Vous êtes sur la page 1sur 39

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

(L´Iliade d´HOMÈRE, d´après la traduction en portugais d´ODORICO MENDES au Brésil du XIXe Siècle)

Chant I, Mai 2007 Avec Claudete Pereira JORGE et direction d´Octavio CAMARGO Compagnie de Théatre Iliadahomero (Curitiba - Brésil) Essai et photos: Mathieu Bertrand STRUCK

d´Octavio CAMARGO Compagnie de Théatre Iliadahomero (Curitiba - Brésil) Essai et photos: Mathieu Bertrand STRUCK
d´Octavio CAMARGO Compagnie de Théatre Iliadahomero (Curitiba - Brésil) Essai et photos: Mathieu Bertrand STRUCK

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

Iliade d´HOMÈRE est, depuis près de 2.500 ans, une gigantesque fresque ou les mythes engendrent les hommes qui, à leur tour, engendrent d´autres mythes.

L´oeuvre en question est une véritable matrice des plus importants archétypes et topoi de l´Occident et, justement pour ça, un noyau sémiologique de la culture européenne et mondiale.

D´innombrables écrivains et penseurs ont bu à la source d´Homère: VIRGILE, DANTE, CHRÉTIEN DE TROYES, SHAKESPEARE, CERVANTES, MILTON, CAMÕES, GOETHE, MELVILLE, TOLKIEN et tant d´autres. On en retrouve des indices aussi dans les recueils anonymes du Beowulf et des Nibelungen.

À chaque cycle historique, l´influence de l´Iliade et d´Homère est plus ou moins présente au coeur des hommes et femmes.

Il y a pas très longtemps, il est devenu habituel de prétendre que la technologie de masse et la société de l´information auraient “tué” la dimension épique de notre realité 1 .

Cette idée s´est montrée, en tout cas, ephémere. La modernité a aussi – et continue à avoir - ses héros, ses mythes et ses épopées, pas si différents que ceux de Grèce d´il y a 2.500 ans.

Homère est, pourtant et ces jours-ci, plus qu´utile pour nous aider à mieux comprendre la Condition Humaine face à l´actualité.

Loin d´à peu près 10.000 km et d´au moins 2.500 ans des évenements décrits dans l´Iliade, l´intellectuel brésilien Manoel ODORICO MENDES 2 (São Luis, 1799 – Londres, 1864) est l´auteur des premières traductions intégrales en portugais (tirées directement du grec et du latin) des oeuvres d´Homère et de Virgile.

Odorico Mendes est né à São Luis do Maranhão 3 , ville équatoriale fondée à l´aube du XVIIe siécle par des français (au-dessus d´un village d´indiens tupinambá), occupée par les hollandais de NASSAU, conquise par les portugais et finalement brésilienne.

1 L´auteur, en tout cas, ne pense pas qu´il sagit d´une proposition sérieuse et la trouve très proche de l´opinion de certains intellectuels, qu´à la fin de l´URSS, se sont convaincus d´une soi-disante “Fin de l´Histoire”.

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

São Luis, souvent surnomée l´“Athènes brésilienne4 , est le siège ídéal pour cette vérsion tropicale des épiques classiques. La traduction de MENDES pour l´Iliade, toutefois, restera presque méconnue du grand public au fil des prochains deux siécles.

La Compagnie de Théatre Iliadahomero, établie depuis 1999 à Curitiba (région sud du Brésil), étudie le texte de l´Iliade par Odorico Mendes il y a peu près 4 ans (bien qu´une partie de ses intégrants soyent liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années).

liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années). Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade,
liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années). Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade,
liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années). Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade,
liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années). Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade,
liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années). Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade,
liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années). Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade,
liées à son étude depuis une bonne vingtaine d´années). Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade,

Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade, Curitiba, Brésil, Mai 2007.

La traduction de Mendes (publiée en 1874) est un texte complexe, parfois difficile et archaique, si on le compare avec le portugais moderne (beaucoup plus simple), ce qui rend son interprétation un travail herculéen. Il s´agit d´un veritable tour de force, puisque Mendes a traduit l´Iliade en lui changeant sa métrique (decasyllable portugais au lieu d´hexamètre dactylique), tout en maintenant, a plusieurs reprises, la sonorité grecque d´origine.

4 Étant donné la grande quantité d'écrivains et de poètes qui y ont résidé au XIXe siècle et à cause de sa réputation comme la ville brésilienne où on parlerait le meilleur portugais du pays.

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

Au début du projet, l´artiste et directeur Octavio CAMARGO 5 a fait la sélection d´un groupe très selectionée d´acteurs locaux et a assigné à chacun un des 24 chants de l´Iliade.

Madame Claudete Pereira JORGE 6 , actrice brésilienne avec une histoire de plus de 30 ans au théatre de Curitiba, a accepté d´étudier le Chant I de l´Iliade dans la vérsion d´Odorico Mendes et de le présenter en déclamation, en Mai 2007, à THESSALONIKI (pendant sa 1ere Bienalle d´Art Contemporain), SKOPJE (Macédoine), ISTANBUL, SOFIA, MÜNCHEN, LISBONNE, PORTO et d´autres villes d´Europe.

MÜNCHEN, LISBONNE, PORTO et d´autres villes d´Europe. Bibliothéque Nationale du Brésil, Rio de Janeiro, Juillet
MÜNCHEN, LISBONNE, PORTO et d´autres villes d´Europe. Bibliothéque Nationale du Brésil, Rio de Janeiro, Juillet
MÜNCHEN, LISBONNE, PORTO et d´autres villes d´Europe. Bibliothéque Nationale du Brésil, Rio de Janeiro, Juillet

Bibliothéque Nationale du Brésil, Rio de Janeiro, Juillet 2006. Claudete Pereira JORGE (1), pancarte (2) et Richard REBELO (3). Photos: Gilson CAMARGO (http://www.gilsoncamargo.com.br/) – Pancarte: SOLDA (http://www.cartunistasolda.blogspot.com/)

À part Me. JORGE, au Brésil, Mr. Richard REBELO (résponsable par le Chant XVI), Me. Patricia REIS BRAGA (Chant XXII), Me. Lori SANTOS (Chant III) et d´autres acteurs de la compagnie continuent leurs études et présentations. La compagnie compte aussi avec l´appui des rechercheurs et écrivains Sálvio NIENKÖTTER 7 et Paulo BEARZOTI 8 .

8

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

Au fil des dernières années, Iliadahomero s´est déja présenté dans plusieurs villes brésiliennes, normalement avec l´appui de grandes bibliothéques publiques, comme la BIBLIOTÈQUE NATIONALE (Rio de Janeiro), la BIBLIOTHÈQUE MARIO DE ANDRADE (São Paulo) et la BIBLIOTHÈQUE PUBLIQUE DU PARANÁ (Curitiba).

Les images qui accompagnent cet essai ont été produites pendant la dernière présentation du Chant I par Me. JORGE et la compagnie Iliadahomero, à Curitiba, Brésil, en Mai 2007, quelques jours avant leur éxpédition européenne.

2007, quelques jours avant leur éxpédition européenne. Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade, Curitiba,
2007, quelques jours avant leur éxpédition européenne. Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade, Curitiba,
2007, quelques jours avant leur éxpédition européenne. Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade, Curitiba,
2007, quelques jours avant leur éxpédition européenne. Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade, Curitiba,

Claudete Pereira JORGE, Chant I de l´Iliade, Curitiba, Brésil, Mai 2007.

Les présentations de la compagnie Iliadahomero en Europe en 2007 établissent (ou rétablissent) des liens concrets et solides entre la culture brésilienne et un important morceau du contexte général de la civilization occidentale.

L´oralité du texte d´Homère au Brésil – perdue depuis longtemps – a été recuperée par ce travail héroïque (qui continue et continuera). Il faut maintentant chercher d´autres données (gestuelles, de comportement, de regard, d´interprétation contextuelle etc.), pour compléter l´expérience poétique proposée par Homère il y a plus de deux millénaires.

Le périple qui débute maintenant à Thessaloniki sera certainement utile pour que Iliadahomero approfondisse cette recherche symbolique – qui pousse directement au mythe et, pourtant, à l´Humanité.

Mathieu Bertrand Struck (Curitiba, 20/05/2007) – Texte sous license Creative Commons BY-SA 2.0 9 .

Curitiba: entre l´epique et le quotidien

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

Ce texte est accompagné du Chant I de l´Iliade (en grec et en portugais) et d´un court essai photographique sur la ville de Curitiba 10 (qui éberge la compagnie Iliadahomero), par le photographe et avocat Mathieu Bertrand Struck 11 .

L´essai photo a été inspiré – moyenant une très libre association symbolique et sémiotique - par l´oeuvre atemporelle d´Homère, dans sa traduction par Odorico Mendes. Le resultat démontre bien la coexistence permanente entre le sujet épique et la vie quotidienne.

permanente entre le sujet épique et la vie quotidienne. LA GLOIRE D´ AGAMEMNON LES REMPARTS D´ILION

LA GLOIRE D´ AGAMEMNON

sujet épique et la vie quotidienne. LA GLOIRE D´ AGAMEMNON LES REMPARTS D´ILION 10

LES REMPARTS D´ILION

1 1 http://www.flickr.com/photos/mathieustruck/ L´ABANDON D´ACHILLE L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS HÉLÈNE

L´ABANDON D´ACHILLE

L´ABANDON D´ACHILLE L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS HÉLÈNE LE TISSU ÉPIQUE

L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS

L´ABANDON D´ACHILLE L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS HÉLÈNE LE TISSU ÉPIQUE ILIADE: POÈME DE LA FORCE PONT

HÉLÈNE

L´ABANDON D´ACHILLE L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS HÉLÈNE LE TISSU ÉPIQUE ILIADE: POÈME DE LA FORCE PONT

LE TISSU ÉPIQUE

L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS HÉLÈNE LE TISSU ÉPIQUE ILIADE: POÈME DE LA FORCE PONT HOMÈRE-ODORICO MENDES

ILIADE: POÈME DE LA FORCE

L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS HÉLÈNE LE TISSU ÉPIQUE ILIADE: POÈME DE LA FORCE PONT HOMÈRE-ODORICO MENDES

PONT HOMÈRE-ODORICO MENDES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES LA GLOIRE D´ AGAMEMNON Statue du Baron du Rio Branco 1 2 ,

LA GLOIRE D´ AGAMEMNON Statue du Baron du Rio Branco 12 , Place Generoso Marques, Curitiba, Brésil, 2006.

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES LES REMPARTS D´ILION Façades d´immeubles, Curitiba, 2007 8

LES REMPARTS D´ILION Façades d´immeubles, Curitiba, 2007

L´ABANDON D´ACHILLE Statue de l´ Homme Nu, 2007 Erbo STENZEL (Centénaire de l´État du Paraná,

L´ABANDON D´ACHILLE Statue de l´Homme Nu, 2007 Erbo STENZEL (Centénaire de l´État du Paraná, 1853-1953)

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS Peinture Murale de Poty

L´ARRIVÉE DES NAVIRES GRECS Peinture Murale de Poty LAZZAROTTO 13 , 2006 Le Hindenburg à Curitiba, 1936.

HÉLÈNE Alentours du Musée d´Art Contemporain (MAC 1 4 ) et de l´École des Beaux-Arts

HÉLÈNE

Alentours du Musée d´Art Contemporain (MAC 14 ) et de l´École des Beaux-Arts du Paraná (EMBAP), Curitiba, 2006

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

et http://www.embap.br/1024/ L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES LE TISSU ÉPIQUE Fils électriques près de la Rue Atilio

LE TISSU ÉPIQUE

Fils électriques près de la Rue Atilio Bório Curitiba, 2006

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES ILIADE: POÈME DE LA FORCE Façade de l´Université du Paraná (UFPR 1 5

ILIADE: POÈME DE LA FORCE Façade de l´Université du Paraná (UFPR 15 ), première université brésilienne (1912)

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES PONT HOMÈRE-ODORICO MENDES Pont qui mène à l´ Île des Amours , Passeio

PONT HOMÈRE-ODORICO MENDES Pont qui mène à l´Île des Amours, Passeio Público 16 , 2006 Premier Parc public de Curitiba (1886)

Fiche Technique

Spectacle: Iliade, Chant I Auteur: Homère, trad. d´ODORICO MENDES (1799-1864)

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

Réalisation: Compagnie de Théatre Iliadahomero (iliadahomero@yahoo.com.br) (Curitiba - Paraná – Brasil)

Avec: Claudete Pereira Jorge Direction: Octávio Camargo (octaviocamargo@gmail.com)

Photos:

A) Les images de la déclamation du Chant I par Me. JORGE à Curitiba sont en domaine public et ont été directement publiées de cette façon par leur auteur (Mathieu Bertrand Struck mathieu.struck@gmail.com).

B) Les images de l´essai photo de Curitiba (du même auteur), peuvent être utilisées selon la licence Creative Commons BY-SA 2.0 et sont disponibles (ainsi que d´autres) en ligne:

À propos de la compagnie Iliadahomero et d´autres projets de la même nature, veuillez regarder le Blog collaboratif Hackeando Catatau (art, culture, technologie, politique, logiciel libre et open source) et le journal “Você conhece Homero?”, numéro spécial du journal de la Bibliothèque Publique du Paraná 17 , paru en 2006 :

§ http://organismo.art.br/blog/ (blog Hackeando Catatau)

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES 14

Ιλιάδα - Ραψωδία Α

Όμηρος

Μνιν ειδε, θεά, Πηληιάδεω χιλος ολομένην, μυρίχαιος λγεθηκε, πολλς δφθίμους ψυχς ϊδι προαψεν ρώων, ατος δὲ ἑλώρια τεχε κύνεσσιν οωνοσί τε πσι· Δις δτελείετο βουλή· 5 ξ οδτπρτα διαστήτην ρίσαντε τρεΐδης τε ναξ νδρν καδος χιλλεύς.

Τίς τάρ σφωε θεν ριδι ξυνέηκε μάχεσθαι; Λητος καΔις υός· γρ βασιλι χολωθες νοσον νστρατν ρσε κακήν, λέκοντο δλαοί, ονεκα τν Χρύσην τίμασεν ρητρα τρεΐδης· γρ λθε θος πνας χαιν λυσόμενός τε θύγατρα φέρων τπερείσιποινα, στέμματ' χων ν χερσν κηβόλου πόλλωνος χρυσέῳ ἀνσκήπτρ, καλίσσετο πάντας χαιούς, τρεδα δμάλιστα δύω, κοσμήτορε λαν·

πάντας Ἀ χαιούς , Ἀ τρε ῒ δα δ ὲ μάλιστα δύω , κοσμήτορε λα ῶ

« τρεδαι τε καὶ ἄλλοι ϋκνήμιδες χαιοί, μν μν θεοδοεν λύμπια δώματχοντες κπέρσαι Πριάμοιο πόλιν, εδοκαδκέσθαι· παδα δ' μολύσαιτε φίλην, τδποινα δέχεσθαι, ζόμενοι Δις υἱὸν κηβόλον πόλλωνα. »

10

15

20

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

νθ' λλοι μν πάντες πευφήμησαν χαιοαδεσθαί θερα καὶ ἀγλαδέχθαι ποινα· λλ' οκ τρεΐδῃ Ἀγαμέμνονι νδανε θυμ, λλκακς φίει, κρατερν δπμθον τελλε·

« Μή σε, γέρον κοίλσιν γπαρνηυσκιχείω

νν δηθύνοντἢ ὕστερον ατις όντα,

μή νύ τοι οχραίσμσκπτρον καστέμμα θεοο· τν δγολύσω· πρίν μιν καγρας πεισιν

μετέρῳ ἐνοκῳ ἐν ργεϊ, τηλόθι πάτρης, στν ποιχομένην καὶ ἐμν λέχος ντιόωσαν· λλθι μή μρέθιζε, σαώτερος ς κε νέηαι. »

30

ς φατ’· δεισεν δγέρων καὶ ἐπείθετο μύθ· βδκέων παρθνα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης· πολλδπειτπάνευθε κιν ρθγεραις πόλλωνι νακτι, τν ύκομος τέκε Λητώ·

« Κλθί μευ, ργυρότοξ’, ς Χρύσην μφιβέβηκας Κίλλάν τε ζαθέην Τενέδοιό τε φι νάσσεις, Σμινθε, εποτέ τοι χαρίεντπνην ρεψα,

εδή ποτέ τοι κατπίονα μηρίκηα

ταύρων δαγν, τδε μοι κρήηνον έλδωρ· τίσειαν Δαναοὶ ἐμδάκρυα σοσι βέλεσσιν. »

40

ς φατεχόμενος, τοδκλυε Φοβος πόλλων, βδκατΟλύμποιο καρήνων χωόμενος κρ,

τόξμοισιν χων μφηρεφέα τε φαρέτρην· κλαγξαν δριστοὶ ἐπμων χωομένοιο,

45

25

35

ατοκινηθέντος· διε νυκτὶ ἐοικώς· ζετπειτπάνευθε νεν, μετδἰὸν ηκε· δεινδκλαγγγένετργυρέοιο βιοο· ορας μν πρτον πχετο κακύνας ργούς, ατρ πειτατοσι βέλος χεπευκς φιες βάλλ’· αεδπυρανεκύων καίοντο θαμειαί.

50

ννμαρ μν νστρατν χετο κλα θεοο, τδεκάτδ' γορν δκαλέσσατο λαν χιλλεύς· τγρ πφρεσθκε θελευκώλενος ρη· κήδετο γρ Δαναν, τι α θνήσκοντας ρτο· οδπεον γερθεν μηγερέες τγένοντο, τοσι δνιστάμενος μετέφη πόδας κς χιλλεύς·

55

« τρεδη, νν μμε παλιμπλαγχθέντας ίω ψ πονοστήσειν, εκεν θάνατόν γε φύγοιμεν, εδὴ ὁμοπόλεμός τε δαμκαλοιμς χαιούς· λλγε δή τινα μάντιν ρείομεν ἢ ἱερα, καὶ ὀνειροπόλον, καγάρ τναρ κ Διός στιν, ς κεποι τι τόσσον χώσατο Φοβος πόλλων, εταρ γεχωλς πιμέμφεται δκατόμβης, ακέν πως ρνν κνίσης αγν τε τελείων βούλεται ντιάσας μν πλοιγν μναι. »

60

65

τοι γς επν κατρζετο· τοσι δνέστη Κάλχας Θεστορίδης, οωνοπόλων χριστος, ς δη τά τόντα τά τσσόμενα πρό τόντα, 70 κανήεσσγήσατχαιν λιον εσω

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

ν διμαντοσύνην, τήν οπόρε Φοβος πόλλων· σφιν ἐὺ φρονέων γορήσατο καμετέειπεν·

« Ὦ Ἀχιλε, κέλεαί με, Διφίλε, μυθήσασθαι μνιν πόλλωνος κατηβελέταο νακτος·

τογρ γν ρέω· σδσύνθεο καί μοι μοσσον

μέν μοι πρόφρων πεσιν καχερσν ρήξειν·

γρ ίομαι νδρα χολωσέμεν, ς μέγα πάντων

ργείων κρατέει καί οπείθονται χαιοί· κρείσσων γρ βασιλες τε χώσεται νδρχέρηι· επερ γάρ τε χόλον γε καατμαρ καταπέψ, λλά τε καμετόπισθεν χει κότον, φρα τελέσσ, ν στήθεσσιν οσι· σδφράσαι εμε σαώσεις. »

75

80

Τν δπαμειβόμενος προσέφη πόδας κς χιλλεύς·

« Θαρσήσας μάλα επθεοπρόπιον τι οσθα·

ομγρ πόλλωνα Διφίλον, τε σ, Κάλχαν, εχόμενος Δαναοσι θεοπροπίας ναφαίνεις, οτις μεζντος καὶ ἐπχθονδερκομένοιο σοκοίλς παρνηυσβαρείας χερας ποίσει συμπάντων Δαναν, οδν γαμέμνονα επς, ς νν πολλν ριστος νστρατεχεται εναι. »

85

90

Κατότε δθάρσησε καηδα μάντις μύμων·

« Οταρ γεχωλς πιμέμφεται οδκατόμβης,

λλνεκρητρος, ν τίμησγαμέμνων, οδπέλυσε θύγατρα καοκ πεδέξατποινα· τονεκρλγεδωκεν κηβόλος δτι δώσει,

οδγε πρν Δαναοσιν εικέα λοιγν πώσει

95

πρίν γππατρφίλδόμεναι λικώπιδα κούρην πριάτην νάποινον, γειν θερν κατόμβην ς Χρύσην· τότε κέν μιν λασσάμενοι πεπίθοιμεν. »

τοι γ' ς επν κατ' ρ' ζετο· τοσι δ' νέστη ρως τρεΐδης ερκρείων γαμέμνων χνύμενος· μένεος δμέγα φρένες μφιμέλαιναι πίμπλαντ', σσε δέ οπυρλαμπετόωντι ΐκτην· Κάλχαντα πρώτιστα κάκ' σσόμενος προσέειπε·

100

105

« Μάντι κακν οπώ ποτέ μοι τκρήγυον επας· αεί τοι τκάκ' στφίλα φρεσμαντεύεσθαι, σθλν δ' οτέ τί πω επας πος οτ' τέλεσσας· κανν ν Δαναοσι θεοπροπέων γορεύεις ς δτοδ' νεκά σφιν κηβόλος λγεα τεύχει, 110 ονεκ' γκούρης Χρυσηΐδος γλά' ποινα οκ θελον δέξασθαι, πεπολβούλομαι ατν οκοι χειν· καγάρ α Κλυταιμνήστρης προβέβουλα κουριδίης λόχου, πεοὔ ἑθέν στι χερείων, οδέμας οδφυήν, οτ' ρ φρένας οτέ τι ργα. 115 λλκας θέλω δόμεναι πάλιν ετό γ' μεινον· βούλομ' γλαν σν μμεναι ἢ ἀπολέσθαι· ατρ μογέρας ατίχ' τοιμάσατ' φρα μοος ργείων γέραστος ω, πεοδὲ ἔοικε· λεύσσετε γρ τό γε πάντες μοι γέρας ρχεται λλ. » 120

Τν δ' μείβετ' πειτα ποδάρκης δος χιλλεύς·

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

« τρεΐδη κύδιστε, φιλοκτεανώτατε πάντων, πς γάρ τοι δώσουσι γέρας μεγάθυμοι χαιοί; οδέ τί που δμεν ξυνήϊα κείμενα πολλά· λλτμν πολίων ξεπράθομεν, τδέδασται, 125 λαος δ' οκ πέοικε παλίλλογα τατ' παγείρειν. λλσμν νν τνδε θεπρόες· ατρ χαιοτριπλτετραπλτ' ποτείσομεν, ακέ ποθι Ζες δσι πόλιν Τροίην ετείχεον ξαλαπάξαι. »

Τν δ' παμειβόμενος προσέφη κρείων γαμέμνων·

« Μδ' οτως γαθός περ ἐὼν θεοείκελ' χιλλεκλέπτε νό, πεοπαρελεύσεαι οδέ με πείσεις. ἦ ἐθέλεις φρ' ατς χς γέρας, ατρ μ' ατως σθαι δευόμενον, κέλεαι δέ με τνδ' ποδοναι; λλ' εμν δώσουσι γέρας μεγάθυμοι χαιοὶ ἄρσαντες κατθυμν πως ντάξιον σται· εδέ κε μδώωσιν γδέ κεν ατς λωμαι

τεν Ααντος ἰὼν γέρας, ἢ Ὀδυσος

ξω λών· δέ κεν κεχολώσεται ν κεν κωμαι.

λλ' τοι μν τατα μεταφρασόμεσθα καατις, νν δ' γε να μέλαιναν ρύσσομεν ες λα δαν, ν δ' ρέτας πιτηδς γείρομεν, ς δ' κατόμβην θείομεν, ν δ' ατν Χρυσηΐδα καλλιπάρον βήσομεν· ες δέ τις ρχς νρ βουληφόρος στω,

Αας δομενες δος δυσσες

ἠὲ σΠηλεΐδη πάντων κπαγλότατ' νδρν, φρ' μιν κάεργον λάσσεαι ερὰ ῥέξας. »

135

145

140

130

Τν δ' ρ' πόδρα δν προσέφη πόδας κς χιλλεύς·

« μοι, ναιδείην πιειμένε κερδαλεόφρον πς τίς τοι πρόφρων πεσιν πείθηται χαιν 150 ἢ ὁδν λθέμεναι ἢ ἀνδράσιν φι μάχεσθαι; ογρ γΤρώων νεκ' λυθον αχμητάων δερο μαχησόμενος, πεοτί μοι ατιοί εσιν· ογρ πώποτ' μς βος λασαν οδμν ππους, οδέ ποτ' ν Φθίῃ ἐριβώλακι βωτιανείρ155 καρπν δηλήσαντ', πεὶ ἦ μάλα πολλμεταξορεά τε σκιόεντα θάλασσά τε χήεσσα· λλσοὶ ὦ μέγ' ναιδς μ' σπόμεθ' φρα σχαίρς, τιμν ρνύμενοι Μενελάσοί τε κυνπα πρς Τρώων· τν οτι μετατρέποδ' λεγίζεις· 160 καδή μοι γέρας ατς φαιρήσεσθαι πειλες, ᾧ ἔπι πολλμόγησα, δόσαν δέ μοι υες χαιν. ομν σοί ποτε σον χω γέρας ππότ' χαιοΤρώων κπέρσωσ' εναιόμενον πτολίεθρον· λλτμν πλεον πολυάϊκος πολέμοιο 165 χερες μαδιέπουστρ ν ποτε δασμς κηται, σοτγέρας πολμεζον, γδ' λίγον τε φίλον τε ρχομ' χων πνας, πεί κε κάμω πολεμίζων. νν δ' εμι Φθίην δ', πεὶ ἦ πολφέρτερόν στιν οκαδ' μεν σν νηυσκορωνίσιν, οδέ σ' ΐω 170 νθάδ' τιμος ἐὼν φενος καπλοτον φύξειν. »

Τν δ' μείβετ' πειτα ναξ νδρν γαμέμνων·

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

« Φεγε μάλ', ετοι θυμς πέσσυται, οδέ σ' γωγε

λίσσομαι ενεκ' μεο μένειν· πάρ' μοιγε καὶ ἄλλοι

οκέ με τιμήσουσι, μάλιστα δμητίετα Ζεύς. χθιστος δέ μοί σσι διοτρεφέων βασιλήων· αεγάρ τοι ρις τε φίλη πόλεμοί τε μάχαι τε· εμάλα καρτερός σσι, θεός που σοτό γ' δωκεν· οκαδ' ἰὼν σν νηυσί τε σς κασος τάροισι Μυρμιδόνεσσιν νασσε, σέθεν δ' γοκ λεγίζω, οδ' θομαι κοτέοντος· πειλήσω δέ τοι δε· ς μ' φαιρεται Χρυσηΐδα Φοβος πόλλων, τν μν γσν νηΐ τ' μκαὶ ἐμος τάροισι πέμψω, γδέ κ' γω Βρισηΐδα καλλιπάρον ατς ἰὼν κλισίην δτσν γέρας φρ' εδς σσον φέρτερός εμι σέθεν, στυγέδκαὶ ἄλλος σον μοφάσθαι καὶ ὁμοιωθήμεναι ντην. »

175

180

185

ς φάτο· Πηλεΐωνι δ' χος γένετ', ν δέ οἱ ἦτορ στήθεσσιν λασίοισι διάνδιχα μερμήριξεν, ἢ ὅ γε φάσγανον ξὺ ἐρυσσάμενος παρμηροτος μν ναστήσειεν, δ' τρεΐδην ναρίζοι, ε χόλον παύσειεν ρητύσειέ τε θυμόν. ος ταθ' ρμαινε κατφρένα κακατθυμόν, λκετο δ' κ κολεοο μέγα ξίφος, λθε δ' θήνη ορανόθεν· πργρ κε θελευκώλενος ρη

μφω μς θυμφιλέουσά τε κηδομένη τε· στδ' πιθεν, ξανθς δκόμης λε Πηλεΐωνα οἴῳ φαινομένη· τν δ' λλων οτις ρτο· θάμβησεν δ' χιλεύς, μετδ' τράπετ', ατίκα δ' γνω

190

195

Παλλάδ' θηναίην· δεινδέ οἱ ὄσσε φάανθεν· καί μιν φωνήσας πεα πτερόεντα προσηύδα·

200

« Τίπτ' ατ' αγιόχοιο Δις τέκος ελήλουθας;

να βριν δῃ Ἀγαμέμνονος τρεΐδαο; λλ' κ τοι ρέω, τδκατελέεσθαι ΐω· ς περοπλίσι τάχ' ν ποτε θυμν λέσσ. » 205

Τν δ' ατε προσέειπε θεγλαυκπις θήνη·

« λθον γπαύσουσα τσν μένος, ακε πίθηαι,

ορανόθεν· πρδέ μ' κε θελευκώλενος ρη μφω μς θυμφιλέουσά τε κηδομένη τε· λλ' γε λγ' ριδος, μηδξίφος λκεο χειρί· λλ' τοι πεσιν μν νείδισον ς σεταί περ· δε γρ ξερέω, τδκατετελεσμένον σται· καί ποτέ τοι τρς τόσσα παρέσσεται γλαδρα βριος ενεκα τσδε· σδ' σχεο, πείθεο δ' μν. »

210

Τν δ' παμειβόμενος προσέφη πόδας κς χιλλεύς·

215

« Χρμν σφωΐτερόν γε θεὰ ἔπος ερύσσασθαι

καμάλα περ θυμκεχολωμένον· ς γρ μεινον· ς κε θεος πιπείθηται μάλα τ' κλυον ατο. »

καὶ ἐπ' ργυρέκώπσχέθε χερα βαρεαν, ψ δ' ς κουλεν σε μέγα ξίφος, οδ' πίθησε μύθῳ Ἀθηναίης· δ' Ολυμπον δβεβήκει δώματ' ς αγιόχοιο Δις μετδαίμονας λλους.

220

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

Πηλεΐδης δ' ξατις ταρτηρος πέεσσιν τρεΐδην προσέειπε, καοπω λγε χόλοιο·

« Ονοβαρές, κυνς μματ' χων, κραδίην δ' λάφοιο, 225 οτέ ποτ' ς πόλεμον μα λαθωρηχθναι οτε λόχον δ' έναι σν ριστήεσσιν χαιν τέτληκας θυμ· τδέ τοι κρ εδεται εναι.

πολλώϊόν στι κατστρατν ερν χαιν

δρ' ποαιρεσθαι ς τις σέθεν ντίον επ· 230

δημοβόρος βασιλες πεοτιδανοσιν νάσσεις·

γρ ν τρεΐδη νν στατα λωβήσαιο.

λλ' κ τοι ρέω καὶ ἐπμέγαν ρκον μομαι·

ναμτόδε σκπτρον, τμν οποτε φύλλα καὶ ὄζους φύσει, πεδπρτα τομν ν ρεσσι λέλοιπεν, 235 οδ' ναθηλήσει· περγάρ ά χαλκς λεψε φύλλά τε καφλοιόν· νν ατέ μιν υες χαιν ν παλάμς φορέουσι δικασπόλοι, οτε θέμιστας πρς Δις ερύαται· δέ τοι μέγας σσεται ρκος·

ποτ' χιλλος ποθξεται υας χαιν 240

σύμπαντας· τότε δ' οτι δυνήσεαι χνύμενός περ χραισμεν, ετ' ν πολλοὶ ὑφ' κτορος νδροφόνοιο θνήσκοντες πίπτωσι· σδ' νδοθι θυμν μύξεις χωόμενος τ' ριστον χαιν οδν τισας. »

ς φάτο Πηλεΐδης, ποτδσκπτρον βάλε γαίχρυσείοις λοισι πεπαρμένον, ζετο δ' ατός· τρεΐδης δ' τέρωθεν μήνιε· τοσι δΝέστωρ δυεπς νόρουσε λιγς Πυλίων γορητής, τοκαὶ ἀπγλώσσης μέλιτος γλυκίων έεν αδή·

245

τδ' δη δύο μν γενεαμερόπων νθρώπων φθίαθ', οοπρόσθεν μα τράφεν δ' γένοντο ν Πύλῳ ἠγαθέ, μετδτριτάτοισιν νασσεν· σφιν ἐὺ φρονέων γορήσατο καμετέειπεν·

250

« πόποι, μέγα πένθος χαιΐδα γααν κάνει· κεν γηθήσαι Πρίαμος Πριάμοιό τε παδες λλοι τε Τρες μέγα κεν κεχαροίατο θυμεσφϊν τάδε πάντα πυθοίατο μαρναμένοιϊν,

οπερμν βουλν Δαναν, περδ' στμάχεσθαι. λλπίθεσθμφω δνεωτέρω στν μεο·

δη γάρ ποτ' γκαὶ ἀρείοσιν έ περ μν

νδράσιν μίλησα, καοποτέ μ' ογ' θέριζον. ογάρ πω τοίους δον νέρας οδὲ ἴδωμαι, οον Πειρίθοόν τε Δρύαντά τε ποιμένα λαν Καινέα τ' ξάδιόν τε καὶ ἀντίθεον Πολύφημον Θησέα τ' Αγεΐδην, πιείκελον θανάτοισι· κάρτιστοι δκενοι πιχθονίων τράφεν νδρν· κάρτιστοι μν σαν κακαρτίστοις μάχοντο φηρσν ρεσκοισι καὶ ἐκπάγλως πόλεσσαν. καμν τοσιν γμεθομίλεον κ Πύλου λθν τηλόθεν ξ πίης γαίης· καλέσαντο γρ ατοί·

καμαχόμην κατ' μ' ατν γώ· κείνοισι δ' ν οτις

τν ονν βροτοί εσιν πιχθόνιοι μαχέοιτο· καμέν μευ βουλέων ξύνιεν πείθοντό τε μύθ· λλπίθεσθε καὶ ὔμμες, πεπείθεσθαι μεινον· μήτε στόνδ' γαθός περ ἐὼν ποαίρεο κούρην, λλ' α ς οπρτα δόσαν γέρας υες χαιν· μήτε σΠηλείδη 'θελ' ριζέμεναι βασιλϊ

255

260

265

270

275

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

ντιβίην, πεοποθ' μοίης μμορε τιμς σκηπτοχος βασιλεύς, τε Ζες κδος δωκεν. εδσκαρτερός σσι θεδέ σε γείνατο μήτηρ, λλ' γε φέρτερός στιν πεπλεόνεσσιν νάσσει. τρεΐδη σδπαε τεν μένος· ατρ γωγε λίσσομ' χιλλϊ μεθέμεν χόλον, ς μέγα πσιν ρκος χαιοσιν πέλεται πολέμοιο κακοο. »

Τν δ' παμειβόμενος προσέφη κρείων γαμέμνων·

280

285

« Ναδτατά γε πάντα γέρον κατμοραν ειπες·

λλ' δ' νρ θέλει περπάντων μμεναι λλων, πάντων μν κρατέειν θέλει, πάντεσσι δ' νάσσειν, πσι δσημαίνειν, τιν' οπείσεσθαι ΐω·

290

εδέ μιν αχμητν θεσαν θεοαἰὲν όντες τονεκά οπροθέουσιν νείδεα μυθήσασθαι; »

Τν δ' ρ' ποβλήδην μείβετο δος χιλλεύς·

« γάρ κεν δειλός τε καοτιδανς καλεοίμην

εδσοπν ργον πείξομαι ττί κεν επς· λλοισιν δτατ' πιτέλλεο, μγρ μοιγε 295 σήμαινογρ γωγ' τι σοπείσεσθαι ΐω. λλο δέ τοι ρέω, σδ' νφρεσβάλλεο σσι· χερσμν οτοι γωγε μαχήσομαι ενεκα κούρης οτε σοοτέ τῳ ἄλλ, πεί μ' φέλεσθέ γε δόντες· τν δ' λλων μοί στι θοπαρνημελαίν300 τν οκ ν τι φέροις νελν έκοντος μεο·

L´ÉPIQUE AUX TROPIQUES

εδ' γε μν πείρησαι να γνώωσι καοδε· αψά τοι αμα κελαινν ρωήσει περδουρί. »

ς επν προΐει, κρατερν δ' πμθον τελλε· τδ' έκοντε βάτην παρθν' λς τρυγέτοιο, Μυρμιδόνων δ' πί τε κλισίας κανας κέσθην,

ς τώ γ' ντιβίοισι μαχεσσαμένω πέεσσιν νστήτην, λσαν δ' γορν παρνηυσν χαιν· Πηλεΐδης μν πκλισίας κανας ΐσας ϊε σύν τε Μενοιτιάδκαος τάροισιν· τρεΐδης δ' ρα να θον λα δπροέρυσσεν, ν δ' ρέτας κρινεν είκοσιν, ς δ' κατόμβην

305

τν δ' ερον παρά τε κλισίκανημελαίνῃ ἥμενον· οδ' ρα τώ γε δν γήθησεν χιλλεύς. τμν ταρβήσαντε κααδομένω βασιλα στήτην, οδέ τί μιν προσεφώνεον οδ' ρέοντο· ατρ ὃ ἔγνω σιν νφρεσφώνησέν τε·

330

βσε θε, νδΧρυσηΐδα καλλιπάρον

310

« Χαίρετε, κήρυκες, Δις γγελοι δκαὶ ἀνδρν,

εσεν γων· ν δ' ρχς βη πολύμητις δυσσεύς.

σσον τοτί μοι μμες παίτιοι λλ' γαμέμνων,

335

Ομν πειτ' ναβάντες πέπλεον γρκέλευθα, λαος δ' τρεΐδης πολυμαίνεσθαι νωγεν·

σφ