adam [Vutg. Adx] el uxori ejus luni-
rieraini. Scit enim Deus quod in quocumque die co- cas pellicias, et induit eos, cl ait : Ecce Adam faclus
mcderitis ex eo, aperientur oculi veslri, et erilis est quasi unus ex nobis , sciens bonum et malum :
sicul dii, scientesbonumet malum. Viditigilur mu- nunc ergo ne forte miltat manum suam , et sumat
lier quod bonum esset lignum ad vescendum , et ctiamdeligno vitx.et comedat.etvivat in xternum.
pulchrum oculis, aspectuque delcctabile, et lulit de Et cmisil eum Dominus Deus de paradiso volup-
fructu illius, et comedit : dedilque viro suo, qui co-1 l tatis, ut operaretur lcrram, de qua sumptus est. Eje-
medit. Etaperti sunt oculi amborum, cumque co- citque Adam, etcollocavit ante paradisum volupta-
gnovissent se esse nudos, consuerunt folia licus, et tis Cherubim et flammeum gladium atque versati-
feccrunt sibi perizomata. [C. XI.] Et cum audissent lem, ad cuslodiendam viam ligni vilx.
vocem Domini Dei deambulanlis in paradiso ad au- [B. X, C. XIII, Cap. IV.] Adam vero cognovit
ram post meridicm, abscondit se Adam et uxor ejus Evam uxorem suam, qux concepit et peperit Cain ,
a facie Domini Dei in medio ligni paradisi. Vocavit- dicens: Possedi bominem per Deum. Rursumquc
que Dominus Deus Adam, et dixit ei : Ubi es? Qui peperit fralrem ejus Abel. Fuit aulem Abel pastor
ait: Vocem tuara audivi in paradiso, et timui eo ovium, et Cain agricola. Factum est autem post mul-
quod nudus essem, et abscondi me. Cui dixit: Quis tos dies ut offerret Cain de fruclibus terrx miinera
cnim indicavit tibi quod nudus esses, nisi quod ex Domino. Abel quoque oblulit de primogenilis gregis
a Ila mss. omnes codices antiquiores, ac melio- qum sensum legentis impedinnl,non mihi debesimpu-
ris notx. Ab eodem eliam versu inilium suum ducit larc, sed luis, et imperitiw notariorum, tibrariorumqne
capitulum sequens tam apudLXX inlerpretcs, quam incurim, qui scribuntnon quod invenittnl, sed quod in-
in codicibus latinis mss. MART. tellitjttnt, et dum olienos errores emendare niluntur,
— Vulgala editio. Erat aulem tilerque nudus. oste.ndunisuos. Exstat ctiam ms. codex peranliquus
b Pluresmss. Bibliorumcodices legunt, vescamur: in biblioibeca sancti Germani a Pratis, ubi prima
cui lectioni suffragari videlur bsx:, Nochel, ilebrxi D manu sctiptum superesi ipse, licet alia recentiori sit
atque Samaritani contextus. $uyovp.eQu siiniliter, id additus apex lilterx e, ut esset ipso, pro ipse. Deni-
est, edemus, habent LXX interpreies, quos sequun- que curiosum lectorem non celamus, scripsisse olim
lur Chaldxus et Syrus. Sed quis nesciat apud lleb. veteres pronomina, el adverbia terminaia in e, per
fulurum usurpari solilum pro prxsenli indetermi dipbihongura ae; ut est illud,ipsie dixit et (acta sunt.
nato. MART. El, superbmloqueris, slultm egisli, elc. Ex hoc scri-
—Quidam,quosMarlianxuslaudat,mss., rescemui', hendi modo retineri facile potuit ipsa, pro ipse, sive
Chaldxus interpres hiijiis vocis ac sentenlix
cui lectioni suffragari utchmque ait Hebr. SDN2, ipsm. tollit ambiguiiatem diccns : Inter fiiium tuum et in-
et prxter alias antiquas Yersiones, Grxcus yuyov- ter filium
ejus ; ipse, etc. MART.
c Pro ipsc, legilur ipsa in omnibus fere codicibus — Unus PaJalinus cum Vulgata Editione ipsa. Ve-
mss. At llieronymus tum ex Hebraico fonte, tum e leri autem ac translatitix quxstioni de hujus lec-
Sepluaginta legit ipse in suis Quxslionibus Hebrai- lione pronominis, non est hic locus. Adito Inter-
cis. Idem ergo hic accidit librariorum lapsu quod pretes atque ipsum curaprimis Hieronym. in Quxs-
tempore ejusdem sancti Doctoris, ut et ipse conque- lion. Hebraicis.
d Addit llebrxus textus pronomen tui, id est,
rilur in Episl. ad Lucinium : Unde, inquit, si para-
grammata repereris, vel minus aliqua descripla suitl,
160 LIBFR GENESIS. 170
sui, et de adipibus eorura , el rcspexit Doniiuusad j\ j vocavilque nonien ejus Selh, dicens : Posuit milii
Abel, et ad munera ejus. Ad Cain vero, el ad mu- Dens semen aliud pro Abel, queni occiditCain. Sed
nera illius non respexit: iratusque esl Caiu vehe- et Selh natus esl filius quem vocavitEnos: istc cce-
menter, et concidit vultus ejus. Dixitque Dominus pit invocare nomen Doinini.
3>d.eum : Quare iralus es ? ei curconcidit facies tua? [C. X\T, Cap. V.] Hic est liber generalionis
Nonne si bcne egeris , recipies ? sin autem male , Adam. ln die qua creavit Deus honiinem , ad simili-
statim in foribus peccatuin aderit? sed sub le erit tudinem Dei fccit illiim.Masculumcl feminam crea-
appctitus ejus, et lu dominabcris illius. [C. XIV.] vit eos, et bencdixit illis, et vocavit nomen eorum
DixilqueCain ad Abet fratrcm suum : a Egrediamur Adam, in die quo creati sunl. Vixit auteni Adam
foras. Cumque essenl in agro, consurrexit Cain ad- cenium triginla annis, et gcnuit ad imaginem ct si-
versus Abel fratrem suum, et interfec.iteum. Et ait militudinem suam, vocavilque nomen ejus Setb. Et
Dominus ad Cain : Ubi cst Abel fraier tuus? Qui facii sunl dies Adam. potquam genuit Selh, oc-
respondit, Nescio. Nurn custos frairis mei b sum? tingenli anniigenuitque filioset filias. El factum est
Dixitque ad eum : Quid fecisii ? vox sanguinis fra- orane lempus quod vixit Adam anni nongenti Iri-
tris tui clamat ad mede lerra. Nunc igitur maledic- ginta; cl mortuus est. Vixil quoque Selh cenlum
tus cris super lerram, qux aperu.it os suum, et sus- B ] quinque annis , et gcnuit Enos. Vixitquc Selh post-
ccpit sanguinem fratris lui de manu tua. Cum ope- quam gcnuitEnos, octingentisseptem annis, genuil-
ratus fueris eam, non dabit libi fructus suos : vogus que filios et filias. Ei facli sunt omnes dics Selh
etprofugus eris super terram. DixitqueCain ad Do- nongentorum duodecim annorum , el morluus est.
minum : Major est iniquitas mea, quam ut veniam Vixit vero Enos nonaginta annis, el genuit Cainani.
merear. Ecceejicis me hodie a facie terrx, eta facie Postcujus ortum vixit oclingenlis quiudecim armis ,
tua ahscondar, et ero vagus et profugus in lerra : et genuit filios et filias. Faciique sunt omnes dies
omnis igitur qui invenerit me , occidet me. Dixit- Enos nongentorum quinque annorum, el morluus
que ei Dominus: Nequnquam ila fiet, sed omnis qui est. Vixitquoque Cainan septuaginia annis, etgenuil
occiderit Cain , septuplum punielur. Posuitque Do- Malaleel. Et vixit Cainan poslquam genuit Ma-
mintis c Cain signum, ut non eum interficerel omnis laleel, octingentis quadraginia annis, gcnuilquc
qui invenisset eum. Egressusqne Cain a facie Do- filios et filias. Et facti sunt omnes dies Cainan non-
mini, hahitavit in terra profugus ad orienlalem pla- genli decem anni, et mortuus est. Vixit autem Ma-
gnm Edcm. Cognovit autem Cain uxorem suam, qux. laleel sexaginta quinque annis, et genuii Jared. Et
concepit et peperit Enoch , et xdificavit civilatem, vixit Malaleel poslquam genuilJared, octingenlis
vocaviique nomen ejus ex nomine filii sui, Enoch. C triginla annis, et genuit filioset filias. Elfacti sunt
Porro Enocli gentiil Irad, Irad genuit Maujael, et omues dies Malaleel oclingenti nonaginta quinquc
Maujaelgenuit Maihusael, et Malhusael genuit La- anni, et morluus est. Vixilque Jared centum sexa-
mecli. Qui accepil duas uxores, nomen uni Ada, et ginta duobus annis, et genuit Enoch. Et vixit
nomcn alteri Sella. Genuitque Ada Jabal, qui fuit Jared postquam genuit Enoch, octingentis an-
Pater habitanlium in tcntoriis , atque pastorum. Et nis, el genuit filios et filias. Et facti sunt omncs
nomen fralris ejus Jubal: ipse fuit pater canentium dies Jared nongenti sexaginia duo anui, et mortuus
cilhara el organo. Sclla quoquegenuitThubal Cain, est. [C. XVII. ] Porro Enoch vixit sexaginta quin-
qui fuil mallealor, et faber in cuncta opera xris et que annis, et genuit iVIaihusalam, el ambulavit
ferri. Soror vero Thubal Cain, Noema. Dixitque La- Enoch cum Deo d postquam genuitMaihusalam, tre-
mecti uxoribus suis, Adx et Sellx : Audile vocem ceniis annis, et genuil Dlios et filias. Et facii sunt
meam, uxoresLamech, auscullale sermonem meum: omnes dies Enoch irecenti sexaginta quinquc anni.
quoniam occidi virum in vulnus meum, ct adoles- . Ambulavitque cum Deo, ct non apparuit: quia lulit
centulum in livorem meum. Sepluplum ullio dabilur eum Deus. e Vixit quoque Maihusala centum octo-
de Cain : de Lamech vero sepluagies septies. ginta septem annis, et genuit Lamech. Et vixit Ma-
[B.XI, C. XV.] Cognovil quoque adhuc [ Vulg. D thusala, poslquamgenuit Lamech, septingenlis oc-
tac. adhuc] Adam uxorem suam, el peperit filium , toginta duobus annis , et gentiit filios et filias. Et
a Desunt verba hxc in Heb. exemplari, elsuperfltia Caino, sive, super Cain. MART.
ab Hieron. dei laraniur. Locum tamen propter veius- —Cod. Urhinas, in Cain. propiusad Hebrxum ipS.
latem reiinet in sua versione, ut fidemfacit phrasis d Interserit Vulgat. interpres et vixil,
familiaris: : nam in veleri Vul- quae He-
jpsi Egrediamurforas brxus textus verba non agnoscit.
Transeamusin MART. 6
—lcgehat:
gata campum. Apnd LXX legimus:Cenlum sexagintasepteman-
VideQuxstionesHehraic. inliunc locunv, qucm nos, quem errorem in nnmeris redarguit Hierony-
lametsi ibi superfluum pronuntiet, ex Aquila lainen mus, lestaturque se reperisse eamdem prorsus chro-
hic videtur retinuisse. nologiam iu Samarilanorum volumine, et in libris
b In aliquol mss. scriplum est Numquid custos Hebrxirum. Censtai igitur textum Hehrxo-Samari-
ftattis meisum ego? quod habetur apud LXX.MART. tanum, qui totus hodie diversus abit ab Ilebrxo, in
—Palatin. ms., numqttid; alii addunl prxterea ego. annis chronologicisfuisse labefaclalumatque corru-
c Aliier mss. plures codd. qui legunt : Posuitque ptum post Hieronymi xtatem : aliquot tamen exem-
DominutCain in signum, sed i» a librariis additum plaria Samarit. jam ante Hicron. fuisse depravaia,
est; in Hebrxo cnim legiiur yrph Lecain, id est, colligi potesl ex chron. Etiseb. apud Syncel. MART.
PATROL.XXVIII. 6
171 S. HIERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 172
facti sunt omnes dies Mathusalx nongenii sexaginia A riius vilx est subler coelum : [Vttlg. add. et] uni-
novem anni, el mortuus est. Vixit aulem Laniecb versa qux in terra sunt consummenlur. Ponainque
ccnlum ocloginla duobus annis, et genuit filitim , frjediismeum tecum, et ingredieris arcam tn, et filii
vocavitque nomen ejus Noe, dicens : Iste consolabi- lui, uxor tua, et uxores filiorum tuorum tecum. Et
lur nos ab operibus mannum noslrarum,in lerra cui ex cunclis animnntibusuniversxcarnis bina induces
maledixitDominus.VixitqueLamech postquamgenult in arcam, ut vivant tecum, masculinisexus et femi-
Noe, quingentis nonaginta quinque annis , et ge- nini. De volucribus juxta genus suum,et dejumentis
nuit filios et filias. El facli sunt otnnes dics Lamech in generesuo, et ex omni reptiliterrx secundum ge-
septingenll sepluaginta septem anni, et morluusest. nus suum : bina de omnibus ingredientur tecum, ut
[T. III, B. XII, C. XVIII, Cap. VI.] Noe vero possinl vivere. Tolles igitur tecum ex omnibus escis,
cum quingentorum esset annorum, genuit Sem, qux mandi possunt, et comporlabis apud te, et eriint
Cham et Japhelh. Cumque ccepissent homines mul- tam libi quam illis in cibura. Fecil ergo Noeomnia
liplicari super lerram, el filias procreassent, viden- qux prxceperat illi Deus.
tes filii Dei filias hominum quod essent pulchrx, [ Cap. VII.] DixitqueDominus ad eiun : Ingredere
acceperunt sibiuxores ex omnibus, quas elegerant. lu, ct omnis domus tua in arcam, te enim vidi
Dixitque Deus : Non a permanebit spirilus meus U justum coram me in generalione hac. Ex omnibus
in homine in xlernum, quia caro est : eruntqne aiiimaniibus mundis lolle seplena et septena, mas-
dies illius cenium viginli anuorum. Giganles autem cultim et feminam; do aiiiinanlibusvero non mundis
erant super terram in diebus illis; postquam enim duo et duo, masculum et feminam. Sed et de vo-
ingressi suni filii Dei ad filias hominum, illxque latilibus cceli septena et seplena, masciilnm el fe-
genuerunt, isti sunt polenles a sxculo viri famosi. minam, ut salveiur semen super faciem universx
Videns autem Deus quod multa militia hominum terrx. Adbuc enini' el posi dies septem ego pluam
essel in terra, et cuncta cogiiatio cordis intenla super terram quadraginia diebus et quadraginta
essei ad malum on.ni tempore, pcenituit eum quod noctibus, et delebo omnem substantiam quam feci,
bominem fecisset in lerra. Et tactus dolore cordis de superficie icrrx. Fecit ergo Noc omnia qux
inlrinsecus : Delebo, inquit, hoinincm, quem c.reavi mandaveral ei Dominus. Eratque sexcentorum
a facie lcrrx, ab homine usque ad aiiiiiiaiiiiii, a anuorum quando diluvii aqux inundavcrunt super
replili usque ad volucres cceli : pcenitet eniin me lerram. [C. XX.] Et ingressus est Noe el filii ejus,
fecisse eos. [C. XIX.] Noe vero invenii graliam co- uxor ejus cl uxores filiorum ejus cum eo, in arcam
ram Domino. Hx [Vulg. addit suni] generationes propter aquas diluvii. De aninianlibiis quoqiie niun-
Noe : Noe vir juslus atque perfectus Init in gene- £ dis et immundis , et de volucribus, et ex omni quod
rationibus suis, cum Deo ambulavii. Et genuil tres movetur super terram, duo et duo ingressa suntad
filios Sein, Cham, ei Japheih : corrupta est autem Noe in arcam, mascultis et fcmina, sicut prxcc-
lerra coramDeo,el rcpleia esl iuiquitate.Cumquevi- perat Deus Noe. Cumque transissent seplcm dics,
disset Deusterrain esse corruptam ("mnis quippe caro aqux diluvii inundaverunt super lcrram. Anno sex-
corruperat viam suain super terrani) dixit ad Noe : ceniesiino viix Noe, niense secundo, septimo de-
Finis universx carnis venit coram me, repleia est cimo die mensis, rupii sunt omnes fontes abyssi
lerra iniquilate a facie coruni, et ego disperdam eos magna>,et calaraclx coeli apertx sunt, et facta est
cum terra. Fac tibi arcam de lignis b lxvigatis, pluvia super terram quadraginla dicbus et quadra-
mansiunculas in arcafacies, ct bitumine linies in- ginta noctibus. In articulo diei illins ingrcssus est
trinsecus et extrinsecus. Ei sic facies eam : Trecen- Noe, et Sem, et Cham, el Japheth, lilii ejus, nxor
lorum cubilorum erii longitudo arcx, quinquaginia illius, et tres uxores filioruui ejus cum eis, in ar-
cnbitoruin latiludo, et trigiuta cubiiorum aliiludo cam : ipsi et oinnc animal secundum genus suum,
illius. Fenestiam in arca f.icies, el in tubito con- universaqne jumenia in genere suo, et omnc quod
summabis sumniitateiu ejus : ostium auleni arcx moveiur super terram in genere suo, cunclumque
pones ex latere deorsum, cnenacula, et iristega fa- JJ volaiile secundum genus suum, universx aves, om-
cies in ea. Ecce ego adducam diluvii aquas super nesque volucres, ingressae suni ad Noe in arcam ;
terram, ut interliciam omnera caruem, in qua sjii- bina el bina cx omni carne, in qua eral spiiilus
a ln hodierno Hebr. lextu, et in Saniaritano Vfti brxo legi biluminata, hallucinatum eum puiarunt
ei legisse in llebraico coniextu i£3 copher,
jadon legimus, quod sanclus llieronynius in Quxst. iionniilli,
Hebr. interpreiatur, judicabis, eisi versioneiviLXX pio —iSa gopher. At pace hujusinodi scripiorum as-
serere f»s Hieronymumlegisse copher, et opiime
sccutus retineai voceni, permanebit: \*hi jalon au- ex Hebrxosit, fuisse inierpretatuin , de lignis bitumttta-
tom, sive ?'S' jalin, id esi, pernoctabit, permanebit, iis: nam TVIBZgophrith, genus esi gumnii et biiuini-
scriptnni eral forte in exemplari Hebraico LXX se- ni<, sive maierix sulphurosx. Rabbini qnoque inter
niorum. MART. species cedri ponunt JGffi"yy els-schcmen,arborem
—Vulgatx huic leclioiiiinQuxst. prxfert judicabit. ; e lignis vero cedrinis faclam arcam
Hehrxum lamen pv etiam antiqux vcrsiones per- pinguedinis mulli voluni. Gopherigitur cst species arboris bitti-
inanendi significatu donanl. niinalx, et stillanlis resinam aut picem, ul abies,
b LXX, e/. JjiiXwv xexpuyi>vo>v, de liguis quadratis. piuiis, elc. MART.
Cuih dixisset Hieronym. pro qttudratistignis, in lle- -•MiivullinHebraic.Quxsi.inlerprelariMHwiwtf//*.
17S LIBER GENESIS. 174
viix. Et qux ingrcssa sunt, inascultis et feraina ex A vesperani, portans ramum olivx virentibus foliis in
omni carne inlroierunt, sicut prxceperat ei Deus: ore suo. Intellexit ergo Noe quod cessasseni aqux
et inclusit eum Dominusde foris. Faciumque est super lerram. Exspectavitque nihilorainus septeiu
diluvium quadraginta diebus super tcrram : el mul- alios dies : et emisit columbam, qux non esi re-
tiplicatx sunt aqux, el elevaverunt arcam in su- versa ultra ad eum. [C. XXII.] Igilur sexcentesimo
blime a terra. Vehementer enim inundaverunt: et primo anno, primo mense, prima die mensis, im-
omnia repleverunt in superficie lerr*: porro arca minulx sunt aqux super lerrant : et aperiens Noe
ferebatur super aquas. El aqux prxvaluerunt nimis leclum arcx, aspexii, viditque quod cxsiccata esset
super terram : opertique sunl oinnes niontes ex- superficies lerrx. Mensesecundo septima ct vige-
celsi sub universo ccclo. Quiudecim cubitis aliior siraa die mensis, arefacla est terra. [B. XIII.] Lo-
fuitaqua super monlcs, quos operuerai. Consunip- cutus esi autem Deus ad Noc, dicens : Egredere de
taque est omnis caro qux movebatur super terram, arca, tu et uxor lua, filil tui, ei uxores filioruin
volucrum, anlmantium, bestiarum, omniumque rep- tuornm lecum : cuncta animanlia qux siint apud ic,
tilium,qux replant super terram: universi homines, cx oinnicarue, lam in volaiilibus quam in besiiis et
et cuncta, in quibus spiraculum vii» est in tcrra, universis reptilibus qux rcpiant super lerram, educ
morlua sunt. El delevit omnem subslantiam, qux g lecuin, et ingredimini super lerram : crescitc et
erat super terram, ab homine usque ad pecus, tam multiplicamitii super eam. Egressus esl ergo Noe,
reptile quam volucres cceli: el deleta sunt de lerra : el filii ejus, uxor illius, et uxores filiorum ejus, ciini
remansit aulem solus Noe, ei qui cum eo erant in eo. Sed et omnia animanlia, jumenta, et reptilia
arca. Obiiuueruntque aqux terram ccntuin quin- qux reptanl super terram, secundum genus suiim,
quaginta diebus. de arca egressa sunt. [T. V.] iEditicavii autem Noo
[T. IV,C. XXI, Cap. VIII.] Recordatus aulem Dcus altare Domiuo, cl lollens du cuuctis pecoribus et
Noe, cunctorumque animanlium, et omnium jumen- volucribus mundis, oblulit holoc:iusta super altare.
torum, qux erant cum eo in arca, adduxit spirilum Odoratusque esl Dorainus odorem suavitatis, ct
super terram, et imminutx sunl aqux. Et clausi ait c ad eum : Ncquaquam ullra maiedicam ferrx
sunt fontes abyssi, el caiaraclx coeli : el prohibitx propter homines : seusus enini el cngiiatio huniani
sunt pluvix de ccelo. Reversxque sunt aqux de lerra cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua ;
euntes et redeunles : et cceperunt ininui post cen- noii igiturnltra percutiam oinnem animamvivenieni,
lum quinquagiuta dies. Requievitque arca mense sicut feci. Cunctis diebus terrx, sementis el ines-
septimo, * vigesima seplima diemensis, superinon- sis, frigus etxslus, xstas el byetus, uox etdies nori
tes Armenix. At vcro aqux ibant et decrescebant Q requiescenl.
usque ad decimum mensem : decimo enim mense, [C. XXIII, Cap. IX.] Benedixilquc Deus Noe et
prima die mensis apparuerunt cacumina montiuni. liliis ejus. Et dixit ad eos : Crescite et multiplica-
Cumque transissenl quadraginia dies, apcriens Noe mini, et iuiplcle [Vttlg. repleie] terrani. Et terror
fenestram arcx, quam feceral, dimisit corvum : qui vesler ac tremor sii super cuncta animalia lerrx, et
egrediebatur, b et revertebatur, doncc siccarenlur super oinnes volucres cceli, cuin universis qux
aqux super (erram. Emisit quoque columbam post rnovenlur in terra [Vttlg. super terram], omnes
eum, ut videret si jam cessassent aqux super fa- pisces maris manui vestrx traditi sunt. Et omne
ciem lerrx. Qux cum non invenisset ubi requies- quod movetur et vivit, erit vobis in cibtim, quasi
coret pes ejus, reversa est ad eum in arcam : aqnx olcra virenlia tradidi vobis oninia : Exccpto, quod
enim erant super universam terram : extenditque carnem cuni sanguinc romedeiis. Sanguiiiem enim
manum, et apprebensam intulii in sream. Exspec- animarum vestrarum requirani de manu cunctamm
tatis autem ultra septem diebus- aliis, rursum di- bestiartim, et de manu honiinis, de manu viri et
misil columbam ex arca. At illa venit ad eum ad fratris ejus, requiram animam horainis. Quicumque
a Ita LXX et Hieronynms : 111Hebrxo aulem, et I ) corvus, et non recliit. Al allcgoriis ibi utitur S. Do-
Samaritano, cunclisque Orientalium versionibus le- cior.ct tunc temporis volumina Hebrxorum nondum
gimus : Decimaseplima die. Quod meudosum esse evolverat. Consule lib. Quxst. Ilebraicarum in mss.
nullus dubito, et proclivi lapsu librariorum Hebrxo- libris. MART.
rum mutatiim fuisse hic loci D*-itt??csriw , QV-WV —No.tri mss., Ei nonrei'er(«/>a/ur,•Ilebrxustamen
asarjom. MART. yw\ et revertebatttr, cui concinit Chaldxus, Jose-
— Erroris accusal Martianxus Hehrxum texlum, plius, el Syriacus apud Didymuin-
et Samaritanum, cunctasque Orienlales versinnes, c Hebraiee laS-^N et-libbo,qnod ambiguum est, et
qux lapsu, ul ail, librarioruin prxferunt, decima
teptima die, pro vigesima teptima. Ego, utra lectio signilicare poiesl, ad cor ejus , vel ad cor suum,
verior sit dijudicare uon ausim, et malim lamen ab nempe cor Noe, aui cor Dei. Unde LXX: K«tetnt
Hebrxi stare parlibus. Kvpto;b ©soj StuvonOek, Et dixit Dominus De.usreco-
b In uno ms. codiceCorbeiensi legitur : Qui egre- giians,adsive ct Syinmachns, od seipsum, et Theodo-
tion, cor suum. Hieronyiuus refertad Noe, Etait
diebalur el regrediebalur: alii babent, recertebatur. ad eum. MART.
Diversus est multimodis loeus isle apud LXX, nam —Vidcri possilHieron. inHebraico, lanietsiconiia
pro fenesiramarcw, legunl ostiumarcm, el de corvo
dicunt quod egressusnon rediil. Hanc vero lecttunem lingux ejus ingeniuni, legisse lS~S.X,ad eum, pro
secutus est etiani ipse Hieronynius in Dialogo ad - quo nunc e-ttlb"SN, ad corejus, aui, suum. Cerl e
versus Luciferianos, ubi ait : Emiltitur itaqne dearca quiiia, ut ille, verterii, neminein scio essc.
175 S. HIERONYMIDIVIXABIRLIOTIIECA. 170
effuderit liiimanum sanguinem, fundetur sanguis A naan. Filii Chus : Saba, et Evila, el Sabalba, et
jllius, ad imaginem quippe Dei factus est homo. Vos Regma, ct Sabaihaca. Filii Regma : Saba, cl Dadan.
aulem crescile et mulliplicamini, et ingrcdimini Porro Chus genuil Nemrod : ipsc ccepit csse polens
super lerram, ei implele eam. [C. XXIV.] llxc in lerra, et erat robusttis venator coram Domino.
quoque dixit Deus ad Noe et ad filios ejus cum eo. Ob hoc exivit proverbium : Quasi Nemrod robustus
Ecce cgo staluam pactum meum vohiscum', el cum venator coram Domino. Fuit aulem principium
semine vestro post vos : et ad omnem animam vi- regni ejus Babylon, et Aracb, et Acbad, el Cha-
venlem, qux est vobiscum, tam in volucribus quam lanne, in terra Sennaar. De lerra illa egressus est
in jumentis etpecudibus terrx ciinctis , qux egressa Assur, et xdificavit Nineven, et plateas civilatis, et
sunt de arca, el universis bestiis terrx. Staluam pa- Chale. Resen quoque inter Nineven et Chale : hxc
clum meum vobiscum, el nequaquam ultra iuterli- est civitas magna. At vero Mesraim genuil Ludim,
cielur omnis caro ab aquis diluvii, neque erit dcin- et Anamim, el Laabim : Nephtuim, et Phetrusim, et
ceps diluvium dissipans terram. Dixitque Deus : Hoc Chasluim,de quibus egressi suntPhilisthiim et Chaph-
signum fcederis quod do inter me et vos, et ad om- turim. Chanaan aulein genuit Sidonem primogenitum
nem animam viventem, qux est vobiscum in genera- suum, Elhxum, el Jebusxum, ct Amorrhxuin,Gcrge-
liones sempiternas. Aicum meum ponam in nubibus, £( sxum, Evxuni, et Aracxum : Sinxum, et Aradium,
et erit signum fcederis inter me et inler terram. Samarxam, et Amaihxum : el posl hxc disseininali
Cumqiie obduxero nubibus crjelum, apparebil arcus sunt populiChananxorum.Factique sunt teiminiCha-
meus in nubibus : et recordabor fcederismei vobis- naan venienlibus a Sidone Geraram usque Gazam,
cum, et cum omni anima vivente qnxcarnem vege- donecingrediarisSodomameiGomorram.elAdamam,
tat: et non erunt ultra aqux diluvii ad delendam el Seboim, usque Lesa. Ili filii Cham in cognationi-
nniversam carnem. Erilque arcus in nubibus, et vi- bus, etlinguis, et generationibus, terrisqueet gcnlibus
debo illum , et recordabor fcederis sempiterni, quod suis. De Sem quoque nati sunt, palre omnium lilio-
pactum esl inter Deum et inter omnem animam vi- rura llcber, fratre Japhet raajore. Filii Sera : iElam
vcnlem universx carnis qux esl super terram. Dixit- el Assur, ei Arphaxad, el Lud, et Aram. Filii Arani:
que Deus Noe : Hoceril signum foederis, quod con- IIus, et Hul el Gether, et Mes. Al vero Arphaxad
stitui inler me el inier omnem carnem super ter- geimii Sale, de quo ortus est Heber. Natique sunl
ram. [B. XIV, C. XXV.] Erant igitur filii Noe, qui lleber filii duo, nomen uni Phaleg, eo quod in die-
egressi sunl de arca, Sem, Cham, et Japbeih : bus cjus divisa sil terra et nomen fralris ejus Jec-
porro Cham ipsc est pater Chanaan. Tres isti sunt tan : Qui Jcclangenuit Elmodad, el Saleph, etAsar-
filii Noe : et ab his disseminalum esl omne homi- C1 molh, Jare, et Aduram, el Uzal, et Decla, et Ebal,
nuin genus super universam terram. Ccepitque Noe el Abimael, Saba, et Ophir, et Evila, ei Jubab;
vir agricola exercere terram, et plantavit vineam. omnes isli filii Jectan. Et facta est habitatio eorum
Bibensque vinum inebrialus est, et nudatus in ta- de Mtssa pergentibus usque Sephnr monlem orien-
hernaculo suo. Quod cum vidisset Cham pater Cha- talem. Isti lilii Sem, secundum cognationes, ct lin-
naan, verenda scilicet patris sui esse nudata , nun- guas, et rcgiones, in gentibus suis. Hx familix Noe
tiavit duobus fratribus suis foras. At vero Sem el juxla populos el naliones suas. Ab his divisx sunt
Japheth pallium imposuerunl humeris suis, el ince- genles in lerra post diluvium.
tlemes relrorsum, operuerunt verenda patris sui: [B. XVI, C. XXVII, Cap. XI.] Erat aulem Jerra
faciesque eorum aversx erant, et patris virilia non labii unius, el sermonum eorumdem. Cumque proli-
viderunt. Evigilans auiem Noe ex vino, cum didicis- ciscerenlur de oriente, invenerunt campum in terra
set qux feceral ei lilius suus minor, ait : Malediclus Sennaar, ct habitaverunt in eo. Dixitque alter ad
Chanaan, servus servorum erit fralribus suis. Dixit- proximum suum : Venite, faciamus latercs, etcoqua-
<jue : Benedictus Dominus Deus Sem, sit Chanaan mus eos igni. Habueruntquc laleres pro saxis, et bi-
servus ejus. Dilalel Deus Japheth , et habitet in lumen pro cxmento : et dixerunl : Vcnite, faciamus
tabernaculis Sem, silque Chanaan servus ejus. 1D nobis civitatem et turrim, cujus culmen pertingat ad
[C. XXVI.] Vixii aulem Noe posl diluvium trecentis cceluni: et cclebremus nomen noslrum antequam di-
quinquagintu annis. Et impleii sunl omnes dies ejus vidamur in universas terras. Descendit autem Do-
r.ongentorum quinquaginta annorurn, etmortuus est. minus ut viderel civiiatem el lurrim, quam xdifica-
[T. VI, B. XV, Cap. X.] Hx generaliones filio- bant filii Adam, et dixil: Ecce, unus est populus, et
rum Noe, Sem, Cham cl Japheth : natique sunt eis unum labium omnibus : cceperuntque hoc facere,
filii post diluviuin. Filii Japheth : Gomer, et Viagcg, nec desistent a cogilaiionibus suis, doncc eas opere
el Madai, et Javan, et Thubal, et Mosoch,cl Thiras. compleanl. Venile igiiur, descendamus et confunda-
Porro filii Gomer : Ascenez et Riphath et Tho- mus ibi linguam eorum , ul non audiat unusquisque
gorma. Filii aulem Javan : Elisa el Tharsis, Cet- vocem proximi sui. Atque ita divisiteos Dominus ex
lbim, et Dodanim. Ab his divisx suut insulx gcn- illo loco in universas terras , et cessaverunt xdifi-
tium in regionibus suis : unusquisqiie secundum lin- care civiialem. Et idcirco vocatum esl nomen ejus
giiani suam et familias suas in nationibus suis. Filii Babel, quia ibi confusum est labium universx terrx .
itiilcui Cham : Chus et Mesraim, et Phuth, et Cha- ei indc dispersit eos Dominus super faeiemcunctaruni
177 LIBER GENESIS. 178
regionum. Hx sunl generationes Sem : Sem centum A filium fratris sui, universamque subsianliam quam
erat aunorum quando genuii Arphaxad, biennio post possederant, et animas quas fecerant in Haran.
diluvitini. Vixitque Sem postquam genuit Arphaxad, [C. XXX.] Et egressi sunt ut irent in terram Cha-
quingentis annis : etgenuil filios el filias. Porro Ar- naan. Cumque venissent in eam, pertransiyil Abram
phaxad vixit triginla quinque annis, et genuit Sale. terram usquead locum Sicbem, usque adconvallem
Vixiique Arphaxad posiquam genuit Sale, quadrin- illustrem : Chananxus autem tuuc erat in terra.
gentis tribus annis [Ita cod. ms. S. Gerntan. n. 5, [B. XVIII.] Apparuitque Dominus Abram, et dixit
Heb. Syr. et Arab. At vero Sam. editi Latini et mss. ei : Semini tuo dabo terram hanc. Qui xdificavit ibi
plurimi libri legunl 303], et genuit filios ct filias. altare Domino, qui apparuerat ei. Et inde transgre-
Sale quoque vixit triginta annis, et genuit Heber. diens ad monlem, qui erat contra orientem Belhel,
Vixitque Sale postquam genuitlleber, quadringeniis letendit ibi tabernaculum suiim, ab occidente ha-
[Vnlg. quadraginta] tribus annis, et genuit filios et bens Bethel, et ab orienfe Ai : xdificavit quoque ibi
filias, Vixit aulem Heber triginta quatuor annis, et altare Domino, et invocavilnomen ejus. Perrexitquc
genuit Phaleg. Et vixit Ileber postquam genuit Pha- Abram vadens, et ultra progrediens ad meridieni.
leg, quadringenlis triginla annis : el genuit filios Facla esl amem fames in lerra : descenditque
et filias. Yixil quoque Phaleg Iriginta annis, ei ge- B Abram in jEgyplum, ut peregrinaretur ibi : prxva-
nuit Reu. Vixilque Phaleg poslquam genuit Reu, luerat enim fames in terra. Cumque prope esset, ut
ducentis novem annis : et genuil filios et filias. ingrederelur yEgyplum, dixitSarai uxori sux : Novi
Vixit auiem Reu iriginta duobus annis, et genuit quod pulchra sis mulier : el quod cum viderint le
Sartig. Vixit quoque Reu postquam genuit Sarug, iEgyptii, dicturi sunt : Uxor ipsius cst : et inlerfi-
ducentis septem annis, et genuit filios el filias. cient me, et te reservabunt. Dic ergo, obsecro te,
Vixil vcro Sarug triginta annis, et genuit Nahor. - quod soror mea sis : ut bene sit mihi propter te, et
Vixitque Sarug postquam genuil Nabor, ducentis vivat anima mea ob gratiam tui. Cum itaque ingres-
annis, et genuit filios et filias. Vixit autem Nahor sus osset Abram ^Egyptum, viderunt jEgyptii mu-
viginii novem annis, et genuil Thare. Vixitque Na- lierem quod esset pulcbra nirais. Et nunliaverunt
hor poslquam genuit Thare, cenluin decem et no- principes Pbaraoni, ei laudaverunt eam apud iiluni :
vem annis : et genuit filios et filias. Vixitque et sublata est rtiulier in domum Pharaonis. Abram
Thare septuaginla annis, et genuii Abram, et Na- vero bene usi sunt propter illam : fueruntque ei
hor, et Aran. [C. XXV, 121.] Hx sunt autem gene- oves , et boves , et asini, et servi, et famulx,
raiiones Thare : Thare genuil Abram, et Nahor, et et asinx, et cameli. Flagellavit autem Dominus
Aran. Porro Aran genuit Lot. Mortuusque est Aran C Pharaonem plagis maximis, et domum ejus, propter
ante Thare patrem suum in lerra nativitaiis sux in Sarai uxorem Abram. Vocavitque Pharao Abram,
Ur Chaldxorum. Duxerunt autem Abram el Nahor et dixit ei : Quidnam est, quod fecisti mihi? quare
uxores : nomen uxoris Abram, Sarai, et nomen non indicasti quod uxor lua esset? Quam ob cau-
uxoris Nahor, Melcha, filia Aran, patris Melchx et sam, dixisti esse sororem tuam, ut lollerem eam
patris Ieschx. Erat aulem Sarai sterilis , nec habe- mihi in uxorem? Nunc igitur eccc conjux tua, ac-
bat liberos. Tulit ilaque Thare Abram (ilium suum, cipeeam, etvade. Prxcepilque Pharao super Abram
et Lot filium Aran, filium filii sui, et Sarai niirum viris : el deduxerunl eum, et uxorem illius, et om-
suam, uxorem Abram filii sui, et cduxil eos de Ur nia qux habebat.
Chaldxorum, ul irent in lerram Chanaan : vene- [B. XIX, Cup. XIII.] Ascendil ergo Abram de
runique usque Haran , el babitaverunt ibi. Et facti iEgypto, ipse et uxor ejus, et omnia qux habebat,
sitnt dies Thare ducenlorum quinque aiinorum, el et Lot cum eo, ad Australem plagam. Erat autem
morluus eslin Haran. a dives valde in possessione argenti et auri. Rever-
[T. VII, B. XVII, C. XXIX, Cap. XII.] Dixit au- susque est per iter, quo venerai, a meridie in Be-
tem Dominusad Abram : Egredere de terra lua , et thel, usque ad locum uhi prius fixcrat tabernaculum
de cqguatione lua, et de domo patris tui, [Vulg. fj inter Bethel et Ai,in loco altaris quod fecerat prius,
add. et veni] in terram quam monstrabo tibi. Fa- el invocavit ibi nomen Domini. Sed ct Lot qui erat
ciamque le in genlem magnam , et benedicam libi, cum Abram, fuerunt greges ovium, et armenta, et
el magnificabo nomen tuum, erisque benedictus. labernacula. Nec poterat eos capere terra, ut habi-
Benedicam bcnedicenlibus libi, et maledicam raale- tarent simul: erat quippe subslantia eorum multa,
dicenlibus libi, atque in te benedicentur universx et non quibant habitare communiter. Unde et facta
cognationes terrx. Egressus est ilaque Abram sicut est rixa inter pastores gregum Abram et Lot. Eo
prxceperal ei Dominus : et ivitcumeo Lot. Septua- autem tempore Chananxus et Pherezxus Iiabiiabant
ginia quinque annorum erat Abram cum egredere- in lerra illa. Dixit ergo Abram ad Lot : Ne, quxso,
tur de Ilaran. Tulitque Sarai uxorem suam, et Lot sit jurgium inter me et te, ei inter pastores meos et

a In Hebraica veritate scribitur : Abram gravis dives valde ? Quod solvitur, inquit, illa Hebraica ve-
vehementer,hoc est, fapv; aybSpu. MART. ritate, in qua scribitur, Abram gravis vehementer,
— Vetus hxc lectio est: et iiieronymum movit, lioc est, |3«pufafbSpu.
quomodopotuerit (Abraliam) exiens de jEgypto fuisse
17(i S. IIIERONYMlDIVINVBIBLIOTIIECA. 180
paslores"luos : fiatres enim siiuiu». Ecce universa A rexquc Adamx, ct rex Seboini, nec non et rex
lerra coram le est: recede a me, ol)9ecn>: si ad Balx.ipix eslSegor : et direxerunt aciemconlra eos
sinistram ieris, ego dexteram lenebo : sl in dexie- in valle Sihesiri, scilicct adversum Chodorlahomor,
rain elegeris , ego ad sinisiram pergain. Elevaiis regem Elamilarum, ct Thadal, regcm Gentium, et
ilaque Loi oculis, vidit omiieu»circa regionem Jor- Amraphel, regem Sennaar, et Ariocb,regem Ponti:
danis, qnx univcrsa irrigaliatur, nnloquani subvor- qualuor reges adversus qiiinquc. Yallis aulem Sil-
lerct DominusSodouiani et Goiimrrham, sicui para- vestris habcbat pulcos multos bituminis. Ilaque rex
disnsDomini, el sicutjEgyptus vcnieniibus inSegor. Sodomorum et Gomorrbx terga verterunt, ceci-
Elegitqiie sibi Lot rcgionem tirca Jordnnein, el re- dcrunlqiie ibi, el qui remanserant, fugerunt ad
cessit ab Oriente, divisique sunl alterutruin a fralre montem. Tulerunt autein omnem siibstaiitiani So-
su«. Abram babitavit in teria Chanaain : LOt vero domorum et Gomorrhx, et universa rjux ad cibum
moralus esi in oppidis, qux eranl cirea Jord.inem, pcrlincnt, et abierunt : necnon et Loi el substan-
et hahitavit in Sodomis. ilomines autein Sodumilx tiam ejus, fiiiuiu fralris Abram, qui habilabal in
pessiml eranl, el peceiitnres " coram Domino ni- Sodomis. Et eccc iimis qtti evaserat, nuntiavit
inis. [B. XX, C. XXXI.] Dixiiqne Dominus ad Abram Hebrxo, qni habitabat in convalle Mamre
Abrain, poslquam divisns est Lol ab eo : Leva ocu- B5Amorrhtfi, Iratris Escol, et fratris Aner : bi enim
los luos, et vide a Inco, in qno nunc es, »d aquilo- pepigcrant fcedus cum Abram. Quo.1cum aiulisset
neni el ad meiidiem, ad orienteni el ad occideniem. Abram, captum vjdelicet Lol fiatrem smim, nume-
Oinnem terram, quam conspicis, tibi dabo et semini mvit expedilos vernaculos snos Irecentos deccm et
tuo tisque in seinpitornuin. Faciamque semen luum oc;o, et persecutus est c cos usque Dan. Ei divisis
sicut pnlverem lerrx : si quis polest hominum nu- sociis, irruit super cos nocte : percussitque eos, et
merare pulverem lerrx, seinen quoque tuuni liume- - peiseciitiis cst eos usque Hoba, qux est ad Ixvam
rare poterii. Surge ct perambula terram in longi- Damasci. Reduxitque omnem subsiantiam, et Lot
liidinem el in laiiludineni stiam, quia libi dalurus Ir.ilreiu suum ciini substantia illius, mulieres quo-
siiin eain. Movensigilur Abram tabernaculum sniiiii, que el pnpulum. Egressus esi autem rex Sndomo-
vcnil ct habitavit juxla convallcm Mnmre, qux est riiin in occursiim ejus, postquam reversus esl a
in Hebron : xdilicavitque ibi altare Doinino. caede Chodorlabonior et regum qui cuin eo erant
[T. VIII, C. XXXII, Cap. XIV.] Faclum est autem in valle Save, qu.c est vallis regis. Al vero Melchl-
in illo tempore,ul Amraphel, Rex Sennaar, eiArioch sedec, rex Salem, profereus panera ei vinuni (ernt
rex Poiiti, el Clindnrlabomor, rex Ebimiiaruili, et eniin sacerdos Dei altissimi), benedixil ei, et ail:
Tbndal, rex Gentiiim , inirenl bellum conlra Bara, (C Bencdicius Abrain Deo excelsn, qui creavit coelum
regem Sodomorum, ei eoutra Bersa, regem Gomor- et lerrain, et benedietus Deus excelsus, qurfproto-
ihx, et conlra Sennaab, regem Adamx, el cOntra geiue, bostes in manibus tuis sunt. Et dcdit ei
Si-meber, regem Seboim, conlrnque regem Balx, decimas ex oinliibus. Dixit autem rex Soiloiuoruin
ipsa est Segur. Omnes hi convenerunt in vallem ad Abram : Da niibi animas, cxtera lolle tibi. Qui
Silvcstrein, qux niinc est mare salis. Duudecim respondil ci : Levo iiiaiiuin meam ad Dominum
enim annis servierani Cliodorlahomor, et tertio de- Deum exnelsum, pos^essoreni coeliet terrx, qund a
cimo anno recesserunt ab eo. Igitur aiinn qnarlode- filo subtegininis usque ad corrigiam caligx, non
cimo venii Chodorlahoraor, et reges qui cranl cum accipiam ex omnibus qux tua sunt, ne dicas: Fgo
eo : percusseruntque Raphaim in Astarolh Carnaim, ditavi Abram : excnptis his qux coincderunl ju-
et Zuziui b cum eis, et Emini in Save Caiiaihaim, venes, et parlibus virorum qui venerunt meciun,
et llorrb.xos in montibus Seir, usque ad Cainpestrin Aner, Escol, et Mamre: isti accipient pnrtes suas.
Pharan, qux cst in soliiudine. Reversique sunt, et [ T. IX, B. XXI, C. XXXIII, Cap. XV. ] His ila
veneriint ad fontem Mesphat, ipsa est Cadee: et trnnsaciis, factus est sermo Domini ad Ahram per
pereusserunt oninem fegionem Aiiialecitarum , et visionem, dicens : Noli limere, Abram : cgo proie-
Ammorlixum qui liabitabat in Asason Thamar. Et D I ctor tuus sum, et merces tua magua nimis: Dixitque
egressi sunt rex Sodomorum et rex Gomorrhx, Abrara, Domine Deus, quid dabis mihi? ego vadam
a In Hebraico tantum est, mn'i Deo. Et ipse diam he habel, interpretatur, in eis : si autem helh,
eliam Hieron. in Quxstionibus in hunc locuni, tu- ut in prmsenti,locum significal, id esl, in hom.
' In Hebrxo hodierno legimus sine pronomine af-
perflue, inquit, hic tn SeptuagintaInterpretibus addi-
lum est, in conspectu^Dei. fito yt IV ^V)'! vaiirdoph ad-dan, et perseculus esl
b lia post LXX inlerpretes, qui legebftnt Dft3 ba-
Usque Dan. LXX autem, ut et llieronymus, Syrus el
hem, id est, cumeis. In Quxstionibus auteni Hebrai- Arabs in suis exemplaribus Hebraicis videnlur le-
cis asserit Hieronymus mediam lilteram hujus vocis gisse nmnN flTTI vaiirdgph ahharehem, et perse-
ilOnesse rt he, seaheth, ac legendum Qrto bahorn,id culus est post eos usque Dan. Aul DSTTI vaiirde-
est, in Horn.Ita ut Homsit nomeil loci in quo Zuzim
percussi sunt a quatuor regibus. MART. pliem, ui in sequenti versiculo. MART.
- Hieronyinusail Raem, pro quo (LXX) dixerunt —ltaetin HebraicisQiixst. legit, nec lamen veibo
admonei de Hebraica lectione, qux pronomen eos
up.u, uvxoii hoc esl, cum eis, putaverunt scribi per hic loci non agnoscit.
hc, ducli elemeniisimiliiudine,ittm per httii sctiptum
sit. Baem enim cum per tres litteras tcribitut, si me-
181 LIBER GENESIS. 182
absque liberis, el filius prncuralpris doinus me», A Cumque invenisset illam angelus Dominijuxta fon-
isle Damascus Eliezer. Addiditque Abram : Mihi tem aqux in solitudine, qui [Vulg. qux] est in via
autein non dcdisti senien, et eece vernaculus meus, Sur, b dixit ad illam : Agar ancill^Sarai, unde ve-
hxres meus erit. Staiimque sermo Domini faclus nis? et quo vadis? qux rcspondit : A facie Sarai
est ad eum, dicens : Nnn erit liic hxres tuus, sed dominx mex ego fugio. Dixitque ei angelus Do-
qui egredietur de ulero tuo, ipsuin habebis hxre- mini : Reverlere ad dominara tuam, ei humiliare
dem. Eduxitque eum foras, et ait illi : Suspice cce- sub manu ipsius. Et rurs.um: Mulliplicans, inquit,
lum, et numera stellas, si potes. Et di\it ei: Sic multiplicabo semen luiim, et non numerabitur prx
erit semen luum. Credidita Dnmino, et repuialuni multiiudine. Ac deinceps: Ecce, ait, concepisli, et
est illi ad jusiiiiam. Dixitquead eum : Ego Dominus paries filium : vocabisque nomen ejus Ismael, eo
qui eduxi te de Ur Clialdxorum, ut darem tihi ter- quod audierit Dominus affiictionem tuam. Hic erit
ram istam, et possideres eam. At ille ait: Domine ferus homo, manus ejus contra omnes, et manus
Deus, unde scire possum, quod possessurus siin omnium contra eum , et e regione universorum
eam? El respondens Dominus : Snme, inquit, milii fratrum suorum figet tabernacula. Vocavil auiem
vaccam trienneni, ei capram trimam, et arietem nomen Domini qui loquebalur ad eam : Tu, Deus,
annorum trium, lurturem quoque et columbam. B qui vidisti me. Dixit enim : Profecto hic vidi poste-
Qui tollens universa hxc, divisii ea per medium, riora videnlis me. Proptcrea appeilavil puteum il-
et utrasqne partes contra se alirinsecus posuit: lum, Puteum viventis et videntis me. Ipse est inter
aves autem non divisit. Descenderunlquc volucres Cades et Barad. Peperitque Agar Abrx filium : qui
super cadavera, et abigcbat eas Abram. Cumquo vocavit nomen ejus Ismael. Octoginla et sex anno-
sol occumberet, sopor irruit super Abram, ei hor- rum erat Abram, quando peperit ei Agarlsmaelem.
ror magnus, el tenebrosus invasit euin. Dicluinque [B. XXII,C.XXXIV, Cap. XVII.] Posiquam vero
est ad eum : Scilo prxnoscens quod peregrinum nonaginta et iiovemaiiiioriiniesse cceperat, apparuii
fulurum sit semen tuiira in lerra non sua, et subji- ei Dominus: dixilque ad eum : Ego Deus omnipn-
cient eos servituli, et affligentquadringentis annis. lens, ambula coram me, et eslo perfectus. Ponam-
Verumtamen genlem, cui serviluri siinl, ego judi- que fcedusmeum inler me ei le, et multiplicabo le
cabo, et postbxc egredientur cuni magna subslan- vebementer nimis. Cecidit Abram pronus in faciem.
tia. Tu aiitcm ibis ad paires tuos in pace, sepulius Dixitqueei Deus : Ego sum, et paclum meum tecum,
in senectute liona. Generationeauleni quarta rever- erisque paler multarum genliutn. Nec ultra vocabitur
lentur liuc : necdum enim cnmplelx sunt iniquitates nomen tuum Abram : sed appellaheris Abraham,
Amorrhxoium usque ad prxsens tempus.Cura ergo IG quia patrem multarum geutium consiitui le. Faciam-
occubuisset sol, facla est caligo lenebrosa, el ap- que te crescere vehementissime, et ponain te in
paruil clibanus fumans, el Jampas ignis transiens geniibus, regesque ex te egredientur. Et statuam
inlcr divisiones illas. In die illo pepigit Dominus pactuni meum inter me el te, et inler semen luum
cum Abra_mfoedus,dicens: Semini tuo dabo lerram post le in generationibus suis, fcedere sempiterno :
banc a fluvio ^Egypti usque ad fluviuin magnuni ul sim Deus tuus, et seminis tui post le. Daboque
Euphratem. Cinxos, et Cenezxos, et Codnionxos, tibi etsemini mo tcrram peregrinationis lux, om^
et Ethxos, et Pherezxos, Raphaim quoque, et nem lerram Chanaan in possessionemxternam, ero-
Amorrhxos, et Chananxos, et Gergesxos, et Je- que Deus corum. [T. XI.] Dixitilerum Deus ad A-
busxos. braham : Et tu ergo custodics pactum meiiin, et se-
[T. X, Cap. XVI.] Igilur Sarai, uxnr Abram, nnn men tuurn post le in generationibns suis. Hoc est
genuerat liberos; sed habens ancillam .lEgypliam paciiini meum qund observabilis inter me et vos,
nomine Agar, dixit marilo suo : Ecce conclusit et semen luiim post te: Circumcidelur ex vobis omne
me Dominus, ne parerem, ingredere ad ancillam masculinum, et circumcidetiscarnem prxpulii vesiri,
meam, si forte saltem ex illa suscipiam filios. Cum- ut sit in signum fcederis inter me et vos. Infans octo
que ille acquiesceret deprecanti, tulil Agar ./Egy- I[) dierum circumcidetur in vobis, omne niasciilinuinin
ptiam ancillam suam, post annos decem quam ha- generationibusvestris, tani vernaculus, quam empti-
bitare coeperant in terra Chanaan, et dedit eam tius circumcidetur, et quicuinqiienon fuerit de slirpe
viro suo uxoreni. Qui ingressus est ad eam. At illa vestra : eritque pactum mcumin carne vestra in foe-
concepisse se videns, despexit dominam suam. Di- dus xlernum. Masculus,cujus prxputii caro circum-
xitque Sarai ad Abram : lnique agis conira me : cisa non fuerit, delebiiur anima illa de populo suo :
ego dedi ancillam meam in sinuni tuum, qu:.cvidcns quia pactum meum irrilum fecit. Dixii quoque Peus
quod conceperit, despectui me habet: judicet Do- ad Abraham : Sarai uxorem tiiam non vocahis Sarai,
mintis inter me et le. Cui respondens Abram: sed Saram. Et benedicamei, et ex illa dabo tlhi filium
Ecce, ait, ancilla tua in manu tua est, utere ea ut cui benedictnrus sum, eritque in naliones, et reges
libet. Affligente igitur eam Sarai, fugam iniit. populorum orienlurexeo. CeciditAbraham in faciera

a Vulg., crediditAbramDeo, Jlebrxo dissentiente. ctio videtur : pro in soliiudine, ex libri ora in lextum
b Addit Vulgatus interpres in deserto,
qux varia le- intrusa.
183 S. HIERONVMIDIVINABIBLIOTHECA. 184
suam, etrisit, dicens incorde suo : Putasne, cente- J^ filium. Negavit Sara dicens, Non risi, limore perler-
nario nascetur filius? et Sara nonagenaria pariet? rita. Doininus aiiiem :Non est, inquit, ita; sed ri-
Dixitque ad Deum : Utinam Ismael vivat coram te. sisti. Cuin ergo surrexissent inde viri, direxerunt
Et ait Deus ad Abrahain : Sara, uxor lua, pariet libi oculos contra Sodomam, el Abraham simul gradie-
filium, voeabisque nomcn ejus lsaac, et constituam batur, deducens eos. Dixitque Dominus: Num celarc
pactum meum illi in fcedus seinpiternum, et semini potero Abrahain quxgesturus sum, cum luturus sit
cjus post euin. Super Ismael quoque cxaudivi le : in gentem magnam, ac robustissimam, et bencdi-
ecce, bencdicam ei, et augebo, et mulliplicabo eum cendx sint in illo onines nationes terrx ? Scio enim
valde, duodecim duces generabit, et faciam illum in quod prxcepturus sil Dliis suis, ct domtii sux post
gcntem magiiam. Pactum vero mcnm statuam ad se, ul custodiant viam Domiui, et facianl juslitiam
Isaac, qnem pariet libi Sara tempore isto in anno ct judicium, ut adducal Doniinus propler Abrah.im
altero. Cumque finitus esset sermo loquentis cum omnia ipix loculus esl ad eum. Dixit ilaque Dominus:
eo, ascendil Deusab Abraham. Tulit autem Abraham Clainor Sodomorum et Gomorrxorum mulliplicalus
Ismaelem, filium siium, et omncs vernaculos domus est, et peccalum eorum aggravalum est nimis. De-
sux, universosque quos emerat, cunctos mares ex scendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad
omnibiis viris domus sux, el circumcidit carnem 1B me, opere compleverint: an non est ila, ut sciam.
prxputii eorum statim in ipsa die, sicut prxceperat Converterunlqiie se inde, et abicrunl Sodomam : A-
ei Deus. Abraham nonaginta cl novem erat annorum brabam vero adliuc slabat coram Domino. Et appro-
quando circnmcidit carnem prxputii sui. Et Ismael pinquans ait: Numquid perdes jusium cum impio?
lilius ejus [ Vulg. lac. ejus] tredecim annos imple- Si fueriut quinquaginta justi in civilate, peribunt
verat tempore circumcisionis sux. Eadem die cir- simul, et non parces loco illi propter quinquaginla
cumcisusesl Abraham et Ismael tilius ejus. Et om- juslos, si ftterint in ea? Absit a te, ut rem hanc fa-
nes viri domus illius, tani vernaculis, quam einptilii cias, et occidas juslum cum irapio, fiatque justus
el alienigenx pariler circumcisi sunt. sicui impius. Non est boc luum. Qui judicas omnem
[T. XII, B. XXXIII, C. XXXV, Cap. XVIII.] Ap- terram, nequaqiiam facies judiciiini [ Vulg. add.
paruit autem ei Dominus in convalle Mamre sedenli hoc]. Dixitque Dominusad eum :Si invenero Sodo-
in ostio labernaculi sui, in ipso fervore diei. Cum- niis quinquaginta jusios in medio civitaiis, diinittam
que elevasset oculos, apparuerunt ei tres viri slan- omni loco propier eos. Respondens Abraham ait:
tes propier [ Vulg. prope] eum, quos cum vidisset, Quia semel coepi, loquar ad Dominum meuin, cum
cucurrit in occursum corum de ostio tabernaculi, et sim pulvis etciuis. Quid si minus quinquaginlajustis,
adoravit in terram : Et dixil : Domine, si inveni'C quinque fuerinl? delebis, propier a quinque, univer-
gratiam in oculis tuis, ne transeas servum luum; sam urbem ? El ait; Non delebo, si invenero ibi qua-
sed afleram pauxillum aqux, ct lavaie pedes vestros, draginta et quinque. Rnrsumque loculus est ad eum;
et requiesciiesubarbore. Ponaiuqttebuccellam panis, Sin autem quadraginta b invenli fuerint, quid facies?
et confortate cor vestrum, postea transibitis : id- Ait:Non percutiam propler quadraginta. Ne, quxso,
circo enim declinastis ad servum vestrum, Qui dixe- inquil, indigneris, Domine, si loquar : Quid si invenli
runt : Fac ul locutus es. Festinavit Abraham in la- fuerint ibi triginta? Respondit : Non faciam, si in-
bernaculum ad Saram, dixiique ei : Accelera, tria venero ibi triginta. Quia semel, ait, coepi, loquar
sata similx commisce, el fac subcinerilios panes. ad Domiuummcum : Quid si inventi fuerinl ibi vi-
Ipse vero ad armamentum cucurrit, el lulit inde vi- ginli? Dixit: Non interficiam propter viginti. Obse-
tuliim tenerrimum et optimum, deditque puero, qui cro, inquit, ne irascaris, Domine, si loquar adbuc
festinavit el coxit illuiu. Tulit quoque bulyrura et semel: Quid si invenli fuerinl ibi decem? Et dixit:
lac, et vilnlum quem coxerat, ct posuit coram eis : Nondelebo propterdecem. Abiit Dominus, poslquam
ipse vero siabatjuxta eos sub arbore. Cumquecome- cessavit loqui ad Abraham, et ille revcrsus est in
dissenl, dixerunt ad eum : Ubi esl Sara, uxor lua? loctun suum.
ille respondit: Ecce in tahernaculo est. Cui dixit: D [C. XXXVI, Cap. XIX.] Venerunique duo angeli
Revertens veniam ad te lempore islo, vita comite, et Sodomam vespere, sedente Lot in foribus civitaiis.
habcbil filiumSara uxor tua. Quo audito, Sara risit Qui cum vidisset, surrexit [Vulg. add. cos], et ivit
post ostium labernaculi. Erant autem ambo senes, obviam eis : adoravilque pronus in terram, et dixit:
provectxque xlatis, et desievunt Sarx fieri muliebria. Obsecro, domini, declinate iu domum pueri vestri,
Qux risit occulle, dicens : Postquam consenui, et et manete ibi: lavate pedes vestros : ei mane pro-
dominus meus vetulus est, voluptati operam dabo? ficisceminiin viam vestram, Qui dixerunt : Minime,
Dixit autem Dominusad Abraham :Quare risit Sara, sed in platea manebimus. Compulii illos oppido ut
diccns : Num vere paritura sum anus? NumquidDeo diverterenl ad eim : ingressisque domum illius lecit
esl quidquam diflicile? juxta condiclum reverlar ad convivium, coxit azyma, et comederunt. Prius au-
le lioc eodera teinporc, vita comile, et habebil Sara tem quam irent cubitum, viri civilatis vallaverunt

" Vulgalusinterpres : propter quadragintaquinque, b Addit et Hebrxus CW, et Vulgat. interpres ibi.
dissentiente llebrxo iTODTO..
18=5 LIBER GENESIS. 186
domum a pucro usquead senem, omnis populus si-. Aingressus est Segor. [C. XXXVII.] Igitur Dominus
niul. Vocaverunlque Lot, et dixerunt ei : Ubi sunt pluit super Sodomam et Gomorrham sulphiir et
viri qui iniroii rtint ad le nocte? educ illos huc, ut ignem a Dominode coelo, et subvertil civitales has,
cognoscamus eos. Egressns ad eos Lot, post lergum et omnem circa regionem, universos hahitalores ur-
occludcns ostium, ait: Nolite, quxso, fralres mei, biiun, et cuncta leirx virenlia. Respiciensque tixor
nolite malum hoc facere. Habeo duas filias, qux nec- ejus post se, versa est in statuam salis. | B. XXIV. ]
dum cognoverunt virum: educam eas ad vos, et Abraham autem consurgens mane, ubi steterat prius
abutimini eis sicut placuerit vobis, dummodo viris cum Domino, intuitiis est Sodomam el Gomorrham,
islis nibil faciatis mali, quia ingressi sunt sub et universam terram regionis illius : viditque ascen-
unibiaciiluiii culminis mei. At illi dixerunt : Re- dentem favillam de terra quasi fornacis fumum. Cum
cede illuc. Et rursus : ingressus es, inquiunt, enim subverterel Deus civiiates regionis illius, le-
ut advcna; numquid ut judices ? te crgo ipsum cordalus est Abrabx, elliberavil Lot de subversione
magis quam hos affligcmus.Viinque facicbani Lot urbium in quibus habitaverat. [T. XIII.] Ascendit-
vehementissime : jam prope erant [ Vutg. jamque que Lot de Segor, ct mansil in monte, dux quoque
erat ] ut infringerenl fores. Et eece miserunt manum filix ejus cum eO (timuerat enim manere in Segor),
viri, et iniroduxeruni ad se Lot, clauseruntquc B et mansii in spelunca ipse, el dux filix ejus cum eo.
osiium, et eos, qui erant foris, percusserunl cxciiate Dixitque major ad minorem : Pater nosler senex est,
a minimo usque ad maximum, ita ut ostium invenire et nullus virorum remansil in terraqui possil ingredi
non possent. Dixerunt auiem ad Lot: Habes hic tuo- ad nos juxta morem universx lerrx. Veni, inebrie-
mm quempiam? generum, aut (ilios, aut filias, nius eum vino , dormiamusque cum eo, ut servare
omnes, qui tni sunt, educ de urbe hac : delebimus possimus ex patre nostro semen. Dederunt itaque
cnim locum istum, eo quod increvcrit clamor eorum palri suo bibere vinum nocte illa : Et ingressa est ma-
coram Domino, qui misit nos ut perdamus illum jor, dormivitqne cum patre: at ille non sensit, nec
[ Vtttg. illosj. Egressus itaque Lot", locuius est ad quando accubuit filia , nec quando surrexit. Altera
goneros suos, qui accepturi erant filiasejus, etdixit: quoque die dixit major ad rainorem : Ecce dormivi
Surgite, egredimini de loco isto: quia delebit Do- heri cum patre meo , demus ei bibere vinum etiam
rriinus civitatem hanc. Ei visus est eis quasi ludens liac nocie, et dnrmies cum eo , ut salvemus senien
loqui. Cumque esset mane, cogebanl enm angeli, de patre nosiro. Dederunt et illa nocte patrib vinuiii,
dicentes : Surge, tolle uxorem tuam et duas filias ingressaque minor filia, dormivit cum eo, et nec luuc
quas habes: ne et lu pariter pereas in scelere civi- quidem sensit quando concubuerit, vel quando illa
tatis. Dissimulante illo, apprehenderiintmamimejus, iC surrexerit. Conceperunl ergo dux filix Lot de paire
et nianum uxoris, ac duarum filiarum ejus, co quod suo. Peperitque major filium, et vocavit nornen ejus
parceret Dominusilli. Et eduxerunt eum, el posue- Moab: ipse est pater Moabitarum usque in prxsen-
rnnl extra civitatem. Ibi a loculus est Dominus ad tem diem. Minor quoque peperil filium, et vocavit
eum : Salva animam luam : noli respicere post ter- nomenc Ammon, id est, filius populi mei : ipsc est
gum, nec stes in omni circa regione : sed in monte pater Ammoniiarum usque liodie.
salvum le fac, ne el lu simul pcreas. Dixilque Lot [T. XIV, B. XXV , C. XXXVIII, Cap. XX.] Pro-
ad eos : Quxso, Domine mi, qui.i invenit servus luus fectus inde Abraham in terram australem, habitavit
gratiam coram te, et magnificastimisericordiam luam inter Cades et Sur, et peregrinalus est in Geraris.
quain fecisti niecum, ut salvares animam meam, nec Dixitque de Sara uxore sua : Soror mea esi. Misit
possum in monle salvari, ne forle apprehendat me ergo Abimelech rex Gerarx, et tulit eam. Vcnit
malum , et moriar: Est civiias hxc juxia, ad quam autem Deus ad Abimelech per somnium nocte, et ait
possum fugere , parva , el salvabor in ea : numquid illi : En morieris propier mulierem quam tulisti :
non modica est, el vivel anima mea? Dixiique ad habet enlm virum. Abimelech vero non letigerat
eiiin : Ecce eliam in hoc suscepi preces tuas, ut non cam, et ait : Domine, num genlem ignoranlem et
subvertam urbem pro qua locutus es. Festina et sal- ]Djustam interficies? Nonne ipse dixit mihi: Soror mea
vare ibi, quja non potero facere quidquam donec est, ct ipsa ail: Fraler meus est? in simpliciiate
ingrediaris illud. Idcirco vocalum cst nomen urbis cordis mei et munditia manuiim mearuin feci hoc.
illius Segor. Sol egressus est super terrani, et Lot Dixitque ad eum Deus : Et ego scio quod simplici
a Pro his, Ibi locutus est Dominus ad eum , He- vit nomen esl pater, etc. Illud
ejut Ren-ammi,
brxus habcl, Et factum est, cum illi eduxissent eos porro Ben-ammisonat filiumipse populi mei, qnx Hiero-
foras, dixit, elc. Viilgatusquoque inlerpres abludit, nymi inierpretatio est. Hinc autumat Martian. no-
Ibique loculi sttnt ad eum dicentes,elc. men Ammonexcidisse cx llebrxo hodierno, quod
b Addunt Hebrxustexlus et Vulgat. inlerpres,suo.
c Nomen Ammonexcidisse videtur ex Hebrxo ho- tamen adeo non esl verosimile, ut sacro coniexiui
ejusque ingenio lingux repugnet, eiymologiam, quse
dierno : nam Renammi, quod exstat in Hebraico, nec tamen satis bene respondet, vernaculi ejusdem
non est nomen ipsum, sed in eo quasi causa reddi- sermnnis annccti. Hoc propius ad fideifi est, cx Grx-
tur, cur Amtnonvocatus fuerit filius minoris filix ca paraphrasi, ixu\eae xb ovopiuuvxov"\p.p.av, \i-
Lot. MART. Xibsyivovy.ov,versionemhicderivari. Vid.Qu.
—Non est in Hebrxoarchelypo hoc nomen : sed yovaa, Hebraicas.
lantum habet, na Nin »»V p TO Kipm : Et voca-
187 S. IIIERONYMIDIVTNABIBLIOTHECA. 188
corde feceris, et ideo cnslodivi te ne peccares in me, 1A lua, omnia qux dixerii libi Sara, audi vocem ejus ;
cl iHin dimisi iii tangeres cam. Nuuc igitur redde quia in Isaac vocabilnr libi semen. Sed et lilium an-
Viro suo uxorcm, quia propheta cst: et orabit pro tc, cillx faciam in gentem magnam, quia semen tuum
et vives: siauiem nolueris reddere, scitospiod morte est. Surrexit itaque Abrabam mane, el lollens panem
moricris tu, ei omnla qux lua sunt. Stalimque de ei utrem aqux, imposuit scapulx ejus, tradiditque
nocte coiisurgens Abimelecb, vocavit omnes servos puerum, et dimisit eam. Qux cum abiisset, errabat
suos, et lomius esi universa verba hxc in auribus in solitudine Bersabee. Cumque consumpla esset
eorum , limueruntque omnes viri valde. Vocavit aqua in utre, abjecit puerum subler unam arborum,
autein Abimelech eliam Abraham , et dixil ei: Quid qux ibi erani. El abiit, sedilque e regione procul
fecisli nobis? quid peccaviinus in le, quia induxisti quautuin potest arcus jacere. Dixit enim:Non videbo
super me el super regnum ineum peccatum grande? niorienteni puerum : et sedenscontra, levavit vocem
qux non debuisii lacere, fecisti nobis. Rursusque suun, ei llevil. Exaudivil auiem Deus vocem pueri:
exposlulans, ait: Quid vidisti, ut hoc faceres? Re- vocavitque angelus Dei Agar de ccelo, dicens: Quid
spondit Abraham: Cogitavi mecum, dicens : Forsi- agis, Agar? noli timere: exaudivit enim Deusvocem
lau non est limor Dei iu loco isio, el iiuerficient me pueri de loco in quo est: surge , tolle puerum , et
piopler uxoreni ineani: alias autera vere soror mea B ] icne manum illius : quia in gentem magnani faciam
est, filia pntris mci, ei non filia ntairis mex, eiduxi eum. Aperuilque oculos ejus Deus : qux videns
eam in uxorem. Posiquam aulem eduxit me l.eus de puteum aqux, abiit, et implevit ulrern, dcditque
domo patris mei, dixiad cam : Hanc misericordiam puero bibere. Et fuit cum eo : qui crevit, et mora-
facies mecum: in omni loco, ad quem ingrediemur , lus esl iu solitudine , factusque est juvenis sagiita-
diccs, quod fraier luus sini. Tulit igiiur Abimelcch rius. Habitavitque in deserto Pbaran , et accepit illi
oves et boves , et servos et ancillas, et dedit Abra- niaiersuauxorem de lerra ^Egypti. [C. XLl.] Eodem
liain : reddiditque illi Saram uxorem suam, el ait : tempore dixit Abimelech, et Phichol, princeps exer-
Terra coram vobis est, ubicumque tibi placucrit, citus ejus, ad Abraham: Deustecum est in univcrsis,
habila. Sarx autem dixit: Ecce niille argenleos dedi qux agis. Jura ergo per Deum, ne noceas mihi, el
fratri tuo : hoc erit libi in velamen oculoriim ad po,ieris meis, siirpique mex: sed juxta misericor-
oiiines qui lecum sunl, ct quociunque perrcxerig : diam, quam feci libi , facies mihi, et lerrx in qtia
inementoque te deprehensam. Oranle autem Abra- versatus es advena. Dixilque Ahraham : Ego jurabo.
bam, sanavit Deus Abimelech, et uxorem ancillasque Ei increpavit Abimelecb propter puteum aqux,
ejus, el pepererunt: cnncluserat enim Doiuinus om- qiiem vi absiulerant seivi illius. Respoudilque Abi-
ncm vulvam domus Abimelcch propler Saram uxorem C melecli : Nescivi quis fecerit hanc rem : sed el tu
Abrahx. non indicasti mihi, el ego non audivi prxter hodie.
[T. XV, B. XXVI, C. XXXVIII, Cap. XXI.] Vi- Tulit ilaque Abrabam oves et boves, et dedit Abime-
silavit auiem Dominus Saram , sicut pioiniserat, et lech : percus.-erunlque ambo fcedus. El slaluit
implevil qux locutus esl Concepilque et peperit Abraham sepiein agna& grcgis seorsum. Cui dixit
filium in senectute stia, tempore quo prxdixerat ei Abimelech : Quid sibi voluiit septem agnx istx,
Dcus. Vocavitque Abraham nomen filii sui, quem quas siare fecisti seorsum ? Al ille: Scpiem, inquil,
genuil ei Sara, Isaac: ei circumcidit eum nctavo die, agnas accipies de iiianii mea, ut sint in lesiimoniuin
sicul prxceperat ei Dcus, cimi centum esset anno- mibi, quoniam ego fodi puteum isluro. ldcirco voca-
rum ; hac quippe xtale palris, naiusest Isaac. Dixit' lus est locus ille Bersabee : quia ijbiuterque jurave-
que Sara; Risum fecit inihi Deus: quicumque audie- runt. Et inierunl fcedus pro puteo juramenli. Sur-
ril, corridebil milii. Rursumqueait; Quisauditurumi rexit auiein Abimelecii et Phicol, prjnceps miliiix
crederet Abraham, quod Sara lactaret filium, quemi ejus, reversique sunl in terram Pliilisiinoriiiii.
peperii ci jam seni ? Crevit igitur puer, et ablaetaius; Abrabam vero plantavit nemus in Bersabee , et in-
est : feciique Abraham grande couvivium in die) voeavit ibi nomen Domini Dei xterni. Et fuil colo-
ablactationis ejus. [ C. XL.] Cumque vidissei Sarai D iius terrx Philistinorum diebus multis.
filium Agar ^Egyptix ludentema, dixit ad Abraham; [T.XVI, B. XXVll, C. XLll, Cap. XXII.J Qux
Ejice ancillain lianc ei filium ejus ; non eniin eiitt postquain gesta suni, letilavii Deus Abraham, et
h.ures filius ancillx cum filio nieo Isaac. Dure acce- dixit ad eum : Abrah.iin ! Ille respondit: Adsum.
pit hoc Ahraham pro filiu suo. Cui dixii Deus : noni Ail illi : lolle filiunituiini unigenitum, quein diligis,
tibi videatur asperum super puero, et super aucillaa lsaac b, et vade in lerram visionis: atque offer eum

H Addunt, posl Septuaginta, editi libri ac niss. Bi- rior nianus.


bliorum nonnulli codices : Cum Isaac filio suo. Mo b Ubi nunc dicitur, i» lerram visionis, in Ilebrxo
net vcro lectorem Hieronymus in Quxst. Hebraicis, hahet, in terram mBI Moria : lextus Sam. rijninn
bxc verb» non esse in llebrxorum voluminibus : Moraa : NiTOJO doniouroje, Amorrhworum , Syrus
Quod seqnit'1*,inquit, cum lsaac, filio suo, non habe- legit: LXX interpretantur, terramxriv v$r,\r,v,excel-
tur in Hebr/eo, MART. sam, ex D11 rum, ni fallor ; Aquila, TIJV xuxwpuvij,
—Vetus Latina versio addcbat,CHm/5flflc,/i/ios«o, hoc est, lucidam: Symmachus, xH; brtxuaiuc, visio-
Nuslri mss. cum Isaac lantuiu addunt: in unoauiein nis. Alii, terrum divini culius, sive adorationis, di-
Palaiin. voces fitio suo in libri ora aniiolavil posle- cuut : aiunieniin Hcbrui Moria liunc esse nioniem
"
m LIBEB GENESIS. «90
ibi in holocatistum super unum montium quem A filins Nahor fralri suo : Hus primogenilum, et Buz
monstravero tihi: Igitur Ahraham de nocle consur- fratrem ejus, et Camuel pairem Syrorum, et Cha-
gens, stravii asinnin suiim, ducens secum duosju- sed, el Azau,PheldasquoqueetJedlaph, ac Baihuel,
venes et Isaac, filium suum. Cumque concidissel de quo nata est Rebecca : octo istos genuit Melcha,
ligna in holocausium, abiit ad locum quem prxce- Nahor fratri Abraham.Conciibina vero illius nomine
perat ei Deus. Die atitem lertio, elevatis oculis.vidit Roma, peperit Tabee, el Gaham, el Tahas et Maa-
locum procul: dixitque ad pueros suos : Exspeclate cha.
hic cum a*ino: ego et puer illuc usque properantes, [T. XVII, C. XLIH, Cap. XXIII.J Vixit autem Sara
poslquam adoraverimus, revertemtir ad vos. Tulit cenium viginti scptem annis. Et mortua est in civi-
quoque ligna holocausli, et imposuit super Isaac laieArbee, qux estllebron, interraChanaan : venit-
iilium suum : ipse vero purlabat in manibus ignem que Abraham ut plangeret et fleret eam. Cumque
etgladium. Cumque pergerenl duo simnl, dixil Isaac surrexissel ab officio funeris, locutus est ad filios
palri suo: Pater mi! At ille respondit: quid vis, fili? Ileth, dicens : Advena sum et peregriuus apnd vos :
Ecce, inquit, ignis et ligna : ubi est victima holo- date mihi jus sepulcri vobiscum, ut sepeliam mor-
causti ? Dixit Abraham : Deus pjovidebit sibi victi- luiiin meum. Responderunique filii Heih, dicentes:
mam holocausii, (ili mi. Pergebant ergo pariter : R Audi nos, domine, princeps Dei es apud nos ; in
vcneruntque ad locum quem ostenderat ei Deus, in electis sepulcris nosiris sepeli mortuum (uum :
quo xdificavit altare, et desuper ligna composuil : nulliisque te prohibere poterit qnin in monumento
cumque colligasset Isaac filium suum, posuil eum in ejus sepelias mortuum tuiiin. Surrexit Abraham, et
allari super struem lignorum. Exlenditque manum, adoravit populum terrx, filios videlicet Helh : dixit-
et arripuil gladium, ut immolarel filium suum. Et que ad eos: Si placet animx vestrx ut sepeliam
ecce angelns Domini de ccelo clamavit dicens : mortuura meiitn, audite me, et intercediie pro me
Abraham ! Abraham ! Qui respondit: Adsum. Dixit- apud Ephrom, filium Sohar [Vu/a. Seor], ut det mihi
que ei: non extendas manum tuani super puerum , speluncam duplicem, quam habet in extrema parle
nequefacias illiquidquani : nunccognoviquod timeas agri sui : pecunia digna IradaL mihi eam coram
Deum, et non pepercisti unigenilo filio ttio propler vobis in possessionem sepulcri. Habitabal aulem
me. Levavil Abrabam oculos suos, viditque postter- Ephron in inedio filiorum Ileib. Responditque Ephron
guinarielem inter." vepres hxrentem cornibusb suis, e lleiib nis ad Abraham cunctis aiidientibus qui
quem assumens obtulit holocaustum pro filio suo. ingrediebantur portam civitatis illius, dicens: Ne-
Appellavitque nomen loci illius , Dominus videt. qunquam ita (iat, domine mi, scd [Vutg. add. lu]
Unde usque hodie dicitur : In monte Dominus c vi- C magis ausculta quod loquor : Agrum Irado libi et
debit. Vocavit aulem angelus Doniini Abraham se- speluncam qux in co est; prxsenlibus filiis populi
cundode ccelo, dicens: Perniemelipsum juravi, dicit mei, sepeli morluum tuum. Adoravit Ahraham co-
Dominus : quia fecisii rem hanc, et non pepercisti rain populo terrx. Et locuius est ad Ephron, cir-
filio luo unigeiiilo d : benedicam libi, et multiplicabo cunistaiiie plehe : Quxso, ut audias me : Dabo pccu-
semen tuuin sicut siellas coeli, et velul arenam qux niam pro agro; suscipe eam, et sic sepeliam mor-
esl in liltore maris : possidebit semen tiinm portas tuum meum in eo. Respondil Ephron : Domine mi,
inimicorum suorum, et benedicentur in semine luo audi: Terram quam postulas, quadringentos argeiui
omnes gentes lerrx, quia obedisti voci mex. Re- siclos valet: isiud est pretium inter me el le : sed
versus est Abrabara ad pueros suos, abieruntque quantum esthoc? sepeli mortuum tuum. Quod cum
Bersabee simul, et habitavit ibi. His ilagesiis, nun- audissetAbraham,appcudit pecuniam.quam f Ephron
tiatura est Abraham quod Melcha quoque genuisset poslulaverat, audientibus filiis Heih, quadringentos
in quo posiea templum conditum est. Non sine causa b Palatiu. ms. cum Vulg. interprete hic tuis tacel,
faleturhic S. Hieronymus, difficiteesseidioma lingum quod et in sequenti versu facit post vocem filio : ha-
Hebrmm in Latinum sermonem vertere. Certe hanc bet econtrario Hebrxus. Cxterum vide Quxst. He-
difflcultatem probant tam diversx ejusdem verbi D braic. in hunc locum, el qux nos ibi annoiavimus.
- n'in Moria interpretationes. MART. 6 Leclio hodierna Massoretbarum est nNT jorae,
—Hebr. interramn'-inn Moria. S. PatercumSym- id est, videbitut, pro n>n>, ire, hoc est, videbil, ut
macho facit, qui vertit, tnr mxuaiae. Ipsi etiain — Hieronyinus legit. MART.
LXX,qui terrum excelsam interprelali sunl, in eum- lameisi Eadem ulroque in loco Hebrxi textus est leciio,
dem conciiiunt sensum, deducta voce a verbo rwi, varie nunc Massoretharum punctis dislincia,
id est, apparcre, et procul cerni ob loc.ieminentiam, Reddi polest, Dominus videbitur, vel Dominus provi-
non a D1"l,ut Manianxus putat. debit.
a Hebraice habet, d Addit Vulg. propter me, juxla Grxcum.
"J1D3.bassabech.Ut vocis sabech c Tacel Vulg. Helthwus, qux est tamen in Hebrxo,
vim interpretaretur Hieronymus in suis Quxsiinni- Grxco
bus Hebraicis, longiori usus est circuitu vetbornm : atque aliis.
sed nostrates sancii Severi in capite Vasconix si- f Nostri mss. Ephron. Vid, Quxst. Hebraic.
pgy
gnificaniiam dictionis sabech, ei totam Hieronymi Ephran, non Ephron, ut hodie, legebant lempore
circumloculionem uno verbo cxprimunt, vepretuiu Hieronyini : quod ipse manifestissime testalur bis
cnim vel spinelum, condensaet inler se implexa vir- verbis : in Hebrwo, sicul hic posuimus, "primumno-
gulla, vocant pleix, quasi dicas plexum aut implexurn. men ejus tcribilur Ephroo, secundum Ephran. Pott-
Sabech igitar Hebrxorum Ipsumestpleix, sivepleigs quatn enim ptetio victut est, ut sepulcrum venderet
Vasconum. MART. argenlo, ticet eegenieAbraham, Vau littera, quw apud
191 ' S. HIERONYMIDIVINA BIBLIOTHECA. 192
siclos argenti et [Vulg. tac. et] probatx monetaepu-1*, tur ad hauriendam aquam.
Igitur puella, cui ego
blicx. Confirraatusque est ager quondam Ephronis, dixero : lnclina hydri.im tuam ut bibam : et illa re-
in quo erat spelunca duplex, respiciens Mamre, tam sponderil, bibe; quin et camelis tuis dabo potum :
ipse quam spelunca, et oinnes arboresejus in cun- ipsa esi, quam prxparasti servo luo Isaac : et per
ctis terminis a per circuitum, Abrahx iu possessio- hoc intelligam quod feceris misericordiam cum do-
nem, videntibus filiis Heth et cunctis qui intrabant mino meo. Necdum intra se verba compleverat, et
portam civitatis illius. Atque ita sepelivit Abraham ecce Rebecca egredicbatur, filia Bathuel, filii Mel-
Sarara uxorem suam in spelunca agri b duplici.qux chx.uxorisNahor, fratrisAbrahain, habeus hydriam
respiciebal Mamre. Hxc esi Hebron in terra Cha- in scapula j Vulg. add. sua juxla Hebr.] : puella de-
naan. Et confirmalus estager, et antrura quod erat cora nimis, virgoque pulcherrinia, et incognila viro:
in eo, Abrahx in possessionem monumenti a filiis descenderat autera ad fontem, el impleverat by-
Hetb. driam, ac revertebatur. Occurritque ei servus, et ail:
[T. XVIII, B. XXVIII, C. XLIV, Cap. XXIV. ] Pauxillum mihi ad sorbendum prxbe aqux de hy-
Erat aulem Abraham senex, dierumque multorum : dria lua. Qux respondit: Bibe, domine rai; celeri-
el Dominus in cunctis benedixerat ei. Dixitque ad terque deposuil hydriam super ulnam suam, et dedit
servum seniorem domus sux qui prxerai omnibus B '. ei potum. Cumque ille bibisset, adjecil; Quin etiam
qux habebat : Poue manum luam subter Jemur et camelis tuis hauriam aquam, donec cuncti bibant.
meum, ut adjurem te per Doininum Deum cceli et EITundensquehydriam in canalibus, recurrit ad pu-
terrx, ut non accipias uxorem filio meo de Jiliabus teuin u( bauriret aquam: et haustarn omnibus came-
Chananxoriim, inter quos habilo : sed ad lcrram lis dedit. Ille autem contemplabatur eam lacitus,
c meam et ad cognationem meam
proficiscaris , et scire volens utrum prosperum fecissel Dominus iter
inde accipias uxorem filio meo Isaac. Respondit ser- suum, an non. Postquam ergo [ Vulg. autem] bibe-
vus: Si noluerit mulier venire mecum in terram runt cameli, protulii vir inaures aureas, ° rfppen-
hanc, num reducere debeo filium tuum ad locum, dentes siclos duos, et armillas totidem pondo siclo-
de quo egressus es? Dixit Abraham : Cave nequando rum decem. Dixitque ad eam : Cujus es filia? in-
reducas illuc filium meum : Dominus Deus cceli, dica mihi: est in domo patris tui locus ad manendum?
quitulii me de domo patris mei, et de lerra na- Qux respondit: Filia Bathuelis sum filii Melchx,
tivitatis mex, qui locutus est mihi, et juravild, quem peperit [ Vulg. add. ipsi]Nahor. Etaddidit, di-
dieens : Semini luo dabo lerram hanc : ipse miilet cens: Palearum quoque elfeni plurimum esl apudnos,
angelum suum coram te, el accipies inde uxoreni ellocus spaliosus ad manendura. Inclinavit se homo,
filio meo; sin aulem mulier sequi te noluerit, non iC ei adoravit Dominum, dicens : Benedictus Doniinus
teneberis juramenlo: lilium tantum meum ne redu- Deus domini mei Abraham, qui non abstulil misc-
cas illuc. Posuit ergo servus maniim sub femore ricordiam el vcrilatem suam a domino meo, et reclo
Abraham domini sui, et juravit illi super serraone itinere me perduxil in domum fratris domini mei. Cu-
hoc. Tulitque deccm camelos de gregibus domini currit itaque puella, et nuntiavit in domum malris
sui et abiit, ex omnibus bonis ejus portans secum, snx omnia qux audierat. Habebal autem Rebecca
profeclusque perrexit Mesopotamiam ad urbem fralrera nomine Laban, qui feslinus egressus esl ad
Nahor. Cumque camelos fecisset accunibere exlra hominein, ubi erat fons. Cumque vidisset inaures
oppidum jusla puteum aqux vespere, eo tempore et armillas in manibus sororis sux, et audisset
quo solent mulieres egredi ad hauriendam aquam, cuncla verba referentis : Hxc locutus est mihi
dixil: Domine Deus domini mei Abraham, occurre, boino : venit ad virum, qui slabat juxla camelos, et
obsecro, inilii hodie, el fac misericordiam cum do- prope fonlem [Vulg. add. aqux]: dixilque ad euni:
mino meo Abrahara. Ecce ego sto propter fontem Ingredere, benedicte Domini: cur foris stas? prx-
aqux, et lilix habitatorum hujus civitatis egredien- paravi domum el locum camelis. Et introduxil eura

illos pro o legilur, ablala de ejus nomine est ; el pro I) res dux non appendebanl duas uncias, id est, dnos
Ephron
a Additappellatus esl Ephran. MART. siclos; sed unaquxque habebat pondus semiuncix,
Vulg. ejus, quod affixuin et Hebrxus no- sive dimidium sicli, ex Hieronymo. Chaldxus el Sy-
vitnu. rus legunt in singulari : inaurem auream appendeitiem
b In canone Hebraicx veritatis legimus : In spe- siclum, vel, pondo sic/i umus. Quod favet leciioni
litnca agri duplicis, qui respiciebal Mamre. Quod non Lalinoruin. MART.
miiltmn rcceditab Hebrxo. MART. —Legendum videtur Martianxo, semisictos pro
—Palat. cod. duiilicis. Urbinas vero, qui pro qua. siclos, ex eo quod tradat Hieron. in Quxst. ad hunc
c Vulgat. tacet meam, quod tamen est in Hebrxo locum, in Hebrxo haberi, Race, quodpro didrachmo
*ma. scribitur, et semiuncia esl; Secel vero, qui Laiino ser-
d Ilic quoqueHebraic. et Vulg. addunl milti 17. monesiclus corrupte appeltalur, unciw pondus habere.
e Pro , appendentessiclos duos, legendunt \idelur, Ostendimus autem nos ubi, ipsius sicli pondus se-
teinisictos duos : nam quid aliud nos docent ista 11ic- miunciam fuisse, idque ex ipsiusmei Hieronymi le-
ronymi ipsius verba in Quxsl. Hehraicis? Et tulit stimonio, qui siclum quaiuor dracbmas pendere non
vit, inquit , inaurem auream, didrachmum pondus inficiatur, octo vero drachmas unciaui conficere. In
ejus. BACIquod in hoc loco pro didracluno scribitur, Commeniario in Ezechiel cap. 4 : Siclus, inquil, id
semiuncia est: SECELvero, qui Lalino sermone siclus esl, staler quatuor drachmas habel, ftrachtnw autem
corrtipte appellatur, uncim pondus habet. Igitur inau- ocloLatinam unciam (aciunt.
193 LliJER GENESIS. 194
in hospitium : ac destravit camelos, dedilque paleas A
. eam, el proficiscere, et sit uxor filii domini tui, sicut
et fciiuin camelis [Vutg. lac. camelis], et aquam ad locutus est Dominus. Quod cum audisset puer Abra-
lavandos pedes ejus, et virorum qui venerant cum ham, (Vulg. add. procidens] adoravit in terra Do-
eo. Et appositus est in conspectu ejus panis. Qui minuni. Prolatisque vasis argenleis, el aureis, ac
ait : Non comedam, donec loquar sermones nieos. vestibus, dedit ea Rebeccx pro munere, fratribus
Respondit ei : Loquere. At ille : Servus, inquit, quoque ejus ct matri dona obtulit. Initoque convi-r
Abraham siim : et Dominus benedixit domino mco vio, vescentes pariter et bibenles manserunt ibi.
valde, magnificattisque est : et dedit ei oves el bo- Surgens autem mane, loculus est puer : Dimitie
ves, argenlum et aurum, servos et ancillas, camelos me, ut vadam ad dominum meum. Responderunt
et asinos. Et peperit Sara, uxor domini mei, filium fratres ejus et mater : Maneat puella saltem de-
domiuo meo in sencclute sua, deditque illi omnia cem dies apud nos, el postea proficiscetur. Nolite,
qux habuerat. El adjuravit me dominus meus, di- aii, merelinere, quia Dominusdirexil viam meam :
cens : Non accipies uxorem filio meo de filiabus diniitilte me ut pergam ad dominum meum. Dixe-
Chananxorum, in quorum terra habilo : sed ad do- runt ; Yocemus puellam, etquxramus ipsius volun-
muni patris mei perges, et de cognatione mea acci- latem. Cumque vocata venisset, sciscitati sunl : Vis
pics uxorem filio meo : ego vero respondi domino B ire cum homine isto? Qux ait : Vadam. Dimiserunt
meo : Quid si noluerit venire mecum mulier? Do- ergo eam, et nutricem iliius, servumque Abraham,
minus, ait, in cujus conspectu ambulo, mitiet an- comites ejus, imprecantes prospera sorori sux,
gelum suum tecum, et diriget viam tuam ; acci- atque dicenles : Soror nostra, crcscas in mille millia,
piesque uxorcm filio meo de cognatione mea, et de et possidcat semen tuum porlas inimicorum suo-
domo palris mei. Innocens eris a maledictione mea rum. Igitur Rebecca et puellx illius, ascensis ca-
cum vcneris ad propinquos meos,el.non dederinl libi. melis, secutx sunt virum : qui feslinus reverleba-
Veni ergo liodie ad fontem [Vulg. add. aqux],etdixi; lur ad dominum suum. Eo lempore Isaac deambu-
Domine Deus doniini mei Abraham, si direxisti viam Jabat per viam qux ducit ad Puteum, cujus nomen
meani, in qua nunc amhulo, ecce slo juxta fontem est Vivenlis [Vulg. add. et] videnlis : habilabat
aqux; eta virgo, qux egredietur ad hauriendain enim in terra australi, et egressus fuerat ad me-
aquam, audierit a me : Da mihi pauxillum aqux ad dilandum in agro, inclinata jam die : cumque levas-
bibendum ex hydria tua, et dixerit rnihi: Et tu bibe, set oculos suos, vidit camelos venienies procul.
etcamelis tuis hauriam, ipsa est mulier quam prxpa- Rebecca quoque, conspecto Isaac, descendit de ca-
ravitDominusfiliodominimei. Dum hxcmecum taci- melo, el ait ad puerum : Quis est ille homo qui ve-
tus volvcrem, apparuit Rebecca veniens cum hydria, ^ nit per agrum in occursum nobis? Dixitque ei : Ipse
quam porlabat in scapula, descenditque ad funtem, esl dominus meus. At illn tollens cilo pallium, ope-
et hausit aquam. Et aio ad eam : Da mihi paululum ruit se. Servus autem cuncla, quxgesserat, narra-
bibere. Qux fesiinans deposuit hydriam de hu- vit Isaac. Qui introduxit cam in labernaculum Sarx,
mero, et dixit mihi : Et tu bibe, et camelis tuis matris sux, et accepit eam uxorein, et in lantum
potum l-ibuam. Bibi, et adaquavit camelos. Inler- dilexit eam, ut dolorem, qui ex morle malris ejus
rogavique eam, et dixi : Cujus es filia? Qux respon- acciderat, lemperaret.
dit: Filia Baihuelis sum, filii Nahor, quem pepe- [T. XVHI, B. XXIV, Cap. XXX.] Abraham vero
rit ci Melcha. Suspendi itaque inaures ad ornandam aliam duxit uxorem nomine Ceturam, qux peperil'
faciem cjus, et armillas posui in manibus ejus. Pro- ei Zamran et Jecsan, et Madan, et Madian, et Jes-
nusque adoravi Dominum, benedicens Domino Deo bnc, ci Sue. Jecsan quoque genuit Saba, et Dadan.
domini mei Abraham, qui perduxit me reclo ilincre, Filii Dadan fuerunt, Asurim, ei Lalusim.et Laomim.
utsumerem filiamfratris domini mei filioejus. Quam- At vero ex Madianortus est Epha, et Epher [Vulg.
obrem si facitis misericordiam et veritalem cum Opher], et Enoch, ei Abida, et Eldaa : omnes hi filii
domino meo, indicale mihi: sin autem aliud placet, Ceurx. Dedilque Abrahara cuncla qux possederal,
et hoc dicile [Vulg. add. mihi] ut vadam ad dexle- " Isaac : filiis autem concubinarum largilus est mu-
ram sive ad sinistram. Responderuntque [h. respon- nera, et separavit eosablsaac, filio suo, dum adhuc
dit] Laban el Bathuel: A Domino egressus est ipse viveret, ad plagam orientalem. [C. XLV.] Fue-
sermo, non possiimiisexlra placitum ejus quidquam runt autem dies vitx Abrahx, centum septuaginla
aliud tecum loqui. En Rebecca coram te est, tolle quinque anni. b Et deficiens mortuus est in se-

a llunc locum adversus Judxos urget sanclus Hie- concludit : Ostendanl igilur Judwi in Scripturis ali-
ronymus in libris Quxst. Hebraicarum, ostenditquc cubipositum aalma, ubiadolescenlutamtanium, et non
in Hebrxo , pro virgine scriplum esse aalma. Quod virginem sonet, el concedimuseis illud, quod in Isaia
quiilem et in Isaia habeiur ; nam in eo loco ubi in apud nos dicitur : Ecce virgo concipiet et pariet;
nostris codicihus legitur : Ecce virgo concipiel et pa- non (tbsconditamvirginem,sed adolescenlulamsignifi-
riet, et Aquila subdole transtulit: Ecce adolescentula care jam nuptam. MART.
concipiet et pariet, in Hebrxo scriptura habet: Ecce b llieronymuslibroQuxst. Hebraicarum.dicitmale
aalma concipietel pariet. Nolandum autem ex eodem in Sepiuaginta inlerprelibus additum : Et deficiens
Ilierouymo , quod verbum aalma numquam nisi in Abrahammortuus est, quia non convcnit Abrahx de-
virgine scribitur : undc dispulalionem hujtis loci ila liccre ct imminui. Sed tunc ludit in allegoriis, et ana-
m S. IIIERONYMIDiVJNA BIBLIOTHECA. m
neclule bona, provcclxquc xtalis, el plenus die A.[B. XXX.] Cosit auiem Jacob pulmenlum, ad quem
rum : congregalusque esl ad populum suum, El se- cum venisset Esau de agro lassus, ail: Da mihi do
pelierunt cum Isaac el Israael, (ilii sui, in spelunca coclione hac rufa, quia oppido lassus sum. Quam ob
duplici, qux sita est in agro Ephron, lilii Sohar causain vocalum esi nonien ejus Edom. Cui dixit
[Vulg. Seor] Hellhxi, e regione Mamre, quein Jacoh : Vende milii priinogenita tua. llle respondit :
cmerat a filiis lleih ; ibi sepulius est ipse, et Sara En morior, quid mihi proderunt priuiogenila? Ait
uxor ejus. Et post obilum illius benedixit Deus Jaeob : Jura ergo niihi. c Juravit Esau, et vendidit
Isaac, filio ejus, qui habiiabat juxta puteum nouuue priniogenita. Et sic accepio pane et lentis edulio, et
Vivenlis [Vulg. add. ei] videnlis [C. XLVI.] llx coinedit, el bihit, el abiit, parvipendens quod pri-
sunl generationes lsmael, filii Abrahx, quem peperit mogeniia vendidisset.
ei Agar /Egyptia, famula Sarx, et hxc nomina fi- [C. XLVHI, Cap. XXVI.) Orla autem fame supcr
liorum ejus in vocabulis et generationibus suis. terram, post cara slerililalem qux acciderat in die-
Primogenilus Ismaelis Nabajoth, deinde Cedar, et bus Abraham, abiitlsaac ad Abimelech regem Phi-
Adbeel, et Mabsain, Masma quoque, el Duma, et lislinorum in Gerara. [T.XX, B. XXX.]Apparuilque
Masa, Hadar, et Thema, el Ilur [Vttlg. Jethur], et ei Doininus, et ait : Ne descendas in ASgyplum,sed
Naphis, et Cedma. Istisunt filii Ismael, et hxc no- B quiesce in lerra, quam dixero libi. Et peregrinare in
mina per caslella et oppida eoiuui duodecim prin- ea, eroque lecum, et benedicam libi : Libienim et
cipes tribuum suarum. a Anni vitae Ismaelis cenlum setnini luo dabo universas regiones has, complens
triginla septem, et deficiens moriuus est, et apposi- juramentum quod spopondi Abiaham patri luo. Et
lus ad populuin suum. liabilavit autem ab Evila multiplicabo semen tuiiin, sicut stellas cceli; dabo-
usque Sur, qux respicil ^Egyptum inlroeunlibus que posleris tuis universas regionus bas, et benedi-
Assyrios. b Coram cunctis fraliihus suis obiil [C. cenmr in semiue tuo omnes genles terrx, eo quod
XLVII.] Mx quoque sunt generationes lsaac, lilii obedierit Abraham voci inex, et custodieril prx-
Abrabam : Abraham genuil Isaac : qui ciini qua- ccpta el niandala inea, et cxremonias legesque ser-
draginta esset annorum, duxit uxorem Rebeccam, vaverit. Mansit itaque Isaac in Geraris. Qui cum
filiain Balhuel Syri de Mesopotamia, sororem La- interrogarelur a viris loci illius super uxore sua,
ban. Deprecatusque esl Isaac Dominum pro uxore respondil: Soror mea est; (imuerat enim confiieri
sua, eo quod esset sterilis : qui exaudivil eum, et quod sihi esset sociata conjugio, reputans ne
dedit conceplum Rebeccx. Sed collidebanlur in forle inlerficerent euui propter illius pulchriludinem.
ulero ejus parvuli; qux ait : Si sic mihi fttlurum Cumque periransisseni dies plurimi, el ibidem mo-
erat, quid neeesse fuit concipere ? Perrexitque ut C raretur; prospiciens Abiinclech, Philisiinorum rex,
consuleret Dominum. Qui respondens, aii : Dux per lenesiram , vidit eum jocaniem cuni Rehecca,
gentes in utero tuo sunt, et duo populi ex venlre uxore sua. Et accersilo, ail : Perspicuum est qttod
duo dividenlur, populusque populum superabil, ct uxor lua sii, cur menlitus es eain sororem luani
niajor serviet minori. Jam lempus pariendi advene- esse? Respondit: limui ne morerer propler eam<
rat, el ecce gemini in utero ejus reperii sunt. Qui Dixitque Abimelech : Quare imposuisii nobis? po-
prior egressus est, rufus erat, et totus in morem luit coire quispiam de populo cum uxore lua, cl in-
pellis hispidus: vocatumque est nomen ejus Esau. duxeras super nos graude peccatum. Prxcepitque
Prolinus alter egrediens, planlam fratris lenebat omni populo, diccns: Qui leiigerit hominis hujus
manu, et idcirco appellavit eum Jacoh. Sexagena- uxorem, morte moriettrr. Sevit aulem isaac in lerra
rius erat Isaac, quando nati sunt ci parvuli. Quibus illa, et invenil in ipso anno centuplum : benedixit-
adultis, facitts esi Esau vir gnarus venandi, ethomo que ei Dominus. El locupleiatus esl homo, et ibat
agricola : Jacob autem vir simplcx habitabat in ta- proliciens atque succrescens, donec magnus vehe-
bernaculis. Isaac amabatEsau, eo quod de venaiio- menler effecius est: habuit quoque possessinnes
nibus iilius vescerelur; etRebecca diligebat Jacob. oviuni el armenlorum, et Jamilix plurimum. Ob boc

gogicos sensus prosequitur : hic autcm verba Scri- ]D delur, quas in boc opere e mss. lihris exhibemus :
pturx plena fide, ut oplimus interpres, expressit. agnoscil enim extrema esse capituli verba, qux vere
Quare nn,l S13'1vajigva vaijamoih, quod hodie in hoc loco extreuia sunt. Aiiigitur : Quodauteminex-
llebrxo legimus, interpreiatur : El deficientmortuut iremo hujus cupituli juxta Septuagintalegimus: Con-
esl. Addil similiter, dierum, ad vocem plenus; etsi tra laciem frairum suorum habiiavii, rerius est quod
in lextu, ysw sabea tanliim, id est,sa(ar vel plenus, nos posuimus: Coram omnibus fratribus snis occu-
legatur. Confer isia cuin Hieronymi coinmentariisin buit, id esl, in manibus omnium filiorurn mortuus
cap. i Sophonix, ubi verba illa probat, qux hic male esl, eic. Sed ne fuciiin faciamus candido leciori, in-
addita dicii. MART. genue fatemur capitula indifferenter ab Hieronymo
— Hehrxus proprie habet, Extpiravit, et mortuus vocari, quxcumque versuum eola, ei commaia Scri-
est. Vide Quxst. Ilebraic. et qux nos ibi observa- pturarum, qux suis ipselucubrationibus intermiscet,
m>ts. ac connnenlariis illusirat, ut inlra in libris Qua^t.
a In Vulgaia editione, et faeti sunl ami, etc. He- Hebraicarum vocat capitulum, verskulum 24 capitis
brxus w rb.sl et hi anni, etc. xxxvi libri Genesis. Consule locum. MART.
b Locus hic insignis apud Hieronymum in Quxst. c Nonnibil ab Hebraico textu abludit, in quo esi,
Ilebraicis, ubi lolum fere capitulum istud XLVIreci- Jura mihi juxta hunc diem; et juravil ei: et vendi-
tans, easdem sacri coniextus divisiones sccuius vi- , dit primogenituramtuatn Jacob.
«07 LIBER GENESIS. 198
invidentes ei Philistini, omncs puteos, quos fode- j Lcal tibi anima mea antequam moriar.Quod ciimau-
rantservi patris illius Ahraham, illolemporeobslru- dissel Rebecca, ei ille abiisset in agrum ut jiissionem
xerunt, implentes humo, in tantum, ul ipse Abime- patris explerel, dixit filiosuo Jacob: Audivi pairem
lech diceret ad Isaac : Recede a nobis, quoniain po- luum loiuentemciim Esau, fratre luo, el dicenlem
teniior noslri [Vutg. nobis] factus cs valde. Et ille ei: Affer mihi de venatione lua, ct fac cibos ut co-
disccdens, ul veniret ad lorrentem Gcrarx, habita- medam, et benedicam tibi coram Domino anlequam
reique ibi: rursumque fodil alios puleos, quos fode- moriar. Nunc ergo, (ili mi, acquiesce ronsiliis meis:
ranl servi patris sui Abraham, el quos, illo mortuo, et pergens ad gregem, affer mihi duos hxdos opti-
olim obstruxerant Puilisthiim : appellavitque eos mos, ulfaciam ex eisescas patri tuo, quibus lihenter
iisdem nominibus quibus ante pater vocaverat. Fo- vescitur, quas cum iniuleris , etcomederit, bencdi-
deruntque in Torrente et repererunt aquani vivam. cal tibi priusquam mnrialur. Cui ille respondil :
Sed et ibi jurgium fuil pasiorum Gerarx adversum Nosti quod Esau, frater ineus, I101110 pilosus sil, et
paslorcs Isaac, dicenlium : Nostra est aqua : quam ego lenis : si altrectaverii ine pater meus, el sensc
ob rcm nomen pnlei ex eo quod acciderat, vocavit ril, timeo ne puiei me sibi voluisse illudere, et in
Calumniam. Foderunt et alium, et pro illo quoquc ducam super me maledh lionem pro benediclione.
rixati sunt, appellavitque eum, a Inimicitias. Profe [\ Ad qnem maler : ln me sit, ail, ista malediciio, (ili
clus inde fodit alium puteuin, pro quo non coiilen- mi, lanlum audi vocem meam, et pergens affer qux
derunt, iiaque vocavii nomen ejus, Lalitudo, dicens : dixi. Abiii, et altulii, dcditque matri. Paravil illa
Nunc dilatavit nos Domiiiu^ el fecit ciescere super cibos, sicut noverat velle paireni illius. Et vestibus
terram. [T. XXI.J Ascendit autem ex illo loco in Esau valde bonis, quas apud se habehat domi induit
Bersabee, ubiapparuit ei Domimis in ipsa nocle, eum : pelliculasque bxdorum circumdedit manibus,
dicens : Ego aum Deus Ahraham palris ttii, noli et colli nuda protexit. Dedit pulmentum ; et panes,
metuere, quia tecum sum, el benedicam tibi, et quoscoxerat, tradidit. Quibus illaiis, dixit : Pater
multiplicabo semen luuui propter servum meum mi! At ille respondit : Audio. Quis es lu, fili nii ?
Abraham. Iiaque xdificavit ibi allare, el invocato Dixitque Jacob : Ego smn Esau piiniogenitus tuus;
nomine Domini, extendit tabernaculum : prxcepit- feci sieut prxcepisti mihi : surge, sede et comcde
que servis suis ut fodereni puteum. Ad quem locum de venaiione mea, ut benedicat niihi. anima tua.
cum venisset de Geraris, Abimelech, et Obuzath Rursum Isaac ad (iliuni stiuni : Quomodo, inquit,
[Vulg. Ohozathl amicus illius, ei Phichol, dux mili- lamcito invenire potuisti, fili mi? Qui respondit :
tum, locutus e.-t eis Isaac: Quid venistis ad nie, ho- Voluntas Dei fuii ui ciio milii occurrerel quod vo-
mincm quem odistis, et expulistis a vobis? Qui re- fj lebam. Dixitque Isaac : Accede huc, ut tangani ic,
spoiiderunt: Vidimus lecum esse Dominum, et id- (ili mi, et probem ulrum tu sis filius meus Esau, an
circo nunc [Vulg. nos] diximus : Sit juramenium non. Accessil ille ad palrem, et palpalo eo, dixit
intcr nos, et iueamus feedus, ut non facias nobis Isaac : Vox quidem, vox Jacoh est: sed manus,
quidquam mali, sicut et nos nibil tuorum atligimus, manus suut Esau. Ei non cognovit eum, quia pilo-
nec fecimus quod te lxderet : sed cum pace dimisi- sx niaiuis simililudiiicm majoris expresserant. Be-
mus auctum benedictione Domini. Fecit ergo eis nedicens ergo illi, ait: Tu es lilius meus Esau? Re-
convivium, et post cibum et poium, surgentes mane, spondit, Ego sum. At ille : Affer inihi, inquil, cibos
juraverunl sibi mutuo, dimisilque ens Isaac pacifice de venaiionc lua, fili ini, ut henedicat libi anima
in locuiitsuum. Ecce aulem veuerunl in ipso die mea. Quos cum oblalos comedissel, oblulit ei eiiam
servi Isaac, aununiiantes ci de puteo quem fndcrant, vinum, qno hausto, dixil ad eura : Accede ad me,
alque dicenles : Invcnimus aquam. Unde ap, ellavit el da inihi osculum, fili mi. Accessii, et osculaius
eum, Abundanliam, et noinen urbi imposilum est est eum. Stalimque ut sensit vestimcntorum illius
Bersabee, usque in prxsentem diem. Esau veroqua- fragrantiam, benedicens [Vutg. add. illi], ail: Ecce
dragcnarius duxit uxores, Juditb, filiara Bceri Het- odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit
ihxi, ei Basematl), (iliam Elon ejusdem loci, qux p Dominus. Det tibi Deus de rore cceli, et de pinguc-
ambx offendcrant animum Isaac el Rebeccx. dine lerrx, abundanliam frumenli ct vini. Et ser-
[T. XXII, B. XXXH.C. XLVIIl, Cap. XXVH.] viant tibi populi, et adorent te tribus : eslo donii-
Senuit aulem Isaac, et caligaverunt octrli ejus, et nus fratrum luorum, et incuTventur anle te filii
videre non poterat : vocaviique Esau filium suuni matris tux : qui maledixcrit tibi, sil maledictus ; et
majerem, et dixit ei : Fili mi! Qui respondit : Ad- quibenedixerit tibi, benediciionibus repleaiur. Vix
tum. Cui pater : Vides, ii.quit, qtiod senueriin, cl Isaac sermoneiB iinpleverat: et egresso Jacob foras,
ignorem diem moriis mex. Sume arma tua, pliare- venit Esau, coctosque de venatione cibos iniulit pa-
iram et arcum, et egredere foras: Cuniitue venalu tri, dicens : Surge, pater mi, et comcde dc vcna-
aliquid apprebenderis, fac milii inde pulmentuin sic- lione filii tui : ut benedicat mihi aniina lua. Dixit-
ul velle me nosti, et afler, ul cofcedain, et benedi- que illi Isaac : Quis enim es tu ? Qui respondit:
a Pro inimiciiiis, quod AquiJa el Symmathus xvv ttiua. Exquo imelliginuis 5i'nl«Kflmc(mtrariMtm'iiicr-
ei ivuvxio>atv
B.vxtxetp£vn\>, iianstuleruiii, idesi, adver- prcUii. MAIIT.
suni aique contrariuia; in llebrxo habel DXU7Sa- —Hehraic.romS«la»o. Vid. Quxsl. ll<ibiaicai.
199 S. HIERONYMIDlVlNA BIBLIOTHECA. 200
Ego sum (ilius (uus primogenilus Esau. Expavii. A sopolamiamSyrix, ul inde uxorem ducerel; et quod
Lanc stupore vehemeuli, ct ultraquam credi poiest, post benediciionem prxcepissct ci, dicens : Non ac-
admirans ait : Quis igilur ille est qui dudum c.ip- cipias conjugem de filiabusClianaan : quodque obc-
lam venationem altulil mihi, el comedi ex omnibus, diens Jacob pareniibusb isset in Syriam : probans
priusquam lu venires? benedixique ei, et eril bene- quoque quod non libenlcr aspiceret filias Chanaan
dictus. Auditis Esau serraonibus palris irrugiit cla- patcr siius: ivit ad Ismaelem, el duxit uxorem, abs-
more magno, et consicrnatus ait : Benedic etiam que iis quas prius habebal, Mahelath, filiam Ismael,
mibi, paier mi. Qui aii: Venil germanus luiis frau- filii Abraham, sororem Nabajoih. |T. XXIV, C. Ll.]
dulenter, et accepit benediciionem tuam. At ille Igitur egressus Jacob de Bersabee pergebat Haran.
subjunxit : Justc vocalum est nomen ejus Jacob : Cumque venisset ad quemdam locum, ci vellet in co
supplantavit enim me in altera vice, primogenita requiescere post solis occubitum , lulil dc lapidibus
mea anie lulit, el iiunc secundo surripuit benediciio- qui jacebant, el supponens capiii suo, dormivilin
nem meam. Rursumque ad patrem : Numquid non eodem loco. Viditque in somnis scalam stantem su-
reservasti, ait, el mihi benediclionem? Respondit per terram, el cactimen illius tangens ccelum ; an-
Isaac: Dominum luum illum conslitui, et omnes gelos quoque Dci ascendentes et desccndentes per
fralres ejus serviluli illius subjugavi, frumento et vi- B eam, el Dominuminnixum scalx dicentem sibi : Ego
no stabilivi eum, et tibi post hxc, fili rai, ullra quid sum DoniiiuisDeiisAbraham patris tui,et DeusIsaac:
faciam? Cui Esau ; Num unam, inquit, lanlum be- Terram, in qua dormis, tibi dabo et seniini tuo. Eril-
nediciionem habes, pater? mibi quoque obsecro ut que c semen luum quasi pulvis terrx : dilataberis ad
benedicas. Cumque ejulatu magno flerei, motus Occidentem, ei Orientem, Septentrionem, cl Meri-
Isaac, dixit ad eum : In pinguedine terrx et in rore diem : el benedicentur in te et in semine luo cun-
cceli desuper, eril benedictio tua. Vives in gladio, et ctx tribus terrx. Et ero custos tuus quocumqueper-
frairi tuo servies : tempusquc veniei, cum exculias rcxeris, et reducam te in terram hanc: uec dimiitam
cl solvas jugum ejus de cervicibus tuis. [B. XXXII!]. uisi complcvero universa qux dixi. Cumque evigi-
Odcrat ergo semper Esau Jacob pro benedictione lasset Jacob de somno, ait : Vere Dominus est in
qua benedixerat ei pater : dixiique in corde suo : loco isio, et ego nesciebam. Pavensque, Quam ler-
Vcnient dies luclus patris mei, a eloccidam Jacob, ribilis, inquit, est locus iste ! non est hic aliud nisi
frairem nieum. Nuntiata sunl hxcRebeccx, quxmit- domus Dei et porla cceli. Surgens ergo Jacob mane
tens ctvocans Jacob, filiumsuum.dixitadeum: Ecce tulit lapidem quem supposuerat capili suo, et erexil
Esau frater tuus minalur ul occidal te. Nunc ergo, in titulum, fundens oleum desuper. Appellavilque
[Vulg. add. mi] fili, audi vocem nieam,etconsurgens C nomen urbis Belhel, qux prius Luza vocabatur. Vo-
fngead Laban, fratrem meum in Haran : babitabisque vit etiam votum, dicens : Si fueiit Deus mecum, et
cum eo dies paucos, donec quiescat furor fratris lui, custodierit me in via, per quam [Vulg. add. egoj
ct cesset indignatio ejus, obliviscaturque eoriim qux ambulo, el dederit mibi pancm ad vesccndum, et
fecisti in eum : postea niiuam, el adducam le inde vestimcnlum ad induendum, reversusque fuero pro-
huc. Cur utroquc orbabor filio in uno die? Dixit spere ad domum palris mei : erit mihi Dominus in
quoque Rebecca ad lsaac : Txdet me vilx mex pro- Deum, el lapis isle, quem erexi in titulum, vocabi-
ptcr filias lletb; si acceperit Jacob uxorem de siir- lur Domus Dei : cunctorumque qux dederis mihi,
pe hujus lerrx, nolo vivere. dccimas offeram libi.
|T. XXlll, C. L., Cap. XXVHI.J Yocavil ilaque [B. XXXIV,C. Lll, Cap. XXIX.] Profecius ergo
Isaac Jacob, et benedixit ei, prxcepitquc ci diccns: Jacob venil ad terram Orientalem. Ei vidit puteum
Noli accipere conjugem de genere Chanaan : sed in agro, tres quoque greges ovium accubantes juxta
vade el proliciscere in Mesopotaiiiianv Syrix, ad eum : nam ex illo adaquabantur pecora, ei os ejus
domum Baihuel pairis malristux, ctaccipe libi inde grandi lapide claudebatur. Morisque erat, ut cunctis
uxorem de filiabus Laban avunculi tui. Deus aulera ovibus congregatis, devolverent lapidem, el refectis
omnipoiens benedical tibi, 61 crescere te faciat, at- " grcgibus, rursum super os putei ponereut. Dixitque
que mulliplicet : ul sis iu lurbas populorum. Et ad paslores : Fratres, unde estis?Qui responderunt:
det libi benediclionem Abraham, et semini luo De Haran. Quos interrogans, Numquid, ait, noslis
post le : ut possideas lerram peregrinationis Laban, lilium Nahor? Dixerunt: Novimus. Sanusne
tux, quam pollicitus est avo luo. Cumque dimi- esl? inquit. Valet, inquiunt : et ecce Rachel, filia
sisset eum Isaac, profeclus venil in Mesopota- ejus venil cum grege [Vulg. add. suo]. Dixitque Ja-
miam Syrix ad Laban, lilium Balhuel Syri, fratrem cob : Adhuc multum diei superest, nec est tempus
Rebeccx matris sux. Yidens autem Esau quod be- ut reducantur ad caulas greges: date ante polum ovi-
nedixisset pater suus Jacob, el misisset eum in Me- bus, et sic ad pastum eas reducite. Qui respunde-
" codices mss. anuquiores et LXX legiint: vement bri oram annotasse.
dies tuctus palrit mei, ut occidam Jacob, etc. MART. c In canone Heb. verit. inque plurimis lihris mss.
— Palatiu. ms. occidam, pro et. habelur : Eritque germen tuum quasi pulvis lerrm.
b Vulgat. addit suis; Hebr., palri suo el matri suw MART.
liubel. Levia id gcnus deinceps salis nobis erit ad li- — Palat. ms., gcrmcnpro semen.
201 LIBER GENESIS. 202
runt: non possumus, donec omnia pecora congre-. \. et peperit filium, el ail: Modo confilehor Domiuo,
gentur, et amoveaniuslapidem de ore pulci, ut ada- et ob boc vocavit eum, Judam : cessavilque parerc.
quemus gregcs. Adhuc loquebanlur, et ccce Rachel [C. LIV, Cap.XXX.] Cernens autem Rachelquod
veniebat cum ovibus pairis sui : nam gregem ipsa infecunda cssel, invidil sorori sux, ct ait marito suo:
pascebat. Quam cum vidisset Jacob, elsciretconso- Da mihi libcros, alioquin moriar. Cui iratus respon-
brinam suam, ovcsque Laban avunculi sui : amovil dil Jacob : Num pro Deo ego sum, qui privavit te
lapidem quo puteus claudebalur. Et adaquato grcgc, fructu vcntris lui? At illa : Habeo, inquit, famulam
osculatus esi eam : elevataque voce flevit, et indi- Balam : ingredcre ad illam, ut pariat super gcnua
cavit ci quod frater esset patris sui, et filiusRebec- mea, et babeam ex ea filios. Dcditque illi Balani in
cx : al illa festinans nunliavit patri suo. Qui ciim conjugium,qux, ingressoad se viro, concepit, ctpe-
audissel venisse Jacob filium sororis sux, cucurrit peril filium. Et dixit Rachel : Judicavil inihi Deus,
obvismei, complexusqueeum, et in oscula ruens, el exandivit vocem meam, et dedit mihi filiuni : ct
duxitin domum suam. Auditis aulem [Vulg. lamen] idcirco appellavil nomen illius, Dan.RursumqueBala
causis itiueris, respondit: Os meum cs, el caro mea. concipiens peperit alierum pro quo ait Racliel : Com-
Et posiqnamexpleti sunt dies mcnsis iinius, dixit ei: paravit me Deus cum sorore mea, et invalui. Voca-
Num quia frater mcuses, gralis servies mihi? dic B vilque euiri, Nephlhali. [C. LV.] Sentiens Lia quod
quid mercedisaccipias[Vu/(?.accipies].Habebatvero parerc desiissel, Zelpham ancillam suam maritolra-
filias duas, nomen majoris Lia [h. Lea]: minorvero didit. Qua post conceptum edenle filiuni, dixit: Fe-
appellabatur Rachel. Sed Lia lippis erat oculis : Ra- liciter: et idcirco vocavit nomen ejus, Gad. Peperit
chel decora facie, et venusto aspectu. Quamdiligens quoque Zelpha alterum. Dixitque Lia : Hoc pro bea-
Jacob, ait: Serviam libi pro Rachel (iliatua minore, tiludine mea : Bealam quippe me dicent mulieres.
seplem annis. Respondit Laban : Meliusest ut tibi Propterea appellavit eum, Aser. Egressus autcm Ru-
cam dem quam viro alteri, mane apud me. Servivit ben tempore messistriticex in agrum, reperit rnan-
ergo Jacob pro Rachel sepiem annis : et videbanlur dragoras : quas malri Lix delulit. Dixilque Rachel :
illi pauci dies prx amoris magnitudine. Dixitquead Da mihi partem de mandragoris filii tui. Illa re-
Labam : Da mihi uxorem meam : quia jam tempus spondit:Parumne tibi videlur, quod prxripueris ma-
expletum est,ut ingrediar ad illam.Qui, vocatismul- rilum mibi, nisi etiam mandragoras filii mei luleris?
tis amicorum turbis ad convivium, fecit nuptias. Et Ait Rachel ; Dormiat lecum hac nocte pro niandra-
vespere filiamsuam Liam inlroduxit ad eum, dans goris filii lui. Redeuntique ad vesperani de agro Ja-
ancillam filix, Zelpham nomine. Ad quam cuin ex cob, egressa est in occursum ejus Lia : et, Ad me,
more Jacob fuisselingressus, facto mane, vidill.iam: C inquit, intrabis : quia mercede conduxi le pro man-
cl dir.it ad socerum suum [Vulg. tac. suum] : Quid dragoris filii mei. Dormivit cum ea nocte illa. Et
cst quod facere voluisti? Nonne pro Rachel servivi exaudivit Deus preces ejus : concepitque et peperit
tibi? quare imposuisti mihi?Respondit Laban :Non filium quinlum, et ait: Dedil Deus mercedcm mihi,
est in loco noslro consuetudinis, ut minorcs anlc quia dedi ancillam meam viro meo, appellavilque
tradamus ad nuplias. Imple hebdomadam dierum nomen ejus, a Issachar. Rursum Lia concipiens, pe-
bujus copulx : hanc quoque dabo tibi pro opere quo perit sextum filium, ct ait: Dolavit me Deus dotc
serviturus es mihi septem annis aliis. Acquievitpla- bona : etiam hac vice mecum erii maritus meus, eo
cito, et hebdomada (ransacla, Rachel duxit uxorem : quod genuerira ei sex filios : cl idcirco appellavitno-
cui paler servam Balamdederal.Tandemque poiitus men ejus, Zabulon. Post quem peperit filiam, no-
optalis nuptiis, amorem sequenlis priori prxtulit, mine Dinam. [C. LVI.] Recordatus quoque Deus Ra-
serviens apud eura septem annis aliis. [T. XXV, chelis, exaudivit cam, et aperuit vulvam ejus. Qux
C. LIH.] Videns autem Dominus quod despiceret concepit el peperit Ulium, diccns : Abslulil Deus op-
Liam, aperuit vulvam ejus.sorore slerili permanen- probrium meum. Et vocavit nomen illius Joseph,
le. Qux conceplum genuit iilium, vocavilque nomen dicens : Addat mihi Dominus filium allerum. Nato
ejus Ruben, dicens : Vidit Dominus humilitatera D autem Josepb , dixit Jacob socero suo : Dimitte me
meam : nunc amabit me vir meus. Rursumque con- ut reverlar in patriam, et ad terram mcam. Da mihi
cepit et peperit filium, et ail : Quoniam audivit me uxores, et liberos meos, pro quibus servivi libi, ut
Dominushaheri contemplui, dedil etiam isium mihi, abeam ; tu nosii servilutem qux servivi libi. Ait ei
vocavitque nomen ejus Simeon. Concepit tertio, et Laban : Inveniam graliam in conspeclu tuo ; expe-
genuit alium : dixitque : Nunc quoque copulabitur rimento didici, quod benedixerit niihi Deus propler
mihimaritusmeus.eo quodpepererim ei tres filios,ct le : constitue mercedem luam quam dem tibi. At ille
idcircoappellavitnomen ejus, Levi.Quarlo concepit, respondit : Tu nosti quomodo servierim tibi, et
a Manuscriplicodices Isachar semper legunt cum non tttique,ut pleriqueaddilo pronomine,male legunt,
unico s, et in Hebrxo hodierno alterum schimotio- wslimandumest ila scriptum esse, quod esi roerces,
sum esse videiur, quia nullam habet vocalem sibi sed lotumnomen interpretatur, est merces. Is qttippe
sociam. Nibilominus duplex ss ab Hieronymolegen- dicitur est, el Sachar merces.MART.
dum discimus; de eodem enim nomine iia disseruit — Nostri mss. constanter Isachar legunt. Vid.
in Quxst. liebraicis : Etymologiam,inquit, hujus no- Qnxst, Hebraicas.
tninis Sepluaginla interpretes cdiderunt, est merces:
PATROL.XXVIII. 7
203 S. IIIERONYMIDIVINABIBLIOTIIECA, 204
me-
quanta in manibus meis fueritpossessio lua. Modicum k et nudiiislertius : Deus autem palris mei fuit
meisservie-
liabuistiantequam venirem [Vulg. add. ad te], etnunc cum. Et ipsx nostris qnod (otis viribus
diveseffectuses : benedixitque libiDomintisad inlroi rim patri vestro. Sed pater vester circumvenil me,
meam decem vicibus: et ta-
lum meum. Justum estigiiur, utaliquandoprovideam et mutavit mercedem
tibi ? men non dimisiteum Deus, ut noceretmihi.Si quando
eliam domui mx. Dixitque Laban : Quid dabo
dixil: Varix erunt mercedes lux : pariebant omnes
:
At ille ail: Nihil volo sed si feceris quod postulo, oves varios
fetus; quando vero econtrario ait: Alba
ilerum pascam, et custodiam pecora tua. Gyra om-
quxque accipies promercede:omnesgreges alba pe-
nes greges tuos, et separa cunctas oves varias et perernnl. Tulilqoe Deus subsiantiam patris vestri, ct
sparso vellerc : et quodcumque fulvum et niaculo- dcdit mihi. Poslquam enim conceplns ovium tempus
sum, variumque fuerit, tam in ovibus, quam in ca- advenerat, levavi oculos meos, et vidi in somnis as-
pris, erit merces mea. Respondebitque mihi cras eendentes marcs superfeminas, varios et maculosos
juslilia mea, quando plaeiti lempus advenerii coram el diversoruin colorum. Dixitque angelus Dei ad me
te, ci omnia qux non fuerint varia, et maculosa, et in somnis : Jacob! Et ego respondi : Adsuin. Qui
rufa [Vulg. furva], lam in ovibus quara in capris, furti ait : Leva oculos tuos, et vide universos masculos
me arguent. Dixitque Labau : Gratum habeo quod B ascendcntes super feminas, varios, maculosos at-
petis. Et separavit in die illo capras, et oves, hir- que respersos. Vidi enim omnia qux fecit tibi La-
cos, et arietes varios atque maculosos, cunctum ban. Ego sum Deus Belhel, ubi unxisli Japidem, e*.
autein gregem unicnlorein, id est, albi et nigri volum vovisti mihi. Nunc ergo surge, et egredere de
velleris, tradidit in manti filiorum suorum. Et terra hac, revertens in terram nativilalis tux. Re-
posuii spaiium ilineris irium dierum inter se et [h. sponderuntque Rachel et Lia : Numquid habemus
Jacob] generum, qui pascebat reliquos greges ejns. residui quidquam in facullatibus et bxrcdiiate do-
[T. XXVI.] Tollens ergo Jacob virgas populeas viri- mus patris nostri ? Nonne quasi alienas repnlavit nos,
des.clamygdalinas, et ex platanis, ex parle decorli- ct vendidit, comeditque pretium nostrum? Sed Deus
cavii cas : detractisque corlicibus, in bis qux spo- tulit opes palris noslri, et nobis eas tradidit, ac filiis
liata fuerant candor apparuit : illa vero qux inlegra nostris : unde omnia qnx praecepit tibi Deus, fac.
fueranl, viridia permanserunt: atque in bunc moduin [B. XXXV.]Surrexit iiaque Jacob, et impositis libe-
color effectus esl varius. Posuiique e;is in canalibus, ris et conjugibus suis super camelos, abiit. Tulitque
ubi effundebalur aqua : ut cum venisseni greges ad omnem substantiam suam, et grege-, el quidquid in
bibendum.ante oculos baberent virgas, etin aspectu Mesopotamia acquisierat, pergens ad Isaac palrem
earum conciperent. Factumque esl ut in ipso calore C suum in terrani Chanaan. Eo tempore Laban ierat
coilus oves inluerenlur virgas, el parerenl niaculo- ad londendasoves, aet Rachel furata est idola patris
sa, et varia, et diverso colore respersa. Divisitquc sui. Noluiiqne Jacob confileri socero suo quod fuge-
gregcm Jacob, el posuit virgas [Vulg. add. in cana- ret. Ciimque abiissettam ipse quam omnia quxjuris
libus] aute oculos arietum; eranl auiem alba qux- ejtis erant, etamne transmisso pergeret contra mon-
que et nigra Laban : cxiera vero, Jacob, separatis lem b Galaad, nuntiatiim esl Laban die tertio quod
inter se gregibus. lgiiur quaudo piimo tempore as- fugeret Jacob. Qui, assumplis lratrihussuis,perseciH
cendebanlur oves, pnnebat Jacob virgas in canali- tus est eum diebus septem : et comprebendii eum in
bus aquarum ante oculos arietura et ovium, ut in nioiile Galaad. Vidilque in somnis dicentcm sibi
earuin coniemplatione conciperent : quando vero Deum : Cave ne quidquam aspere loquaris coutra
serotina admissura erat, etconceplusexiremu-,non Jacob. Jamque Jacob extenderat in nionte taberna-
ponebat eas. Faclaque sunt ea, qux erant serotina, culuin : cumque ille consecuitts fuisset eum ciun
Laban : el qux prinii leinporis, Jacob. Ditatusque fratribus suis, in eodem monie Galaad fixit tento-
est hoino ultra modum, et habiiit greges inultos, rium. Et dixit ad Jacob: Quare ita egisii, ut clani
ancillas et servos, camelos et asinos. me abigeres filias meas quasi captivas gladio?Cur
[C. LVH, Cap. XXXI. ] Postquam autem audivit D ignoranie me, fugere voluisti, nec indicare mibi, ut
verba liliorum Laban dicentium : Tnlit Jacob omnia prosequerer le cum gfiudio, et canticis, et lynipanis,
qux fueranl patris noslii, et de illius lactiltate dita- et citharis?Nones passus ut oscularer filios meosac
tus, faclus est inclyius : aniinadvei lit quoque faciem filias : stulte operalus es : el nunc quidem v.ilet
Laban, qnod non esset orga sesicul heri et nudius- manus mea reddere tibi malum : sed Deus patris
tertius, inaxime dicente sibi Domino : Reveriere in vesiri hei i dixit mihi : Cave ne loquaris cum [Vutg.
terram palrum tuorum, cl ad generationem luam, contra] Jacob quidquam durius. Esto, ad luos irc
eroque tecuin. Misit et vocavit Rnchel et Liam in cupiebas, et desiderio libi erat domns patris mi :
agrum ubi pascebat greges, dixilque eis : Video fa- cur furauts es dcos meos?Respondit Jacob : Quod
ciem patris veslri quod non sit erga nie sicutheri inscio le profectus sum, timui ne violenter auferres
a Ubi nunc idoln legimu*, in Ilebrxo D'3"in the- libro
theraphim sonet. MART.
ruphim scripliim est, quod Aquila ixopywpuxu,id est, b Mons iste per anlicipationem, ut frequenler do-
figurata vel imaaines inlerpreiatur. Iloc autem ideo cet llicronynius, iiln hic vocatur noiniue, quo posfea
monet S. Ilieronyuius, ut scianius quid in judicum nuncupandus est. MART.
SOS LIBER GENESIS. 201
filias luas. Qtiod aulem furli me arguis, apudquem A eorum. Juravitque Jacob per limorem patris sui
cumque inveneris deostuos,necetur coram fratribus Isaac, immolatisque victimis in itionlc, vocavit fra-
nostris. Scrulare quidqnid tuorum apud me invene- trc-i suos, ul ederent panem. Qui cum comedisseut,
ris, et aufer : bxe dicens, ignorabat quod Rachel manserunt ibi. Laban vero, de nocle consurgens, os-
furata esset idola. Ingressus ilaque Laban tabernacu- culaius est filios el filias suas, et benedixit illis : re-
lum Jacob et Lix, el ulriusque famulx, non invenii. versusque est in locum suum.
Cumque inlrassel tenlorium Rachelis, illa festinans [T. XXVII, C. LVIII, Cap. XXXII.] Jacob quoque
abscondit idola subter stramenta cumeli, el seditde- abiit itinere quo cceperat; iueruntque ei obviaman-
super : scrulantique omne lentorium, et nihil inve- geli Dei, quos cum vidisset, ait: Castra Dei sunt
nienli, ail: Ne irascalur dominus meus quod coram hxc : et appellavil nomen loci illius Mahnaim, id
te assurgere nequeo: quia juxta consuetudiuem fr- est, Castra. Misil auiem et nuntios anle se ad Esau
minarum nunc accidit mihi: sic delusa sollicitudo fratrem suum in lerram [Vulg. in regionem] Seir,
qnxrentis est. Tumcnsque Jacob, cum jurgio ait : regionis Edon : prxcepitque eis : dicens : Sic loqui-
Quam ob culpam mcam, et ob quod peccatuininenm miui domino meo Esau: Hxc dicit frater tuns Jacob:
sic cxarsisti post me, et scrutatus es omnem supel - Apud Laban pcregrinalus sum, et fui usque in prx-
lectilem meam? Quid invenisti de cuncla subslanlia B sentem diera. Habeo boves, et asinos, oves, et ser-
domus tux? pone hic coram fratribus meis et fralri- vos, atque ancillas -.miiloque nunc legationem ad
bus tuis,et judicent inter mc et le. ldcirco viginii dominum meum, ut inveniam gratiam in conspeclu
annis fui tecum ? oves lux et caprx steriles non fue- luo. Reversi sunt nuntii ad Jacob, dicentes : Veni-
rnnt, arieles gregis lui non comedi : nec caplum a mus ad Esau fralrem luum, et ecce properat in oc-
bestia oslendi tibi, cgo damnnrn omne reddebaui : cursum libi cumqiiadringenlisviris.Timuiique Jacob
qnidquid furto periebat, a me exigebas : die noctu- valde : et perterrilus divisit populum quisecum erat,
que xslu urebar, et gelu, fugiebatqiie soninus ab gregcsquoqueetoves etbovesetcanielos.in duastur-
oculis meis. Sic per viginii annos in domo tua ser- mas,dicens:Sivenerit Esau adunamturmam, etper-
vivi libi, quatiiordecim pro filiabus, cl sex pro gre- cnsserit eam,alia lurma, qux reliqua est, salvabitur.
gibus luis : immuiasli quoque mercedem meam DixitqueJacob:Deuspatrismei Abraham.etDeus pa-
decem vicibus. Nisi Deus pairis mei Abraham, ct tris mei lsaae : Domine,quidixisii mihi, Revertere in
timor Isaac adfuisset mihi, forsiian modo nudum me terram tuam.et in locum nativilalis lux, et benefa-
dimisisses : alflictionem ineam et laborem manuuni ciamtibi: minor snm ciinclisiniseraiionibiis.etverila-
mcarum respexit Deus, et arguit te heri. Respondit le[Vulg. miseralionibiiselveritate tua],quam exple-
ci Laban : Filix mex eliilii, ct greges tui ct omnia C sti servotuo. In baculo meo transivi Jordanem islum :
qux cernis, mea snni : quid possum faccre filiis et et nuiic cuin duabus turmis regr«dior. Erue me de
nepotibus meis?Yeni ergo, et incamus foedus, ut maim fratris mci, 4e maim [Vulg. tac. de inanu]
sit in lcslimonium inter me et te. Tulit Haque Jacob Esau, quia valde euni limeo : ne forte veniens per-
lapidem, et erexit illu-n in lilulum : dixilqne fratri- cutiat niatrem cum filiis. Tu lnctitus es qnod bene-
bus suis : Afferte lapides. Qui congregantes fecerunl faeeres inibi.el dilataies semen menin sicut arenani'
tumulum, comedernnlque siipereum : quem vocavit maiis, qux prx imill.itudineDinneraii non potest.
Laban, Tumnlum tesiis: et Jacob, Acervuni testimo- Cnmque dornii*set ibi nocle illa, separavitde his
nii; a uterque juxla proprielatem lingux sux. Dixit- qux babebat, munera Esau fratri suo, capras du-
fjire Laban : Tumulus iste teslis erit inter me el te centas, hircos viginti, oves ducenias, et arietes vigin-
liodie, el idcirco appeliatum est nnraen ejus Galaad, ti, camelos fetas cum pullis suis triginta, vaccas qua-
id est, Tumulus lesiis. Iniuestur Dominuset judicet draginta, el tauros bdecem, asinas viginli, et pullos
inter nos quando recesserimus a nobis, si afflixeris earum decem. Etmisit per manus servorum suorum
filias meas, et si inlrodiixeris uxores alias super singulos seorsum greges : dixitque puerissuis : Ante-
eas : imlltis sermonis nosiri testis est absque Deo, cedite me, ct sit spatium imer gregem et gregem. Et
q«j prxsens respicit. Dixitquerursus ad Jncob : En » pnecepit priori dicens : Si obvium liabueris Esau
tumuliisliic, et lapis quem crexi inter me et te, tes- fratreni meum, etinterrogaverit le, Cujus es? aut,
tis erii : tnmulus, inquam, iste et lapis sint in (esli- Quovadis?et [Vulg. aut], Cujus simt ista qux se-
monium, si aut ego transiero illum pergens ad le, queris ? Respondebis : Servi tui Jacob, munera mi-
•auttuprxterieris, malom mihi cogilans. DeusAbra- sit domino meoEsau : ipse qtioque post nos venil.
ham, et Deus Nahor, judicet rnter nos, Deus patris 'Similiter mandata dedit secundo, et tertio, et cun-
a Verba islhxcab interpreteaddila sunl, neque in Laban vero idipsum, id est, acervum lestimonii, igar
Hebrxorum voluminibus hoc modo posita reperiun- sednlha, genlis suw sermonevocavil; eratenim Syrus,
tur : sed ibi scriptum est, quod Laban acervum lapi- et antiquam linguam parentum, provincimin qua ha-
ututnvocaveritigar sedutha, Jacob vero Galaad. Unde bilabal, sermonecammutaveral.MART.
S. Hieronymus in Quxst. Hebraicis : Acervuslingua —Ilanc clausulam, werque juxla proptietatem lin-
fiebrwa^bi) gal dicitur, (72) aad vero iestimonium. gttmsttm, addit Lalinus inlerpres de suo. Vid. Quxst.
Jitirsuin liugtta Syru acervus (~\3,i)ijgar appellatur, Hebraicas.
testitnomum(NrfTTOU?) sedutha. Jacob igilur acervum b Nostri oniues uiss vigitili iniiiieiant, cum Sy-
tcstimonii,hoc est, Galand,linguriaapellavit He.brwa: riaco el Yulgatointerprete.
207 S. HIERONYMIDIVINABIBLIOTIIECA. 208
ctis qui scquebanlur greges, dicens : Iisdem verbis A vultum Dei: esto mihi propilius, et suscipe bene-
loquimini adEsau, cum inveneritis eum. Et adde- dictionem quam altuli tibi, et quam donavit mihi
tis: Ipse quoque servus luus Jacob iter nostrum Deus tribuens omnia. Vixfratre compellente susci-
insequilur : dixit enim : Placabo illum rauncribus piens, ait : Gradiamur simul, eroque socius itineris
qux prxcedunt, et postea videbo eum, forsiian pro- tui. Dixitquc Jacob ; Nosli, domine mi, quod parvu-
pitiabilur mihi. Prxccsserunt itaque munera ante los liabcam leneros, et oves ct boves fetas, mecum:
cum, ipsevero mansit nocte illa in caslris. Cumque quas si plus in ambulando fecero laborare, morien-
mature surrexisset, tulit duas uxores suas, et toli- tur una die cuncti grcges. Prxcedat dominus meus
dem famttlas, cum undecim filiis et transivil vadum anle servum suum, et ego sequar paulatim vesligia
Jebboc. Transductisque omnibus qux ad se perli- ejus sicut videro posse parvulos meos, donec veniam
nebant, remansil solus : eccevir luclabalur cum eo ad dominum meum in Seir. Respondit Esau: Oro te,
usque mane. Qui cum videret quod eum superare ut de populoqui mecum esl, saltem socii remaneant
non posset, teligil nervtim femoris ejus, el statim vix tux. Non esl, inquit, necesse : hoc uno tanlum
cmarcuit. Dixitque ad eum : Dimitte me, jam enim indigeo, ut inveniam gratiam in conspectu a domini
asccndit aurora. Respondit: Non dimillam te, nisi mei. Reversus est ilaqueillodie Esau itinere quo
bcnedixeris mihi. Ait ergo : Quod nomen est libi? B veneral in Seir. [C. LIX.] Et Jacob venil in Socholh :
Respondit : Jacob. At ille, Nequaquam, inquit, Ja- ubi xdificata domo et fixis tentoriis, appellavit no-
cob appellabilur nomen tuum, sed Israel: quoniam men loci illius Sochoth, id est, tabernacula. [B.
si conlra Deum fortis fuisli , quanto magis contra XXXVI.]Transivitque inb Salem urbem Sichimo-
bomines prxvalcbis ! Interrogavit eum Jacob : Dic rum, qux est in terra Chanaan, postquam reversus
mihi.quo appellaris nominc? Respondit: Curqux- est de MesopolamiaSyrix, et habitavit juxta oppi-
ris nomen nieum? Et benedixit ei in eodem loco. dum. Emitquc partcm agri in quafixerat labcrnacula,
Vocavilquc Jacob nomen loci illius Phanuel, dicens: a (iliis Emor patris Sicbem, centum agnis. Et ercclo
Vidi Deum facie ad faciem, et salva facta est anima ibi allari, invocavit super illud fortissimum Deum
mca. Orlusquc est ei statim sol, postquam trans- Israel.
gressus cst Phanuel: ipse vero claudicabat pede. [T. XXVIII, Cap. XXXIV.] Egressa est autem
Quam ob causam non comedunt filii Israel nervum, Dina, filia Lix, ul vidcret mulieres regionis illius.
qui emarcuit in femore Jacob, usque in prxsenlem Quam cum vidisset Sicbem filius Emor Evxi, prin-
diem : co quod tetigeril nervum femoris ejus, et ceps (errx illius, adamavit eam, et rapuit, el dormi-
obstupuerit. vitcum illa, vi opprimens virginem. Et conglutinala
\Cap. XXXIII.] Levans autem Jacob oculos suos, C esl anima ejus cum ea, tristemque blandiliis delini-
vidil venieniem Esau, et cum eo quadringentos vi- vit. Et pergens ad Emor patrem suum, Accipe mihi,
ros, divisitque filiosLix ct Rachel, ambarumque inquil, puellam banc conjugem. Quod cum audisset
famularum ; et posuit ulramque ancillam, cl liberos Jacob, absentibus filiis, et in pastu pecorum occupa-
carum, inprineipio ; Liam vero, ct filios ejus, in lis, siluit donec redirent. Egresso auiem Emor pa-
secundo loco ; Rachel aulem et Joseph, novissimos. tre Sichem, ut loqueretur ad Jacob, ecce filii ejus
El ipse progrediens adoravit pronus in terram sep- veniebant de agro, auditoque quod acciderat, irali
ties, donec appropinquarcl Irater cjus. Currens ita- sunt valde, eo quod fcedam rem esset operatus in
qtie Esau obviam fratri suo, amplexalus est cum : Israel, et, violata filia Jacob, rem illicitam perpe-
stringensque colluin ejus et osculans flevit. Levatis- trassel. Locutus est itaque Emor ad eos, et dixit;
que oculis, vidit mulieres et parvulos earum, et ait: Sichem filii mei adhxsit aniiriafilix vestrx : date
Quid sibi volunl isli ? et si ad le perlinent ? Re- eam illi tixorem, et jungamus vicissim connubia ;
spnndif.Parvuli sunt, quos donavit inihi Deusservo filias vestras tradite nobis, et filias nostras accipite.
tuo. Et appropinquantes ancillx et filii carum, in- Et babitale nobiscum : terra in potestate vestra est :
curvaii sunt. Accessit quoque Lia cum liberis [Vulg. exercete, ncgotiamini, et possidete eam. Sed et Si-
pueris] suis : et cum simililer adorasscnt, cxtremi D chem ad patrem et fratres ejus ait; Inveniam gra-
Joseph et Rachcl adoraverunt. Dixiique Esau: liam coram vobis, et quxcumque statueritis, dabo:
Quxnam sunl istx turmx, quas obviani habui ? Re- augele dolcm, munera postulate, et libens [Vulg. li-
spondit: Ul invenirem gratiam coram domino mco. benler] tribuam quod pelieritis : tanlum date mihi
Al illc ail : Habeo plurima, frater mi, sinl tua libi. puellam banc uxorem. Responderunt filii Jacob Si-
Dixilque Jacob ; Noli ila , obsecro : sed si inveni chem et patri ejus in dolo, sxvientes ob stuprum
graliam in oculis tuis, accipc munusculum de mani- sororis : Non possumusfacerequod petitis, necdare
bus meis: sic enim vidifacicm tuam, quasi vidcrim sororem nostram homini incircumciso : quod illici-

n Vulg. in conspectu tuo, domine mi, longius ab — Vocem Salem Urbinas ms. lacel. Fuerit ejus
Hcbrxo. descriptor in ea senteniia, non esse illud proprium
b Error ohoritur hic loci, si crcdatur ista Salem urbis nomen; Hebrxorum enim magisiride ipso Ja-
cssc Jerusatem, qux Satem eliani ante dicta est, in cobaccipiunt.quodaStZJsa/em,id esl, illmsus, incolu-
qua regnavit Melcbisedech. Consule lib. Quxst. Ile- mis, vcnerit Sichem. Obslare autem Hebrxi texlus
braicarura sancti Hieronymi. MART. syntaxis videlur.
20!) LIBER GENESIS. 210
tum et nefarium est apud nos. Sed in hoc valebimus A ibi altare, et appellavit nomen loci [Vulg. add. il-
foederari, si esse volueritis noslri similes, et circum- lius], Domus Dei : ibi enira apparuit ei Dcus cum
cidatur in vobis omne [Vulg. omnis] masculinisexus: fugeret fratrem suum [Vulg. tac. suum]. Eodem
tunc dabimus et accipiemus mutuo filias nostras ac tempore mortua est Debbora nutrix Rebeccx, et se-
vestras, et habilabimus vobiscum, erimusque unus pulia estad radices Betbel subter quercum : voca-
populus : sin autcm circumcidi nolueritis, tollemus tumque cst nomen loci [Vulg. add. illius], Quercus
filiam nostram, et recedemus. Placuit oblalio eorum fletus. Apparuit atitcni iterum DeusJacob postquam
Emor, et Sichem filio ejus : necdislulit adolescens reversus est de Mesopolamia Syrix, benedixilque
quin slatim quod petebatur, expleret : amabatenim ei dicens : Non vocaberis nltra Jacob, sed Israel erit
puellam valde, et ipse erat inclytus in omni domo nomen tuiiivi. Et appellavit eum Israel, dixitqueei:
patris sui. Ingressique portam urbis, locuti sunt Ego Deus omnipotens, cresce et multiplicare: gen-
populo : Viri isti pacifici sunt, et volunt liabiiare tes et populi nationum erunt ex le, rcges de lum-
nobiscum : negotienlur in terra, et exerceant eam, bis luis egredientur. Terramque quam dedi Abra-
qux spatiosa et lata cultoribus indiget : filias eorum ham ct Isaac, dabo libi et semini tuo post te. Et
accipiemus uxores, el nostras illis dabimus. Unum recessit ab eo. [C. LXII.] llle vero erexit litulum
esl, quo differtur lantum bonum : Si circumcidamus B lapideum in Ioco quo locuius fuerat ei Deus : libans
masculos nostros, ritum gentis imitantes. Et sub- super eum libamina el efTundens oleum : vocansque
stantia eorura, ela pecora, etcuncta qux possident nomen loci illius, Bethel. [T. XXIX.] Egressus au-
nostra erunt: tantum in hoe acquiescaraus, et lia- lem inde, venit verno temporead lerram qux ducit
bitanies simul, unum efliciemus populum. Assensi Ephralam: in qua cum parturiret Rachel, ob dilfi-
suntomnes, circumcisis cunctis maribus. Et ecce cullalem parlus periclitari coepil. Dixilque ei obste-
die tertio, quando gfavissimus vulnerum dolor est, trix: Nolilimere, quia et hunc habebis filium. Egre-
arreptis,duo Jacob filii Simeon el Levi, fratres Di- diente autem anima prx dolore, et immincntc jam
nx, gladiis, ingressi sunt urbem confidenter : in- morie, vocavit nomen filii sui Benoni, id est, filius
terfectisque omnibus masculis, et Emor el Sichem b doloris mei : pater vero appellavit eum Benjamin,
filium suum pariter necaverunt, tollentes Dinam de id est, filius dextrx. Mortuaest ergo Rachel, et sc-
domo Sichem sororem suam. Quibus egressis, irrue- pulta in via qux ducit Epbrataro, hxc est Bethle-
runt super occisos cxteri filii Jacob [In h. non ha- hem. Erexilque Jacob titulum super sepulcrum ejus.
bet, cxleri filii Jacob, sed filii Jacob venerunt super llic est titulus monumenti Rachel, usque in prxsen-
occisos],el depopulali sunt urbem in ultionem stu- tem diem. Egressus inde, fixit tabernaculum trans
pri. Oves eorum, et armenta, et asinos, cunctaque C turrera gregis. Cumque habitaret in illa regione,
vaslantes qux in domibus et in agris erant; parvu- abiil Ruben, cl dorniivit cum Bala concubina patris
los quoque el uxores eorum duxerunt capiivas. sui, quod illum minime latuit. Erant autcra filii Ja-
Quibus patratis audacter, Jacob dixit ad Simeon et cobduodecim. Filii Lix : primogenilus Ruben, ct
Levi : Turbastis me, etodiosum me fecistis Cbana- Simeon el Levi, et Judas, et Issachar, et Zabulon.
nseis et Pherezxis habitaloribus lerrx hujus. Nos FiliiRachel: Joseph et Benjamin. Filii Balxancil-
pauci sumus: illi congregati perculient me, et de- lx Rachelis, Dan et Nepblali. Filii Zelphx ancillx
lebor ego, eldomus niea. Responderunt : Numquid Lix, Gadet Aser ; hi filii Jacoh, qui nati sunt ei in
ut scorto abuti debuere sorore nostra ? MesopoiamiaSyrix. Venit etiam ad Isaac patrem
[C. LX, Cap. XXXV.] Interea Ioculus est Deus ad suum inMamre, civitatem Arbce, hxc est Hebron ;
Jacob : Surge, et ascende Bethel, et habita ibi, in qua peregrinatus est Abraham et Isaac. Et com-
facque aliare Deo qui apparuit libi quando fugiebas pleti sunt dies Isaac cenlum octoginla annorum.
Esau fratrenr tuum. Jacob vero, convocala omni domo Consumptusque xtate morluus est: et appositus cst
sua, ait : Abjicile deos alienos qui in medio vestri populo suo senex et plenus dierum : et sepelierunt
sunt, el mundamini, ac mutate vestimenta vestra. eum Esau et Jacob filii sui.
Surgite, et ascendamus in Bethel, et [Vutg. ulj fa- D [ T. XXX, C. LXIII, Cap. XXXVI. ] Hx sunt au-
ciamus ibi altare Deo, qui exaudivit me in die tri- lem generationes Esau, ipse est Edom. Esau acce-
bulationis mex, el socius fuit itineris mei.Dederunl pit uxores de filiabus Chanaan; Ada filiam Elon
crgo ei omnesdeos alienos quos babebant, et inau- Iletthxi, et Oolibama filiam Ana, filiam Sebeon He-
res qux erant in auribus eorum : at ille infodit eas vxi: Basemathquoque DliamIsmael sororem Naba-
subter terebinthum, qux est post urbem Sichem. joth. Peperit autem Ada, Elipbaz : Basameth ge-
Cumqueprofecti essent, lerror Dei invasit omnes nuit Rahuel : Oolibama edidit Jesus et Jalam [Vulg.
per circuitum civitates, et non sunt ausi persequi re- genuit Jelom] et Core. Hi filii Esau qui nali sunl ei
cedentes. [C. LXI, B. XXXVII.] Venit igilur Jacob in terra Chanaan. Tulit autem Esau uxores suas et
Luzam, qux est in terra Chanaan, cognomento Be- filios et filias, et omnem animam domussux,et
thel; ipse et omnis populus cum eo. ,/Edificavilque substantiam, et pecora, et cuncta qux habere po-

a Istud et pecora, quod inHebrxo quoque resonat, b Hic quoque filium suum, quod in Hebrteo est
Vulgatus Interpres nescil. Ua, in Vulgat. edit. desideratur.
2H S. HIERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 212
lerat in lerra Cl.anaan : el abiit in " alteram rcgio-1fc,raThemanoriini. Iloc quoque morluo, rcgnavil pro
nem, recessilque a fratre suo Jacob. Diviles enim eo Adad filius Badad. qui percussit Madian iu re-
erant valde, et siinul habitare mui pnteram : nec ginne Moab, et iiomcu urbis ejns Havith. Cuinque
sustinebat eosterra pcregrinaiionis eorum prx mul- moriuus esset Adad, regnavit pro eo Scmla de Ma-
litudine gregum. Habiiaviique E au in monte Seir, sereca. Hoc quoque mortno, regnavit pro eo Saul
ipse est Edom. II.f sunl autem jieneraliones Esau de fluvio Rooholh. Cumque et hic obiisset, successit
palris Edom in monle Seir, ei ha'c nomina(iliorum in regnum Bahalanan filius Achobor. Isio quoque
ejus : Elipliaz filius Ada uxoris Esau : Rahuel quo- mortuo, regnavit pro eo Adad [Vulg. Adar], no-
que lilius Rasemath uxoris cjus. Fiierunii|iie filii menque urbis ejus Phau, et appellabatur uxor illius
Eliphaz : Theman, Omar, Sepbu, cl Gatham, et Mehetabel, filia Matred, filia Mesaab. Hxc ergo no-
Ceuez. Erat autem Tbamna, conculiini Eliphaz filii mina ducum Esau, in cognalionibus, cl locis, etvo-
Esau : qux pcperil ei Amalech. Ili sunt filii Adx cabulis snis : dur. Thamna, dux Alva, dux Jelheih,
uxoris Esau. Filii aulem Rahucl : Nahat el Zara, dux Oolibama, dux Ela, dux Phinon, duxCenez, dux
Semma et Miza[Vttlg. Samma ei Meza]. Ili filii Ba- Theman, dux Mabsar, dux Magdiel,dux Iram : hi
seuialh uxoris Esnu. Isti qiioque eranl filii Ooliba- duces Edom babitanles in terra impcrii sui : ipse
ma lilix Ana, filiae Seheon, uxoris Esau, quos ge- B est Esau pater Idumxorum.
nuit ei, Jeu* et Jalam, et Gore. [C. LXIV.j lli duces [Cap. XXXVII.] Ilabitavil autem Jacob in terra
lilioriini Esau : filii Eliphaz priinogenili Esau : dux Chanaan, in qua peregrinatusest pater suus. Et hx
Thenian, dux Omar, dux Sepliu, dux Cenez, dux siiul generaliones ejus [Hebr. Jacoh. Vulg tacei\.
Core, dnx Gatbam, dux Amalech. Hi duces Eliphaz [T. XXXI, B XXXVill, C. LXVl.] Joseph cum
iu terra Edom, et bi b filii Adx. 11i quoque filiiRa- c sexdecim esset annorum, pascebal gregem cum
buel filii Esau, dux Nahaih, dux Zara, dux Semma, fratribus snis adhuc puer, ct crat cum (iliis Balx et
duxMizi. Hi autein duces Rnhuel in Terra Edom : Zelphx uxorum palris sui, accusavitquc fratres stios
isti lilii Hasemalb uxoris Esau. Ili aiilein filii Ooliba- apudpairem crimine pessimo. Israel aulem dilige-
nii uxoris E-au : dux Jens, dux Jalam, dux Core. bat Joseph super omnes filios suos, eo quod in se-
Hi duces Oolibama(ilix Ana uxoris Esau. Isti (ilii nectute genuisset eum, d fcciique ei lunicam poly-
Esau, et hi duces eorum : ipse est Edom. Isti sunt milain. Videnles anlem fratres ejus qucd a palre
filii Seir Horrxi, hahitatores terrx : Lolan, et Sn- plus cunclis filiis ainarelur, nderant ciim, ncc pote-
hal, ei Sebeon, et Ana, Dison, et Eser, et Disan. rant ei quidquam pacifioe loqui. Accidil quoque ul
Hi duces Horrhxi, filii Seir, in Terra Edom. Facli visum somnium referret fralribus suis, qux causa
sunt aulem filii Loian : Hori etHenian ; erat autem C majoris odii seminai ium fuit. Dixitque ad eos:
soror Lolhan, Thamna. Et isti filii Sohal : Alvan et Audiie somnium nieiim quod vidi : Puiabam ligftre
Manahath et Hebal, el Sepho et Onam. Et hi filiii nos mauipulos in agro, el quasi consurgere niani-
Sebeon : Aja et Ana. lstc est Aua qui iuvenit aquasi pulum meiim, el stare, vestrosque manipulos cir-
calidas |in Hebr. Dicn, mulos in soliludine), cumt cumslanles adorare manipuluin nieiiin. Responde-
pascerel asinos Sebeon patris sui : habuilqiie filiumi runi fratres ejus : Numquid rex nostereris? aut
Disan, et filiam Oolibama. Et isti filii Disan: Am- subjicieinur ditioni lux? Hxc ergo eausa soniiiio-
dara, et Esehan, et Jetbran, etCharan. lli quoquei riim alque seimoniim, invidix et odii fomitem mi-
filii Eser : Balaan etZavan, et Acan. Habuit aiiiemi nistravit. Aliud quuque vidil somnium, qund nar-
filios Disan : llus el Arara. Isti duces lloirxorum : rans fra.lribus suis [Vulg. lac. suis], ait : Vidi per
dux Lotan, dux Sobal, dux Scheon, dux Ana, dux soiiinium, quasi solem ei Innam, el sicllas undeciili
Dison, dux Eser, dux Disan : isti duces Horrxnrumt adorare me. Quod cum patri suo et fratribus retu-
qui imperaverunt in terra Seir. [C. LXV.] Reges> lisset, increpavil eum pater [Vulg. add. suus], et
autem qni regnaverunt in terra Edom antequam ba- dixit: Quid sibi vult hoc soiimiuni quod vidisli?
berenl regem filii Israel, fuerunl hi: Belalilius Beor,, nuin ego et mater lua et fratres (ui adorabimus te
nomenqueurbis ejusDenaha. Mortuusestaulem Bela,, " super terram? lnvidebant ei igilur Iratres sui : pa-
et regnavit pro eo JobabfiliusZarxdeBosra.Cumque i ter vero rem lacitus considerabat. Cumque fratres
niortuus esset Jobab, regnavit pro eo Husam de ler- illius in pascendis gregibus patris morarenlur in Si-
a Neque Heb. textus, neque Vulgalus interpres ha- omnes, septemdecim hic quoque debere legi pro
ben talteram; sed Targum Chal. ubi explicalius ad- sexdecim,ut minime audiendus Marlianxus sit, qui
dilur nniN. expressisse Hieronymum putat annos jam exple-
b Sic et Hehr. habel i*rhi, duces. Vulgata edi- tos, et quem nondum exegeral Joseph, deciinuin
tio filii prxfert. septimum prxlermisisse. Nibil niinus : llieronymo
c In Hebrxo filius decemet septemannorum dicitur immutare pro arbitrio texiuin neque licuit, neque
Joseph. Quod sequuntur Grxci, et cunctx Orienta tanlum sibi ille iiiiiqu.un tribuit.
lium versiones; sensiiin tainen recte expressit Hiero- d Pro uariosivu polymita, Aquili interpfeiadis est
nymus.quiaannossexdecimexpletos intelligit. MART.
—Excideiit e Laiino apograpbo ultiina numeralis aaxpuyu\eiov,id esl, tUnicamtalarem. Symmachus ,
tnnicam manicntam; sive quod ad talos usque de-
nota, aut qttodpassim usu venit, effugeril descri- scenderet, et manibus artilicis mira esset varielate
bentis ocuros, qui XVIdepinxit pio XVII. Cxtera disiincta; sive quod haberei manicas : antiqui enim
euiin adco certuin est juxta HeJ>rxumet versiones maeis colobiis ulebantur. MXRT.
913 LIBER GENESIS. 2M
chem, dixit ad eum Israel: Fratres tui pascunt i\ solationem recipere, et [Vutg. scd] ait: Descendam
oves in Sichimis : veni, niiliam te ad eos. Quore- ad filium meum lugens in infernum. Et illo perse-
spondente, Prxsio sum, ail [Vulg. add. ei] : Va- verante in fletu, Madianitx vendiderunt Joseph in
de el vide si cuncta prospera sint erga fratres tuos, iEgyplo Putiphari eunucho Pharaonis, magistro mi-
et pecora, et renunlia mihi quid agalur. Missus de litix.
valle Hebron, venit inSichem : invenitqueeum vir [T. XXXII, C. LXVHI, Cap. XXXVIII.] Eodem
errantem in agro, et interrogavit quid quxreret. tempore descendens Judas a fratribus suis divertit
At ille respondit : Fratres meos quxro, indica mihi ad virum Odollamitem, nomine Hiram. Viditque
ubi pascant greges. Dixitque ei vir : Recesserunt ibi filiam hominis Chananxi, vocabulo Sua : et uxore
de loco isto : audivi aiilem eos dicentes : Eamns in accepta, ingressus est ad eam. Qux concepit, et pe-
Dotbain. [C. LXVIl. ] Perrexit ergo Joseph post perit filium , vocavilque nomen ejus Her. Rursns
fraires suos, el invenil eos in Doihain. Qui cum vi- conceplo fetu , natum filium norainavit Onam. Ter-
dissent cum procul, antcquara accederet ad eos, co- tium quoque peperit : quem appellavit Sella : quo
gitaverunt illum occidere, et mutuo loquebantur : nato, parere ultra cessavit. Dedit auiem Judas uxo-
Ecce somniaior venit : venite, occidamus eum, et rem primogeniio suo Her, nomine Thamar. Fuit
mitiamus in cisternam veterem : dicemnsque : Fera ]B quoque Her primogenitus Judx, nequam in con-
pcssima devoravit eum : cl lunc apparebil quid illi spectu Domini: et ab eo occisus est. Dixil ergo Ju-
prosint somnia sua. Audiens hoc Ruben, nilebatur das ad Onam filium siiuni : Ingredere ad uxorem
liberare eum de rnanibus eorum, et dicebai: Non fratris tui, et sociare illi, ut suscites semen fratri
" interficiamus animam ejus, nec effundatis sangui- tuo. Ille autem sciens non sibi nasci
filios, inlroiens
nem : sed projiciteeum in cisternam hanc, qux est ad uxorem fratris sui, semen fundebat in lerram ,
in solitudine, manusque vestras servate innoxias : ne liberi fralris nomine nascerentur. Et idcirco
hoc autem dicebai, volens eripere eum de manibus percussit eura Dominus, quod rem detestabilem la-
eorum, et reddere pairi suo. Confesiim igitur ut ceret. Quamobrem dixit Judas Thamar niirui sux :
pervenit ad fratres [Vulg. add. suos], nudaverunt Esto vidua in domo palris tui, donec crescat Sela
eum tunica talari et polymita : niiseruntque [Vulg. iilius meus: timebal enim, ne et ipse moreretur $ic-
add. euni] in cisternam, qux non habebat aquam. ut fratres ejus. Qux abiit, et habitavit in domo pa-
Et sedentes utcnmederent panem, viderunt vialo- tris sui. Evolutis atitem mullis diebtis, mortua est
res Ismaelilas venire de Galaad, et camelos eorum, filia Sua uxor Judx : qui post lucium consolatione
portantes aromata, et resinam, et slacten, in jEgy- suscepta , ascendebat ad tonsores ovium suaruin ,
ptum. Dixit ergo Judas fralribus suis : Quid nobis (] ipse el Hiras h opilio gregis Odollamita , in c Tim-
prodesl si occiderimus fratrem nostrum, et celaveri- natha. Nuntiatumque est Thamar quod socer illius
mus sanguinem ipsius? Melius est ul venundelur Is- ascenderet in Thimnalha ad tondendas oves. Qux,
maelitis, et manus nostrx DOMpolluantur : fraier deposiiis viduitatis vestibus, assumpsit therisirum :
enim el caro nostra est. Acquieverunt fratres ser- et mutalo habitu, sedit in bivio itineris, quod ducit
monibus ejns. Et prxiereuntibus Madianitis ncgo- Timnatham : eo quod crevissei Sela , et non eum
liatoribus, extrahentes eum de cisterna, vendide- accepisset mariium. Quam cum vidisset Judas, sus-
runt [Vtilg. add. eum] Ismaelitis, viginti argenteis, picatus est esse meretricem : operuerat enim vultum
quiduxerunt eum injEgyptum. Reversusque Ruben suum, nc agnoscerelur. Ingrediensque ad eam, ait :
ad cisternam,non invenit pueriim, et, scissis vesli- Dimitle me, ut coeani tecum : nesciebat enim quod
bus, pergens ad Jraires suos, ait: Puer non compa- nurus sua esset. Qua respondente : Quid mihj dabis
ret, el egoquo ibo? Tulerunt aiitem tunicam ejus, ut fruaris concubitu meo ? dixit: Millam tibi hxdum
et in sanguine hxdi, quem occiderani, tinxerunt: de gregibus. Rursumque illa dicente : Paliar quod
miltcntes qui ferrent ad palrem, et dicerent: Hanc vis, si dederis mihi arrhabonem, donec miltas quod
inveiiimus : vide utruin tunica filii ttti sit, an non. polliceris. Ait Judas : Quid vis tibi pro arrhabone
Quam cum agnovisset pater, ait: Tunica filii mei ]Ddari ? Respondit: Annulum tuum, el armillam , ct
est, ferapessimacomedit eum, besiia devoravit Jo- baculum tuum [Vulg. tacet tuumj quem in manu te-
seph. Scissisque vestibus, indutus estcilicio, Jugens nes. Ad unum igilur coilum cnncepit mulier, et sur-
filium multo tempore. Congregatis autem cunctis gens abiit: depositoque habitu , quem assumpseral,
liberisejus, ut lenirent dnlorem patris, noliiit con- induta est viduitatis vestibus. Misit autemJudas hx-
a Sic canon Hebr. verit. et manuscriptus alier Bi- b Pro opilione sive Pastore, amicus legitur (nyi).
bliorum. In Hebrxo ac Samaritano textu habelur Sed verbum ambiguum est, quia iisdem lilteris
13D3naccennu, percuiiamus eum, sive inierficiamus; ulriiinqiie iioinenscribitur : veruin^amiciis, rce pastor
quam lectionem sequuniur quoque LXX ac cxleri roe legitur. njT) igitur noinen Hebrxum diversimodc
interpretes : sed dissentiunt in consequentibus: nam legit Hieronymus, roe hie loci, ree vero in Quxstiu-
legunt in tertia persona 'cSWrriii al-thisphechu, ne nibus Hebraicis. De hac diversa inlerpretandi ra-
effundatis : duo autem codices mss. jam memorati tionc apud llieronyiiiiim noii insolita, diximus in
habent, effundamus,manifesto, ni fallor, scriptorum prolegomenis nostris. MART.
errore. MART. ° Vulgatus interpres constanter efferl Thamnas.
—Vulgat. inlerpres non inlerficiatis. Unus Urbinas Hebrxus vero nrunn.
ms. conscquenter, nec effundamus.
215 S. HlERONYMlDIVINABIBLIOTHECA. 216
dum per pastorcm suum Odollamitera, ut reciperet A Deum [Vulg. add. meum] ? Hujuscemodi verbis per
pignus quod dederat mulieri, qui cum non invenis- singulos dies , ei mulier molesta erat adolescenti,
set eam , interrogavit homines loci illius ? Ubi est el illc recusabat stuprum. Accidit aulem quadam
mulier, qux sedebat in bivio? Respondentibus cun- die, ul inlraret Joscph domum , cl opcris qnidpiam
clis : Non fuit in loco isto merelrix, reversus est ad absque arbitris faceret : et illa, apprehensa lacinia
Judam, et dixit ci : Non inveni eam : sed et homi- vestimenli ejus, diceretiDormi mecum. Qui, relicto
nes loci illius dixerunt mihi, numquam ibi sedisse in manu illius pallio, fugit, et egressus est foras.
scortum. Ail Judas : Habeat sibi, certe mendacii Cumque vidisset mulier veslem in manibus suis, et
nos arguerc non polerit [Vul, potestj : ego misi seesseconlemptam,vocavit[Vtt/o;.add'. adse] homi-
hxdum qucm promiseram, et tu non invenisli eam. nes domus sux, ct ail ad eos : En iniroduxit virtim
Ecce aulem post tres menses renuniiaverunt Judx, Hebrxum, ut illudcret nobis : ingressus esl ad me,
dicentes : Fornicata esl Thamar nurus tua, et vide- ut coiret mecum, cumque ego succlamassem, et au-
lur uterus illius intumescere. Dixit Judas : Producite disset vocem meam, reliquit pallium quod teneham,
eam, utcumburatur. Quxcum educereturad pocnam, et fugit foras. ln argumenlum crgo fidei retenlum
misit ad socerum suum, dicens : De viro, cujus hxc pallium ostendit marito reverlenti in domum suam
sunt, concepi; agnosce cujus sit annulus, et armilla, I I [Vulg. lacet in et suam], et ait : Ligressus est ad
et baculus. Qui, agnitis muneribus, aii: Justior me me servus Hebrxus quem adduxisii ut illudcrct
est, a quia non tradidi eam Sela filio meo. Attamen mihi : cumquc b audisset me clamare, reliquit pal-
ultra non cognovit illam. Instante autem partu, ap- lium [Vulg. add. quod tenebam], et fugit foras. His
paruerunt gcmini in uiero : atque in ipsa effusione auditis dominus, et nimium credulus verbis con-
infantum, unus protulit manum, in qua obstetrix li- jugis , iratus est valde : tradiditque Josepb in car-
gavit coccinum, dicens : isle egredietur prior. Illo cerem, ubi vincti regis cuslodiebanlur, et erat ibi
vero retrahenle manum , egressus est aller : dixit- clausus. Fuit autem Dominus cum Joseph , et mi-
que mulier : Quare divisa est propter te maceria? et serttis illius dedit ei graliam in conspectu principis
ob hanc causam vocavit nomen ejus Pbares. Postea carceris, qui tradidit in manu ipsius universos vin-
cgressus esi frater ejus , in cujus manu erat cocci- closquiincuslodia tenebanlur.-etquidquidfiebai, sub
num : quem appellavit Zara. ipso erat. Nec noverat aliquid cunctis ei creditis: Do-
[T. XXXIII, B. XXXIX, C. LXIX, Cap. XXXIX.] miniisenimeratcumillo.ctomniaoperaejusdirigebat.
Igimr Joseph ductus in /Egyplum est, emitque eum [T. XXXIV, C. LXX, Cap. XL.] His ilaque gesiis,
Puliphar eunuchus Pharaonis, princeps exercitus accidit ut peccarent duo eunucbi,c pincerna regis
[Vulg. add. sui|, vir jEgyptius, de manu Ismaeli- 'S jEgypti, et pistor, domino suo. lratusquc Pharao
tarum, a quibus perductus erat. Fuitque Dominus contra eos (nam aller pincernis prxerat, alter pis-
cum eo, et cral vir in cunciis prospere agens : ha- loribus) et misit eos in carcerem principis mililum
bitaviique in domo domini sui, qui optime noverat in quo erat vinctns et Joseph. At custos carceris
esse Dominumcum eo, et omnia, qux gereret, ab tradidit eos Josepb, qui et ministrabat eis. Aliquan-
eo dirigi in manu illius. Invenilque Joseph gratiam tum temporis fluxcrat, ct illi in custodia tenebantur.
coram domino suo, et ministrabat ei, a quo prxpo- Videruntque ambo somnium nocle una juxla inter-
situs omnibus gubernabat crediiam sibi domum , et pretationem congruam sibi: ad quos cum introisset
universa qux ei tradita fuerant : benedixitquc Do- Joseph mane, et vidissct eos tristes, sciscitatus cst
minus domui /Egyptii propter Joseph, et mullipli- dicens : Cur tristior est hodie solito facies vestra ?
cavit tam in xdibus, quam in agris, cunctam ejus Qui responderunt : Somnium vidimus, et non cst
substanliam : nec quidquam aliud noverat, nisi pa- qui interpretetur nobis. Dixiique ad eos Joscph :
nem quo vescebatur. Erat aulem Joseph pulchra Numquid non Dei est inierpretalio? referle inilii
facic, et decorus aspectu. Posi miiltos itaque dies quid videritis. Narravit prior, prxposilus pincer-
injecit domina oculos suos in Joseph, et ait : Dormi narum, somnium suum : Videbamcoram nie vitcm,
mecum. Qui nequaquam acquiescens operi nefarin, D in qua erant tres propagines, crescere paulatim in
dixit ad eam : Ecce dominus meus , omnibus mihi gemmas , et post flores uvas maiurescerc : calicem-
traditis, ignorat quid habeat in domo sua : nec quid- que Pharaonis in manu mea : tuli ergo uvas, et
quam est quod non in mea sit polestate, vel non exprcssi in calicem quem tenebam , et tradidi pocu-
tradiderit mihi, prxtcr te , qux uxor ejus cs : quo- lum Pharaoni. Respondit Joseph : Hxc est inter-
modo ergo possum malum hoc facere, et peccare in pretatio somnii : Tres propagines, tres adhuc dies

" In Hebrxo habet: Justificala est ex me, non quod pro audissel.
justa fueril, sed quodcomparationeilliusminus inali c Nolat sanclus Hieronymus in Hebrxo scriptum
fecerit, ncquaquam vaga ad turpiludinem, sed libe- esse Masec,illud verbum quod in nomineservi Abra-
ros requirendo. MART. ham supra legitur. Hodie tamenin Hehrxoillud ver-
— Addit ms. Urbinas hic nomen Thamar.
b Aliter mss. cndices et canon Hebr. verit. qui le- bum nonnihil habet diversiiatis, quia pro servo
Abrabam supra, cap. xv, 2, scribitur. purn mesce:
:
gunt Cumque vidisset me clamare; sed idem est sen-
in
sus utraque lectione. MART. hic vero npliTOmasce.Nomenautem ntasecmore vulgi
— Noslri ct quos Marlian. consuluit mss. vidisset pincernamvocat Hieronymus. MART.
LIBER GENESIS. 218
217
sunt, post quos recordabitur Pharao minislcrii tui, ^ dit Joseph : absque me Deus respondebit a prospera
et reslituet te in gradum pristinum : dabisque ei Pharaoni. Narravit ergo Pharao quod viderat: Pu-
calicem juxla officium tuum, sicut facere ante con- labam me stare super ripamfluminis, etseptemboves
sueveras. Tantum memento mei, cum tibi bcne de amne conscendere, pulchras nirais, etobesis car-
fuerit, et facias mecum misericordiam : ut snggeras nibus, qux in pastu paludis vireta carpebanl. Et
Pharaoni, ct [Vulg. ul] educat me de isto carcere : ecee, has sequebantur alix septem boves in tantum
quia furio sublalus sum de terra Hebrxorum, et hic deformes et macilentx', ut numquam lales in lerra
innocens in lacum missus sum. Yidens pistorum jEgypli viderim : qux, devoralis et consumptis prio-
magister quod prudenter somnium dissolvisset, ail: ribus, nullum saluritatis dedere vestigium : sed simili
Et ego vidi somnium : Quod haberem tria canistra macie etsqualore torpcbant. Evigilans, rursum so-
farinx super caput meum : et in uno canistro quod pore depressus, vidi somnium : septem spicx pullu-
erat excelsius, portare me omnes cibos qui fiunt arte labant in culmo uno plenx atque pulcherrimx. Ali.-c
pistoria, avesque comedere ex eo. Respondit Jo- quoque septem tenues et percussx uredine, oricbiin.
seph : Hxc est inlerpretalio somnii: Tria canisira, tur e stipula : qux priorum pulchritudinem devora-
ircs adhuc dies sunt: post quos auferet Pharao ca- runt. Narravi conjectoribus somniorum [Vttlg. som-
pul luum, ac suspendet te in cruce , et Iacerabunt B nium], et nemo est qui edisserat. Respondit Jo-
volucres carnes tuas. Exin dies tertius natalis [Vulg. seph : Somnium regis unum est : qux faclurus est
natalitius] Pharaonis eral: qui faciens grande con- Deus, oslcndit Pharaoni. Seplem boves pulchrx , et
vivium pueris suis, recordatus est inter epulas ma- septem spicx plenx , septem ubertatis anni sunt :
gistri pincernarum , et pistorum principis. Resli- eamdemquevim somniicomprehendunt. Septemquo-
tuitque allerum in locum suum , ut porrigeret regi que boves tenues atque niacilentx, qux ascenderunt
[Vulg. ei] poculum : allerum suspendit in cruce post eas , et seplem spicx lenues, et vento urenle
[Vulg. patibulo], ut conjecloris veritas probaretur. percussx : seplem anni sunt venturx famis. Qui
Et tamen succedentibus prosperis, prxposilus pin- hoc ordine complebuntur : Ecce septem anni ve-
cernarum oblilus est interpreiis sui. nient ferlililatis magnx in universa terra jEgypti :
[C. LXXI, Cap. XLI.] Posl duos annos vidit Pha- quos sequentur septem anni alii tantx sterilitatis ,
rao somnium. Puiabat se stare super fluvium , de ut oblivioni tradalur cuncta retro abundanlia : con-
quo ascendebant septem boves, pulchrx et crassx sumpturaestenim fames omnem terram, el uberta-
nimis : et pascebantur in locis palustribus. Alix tis magnitudinem perditura esl inopix magnitudo.
qunque sepiem emergebant de flumine, fcedx con- Quod autem vidisti secundo ad eamdem rem perli-
fectxque macie : et pascebantur in ipsa amnis C nens somnium, firmitatis indicium est, eo quod Jiat
ripa in locis virentibus : devoraveruntque eas , sermo Dei, et velocius implealur. Nunc ergo provi-
qtiar. m mira species et habitudo corporum erat. deat rex virurn sapientem el industrium, et prxficiat
Expergefaclus Pharao, rursum dormivit, et vidit al- eum terrx ^Egypti : qui constitual prxpositos per
lerum somnium :Seplein spicx pullulabanlin culmo singulas [Vulg. cunctas] regiones, et quintam par-
uno plcnx atque formosx : alix quoque tolidem , tem fructuum per septem annos feriilitatis [Vulg.
spicx lenues, et percussx uredine oriebanlur, devo- sierilitatis], qui jani nunc futuri sunt, congregel in
rantes omnera priorura pulchritudinem. Evigilans horrea : el omne frumentum sub Pharaonis potc-
Pharao post quietem, et facto mane, pavore perter- state condatur serveturque in urhibus. Et pareiur
ritus, misit ad [ Vulg. add. omnes ] conjectores futurx septem annorum fami, qux oppressura est
iEgypti cunctosque sapientes, et accersitis narravit jEgyplum, et non consumetur terra inopia. Placuit
somnium , nec erat qui inlerpretaretur. Tunc de- Pharaoni consilium et cunclis ministris ejus : locu-
mum reminiscens pincernarum magister ait: Con- (usque est ad eos : Num invenire polerimus lalem
fiteor peccatum meum : Iratus rex servis suis , me virum, qui spiritu Dei plenus sit ? Dixit crgo ad Jo-
et magislrum pistorum relrudi jussit in carcerem " seph : Quia ostendit Dcus libi omnia qux locuius
principis mililum : ubi una nocte uterque vidimus es , numquid sapieutiorem et similem lui invenirc
somnium, prxsagiura futurorum. Erat ibi puer He- polero ? Tu eris super domum meam-, et ad tui oris
brxus, ejusdem ducis militum famulus : cui narran- imperium cunclus populus obediet : uno tanluni
tes somnia , audivimus quidquid postea rei probavit regni solio te prxcedam. Dixit quoque rursum Pha-
eventus : ego enim redditus sum officiomeo : et ille rao ad Josepb : Ecce , constitui le super universani
suspensus esl in cruce. [ B. XL. ] Protinus ad regis lerram /Egypli. Tulil annulum de manu sua et dedit
iniperium eductum de carcere Joseph toionderuut : eum inmanuejus : veslivitque eum slola byssina, ct
ac veste mutata , oblatus est ei. Cui ille ait: Vidi collo torquem auream circumposuit. Feciique eum
somnia, nec est qui edisserat: qux audivi le pru- . ascendere super currum suum secundum, clamante
dentissime [Vutg. sapientissime] conjicere. Respon- prxcone , ut omnes coram eo genu fleclerent, et
a In Hebrxo DTO Salom habet: quare Hicrony- suo apertius lranstulit: Non ego, sed Deus respon-
mus in Quxstionibus jam centies nominatis ila in- debil pacem Pharaoni. MART.
— Mavult in Hebraic. Quxstionibus transferri,
terpretatur ad verbum : Sine me Deus respondebil
pacemPharaoni. Denique, inquit, Symmachus more pacem, juxta Hcb. ohst
219 S. IHERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 220
prxpositiim essc scirent universx terrx /Egypti. I^ Undevenistis? Qui responderunt: De terra Chanaan,
Dixit qtioque rex ad Joscph : Ego sum Pbarao : abs- ut emamns victui necessaria. Et lameu fratres ipse
que tuo imperio non movebil quisquam manum aut cognoscens, non est agnilus ab eis. Recordatusquc
pedem in omni lerra ^Egypli. a Vei titque nomen somniorum , qux aliquando viderat, ait ad eos :
illius , et vocavit eum lingua ^Egyptiaca, Salvaiorem Exploratores eslis : ut videatis infirmiora terrx ,
mundi. Dcdilque illi uxorem Aseneth , filiam Puti- venistis. Qui dixerunt : Non esl ita , domine, sed
pliares , sacerdntis Heliopoleos.[T. XXXV.] Egres- servi lui veneruni , ut emerent cibos. Omnes filii
sus itaque Joseph ad terram ^Egypti(triginta autem unius viri sumus : pacifici venimus , ncc quidquam
annorum erat quando stelil in conspeclu regis Pba- famuli tui machinantur mali. Quibus ille respondil:
raonis), circuivit omnes regiones jEgypli. Venitque Aliter est : iinmunita lerrx hujus considerare veni-
feriilitas seplein annorum : el in inanipulos reda- stis. \:X[Vulg.At] illi : Duodecini , inquiunt, servi
ctx segeles congregatx sunt in horrea yEgypli. tui, fratres sumus, filii viri unius in terra Cbanaan :
Omnis eliam frugum abundantia in singulis urbihus minimus cum patre nnslro est, el alius non est su-
condita esl. Tanlaque fuil mulii>.udo[Vttlg. abun- per. Hoc est , ail, quod loculus sum : Exploratores
dantia] tritici, ut arenx inaris coxquarelur, et copia ' eslis. Jam nunc experimentum vestri capiain : per
mensurara excederei. Naii stint auteni Joseph filii * salutem Pharaonis non egrediemini hinc, donec ve-
duo anlequam veniret fames: quos ei peperit Ase- niat frater vester minimus. Millile e vobis unum ,
neih , filia Puiiphares , sacerdotis Heliopoleos. Vo- et adducat eum : vos autem eriiis in vinculis, donec
cavitque nomen primogeniti , Manasses , dicens : probenlur qux dixislis , ulrum falsa an vera sint :
Oblivisci me fecit Deus omnium laborum meorum , alioquin per salutem Pharaonis exploratores estis.
et domus patris mei. Nomen quoque secundi apella- Tradidit ergo eos custodix tribus diebus. Die aulem
vil Ephraim, dicens : Cresccre me fecit Deu« in lerlio eductis e carcere , ait : Facile qux dixi, el
tcrra pauperlatis mex. Igitur iransactis sepiem vivetis : Deum enim timeo. Si pacifici estis, frater
annis ubertalis , qui fuerant in jEgypto, cceperunt vester unus ligelur in carcere : vos autem abile,
venire seplem anni inopix, quos prxdixerat Joseph: el ferle Irumenla qux emislis , in domos vestras,
ct in universo orbefames prxvaluit; in cuncta au- el fiairem vestrura iniiiimiiiii ad me adducile , ut
tem terra ^Egyptideeral panis. Qua esuriente, clama- possim vestros probare scrmones, et non moria-
vit populus ad Pharaouem , alimenta petens. Qtiibus inini. Feceruiii ut dixerat, et locuti sunt ad invi-
ille respondil : lte ad Joseph , el quidquid vobis ccm : Meriio hxc paiimur, quia peccaviinus in fra-
dixcril, facite. Crescehat autem quoiidie fames in Irem nostrum , videntes angustiam animx illius ,
omni terra : aperuitque Josepb universa horrea , et' ^ cum deprecaretur nos, cl non audivimus : idcirco
vendebal /Egyptiis : nain et illos oppresseral fames. venil supcr nos ista tribulalio. E quibtis untis Ru-
Omnesque provincix veniebant in ASgypium, ut ben , ait : Numquid non dixi vobis : Noliie peccare
emerent escas, el inaltim inopia:lemperareni. in puerum , et non audistis me? en sanguis ejus
[B. XLI, C. LXXII, Cap. XLII.] Audiens autcm exqiiiritup. Nesciebant aulem quod inlelligeret Jo-
Jacob quod alimenta vendereiuur in ^Egypto, dixit seph : eo quod per interpretem ioquerelur ad eos.
iiliis suis : Quare negligitis ? audivi quod trilicum Avertitque se parumper, et flevit : et rcversus locu-
venundctur in ASgypto: descendite et emile nobis lus esl ail eos. Tollensque Simeon , et ligans iliis
necessaria , ut possimus vivere, ct nou consumaniiir prxsentibus, jussit ministris ul implerent saccos
iuopia. Descendenles igitur fratres Joseph decem , eorum tritico, et reponcrenl pecunias singulorum in
ul emerenl frunicnta in ^Egypto (Benjamin domi re- sacculis suis , datis supra cibariis in viam : qui fe-
tcnto ab Jacob, qui dixerat fratribus ejus : Ne forte ccrunt ita. At illi portantes frumenla in asinis
iu itinere quidquam paliatur mali )J,'!3ingressi sunt [ Vulg. add. suis] profecti sunt. Aperloque uiiiis
terram lEgypti cum aliis qui pergebant ad emendum. sacco , ut daret jumenlo pabuluni iu diversorio ,
Erat autem fames in terra Chanaan. Et Joseph, contemplatus pecuniam in oresacculi, dixit fratri-
princcps [Vtilg. add. erat in terra ] ^Egypti , atque D bus suis : Reddita est niibi pecunia mea [Vulg. tac.
ad illius nutum frumenta populis vendebanlur. Cum- mea], en habelur in sacco. Et obstupelacti, turbati-
que adnrassent eum fralres sui, et agnovisset eos , que , dixerunt muluo : Quidnam est hoc quod fecil
quasi ad alienos durius loqnebatur, inierrogans eos: nobis Dcus? Veneruntque ad Jacob palrem sutim iu

a Hunc locum paraphrasticws vertit Hieronymus: fuvrix, Salvator mundi: eo quod orbem terim
if/ofio-Goft
in Hebrxo enim bxe lantiiin legnnlur : Et vocavit ub immincnte(atnis excidio liberarit. MAIIT.
Pharaonomen Joseph rVJVD roSi' Saphaneth Pliane. —Nonnihil ab Hebrxo abludii, neque eniiu babet
Sed ad sensum Scripturx facilius pereipiendum non lexlus , verlitque nomen cjus , niulloque ininns illud,
parum conducunt qux ab llieronymo addita moue- lingua /Egtjpliaca : sed lanluin , et vocuvit Phitrao
mus : unde libro Tradilionum Hebraicaruin de no- nomenJoscph, Zaphnal Pantach. Nec iguorabat llic-
mine imposilo Josepb ipse scribit : Licei llebraice rmi , commodum in llebr.ro signilicalum balierc
hoc nomen absconditorum rcpenorem sonet, tamen has voces, scilicet , a/iscondi/a revelantis : sed
qttia ab /Egyptio ponitur, ipsius lingumdebet habere maluit iEgyplix pulare originis , quod alii tamcn
ralionem. Interprelalur ergo sermoneJEqyptio Sapba- auctores non probanl: Vide Quxsl. ilebraicas.
neth phiine, sive ut Septtiaginta transferre voluerunl
221 LIBER GENESIS. 222
lerram Chanaan, el narraverunt ci oinnia qux acci-. \ et fratrem vestrum tolliie, et ite ad virum. Deus
disscnt sihi, dicenles : Locutus est nobis domimis auiem[Vulg. add. meus]omnipotensfaciatvobiseum
lerrx dure , et pulavit nos exploratores provincix. placabilem, el remiltat vobiscum fratrem vestrum
Cui respnndimus : Pacifici sumus , nec ullas inoli- qiiein tenet, et hunc Benjamin : ego aulem quasi or-
mur insidias. Duodecim fratres uno patre geniti su- balus absqueliberisero. Tulerunl ergo viri munera,
mus : unus non est super, minimus cum patre ver- ct pecuniam duplicem, et Benjamin : descende-
salur in terra Chanaan. Qui ait nobis : Sic probabo runtque in jEgyptum, et steterunt coramJoseph.
quod pacilici silis : Fralrem vestrum unum dimittite Quos cum ille vidisset, et Benjamin simul, prxcepit
apud me, et cibaria domibus vestris necessaria su- dispensatori domus sux, dicens : lnirodiic viros
mite, et abite, fralremque vestrum minimum addu- domum, et occide victimas, et instrue convivium,
cite ad me , ut sciam quod non sitis exploratores, quoniam [Vulg. add. hodiej mecum sunt comesturi
ct isium, qui tenetur invinculis, recipere possitis : meridie. Fecit ille quod sibi luerat iniperalum, et
nc deinceps emendi qux vultis habealis licenliam. introduxit viros domum. Ibique exterriti, dixerunt
His dictis, cum frumenta effunderent, singuli repe- niutuo : Propterpecuniam, quam retulimus prius in
rcruut in ore saccorum ligatas pecunias : exterri- saccis nostris, introducii sumus, ul devolval in nos
lisque simul omnibus, dixit paler Jacob : Absque B calumniam, et violenter subjiciat servituti, et nos,
liberis me esse fecistis , Joseph non est super, Si- et asinos nostros. Quamobrem in ipsis foribus acce-
meon lenetur in vinculis, Benjamin auferetis : in me dentes ad dispensatorem [ Vulg. add. domus] loculi
hxc mala omnia reciderunt. Cui respondit Ruben : sunt: Oramus, domine, ul audias [Vulg. add. nos].
Duosfilios meos inlerlice , si non reduxero illum Jam aute descendimus ut emeremus escas, quibus
libi: trade illuin in manu mea, et ego eum libi re- empiis, ciim venissemus ad diversoriuin, aperuimus
stiluam. At ille ; Nnn descendei, inquit, filiusmeus sacculos nostros, et invenimus pecuniam in ore sac-
vobiscum : frater ejus morluus est, ipse soJus re- coruin : quara nunc codem pondere reportavimus.
mansit : si quid ei adversi acciderit in terra ad Scd et aliud altulinius argenium, ut emamus qux
quam pergitis, deducetis canos meos cum dolore ad [ Vulg. add. nobis ] necessaria sunt : non est in
inferos. nostra conscientia, quis eam posuerit in marsupiis
[ B. LXII, C. LXXIH, Cap. XLIII. ] Interim fames nostris. At ille respondil. Pax vobiscum, nolile ti-
oninem terram vehementer premebal. Consumptisque mere : Deus vester, et Deus patris veslri, dedit
eibis, quos ex ^Egyplo detulerant, dixit Jacob ad vobis tbfisauros in sacculis veslris ; nam pecuniam,
filios suos : Revertimini, el emite [Vutg. add. nobis] quam dedislis mihi, prubatam ego babeo. Eduxitquo
pauxillimi escarum. Respondit Judas : Denuntiavit lu ad eos Simeon. Et introductis domum,attulit aquam,
virnobis ille sub lestificatione juraudi, dicens : Non el laverunl pedes suos, deditque pabula asinis eo-
videbitisfaciemmeam.nisi fratremvestruin miiiiiiuim rum. llli vero parabantmunera, donec ingrederetur
adduxerilis vobiscum. Si ergo vis mittereeum nobis- Joseph meridie : audierant eiiini quod ibi comesuri
cum, pergemus pariter, et emeraus tibi necessaria : essent panem. Igitur iugressus est Joseph domum
sin autem non vis, non ibimus : vir enim, ut sxpe suam, obtuleruntque ei munera, lenentes in mani-
diximus, denuntiavit nobis, dicens : Non videbitis bus[Vu/g. add. suis ] : et adoraverunt proni in
faciem meam absque fratre vestro minimo. Dixit lerram. At ille clemenler resaluiatis eis, interrogavit
eis Israel: In meam hoc fecistis miseriam, ut indi-
[ Vutg. add. eos ], dicens : Salvusne esl pater vesler
careiis et alium habere vos fratrem. At illi respon- senex, de quo dixeratis mihi? adhuc vivil? Qui
derunt: Interrogavit nos homo per ordinem nostram responderunt: Sospes est servus luus pater noster,
progeniem : si pater viveret, si haberemus frairem, adhuc vivil. El incurvali, adoraverenl eum. Allol-
ct nos respondimus ei coiisequenier juxla id qued lens autem oeulos Josepb, vidit Benjamin fralrem
fuerat sciscitalus : nuraquid scire poteramus quod suum uterinnm, et ait: Iste est frater vester parvn-
dicturus esset: Adducite vohiscumfrali em vestrum ? lus, de quo dixeralis mihi? El rursus:Deus, inquit,
Judas quoque dixit palri suo: Mitte puerum mecum, 1t) misereatur tui, filimi. Festinaviique, quia commota
ut proficiscamlir, et possimus vivere, ne inoriamur fuerunt viscera ejus super fraire suo, et erumpebant
nos et patvulinostri. Ego suscipio puerura :de manu lacrymae, el inlroiens cubiculum, flevil. Rursusque
mea require illum : hisi reduxero, et tradidero eum lola facie egressus, continuit se et ait: Poniie panes.
libi, ero peccati in te reus omni lempore. Si non Quibusapposilis seorsum Joseph, et seorsum fratri-
inlercessisset dilatio, jam vice altera venissemus. bus, jEgypliis quoque, qui vescebanlur simul, seor-
Igilur lsrael pater eorum dixit ad eos: Si sic necessc sum (illicitum est euim ^Egyptiis comedere cum
est, facile quod vultis, sumile de optimis[ Vulg. add. llebrxis, et profanum putanl hujuscemodi convi-
fructibus] lerrx in vasis vestris, et ferle viro mu- vium), sederunt coram eo, primogenitus juxia pri-
nera, modicum resinx, et mfeTlis,etslyracis, SlacteS, mogenila sua, et niinimus juxta xtatem suam. Et
ct iercbinthi, et amygdalarum. Pecuniam quoqtte mirabantur (nimis) [ h. viri ad invicem ] sumptis
duplieem ferte vobiscum, et ilhtm, qtiam invenistis pariibus, quas ab eo acceperanl : majorque pars
in sacculis, repomie, neforte errore fattum sit; sed venii Betijamin , ita ut quinque parlibus ex.ce-
223 S. HIERONYMIDIVINA BIBLIOTIIECA. 224
deret. a Biberuntque et inebriati sunt cum eo. AL nerit frater vester minimus vobiscum, non videbitis
[ Cap. XLIV. ] Prxcepit autem Joseph dispensatori ampliusfaciem menm. Cum crgo ascendissemus ad
domus sux, dicens : Imple saccos eorum frumenlo, faniulum luum, palrein nosirum, narravimus ei
quantum possint capere, et pone pecuniam singulo- omnia qux locutus est dominus meus. Et dixil pater
rum in summitate sacci. Scyphum aulem meum ar- noster : Reverlimini, et emitc nobis parum iriiici.
genleum, et prelium quod dedit tritici, b pone in ore Cui diximus. Ire non possumus : si frater noster mi-
sacci junioris. Faclumqiieestita.Etortomane, dimis- nimus descendat [Vutg. descenderii] nobiscum, pro-
si sunt cum asinis suis. Jamque urbc exieranl, et ficiscemursimul :alioquin, illo absente, non audemus
processerant paululiim:lunc Josephaccersito dispen- viderefaciem viri. Ad qux ille respondit:Vos scilis
satore domus : Surge, inquit, persequere viros : ct quod duos genuerit mihi uxor mea. Egressus est
apprebensis dicito : Quare reddidislis malum pro unus, et dixislis: Beslia devoravit eum: et hucusque
bono? Scyphnm quem furali estis, ipse est in quo non comparet. Si tuleriiis et islum, et aliquid ei in
bibit dominus meus, et in quo augurari solel: pessi- via conligerit, deducetis canos meos cum mcerorc
mam rem fecistis. Fccit ille ut jusserat. Et apprc- ad inferos. Igilur si intravero ad servum luum pa-
hcnsis per ordinem locutus esl. Qui responderunt : trem noslrum, et puer defuerit(cum anima illius ex
Quare sic loquilur dominus noster, ut servi tui "B hujus anima pendeat) videritque euin non esse no-
lantuni flagitii commiserint ? Pecuniam, quam inve- biscum, morietur, et deducent famuli tui canos ejus
nimus in summitate saccorum, reportavimus ad te cum dolore ad inferos. Ego proprie servus tuus sim,
de tcrra Chanaan : et quo modo consequens est ut qui in meam hunc recepi fidem: et spopondi, dicens:
furati simus de domo domini lui aurum vel argen- Nisireduxcroeum, peccati reus eroin patrem meum
lum ? Apud quemcumque fuerit inventum servorum omni tempore. Manebo itaque servus luus pro puero
luorum quod quxris, moriatur, et nos servi erimns in ministerium domini mei, et puer ascendat cum
domini nostri. Qui dixit eis : Fiat juxia vestram fratribus suis. Non enim posstim redire ad patrem
sententiam : apud quemcumque fuerit invenlum , meum, absenle puero, ne calamilalis, qux opprcs-
ipse sil servus meus, vos autem eritis innoxii. Itaquc sura est palrem meum, testis assistam.
festinato deponentes in lerram saccos, aperuerunt [Cap. XLV]. Non se poterat ultra cohibere Josepb
singuli. Quos scrutatus, incipiens a majore usque muliiscoram astantibus : unde prxcepit ut egredc-
ad minimum, invenit scyphum in saccoBonjamin. rentur cuncti foras, et nullus interesselalienusagni-
At illi, scissis vestibus, oneratisque rursum asinis , tioni mulux. Elevavitque vocem cumfletu ; quamau-
revcrsi sunt in oppidum. Primusqne Judas cum fra- dierunt yEgyptii, omnisque domus Pharaonis. Et di-
iribus ingressus est ad Joseph (necdum enim de loco C xitfratribus suis : Ego sum Joseph : adhuc paler
abierat) omnesque ante eum in lerram pariter cor- meus vivit? Non poterant respondere fratres nimio
rucrunt. Quibus ille ait: Cur sic agere voluistis? an terrore perterriti. Ad quos ille clementer: Accedite,
ignoratis quod nonsitsimilismei in augurandiscientia? inquil, ad me. Et cum accessissenl prope, Ego sum,
Cui Judas: Quidrespondebimus,inqui(,dominomeo? ait, Joseph, frater vester, quem vendidistisin ^Egyp-
vel quid loquemur, aut jusle poterimus obtendere ? tuni. Nolite pavere, nec vobis durum esse videatnr,
Dcus invenit iniquitatem servorum tuorum : cn quod vcndidistis me in his regionibus : pro salute
omnes servi sumus domini mei, et nos, et apud quem enim vestra misit me Deus anle vos. Biennium est
inventuseslscyphiis. Respondit Joseph:Absit a me quod faines esse ccepit in lerra : et adhuc quinque
ut sic agam: qui furatus est scyphnm, ipse sit servus anni restani, quibus nec arari poterit, nec meti.
meus : vos aiuem abile liberi ad palrem vestrum. Prxmisiique me Deus ut reservemini super terram,
Accedens autem propius Judas, confidenter ait: Oro, etescasad vivendunihaberepossitis.Non vestro COIIJ
domine mi, loqualur servus luus verbum in auribus silio, sedDeihuc voluntate missus sum : quifecit me
luis, ct ne ira?caris famulo tuo: tu es enim posl quasi patrem Pbaraonis, et dominum universx do-
Pharaonem dominus meus. Interrogasii prius servos mus ejus, ac principeni in omni terra jEgypti. Fes-
luos : Habetis patrem, aul fratrem ? et nos respon- " linale et ascendite ad patrem meum, et dicetis ei :
dimus libi domino meo : Est nobis pater senex , et Hxc mandat filius luus Joseph : Deus me fecit Do-
puer parvulus, qui in senecia illius natus est: cujns minum universx terrx jEgypii : descende ad mc,
uleriiius frater mortuus est, et ipsum solum habet ne moreris, et habita [Vutg. habitabis] in terra
mater sua, pater vero tenere diligit eiim. Dixislique c Gesen : erisque juxla ine tu, et filii tui, et filii
servis tuis : Adducile eum ad me, et ponam oculos filiorum tuorum, oves tux, et armenta tua, et uni-
meos super illum. Suggessimus domino meo : Non versa qux possides. Ibique te pascam (adhuc enim
polest puer relinquere patrem suum : si eiiim illum quinque anni residui sunt famis), ne tu pereas, et
dimiserit, morielur. Et dixisti servis tuis ; Nisi ve- domus lua, et omnia qux possides. En oculi veslri,
a Idioma esl lingux tlebraicx , ut ebrietatem pro Ita S. Hieronymus. MART.
satietate ponat, sicut Psal. LXIV,11 : i» stillicidiis c Eodem modo legit sanclus Hieronymus in Qux-
ejus inebriabitttrgerminans; haud dubium quin terra slionibus Hebraicis. MART.
MART. — Palatin. ms. cum Vulgatis libris, Gessen.Vide
pluviis
b Proirrigata.
sacco, peronemvel fotlem in Ilebrxo habet. Quxstion. Hebraicas.
225 LIBER GENESIS. 226
ct oculi fralris mei Benjamin, vident quod os meum A nilus Ruben. Filii Hitben ; Enoclicl Pliallu et Esron
loquatur ad vos. Nuntiate patri meo universam glo- et Charmi. Filii Simeon: Jemucl ct Jamin, cl Ohad
riam mcam, et cnncla qux vidistis in iEgypto. Fes- [Vulg. Ahad], et Jachin el Soher, et Saul filiusCha-
tinate el adducile eum ad me. Cumque amplexatus naanilidis. Filii Levi: Gerson et Caath et Merari.
recidisset in collum Benjamin fralris sui, flevii: illo Filii Juda : Her et Onan et Sela et Pbares et Zara,
quoque flenle simililer super collum ejus. Oscula- mortui sunt autem Her et Onan in terra Cbanaan.
tusque est Joseph omnes fratrcs suos, et ploravit Fuerunlque filii [Vulg. Natique sunt] Phares : Es-
supcr singulos. Post qux ausi sunt loqui ad eum. ron et Amul. Filii Issachar : Thola et Phua et Job
Audiiumque est, et celebri sermone vulgatum in et Simron. Filii Zabulon : Sared et Elon et Jahelcl.
aula rcgis; Venerunt fratres Joseph : et gavisus est Hi lilii Lix quos genuil in Mesopotamia Syrix cum
Pharao, atque omnis familia ejus. Dixitque ad Jo- Dina filia sua, omncs animx filiorum ejusetfiliarum,
sepli ut imperaret fralribus suis, dicens : Onerantes triginta et tres. Filii Gad : Sephion et Haggi, Suni,
jumenia, ite in tcrram Cbanaan, et tollite inde pa- et Esebon et Heri et Arodi et Areli. Filii Aser :
irem vestrum el cognationem, et veniie ad me : et Jimna; et Jisua, et Jisui, et Beria, Sara quoque
ego dabo vobis omnia bona ^Egypti, ul cumedatis soror corum. Filii Beria : Heber et Melchiel: hi
medullam terrx. Prxcipe etiam ut tollant plaustra B filii Zelphx, quam dedit Laban Lix, filix sux, et
de lerra ^Egypti, ad subvectionem parvulorum suo- hosgenuitJacob sexdecim animas.Filii Rachel uxo-
rum ct conjugum : ac dicito : Tollile palrem ve- ris Jacob: Joseph et Benjamin. Natique sunt Joseph
strum.etproperate quanlocius venientes. Necdimit- filii in lerra ^Egypti, quos genuit ei Aseneth, filia
tatis [h. amitlaiis] quidquam de supellectili vestro ; Putipbarc, sacerdotis Heliopolcos : Manasses et
quia omnes opes .(Egypli, vestrx erunt. [B. XLIII.] Ephraim. Filii Benjamin : Bela et Becheret Asbcl,
Feceruntque filii Israel, ut eis mandaium fuerat. Gera et Naaman, et Ehi, etRos, Mopbim, etOphim,
Quibus dedit Joscph plaustra, secundum Pharaonis et Ared. Hi lilii Rachel quos genuit Jacob; omnes
imperium : et cibaria in itinerc. Singulisque proferri animx, quatuordecim. Filii Dan : Husim. Filii Neph-
jussit binas stolas ; Benjamin vcro dedit trecenlos ihali: Jaseel, ei Guni, et Jeser, et Sellem. Ili filiii
argenleos cum quinque slolis optimis : tanlumdem Balx, quam dedit Laban Racheli, filix sux : et hos
pccunix et vestium mittcns patri suo, addens et gcnuit Jacob : omnes animx, seplcm. Cunctxque
asinos decem, qui subveherent cx omnibus divitiis animx, qux ingressx sunt cum Jacob in ^Egyptum,
iEgypli ; et toiidem asinas, triticum in itinere pa- et egrcssx sunt de femore illius, absque uxoribus
nesquc porlantes. Dimisit ergo fratres suos, et pro- filiorum ejus, scxaginta sex. Filii aulem Joseph, qui
ficisceutibus ait: Ne irascimini in via. Qui ascen- Q nali sunt ei in terra ^Egypti, animx dux. Omnes
dentes ex ASgyplo, venerunl in terram Cbanaan ad animx domus Jacob, qux ingressx sunt .lEgyplum,
palrem suum Jacob. Et nuntiaverunt ei, dicentes: fuere septuaginta. [C. LXXVI.] Misitaulem Judam
Joscph lilius tuus vivit, et ipse dominatur in omni ante se ad Joseph, ut nuntiaret ei, et ille occurreret
terra ..Egypti. Quo audito [Vulg. add. JacobJ, quasi in Gesen. Quo cum pervenisset, juncto Joseph curru
de gravi somno evigilans, tamen non credebat eis. suo, ascendit obviam palri suo ad eumdem locnm :
Illi contra refcrebant omnem ordinem rei. Cumque vidensque eum, irruit super collum ejus, et intcr
vidissct plauslra et universa qux miserat, revixit amplexus flevit. Dixilque pater ad Joseph : Jam
spiritus ejus, et ait; Sufficil mihi si adhuc filiusmeus Ixlus raoriar, quia vidi faciem tuam, ct supersiitem
Joseph vivit: vadam, etvideboillum antequam moriar. le relinquam. [C. LXXVII.] Et [Vulg. relinquo. At]
[T. XXXVI, C. LXXIV.Cap.XLVI.] Profectusque ille locutus cst ad fratres suos et ad omnem doraum
Israel cum omnibus qux habebat, venit ad Puteum patris sui: Ascendam et nuntiabo Pharaoni, dicam-
juramcnti, et mactatis ibi victimis Deo patris sui que ei: Fratres mei, et domus patris mei, qui erant
Isaac, audivil eum per visionem noctis vocantem se in lerra Chanaan, venerunt nd me: ct sunt viri pas-
et dicenlem sibi: Jacob, Jacob;qui respondil; Ecce tores ovium, curamque habent alendorum gregum :
adsum. Ait illi Deus : Ego sum fortissimus Deus D pecora sua, et armenta, elomnia qux habere polue-
palris lui: noti timere, descende in ^Egyptum, quia runt, adduxerunt secum. Cumque vocaverit vos, ct
in gentem magnam faciam te ibi. Ego descendam dixerit: Quod est opus vestrum ? Respondebitis :
tecum illuc, et ego inde adducam te revertentem : Viri pastores sumus servi tui ab infautia nostra us-
Joseph quoque ponet manum suam super oculos que in prxsens, et nos et paires nostri. Hxc autcm
tuos. [C. LXXV.] Surrexit autera Jacob a Puteo ju- dicetis, uthabilare possitis in terra Gesen: quia de-
ramemi; lulerunlque eum filii cura parvulis et uxo- testantur jEgyptii omnes pastores ovium.
ribus suis in plaustris qux miserat Pharao ad por- [Cap. XLVII.] Ingressus ergo Joseph nuntiavit
tandum senem et omnia qux possederant [In h. et Pharaoni, dicens; Pater meus et fratres, oves eo-
duxerunl secum greges suos] in lerra Chanaan : ve- rum et armenta, et cuncta qux possident, venerunt
nitque in jEgypium cum omni semine suo, filii de terra Chanaan: el ecce consistunt in terra Gesen.
ejus, et nepoles, filix, et cuncla simul progenies. Extremos quoque fratrum suorum quinque viros
IIxc siint aulem nomina filiorum Israel, qui ingressi slaluit coram rege; quos ille interrogavit: Quid ha-
sunt in iEgyptum, ipse cum Iiberis suis; Primoge- betis operis ? Responderunt: Pastores ovium sumus
82» S. HIERONYMlDIVINABIBLIOTHECA. 228
servi tui, et nos, et patres noslri. Ad peregrinandum i i. usque in prxsentem diem, in nniversa lerra jEgypti,
n lerra lua venimus : quoniam non est herba gre- regibus quinla pars solvilnr, et faclum est qnasi in
gibus servorum luorum, ingravescenie fame in terra legem, absque terra sacerdotali, qux libera ab hac
Chauaan ; peiimusque iit esse nos jubeas servos luos COnditionefuii. [C. LXXIX.] Habitavil ergo Israel iii
in terra Gesen. [C. LXXVHI.] Dixit iiaque rex ad iEgypto, id est, in terra Gesen, et possedit eam :
JOseph : Paler tuus et fralres tui venerunt ad te; auclusque est, et muliiplicatus nimis. Et vixit in ea
lerra ^Egypli in conspectu luo est: in optimo loro decem et septem annis: faclique sunt omnes dies
fac habitare eos, el trade eis lerram Gesen. Quod si vitx illius centum quadraginia et septem annorum.
nosti esse in els viros industrios, constiiue illos ma- Cumqne approplnquare cemeret morlis diem [Vulg.
gislros pecorum meorurn. [B. XLIV.] Post bxc intro- add. sux], vocavii filium suuin Joseph, et dixil ad
duxit Joseph patrem sumn ad regem, et statuit eum eum ; Si inveni graiiam in conspeclu tuo, pone ma-
coram eo; qui benedicens illi, et interrogatus abeo: niim luam sub femore meo, et facies mihi miseri-
Quot suntdies annorum vilx tux? Respondit: Dies cordiam et veritateni: ut non scpeliasme in jEgypto:
peregrinationis "mexcenlum triginta annorutti sunl, sed dormiam cum patribns meis, et auferas me de
parvi et mali, et non pervenerunt usque ad dies pa- bac lerra, condasquein sepulcro majorum meorum.
trum meorum quibus peregrinati sunt, et benediclo '.8 Cui respondit Joseph : Ego faciam quod jussisti.
rege, egressus est foras. Joseph vero patri et fratri- Et ille : jura ergo, inquit, mihi. Quo juranle, ado-
bus sttis dedit possessionem in ^Egyplo in optimo ravit lsrael Deum, conversus ad Jecluli caput.
lerrx solo [Vulg. loco], Ramesses, ut prxceperat [T. XXVII, C. LXXX,fCap.XLVIII.] His ita trans-
Pharao. Et alebat eos, omnemque domum patris actis, nuntiatum esl Joseph quod xgrotaret pater
sui, prxbens cibaria singulis: in toto enim orbe panis suus : qui , assumpiis duobns liliis Manasse ct
deer.il, et oppresserat fames lerram, maxime iEgypli Ephraim, ire perrexit. Dictumque est seni: Ecce II-
et Chanaan. E quibus omnem pecuniam congregavit lius tuus Joseph venit ad te. Qui confortfltus sedit in
pro venditione frumenli, et intiilit eam in xrarium leciulo. Et ingresso ad se ait : Deus omnipolens ap-
regis. Cnmque defecisset b emptoribus pretium, paruit mihi in Luza, qux csl io lerra Chanaan : Bc-
venit cuncla ASgyptUsad JOseph, dicens : Da nobis nedixitque mihi, et ait : Ego te augebo et multipli-
panes: quare morimurcorani le, deficieniepecunia? cabo, el faciam [Vutg. add. lej in lurbas populorum :
Quibus ille respondil : Addncile pecora veslra, et daboque tibi lerram hanc, et semini tuo post le, in
dabo vobis pro eis cibos, si pretium non habetis. possessionem sempilernam. Duo igitur filii tui, qui
Qux cum addiixissent, dediteis alimenta pro equis, nati sunt [Vulg. add. tibi] in terra -Egypti, antequam
et ovibus, et bobus, et asinis : sustenlavitque eos J huc venirem ad tc, mei erunt: Ephraim et Manas-
lllo anno pro coinmuiatione pecorum. Venerunt ses, sicul Ruben et Simeon reputabuntnr mihi. Rc-
quoque anno secundo, et dixeruntei : Non celamus liqnos auiem quos genueris post ens, tui erunl, el
domino [Vulg. cclabimus doniuuj noslro, quod, nomine fratrnm suorum vocabuntur in possessioni-
dcficiente pecunia, pecora simul defecorunt : nec bus suis. Mihi enim, quando veniebam de Mcsopo-
rlam te est, quod absque corporibns ct terra nihil tamia, mortua est Rachcl in terra Chanaan in ipso
habeamus. Cur ergo moriemur, le vidente? et nos itinere, eraique vernum lempus : et ingrediebar
et terra nostra tui eriinus: eme nos in servitutem Epbratam, et sepelivi eam juxta viam Ephralx, qux
regiam, et prxbe semina, ne, pereunie cultore, re- alio nomine appellaiur Belhlehem. Videns autcm li-
digatur terra in solitudinem. Emit igitur Joseph lios ejus dixit ad eum. Qui suni istiH Respondil: Fi-
omnem terram ^Egypli, vendcntibus singulis posses- lii mei sunt, quos dedit milii Deus in lioc loco. Ad-
siones suas prx magnitudine fatnis. Subjecitque eam duc, inquit, eos ad me, ul benedicam illis. [B. XLY.]
Pharaoni, et cunclos populos ejus, a novissimis ler- Oculienim Israel caligaverani prx nimia seneclute, et
minis jEgypli u^que ad extremos fines ejus, prxter clare videre non poterat. Applicitosque ad se deoscu-
terram sacerdotum, qux a rege tradita fuerat eis; lalus est, el circumplexus [Vulg. add. eos] dixit ad
quibus et statuia cibaria ex borreis publicis prxbe- . filium suum : Non sum fraudatus aspectu tuo : in-
bantur, el idcirco non Suni compolsi vendere pos- super osiendit iuihi Deus setnen tuum. Cumque tu-
sessiones suas. Dixit ergo Joseph ad populos : En lisset eos de gremio patris, adoravil pronus
Pbarao Joseph
ul cerniiis, et vos et terram veslram possi-
in lerram. Et posuil Ephraim ad dexteram suam, id
del: accipite semina, et serite agros, ut fruges ha-
: vero In sinistra
bere possitis. Quinlam partem regl dabiiis; quatuor est, ad sinistram Israel Manassen
ad dexteram scilicet palris, applkwilqiie ambos
reliquas perinilto vobis in Sementem, et in cibum sua,
familvlset liberis Vestris. Qui responderunt: Salus ad eum. Qui extendens manum dexteram, posuit su-
nostra in manu tua esl: reSplciat nos tanlum Domi- per caput Epbraim junloris [Vulg. minoris} fratris :
tous noster, et lxti serviemus regi. Ex eo tempore sinistram autem super capul Manasse, qui major nalu
a In antiquis mss. codd. iirque canone Ileb. verit. — Addunt nostri mss. vitw. Sed ei Hebrxus, et
legitur, Diespercgrimtiotiis vitm tttew, sed vitw mu- Aquila nescioqtiid plus habet, quain dies peregrina-
tuatuin videtur e LXX inlerprelibus, qui legunt, tionismew, scilicet dies annorum peregrinationismem.
JDiesannorumvitwtnew.MART. b Alii libri lemporibuspraferuut.
<klD LIBER GENESIS. 230
crat, commutans manus. Bencdixitquea Joseph filio .Acrescas : quia ascendi-ii cubile patris lui, ct macu-
suo, et ait : Deus, in cujus conspectu amlvulaverunt lasti stratum ejus. d Simeon et Levi fratres : vasa
patres mei, Abrahamel Isaac, Deus qui pascit nie ab iniquitaiis bellantia. In consilium eoruin non veniat
adolesccntia mea usque in prxsenlem dicm ; Ange- anima mea, et in coetu illorum non sit gloria mea ;
Ins, qui eruit me de cunctis malis, benedicat pueris quia in furore suo occiderunl virum, et in voluniate
[Vulg. add. istis] : et invocelur super eos nomen sua snffnderunt muruni. MaledicluSfuror eorum,
meum, nomina quoque patrum meorum Abrahamet quia pertinax ; ct indignatio eoriiin , quia dura ; di-
Isaac; etcrescant in muliiiiidinetn super terram. Vi- vidam eos in Jacob, et dispergam eos in Israel. Juda,
dcnsauiem Joseph quod posuisset p;Her suus dexte- (e laudiiliiinl fratres lui : manus ttia in cervicibus
ram mnnum snpcr caput Epbraim, graviter acccpit : inimicorum luorum : adorabunt te filii patris lui. Ca-
et apprchensam patris mantim levare conatus est de tulus leonis Juda ; e ad prxdam, fili mi, ascendisii :
capiie Ephraim, et iransferre supcr caput Manassc. requiescens accubuisli ut leo, et quasi lexna, qiiis
Dixilque ad patrem : Non ila convenii paier : quia suscitabit eu:n? Nnn aulcreliir sceplmm de Juda, et
hic est primogenilus, pone dexteram tuara super ca- dux de femoribus [Vulg. femore]ejus, donec veniat
put ejus. Qui renuens, ait: Scio, fili mi, scio : ct qni mitlcndus esl, et ipse eril cxspectatio genliuni.
iste quidem crit in popnlos, et mulliplicahitur : sed B Ligans ad vineain pullum suiim f, el ad vitem, o fili
frater ejus junior major illo erit : et semen illius mi, asinam su.tm. Lavabit in vinostolam snain, ci in
crescel in gentes. Benedixiliue eis in ipso teiupore, sanguine uvx pallium suiim. Pulchriores oculi ejus
diccns : In le benedicelur Israel, atque dicetur : Fa- vino, et denfcs lacte candidiores. Zabulon in liltorc
ciat libi Detis sicut Ephraim et sicul Manasse.Con- maris habitabit [Al. habitavit], ct in slalionc na
stituitque Ephraim antc Manassem.Et ait nd Joseph vinm perlingens lisque ad Sidonem. 8 Issachar asi-
filium suum : En ego morior, et erit Deus vobiscum, nus fortis accubans inier lerminos. Vidit requicin
reduceique vos ad lerram patrum vestrorum. Dotibi quod esset bona, et lerram quod opiima, et suppo-
b pariem unam extra fraires luos, quam tuli de manu suit htimerum suum ad pnrtanduni, factusqiic est
Amorrhxi in gladio et arcu meo. tributis serviens. Dan judicabit populum suum sicut
[T. XXXVIII, C. LXXXI, Cap. XLIX.] Vocavit et alia tribus in Israel. Fiat Dan coluber in via, cc-
atilem Jacob (iliossuos, et ait eis : Congregamini,ut rastes in semiia, mordeus iingnlas equi, ut cadat
annuntiem qnx ventura sunt vobis in diebus novis- ascensor ejus retro. Salutare tuum exspectabo, Do-
simis. Congregamini, et audite, filii Jacob, audile mine. h Gad, accinctus pixliabitur ante eum, et ipse
Israel patrem vestrum : c Ruben primogenilus ineus, accingelur reirorsum. Aseer, pinguis panis ejus, et
tu forlitudo mea, el principiiimdoloris mei: prior in C prxbebit delicias regibus. * Nephtbali, cervus emis-
donis, major in imperio. Effususes sicut aqua, non sus, et dans eloquia pulchritudinis. Filius accresccns
" Vulgati libri, benedixitqueJacob filiis Joseph, et cas, ubi aliter ex Hebrxo S. Pater inlerprelatur.
ail, elc. d Ex eoJem llieronymo legiiur hic loci in Uebraica
b Hehrxus habet TriN o;ttf Sichem ahad, quod verilale, Simeonet Levi fralres, vasa iniquitaiis arma
Sepiuaginta interpreiantur ilixip.uk%aipexov , id est, eorurn. In arcanum eorum ne intret artimtt, et in con-
Sicimam prwcipttam.ilunc locuin saiis obscurum va- ventu eorutnne dissolvnturgloria mea: quia in furore
ria erudiiioiie Hieronynius explicavil : Sicima, in- suo interfeceriinlvirum, et in libidine sua suffoderunt
quit, juxla Grmcam el Lalinam consuetutiinemdecli- mttrum. MART.
nata est. AlioquinHebraiceSichemdicitur, ttt Joannes e In Hebrxo babel juxta Hieronymnm : De capli-
quoqueevangclislalestatur; licet vitiose, ul Sichar le- vitate, fili mi, ascendisli. MART.
gatur, error inolevit,el esl nunc Neapolis urbs Sama- f Hic quoque in Hebrxo sci iptiiinest: Alligansad
rilanorum. Quia igitur Sicheni ZingHrtHcbrma trans- vitempullum snitm, elin Sorec, fiii mi, asinamsuam.
(erelur in humerum,pulchre allusil ad nomendicens: Sorec aulem electavitisdicilur. Sed el boc scienduin,
Et egodabo tibi biinieniiniiniiin : pro prmcipuoenim, quod ubinos legiinus : altigansadtilempttllum suum,
idest, eiaipsxov,unum scribilurin Hebrmo. Quodau- pro pullo in Hebrxo possit legi, urbem suam, rniy.
tem clicitse eam in arcu et gladio possedisse, arcurn .p. MART.
hic ei gladium, juslitiam vocat, etc. Vide in Quxst. '
" B lssacharasinusosseusrecumbensinterterminos, et
Hebr. MART. vidensrequiem,qttia bona esl : ct tcrram, quia pulchra
—Nostriniss., Dabo in futuro : Hebrxus prxteri- est : inclinavilhumerumsuumadporlandum, et factus
tum potius notat 'nre, dedi. Porro quod ait, partem esi in iributum serviens.Itaad verbum iranstulitHie-
unam. Hebrxus prxfert humerum unum "TTIN QzW, ronyrniis. MART.
quamquani c~W, pro pSn parte, expouuni, qux sci- h Gad lairuncutus latrocinabilureum, et ipselatro-
licet in humero porlatur. Cxterum vid. Quxsl. He- cinabitur ptantam. Juxta Hebrxiim sic se interpre»
braicas. tari dicit Hieronymus, el deinde : ubi nos lattnncu-
c VcrbaHebraica non sempcreodem inodo inter- lum posuimus, ibi scriptum est GEDUD, ttt ad Gad uo-
preiatur llieronyiiius : in Qiiast. enini llebraicisde men alltiderel, qtti sigttificantiusev&vos, id esl ,
lUibenin Hebraio iia scripium esse dncei : Ruben accinctus 1
sive expedilusexprimipotest. MART.
primogenitusmeus, (ortiludo mea, el capitutum in II in Hebrxo iia scriptum est : Nephtati ager irri-
beris meis. Major ad porlandum, el tnajor robore: guus, dans eloquiapulchritudinis. Hebrxi aulem vo-
effususes sicut aquii, tte adjicias. Ascendistienim cu- liiut proptcr Tiberiadem, qux legis videbaiur bnbere
bile pairis lui, et conlaininasli stralum in ascensu. notiiiain, agrum irriguum, ct eloquia piilchritudiliis
Quis sit horuni verboruni sensus apud eum, discere prophetari. Porro ubi nos agriim irriguiim, et LXX
nemo uoii poiest. MART. virgulliim resolulum posuerunl, in Hebrxo legitur
—UIIIIS1'alat. hic qiioque addit, et ait eis, Ad se- AJALA SELUA (nnbltfnS'KJ quod potest et cervusmis-
queulia putriarcharuin nomina confer Qu. liehrai- ttt» transfcrri propter temporaneas fruges, velocita-
231 S. HIERONYMIDIYINABIBLIOTHECA. 252
Joseph, a filius accrcsccns et dccorus aspectu : filix .A Habuit quoque in comitalu cnrrtis et equites, et facta
discurrcrunt super muruin. Sed cxasperaverunt eum, est turba non roodica. Vcneruntque ad Aream Atad,
ct jurgati sunt, invideruntque illi habcnies jacula. qux sita est trans Jordanem : ubi celebraules exse-
Sedit in forti arcus ejus, et dissolula sunt vincula quias planclu magno atque vehemenli, impleverunt
brachiornm et manuum illius per manus potentis seplem dies. Quod cum vidissent habitatores lerrx
Jacob : inde pastor egressus est Iapis Israel. Deus Clianaan, dixerunl : Planclus magnus cst isle jEgy-
patris tui erit adjuior tuus, et omnipotens benedicet ptiis. Et idcirco appcllaverunl [Vulg. vocatum esl]
tibi benedictionibus cceli desuper, beuediclionibus nomen loci ejus, Planctus .(Egypti. Fecerunt ergo
abyssi jacenlis deorsum, benediclionibus uberum et filii Jacob sicut prxceperat eis. Et portantes eum in
vulvx. Bcnedicliones patris lui confortatx sunt be- lerram Chanaan , sepelierunt eum in spelunca du-
ncdictionibus patrum ejus : douec veniret deside- plici, quam emerat Abraham cum agro in posses-
rium colliuni xternoruin : iiant in capitc Joseph, et sionem sepulcri ab Ephron Hellhxo contra faciem
in vertice Nazarxi inter fratrcs suos. Benjamin lu- Mamre. Reversusque est Joseph in ^Egyptum cum
pus rapax, mane cumedet prxdam, et vespere divi- fratribus suis, el omni comitatu, sepullo patre. Quo
det spolia. Omnes hi.in tribus lsrael duodecim : hxc morluo, limentes fralres ejus, et mutuo colloquen-
locutus est eis pater suus, benedixilquc singulis, be- B tes : Ne forte memor sit injurix quam passus esi, et
nediclionibus propriis. Et prxcepit eis, dicens : Ego reddat nobis omne malum, quod fecimus, mandave-
congregor ad populum meum : sepelite me cum pa- runt ei dicentes : Paier tuus prxcepit nobis ante-
tribus meis in spelunca duplici, qux cst in agro quam morcrelur, ut hxc tihi verbis illius diceremus :
Ephron Hetthxi conlra Mamre in lerra Chanaan, Obsecro, ut obliviscaris sceleris fratruni luorum, ct
quam emit Abraham cum agro ab Ephron Hellhxo peccati atque malitix quam exercuerunt in te : nos
in possessionem sepulcri. Ibi sepelierunt eum, et quoque oramus, ut servis Dei patris lui dimittas ini-
Saram uxorem ejus : ibi sepultus est Isaac cum Re- quitatem hanc. Quibus audilis, flevit Joseph. Venc-
becca conjuge sua : ibi et Lia condita jacel. Finitis- runique ad eum fratres sui, et proni [Vulg. add. ado-
que mandatis quibus filios inslruehat, collegit pedes ranles] in terram dixcrunt: Servi tui sumus. Quibus
suos super lectulum, et obiit : appositusque cst ad ille respondit : Nolite timere : num Dei possumus
populum suum. renuere [Vulg. resistere] voluntati? Vos cogitastis de
[B. XLVI, Cap. L.] Quod cernens Joseph, ruit mc malum, et Deusvertit illud in bonum, ul exalta-
super faciem patris flens et deosculans eum. Prxce- ret me, sicut in prxsentiarum cernilis, et salvos fa-
pitque servis suis medicis ut aromalibus condirent cerct multos populos. Nolite metuere ; ego pascam
patrem. Quibus jussa explentibus, transierunt qua- C vos et parvulos vestros; consolatusque esl eos, ct
draginta dies : iste quippe mos erat cadaverum con- blande ac leniler est locutus. El habitavit in ^Egy-
ditorum, flcvitquc eum jEgypttis septuaginta diebus. pto cum onini domo palris sui : vixitque centum
Et expleto planctus tempore, loculus est Joseph ad dccem annis. Et vidit Ephraim filios usque ad tcr-
familiam Pharaonis : Si inveui gratiam in conspectu tiam generationem. Filii quoque Machir filii Manasse
vestro, loquimini in auribus Pliaraonis ; eo quod nati sunt in genibus Joseph. [C. LXXXII.] Quibus
pater meus adjuraverit me, dicens : En morior; in Iransaciis , Ioculus est fratribus suis ; Postmonem
sepulcro meo, quod fodi mihi in lerra Chanaan, se- ineam Dcus visitabit vos, et ascendere faciel de tcrra
pclies mc. Ascendam igitur, et sepeliam paircm isia ad terrara, quam juravit Abraham, Isaac, et Ja-
nienm, ac reverlar. Dixiique ei Pharao : Ascende et cob. Cumque adjurassel eos, atque dixissel: Deus
sepcli patrem tuum sicut adjuratus cs. Quo ascen- visitabil vos : asporlate vobiscum ossa mea de loco
dentc, ierunt cum eo omnes senes domus Pharaonis, isto ; morluus est, expletis ccntum decem vitx sux
cunctique majores natu terrx iEgypti; domus Jo- annis. Et condilus aromatibus, reposilus est in loculo
seph cum fralribus suis, absque parvulis et gregibus, in ./Egypto.
atquc armentis, qux dereliquerant in lerra Gesen.
Explicit liber Rresilh, id est Geneseos.
lem lerrx uberioris ostendens. Hxc sanctus Hiero- j ) moveret, si parum sibi coustare videalur: quia nunc
nymus. Variantes autem ex Hehrxo hujusmodi le- verbum de vcrlio, modo sensum e sensu exprimerc
cliones afferre curavimus, ut inlclligerct lector quam voluit. MART.
diversas habeainus ejusdem Hebraici contextus ab a Alterum, filiusaccrescens,in Palat. ms. inducilur,
uno Hieronymo interpretationes, et ne quemquam conlra sacri textus fidem.

TITULI LIBRI EXODI.


1. Numerus eorum, qui ingressi sunt /Egyptum. In- fugil: fitiam sacerdolisMadian a pastoribus defen-
cremenlum populi, ac depressio ejus a rege. Obsle- dit : et Sephoram sortitur uxorem.
Itices convocal, el ut masculos necatent, impetat. II. Mortuo rege .Egypti, clamoremIsrael Deusexau-
Dc nativilate Moysi, ac adoptioneapud filiam Pha- divil : Moysesin monte Oreb Dominumconspicil:
monis. JEgyplum petculit: a conspeclu Phataonis In rubo flammante vocalusaccedit: ad Pharaonem
255 CAPITULATIOEXODI. 231
ire prmcipitur. Signa deposcit, cl accipit: excusat, A
. dtttcanlur, et judicia propoituntur: in Elim veniunt,
et ineloquenlemseessepronunlial. Iralits Dominus, duodecimfontes, el septuagintaarborespalmarum
ul cumAaron pergerel,jubet. inveitiunl, ac deinde in Sina murmurant : panem
III. Jliousi revertenti in JEgyptum occutril angetus el carnes desideranl. Manna de cwlo prmstalur, cl
Dominiob circumcisionemfilii, el sponsionemsan- tnodusqui sufficial,imperatur.
guinutn Aaron prwcipilur obviam Moysi pergere. X. Venerunt Raphidim, et non erat aqua ad biben-
Audil ab co quwDominus imperarat. Signa faciunt dum: ac virga petram percussit, aquw fluxerunt.
coram populo : credunt, tmtantur, exsullant, Pha- De pugna Israel el Amalech. De Jelhro cognalo
raonis auribus ingerunl, Imperio Dei resultanl, ac Mosi, et de judicibut conslitutis.
duriora poptdo quam ingerebut, ingessil.Flagellal XI. De Raphidim veniunl Sinai, ubi Moscs montem
principesIsrael: Moysi el Aaron Dci judicium im- ascendk ad Deum , jubel terlio die sanclificare po-
precantur, nec ullra eorumsermonibuscrcdunl ma- puliim. Decalogumproponit, populus lerretur vo-
jore anguslia coarctali. cibus Dei, et rogat ut per Mosen prwcepla Dti
IV. Catalogus fatnilim Lcvilarum: et ubi Moyses a auliat.
Deo Deusconstiluitur Pharaoni : signaque coram XII. Leges pro singulis rebusDominus imperal , vcl
Pharaone faciunt; virga convertilur in draconem; B quojudicio quis pleclendussit.
aqttmvertuntur in sanguinem; producunlur ranm , XIII. JEdificato altari, Moysesofferlholocattstum, ct
quw lotam inquinant supellectilem: nec his tribus sanguine respergil populum, et tibrum. Prmcipitur
plagis coercelur, sed polius induratur. ascendereitt monlctn, ut tabutas lapidcas accipiat:
V. Dominus jubet Pharaonem iterum convenire.Im- jubelur a poptttoprimitias acciperc : aurutn, el ar-
peralur Aaron pulverem terrm percutere , ul omnis gentum, vel cmlerasspeciesud labeniacutumfarien-
pulvis verterelur in ciniphes: itemquemttscisdiversi dum , vel universam sitpelleclilcmejus, veslesquc
gcncriscuncta repletur /Fgyptus, exceptalerra, in saccrdolaleset Levilicas, vcl quo ordincin sacrificio
qua fitii Israel habilabant. Pcslem super universa consecretur, et jura sacrificiimandalur.
animanliainduci jubel : gravia vulnera et vesicw XIV. Prmcipilur quod singuli pro animabussuis pre-
lurgentes in hominibusex cineris aspersionefiunl. littm o/ferant Domino, et tabiu.n mneumsancluario,
Grando superinducitur, qui univerta virentiapopu- compositiothymiamalis, olcum sanclificationis, et
larelur , el pmnilentiamPharao simulansdonecre- denominatioprudcnliumvirorum , qiti universaper-
quies daretur, deprecatur; cum prmstarelur tnullo ficiant.
gravius, induralur. XV. Tabulas lestimoniiaccipit, et, tardante Mose, po-
VI. Prmcipitur Moysi ul ad eum ingrediatur, locustmfj pultts idolum fabricalur. Mosi iralus nitntial, el ille
ducanlur. Tenebrmsuperinducunlur, el in omnibus pronus adoral: de monte detcendens,tabulas fran-
his minimecohibetur. git: vilulum arripuit, combussil,alque contrivil, et
VII. Lex paschmprmcipilur, et qttod mediatiocteJE- cum Levilicafamilia quanlos poluit, inter[ecit : ac
gyptus perculienda sil, nuntialur. Superlitninare, rursum Dominumdeprecalur.
et posles Israel pro signo , sangttine liniuntur. In XVI. Tabernaculum(mderisextra cttslra ponil, in quo
noctis medio primogenilajEgypliorumexslinguun- Dominus facie ad faciem cum Mose loquilur : et
lur. Pharao consuryit, ac sine mora populum de rogat ostendisibi gloriam Dei; ac deindejubel alia-s
terra sua exire compellit. tabulas prmparare , cum quibus ascendil monlem,
VHI. Profectio populi Israel de Rantessein Sochoth: ibique qumpopulus custodire debeal, imperalur, et
religionempaschmaudiunt, el quibus comederesit decemverba fwderis conscribunlur.
licitum. Loquilur Dominusad Moysen, quod secu- XVII. Clarificalovullu, de monledescendil,ac vclala
turus sit Pharao filios lsrael, qttique seculus esl facie, poputoqttwDominusjusseral, enarrabat, ob-
eos super mare : ac limorecoarctali murmuraverunl scrvationemad constructionemtabernaculi: populus
conlra Moysen; Mosiqueprmcipilurul mota castra sponte offcral, et prudcntes viri sapieuliwspiritu ,
mare perculiatac dividat. De transilu eorum , et D ut faciant, adimplenlur.
necc/Egyptiorum, et canlico triumphorum. XVIII. Perfecto tabernaculo, cunctus poputus offert,
IX. De rnari Rubro translali in Maraht veniunt. Aquw el a saccrdotecollocalo,gloria Dominiopcritur.

BREVES LIBRI EXODl.


I. De regequi opprimebalfilioslsrael, et de obstetri- V. De inlroitu secundoMoysi, el Aaron ad Pharao-
cibusHebrworum,et de nalivilate Moysi. nem, et de illatis JEgyploplagis usquead decimam.
II. De percussoa Moyse/Egyptio , el ftiga Moysi in VI. De agni immolatione,el de egressuHebrworumex
lerram Madian, ubi accepla uxore, duos fitios susce- JEgyplo in consummaiionedecimmplagw.
pit, et de visionein rubo. VII. De primogenitisDominoconsecrandis,et de ossi-
III. De virga in colubrumversa, etmanu in sinu: el pro- busJoseph ex JEgypto abiatis.
feclioneejus injEgyplum, el ingressuadPharaonem. VIII. Decolumna nubiset ignis, el transitu maris Ru-
IY. De recapitulationegenerationumHebraicarum. bri, el canlico.
eXTROL. XXVIIL »
235 S. IIIERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 236
IX. Deamaritudine aquw in Maralh, et de manna in A rum illic demoratione: ubi de tabernacuti et arcw
desertoprimum delapso. fabricaiioneinstiluilur.
X. De profectionepopuli in Raphidim, ubi aqua dc XVI. De sacerdolalibusinditmenlis.
pelra fluxil, et de bello conlra Amalecilas, cl tibi XVII. De sacrificiis, et victimis.
Jethro cognatusMoysi, uxorem ei cum filiis re- XVIII. Dealtare thymiamatis,et de unguenloponlifi-
prmsental,dans consiliumde prmficiendiscenlurio- cali, et de Reseleelel Oliab, et de observanliasab-
nibus. bali.
XI. De profeclionein desertum Sinai, ubi populus in XIX. De redilu Moysi posl quadraginla dies, et de
diem tcrlium sanctificatus assistens, et Deum confractionc tabularum, et de vitulo ex auro con-
in verticemonlisvidit, et prmceplalegis accepit. flato, et de ccedein sacrilegosgesta, et deprecalione
XII. De servis Hebrmis,remissione, et percussoribus, Moysi pro populo.
vel homicidis,furibus, vel fatsis teslibut, el de reli- XX. De secundoascensu Moysi in montem,et repa-
quisjudiciis. ratione labularum, et non adorandis, ac de cunclis
XIII. De tcliquiis lettm in nniio seplimo, et de solem- prmceptis, et de recapitulatione instrumentcrum
tiitatibus,ac decimis. tabernaculi, el redilu Moysi post qttadraginta dies.
XIV. De sepluagintasenioribusqui juncti sacerdolibusB XXI. De collalione populi, vel apparatu, et de fa-
viderunt Dominuinlsrael. bricatione labernaculi, quando apparuil gloria
XV. De ascensu Moysi in monte, el quadragiiila die- Domini.

GAPITULA LIBRI EXODI.


I. De nominibutfiliorum Israet, qui ingresti sunt in 8. Vemitlocusta super omnesfines/Egypti.
/Egyplum, et de infantibut Hebrmorum,quot prw- 9. Factm sunt lenebrm in tota terra /Egypti
cepil Pharao in flumenprojici. triduo.
II. De pttero, queminvenit filia Pharaonis, el cogno- iO.De decimaplaga, in qua percusstlDominusomne
miriaviteumMoysen. primogeniliimjEgyptiorum.
III. De /Egyptio, quem occidit Moses,et fugit. XVII. Dicil Dominus Moysi, adhuc unam plagam ego
IV. Mortuo Pharaone, exaudivil Dolnintts filios Is- inducoin Pharaonem.
rael. XVIII. Loquitur Dominus Moysi el Aaron de sacra-
V. Ubi appuruil angelus Mosiinrubo. mento paschm.
VI. De signoquod dedit DominusMosiitt virga. C XIX. Habitaverunt filii Israel in /Egyplo annis
VII. De signo secundo. ccccxxx.
VIII. De signo terlio. XX. Legempaschcedat Dominus.
IX. Ubi venit ad soccrum Moyses, et dixil ei: Vado XXI. Dicil Doininus , ut sanclificent omne primi-
ad fralres meos. livum.
X. Mortuo Pharaone, dixit Dominus ad Moscn: XXII. Quinta progenie ascenderunl filii Itrael de
Vade in /Egyplum, et circumciditScphora filium /Egypto.
suum. XXIII. ConseculuseslPharao filiosItrael, et cooperuit
XI. Dixil Dominttt ad Aaron : Vade obviamMoysi. /Egyptios mare.
XII. Dicunt Pharaoni , ut dimitlat Israel de terra XXIV.Canficum.
sua. XXV. Cantavitet Maria cnm mulieribttsin tympanis
XIII. Jubet DominusMoysiloqui ad populum. et choris.
XIV. De principibusIsraet. XXVI.Murmuravitpoputut in desertopro aqtta.
XV. Dedi te, dicit Dcminus, DeumPharaoni. XXVII. Murmuraverttntet pro carnibus.
XVL Projecil Aaron virgamcoram Pharaone, el facta XXVIII.Dedit Dominuspopulo coturnicet el manrta.
csl draco : el fecerunlmagi similiter. D XXIX. Manducaveruntmanna annis quadraginla.
Plagx /Egypli : XXX. Murmuraverunt pro aqua, et eduxit de pelra
1. Ubi aqua flumittis(acta est sanguis: feccrunt et aquam.
magi simililer. XXXI. Venil Amalechad pugnam, et percussiteum
2. Percussit iterum Aaron aquat JEgypli el eduxit Josue.
ranas: (ecerunt et magi similiter. XXXII. VenilJelhro ad Moysenin desertum.
3. Percussii Aaron pulverem lerrw, cl (acli tunl XXXIII. Consiliumdedit Jethro Moysi, ut prmponerel
ciniphesin hominibus: et cesseruntmagi. tribunos et ccnluriones.
4. Immisit cwnomyiamin tolatnlerram /Egypli. XXXIV. Testaltir Dominus per Moysen populo, ul
5. JMisitDominusmortemin pecora/Egyptiorum. audianl cum.
6. De favilla quamsparsil Moysesin cwlum,etfacta XXXV. Descendit Dominus in tnontem Sina in
sunl ulcera in hominibus. igne.
1. Exlendit Moysesmanumin cmlutn,et pluil Domi- XXXVI. Prmcipil Dominus Moysi, ut ascendat in
nui ignemet grandinem. montemsolus.
237 CAPITULATIOEXODI 258
XXXVII.Decem verba legis, quw prmcepil Dominust.A LXXVHI. Errans inimicijumentum tevocandum.
cuslodiri : LXXIX. Inimici jumentum pressum pondere cri-
1. Non erunt libi dii absqueme. gendum.
2. Non facias tibiidolum nequeullam simililudinein. LXXX. Judicium pauperis tton subvertendum.
5. Non sumesnomenDei tui in vanum. LXXXI. Ab omni verbo iniquo rccedcndum.
i. In menlehabe diem sabbatorum. LXXXII. Innocentemet justum nou occidendum.
5. Honora palrem luum et malrem. LXXXIII. Munera non accipienda.
6. Non occides. LXXXIV. De peregrinis, et remissionisanno.
7. Non mmchaberis. LXXXV. Sabbato non operandum.
8. JVonfurtum facies. LXXXVI. Oinnia quw prwcepit Deus, facienda.
9. Non dicet falsum teslimonium. LXXXVH.Tribuslemporibusannidiemsolemnemagen-
10. Non concupiscesuxorem proximi lui, nequeali- dum.
LXXXVIIl. De (eslivilaleAzymorum.
quid ejus.
XXXVIII.Timuit populus et dixerunl ad Moysen, tu LXXXIX.Vacuumin conspectttDomini minimettppa-
rendum.
tsquere ad nos.
XXXIX. Deos argenteosvel aureos non faciendos; sed B * XC. Tiifrus tcmporibttsanrti omnetnascutinum parere
altare Domino. Domino.
XL. De puero Hebrwo emplo. XCI. Primitias lerrmofferendas.
XLI. De filia distrada. CXII. Non coquendumagnum in lactematris sum.
XLII. De percusso et mortuo. XCIH. Angelumpromiltit Dominus Moysi, qui eum
XLIII. De his qui occiderintdolo'. prmcedat.
XLIV. De his qui percusscrinl palrem aul matiem. XCIV. Qui Deum audierit liberari ab inimicis suis.
XLV. Qui furto ereptumvindiderint. XCV. Deos alienigenarum non adorundos.
XLVI. Qiti maledixerintpatri vel mairi. XCVI. Timorem et vespas missurum Dominum, qni
XLVII. Si in rixa percttsseri! aliquis lapide aul ejicerent alienigenas.
pugno. XCVll. Dixil Domihut Moysi ascendercad se in mottle.
XLVIII. Si servurnaut ancillam percusserit a/iijuts, et cum majoribus nalu.
morlui fuerint. XCVHI.JEdificavitMoysesaltare ex lapidibus duo-
XLIX. Si mulierempercusseril, el abortiveril. decim.
L. Oculum pro oculoeruendum. XClX. AscenditMoysescum majoribusnatu.
LI. Oculumserviaut ancillw qtti eruerit. 1 C. Omneselecli venerunt in locum Dei.
f'
LII. Si cornu aliquem percusserit taurus. CI. Dicit Dominits Moysi ut ascendal in monlemttc-
LIII. Si foveamquis foderil. ciperetabulas Testamenii.
LIV. Si taurus alium cornu percusserit laurum. CH. Ascendit Moysesel descendii ad eum majestas
LV. Si quis vitulttm, aut ovetnfuralus [ueril. Domini.
LVI. De furc percusso. CHI. Dicil Doniinus offerri inilia ad labernaculurn fa-
LVH. Deagro alieno depasto. ciendum.
LVIII. De area incensa, vet messe. CIV. Qumdebeant offerri.
LIX. De comtnendato,et furlo ab aliquo sitblato. CV. De [abrica arcm, ntensm, labernaculi et altaris.
LX. De jumenlo, vel uliqua pecude commcndata et CVl. De oleo lucernm.
moritia. CVH.De sacerdolioAaron ci filiorum ejus.
LXI. Si petierit quis animal, cl morluttm fitcrit. CYIII. Deslola sancta.
LXIL De virginenondum spontata. CIX. De veste sacerdotali.
LXHI. Maleftcttmoccidendum. CX. De ordinandis sacerdolibus, et de hostia imino-
LXIV. Qtii dormieritctm pecudeoccideitdus. landa.
LXV. Qui immolaverildiis eradicandus. * CXI. De altari incensi.
D
LXVI. Advenmnon nocendum. CXII. De obtatione odorationis.
LXVII. Vidaa; et orphano non nocendum. CXIII. Sacerdoiesjubentur lavare et manus et pedes
LXVHI. De fenore et pignore. cum ascendunl sacrificare Domino.
LXIX. Non blasphemandum. CXIV. De ttnguenloincenti.
LXX. Primiiias Domino offerendas. CXV. De Reseleelquem replevit Dontinus spititu sa~
LXXI. Omne primitivumDominooffetendum. pientimad omneopiis.
LXXII. Carnema bestia prmguslatam nonedendam. CXVI. De Sabbato obsetvando.
LXXIII. Non credendumfacile quod audieris. CXVII. Ubi dal Dotninus Mcysi labulas Testamenii.
LXXIV. Non consenliendumtestibus ittiquis. CXVIII.Ubi fecil Aaron vitulum conflatilem.
LXXV. JVonesse malttmcum multis. CXIX. Dicit Dominus Moysi : Descende velvciier.
LXXVI.JVondeclihare cum multis in judicio. CXX. Ubi oravil Moysespro vopulo.
LXXVH. Non spernendum pauperem in judicio, nec CXXI. Vidit Moysesvitulttm, el
con(rcgii tabulas.
pro ilto faciendum. CXXH. Vtiarguit Moyses Aaron propter vitulum.
2J9 S. IHERONYMlDIVINA BIBLIOTHECA. 810
CXXIII. Jussit Moysespopulo ut occiderenl invicem.j ^ CXXXIV. Initia tubel Moyses offern Domtno,qum-
CXXIV. Rogal Moyses Dominum pro poputo, ut cumque disposuissent in corde stto ad opus taber-
dimitlut illis peccatum eorum. naculi, el altaris, el rerum sacerdotalium.
CXXV. Dicit Dominus Moysi: Ascenditead tcrram, CXXXV. Fecerunt Reseleel, et Ooliab, el omnis sa-
quamjuravi patribus vestris. piens stolas sanctas, et omne opus labernaculi.
CXXVI. Increpal Dominuspopulum el jubel Moysen. CXXXVI.Fecit Reseleel, arcam Teslamenti, et tnen-
extra tabcrnaculum erigere, et loquilur ad eutn in sam, et candelabrum, et seplem lucernas, et ailare
columna nubis. mneum, et oleum liniamenti : el de allari wreo, co-
CXXVH.Locutus esl Dominusad Moysen, quomodo lumnis et ulensilibus labernaculi, el oblatis ad nu-
loquiturquis ad amicumsuum. merum bellatorum : et de vestesacerdotali, linlinna-
CXXVIII. Petit MoysesDominum videre, et ait illi bulis, et omniornatu et pcr(eclione tabernaculi, et
Dominus: Non potes videre faciem meam. omnibusvasis ejus.
CXXIX. Ascendil Moyses in montemcum aliis labn- CXXXVII. In die primo mensis primi, prmcepitDo-
lis, ubi accepit legcm et prmceptumDomini. minus Moysi sanctificareomnia, et induere Aaron
CXXX. Omne primitivum jubet sibi offerri Dominus. slolam tanclam ejus.
CXXXl. Non manducavitMoyses dicbus XL,cumscri- CXXXVIll. In primo mense anni secundi profeclio-
berel verba Teslamenti. nis de /Egypto, slaluil Moyses tabernaculumtesti-
CXXXII. Gloriosa facta esl facies Moysi, el velabalI\ tnonii.
eamcoram populo, quod eis cornttta viderelur. CXXXIX.Consummatolabernaculo, texit illud nubcs,
CXXXIII. De dic sabbatorum. el majeslas Domini implevilUlud.

INCIPIT

LIBER ELLE SMOTH

Qui grsecc dicilur

EXODUS.

[T. 1, B. I, C. I, Cap. I.j Hxc sunt nomina filio- (] tus, et fortior nobis est. Venile, sapienter oppri-
rum Isracl, qui ingressi sunt in Aigyplum cum mamus eum, ne forle multiplicetur, et si iugrucrit
Jacob : singuli cum domibus suis introierunt: conlra nos bellum, addatur inimicis noslris, expu-
Ruben, Simeon, Levi, Judas, Issachar, Zabulon, gnalisque nobis, egredialur e terra. Prxposuitilaquc
ct Benjamin, Dan, et Nepbtbali, Gad, et Aser. cis magistros operum, ut alfligerent eos oneribus :
Erant igitur omnes animx eorum " qui egressi xdificaveruntque urbes c tabernaculorum Pharaoni,
sunt dc femore Jacob, sepluagiuia : Joseph aulem in Phithom et Ramesses. Quantoque opprimcbant eos,
JEgyplo erat. Quo morluo, et universis fratribus ejus, tanlo niagis muliiplicabanlur et crescebanl : ode-
h omnique cognatione illa, filii Israel creverunl, et ranlque filios Israel jEgyptii, et affligebant illuden-
quasi germinantes multiplicali sunt : ac roborali tes eis d : atque ad amaritudinem perducebant vi-
niniis, impleverunt lerram. Surrexit interea rex no- tam eorum operibus duris luti et lateris, omnique
vus super iEgyplum, qui ignorabat Joseph :et ait ad famulatu, quo in terrx operibus premebanlur. Dixit
populum suum : Ecce, populus filiorum Israel mul- aulera rex ^Egypti obslelricibus Hebrxorum : qua-

a Errore librariorum nonnulla fluxeruni e Septua- D legalurinms.Alcxandrino:septuagintrto;uino;ue.MART.


giuta in Canonem llebraicx verilatis : indc esl quod — Sic optime habet ms. Urbinas : reliqui autem, e
liic legat cum altero ms. codice : Eranl igitur omnes quibus ct ille, quem Canonem Hebraicx veritatis
tttiimweorum, qui egrcssi sunt de [emore Jacob, sep- Mart'i3nxus vocat, juxta Grxcum numerant, Seplua-
tuaginla qttinque : qund S. Ilieronymus diserle re- ginta quinque, Vide Quxst. Hebraic. in Genes. cap.
fellit in libris Quxslionum Hebraicarum, docens /iCvers. 20.
b
piiulalim per siugulos suppulato numero, el in He- Pro cognationeilla, in can. et aliquot mss. codd.
J)rn'is voluminibus inveniri lautuinmodo, sepluaginta legitur, cognationestta. Id verofalsum esse nemo non
unimas. Ex quo tnanifestum est, inquit, oinnes ani- videt. MART.
»iifl«,quwingressmsunt /Egyplum de [emoribusJacob, —ldem ms. Urbinas, cognationesua perperam. He-
(uisse septuaginla; dum texaginla sex postea inqressw brxus habet Ninn -mn, gencratio illa.
c Legerit S. Pater, rrcittro "ns pro rWJZOta'1»,
suni, et repereritnl in /Egypio tres anitnas, Joseph
scilicel cum duobus filiit ejus : sepluagesimus aulem sive U?pro n , tabernaculorumpro Ihesaurorum,quod
ipse fueril Jacob. Suam deinde senteniiam lueiur ab Cbaldxus prxfert, et Rabbini, aliique passim inler-
ipsisLXX translatoribus, qui in Deuleronomii cap. preies. •l Addunt hic loci mss. quamplures, et invidenles,
x, 22, sepluaginta tanlum animas in .<Egyptumin-
trasse memorant: quamvis eiiam hoc loco corruptc sed frustra. MART.
241 LIBER EXODI. [242
rum una vocabalur Sephora [In h. Siphra], altera Aatque . illuc, et nullum adesse vidissel, perctissum
Phua, prxcipiens eis : Quando obstetricabitis He- /Egyptium abscondit sabulo. Et egressus die allero
brxas, et parlus lempus advenerit, si masculus fue- conspexit dttos Hebrxos rixantes; dixilque ei qui fa-
rit, interficite illum ; si femina [ Vulg. add. fueril], ciebant injuriam : Quare pcrculis proximum tuum?
reservate. Timuerunl autem obstetrices Deum, el Qui respondit: Quis te constituil principem et judi-
non fecerunl juxla prxceplum regis ^Egypli, sed cem supcr nos? num occidere me tu vis, sicut occi-
conservabant mares. Quibus ad se accersilis, rex disti heri ^Egyptium? Timuit Moses, et ait : Quo-
ait : Quidnam est hoc quod facere voluistis, ut pue- modo palam factum est verbum istud?
Audivitque
ros servaretis? Qux responderunt: Non sunt He- Pharao sermonem bunc, et quxrebat occidere Mo-
brxx sicut iEgyptix mulieres : ipsx enim obslelri- sen : qui fugiens de conspectu ejus, moralus est in
candi habent scienliam, et priusquam veniamus ad terra Madian, et sedit juxta puteum. Erant aulem
eas, pariunt. Bene ergo fecit Deus obstelricibus, et sacerdoti Madian seplem filix, qux venerunl ad
crevit populus, eonforlatusque est nimis. Et quia hauriendam aquam, et impletis canalibus, adaquaro
timuerunt obstelrices Deum, xdificavit illis domos. cupicbant greges patris sui. Supervenere paslores,
Prxcepit ergo Pharao omni populo suo, dicens : et ejecerunt eas : surrexilque Moses, ct, defensis
Quidquid masculini sexus natum fuerit, in flumen B puellis, adaquavit oves earum. Qux cum reverlis-
projicite : quidquid feminei, reservatc. senl ad Rahuel patrem suum, dixit ad eas : Cur vc-
|C. II, Cap. II.] Egressus est post hxc vir de domo locius venisli solito? Responderunt : Vir ^Egyptius
Levi, accepla uxore slirpis sux. Qux concepit, et liberavit nos de manu pastorum : insuper et hausit
peperit filium, et videns eum elegantem, abscondil aquam nobisc.um, potumque dedit ovibus. At ille :
tribus mcnsibus. Cumque jam celare non posset, Ubi est? inquit: quare dimisistis hominem? vocale
sumpsit fiscellam scirpeam, et linivit eam biiumine eum ut comcdat panem. Juravil ergo Moses quod
ac pice : posuitque intus infanlulum, et posuil eum habilaret cum eo. Accepitque Sephoram filiam
in careclo ripx iluminis, slante procul sorore ejus ejusb uxorem : qux peperit ei filium, quem vocavit
et consideranle evcnlum rei. Ecce autem desccnde- Gersom, dicens : Advena fui in terra aliena. [T. H,
bat filia Pharaonis, ut lavaretur in fliiniine, et puel- C. IV.] « Post mullum lemporis morluus est rex
las ejus gradiebantur per crepidinera alvei. Qux cum ^Egypti: et ingemiscentes lilii lsrael propter opera,
vidisset fiscellam in papyrione, misit unam e farau- vociferati sunt: ascenditque clamor eorum ad Deum
lis suis, et allatam apericns, cernensque in ea par- pro [Vtilg. ab] operibus. Et audivit gemilum eorum,
vuliim vagientem, miserta ejus, ait: De infanlibus ac recordalus est foederis quod pepigerat cum Abra-
Ilebrxorum est hic. Cui soror pueri : Vis, inquit, ut t> hani, Isaac et Jacob. Et respexit Dominus filios
vadam, et vocemtibi Hebrxam mulierem , qux nu- Israel, et cognovit [Vulg. add. eos].
trire possit infantulum ? Respondit ei : Vade. Per- [C. V, Cap. III.] Moses autem pascebat oves Je-
rexit puellaet vocavit matrem a ejus. Adquam locula thro cognati [Vulg. soceri] sui, sacerdolis Madian :
filia Pharaonis : Accipe, ait, puerum istum, et nutri Cumque minasset gregem ad interiora deserti, venit
mihi: cgo tibi dabo mercedem tuam. Suscepit mu- ad montem Dei Horeb. Apparuitque ei Dominus
lier, el nutrivil puerum : adultumquc tradidit filix [h. apparuiique angelus Domini] in flamma ignis de
Pharaonis. Quem illa adoptavit in locuin filii, voca- medio rubi, et videbat quod rubus arderet, et non
vitque noraen ejus, Moses, dicens : Quia de aqua combureretur. Dixit ergo Moses : Vadam, et videbo
tuli cum. visionem hanc magnam, quarc non comburatur ru-
[C. III.) In dicbus illis poslquam crcverat Moses, bus. Cernens autem Dominus quod pergeret ad vi-
egressus ad fralres suos, vidit affliclioncm eorum , dendum, vocavit eum de medio rubi, et ait: Moses,
et virum iEgyptium percutientem quemdam de He- Moses. Qui respondit: Adsum. At ille : Ne appro-
brxis fratribus suis. Cumque circumspexisset huc pies? inquil, huc : solve calceamentum de pedibus
a In Hebrxo matrem pueri habet, quod lollit om- D tam hanc pericopem exhibet in margine : codex au-
nem ambiguitaiem librorum editorum, qui matrem lem Regius optimx notx, num. 5563, extra seriem
tuam legunt. MART. ac numerum linearum habet eadem verba in ora in-
— Meliusin HebrxoTTn Qti, tnatrem pueri :Vul- feriori minuiis characleribus descripla. In uno de-
gaia editio, malrem suam. niqueCorb. ms., lium. l,hxetanlum leguntur intra
b Palaiin. ms. lacet uxorem, mox Gersan cum Ur- textum : El eripuit me de mantt Pharaonis. Cxiera
binate et vulgatis legit pro Gerson. manus recentior supplevit ad oram inferiorem libri.
c Editi libri ac manuscripii quamplures addunt Ex hac lanla exemplarium varietaie satis explora-
ista : Alterumvero peperit : quemvocavilEliezer, di- lum habemus, qux de Eliczer dicunlur primum an-
cens : Deusenim patris mei adjulor meus eripuit me nolata in margine, successu temporis in corpore
de manuPharaonis. In aliis tum Grxcis, luin Lati- posita fuisse a librariis. MART.
nis exemplaribus hoc modo legiiur : Alium verovo- —Addunl nostri mss. et quos Martian. coiisuluit,
cavit Eliezer, etc. Horum autem vcrborum nihil ex- editique libri, Alterum vero peperit, qtiem vocavit
Stat in Hebraico contexlu , neque in Samaritano : Eliezer, dicens: Deus enim patris mei adjulor meus,
absunt similiter in LXX edit. Roin. manuscripto et eripu.itme de manu Pharaonit. Qux cum origina-
Alexandrino, et in Paraphrasi Chaldaica. Mutuata les textus non haheani, in Hexaplis tamen sub aste-
videntur ecapitedecimooctavo ejusdem Exodivers. risco fuisse descripta, lidem facit Coislinian. ms.
3 et 4, ubi de Eliezer eadem prope legimus. Deinde penes Montfauconium.
codex Bibliorum ms. S. Germ. a Pratis num. 3, to-
245 S. IIIERONYMIDIVINABIBLIOTllECA. 241
ttiis : locus eniin , in quu stas , lerra sancla est. El dv [Cnp. IV.] Respondit Moses el ait : Non credent
aii: Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, Deus mihi, neque amlienl vocein meam ; sed dicenl: Non
lsaae, el Deus Jacob. Ab-icotidilMosesfacicm suam : apparuit tibi Duniiiius. |B. III, C. VI.] Dixit ergo ad
lion enim audebat rcspicere conlia Deuin. Cui ait eum : Quid cst hoc quod tenes in inanu lua ? Re-
Doniinus : Vidi afflictionem populi mei iu ^Egypio, spoudit: Virga. Dixitque Doininus: Projice eani in
el clamorem ejns audivi propier duriiiam enrum qui teriam. Projecit, et versa est in colubrum, ila ut
prxsunt operibus : el sciens dolor, ni ejus, desceudi fugeret Moses. Dixitque Dominus : Extende manum
nl liberarem [Vulg. liberein et educam] eum de ma- tuam, et apprehende caudatn ejus. Kxtendit, et te-
nibus /Egyptiorum, et educerem de tcrra illa in ter- nnit, versaque est in virgam. Ut credant, inquit,
ram bonam, et spatiosam, iu lerrani qux fluitlacte °
quod apparuerit tibi Dominus Deus palrum suo-
etmelle.adloca Chananxi, etlletthxi, elAnioirhxi, rum.Deus Abraham , Deuslsaac, el Deus Jacob.
Phorezxi, et Hevxi, et Jebusxi. Clamor ergo filio- [C. VII.] Uixitque Dominus rursum : Mitte nianum
rum lsrael venit ad me : vidique afflictionem eorum, liiain in sinum iuiini. Quam cum misissel in sinum,
qua ab .lEgyptiis oppriinunlur. Sed veni, iniiiani le prolulit leprosam inslar nivis. Relrabe, ait, maiium
ad Pharaouem, ut educas populum mcuui, (ilios [Vutg. add. tuam] in sinum tuiiin. Retraxit, et pro-
Israel dc ^Egyplo. Dixit Moses :id Deum : Quis ego Ii inlii ileriiin, et erat similis cami reliqux. Si non
suin, ut vadnni ad Pharaonem, el ediicam filios crediderini, inquil, tibi, neque audieiint sermonem
lsrael de jEgypto. Qui dixit ei: Ego ero tecuni, et signi prioris; credent verbo signi seqiientis. [C. VIII.]
hoc habebis signum, quod miserim le: Cum eduxe- Quod si nec duobus quidem his signis crcdiderint,
ris populum [Vclg. add. nietim] de ^Eiiypto, iinmo- ncqne audicrint vocem luam, sume aquain fluininis,
labis Deo super monieiii islum. Ait Moses ad Uetim: et effunde cam super aridam, et quidquid hatiseris
Ecce ego vadam ad (ilios Israel, el dicam eis : Deus de fluvio, vertetur in sanguinem. Ait Moses: Obse-
pairum veslrorum niisit me ad vos. Si dixerinl mihi: cro, Doraine, non sum eloquens ab beri ei nudins-
Qund est nomeii ejus? quid dicam eis? Dixit Deus tertius, et ex qno locutus es ad servuni luiim, im-
ad Mosen : Ego sum qui sum. Ait : Sic Dices filiis pediiioris et tardioris lingux sum. Dixit Doininus
IsraeI:Quiest,misitmeadvos: DixilqueiieruniDeus ad eum : Quis fecit os honiinis? aut quis fabricatus
ad Mosen : ilxc dices filiis Israel : Dominus Deus est inuluin aul surdum, videnteui el ca'cuin? nonne
patruui veslrorum , Deus Abraham, et Deus Isaac, ego? Perge igiuir, et ego ero in orc lun : doceboquc
ct Deus Jacob, misit me ad vos : boc nomen mihi tequid Ioquaris. At ille : Obsecro, inquit, Domine,
esl in xterntim, et Imc memoriale meum in genera- b niitte quem inissurus es. Iralus Dominusin Mosen,
tionem et generationein. Vade, cougrega seniores C ail : Aaron frater tuus Levites, scio quod eloquens
Israel.et dices ad eos: Dominus Deiis patrum ves- sit; ecce ipse egredietur in occursum luum, videns-
trorum apparuit inihi , Deus Abrabam, et Deus que le, Ixtabitur cordc. Loquere ad euni, el
lsaac, et Dcus Jacob, dicens : Visiians visitavi vos, pone verba mea in ore ejus, et ego ero in ore tuo,
el vidi omnia qux accidcrunt vobis in yEsiypio: El el iti ore illius, et osiendam vobis quid agere
dixi ut ediicam vos de afflictione ^Egypli, in tei- debeatis. Ipse loquetur pro te ad populum, el. crit
rain Chanaiixi, et Hctilixi, et Amorrhxi, Pherezxi, os luum : lu aiitem er\s[Vvlg. add. ei] in his qux
el Evxi, et Jebuzxi , ad terram fluenlem lacte ei ad Deum penineni. Virgara quoque hanc sumes
melle. Et audient vocem luain : ingredierisque lu, [Vulg. sume] in manu tua , in qua faciunis es
et seniores Israel, ad regem yEgypti, et dicetiii signa. [C. IX.] Abiit Moses, et reversus e>l ad Je-
[Vulg. dices] ad eum : Dominus Deus Hebrxoruu i thro cognaluni [Vulg. soceruin] suum, dixiique
vocavit nos : ibimus viam irium dierum per solilu ei : Vadam, et reveriar ad fraires meos in ^Egyp-
dinem, ut immolemus Domino Deo nostro. Sed eg<i luni, ut videam, si adbtic vivunt. Cui ait Jetbro :
scio quod noii dimillet vos rex^Egypii, ut eaiis , Vade in pace. [T. III, C. X.] Dixit ergo Domiuus ad
nisi per manuin validam. Extendam enim manuni Mosen in Madiau: Vade, el revertere in yEgyptum :
meam , et percutiam jEgypium in cunciis mirabili D Mortui enini sunt omues qui quxrebant auimam
lius meis, qux faclurus sum in medio enrum : posL tiiani. Tulit ergo Moses uxorem snain, ei lilios suos,
hxc diinittet vos. Daboque gratiain populo huic co et imposuit eos super asinum, reversusque est iu
ram jEgyptiis, et cum"egrediemini, non exibitis va iEgyplum, portans virgam Dei in iiianu sua. Dixit-
cui: sed postulabit mulier a vicina sua et ad hos que ei Dominus revertenti in iEgyptum : Vide ut
pila sua, vasa argentea et aurea, ac vestes : poneiis omnia ostenla, quxposui in manu lua, facias coruiu
que eas super filios et filias vestras, et spoliabiti 3 Pliaraone : ego indurabo cor ejus, cl non dimiitct
.(Egyptum. populum. Dicesque ad eum : Hxc dicit Dominus :
a Loco, patrum tuorum, omnes mss. codices lp- pro suorum legunt.
b Ita ex Hebrxo vertendqm docet llicroiiyuiiis lib.
gnnt, patrum tuorum : quod perperatn imitata est
versio Laiina lexius Sainaritani, cuiii in Sainarita- III Conunent. in Is.ii cap. vi. Post recitatam enim e
norum ac Hebrxorum voluminibus se.riptiimrepe- LXX inlerprelibiis hnnc lectiouem : Obsecro, Dg-
rialur DrQN avotham, id est, palrum eoruni, vei mine, non sum dignus , provide alium queni nutlas,
suorum. MART. subjungil aliain dicens : Sive ut in Hebrwo legi(u'r,
—El nostri, cl quos laudat. Marlian. ms. tuorum, niiiiequeiii missuruses. MART.
245 LIBER EXODI. 246
filius primogenitus meus cst Israel. Dixi tibi: Di- A Dispersusque est populus peromnem terram^Egypli
milte (ilium meum, ul scrviat mihi, et noluisli di- ad colligendas paleas. Prxfecli quoque operum in-
mittere eum : ecce ego inlerficiam filiuin luum pri- stabanl, dicentes : Complete opus vestrum quotidie,
mogenitum. Cumque essel in itinere, iit diversorio ut prius facere solcbatis, quando dabantur vobis pa-
occurrit ei Dorainus, et volebat occidere eum. Tulit lex. Flagellalique sunt qui prxerant operibus filio-
illico Sephora acutissimam pelram, et circumcidit rum lsrael, ab exactoribus Pharaonis , dicentibus :
prxputium filii sui, letigitque pedes ejus, et ail: Quare non impletis mensuram laterum sicut prius,
Sponsus sanguinum tu mihi es. Et dimisit eum nec heri, nec hodie? Veneruntque prxpositi liliorum
posiquam dixerat : Sponsus sanguinum, a ob cir- Israel, et vociferati sunt ad Pharaonem, dicenles:
cumcisionem. [C. XI.] Dixit autcm Dominus ad Aa- Cur ita agis conlra servos luos? Palex non dantur
ron : Vade in occursum Mosi in deserlum. Qui per- nobis, et lateres similiter imperantur : en famuli tui
rexil ei obviam iu Monlem Dei, et osculalus esl flagellis cxdimur, et injuste agitur contra populum
eum. Narravitque Moses Aaron omnia verba Do- tuum. Qui ait : Vacatis otio , et idcirco dicitis : Ea-
mini, quibus miserat eum, et signa qux mandave- mus, et sacrificemus Domino. Ile ergo, et opcramini,
rat. Veneruntque siinul, et congregaverunt ctincios palex non dabunlur vobis, et reddetis consnetum
seniores filiorum Israel. Locutusque esl Aaron om- B numerum laterum. Videbanlque se prxposiii filio-
nia verba, qux dixeral Dominus ad Mosen, et fecit rum Israel in malo, eo quod diceretur eis : Non mi-
signa coram populo, el credidit populus. Audierunl- nuetur quidquam de lateribus per singulos dies.
que, quod visilasset Dominus filios lsrael, el quod Occiwreruntque Mosi etAaron.qui stahant ex adver-
respexisset afflictionem eorum, et proni adorave- so, egredienles [Vulg. egredientibus] a Pharaone, et
runt. dixerunl ad eos : Videat Dominus, et judicet, quo
[C. XU.] Posl hxc ingressi sunt Moses et Aaron, niam foetere fecistis odorem nostriim coram Pba-
et dixerunt Pharaoni : Hxc dixit Dominus Deus raone el servis ejus, et prxbuisti ei gladium, ut oc-
b Israel: Dimitte populum meum ut sacrifieet mihi cideret nos. Reversusque est Mosesad Dominum, ei
in deserlo. At ille respondit : Quis est Dominus, ut ait : Domine, cur afflixisti populuni istmn ? quare
audiam vocem ejus, et dimittam Israel? nescio Do- misisli me? Ex eo enim quo ingressus sum ad Pha-
minum, et Israel non dimittam.Dixeruntque : Deus raonem ul loquerer in nomine tuo, afflixit populum
Hebrxorum vocavil nos, ut eamus viam trium die- tuum, et non liberasli eos.
rum in solitudinem, et sacrificemus Domino Deo [Cap. VI.) Dixitque Dominus ad Mosen ; Nunc vi-
noslro : ne forte accidat nobis pestis aut gladius. Ait debis qux facturus sim Pharaoni, per manum enim
ad eos rex ^Egypti : Quare, Moses et Aaron, sollici- C foriem dimittel eos, etin manu robusta ejiciet illos
talis populum ab operibus suis? ite ad onera vesira : de terra sua. [C. XIII.] Locutusque est Deus ad Mo-
Dixilque Pharao : Multus est populus terrx : videlis sen dicens : Ego Dominus, qui apparuit Abraham,
quod lurba succreverit : quanto magis si c dederilis Isaac, et Jacob, in Deo omnipotente, et noiiien
eis requiem ab operibus? Prxcepit ergo in die illo meura Adonai non indicavi eis. Pepigique cum eis
prxfeciis operum et exacloribus populi, dicens : Ne- foedus, utdarem illis terramChanaam, terrani pere-
quaquara ulira dabitis paleas populo ad conliciendos grinationis eoruin , in qua fuerunt advenx. Ego au-
laleres, sicut prius : sed ipsi vadani, el colligant sti- divi geinitum filiorum Israel, quo ^Egyptii oppresse-
pulas. Et mensuram laterum, quus [Vulg. quam] rwii eos, et recordatus sum pacti niei. ldeo dic filiis
prius faciebant, imponetis super eos , nec minuelis Israel: Ego Dominus, qui educam vos de ergastulo
quidquam; vacant enim, et idcirco vociferantur, di- ^Egyptiorum, et eruam de servitule, ac redimam iu
centes : Eamus, et-sacrificemus Deo nostro. Oppri- brachio excelso, et judiciis magnis. Et assumain vos
mantur operibus, el expleant ea, ut non acquiescanl mihi in populum, et ero vester Deus; et scietis quod
verbis mendacibus. Igiiur egressi prxlecti opcrum el ego sim Dominus Deus vester , qui eduxerim vos de
exaclores, ad populum dixerunt: Sic dicit Pharao : ergastulo ^Egyptiorum, et induxerim in lerram, su-
Non do vobis paleas; ite, el coiligiie sicubi invenire D per quam levavi manum meam, utdarein eam Ahra-
poleritis, nec minuetur quidquam de opere veslro. ham, Isaac, et Jacob, daboque illara vobis possiden-
" Canon Heb. yer. ac mss. anliquiores addunt posf isto signn n in margine, qiio docere nos voluu iin
vocem, sanguinum, ul in prxcedenti versiculo, tu scripium legi in Hebrxo. Restat igitur ex hac obser-
milti es. Sed absunt hxc verba in foiite Hebraico, el vatione, in aliquot sallem exemplaribus Hebraicis
notariorum incuria in mss. libros fluxisse non du- oliin seriptum : Dominus Deus Hebrmorum : contra-
biuni est. MART. rium tainen manifeste suadet unus omnium imerpres
— Addit Palat. ms. pluresque ulii penes Maitian. tum cuni hodierno Hebrxo consensus; necnon Pha-
hic ut in prxcedeuti versiculo, tu mihi es. Ac sunt raonis responsio subnexa : Nescio Dominum, et
qui velint, ea censuisse llieronyiniiiii rcpelenda, ta- Israel non dimiilam. Itaque hic suspensus hxreo.
metsi in Hebraico archelypo desiderentur. MART.
b Pro DeoIsrael, in Canone llebr. ver. ac in alterq c In pluribus mss. codicibus scriplum esi, si de-
oplimx nolx ms. codipe S. Germani a Pratis, num. derimus. Iloc vero miitualum videtur a Grxcis, ces- qui
3, lej;ilur Dominus Deus Hebrmorutn, ut pluries in- legunt in prima persona, xuxot.TruvaMti.ev, id est,
fra dicitur in toto Exodo. Id vero in piimis nolan- sationem demus, vel quiescerefaciamus. MART.
diiui, hoc loco in canone fuisse deletum nomen Is- —In Palaijn. inss., si dederUis ei„
ruel, et pro eo appusilum verbum /le/itwoniificuiii
247 S. IHERONYMIDIVINAISIBLIOTHECA. 248
dam, cgo Dominus. [T. IV.] Narravit ergo Moses J^.constitui te Denm Phanonis : ct Aaron fraler luus
omnia filiis Israel, qui non acquieverunt ei, propler eritpropheta tuus. Tu loqueris [Vulg. add. ei] oninia
angustiam spirilus, et opus durissimum. Locutnsque quce mando tibi: ille loquetur ad Pharaonem, ul di-
estDominusadMosen, dicens : Ingredere etlnqnere mitlal filios Israel de terra sua. Sed ego indmabo
ad Pharaonem regem jEgypli, ut dimiltat (ilios Is- cor cjus, et mulliplicabo signa et ostenta mea in
rael de terra sua. Respondit Moses coram Domino : lerra jEgypti, et non audient vos : immiliamque ma-
Ecce filii Israel non me audiunt, et quomodo audiet num meam super jEgyptum, ct educam exercitum
Pharao , praeseriim cum sim incircumcisus labiis ? et populum meum filios Israel de tcrra /Egypli pcr
|C. XIV.] Locutiisque est Doniinus ad Mosen el Aa- jndicia maxima. Et scient iEgyptii quod ego sim Do-
ron, et dcdit mandatum ad filios lsrael, ei ad Pha- ininus qui extenderim manum mcam super jEgyp-
raonem regem jEgypti, ut educerent filios Israel de lum, et eduxerim filios Israel de medio eorum. Fecit
lerra iEgypti. [B. IV.] lsti sunl principcs domorum iiaque Moses, ct Aaron sicut prseceperal eis [Vulg.
per familias suas. Filii lUiben primogeniti Israelis : tacet eis] Dominus : iiaegeruni. [C. XVI.] Eralautem
Enoch ct Pliallu, Esron et Cliarmi. llae cognationes Mosesocloginia annorum, ct Aaron octoginta liium,
Ruben. Filii Simeon : Jamuel, et Jamin, et Oliad quiuido loculi sunt ad Pliaraonem. Dixiique Doiui-
[Vulg. Aliocl],Jachin , et Soar, et Saul filius Cliana- ]B nus ad Mosen ct Aaron : cum dixerit vobis Pharao,
nilidis. 11« progcnies Simeon. Et hoec nomina filio- Oslendile signa : dices ad Aaron : Tolle virgam
rnmLcviper cognationes suas : Gcrson, et Caatli, et luain, el projice cam coram Pliaraone, ac verletur in
Merari. Anni auiem vitaeLevi fuerunt centum triginta colubrum : lngressi itaque Moses et Aaron ad Pha-
sepiem. FiliiGerson [ h. ]Libeni et Semei, per co- raonem, fecerunt sicut praeceperat Dominus, tulil-
gnaliones suas. Filii Caalh : Amram , et Isaar , et que Aaron virgam coram Pharaone cl servis cjns,
Hebron, et Oziel, annique vilse Cs>ath, centum tri- qucc versa est in colubrum. Vocavit aulem Pharao
ginta tres Filii Merari : Mooli [li. Maliali] et Musi: sapientes et maleficos ; et feccrunl elinm ipsi per iu-
Hoecognaliones Levi per familias snas. Accepit au- cantationes /Egypiias ct arcana quxdam similiter.
tem Amrani uxorem [h.] Jocliebed palruelem suam, Projecerunique singuli virgas suas, qure versae sunt
quae peperit" ei Aaron et Mosen. b Fueruntque anni in dracones; sed devoravit virga Aaron virgas eo-
vitac Amram, cenlum iriginta scptem. Filii quoque rum. Induratumque cst cor Pharaonis, et non audi-
Isaar : Core, et Nepheg, et Zechri. Filii quoque vit eos, sicul[l).] dixerat Dominus. [1 Plaga.] Dixit
Oziel : Misael, et Elsaphan, el Sithri. Accepit aulem aulem Dominus ad Mosen : Ingravalum est cor Pha-
Aaron uxorem c Elisabe, filiam Aminadab, sororem raonis, non vull dimitlere populum. Vade ad eum
Naasen, quae peperit ei Nadab, et Abiu, Eleazar, et C niane, ecce egredielur ad aquas : et stabis in occur-
Ithamar. Filii quoque Core : Asir, et Elcana, et sum ejus super ripam fiuuiinis : et virgam, quaacon-
Abiasaph. Haesunt cognaiiones Coritarum. At vero versa est in draconem, tolles in manu tua. Dicesque
Elcazar filius Aaron accepit uxorem de filiabus Pliu- ad euin : Dominus Deus Hebreeorum misil me ad te,
liel; quac peperit ei Phinees. Hi sunl principes fa- dicens : Dimitle populum meum, ut mihi sacrificet
miliarum Leviticarum per cognaliones suas. Iste est in deserlo : et usque ad praesensaudire noluisii. Hcec
Aaron et Moses, quibus prcecepit Dominus, ut edu- igitur dicil Dominus : In hoc scies quod Dominus
cerent filios Israel de lerra iEgypli per lurmas suas. sim : ecce percutiam virga, quse in manti mea est,
Ili sunl, qui loquuntur ad Pharaonem regem ./Egy- aquam fluminis, et vertetur in sanguinem : Pisccs
pti, ul educant filios lsrael de ^Egypto : iste Moses quoque, qui sunt in fluvio, morientur, et computrcs-
et Aaron, in die qua locutus est Dominusad Moscn, cent aquae, et alfligenlur /Egyptii bibenies aqnam
in terra ^Egypti. [C. XV.] Et locutus est Dominus fluminis. Dixit quoque Dominus ad Mosen : Dic ad
ad Mosen, dicens : Ego Dominus : loquere ad Pha- Aaron : Tolle virgam tuam, etextende manum tnan)
raonem regcm jEgypti, omnia quacego loquor tibi. superaquas ^Egypti, et superfluvios eorum, et rivos
El ait Mosescoram Domino : En iitcircumcisus labiis ac paludes, et omnes lacus aquarum, ut vertanlur in
sum, quomodo audiet me Pharao? D sanguinem : et sit cruor in omni tcrra ^Egypti, lam
[Cap. VII.] Dixitque Dominus ad Mosen : Ecce in ligneis vasis quam in saxeis. Feccruntque ita Mo-

a Urbinus ms. tacet ei: tum cum Palatino post ctal; sed neque in codicibus Latinis melioris noLe.
Moysen addit et Mariamex LXX editione. MART.
t Scpluaginta addnnt hoc loco, et Mariamsororem c In Hebraeo legimus v^nN, hoc est, Elisabe,
eorum. Ilfcc quoquc leguntur in texiu Hebraeo- Sa- non Elisabeth, ut habentLXX interpretes, quos se-
mari t:\no, in quem non pauca fluxisse e LXX inier- quuntur editi, et nonnulli codd. mss. receniiores.
pretibus, constans est virorum doctorum sentenlia. Porro nomen Elisabe in exemplaribus Grsecisfuisse
Syrus cum aliquot mss. exemplaribns Latinorum corruptum probari potest non soluin e canone He-
legit quiiiem, et Mariam; sed nonhabet, sororem braica; veritatis, aliisque mss. codd. Latinis anti-
eorum. Quaeoninia adscititia esse satis manifesle de- quioribus ac melioris nota;; sed ex libris etiam He-
monstrat canon Ileb. veritatis, ubi erasis in corpore braicoruin nominum, ubi S. Hieronymus de Exodo
hujusmodi verbis, scholion isiud e latere apposi- hoc nomen recensens legil Elisabe, quod interpre-
tum legitur : h. non habet Mariam, id est, Hebraus lalur Dei mei juramentum, etc. Hoc vero non essel,
non habet, Mariam. Huic adjungendi Chaldxus , et si Elisabetli legeretur. MAKT.
Arabs, apud quos nihil reperias quod Mariam spe- — Palatin ms., Ilelsabee.
259 LIBER EXODI. 250
ses et Aaron, sicut prseceperat Dominus : el elevans A nens : percussitque pulvcrem terrae, et facti sunt
virgain, percussit aquam fluminiscoram Pharaone et ciniphcs in hominibus, el in jumentis: omnis pulvis
servis cjus ; quse versa est in sanguinem. Et pisces, terrae versus esl in ciniphes pei\lolam terram jEgy-
qui erant in flumine, morlui sunt: computruitque pti. Fcceruntque similiter malefici per incantaliones
fluvius, et non polerant iEgypiii bibere aquam flu- suas, ut educerent ciniphes, el non poluerunt.-erant-
ininis, et fuil sanguis in tota lerra jEgypti. Fece- que ciniphes tam in hominibus quam in jumentis.
runlqiie similitcr malefici jEgypliorum incanlationi- Et dixerunt malefici ad Pharaonem : DigitusDei est
bus suis : el induratum est cor Pharaonis, nec audi- hoc [Vulg. liic], induratumque est cor Pharaonis,
vit eos, sicul [h.j dixerat Dominus. Averlitque se, ctnonaudivit eos sicut locuius est [Vulg. proeccpe-
et ingressus est domum suam, nec apposuit cor etiam rat] Dominus. [4 Plaga.] Dixit quoque Dominusad
hac vice. Foderunt autem omnes jEgyplii per cir- Mosen : Consurge diluculo, et sia coram Pharaone,
cuiiuin fluminis aquam, ut biberent: uon enim pote- egredietur cnim ad aquas : et dices ad eum : Haec
rant bibere de aqua fluminis. Impletique sunt seplcm dicii Dominus : Dimitte populum meum ut sacrificet
dies, postqunmpercussit Dominusfluvium. mihi. Qiiod si non dimiseris eum, ecce cgo immillam
[B. V, Cap. VIII, 2 Plaga.] Dixit quoque Dominus in te, et in servos luos, in populum tuum, ct in do-
ad Mosen ; Ingrcdere ad Pharaonem, et dices B mos tuas, omne genus muscarum : et implebunlur
ad eum ; Ucec dicit Dominus : Dimitie populum domus iEgyptiorum muscis diversi generis, et uni-
meiini, utsacrificet mihi : sin autcm nolueris di- versa terra in qua fuerint. Faciamque mirabilem in
mittere, ecce ego perculinm omnes terminos tuos dic illa terram Gesen, in qua populus meus esl, ut
ranis. Et ebulliet fluvius ranas : quaeascendent, el non sint ibi muscae, et scias quoniam ego Dominus
ingredicntur domum tuam, et cubiculum lecluli tui, in medio lerrce. Ponamque divisionem inter popu-
et super slralum tuum, et in domos servorum luo- lum meum et populum tuum : cras erit signum istud.
rum, et in populum luuin, el in furnos tuos, et in Fecitque Dominus ita. Et venit musca gravissima
reliquias ciborum tuoruin, et ad te, et ad populum indomos Pharaonis et servorumejus, et in omnem ter-
tuuni, et ad omnes servos tuos, inirabunt ranse. ram jEgypli, corruptaque est terra ab hujuscemodi
Dixitque Dominus ad Mosen : Dic ad Aaron : Ex- muscis. Vocavitque Pharao Mosen et Aaron, et ait
lende manum tuam super fluvios el supcr rivos ac eis : Ile, sacrificate Deo veslro in terra [Vnlg. et
paludes, et educ ranas super terram ^Egypli. Et cod. Mem. addunt hac]. Et ait Moses : Non potest
extendit Aaron manum super aquas jEgypti, et ita fieri: abominationes cnim yEgyptioruni immola-
ascenderunt ranae [In h. rana], operueruntque ter- bimus Domino Dco noslro, quod si mactaverimus ea
ram ^Egypli. Fecerunt aiilem el malefici per incan- " qutecoIuntjEgypliicorameis, lapidibusnosobruent,
taliones suas similiter, cduxernntque ranas supcr Viam trium dierum pergemus in soliludiuem : et
terram jEgypti. Vocavit auiem Pharao Moscn et sacrificabimus Domino Deo nostro sicul prsecepil
Aaron, el dixit eis : Orate Dominum, ut auferal ra- nobis. DixitquePharao : Ego dimittam vos ut sacri-
nas a me et a populo meo : et dimitlam populum ut ficetis Domino Deo vestro in deserto : veriimlauien
sacrificet Domino. Dixitque Moses Pharaoni : Con- longiusneabeatis.rogatepro me. ElaitMoses:Egres-
stilue niihi quando deprecer pro te, et pro servis susa te,rogaboDominum,etrecedel muscaa Pharao-
tuis, et pro populo tuo, n ut abiganlur ranse a te, et ne, et a servis, et a populo ejus cras : verumtamcn
a domo ttia : et lanlum in flumine remaneant. Qui noli ultra fallere, ut non dimittas popnlnin sacrifi-
respondit : Cras. At ille : Juxia verbum, inquit, care Domino. Egressusqnc Moses a Pharaone, ora-
tuum faciain: ut scias quoniam non est sicut Domi- vit Dominum. Qui fecit juxta verbnm illius : et abs-
nus Deus noster. Et recedent ranac a te, et a domo lulii muscas a Pharaone, et a servis, el a populo
(ua, ct a servis luis, e.t a populo tuo : tanium in flu- cjus : non superfuit ne una quidem. El ingravatum
mine remanebunt. Egressique sunt Moses et Aaron est cor Pharaonis, ita ut ne hac quidem vice dirait-
a Plmraone : et clamavit Moses ad Dominum pro teret populum.
sponsione ranarum quam condixerat Pharaoni. Fe- [Cap. IX, 5 Plaga.] Dixit autem Dominus ad Mo-
citque Dominus juxta verbnra Mosi, et morliise sunl sen : Ingrcdere ad Pbaraonem, el loquere ad eum :
ranao de domibus, et dc viliis, et de agris. Congre- Hrcc dicit Dominus Deus Hebrseorum : Dimittc pn-
gaveruntque eas in immensos aggeres, et compu- pulum nieum ut sacrificet niilii. Quod si adhuc re-
truit terra. Videns autem Pharao quod dala essct nuis, ct retincs eos : ecce manus mea erit super
requics, ingravavit cor suum, et non audivit eos,sicut agros tuos : super equos, et asinos, el camelos, et
dixcrat[ru/</. prseceperatj Doniinus. [T. V, 3 Plag.] boves, et oves, pestis valde gravis. Et faciet Domi-
Dixitque Dominus ad Mosen : Loquere ad Aaron : nus mirabile, inter possessioncs Israel et posscs-
Extende virgam tuam, et percute pulvercm terrae : siones iEgyptiorum, ul nihil omnino pereat ex his
et sint ciniphes in universa terra ^Egypli. Fece- quce perlinent ad filios Israel. Constiluitque Do-
runtque ita. El extendit Aaron inanum, virgam le- minus tempus, dicens : Cras faciet Dominus
a Legnnt hic, post LXX, editi Latini lihri, ut abi- sentit canon Heb. verilatis, legitur ul nosedidimus.
gantur rana; ate, et a domo tua, el a servis luis, el a MART.— Addit idem ms. cuin ediiis libris, juxta
pnputo tuo : et tantum, etc. At in Hebrseo, cui con- Grcecum,et a servis tuis, et a populo tuo, tanlum,eic.
2ol S HIERONYMIDIVINABIBLIOTHECA. 252
verbum islud in terra. Fecil ergo Dominus ver- jVnon cecidil. Misilque Pharao, et vocavit Mosen et
1)11111 hoc altera die : mortuaqiie suiit omnia ani- Aaron, dicens ad eos : Peccavi etiam nunc :
nianlia jEgyptiorum : de animalihiis vcro filioruin Dominns justus : ego et populus meus, inipii.
lsrael nihil oninino periil. El misit Pharao ad vi- Orate Dominum, ut desinant louitrua Dei, el gran-
dendum : nec eral quidquam inorluum de his quce do : ut dimittam vos , et nequaquam bic ultra
possidebat Israel. [6 Plaga.] Ingravalumque esl cor manealis. Ait Moses : Cum egressus fuero de urbe,
Pharaonis, ct non dimisit populum. Et dixit Domi- exleudam palmas nieas ad Dominum, ei cessabunt
iins ad Mosen el Aaron : Tollite plenas manus cine- tonilrua, et grando non erit: ut scias quia Domini
ris de camino, et spargat illtini Mosesin ccelum co- est terra : novi autem, quod et tu, et servi tui, nec-
ram Pharaone : Sitque pulvis super oniiiem lerram dum limeatis Dominuin Deum. Linum ergo et hor-
jEgypti: erunt enim hominibus el jumentis vulnera deum lcesumest, eo quod esset hordeum virens, et
[ Vulg. ulcera], et vesicccturgenles, in universa terra liiiuni jam folliculos germinaret: triticum aulem et
jEgypli. Tuleiuntque cinerem de caiuino, et stete- far non stini lcesa, quia serotina eraut. Egressnsque
runt coram Pharaone, ct sparsit ilhim Moses in cce- Mosesa Pharaonc ex urbe lelendit manus ad Do-
lum : factaquc sunt vnlnera vesicariiin lurgentium minum : el cessaverunt toniirua et grando, nec ultra
in hominibus, ei junieniis, nec poterant malefici ;B stillavii pluvia super terram. YiJens autein Phar.to
stare corain Mosepropier vulnera, quaein illis erani, quod cessasset pluvia, et grando, et tonitrtia, anxit
ct in omni lerra jEgypli. Iiidtiravitqnc Dominus cor peccatum, et ingravatum est cor ejus, et servorunt
Pliaraonis, el non audivit cos sicul loculus est Do- illius, et induraiiini nimis : nec dimisit filios Israel,
minus ad Mosen. [7 Plaga.] Dixilque Dominus ad sicut locutus estDominus per nianuin Mosi.
Mosen : Mane consurge, et sta coram Pharaoiie, el [T. VI, Cap. X, 8 Plaga.] Et dixit Dominus ad
dices ad eum : Hacc dicit Dominus Deus Hebraeo- Mo.^en: Ingredere iul Pliaraouem : ego enim indu-
rum : Dimitie pnpuliiin meuin, ut sacrificel milii. ravi cor ejus, el servorum illius : ut faciam signa
Quia in hac vice mitlam oinnes plagas nieas super niea huecin eo, et narres in atiribus filii tui, et ne-
cor tuuni [Vulg. add. etj, super scrvos tuos, et su- pottim liiorum, quoties contriverim jEgyptios, et
per populum tuum : ul scias qund non sil similis signa mea feceriin in eis, ei scietis [Vulg. sciatis]
mei in omni terra. Nmic enim extendens manum quia ego Dominus. Introiertiiil ergo Moses el Aaron
nieani [Vulg. tac. meain], percutiam le cl populum ad Pharaonem, et dixerunt ad eum : Hsecdicil Do-
luum peste, peribisquc de terra. Idcirco autem po- miuus Deus llebrseoruin : Usquequo non vis subjici
sui te, ut osiendam in te fortiiudiuem meam,elnar- niihi? dimilie populum meiim, ut sacrificet mibi.
retui' nomen ineum in omni terra. Adhuc rctines C Sin autein resislis, et non vis dimittere eum : ecce
populum meum, el non vis cum dimillere? En ego inducam cras loeustam in fines tuos: quaeope-
pluam hac ipsa hora cras grandiiiein muliam niinis, riat superliciein terrce, nec [Vulg. ne] quidquam
qualis non fuit in yEgypto, a dic qua fundaia est, us- ejus appareat, sed coinedalur quod residuum fueril
que in prausens lempus.Mille eigo j;iin iuinc,etcon- grandini : corrodet eiiim oninia ligna quce germi-
grega jumenia tua, el omnia quce hahes in agro : nanl in agris. El irnplebunt domos tuas et servorum
homines enim, ct jumenta, et universa, quae in- luorum, el omnium jEgypiiorum : quiwitamnon vi-
venta fuerint foris, nec congregata de agris, ceci- derunl patres lui, el avi, ex quo orli suiil super
deritque super ea grando, moriemur. Qui limuit tcrraiu usque in praeseiiiem diem. Averlitqne se, el
veibum Doniiui de servis Pliaraonis, fecilconfugere egressus est a Pharaone, Dixerunt autem servi Pha-
servos suoset junienta in domos : quiauiem neglexit raonisad eum : U^quequopaiiemur hoc scandalum?
sermonem Domini, dimisit servos suos et jumenla Dimitte honiines, ut sacrificent Domino Deo suo:
in agris. El Dixil Doininus ad Mosen : Exlende ma- nonne vitles quod perierit jEgyptus? Revocaverunt-
nuin tuam in ccelum, ut fiatgrando in universa lerra que Mosen et Aaron ad Pharaonem : qui dixil eis :
.^Egyptisuper homines, et super jumenta, et super lte, sacrificate Domino Deo vestio: quinainsunt i|iii
oinnem herbam agri in terra yEgypii. Extenditque " ituri sunt? Aii Moses : Cum parvulis nostris et se-
Moses virgam in cceluin, et Dominus dedit lonitrun, nibtis [Vulg. senioribus] pergemus, cum liliis cl li-
ct grandinem, ac discurrenlia fulgura super lerram : liabus, cuni ovibus et armenlis : est enim soleinni-
pluilque Dominus grandinem *upcr lcrram /Egypti. las Doinini Dei nostri. Et respondij; Pharao : Sic
El grando elignis immisia pariter ferebanlur : lan- Dominus sit vobiscum, quomodo ego diinittam vos,
tceque fuit magniludinis, quanta ante numqunm ap el parvulos vcslros, cui tlubium est quod pessime
p:iruil in universa leira jEgypii a ex quo gens ill:i cogilclis? Non fiet ila, scd ile tantum viri,ct sacrili-
condila est. Et percussit gr.mdo in omni lerr:• cate Domino : hoc epim, et ipsi pctistis. Stalimque
jEgypti cuncta quse fuerunt in agris, ah liomimi ejecti sunl de conspeciu Pharaonis. Dixit aulem Do-
usque ad jumentum, cunclamque herbam agri pcr niiiius ad Mosen : Extende maiium luam super ler-
cussil grando, ct oinne lignum rcgionis coiilregii ram jEgypti ad locustam, utascendat super eam, et
Tanlum in terra Gesen, ubi erant filii Israel, grandi> devorel omnem herbam quceresidua fuerit grandiuL
» Aliter c.anon Ilebraiccc verilatis, sed eodem sensu : legil enim hunc iu modum : Ex quogens in itltf
condita esl. MAUT.
255 LIBER EXODI. 254
El exlendit Moses virgam super lerram ^Egypti; et \ diar] in jEgyptum, et morielur omne primogenitum
Dominus induxit venlum urenlem tota illa die, ac in tcrra <Egypiiorum, a primogenito Pharaonis, qui
nocie, et inane facto, yentus urens levavit locustas. sedet in solio ejus, usquead priniogenitum ancillre,
Qnse ascenderunt super universam lerram jEgypti, qinc est ad molam, el oinnin primogenila jumento-
el sederunt in cunclis finibiis jEgyp:iorum innunie- rum. Eritque clamor magnus in universa terra
rabiles, qiiales anle illud tempus non fuerani, nec jEgypti, qualis nec ante fuit, nec postea futurus est.
poslea futurce sunt. Openieruntque universam su- Apud omnes autem filios lsrael non inutiet canis ab
perficiem terrce, vastantes omnia. Devorata estigi- homine usque ad pecus, ut sciatis quanto miraculo
tur herba terrae, elquidquid poumrum in arboribus dividat Dominiis jEgyptios, et Israel. Descendent-
fuit, quac grando dimiserat, nihilque onmino virens queomnes servi tni isii ad me, etadorabunt me.di-
reliclum est in lignis et in herbis teir.e, in cuncla cenles : Egrcdere lu, et omnis populus, qui subjec-
^Egypto. Quam ob rem feslinus Pharao vocavit tns est lihi: post IIODC egrediemur. Et exivil a Pha-
Mosen et Aaron, ctdixit eis : Peccavi in Domintim raone iraliis nimis. Dixit autem Dominus ad Mosen:
Deum vestrum, et in vos. Sed nunc dimitiite pecca- Non audiei vos Pliarao, ut mulia signa fiantin lerra
tum mibi eliam hac vice, et rogaie DoniinumDeum jEgypti. Mosesauiem et Aaron fecerunt omiiia os-
veslriiin, utauferata meiiiorlcni isiam Egressusque B tenta, qucescripia sunt, corain Pharaone; et indu-
esi de conspeciu Pharaonis, et oravit Doiniuum. Qui ravilDominus cor Pbaraonis, nec dimisil filios Israel
flare fecit ventum, ab occidente vehemeiiiissimum, de lerra sua [Vulg. tacet de terra sua].
et arrepiam locusiam projecit in mare Rubrum : [T. VII, B. VI, C. XVIII, Cap. XII.] Dixit quo-
non remansit ne una quidem in cnnctis finibus que Dominus ad Mosen et Aaron in terra jEgy-
^Egypti. Et induravit Dominus cor Pharaonis, nec pti : Mensis iste, vobis principium mensium :
dimisit filios Israel. [9 P/a</a.]Dixil autem Dominus primus erit in mensibus anni. Loquimini ad univer-
ad Mosen : Extende inanuin luam in ccelum, el siut suin coetuin liliorum lsrael, et dicite eis : Decima
lenebrae super terram jEgypti, tam densce, ul palpari die mensis hujus tollat unusquisque agnum c per
queant. Exlenditque Moses mantim in cosltiin, el faniiliasetdomos suas. Sin autem minor est nume-
factse sunl lenebrse horribiles in universa lerra rus, ut sufficere possit ad vescendum agnum, assu-
/Kgypti tribus diebus. Nemo vidilfratrein stiuui, nec met vicinuni suuin qui junclus esi domui ejus, juxla
movit se de loco in quo erat : ubicunii|ue autem nuineriini animaruin quce sufficere possunt ad esum
habiiabanl filii Israel, lux erat. * Vocavilque Pha- agni. Erit autem agmis absque macula, masculus,
raoMosen, et dixil: Ite, sacrificate Domino, oves anniculus : juxla quem riluni lolletis et haedum. Et
laulum veslree et armenta remaneanl, parvuli ves- <J servabiiis eum usqiic ad quarlain decimam diem
tri eanl vobiscum. Ail Moses : llostias qiioque et niensis.hiijus : immolabitque eum universa multi-
liolocatista dabis nobis, quaeofferainus Domino Deo tutlo filiorum Israel ad vesperum. Et sument de san-
noslro. Cuncli greges pergent nobiscum : non re- guine ejus, ac ponenl super utrumque poslem, et in
nianebii ex eis ungula : quce necessaria sunt in superliminaribus domorum, in quihus couiedenl il-
cullum Domiui Dei nosiri : prsesertim cum ignore- lum. Et edent carnes nocie illa assas igni et azymos
musquid debeat immolari, donec ad ipsuin locum panes cum laclucis.agrestibus. Non eomedetis exeo
peiveniamus. Induravit autem DoininuscorPharao- crudum quid, nec coclum aqua, sed assum tanlum
nis, et noluit dimittere eos. Dixilque Pharao ad igni : caput cum pedibus ejus et intestinis vorabitis.
Mosen : Recede a me [Vulg. add. et], cnve ne ultra Nec remanebit quidquain ex eo usque mane, si quid
videas faciem meam : quocumque die apparueris residuum fuerit, igne combureiis. Sic autem come-
mihi, morieris. Respondit Moses : Ita *>fiet ut locu- detis illum : Renes vestros accingelis, el calcea-
tu.ses, non videbo ultra faciem luam.. menta habebilis in pedibus, lenentes baculos in ma-
[C. XVII, Cap. XI]. Et dixil Domiuus ad Mosen : nibus, et comedetisfestinanler: est enim Phase (Id est
Adhuc una plaga taugam Pharaonem et jEgyptum, transitus) Domini. Et transibo per terram jEgypti
et post baec dimitlel vos, el exire compellet. Dices 1) nocle illa , perculiamque omne primogenitum in
crgo omni plebi, ul postulet vir ab amico suo, ei terra jEgypti ab homine usque ad pecus, el in cunc-
niulier a vicina sua, vasa argenlea et aurea. Dabit lis diis jEgypti faciam judicia, ego Dominus. Erit
autem Dominus gratiam populo suo coram .Egyptiis. autem sanguis vobis in signum in sedibus in quibus
Fuiique Moses vir magnus valde in terra jEgypti, eritis, ei videbo sanguinem, et iransibo vos, nec erit
coram servis Pharaonis et omni populo. Et aii: Hsec in vobis plaga disperdens quando percussero terram
dicit Dominus : Media nocte egrediar [Vulg. ingre- yEgypti. Habebilis auiem banc diem in monumen-
a Editi libri leclionem LXX interpreium, et tex- nam ad domos suas adjecit, ab ovibus el hmdis; quod
tum Samaritanum seculi, hic loci post, Mosen, ad- Arabs partim expressit dicens, idque caput exovibus.
dunt, efjloron.SciendiimveroverbumAaronabessein Glossema videtur marginale in corpore posiluni a
IIebraieo,Syr.Arab. etcanonescepiuslaud;ito. MART, librariis. Proximum est huic quod legilur cap. i
—Nostri mss. Moysenet Aaron, et dixit eis: cum Levitici, vers. 10. MART.
editis el juxta Graecum. —Voculaset domosUrbinas ms. ignorat. Hebrseus
b Urbinas, aliique penes Martian. mss., fial. ITab ns» naK"nuS n© , agnum per domum palrum,
c Canon lleb. ver, Uocetuude lolleiulus
sitagnus, «ynum perjomum.
253 S. HIERONYMIDIVINA «IBLIOTHECA. 2E6
tum, et celebrabitis eam solemnem Domino in gene- Jj (i nes moriemur. Tulit igilur populus conspersam
ralionibus vcstris cultu sempilerno. Septem diebus farinam antequam fermentaretur : etligans inpnlliis,
azyma comedelis: * in die primo non erit fermen- posuit super humeros suos. Fecerunlque filii Isracl
tum in domibus vesiris: quicumque comederit fer- sicut prceceperat Moses : et pelicrunt ab jEgypiiis
mentaium, peribit anima illa dc Israel, a primo die vasa argentea et aurea, vestemque plurimam. Dedit
usquc ad diem septimum. Dics prima erit sancta at- autem Dominus graliam populo coram jEgyptiis, ut
que solemnis, et dics septima eadem festivitate vc- commodarcnteis: etspoliaverunt jEgyptios. [T.VIll.]
nerabilis : nihil operis facielis in cis, exceplis his Profectique sunt filii Israel de Ramesse in Soccotb,
qusead veseendum pcrlinent. Et observabitis nzyma, sexcenta ferc millia pedilum virorum, absqne parvu-
in cadcm enim ipsa die educam exercitum veslrum lis, b el mulieribus [h. non habet, mulieribus]. Sed
de lerra jEgypli, et custodielis diem islum in genc- ci vulgus promiscuum innumerabile ascendit cum
rationcs vestras rilu perpetuo. Primo mense, quarta eis, oves et armenta et animanlia diversi generis
dccima dic mensis ad vesperam, comedelis azyma multa nimis. Coxeruntque farinam, quam dudum
usquc dicm vigesimam primam ejusdcm mensis ad conspersani de ^Egypto tulerant : el fecerunt subci-
vesperam. Scptem diebus fermeuium non invenielur nericios panes azymos: neque enim poterant fermen-
in domibus vestris: qui comederit fermentatum, per- B I tari, cogenlibus exire jEgyptiis, ct nullam facere
ibit anima ejus de ccelu Israel; lam de advenis sinentibus moram : nec pulmenti quidquam occnr-
qiiam de indigenis terrse. Omne fermentatum non rerat prseparare. [ C. XVIII. ] Habilatio autem filio-
comcdetis : in cunctis habitaculis vestris edilis rum lsrael, qui manserunl in jEgypto, fuit quadrin-
azyma. Vocavit auleni Moses omnes seniores [h.] gentorum triginta annorum. Quibus cxplelis, eadem
Israel, et dixit ad eos : Ite tollenles animal per fa- die egressus est omnis exercilus Domini de lerra
milias vestras, et immolate Phase. Fasciculumque jEgypti. Nox esl ista observabilis Domini, quando
hyssopi tingile in sangnine qui est in limine, et as- eduxit eos de lerra jEgypii : hanc observare dehent
pergite cx eo superliminare, et ulrumque postem : omnes filii Israel in generationibus suis. [C. XX. ]
nullus veslrum egrediatur oslium domus susc usqiic Dixitque Dominus ad Mosenet Aaron : Ilaec esl re-
mane. Transibil enim Dominus percutiens jEgyp- ligio Phase : Omnis alienigena non comedet ex eo.
lios : cumque vidcrit sanguinem in superliminari,et Omnis autem servus emplitius circumcidctur, et sic
in utroque poslc, transcendet oslium domus, el non comedet. Advena et mercenarius non edent ex eo.
sinct percussorem ingrcdi domus vestras et lscdcre. Iu una domo comedetur, nec efferatis de carnibus
Custodi verbum islud legilimun) tibi et filiis tuis us- ejus foras, nec os illius confringetis. Omnis ccetus
qne in ceternuin. Cumque inlroieritis terram, quam (C filiorum Israel faciet illud. Quod si quis peregrino-
Dominus daturus est vobis ut pollicitus est, obser- rum in vestram voluerit transire coloniam, el facere
vabitis cccremonias isias. Et cum dixcrint vobis filii Phase Domino, circumcidelur prius omnc masculi-
veslri : Quae est ista religio? dicelis eis: Victima iiuni ejus, et lunc rite celebrabit: eritque sicul in-
Iransilus Domini est, quando transivit super domos digena terrae : si quis autem circumcisus non fuerit,
filiorum Isrnel in jEgypto, percutiens iEgyplios, et non vescelur ex eo. Eadem lex eril indigensect co-
domos noslras liberans. Incurvalusque populus ado- Iono, qui peregrinatur aptid vos. Fecerunlque omnes
ravit. Et egressi filii lsrael fecerunt sicul prscccperat filii Israel sicut prccceperat DominusMosi et Aaron.
DomiuusMosi et Aaron. [10 Plaga.] Factum est ati- Et eadem die eduxit Doniinus filios Israel de lerra
tem in noctis medio, percussit Dominus omne pri- jEgypli per lurmas suas.
mogenilum in lerra jEgypii, a primogenito Pliarao- [T. VII, C. XXI, Cap.XIII.] Loculusque estDominus
nis, qui sedebal in solio ejus, usque ad primogcni- ad Mosen, dicens : Sanciifica mihiomne primogeni-
lum captivae quae erat in carcere, et omne primogc- tum, qund aperit vulvam in liliis Israel lam de lio-
nitum jumenlorum. Surrexitque Pharao nocte, et minibus quam de jumenlis : mea sunt enim omnia.
omnes servi ejus, cunctaque jEgyptus, et ortus est Et ait Moses ad populum : Memenlote diei hujus, in
clamor magnus in jEgypto : neque enim erat D qua egressi esiis de jEgypto et de domo servituiis,
domus in qua non jaceret moriuus. Vocatisque quoniam in manu forli eduxit vos Dominus de loco
[Vulg. add. PharaoJ Mose et Aaron nocie, ait: islo, ut non comedalis fermentalum pancm. Ilodie
Surgite, egrcdimini a populo meo , et vos , ct egredimini mense novarum frugum. Cumque inlro-
filii Isracl : ite, immolate Domino sicut dici- duxeril te Dominus in lerram Chananseiet Helllm
tis. Oves vesiras et armenia assumiic ut petiera- el Amorrhceiet Evsei etJebussei, quamjiiravitpatri-
lis, ct abeunlesbenedicite mihi.UrgebantquejEgyp- bus tuis, ut daret libi terram fluentem lacle et
lii populum de terra exirc velociter, dicentes : Om- melle, celebrabis hunc morem sacrorum mense isto.

a Pro fermento mss. omnes fermentaium legunt: alii fermentatum.


relinenda lameu editornm lectio, quia in fonte Ile- b Lectioni canonis consentiunt tres mss. codd.
braico (ermcnlumlegimus , non fermenlatum. MART. Colberlinae bibliothecac, et unus e receniioribus S.
—Sic recte habent mss. noslri, fermenlum : secus Germani a Pratis. Deleia autem vidcntur in aliis ol-
quibus Martian. usus esi, fermentatum. Can. Mem. lima verba, et mulieribus; propter annotationem
hanc habet notalionem in marg. fermentum, non ut marsinalem canonis. MART.
257 LIBER EXODI. 258
Sepiem dicbus vcsccris azymis, et in dic sepiiino .\. sum Dominus. Fccerunlque ila. Et nunli.Hiim cst
crit solcmnitas Domini. Azyma comedetis septem regi jEgyptiorum quod fugissel populus, ininiula-
diebu<, non apparebil apud te aliquid fermentatum, tumque est cor Pharaonis ct servorum ejus super
nec in cunctis finibus luis. Narrabisque filio luo in populo, et dixcrunt: Quid voluimus faccre, ul dimil-
die illo, dicens : IIoc est quod fecit Dominus mihi, teremus Israel, ne servirel nobis? Junxii ergo cur-
quando egressus sum de ^lgypto. Et erit quasi si- rum, et omnem populum suum assumpsit sectim.
gnum in manu lua, et quasi monumcntum ante Tulilque sexcentos currus electos, el quidquid in
ccttlos tuos, et ut lcx Domini semper sil in ore luo : jEgypto curruum fuil, etduces totius exercilus. In-
in manu enim forti eduxit le Dominus de /Egypio. duravitque Dominuscor Pharaonis regis jEgypli, et
Custodies hujuscemodi cultum statuio tempore a perseculus est lilios Israel, al illi egressi erant in
dicbus in dies. Cumque inlroduxeril te Dominus in manu excelsa. Cumquepersequerenlur jEgyptii ves-
terram Ctiananaei,sicut juravit (ibi et patribus luis, tigia procccdenlium, repererunt cos in casiris super
el dederit cam lihi, separabis omne, quod aperit mare; omnis cquilatus et currus Pharaonis, et uni-
vulvamDomino, etquodprimitivum esl in pccoribus versus exercitus, erant in " Phiahiroih contra Bcel-
tuis, quidquid habueris masculini sexus, consecrabis scphon. Cumque appropinquasset Pharao, levantcs
Domino. Primogenitum asini mulabis ove, quod si B lilii Israel oculos, vidcrunt ^Egyplios post se, et li-
non rederaeris, inlerficies. Omne autem primogeni- muerunt valde, clamavcrunlquc ad Dominum, et
tum hominis dc filiis tuis, pretio redimes. Cumque dixeruntad Mosen : Forsilan non eranl sepulcra in
inlerrogaverit le filius tuus cras dicens : Quid est jEgypio, idco tulisti nos, ut moreremur in solilu-
hoc? rcspoiidebis ci : In manu forti eduxil nos Do- dine? quid hoc facere voluisli, ut educercs nos ex
minus de lerra jEgypli de domo servitutis. Namcum ^Egypto : Nonne isie est sermo, quem loquebamur
induratus esset Pliarao, et nollet nos dimittere, oc- ad tc in jEgypto dicentes : Recede a nobis, et ser-
cidit Dominus omne primogcnitum in lerra jEgypli, viamus jEgypliis ? multo enim melius est servire eis,
a primogenito hominis usque primogenitum jumen- quam moriin solitudine. Et aitMoses ad populum :
torum : idcirco immolo Domino omne quod aperit Nolite timere: stale, et videte magnalia Doinini qux
vulvam masculini sexus, et omnia primogenita Olio- faclurus est hodie : jEgyplios enim, quos nunc vi-
rum meorum redimo. Erit igitur quasi signum in detis, nequaquam ulira videbitis usque in sempiler-
manu tua, et quasi appensum quid, ob recordatio- num. Dominus pugnabit pro vobis, et vos tacebitis.
nem, inter oculos tuos : eo quod in manu forti Dixilque Dominus ad Mosen : Quid clamas ad mc?
cduxit nos Dominus de jEgypto. [ C. XXII. ] Igitur Loquere filiis Israel, ut proficiscanlur. Tu aulem
cum emisisset Pharao populum, non eos eduxil' C eleva virgam tuam, et extende manum luum super
Dctis pcr viam lerrae Philisthiim , quae vicina est, mare,'et divide illud, ut gradiantur filii Isracl
reputans n