Vous êtes sur la page 1sur 199

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

01

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

03

Sadraj
06 08 09 11 14 14 15 18 18 22 26 30 33 40 42 43 45 45 46 50 52 57 61 65 Uvodna rije guvernera Pravni status i odgovornost Centralne banke Bosne i Hercegovine 69 1. EKONOMSKA KRETANJA U 2010. 73 1.1 Meunarodno okruenje 1.2 Ekonomska kretanja u BiH 1.2.1 Bruto domai proizvod 77 1.2.2 Industrijska proizvodnja 79 1.2.3 Graevinarstvo 79 1.2.4 Cijene 1.2.5 Zaposlenost i plate 81 83 1.2.6 Vladine finansije 85 1.2.7 Vladin vanjski dug 87 1.2.8 Platni bilans 88 1.2.9 Nominalni i realni efektivni kurs 89 1.2.10 Direktne strane investicije 89 93 2. MONETARNA POLITIKA I DEVIZNE REZERVE 95 2.1 Sprovoenje monetarne politike 2.2 Monetarni trendovi 99 2.3 Monetarni agregati 2.4 Instrumenti monetarne politike: obavezna rezerva 147 2.5 Devizne rezerve 149 150 3. PLATNI PROMET CBBiH I KOMERCIJALNIH 153 BANAKA 154 4. UPRAVLJANJE GOTOVINOM / POSLOVANJE TREZORA 5. CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE KAO BANKARSKI I FISKALNI AGENT 6. INTERNA REVIZIJA 7. MEUNARODNA SARADNJA I EVROPSKE INTEGRACIJE 8. FINANSIJSKI SEKTOR 8.1 Institucionalni okvir bankarskog sektora 8.2 Karakteristike bankarskog sektora 8.3 Struktura bankarskog sektora 8.4 Krediti 8.5 Depoziti 8.6 Kvalitet aktive banaka 8.7 Profitabilnost banaka 8.8 Kapital banaka 8.9 Kamatne stope 8.10 Strane investicije u bankarski sektor 8.11 Ostali dijelovi finansijskog sektora 9. FINANSIJSKI IZVJETAJI 10. DODATAK 10. 1 Najvaniji dogaaji u 2010. 10.2 Rukovodstvo i struktura CBBiH 10.3 Publikacije i web stranica 10.4 Skraenice

155 11. STATISTIKE TABELE

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

05

lanom 64. Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine (Slubeni list Bosne i Hercegovine broj I/97) propisana je obaveza Centralne banke BiH da u roku od tri mjeseca nakon zavretka finansijske godine podnese Parlamentarnoj skuptini Bosne i Hercegovine tri dokumenta: finansijski izvod ovjeren od revizora, izvjetaj o svom poslovanju tokom godine i izvjetaj o stanju privrede.

Skladno navedenom lanu uraen je Godinji izvjetaj Centralne banke Bosne i Hercegovine za 2010. godinu koji sadri ove izvjetaje. Godinji izvjetaj Centralne banke Bosne i Hercegovine za 2010. godinu razmatran je na 3. sjednici Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine, odranoj u Sarajevu 30.3.2011. godine.

dr. Kemal Kozari, guverner

06

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Uvodna rije guvernera


Iza Centralne banke Bosne i Hercegovine je jo jedna uspjena godina, u kojoj su sve aktivnosti obavljene u skladu s mandatom CBBiH, pored izuzetno sloene ekonomske situacije u Bosni i Hercegovini. Godina 2010. moe se obiljeiti kao godina postepenog oporavka bosanskohercegovake ekonomije od negativnih uticaja globalne finansijske i ekonomske krize. Nakon prvi put zabiljeenog pada BDP-a od -3,2% u 2009, ekonomija Bosne i Hercegovine u 2010. biljei blagi oporavak i rast od 0,9%, prvenstveno kao rezultat poveanih aktivnosti na tritima najznaajnijih vanjskotrgovinskih partnera i oporavka njihovih ekonomija. Iako je Bosna i Hercegovina, statistiki gledano, izala iz recesije, zabrinjavajui porast nezaposlenosti od 3% i potreba za izgradnjom adekvatnog poslovnog ambijenta u skladu sa zahtjevima trine ekonomije i podizanje konkurentske sposobnosti ekonomije, ostaje najvea obaveza za sve nivoe vlasti u Bosni i Hercegovini i u narednom periodu. Problemi iz realnog sektora odrazili su se na finansijski sektor. Znaajan porast nezaposlenosti uticao je na smanjenje finansijske sposobnosti stanovnitva i privrede, to je dovelo do porasta nivoa nenaplativih kredita koji su na kraju godine iznosili 11,4%, te se direktno odrazili na profitabilnost bankarskog sektora koji je prvi put iskazao gubitak od 124,3 miliona KM. I pored iskazanog gubitka, bankarski sektor je pokazao visok nivo otpornosti na eksterne uticaje, te obezbijedio adekvatan nivo rezervacija za nekvalitetne zajmove na raun profitabilnosti. Vladine finansije, i pored potpisanog stand-by aranmana s MMF-om i preduzetih koraka ka konsolidaciji budeta i reformi, na koje su se svi nivoi vlasti obavezali, u 2010. biljee deficite budeta na svim nivoima, te e se i u 2011. morati nastaviti sa zapoetim reformama i smanjenjem javne potronje. CBBiH je dosljednom provedbom monetarne politike u okviru svojih nadlenosti doprinosila ouvanju finansijske stabilnosti i stvaranju preduslova za postizanje makroekonomske stabilnosti. Poetkom 2010. aktivno je uestvovala u osnivanju Stalnog komiteta za finansijsku stabilnost BiH i u radu drugih finansijskih institucija, poput Agencije za osiguranje depozita i Fiskalnog vijea BiH.

U toku 2010. redovna koordinacijska uloga CBBiH u bankarskoj superviziji usmjerena je na sagledavanje rizika finansijskog sektora, kroz izradu testova na stres zajedno sa Agencijom za bankarstvo Republike Srpske i Agencijom za bankarstvo Federacije BiH. Na operativnom planu uspjeno su izvravane sve funkcije u skladu s mandatom CBBiH. Osigurano je uspjeno odravanje platnih sistema BiH, obavljanje poslova fiskalnog agenta BiH, te odravanje kvalitete gotovine u opticaju. U 2010. promijenjena je apoenska struktura, tako to su iz opticaja povuene novanice od 5 KM i zamijenjene kovanicama identine apoenske vrijednosti. CBBiH je obezbijedila aktivnu podrku kao agent Bosne i Hercegovine agencijama Moodys Investor Service i Standard & Poors i obezbijedila neophodne podatke za potrebe njihovih analiza u procesu revidiranja kreditnog rejtinga koji je ostao nepromijenjen: B+ sa stabilnim izgledima (Standard & Poors), odnosno B2 sa stabilnim izgledima (Moodys). CBBiH je u 2010. nastavila s jaanjem internih kapaciteta. Implementiran je projekat Jaanje kapaciteta upravljanja ljudskim resursima u Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, koji je realizovan je u okviru Twinning Light programa uz finansijsku podrku Evropske unije i proveden je u saradnji s partnerskim centralnim bankama Njemake i eke.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

07

Program tehnike saradnje u okviru IPA projekta CBBiH s Evropskom centralnom bankom (ECB) i osam nacionalnih centralnih banaka zone eura zapoet u 2010, u trajanju od osamnaest mjeseci, ima za cilj unapreenje znaajnih poslovnih oblasti CBBiH u skladu sa standardima centralnog bankarstva Evropske unije (EU). U 2010. uloeni su dodatni napori za unapreenje uslova rada zaposlenika CBBiH, te je uspjeno zavrena adaptacija i useljenje dijela Centralnog ureda CBBiH u nove prostorije u ulici Mehmeda Spahe u Sarajevu, a u Banjoj Luci je kupljeno zemljite za izgradnju novog objekta za potrebe GBRS CBBiH Banja Luka.

Moe se zakljuiti da je 2010. bila izuzetno teka godina, puna izazova na koje je CBBiH uspjeno odgovorila u skladu sa svojim ovlatenjima. Namjera je da i u 2011. CBBiH nastavi s konzistentnom i odgovornom monetarnom politikom na bazi valutnog odbora, da radi na odravanju finansijske stabilnosti, jaanju koordinacije bankarske supervizije i zadri kontinutitet u jaanju unutranjih kapaciteta. Uspjean rad CBBiH ostvaren je zahvaljujui Upravnom vijeu, Upravi i svim zaposlenicima, bez ije profesionalne angaovanosti i izuzetnog doprinosa ovi rezultati ne bi bili mogui.

08

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Pravni status i odgovornost Centralne banke Bosne i Hercegovine


U skladu s Ustavom - Aneksom 4. Opteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, Centralna banka Bosne i Hercegovine je institucija Bosne i Hercegovine, osnovana Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine koji je usvojio Parlament Bosne i Hercegovine 20. juna 1997.1 i poela je s radom 11. augusta 1997. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke Bosne i Hercegovine, utvreni Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine jesu: - da postigne i ouva stabilnost domae valute (konvertibilna marka) tako to je izdaje, uz puno pokrie u slobodnim konvertibilnim deviznim sredstvima, u skladu s aranmanom poznatim pod nazivom valutni odbor, prema fiksnom kursu: jedna konvertibilna marka za jednu njemaku marku. Od 1. januara 2002. konvertibilna marka je vezana za euro prema kursu jedna konvertibilna marka za 0,511292 eura, odnosno jedan euro iznosi 1,955830 konvertibilnih maraka; - da definira i kontrolira provoenje monetarne politike Bosne i Hercegovine; - da dri slubene devizne rezerve i upravlja njima na bezbjedan i profitabilan nain; - da odrava odgovarajue platne i obraunske sisteme; - da koordinira djelatnosti agencija za bankarstvo entiteta, nadlenih za izdavanje bankarskih licenci i superviziju banaka; - da prima depozite od institucija na nivou Bosne i Hercegovine, odnosno depozite entiteta i njihovih javnih institucija na osnovu zajednike odluke entiteta, kao i depozite komercijalnih banaka; - da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnosti Centralne banke Bosne i Hercegovine, u okviru ovlatenja utvrenih Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine; - da uestvuje u radu meunarodnih organizacija koje rade na utvrivanju finansijske i ekonomske stabilnosti, te zastupa Bosnu i Hercegovinu u meuvladinim organizacijama o pitanjima monetarne politike. Centralna banka Bosne i Hercegovine je potpuno nezavisna od Federacije Bosne i Hercegovine, Republike Srpske, te bilo koje javne agencije i organa, a u cilju objektivnog sprovoenja svojih zadataka. Centralna banka Bosne i Hercegovine svoju djelatnost obavlja preko Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine, Uprave CBBiH i osoblja. Upravno vijee Centralne banke Bosne i Hercegovine je organ Centralne banke Bosne i Hercegovine nadlean za utvrivanje monetarne politike i kontrolu njenog provoenja, organizaciju i strategiju Centralne banke Bosne i Hercegovine, u skladu s ovlatenjima utvrenim Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine. Upravno vijee Centralne banke Bosne i Hercegovine se sastoji od pet lanova koje imenuje Predsjednitvo Bosne i Hercegovine i izmeu svojih lanova bira guvernera koji je ujedno i predsjedavajui. Guverner je glavni izvrni funkcioner zaduen za svakodnevno poslovanje Centralne banke Bosne i Hercegovine. Uprava CBBiH koju ine guverner i tri viceguvernera (koje imenuje guverner, uz odobrenje Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine) na zahtjev guvernera, kao glavnog izvrnog funkcionera, operativno provodi aktivnosti Centralne banke Bosne i Hercegovine i usklauje aktivnosti organizacionih jedinica. Za kontrolu rizika u Centralnoj banci Bosne i Hercegovine guverner, uz odobrenje Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine, imenuje glavnog internog revizora i zamjenike glavnog internog revizora. Poslovanje Centralne banke Bosne i Hercegovine ostvaruje se preko Centralnog ureda sa sjeditem u Sarajevu, tri glavne jedinice sa sjeditem u Sarajevu, Mostaru i Banjoj Luci i dvije filijale sa sjeditem na Palama i u Brko Distriktu.

1 Slubeni glasnik BiH, 1/97, 29/02, 13/03, 14/03, 9/05, 76/06 i 32/07

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

09

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

11

1.1 Meunarodno okruenje Svijet Oporavak svjetske ekonomije u 2010. odvijao se razliitim tempom. Prema procjeni MMF-a globalni ekonomski rast u 2010. zabiljeen je na nivou od 4,6%. U prvoj polovini godine, oporavak je bio izraeniji u SAD-u nego u Evropi i Japanu. U drugoj polovini 2010. SAD su doivjele usporavanje, dok je u Evropi i Aziji tempo oporavka ubrzan. Najvei pokreta globalnog rasta je bila Kina, koja je zabiljeila godinji rast od 10%. Tokom veeg dijela godine, nizak stepen povjerenja potroaa i smanjeni prihodi domainstava zadrali su potronju na niskom nivou u veem dijelu razvijenog svijeta. Istovremeno, oporavak razvijenih zemalja e ostati na niskom nivou, sve dok se poveanje investicija ne bude reflektovalo na rast zaposlenosti koja se nije bitnije smanjila i ostala je jedan od kljunih makroekonomskih problema u svijetu.

Finansijski uslovi na tritu su se bitno stabilizovali, mada su kljune centralne banke u svijetu (FED, ECB i Banka Engleske) zadrale referentne stope na rekordno niskom nivou kako bi nastavile s daljim podsticajem ekonomskih aktivnosti. U SAD-u je realni BDP zabiljeio rast od 3,8% u 2010, to predstavlja jasan signal o zavretku recesije, jer je u recesijskoj 2009. bio zabiljeen pad BDP-a od 1,7%. Ali nezaposlenost je ostala na rekordno visokom nivou i na kraju godine je iznosila 9,1%. Rastu realnog BDP-a u 2010. najvie je doprinio rast line potronje, izvoz i rast direktnih stranih investicija. Na kraju etvrtog kvartala FED je donio odluku o novom krugu tzv. kvantitativnih mjera poputanja u iznosu od 600 milijardi dolara, kako bi se pospjeio rast i smanjila nezaposlenost. to se tie cjenovnih kretanja, u 2010. zabiljeena je inflacija koja je u prosjeku iznosila 1,7%. Ameriki indeksi su, takoe, zabiljeili znaajan rast, tako da je S&P 500 indeks porastao za 12,8 % u odnosu na 2009. i NASDAQ 100 je zabiljeio rast od 19,2%.

Grafikon 1.1: Referentne stope svjetskih centralnih banaka

12

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Evropska unija Ekonomski oporavak u EU je uglavnom voen ubrzanim rastom u Njemakoj i izraeniji je u drugoj polovini 2010, najvie zahvaljujui daljoj stabilizaciji finansijskih uslova i poveanim izvozom. U toku 2010. BDP je realno porastao za 1,7% u zoni eura, a u EU27 BDP je zabiljeio rast od 1,8%, dok u 2009. recesija uzrokovala da BDP realno padne za 4,1% u zoni eura i 4,2% u EU27. ECB je odluila zadrati referentnu kamatnu stopu na rekordno niskom nivou od 1% s ciljem stimulisanja rasta ekonomskih aktivnosti. Krajem godine, godinja inflacija u zoni eura je zabiljeena na nivou od 2,2%, dok je u EU27 iznosila 2,6%. Rast inflacije tokom godine najvie je posljedica rasta cijena nafte na svjetskom tritu. Uslovi na tritu rada su i u ovoj godini bili dosta loi u EU, tako da je u decembru 2010. u zoni eura zabiljeena nezaposlenost od 10% i predstavlja pogoranje u poreenju sa stopom nezaposlenosti u 2009. koja je iznosila 9,9%. U EU27 stopa nezaposlenosti je rasla tokom godine, i u decembru 2009. zabiljeena je na nivou od 9,6%.

to se tie glavnih svjetskih berzanskih indeksa, 2010. je bila prilino uspjena. Najvei rast je zabiljeio njemaki DAX, koji je nastavio s rastom iz 2009. i zabiljeio rast od 16,1%. Razlog za dobar rast njemakog DAX-a je prvenstveno zbog dobrih trendova u izvozu i ukupnom oporavku njemake ekonomije. Indeks MSCI zabiljeio je rast od 8%, dok je evropski indeks DJ Euro Stoxx ostao na istom nivou kao u 2009. Njemaki indeks DAX imao je najjai porast i u usporedbi s drugim evropskim indeksima, kao to je francuski CAC 40 koji je zabiljeio pad od 3,3% i engleski FTSE indeks koji je zabiljeio rast od 9%. Cijena nafte Cijena sirove nafte na svjetskom tritu je tokom 2010. kontinuirano rasla. U januaru je bila na nivou od 77,0 dolara po barelu, da bi na kraju godine iznosila 89,6 dolara po barelu, to je imalo direktan uticaj na inflatorna kretanja u svijetu. Ovaj iznos je najvei od septembra 2008. kada je barel nafte iznosio 100,6 dolara.

Grafikon 1.2: Cijena sirove nafte i godinje stope inflacije

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

13

Zemlje u okruenju U zemljama regiona u 2010. finansijska trita su se stabilizovala, ali je domaa potranja ostala na niskom nivou, korporacije su zabiljeile smanjene profite, poveale su se stope nezaposlenosti, a uz to se pogorala i fiskalna pozicija usljed rasta javnog duga. Od svih zemalja u regionu, samo su Hrvatska, Crna Gora i Rumunija zabiljeile pad BDP-a u 2010. U ostalim dravama, rast realnog BDP-a je bio u rasponu od 0,4% u Bugarskoj do 3% u Albaniji.

U Hrvatskoj je ostvaren neto manji pad realnog BDP-a (od 1,4%) u odnosu na 2009, ali recesija jo nije okonana. Istovremeno, u Srbiji se nazire postepeni izlazak iz recesije s godinjim rastom od 1,6%.

Grafikon 1.3: Glavni ekonomski indikatori za zemlje Jugoistone Evrope u 2010.

Inflacija je u veini zemalja Jugoistone Evrope znaajno rasla tokom 2010. Na kraju godine, na godinjoj osnovi inflacija u Bosni i Hercegovini je

zabiljeena na nivou od 2%. Najvea inflacija je zabiljeena u Rumuniji u iznosu od 7,9%.

14

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

1.2 Ekonomska kretanja u BiH 1.2.1 Bruto domai proizvod Nakon negativnih trendova uzrokovanih recesijom koja je zapoela krajem 2008, u protekloj 2010. ostvaren je blagi oporavak. Domaa ekonomija je pokazala relativno dobru otpornost na prelijevanje negativnih okova, uprkos debalansima u fiskalnoj sferi i u vanjskom sektoru koji su je karakterisali neposredno pred poetak krize. Ekonomski oporavak u 2010. uglavnom je posljedica poveane vanjske tranje, prvenstveno zbog oporavka u zoni eura, tako da je domaa ekonomija mogla da povea svoj izvoz prema tim tritima. Istovremeno, uvoz je mnogo sporije rastao usljed jo uvijek nedovoljno oporavljene

domae tranje. Ovakve trendove najbolje ilustruje injenica da je neto izvoz robe i usluga u 2010. za oko 4% vei nego u 2009. Krajnja potronja domainstava se blago poveala (sudei prema indeksima, rast unutranje trgovine i PDV-a), a vei rast nije bilo mogue ostvariti zbog pada realnih plata i ostalih primanja stanovnitva, te zbog rasta nezaposlenosti. Nedovoljan rast finansiranja privrede od strane banaka i vrlo skroman priliv stranih investicija su uslovili da investicije u 2010. vjerovatno nisu ostvarile porast (u 2009. su realno smanjene za 26,6%). Vladina potronja je vrlo malo porasla, jer je bila limitirana dogovorenim politikama vezanim za fiskalnu konsolidaciju, tako da su izostala krupnija kapitalna ulaganja koja bi pozitivno uticala na ukupna ekonomska kretanja.

Grafikon 1.4: Nominalni BDP i stope rasta realnog BDP-a

Ovakva kretanja u 2010. (kao i raspoloivi podaci) sugeriu da je ostvaren realni ekonomski rast od 0,9%, to je neto vii procenat od oekivanog rasta na poetku godine. Cjenovna kretanja su uglavnom bila blago inflatorna, s izraenim rastom na poetku i kraju godine, i ne bi trebala uticati na ukupni ekonomski uinak. Trenutna procjena

nominalne vrijednost bruto domaeg proizvoda2 je 24.750 miliona KM, iako treba imati u vidu da nizak kvalitet domae statistike ne omoguava veliku pouzdanost u procjenjivanju.
2 CBBiH koristi vlastitu procjenu do objavljivanja zvaninih statistikih podataka sredinom godine.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

15

1.2.2 Industrijska proizvodnja BiH Poslije recesijom izazvanog pada industrijske proizvodnje u 2009. za 3,3%, u 2010. ponovo se biljei rast industrijske proizvodnje i to za 1,6%. Kako dodata vrijednost industrijske proizvodnje uestvuje oko 21,0 procenat u ukupnoj bruto dodatoj vrijednosti (BDV) ona se moe smatrati relativno pouzdanim indikatorom kretanja ukupnih privrednih aktivnosti u BiH.

U okolnostima globalne ekonomske krize nedovoljno fleksibilna industrija, naroito na poetku, pokazivala je znakove ozbiljnog usporavanja, da bi s krajem godine industrijska aktivnost ipak bila intenzivirana. Analiza strukture indeksa industrijske proizvodnje u BiH pokazuje da je proizvodnja u rudarstvu pala za 3,8%, dok je u preraivakoj industriji porasla za 1,9%, a u snabdijevanju elektrinom energijom, plinom i vodom porasla je za 3,7%.

Tabela 1.1: Indeksi industrijske proizvodnje (2009=100)3 BiH C - Rudarstvo D - Preraivaka industrija E - El. energija, gas i voda UKUPNO INDUSTRIJA
96,2 101,9 103,7 101,6

FBiH
95,7 106,9 102,4 104,2

RS
109,1 105,1 103,0 105,0

U okviru rudarstva u vaenju ugljena, lignita i treseta na nivou BiH zabiljeen je pad obima proizvodnje za 2,2%, u vaenju ruda metala za ak 27,9%, te vaenju ostalih ruda i kamena pad proizvodnje za 18,5%. U okviru preraivake industrije u 9 od 14 podpodruja ostvaren je rast obima proizvodnje, a u pet podpodruja ostvarene su visoke stope rasta proizvodnje (proizvodnja saobraajnih sredstava za 20,8%; proizvodnji proizvoda od gume i plastinih masa za 18,7%; ostaloj preraivakoj industriji za 16,6%; proizvodnja koksa i derivata nafte za 14,9% i proizvodnji tekstila za 10,5%). Istovremeno, u preostalih pet podpodruja u kojima je ostvaren pad obima proizvodnje, najvei pad

je zabiljeen u proizvodnji elektrinih i optikih ureaja i to za 9,0%. U BiH u 2010. biljei se enorman pad proizvodnje kapitalnih proizvoda, i to za 39,2%, i znatan rast trajnih proizvodi za iroku potronju u visini od 15,1%. Istovremeno, poveala se proizvodnja intermedijarnih proizvoda za 10,4%, energije za 1,6% i netrajnih proizvoda za iroku potronju za 0,5%.

3 Metodoloke razlike raunanja indeksa industrijske proizvodnje na nivou entiteta i BiH imaju za posljedicu neusklaene vrijednosti indeksa na nivou entiteta i BiH.

16

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 1.5: Godinje stope rasta industrijske proizvodnje 2006.-2010.

FBiH i RS U FBiH u posljednjih pet godina ostvarena je prosjena stopa rasta industrijske proizvodnje od 2,9%, a u RS-u od 12,0%. Pri tome, u i u FBiH i u RS-u stopa rasta varira 8,4 procentnih poena oko svoje prosjene vrijednosti (u FBiH visoka oscilacija stope rasta posljedica je pada proizvodnje u 2009, dok je u RS-u oscilacija stope rasta posljedica niske stope rasta u 2007). Kretanje indeksa industrijske proizvodnje, kada se posmatra tekui mjesec u odnosu na prethodni mjesec, pokazuje da je u oba entiteta zabiljeena visoka stopa pada industrijske proizvodnje u prvom mjesecu posmatrane godine, a to je posljedica sezonskih faktora. Pri tome, u 2010.

u FBiH se biljei prosjena mjesena stopa rasta industrijske proizvodnje od 0,9%, a u RS-u prosjena mjesena stopa rasta industrijske proizvodnje od 1,1%. U FBiH u 2010. u odnosu na 2009, ostvaren je rast obima industrijske proizvodnje za 4,2%. Analiza strukture indeksa industrijske proizvodnje pokazuje da je u dva podruja koja konstituiraju indeks industrijske proizvodnje, a odnose se na preraivaku industriju i snabdijevanje elektrinom energijom, plinom i vodom ostvaren rast proizvodnje za 6,9%, odnosno 2,4%, dok je u rudarstvu ostvaren pad proizvodnje za 4,3%.

Grafikon 1.6 : Godinje stope rasta glavnih podruja industrijske proizvodnje u FBiH

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

17

U okviru preraivake industrije u 14 od 22 podpodruja ostvaren je rast obima proizvodnje. Izuzetno visoke stope rasta proizvodnje zabiljeene su u podpodrujima koja obuhvataju reciklau (51,5%), proizvodnju koksa i derivata nafte (50,1%) i proizvodnju namjetaja (43,7%). U ostalih 11 podpodruja biljei se rast obima proizvodnje u rasponu od 1,8% (proizvodnja proizvoda od ostalih neminerala) do 30,5% (proizvodnja proizvoda od gume i plastinih masa). Na drugoj strani, visoke stope pad obima proizvodnje zabiljeene su u proizvodnji motornih vozila, prikolica i poluprikolica (-44,3%), proizvodnji kancelarijskih ureaja (-26,4%) i proizvodnji ostalih saobraajnih sredstava

(-24,4%). U ostalih pet podpodruja biljei se pad obima proizvodnje u rasponu od 2,4% (proizvodnja prehrambenih proizvoda i pia) do 18,8% (proizvodnja duhanskih proizvoda). U RS u 2010. u odnosu na 2009, ostvaren je rast obima industrijske proizvodnje za 5,0%. Analiza strukture indeksa industrijske proizvodnje pokazuje da je u sva tri podruja koja konstituiu indeks industrijske proizvodnje rudarstvo, preraivaka industrija i snabdijevanje el. energijom, plinom i vodom ostvaren rast proizvodnje za 9,1%, 5,1% i 3,0%, respektivno.

Grafikon 1.7 : Godinje stope rasta glavnih podruja industrijske proizvodnje u RS

U okviru preraivake industrije u veini podpodruja (u 13 od 23)4 ostvaren je rast proizvodnje. Visoke stope rasta proizvodnje ostvarene su u proizvodnji medicinskih, preciznih i optikih instrumenata (70,9%), reciklai (59,6%) i proizvodnji ostalih maina i ureaja (35,3%). U ostalih 10 podpodruja biljei se rast obima proizvodnje u rasponu od 1,1% (prerada i proizvodi od drveta i plute) do 31,8% (proizvodnja osnovnih metala). Na drugoj proizvodnje tekstilnih proizvodnji proizvodnji (-24,1%). U strani, visoke stope pada obima zabiljeene su u proizvodnji tkanina i prediva (-42,1%), odjevnih predmeta (-28,7%) i ostalih saobraajnih sredstava ostalih est podpodruja biljei

se pad obima proizvodnje u r sponu od 2,6% (proizvodnja hemijskih proizvoda) do 22,9% (proizvodnja duhanskih proizvoda). Pored toga, pad proizvodnje koji se odvija u kontinuitetu, zabiljeen je u proizvodnji radio, TV i komunikacione opreme (manji obim proizvodnje za 98,5%).

4 Jedna grana vie nego u FBiH, a odnosi se na proizvodnju radio, TV i komunikacione opreme.

18

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

1.2.3 Graevinarstvo Graevinarstvo u bh. ekonomiji predstavlja vanu djelatnost koja uestvuje sa 6,2% u bruto dodatoj vrijednosti i upoljava 5,6% ukupnog broja zaposlenih. Rast stranih ulaganja povoljno je uticao i na djelatnost graevinarstva u prethodnim

godinama, bilo da je rije o gradnji objekata visoke gradnje ili infrastrukturnoj izgradnji. Tako se u periodu od 2005. do 2008. vrijednost izvrenih radova u ovoj djelatnosti u FBiH poveala za 79,2%, a u RS za 97,8%.

Grafikon 1.8 : Vrijednost izvrenih graevinskih radova u FBiH i RS, 2006. 2010.5

Za razliku od navedenih godina, kada su biljeene visoke stope rasta vrijednosti izvrenih graevinskih radova, u 2009. i 2010. usljed recesije biljei se pad vrijednosti izvrenih graevinskih radova. U FBiH u 2009. za 28,2%, a u 2010. za daljih 13,6%. U RS u 2009. za 8,0%, a u 2010. za daljih 21,9%. U FBiH u 2010. vrijednost izvrenih graevinskih radova je 626,7 miliona KM i manja je za 98,7 miliona KM. Od ukupne vrijednosti izvrenih radova, na niskogradnju se odnosi 320,8 miliona KM ili 51,2%, a na visokogradnju 305,9 miliona KM ili 48,8%. Pri tome je vrijednost radova koji se odnose na niskogradnju manja za 43,0 miliona ili 11,8%, a vrijednost radova koji se odnose na visokogradnju manja je za 55,7 ili 15,4%.6 U RS-u vrijednost izvrenih radova u 2010. je 715,9 miliona KM i manja je za 160,5 miliona KM, to predstavlja navedeni godinji pad od 21,9%. 1.2.4 Cijene Inflatorna kretanja u prethodnoj godini bila su umjerena i uglavnom u skladu s oekivanjima, s neto naglaenijim rastom poetkom i krajem

godine. U 2010. karakteristine su relativno visoke prosjene stope rasta administrativno upravljanih cijena robe i usluga koje nisu podlone trinoj konkurenciji, kao i rast cijene prevoza za 7,1%.7 S druge strane, zahvaljujui injenici da su cijene hrane u 2010. bile stabilne (cijene hrane su pale za 0,9%, a njihovo uee u indeksu potroakih cijena je preko 32,0%) i da su cijene odjee i obue nie za 4,6%, prosjena godinja stopa inflacije u BiH iznosi 2,1% i u okvirima je koji se smatraju prihvatljivim, odnosno stimulativnim za ekonomiju zemlje. Istovremeno, posmatrano na godinjem nivou, u decembru 2010. zabiljeena je stopa inflacije od 3,1%.

5 Vrijednost izvrenih graevinskih radova u 2010. u RS-u izraunata je na bazi kretanja indeksa u 2010. i vrijednosti izvrenih radova u 2009. 6 Izvor podataka Zavod za statistiku FBiH 7 U 2010. u prosjeku su porasle cijene duhanskih proizvoda za 29,4%, komunalnih usluga za 5,1%, el. energija, plin i dr. energenata za 3,4%, telefonskih usluga za 7,4%, predkolskog i osnovno kolskog obrazovanja za 8,3%.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

19

Grafikon 1.9: Inflacija u BiH 2006.-2010.

Tokom 2010. biljei se postepeni oporavak vodeih svjetskih ekonomija koji prati blaga inflacija. U ovakvim okolnostima inflacija u BiH u 2010. identina je stopi inflacije u EU, dok je u poreenju sa zonom eura (EMU) stopa inflacije via za 0,5 procentnih poena. Istovremeno, u 2010. godinja stopa inflacije u BiH u odnosu na dvije, od tri, tranzicione ekonomije koje monetarnu politiku kao i BiH baziraju na valutnom odboru

(Bugarska i Estonija), inflacija je nia za 2,3pp, odnosno 0,9 pp, dok je u odnosu na Litvaniju inflacija u BiH via za 0,7 pp. U poreenju sa zemljama okruenja, u svim zemljama stope inflacije nie su nego u BiH8, osim Srbije gdje se biljei via stopa inflacije (6,5%).
8 Zemlje okruenja su zemlje bive SFRJ

Tabela 1.2: Inflacija u izabranim evropskim zemljama (u %) Zemlja BiH Estonija Bugarska Litva BJR Makedonija Slovenija Hrvatska Crna Gora Srbija EMU 16 EU 27 XII 2010. / XII 2009.
3,1 5,7 4,5 3,8 3,0 1,9 1,8 0,8 10,3 2,2 2,6

2010. / 2009.
2,1 3,0 2,4 1,3 1,6 1,8 1,1 0,5 6,5 1,6 2,1

20

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Tokom 2010. mjesene stope inflacije pokazuju da se najvii mjeseni rast cijena u visini od 1,4% dogodio u januaru i to uslijed rasta cijena duhana i alkoholnih pia koje su porasle za 11,4% (pri emu su cijene duhanskih proizvoda porasle za 16,2% uslijed uvoenja dodatne akcize na cigarete)8, komunikacionih usluga koje su porasle za 7,0% (telefonske usluge porasle za 7,4%) i cijena obrazovanja koje su porasle za 2,5% (cijene predkolskog i osnovnog obrazovanja porasle za 8,0%). U decembru 2010. takoe se biljei neto

vii mjeseni rast cijena (0,8%) i uglavnom je posljedica rasta cijena hrane i bezalkoholnih pia koje su u odnosu na prethodni mjesec porasle za 2,0% (cijene hrane porasle za 2,2%) i cijena prevoza koje su porasle za 1,3%. Tokom ostalih mjeseci 2010. biljee se oscilacije cijena koje su uglavnom vezane za sezonsko kretanje cijena energije (cijene u aprilu pale za 0,7%, a cijene u oktobru porasle za 0,9%).

Grafikon 1.10: Mjesene stope inflacije u 2009. i 2010.

Struktura indeksa potroakih cijena u 2010. pokazuje da je najvii prosjean rast cijena zabiljeen kod alkoholnih pia i duhana i to za 20,2%. Pored toga, zabiljeen je relativno visok rast cijena prevoza (7,1%), cijena vezanih za komunikacione usluge i opremu za (6,9%), te cijena usluga koje se odnose na stanovanje, vodu, elektrinu energiju, plin i druge energente (3,1%). Rast cijena ostalih komponenti koje ine indeks potroakih cijena kretao se u rasponu od 0,1% (namjetaj, ureaji u domainstvu i redovno odravanje kue) do 2,5% (obrazovanje). Pad cijena na godinjem nivou zabiljeen je kod obue i odjee (-4,6%) i hrane i bezalkoholnih pia (-0,7%). Kada se rast cijena alkoholnih pia i duhana, prevoza i usluga koje se odnose na stanovanje,

vodu, elektrinu energiju, plin i druge energente iskljui iz indeksa potroakih cijena, odnosno da se pretpostavi su ove cijene na godinjem nivou mirovale, prosjena inflacija u 2010. priblino bi bila oko 0,0%. Prema tome, usljed rasta cijena alkoholnih pia i duhana i prevoza prosjene cijene u 2010. su porasle za po 0,9 procentnih poena, a usljed rasta cijena usluga koje se odnose na stanovanje, vodu, elektrinu energiju, plin i druge energente za 0,3 procentna poena.

9 Posebna akciza na cigarete je poveana sa 0,30 na 0,45 KM zbog usklaivanja s posebnom akcizom u EU. Planirano je, a u skladu s evropskom regulativom, da do kraja 2013. ili 2014. iznos akcize na duhanske proizvode bude 2,70 KM.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

21

Grafikon 1.11: Komponente inflacije po glavnim grupama proizvoda

Posmatrano po entitetima, godinje promjene cijena su bile prilino harmonizirane, pa su u FBiH u 2010, potroake cijene u prosjeku porasle za 1,8%, a u RS za 2,5%. Mjeseno kretanje cijena izmeu oba entiteta je bilo sinhronizovano u 2010, s tim da je intezitet

oscilacija, neto jae izraen u RS-u. U oba entiteta u oktobru 2010. u odnosu na septembar cijene su pale za po 0,2%. Pri tome su prosjene cijene u decembru 2009. u odnosu na prosjene cijene u 2005. u FBiH vee za 19,9%, a u RS-u za 19,6%.

Grafikon 1.12: FBiH i RS - Indeksi potroakih cijena (CPI)

22

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

1.2.5 Zaposlenost i plate Prema Anketi o radnoj snazi10 u 2010. ukupno radno sposobno stanovnitvo u BiH je bilo oko 2,6 miliona stanovnika i u odnosu na prethodnu godinu biljei se rast za oko tri hiljade ili 0,1%. Od tog broja oko 1,4 miliona ili 55,4% stanovnika je neaktivno stanovnitvo, a oko 1,2 miliona ili 44,6% je radno aktivno stanovnitvo, to pokazuje da se struktura radno sposobnog stanovnitva neznatno promijenila u odnosu na 2009. U neaktivno stanovnitvo se svrstavaju

osobe do navrene 15. godine ivota i radno sposobne osobe koje se ne izjanjavaju niti da su zaposlene niti da su nezaposlene, dok radno aktivno stanovnitvo ine zaposlene i nezaposlene osobe koje aktivno trae posao.

10 Entitetski zavodi za statistiku, zajedno s Agencijom za statistiku BiH, ve pet godina provode Anketu o radnoj snazi u skladu s metodolokim pravilima i naelima Meunarodne organizacije rada (ILO) i zahtjevima Eurostata, ime je obezbijeena meunarodna uporedivost podataka u oblasti statistike rada.

Tabela 1.3: Struktura radno sposobnog stanovnitva u BiH11


2006.
u 000 u% 100 56,90 43,10

2007.
u 000 2.725 1.529 1.196 u% 100 56,10 43,90

2008.
u 000 2.649 1.486 1.162 u% 100 56,10 43,90

2009.
u 000 2.594 1.463 1.131 u% 100 56,40 43,60

2010.
u 000 2.597 1.439 1.158 u% 100 55,4 44,6

Radno sposobno stanovnitvo Neaktivno stanovnitvo Aktivno stanovnitvo

2.733 1.556 1.177

Prema anketi, u BiH u 2010. zaposleno je 842.831 osoba, dok je u 2009. bilo zaposleno 859.218 osoba. Ovakvo kretanje broja zaposlenih imalo je za posljedicu smanjenje stope zaposlenosti za 0,6 procentnih poena i ona u BiH u 2010. iznosi 32,5%. Stopa zaposlenosti je najvia u RS-u i iznosi 36,6%, u FBiH je 30,4%, dok je u Brko Distriktu najmanja

i iznosi 25,8%. Pri tome je procenat zaposlenih u 2010. u poreenju sa 2009. u FBiH manji za 0,5 procentnih poena, u RS-u za 0,6 pp, a u Brko Distriktu za 1,2 pp.
11 U tabelama su dati i podaci iz Ankete o radnoj snazi za 2006, 2007. i 2008.

Tabela 1.4: Stope aktivnosti stanovnitva po entitetima (u%)


2006.
BiH Stopa aktivnosti Stopa zaposlenosti Stopa nezaposlenosti
43,1 29,7 31,1

2007.
BD
37,6 23,7 37,1

2008.
BD
39,0 23,4 40,0

FBiH
43,1 29,1 32,4

RS
43,3 30,9 28,5

BiH
43,9 31,2 29,0

FBiH
42,3 29,2 31,1

RS
47,0 35,1 25,2

BiH
43,9 33,6 23,4

FBiH
42,4 31,8 25,0

RS
47,0 37,3 20,5

BD
36,8 25,1 31,9

2009.
BiH Stopa aktivnosti Stopa zaposlenosti Stopa nezaposlenosti
43,6 33,1 24,1

2010.
BD
38,1 27,0 29,2

FBiH
41,6 30,9 25,7

RS
47,4 37,2 21,4

BiH
44,6 32,5 27,2

FBiH
42,9 30,4 29,1

RS
47,9 36,6 23,6

BD
40,6 25,8 36,4

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

23

Broj nezaposlenih u BiH u 2010. je 315.110 osoba, dok je u 2009. bilo nezaposleno 272.339 osoba, tako da je stopa nezaposlenosti u 2010. via nego u 2009. za 3,1 procentni poen i iznosi 27,2%. Stopa nezaposlenosti je najvia u Brko Distriktu i iznosi 36,4%, u FBiH je 29,1%, dok je u RS najmanja i iznosi 23,6%. Pri tome je procenat nezaposlenih u 2010. u poreenju sa 2009. u RS-u vii za 2,2 procentna poena, u FBiH za 3,4 pp, a u Brko Distriktu ak za 7,2 pp.

Struktura zaposlenih prema podrujima djelatnosti pokazuje da je 19,7% osoba koje rade zaposleno u poljoprivredi, 31,0% u nepoljoprivrednoj djelatnosti, a 49,3% u uslunim djelatnostima.12

12 Grupe podruja djelatnosti (NACE Rev 1.1): poljoprivredne (A, B), nepoljoprivredne (C, D, E, F), uslune (G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q)

Tabela1.5: Struktura zaposlenih prema podruju djelatnosti u BiH (u %)


Djelatnost
Poljoprivredne Nepoljoprivredne Uslune djelatnosti Ukupno

2006.
20,5 30,8 48,7 100

2007.
19,8 32,6 47,6 100

2008.
20,5 32,5 47,0 100

2009.
21,2 31,5 47,3 100

2010.
19,7 31,0 49,3 100

U 2010, prema ovim podacima, smanjeno je uee zaposlenih u poljoprivredi i nepoljoprivrednim djelatnostima (odnosi se na industriju i graevinarstvo) za po 0,5 procentnih poena, dok se u uslunim djelatnostima biljei poveanje broja zaposlenih za 2,0 procentna poena. Smanjenje uea zaposlenih u nepoljoprivrednim djelatnostima ukazuje na spor oporavak industrije i graevinarstva, dok je rast zaposlenih u uslunim djelatnostima karakteristian i za razvijene zemlje gdje dosee ak 2/3 zaposlenih. Postojei administrativni podaci su nepouzdani i ne omoguavaju izraunavanje korektne stope nezaposlenosti, jer ne postoje podaci o ukupnom broju radno aktivnog stanovnitva. Prema ovim podacima, u koje nije ukljuena siva ekonomija, broj zaposlenih u BiH u decembru 2010. bio je 688.944 osobe. Od toga je u FBiH zaposleno 424.598 osoba, u RS-u 247.388 osoba, a u Brko Distriktu 16.958 osoba. U odnosu na decembar 2009. broj zaposlenih osoba u RS-u i FBiH smanjio se za 9.480, odnosno 1.599 osoba, dok se u Distriktu Brko poveao za 771 osobu. Znaajno smanjenje broja zaposlenih uglavnom je posljedica sporog oporavka ekonomije, a koje se dogaa u okolnostima usporenog izlaska iz krize. Istovremno, broj nezaposlenih

na osnovu evidencija zavoda za zapoljavanje je 522.080 osoba, ali se pretpostavlja da je znaajno precijenjen jer ukljuuje i veliki broj osoba koje su na evidenciji zbog socijalnih prava. Struktura zaposlenih, prema administrativnim podacima, po djelatnostima u 2010. pokazuje da je u preraivakoj industriji (D) zaposleno 19,3%, a u djelatnosti u koju je svrstana trgovina na veliko i malo i popravak motornih vozila i motocikala, te predmeta za linu upotrebu i domainstvo (G) zaposleno je 18,6% i da se uee ovih djelatnosti u ukupnom broju zaposlenih u odnosu na 2009. smanjilo za 0,7 procentnih poena, odnosno 0,3 procentna poena. Zatim slijedi djelatnost u koju je svrstana javna uprava i odbrana te obavezno socijalno osiguranje (L) sa 10,5% i obrazovanje (M) sa 8,5% zaposlenih. Uee ovih djelatnosti u ukupnom broju zaposlenih povealo se za po 0,4 procentna poena. U etiri navedene djelatnosti zaposleno je 56,9% ukupnog broja zaposlenih u BiH. U ostalim djelatnostima zaposleno je od 0,1% (ribarstvo - B) do 7,2% (saobraaj, skladitenje i veze - I). Vano je napomenuti da graevinarstvo (F) u ukupnom broju zaposlenih uestvuje sa 5,6% i da se uee ove djelatnosti smanjilo za 0,5 procentnih poena.

24

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 1.13: Struktura zaposlenih po djelatnostima u 2010.

A - Poljoprivreda, lov i umarstvo B - Ribarstvo C - Rudarstvo i vaenje kamena D - Preraivaka industrija E - Snabdijevanje elektrinom energijom, gasom i vodom F - Graevinarstvo G - Trgovina na veliko i na malo; popravak motornih vozila i motocikala, te predmeta za linu upotrebu i domainstvo H - Hoteli i restorani

I - Prevoz, skladitenje i komunikacije J - Finansijsko posredovanje K - Poslovanje nekretninama, iznajmljivanje i poslovne usluge L - Javna uprava i odbrana; obavezno socijalno osiguranje M - Obrazovanje N - Zdravstvena zatita i socijalna zatita O - Ostale drutvene, socijalne i line uslune djelatnosti

U 2010, za razliku od 2009, biljei se znatno umjereniji rast neto plata. Naime, na nivou BiH prosjena neto plata u 2010. iznosila je 798 KM i vea je od prosjene neto plate ostvarene u

2009. za 8 KM ili 1,0%. Uslijed inflacije realni rast prosjene neto plate je negativan, odnosno realna neto plata u 2010. nia je za 1,1%.

Grafikon1.14: Godinje stope rasta realnih neto plata u BiH

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

25

U 2010. prosjena neto plata u FBiH iznosila je 804 KM, u RS-u 784 KM i u Brko Distriktu 797 KM. U FBiH i Brko Distriktu prosjena neto plata, u poreenju sa 2009, via je za 1,6%, odnosno 3,6%, dok je u RS-u nia za 0,5%. Realni rast prosjene neto plate uslijed inflacije je negativan, odnosno realna plata je u FBiH nia za 0,2%, a u RS-u za 2,9%.Stope kretanja prosjenih neto plata u entitetima, od 1998. do 2009, pokazuju da je prisutan trend njihovog izjednaavanja, a da je u 2010. u FBiH prosjena neto plata vea nego u RS-u za 20 KM ili 2,6%. Nivo prosjenih neto plata prema djelatnostima pokazuje da su u 2010. postojale znaajne razlike meu djelatnostima, to je posljedica razliite obrazovne strukture, ali i profitabilnosti djelatnosti. Omjer najnie i najvie prosjene plate meu djelatnostima u 2010. je 1:2,44 i dolo je do blagog ujednaavanja u odnosu na 2009. kada je omjer bio 1:2,45. Po pravilu, u djelatnosti finansijskog posredovanja i u 2010. ostvarena je najvea prosjena neto

plata u iznosu od 1.277 KM i vea je od prosjene neto plate u BiH za 479 KM ili 60,0%. Prosjena plata vea od 1.000 KM ostvarena je jo samo u dvije djelatnosti (snabdijevanje elektrinom energijom, plinom i vodom u iznosu od 1.125 KM; javnoj upravi i odbrani i obaveznom socijalnom osiguranju u iznosu od 1.102 KM). Vee plate od neto prosjenih plata ostvarene su u zdravstvenoj i socijalnoj zatiti (N), u prevozu, skladitenju i komunikacijama (I), obrazovanju (M) te u rudarstvu i vaenju rude (C), i to u iznosu od 995 KM, 899 KM, 857 KM i 825 KM, respektivno. Na drugoj strani, u graevinarstvu je ostvarena najmanja prosjena neto plata u iznosu od 524 KM i manja je od prosjene neto plate u BiH za 274 KM ili 34,3%. Niske prosjene neto plate ostvarene su u djelatnosti hotela i restorana (533 KM), trgovini na veliko i na malo (563 KM) i preraivakoj industriji (567 KM).

Grafikon 1.15: Neto plate u BiH po djelatnostima13

Najvii nominalni rast prosjene neto plate u 2010. ostvaren je u trgovini na veliko i na malo i to u visini od 4,8%. Relativno visoke nominalne stope rasta neto plata ostvarene su u preraivakoj industriji (3,5%), rudarstvu (2,6%), te u u djelatnosti hotela i restorana (2,3%). U ostalim djelatnostima u kojima se biljei rast neto plata, rast se kretao u rasponu od 1,7% (graevinarstvo) do 0,3% (poljoprivreda, lov i umarstvo). Na drugoj strani, u ribarstvu je zabiljeen najvii pad nominalne plate i to za 2,1%. Pored toga,

relativno visok nominalni pad neto plate zabiljeen je u djelatnosti prevoza (-1,4%), poslovanju nekretninama (-1,2%) i javnoj upravi i odbrani i obaveznom socijalnom osiguranju (-1,0%). Isto tako, pad nominalne neto plate zabiljeen je u djalatnosti zdravstva (-0,3%) i djelatnosti koja obuhvata ostale javne, drutvene, socijalne i line uslune djelatnost (-0,1%).

13

Djelatnosti vidjeti u grafikonu 1.13

26

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Prosjena penzija u decembru 2010. u FBiH iznosila je 339 KM, u RS-u 320 KM i Brko Distriktu 315 KM i u odnosu na decembar 2009. u FBiH je manja za 5 KM ili 1,3 %, u RS-u je manja za 13 KM (3,9%), a u Brko Distriktu je manja za 3 KM (0,9%). 1.2.6 Vladine finansije Nakon velikog pogoranja fiskalne pozicije i rasta fiskalnog deficita tokom 2009, a to je bilo uzrokovano znaajnim padom prihoda i nedovoljnog prilagoavanja na rashodovnoj strani, u 2010. vlasti su poduzele niz mjera sa ciljem stabiliziranja i postepenog smanjivanja fiskalnog deficita. U skladu s politikama dogovorenim kroz stand-by aranman, u protekloj godini su poduzete mjere za smanjivanja javne potronje (kroz ograniavanje plata u javnom sektoru) i reviziju nekih socijalnih davanja. Realizacija ovih mjera nije bila potpuna, tako da je ostvarena manja uteda nego to je planirano. Meutim, sporo realiziranje kapitalnih stavki u budetima i zakanjelo usvajanje kantonalnih budeta u FBiH doprinijeli su da se rashodi ne realiziraju planiranim tempom, pa su stoga

konsolidirani rashodi neto nii nego se predvialo. S druge strane, rast na strani prihoda (prvenstveno od indirektnih poreza) omoguio je da fiskalna pozicija bude u skladu s projekcijama, iako za konanu ocjenu treba priekati fiskalne podatke za cijelu godinu (koji u trenutku pisanja jo nisu na raspolaganju). Ciljani konsolidirani deficit14 za 2010. iznosi 4,5% BDP-a (dogovoren u pismu namjere prema MMF-u), to bi znailo smanjivanje za jedan procentni poen u odnosu na 2009, a za 2011. planira se dalja redukcija deficita, na oko 3% BDP-a. Vano je konstatovati da vlade svoje potrebe za finansiranjem nisu realizovale kroz poveanje unutranjeg javnog duga, a koji je jo uvijek uglavnom vezan za rjeavanje prijeratnih i ratnih potraivanja. Zbog jesenjih parlamentarnih izbora, usvajanje veine budeta u FBiH i za institucije BiH za 2011. jo nije okonano, dok je u RS-u budet usvojen poetkom 2011.

Grafikon 1.16: Indirektni porezi i neto PDV po mjesecima 2006. - 2010.

Znaajno je istai da je u 2010. porast prihoda od indirektnih poreza rezultat dijelom poveanja stopa, a dijelom oporavka privrede. Naime, od 1.1.2010. poveane su stope posebne akcize na duhan i duhanske preraevine i uveden

dodatni iznos od 0,10KM/l naftnih derivata na ime putarina.


14 Deficit koji ukljuuje i trokove projekata finansiranih donatorskim sredstvima (to je razlika u odnosu na domau GFS statistiku)

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

27

Preko jedinstvenog rauna u 2010. prikupljeno i distribuirano prema budetima 4,80 milijardi KM, a to je u odnosu na 2009. vie za 370,8 miliona KM ili 8,4%. Pri tome, neto sredstava po osnovu PDV-a prikupljeno je vie za 166,0 miliona KM, odnosno za 5,9%, dok je po osnovu carina (zbog smanjivanja carinskih stopa po SAA) zabiljeen pad prihoda za 45,0 miliona KM, odnosno 13,0%. Istovremeno, po osnovu ukupnih akciza naplaeno je vie za 6,0%, a na ime putarina vie za 22,2% novanih sredstava. Vladine finansije za period I-IX 2010. S obzirom na raspoloivost podataka15, mogue je analizirati fiskalna kretanja za devet mjeseci 2010. Devetomjeseni podaci o budetskoj potronji su preliminarnog karaktera, jer se potronja razliito rasporeuje po kvartalima, tako da se na osnovu njih moe donijeti samo aproksimativan zakljuak o ukupnoj godinjoj budetskoj potronji. Konsolidirani izvjetaj za BiH Prema konsolidiranom izvjetaju16 za BiH na nivou generalne vlade u periodu I-IX 2010. ostvareni prihodi su iznosili 6,92 milijarde KM, a rashodi 7,07 milijardi KM. U poreenju s istim periodom prethodne godine, prihodi su vei za 179,4 miliona KM ili 2,7%, dok su rashodi vei za 230,2 miliona KM i rasli su po stopi od 3,4%. Na strani prihoda, po osnovu poreza prikupljeno je 3,59 milijardi KM i to je vie ostvarenog prihoda po osnovu poreza za 224,8 miliona KM (6,7%) nego u istom periodu 2009. Prihod od poreza je najznaajnija stavka na strani prihoda i uestvuje u ukupnom prihodu sa 51,9%. Istovremeno, po osnovu doprinosa je ostvareno 2,77 milijardi KM, to je vie za 100,8 miliona KM (3,8%) u poreenju s istim periodom 2009. Prihodi po osnovu doprinosa uestvuju sa 40,0% u ukupnom prihodu. Grantovi i ostali prihodi su iznosili 559,0 miliona KM i manji su za 146,2

miliona KM, a uestvuju u ukupnim prihodima i primicima sa 8,1%. Na strani rashoda, stavka koja se odnosi na kompenzaciju zaposlenih (najvei dio ine isplaene plate) u sektoru vlade manja je za 17,7 miliona KM ili 0,9%, a uestvuje u ukupnim rashodima sa 28,1%. Istovremeno, stavka koja se odnosi na trokove koritenja robe i usluga vea je za 91,6 miliona KM ili 6,2% (uestvuje u ukupnim rashodima sa 22,3%), dok je stavka vezana za socijalna davanja17 manja za 4,6 miliona KM ili 0,2%, u poreenju sa istim periodom 2008. Ova stavka ini najvei dio ukupnih rashoda i to 37,9%. U ovom periodu rashodi po osnovu kamata manji su za 10,7 miliona KM ili 13,2%, a davanja na ime subvencija vea su za 21,1 miliona KM ili 8,6%. U posmatranom periodu u sektoru vlade, na nivou BiH, ostvaren je bruto deficit u iznosu od 150,8 miliona KM i u odnosu na isti period prethodne godine, bruto deficit je vei za 50,8 miliona KM (50,8%). Kako je u ovom periodu neto nabavka nefinansijskih sredstava iznosila 172,5 miliona KM, na nivou BiH ostvaren je neto deficit u iznosu od 323,4 miliona KM i vei je nego neto deficit ostvaren u istom periodu prethodne godine za 74,5 miliona KM (29,7%).

15 Statistika vladinih finansija za devet mjeseci 2009. pripremljena je na osnovu podataka od 47 izvjetajnih jedinica (razliiti nivoi vlasti i fondovi), bez opina i javnih preduzea za ceste. Ovo podrazumijeva praenje i evidentiranje promjena (na strani prihoda i rashoda) koje su nastale u posmatranom periodu, a klasificirane su u skladu s pomenutom metodologijom. 16 Nisu ukljuene lokalne vlade i javna preduzea za ceste 17 Socijalna davanja ukljuuju: isplate penzija i invalidnina, boraka davanja, naknade za nezaposlene, djeiju zatitu, pomo izbjeglicama, te ostale isplate socijalne pomoi pojedincima.

28

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 1.17: Konsolidirani prihodi, rashodi i primarni suficit na nivou BiH

Primarnim ili nekamatnim saldom precizno se mjere efekti tekue budetske politike putem izostavljanja plaanja kamate iz konvencionalnih mjera fiskalne neravnotee18 i pokazuje kako tekue fiskalne transakcije vlade utiu na njen neto dug, te je zbog toga veoma znaajan pri procjenjivanju odrivosti fiskalnog deficita. U BiH primarni deficit u periodu I-IX 2010. iznosi 80,6 miliona KM i vei je u odnosu na isti period prethodne godine za 61,5 miliona KM. Institucije BiH Operativni izvjetaj institucija BiH pokazuje da je u posmatranom periodu ostvaren bruto suficit u iznosu 23,9 miliona KM i neto suficit u iznosu od 3,8 miliona KM. U poreenju s istim periodom prethodne godine, bruto suficit manji je za 101,4 miliona KM ili 80,9%, a neto suficit za 85,8 miliona KM ili 95,7%. Prihodi su iznosili 718,5 miliona KM i, u poreenju s istim periodom prethodne godine, manji su za 98,3 miliona KM ili 12,0%. Pri tome, rashodi su iznosili 694,6 miliona KM i vei su za 3,1 milion KM ili 0,4%. U okviru rashoda najveu stavku ine plate zaposlenih u iznosu od 470,1 milion KM (67,7% ukupnih rashoda) i u odnosu na isti period prethodne godine, iznos isplaen na ime plata je manji za 3,0 miliona KM ili 0,6%. Prema preliminarnim podacima, projicirani konsolidovani neto deficit za 2010.oekuje se u iznosu od 80,0 miliona KM.19

Federacija BiH Prema operativnom konsolidiranom izvjetaju u FBiH u periodu I-IX 2010. ostvaren je bruto suficit u iznosu 63,8 miliona KM i vei je za 50,6 miliona KM u poreenju s istim periodom prethodne godine. Istovremeno, evidentiran je neto deficit od 15,7 miliona KM i manji je od neto deficita zabiljeenog u istom periodu prethodne godine za 37,9 miliona KM. Meutim, u FBiH trend je da se u etvrtom kvartalu tekue godine evidentira najvea potronja, to direktno utie na nivo budetskog deficita. Prema preliminarnim podacima, projicirani konsolidovani neto deficit za 2010. oekuje se u iznosu od 150,0 miliona KM20. Vanbudetski fondovi su poslovali s neto deficitom u iznosu od 19,4 miliona KM. Od tog iznosa u penzionom fondu je zabiljeen neto deficit od 6,8 miliona KM, u fondu za zapoljavanje neto deficit od 11,3 miliona KM i u fondu za zdravstveno osiguranje neto deficit iznosi 1,3 miliona KM. Ostvareni konsolidirani prihodi u FBiH iznosili su 4,20 milijardi KM i u poreenju s istim periodom prethodne godine vei su za 154,2 miliona KM ili 3,8%, dok su rashodi iznosili 4,13 milijarde KM i vei su za 103,5 miliona KM ili 2,6%.

18 Generalno, da bi se izraunao primarni saldo, ukupna plaanja kamata se oduzimaju od ukupnih trokova. Meutim, konceptualno bi trebalo oduzeti samo neto plaanja kamata od strane vlade (plaanja po osnovu kamata umanjena za primljene kamate). 19 Izvor: Ministarstvo finansija i trezora BiH 20 Izvor: Ministarstvo finansija FBiH

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

29

U okviru prihoda, najvea stavka su prihodi ostvareni po osnovu poreza i iznose 2,05 milijardi KM (vie za 175,4 miliona KM ili 9,4% u odnosu na prethodnu godinu). Druga stavka po veliini su doprinosi (uestvuju u ukupnim prihodima 44,7%) i iznose 1,88 milijardi KM i vei su za 61,0 milion KM ili 3,4%. Ostali prihodi i grantovi iznose 269,4 miliona KM i manji su za 82,3 miliona ili 23,3% u odnosu na isti period prethodne godine. U okviru rashoda, najvea stavka se odnosi na socijalna davanja i iznosi 1,76 milijardi KM (manje za 16,8 miliona KM ili 0,9% u odnosu na prethodnu godinu). Druga po veliini je stavka

koja se odnosi na kompenzaciju zaposlenim u vladinom sektoru i iznosi 970,1 milion KM, to je manje za 10,2 miliona KM ili 1,0%. Istovremeno, za nabavku robe i plaanje usluga u posmatranom periodu utroeno je 938,7 miliona KM, a to je u odnosu na isti period prethodne godine vie za 31,2 miliona KM ili 3,4%. U ovom periodu rashodi po osnovu kamata manji su za 7,2 miliona KM ili 15,0%, a davanja na ime subvencija vea su za 26,2 miliona KM ili 18,1%.

Grafikon 1.18: Prihodi i rashodi Vlade FBiH i kantona i konsolidirani neto suficit (+)/ deficit(-)

Na nivou vlade FBiH ostvareni neto suficit iznosi 12,7 miliona KM i manji je, u poreenju s istim periodom prethodne godine, za 88,9 miliona KM ili 87,5%. Pri tome, ostvareni prihodi su iznosili 980,1 milion KM i vei su za 46,6 miliona KM ili 5,0%, a evidentirani rashodi su iznosili 918,9 miliona KM i vei su za 116,0 miliona KM ili 14,4%. Istovremeno, na nivou kantona, ostvaren je neto deficit u iznosu od 9,0 miliona KM i u odnosu na isti period prethodne godine manji je za 13,8 miliona KM ili 60,4%. Pri tome, ostvareni prihodi su iznosili 1,34 milijarde KM i vei su za 36,2 miliona KM (2,8%), a ostvareni rashodi su iznosili 1,32 milijarde KM i vei su za 29,4 miliona KM ili 2,3%.

Republika Srpska Prema operativnom konsolidiranom izvjetaju u RS-u u periodu I-IX 2010. zabiljeen je bruto deficit u iznosu od 260,5 miliona KM i manji je u odnosu na isti period prethodne godine za 3,8 miliona KM ili 1,4%. Kako je neto nabavka nefinansijskih sredstava iznosila 56,9 miliona KM, u ovom periodu zabiljeen je neto deficit u iznosu od 317,4 miliona KM i u odnosu na isti peri od prethodne godine, zabiljeeni neto deficit vei je za 26,5 miliona KM ili 9,1%. Prema preliminarnim podacima, projicirani konsolidovani neto deficit za 2010. oekuje se u iznosu od 400,0 miliona KM21.

21

Izvor: Ministarstvo finansija RS

30

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Pri tome, u penzionom fondu neto deficit iznosi 25,6 miliona KM, u fondu zdravstva neto deficit je 44,6 miliona KM, fondu djeije zatite deficit je 4,6 miliona KM, a u fondu za zapoljavanje neto deficit je 676,9 hiljada KM. Ostvareni prihodi u ovom periodu iznosili su 1,91 milijardu KM i vei su za 98,4 miliona KM ili 5,4%, dok su rashodi iznosili 2,17 milijardi KM i vei su za 94,6 miliona KM ili 4,6%, u poreenju s istim periodom prethodne godine. U okviru prihoda, najvea stavka su prihodi ostvareni po osnovu poreza i iznose 892,4 miliona KM (vie za 51,2 miliona KM ili 6,1% u odnosu na isti period prethodne godine). Druga stavka po veliini, na strani prihoda, jesu doprinosi i iznose 873,4 miliona KM i vei su za 39,0 miliona KM ili 4,7%. Ostali prihodi i grantovi iznose 139,6

miliona KM i vei su za 8,3 miliona, ili 6,3% u odnosu na isti period prethodne godine. U okviru rashoda najvea stavka se odnosi na socijalna davanja i iznosi 872,4 miliona KM, (manje za 1,8 miliona KM ili 0,2%). Na ime kompenzacije zaposlenim u vladinom sektoru, u posmatranom periodu utroeno je 486,2 miliona KM, to je manje za 8,6 miliona KM ili 1,7%. Istovremeno, na nabavku robe i plaanje usluga potroeno je 471,0 milion KM, to je vie za 16,9 miliona KM ili 3,7%. U ovom periodu, rashodi po osnovu kamata manji su za 3,5 miliona KM ili 10,9%, a davanja na ime subvencija su manja za 1,8 miliona KM ili 2,0%, dok su ostali rashodi vei za 96,1 milion KM ili 85,3%.

Grafikon 1.19: Prihodi i rashodi Vlade RS i konsolidirani neto suficit (+)/ deficit (-)

Na nivou vlade RS zabiljeeni neto deficit iznosi 241,9 miliona KM i vei je u odnosu na isti period prethodne godine za 84,2 miliona KM ili 53,4%. Pri tome, ostvareni prihodi su iznosili 1,02 milijarde KM i vei su za 51,6 miliona KM (5,3%), a rashodi su iznosili 1,21 milijardu KM i vei su za 104,9 miliona KM (9,5%), u odnosu na isti period prethodne godine. 1.2.7 Vladin vanjski dug U 2010. vanjska zaduenost sektora vlade BiH prilino se poveala, tako da na kraju 2010. iznosi 6,25 milijardi KM, ime je zaduenost vea za 19,4% u odnosu na stanje na kraju 2009. Izraeno u procentu BDP-a, stanje vladinog

vanjskog duga iznosi 25,4%, to je za 3,7 procentnih poena vie nego u 2009. Glavni razlog za ovo veliko poveanje je povlaenje tri trane stand-by aranmana u ovoj godini u iznosu od 340,8 miliona KM (u martu 2010. povueno je 192,6 miliona KM, u istom mjesecu je povueno jo 74,1 milion KM i u oktobru je povueno 74,1 milion KM) i poveanje zaduenosti kod Svjetske banke - IDA u iznosu od 246,1 milion KM.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

31

Prema ueu najveih kreditora u ukupnom vanjskom dugu, moe se primijetiti da je na kraju 2010. najvee uee kredita Svjetske banke - IDA sa 27,9%, koji su povueni poslije rata pod koncesionim uslovima. Zatim slijede krediti prema

Pariskom klubu sa 13,4% uea, Meunarodnom monetarnom fondu sa 12,4%, krediti Svjetske banke - IBRD sa 10,4% uea i Londonskog kluba sa 9,6% uea.

Grafikon 1.20: Uee u javnom vanjskom dugu opte vlade po kreditorima (%)

Ugovorena, a neangaovana sredstva (koja e biti povuena u narednom periodu), na kraju 2010. iznose 2,33 milijarde KM, pri emu najveu grupu kreditora predstavljaju meunarodne i regionalne organizacije sa 72,2%, a zatim slijede vlada i vladine agencije sa 26,9% te privatni kreditori sa 0,9% neangaovanih sredstava. Prema valutnoj strukturi, u procentualnom ueu valuta21, na dug u eurima se odnosi 42,6%,

u SDR-u 38,6%, u amerikim dolarima 10,2% i ostalim valutama 8,6%. U toku 2010. moe se primijetiti najvei rast zaduenosti u korpi valuta SDR-a, to je vezano za povlaenje sredstava od stand-by aranmana s MMF-om.

21 SDR = Special Drawing Right; CUP = Currency Unit Pool, obraunske jedinice MMF-a i Svjetske banke bazirane na kursu glavnih svjetskih valuta.

Grafikon 1.21: Vanjski dug sektora vlade (nominalne vrijednosti u procentima BDP-a)

32

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Jedna od najznaajnih stavki budeta BiH jeste servisiranje vanjskog duga, a obaveze servisiranja vanjskog duga BiH utvrene su budetom institucija BiH i meunarodnih obaveza za 2010. U 2010. otplata vanjskog duga je iznosila 300,8 miliona KM, pri emu je otplata glavnice oko 211,4 miliona KM ili 70,3% ukupnog otplaenog iznosa, a otplata kamata oko 89,5 miliona KM ili 29,7%, za razliku od otplate u 2009. kada je otplata glavnice bila 208,8 miliona KM a otplata kamate 156,9 miliona KM. Povean iznos otplate u 2010. je uzrokovan aktiviranjem opcionog duga prema Londonskom klubu. Analizom godinjih vrijednosti primjetno je da se trend servisiranja kamate u protekloj godini smanjio i smanjilo se uee kamate u ukupnom servisiranju vanjskog duga BiH. U strukturi povjerilaca najvei iznos prispjelog i otplaenog duga u 2010. odnosio se Evropsku banku za obnovu i razvoj - EBRD 57,9 miliona KM, na Svjetsku banku - IBRD 47,8 miliona KM i na Svjetsku banku IDA 38,6 miliona KM. Sredstva za otplatu vanjskog duga ovim meunarodnim institucijama predstavljala su 48% ukupnih sredstava za servisiranje vanjskog duga u 2010.

Pored meunarodnih institucija, znaajniji iznosi sredstava u strukturi servisiranja vanjskog duga odnose se i na vladu i vladine organizacije, i to oko 42,2 miliona KM, kao i privatne kreditore u vrijednosti od 63,7 miliona KM. Do kraja decembra 2010, od planiranih 325,4 miliona KM za otplatu vanjskog duga uplaeno je sredstava u iznosu od 300,8 miliona KM, to predstavlja odstupanje u iznosu od 24,5 miliona KM ili 8,1%, to ukazuje da nije bilo znaajnog odstupanja od plana. Najvei intenzitet otplate vanjskog duga u 2010. realizovan je u decembru (22,4% od ukupnog godinjeg iznosa), a najnii u januaru (1,7%). Ovo je naravno rezultat programirane dinamike otplate duga, i moe se generalno zakljuiti da su najvee otplate duga skoncentrisane u junu, novembru i decembru.

Grafikon 1.22: Servisiranje vanjskog duga (u hiljadama KM)

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

33

1.2.8 Platni bilans Tekui raun Ukupna platnobilansna kretanja u 2010. bila su povoljnija nego to je to bio sluaj u prethodnoj godini. BiH i dalje biljei deficit na tekuem raunu od 1,36 milijardi KM, koji je manji za 126,6 miliona KM ili 8,5% u odnosu na 2009. Na pozitivan doprinos ovakvom smanjenju deficita tekueg rauna presudan uticaj je imalo smanjenje deficita na raunu bilansa robe i poboljanje bilansa tekuih transfera. U protekloj godini zabiljeen je i manji priliv sredstava na kapitalnom i finansijskom raunu, znaajno

smanjenje direktnih stranih investicija i rast deviznih rezervi. Pozitivan predznak u neto grekama i propustima znai da nisu statistiki evidentirani svi ulazi kapitala u zemlju. U relativnom omjeru prema BDP-u deficit se poveavao iz godine u godinu i dosegao nivo od 14,2% zabiljeen u 2008. Finansijska kriza i recesija na globalnom nivou je uticala i na tekui raun, pa je u 2009. zabiljeeno otro smanjenje na 6,2%, da bi se u protekloj godini zaustavio na 5,5% BDP-a. Dakle, na tekuem raunu se biljei najmanji deficit u posljednjih pet godina.

Tabela 1.6: Platni bilans Bosne i Hercegovine (u milionima KM) 2006.


I - Tekui raun (1+2+3+4) 1. Roba Izvoz Uvoz 2. Usluge 3. Prihod 4. Tekui transferi II - Kapitalni i finansijski raun (1+2) 1. Kapitalni raun 2. Finansijski raun 2.1. Direktne investicije 2.2. Portfolio investicije 2.3. Ostale investicije 2.4. Rezervna imovina III - Neto greke i propusti -1.532,2
-6.661,0 5.255,8 11.916,8 1.045,3 611,1 3.472,4

2007.
-2.328,5
-8.101,1 6.046,5 14.147,7 1.250,6 656,7 3.865,3

2008.
-3.516,0
-9.432,2 6.888,4 16.320,7 1.299,2 842,0 3.775,1

2009.
-1.489,5
-6.669,1 5.711,5 12.380,6 1.119,0 827,2 3.233,4

2010.
-1.362,9
-6.351,8 7.293,8 13.645,6 1.022,4 634,1 3.332,4

1.348,7
457,2 891,4 1.188,5 -0,7 930,8 -1.227,2

2.383,3
433,9 1.949,4 2.932,5 -1,1 264,8 -1.246,8

3.493,0
393,6 3.099,4 1.226,5 -11,8 1.481,8 402,8

1.630,9
358,9 1.272,0 358,9 -253,2 1.077,2 89,1

1.201,8
313,5 888,2 24,7 -129,4 1.216,4 -223,4

183,6

-54,8

22,9

-141,4

161,1

Na raunu usluga ostvaren je suficit od 1,0 milijarde KM, raun tekuih transfera biljei ve godinama znaajan suficit, te nakon smanjenja u godini recesije, opet ima pozitivan trend i saldo na raunu iznosi 3,3 milijarde KM. Saldo na

stavki dohotka iznosi 634,1 milion KM. Ostvareni suficit na podbilansima usluga, dohotka i tekuih transfera finansira 79,7% robnog deficita.

34

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 1.23: Tekui raun platnog bilansa (u milijardama KM)

U protekloj godini deficit na raunu robe22 iznosio je 6,35 milijardi KM. Posmatrano u odnosu na 2009. deficit se smanjio za 317,3 miliona KM ili za 4,7%. Ovo smanjenje je rezultat veeg rasta izvoza od rasta uvoza. Povean izvoz baznih metala, maina, aparata i mehanikih ureaja i

proizvoda hemijske industrije najvie je uticao na smanjenje deficita robne razmjene.


22 Trgovinski bilans na platnobilansnoj osnovi ukljuuje neophodna prilagoenja i zbog toga se razlikuje od statistike vanjske trgovine koju objavljuje Agencija za statistiku BiH.

Grafikon 1.24: Deficit tekueg rauna i robne razmjene u % BDP-a

*Nominalni BDP je procjena CBBiH

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

35

Jo uvijek nedovoljno poveanje potranje iz inostranstva je uticalo da u 2010. suficit na raunu usluga bude manji za 8,6% u odnosu na 2009. Ukupni prilivi su manji za 6,1% ili 123,6 miliona KM i to ponajvie zbog smanjenja priliva od usluga putovanja za 9,0%, to se uglavnom odnosi na privatna putovanja i smanjenje priliva od pruanja graevinskih usluga u inostranstvu za 44,5 miliona KM ili 15,2%. Nasuprot tome, prilivi od usluge prevoza robe koji su vei za 9,5 miliona KM ili 4,6% su najvie uticali na ublaavanje pada suficita rauna usluga. Izvoz usluga, odnosno odlivi po tom osnovu su takoe manji u odnosu na prethodnu godinu. Najvei odlivi na raunu usluga su zbog poveanja usluga transporta, uglavnom prevoza robe, koje su vee za 17,2 miliona KM ili 10,6%. Bilans dohotka biljei najvei pad i iznosi 634,1 milion KM to je manje za 193,1 miliona KM ili 23,3%, te se trend smanjenja ove komponente tekueg rauna nastavlja, s tim da je pad ostvaren i na strani prihoda i na strani rashoda. Prilivi po osnovu kompenzacije privremeno zaposlenih bh. graana u inostranstvu iznose 799,4 miliona KM i smanjili su se za 18,1% u odnosu na prethodnu godinu, dok je priliv po osnovu kamata na depozite i vrijednosnih

papira manji za 56,3%, najvie zbog smanjenja prihoda od investiranja monetarnih vlasti. Rashodi za plaanje kamata na vanjski dug, te otplate kamata banaka i preduzea na pozajmljena sredstva manji su u odnosu na prethodnu godinu za 65,6 miliona KM ili 18,3%. Tekui transferi u neto iznosu su bili 3,33 milijarde KM i biljee poveanje od 3,1% u odnosu na prethodnu godinu, zbog poveanja privatnih transfera za 188,7 miliona KM, to je skoro u potpunosti rezultat poveanja priliva po osnovu penzija. Prilivi po osnovu doznaka iz inostranstva ostali su na priblino istom nivou (2,01 milijarda KM). Suficit tekuih transfera ima veliki udio (52,5%) u pokrivanju trgovinskog deficita. Kapitalni i finansijski raun Raun kapitalnih i finansijskih transakcija u 2010. biljei priliv sredstava u iznosu od 1,20 milijardi KM. Pri tome, bilans na kapitalnom raunu iznosi 313,5 miliona KM i manji je za 12,6% u odnosu na 2009. Smanjili su se i kapitalni transferi vladinom sektoru koji se odnose na razliite razvojne projekte i ulaganja u infrastrukturu za 29,6 miliona KM i iznose 170,3 miliona KM.

Grafikon 1.25: Kapitalni i finansijski raun (u milionima KM)

36

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Bilans finansijskog rauna iznosi 888,2 miliona KM i manji je za jednu treinu u odnosu na prethodnu godinu. Najznaajnije promjene u finansijskom raunu su smanjenje priliva stranih direktnih investicija i poveanje ostalih investicija u neto iznosu. Direktne strane investicije u neto iznosu iznose 24,7 miliona KM i za 334,2 miliona su manje nego u 2009. Prilivi stranih direktnih investicija u zemlju su bili veoma niski i iznosili su samo 93,7 miliona KM, to je za 252,2 miliona nie nego u 2009. Ovako niska vrijednost direktnih investicija u zemlji je posljedica vraanja ranije uzetih meukompanijskih kredita (naroito kod banaka) i ostvarenih gubitaka u poslovanju kompanija u stranom vlasnitvu. Vano je naglasiti da kod vlasnikih udjela, kao tree kategorije stranih investicija, uglavnom nije dolo do smanjivanja tokom 2010. U protekloj godini su se poveale i domae investicije u inostranstvo na iznos od 69 miliona KM. Zbog ovakvih kretanja uee neto direktnih stranih investicija u finansijskom raunu je vrlo nisko (2,7%), dok je recimo u 2008. iznosilo 39,5%. Portfolio investicije su i u ovoj godini negativne, zbog ulaganje banaka u inostrane obveznice i instrumente trita novca. U 2010. ostale investicije u neto iznosu su bile 1,21 milijardu KM. U protekloj godini dolo je do poveanja za 139,2 miliona KM u odnosu na 2009. Sve relevantne promjene aktive i pasive ostalih investicija po stavkama su date u tekstu koji slijedi. Dok u proloj godini strana aktiva biljei rast u iznosu od 322,8 miliona KM, u 2010. strana aktiva

se smanjila za 323,0 miliona KM, to je uzrokovano smanjenjem strane aktive komercijalnih banaka. Promjena pasive ostalih investicija iznosi 893,5 miliona KM, to je manje za 506,5 miliona KM ili 36,1% u odnosu na 2009. U protekloj godini, povueno je 1,49 milijardi KM novih zajmova, to je manje za 19,6% u odnosu na 2009. Generalna vlada je ukupno povukla novih sredstava u iznosu od 817,5 miliona KM, od kojih se 344,4 miliona KM odnose na povlaenja sredstava od MMF-a po osnovu stand-by aranmana. Na ime otplate glavnice duga isplaeno je 211,4 miliona KM, to je za 60,5 miliona vie nego u prethodnoj godini. Stoga, generalna vlada je u neto iznosu poveala svoje obaveze za 606,1 milion KM, dok je to poveanje u 2009. iznosilo 662,3 miliona KM. Meutim, ostali sektori su poveali svoje obaveze u neto iznosu za 170 miliona KM, s tim da je u 2010. povueno manje zajmova za 370,4 miliona KM, dok su otplate na godinjem nivou manje za 124,0 miliona KM. Stvorene obaveze po osnovu trgovinskih kredita u 2010. iznose 609,4 miliona KM, to je za 76,8 miliona KM vie nego u 2009. Depoziti banaka u stranoj valuti su se smanjili u 2010. za 609,9 miliona, to je vie za 282 miliona KM u odnosu na 2009. Rezervna aktiva se poveala u protekloj godini, tako da, uprkos maloj vrijednosti direktnih stranih investicija koje su imale znaajan udio u finansijskom raunu, nije dolo do pritiska na devizne rezerve, ve upravo suprotno, rezervna aktiva se poveala za 223,4 miliona KM. U relativnom odnosu, prema mjesecima uvoza devizne rezerve su se poveale i na kraju godine iznosi 5,3 mjeseci uvoza robe i usluga.

Grafikon 1.26: Bruto devizne rezerve / uvoz

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

37

Trgovina robom23 Vanjskotrgovinska razmjena je kao i ranijih godina bila intenzivna, ali je bila povoljnije izbalansirana i u 2010. ukupan obim razmjene je iznosio 20,71 milijardi KM. Ukupna vrijednost izvoza je bila 7,03 milijarde KM, dok je uvoz

iznosio 13,61 milijardu KM. Ukupan izvoz robe je vei za 28,7% u odnosu na prethodnu godinu, a uvoz se poveao za 10,2%. Trgovinski deficit iznosi 6,51 milijardu KM i manji je za 305,3 miliona KM ili 4,5% u odnosu na prethodnu godinu.

Grafikon 1.27: Izvoz, uvoz i trgovinski deficit (u milijardama KM)

Dakle i u 2010. nastavlja se, dvije godine zaredom, trend smanjenja trgovinskog deficita, s tim da se u 2009. deficit smanjio za 28,8% u odnosu na 2008. zbog naglaenog pada uvoza i neto manjeg pada izvoza. U 2010. smanjenje deficita je rezultat vrlo naglaenog rasta izvoza zbog oporavka globalne ekonomije, odnosno rasta tranje za intermedijarnim proizvodima na tritu EU, te oporavka privreda u okruenju koje su nai glavni trgovinski partneri. Rast uvoza takoe signalizira oporavak tranje kao posljedica oporavka domae ekonomije, ali i globalnog rasta cijena sirovina, energije i hrane krajem godine. Pokrivenost uvoza izvozom je poboljana i iznosila je 52,1%, dok je taj odnos u 2009. bio 44,8%. Rast izvoza je najveim dijelom uzrokovan poveanjem izvoza elika, eljeza i njihovih proizvoda te aluminijuma, uglavnom zbog poveanja izvoza ovih proizvoda u Njemaku i Sloveniju. Izvoz ovih proizvoda se poveao za 53,6%. Izvoz elika vei je za 227,3 miliona KM, dok se vrijednost izvoza aluminijuma poveala za 217,6 miliona KM u odnosu na prethodnu godinu. Stoga se 10,2% ukupnog rasta izvoza odnosi se na ovu grupu proizvoda. Izvoz proizvoda mineralnog porijekla poveao se za 346,9 miliona KM ili 45,9%, s tim da je skoro 40% ovog poveanja rezultat poveanog izvoza u susjedne zemlje

Srbiju i Hrvatsku, pa je ova kategorija doprinijela rastu izvoza za 6,3%. Sljedea grupa proizvoda koja ima znaajan udio u ukupnom izvozu jesu maine i aparati i mehaniki ureaji iji se izvoz poveao za 12,5%, dok je doprinos porastu izvoza bio znatno manji (1,4%). Izvoz proizvoda hemijske industrije biljei takoe porast od 46,5%, i tako u 2010. doprinosi rastu izvoza za 2,8%. U strukturi izvoza, u posljednjih pet godina nije dolo do znaajnih promjena uea. Najvee uee u ukupnom izvozu i dalje imaju bazni metali i proizvodi od baznih metala sa 22,7% i njihovo uee se povealo za 3,8% u odnosu na prethodnu godinu, iako je ono znatno manje u odnosu na period prije nastanka globalne krize. Proizvodi mineralnog porijekla ine 17,1% ukupnog izvoza, pa se njihovo uee u ukupnom izvozu povealo za 1,6 procentnih poena u odnosu na 2009. Slijede maine, aparati i elektrini ureaji sa 9,8%, namjetaj, nosai madraca i svjetiljke 9,4%, te proizvodi hemijske industrije 6,9% i obua, eiri i kape 5,8%.

23 Ovaj dio analize odnosi se na trgovinske podatke Agencije za statistiku BiH.

38

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 1.28: Struktura izvoza

Na strani uvoza, proizvodi mineralnog porijekla i bazni metali su najvie doprinijeli rastu uvoza sa 6,0% i 1,1% respektivno. U poreenju s prethodnom godinom uvoz proizvoda mineralnog porijekla (uglavnom nafte) poveao se za 37,2%, uee ove grupe u ukupnom uvozu je 20,2%. Uvoz baznih metala je vei za 12,5%,

dok u strukturi uvoza zauzimaju drugo mjesto s ueem od 8,9%. Primjetno je da su proizvodi mineralnog porijekla poveali svoje uee u uvozu u odnosu na prethodnu godinu, dok je uee maina, aparata i elektrinih ureaja smanjeno u 2010.

Grafikon 1.29: Struktura uvoza

Analiza uvoza i izvoza prema ekonomskoj namjeni ukazuje na to da BiH najvie izvozi ali i uvozi intermedijarne proizvode. Njihovo uee u izvozu iznosi 41,7%, a u uvozu 29,5%. Nadalje u strukturi izvoza veliki udio imaju proizvodi za iroku potronju 18,7%, te energiju 15,5%. Dok BiH najvie uvozi netrajnih proizvoda za iroku potronju 26,2%, te kapitalnih proizvoda 16,4%.

S druge strane, po klasifikaciji prema statistikim procedurama, 13,0% robe koja se uvozi su proizvodi koji se uvoze na unutranju obradu, s tim da ti proizvodi nakon obrade ine 42,2% ukupnog izvoza.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

39

Grafikon 1.30: Izvoz i uvoz prema ekonomskoj namjeni

Glavni trgovinski partneri na strani izvoza u posmatranom periodu su Njemaka i Hrvatska, a na strani uvoza Hrvatska i Srbija. U Hrvatsku je izvezeno robe u vrijednosti 1,07 milijardi KM ili 15,1% ukupnog izvoza, dok je u Njemaku izvezeno 1,08 KM ili 15,3%. U istom periodu iz Srbije je uvezeno robe u vrijednosti 1,43 milijarde KM ili 10,5% ukupnog uvoza, a iz Hrvatske 2,06 milijarde KM, to ini 15,1% uvoza. Razmotrimo li geografsku strukturu robne razmjene u odnosu na prethodnu godinu, na

strani izvoza udio EU27 biljei blago poveanje, s tim da se uee Njemake i Slovenije u izvozu blago povealo, dok se uee Italije smanjilo. Na zemlje SEE odnosi se 35,9% izvoza i tu je primjetan znaajniji pad izvoza u 2010. i to na raun grupe ostalih zemalja. Na ove dvije grupe zemlja (EU27 i SEE) odnosi se 90,4% cijelokupnog izvoza BiH, dok je njihovo uee u ukupnom uvozu 73,0%. Na strani uvoza dolo je do znaajnijeg smanjenja uvoza iz zemalja EU27, dok je uvoz iz grupe ostalih zemalja vei za 2,9 procentnih poena.

Tabela 1.7: Uvoz i izvoz BiH Ukupno


EU 27, od ega Italija Njemaka Slovenija JI Evropa* od ega Hrvatska Srbija Ostale zemlje

Izvoz
2006. 59,7%
13,8% 12,9% 12,2%

Uvoz
2009. 54,2%
12,7% 14,7% 8,4%

2007. 57,3%
13,1% 12,8% 10,9%

2008. 55,2%
12,6% 13,6% 9,2%

2010. 54,5%
12,1% 15,3% 8,6%

2006. 53,0%
9,0% 12,4% 7,6%

2007. 47,8%
9,0% 12,5% 6,4%

2008. 48,0%
9,3% 11,8% 5,9%

2009. 49,1%
10,1% 11,3% 6,1%

2010. 45,9%
8,9% 10,5% 5,9%

32,9%
18,7% 13,2%

35,8%
18,4% 11,7%

37,1%
17,2% 14,0%

38,1%
17,1% 13,4%

35,9%
15,1% 12,6%

28,0%
17,1% 9,8%

29,1%
17,6% 9,4%

28,9%
17,1% 10,6%

26,8%
15,0% 10,4%

27,1%
15,1% 10,5%

7,4%

6,9%

7,7%

7,7%

9,6%

19,0%

23,1%

23,1%

24,1%

27,0%

* Jugoistona Evropa (Albanija, Hrvatska, BJR Makedonija, Moldavija, Srbija, Crna Gora) ** od 2007. podaci se odnose samo na Srbiju, a u godinama prije 2007. ukljuuju podatke i za Crnu Goru i Kosovo

40

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Geografska analiza deficita robne razmjene pokazuje da BiH biljei najvei deficit u razmjeni s Ruskom Federacijom koji iznosi 1,1 milijardu KM ili 19,2%, zatim s Hrvatskom 988,3 miliona KM ili 16,4%, Kinom 648,1 milion KM ili 10,8% te sa Srbijom 534,7 miliona KM ili 8,9% i SAD 466,9 miliona KM ili 7,8%. U odnosu na prethodnu godinu, deficit se produbio s Ruskom Federacijom i to za 6,9 procentnih poena, s Hrvatskom se vratio na nivo prije nastanka globalne krize u 2008, a nastavio se i trend poveanja deficita s Kinom, Srbijom i SAD-om. 1.2.9 Nominalni i realni efektivni kurs Nominalni kurs KM prema veini valuta relevantnih za nau ekonomiju obiljeile su znaajne varijacije u protekloj godini. Najizraenije su bile varijacije nominalnog kursa eura u odnosu na ameriki dolar. Dolar je u prvoj polovini

godine ojaao u odnosu na euro, a samim tim i u odnosu na KM za 16,8%, zbog dunike krize u zoni eura, dok je drugi dio godine obiljeilo slabljenje nominalnog kursa dolara, zbog oporavka vodeih ekonomija zone eura i usporenijeg rasta amerike ekonomije, pa je ukupna godinja deprecijacija u decembru 2010. iznosila 10,8%. U 2010. primjetna je naglaena deprecijacija KM prema valutama nekih od glavih trgovinskih partnera, a najizraenija je deprecijacija prema vajcarskom franku od 17,0%. Domaa valuta je deprecirala i prema kineskom juanu 14,6%, zatim prema ruskoj rublji 7,6% i britanskoj funti 6,3%. S druge strane, u toku 2010. KM je naglaeno aprecirala prema srpskom dinaru 9,7%, a znatno manje prema rumunskom levu 1,8%, te maarskoj forinti 1,6% i hrvatskoj kruni 1,6%.

Grafikon 1.31: Nominalni kurs KM prema odabranim valutama (2005=100)

Nominalni efektivni kurs (NEER) biljeio je uglavnom poveanje tokom prve polovine protekle godine, da bi u drugoj polovini godine imao uglavnom opadajui trend sve do novembra. Rast nominalnog efektivnog kursa predstavlja indikator nominalne deprecijacije KM prema valutama glavnih trgovinskih partnera. Usljed ovakvog kretanja tokom godine, prosjena vrijednost NEER-a u 2010. za 36 baznih poena je vea od prosjeka za 2009. NEER je u decembru 2010. bio za pet baznih poena iznad nivoa u decembru 2009. a za 58 baznih poena nii u odnosu na prosjenu vrijednost u 2010. U prvoj polovini godine indeks realnog efektivnog kursa (REER) biljeio je rast, to predstavlja realnu deprecijaciju KM prema

valutama glavnih trgovinskih paartnera. To je uzrokovano nominalnom deprecijacijom u istom periodu. U drugoj polovini godine zabiljeen je pad REER-a, odnosno realna aprecijacija domae valute. U cjelini je ostvareno poboljanje vanjske konkurentnosti, jer prosjena vrijednost realnog efektivnog kursa u 2010. vea je za 1,04 procentna poena u odnosu na prosjenu vrijednost indeksa u 2009. Decembarska vrijednost REER-a, na godinjem nivou je vea za 88 baznih poena.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

41

Grafikon 1.32: Nominalni (NEER) i realni (REER) efektivni kurs KM (2005=100)

Realni kursevi KM prema najznaajnijim trgovinskim destinacijama su bili relativno stabilni i ne uoava se ozbiljniji poremeaj u pogledu konkurentnosti. Hrvatska odrava stabilan kurs prema euru, pa stoga nema niti bitne nominalne promjene prema KM, a nivo inflacije (mjerene potroakim cijenama) malo se razlikuje, pa je i realni kurs prema kuni ve niz godina stabilan. Realni kurs prema srpskom

dinaru, uprkos naglaenoj nominalnoj aprecijaciji, bio je relativno stabilan tokom godine, jer je visok nivo inflacije u Srbiji uinio da realni kurs nije pretrpio znaajne promjene. Realni kurs prema euru, zbog priblino sinhronih cjenovnih kretanja u zoni eura i BiH, takoe, bio je stabilan.

Grafikon 1.33: Realni kurs KM (2005=100)

42

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

1.2.10 Direktne strane investicije Tokom 2010. primjetan je znatno nii priliv direktnih stranih investicija u BiH u odnosu na

2009, naroito u prvom kvartalu, kada je ak zabiljeen odliv, dok su u preostala tri kvartala registrovani prilivi.

Grafikon 1.34: Direktne strane investicije

Ukoliko direktne strane investicije posmatramo u odnosu prema BDP-u, one predstavljaju samo 0,4% bruto domaeg proizvoda, to je daleko najloiji zabiljeeni omjer u posmatranom periodu za koji postoje dostupni podaci. Ukupno, vrijednost direktnih stranih investicija u 2010. po procjenama CBBiH je 93,7 miliona24 KM, to je znatno manje u odnosu na prologodinjih 358,9 miliona KM. Glavni razlog za ovako nisku vrijednost je posljedica vraanja ranije uzetih meukompanijskih kredita

(naroito kod banaka) i ostvarenih gubitaka u poslovanju kompanija u stranom vlasnitvu. Bitno je napomenuti da kod vlasnikih udjela, kao tree kategorije stranih investicija, nije dolo do smanjivanja tokom 2010. Detaljni podaci o investicijama u bankarski sektor su dati u poglavlju 8.10.

24

Privremeni podatak

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

43

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

45

2.1 Sprovoenje monetarne politike U Bosni i Hercegovini, kao reim monetarne politike, primjenjuje se valutni odbor koji se zasniva na fiksnom deviznom kursu i zakonom eksplicitno utvrenim pravilima. Osnovna svrha pravila je uspostavljanje kredibiliteta Centralne banke i izbjegavanje eventualnih gubitaka zbog donoenja nekonzistentnih odluka nosilaca ekonomske politike koje bi mogle tetiti osnovnim makroekonomskim kretanjima u zemlji. Osnovna pravila valutnog odbora sadrana su u Zakonu o Centralnoj banci. Prvo, kurs nacionalne valute, konvertibilne marke, fiksiran je u odnosu na euro, kao rezervnu ili sidrenu valutu, u srazmjeri 1 EUR = 1,955830 KM. Devizni kurs predstavlja fiksiranu nominalnu varijablu za koju se vezuju inflaciona oekivanja javnosti, ime se obezbjeuje stabilnost cijena u ekonomiji. Drugo, zagarantirana je puna konvertibilnost domae valute u rezervnu valutu euro i obrnuto, a time, posredno, i u ostale strane valute. CBBiH vri emisiju i povlaenje novca kupovinom i prodajom konvertibilnih maraka u zamjenu za strane valute. Transakcije kupovine i prodaje konvertibilne marke, CBBiH vri s komercijalnim bankama i s dravnim institucijama koje imaju depozite kod CBBiH, s tim da ostali ekonomski subjekti novana sredstva u domaoj valuti dobijaju preko komercijalnih banaka. Tree, neto devizne rezerve CBBiH25 u svakom trenutku moraju u potpunosti da pokriju njene monetarne obaveze u konvertibilnim markama, koje ine sve novanice i kovani novac u opticaju, salda rauna rezervi komercijalnih banaka kod CBBiH i ostali depoziti po vienju kod CBBiH. Odsustvo kreditiranja bilo kog sektora u ekonomiji proizilazi iz osnovnih pravila valutnog odbora i jedna je od pretpostavki na kojima poiva njegova odrivost.

Centralna banka nema mogunosti monetizacije fiskalnog deficita niti mogunost kreditiranja bilo kog ekonomskog subjekta i ne vri funkciju krajnjeg kreditora radi prevazilaenja problema vezanih za likvidnost komercijalnih banaka. 2.2 Monetarni trendovi Kupovina i prodaja KM Kao jedini mehanizam emisije, odnosno povlaenja primarnog novca, transakcije kupovine i prodaje KM CBBiH direktno utiu na koliinu novca u opticaju. Vrijednost salda, kao jednog od najznaajnih pokazatelja monetarnih kretanja, je nakon dvogodinje negativne vrijednosti (za 2008. godinu saldo je bio negativan u iznosu 631,1 milion KM, a za 2009. negativan u iznosu 36,8 miliona KM) u 2010. ponovo imao pozitivnu vrijednost u iznosu 259,2 miliona KM. Posmatrano po kvartalima, u prvom kvartalu vrijednost salda je bila negativna i to u iznosu 35,4 miliona KM, kao posljedica smanjenja ekonomskih aktivnosti i uobiajnih sezonskih prilagoavanja koja su tipina za prvi kvartal u godini pod uticajem izmirenja obaveza privrednih subjekata koji kupuju devize preko komercijalnih banaka. Negativan saldo je zabiljeen i u drugom kvartalu i to u iznosu 209,7 miliona KM. U posljednja dva kvartala dolazi do preokreta, te su zabiljeena pozitivna salda i to u iznosu 313,5 miliona KM u treem te 190,9 miliona KM u etvrtom kvartalu. Ovaj preokret posljedica je pojaane sezonske potranje za domaom valutom u toku turistike sezone, te isplatom etvrte trane stand-by aranmana u iznosu 74,2 miliona KM u oktobru.

25 Neto devizne rezerve CBBiH predstavljaju bruto devizne rezerve (efektiva i depoziti u stranoj valuti, inostrani vrijednosni papiri i monetarno zlato) umanjene za obaveze Centralne banke prema inostranstvu.

46

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 2.1: Kupovina i prodaja KM

2.3 Monetarni agregati Svi monetarni agregati su imali snanu ekspanziju tokom 2010, to je stvorilo povoljne monetarne uslove za oporavak ekonomije. Kao glavni nosilac ovog rasta javlja se sektor stanovnitva iji su depoziti u strukturi monetarnih agregata iskazali najviu stopu rasta, kao i znaajna potranja za gotovinom izvan banaka. Monetarna multiplikacija novca, uzrokovana prvenstveno porastom depozita stanovnitva u odnosu na rast monetarne baze, ubrzala se, i to za monetarni agregat M1 sa 1,0424 na 1,0679, a za monetarni agregat M2 sa 2,2855 na 2,3426.

Relativan odnos M2 prema bruto domaem proizvodu26 na kraju godine iznosio je 55,8%, to je za 2,1 p.p. vie u odnosu na prethodnu godinu. U veini komponenti je dolo do rasta ovog odnosa izuzev za depozite banaka kod monetarnih vlasti kod kojih je zabiljeeno smanjenje sa 14,1% na 13,7%. Najvei rast uea u relativnom odnosu prema BDP-u zabiljeili su depoziti po vienju u stranoj valuti u okviru kvazi-novca i gotovina izvan banaka u okviru monetarnog agregata M1.

26

Procjena, vidjeti poglavlje 1.2.1

Tabela 2.1: Monetarni agregati kao % od BDP-a


2006.
M2 QM Oroeni i tedni depoziti u domaoj valuti Depoziti po vienju u stranoj valuti Oroeni i tedni depoziti u stranoj valuti M1 Gotovina izvan banaka Depoziti po vienju u domaoj valuti M0 Gotovina izvan monetarnih vlasti Depoziti banaka kod monetarnih vlasti 52,1% 25,7% 5,5% 7,1% 13,2% 26,3% 10,3% 16,0% 26,2% 11,2% 15,0%

2007.
56,1% 27,8% 6,8% 6,7% 14,3% 28,3% 10,0% 18,3% 28,6% 11,2% 17,3%

2008.
51,1% 26,9% 6,7% 6,1% 14,0% 24,3% 9,3% 15,0% 23,1% 10,3% 12,7%

2009.
53,8% 29,3% 7,0% 6,0% 16,2% 24,5% 8,4% 16,2% 23,5% 9,4% 14,1%

2010.
55,8% 30,4% 7,2% 6,6% 16,6% 25,5% 8,9% 16,5% 23,8% 10,1% 13,7%

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

47

Monetarna baza na kraju 2010. iznosila je 5,90 milijardi KM, uz godinje poveanje od 250,9 miliona KM. U relativnim pokazateljima monetarna

baza je rasla po stopi od 4,4%. 229,8 miliona KM iznosi poveanje gotovine van monetarnih vlasti po stopi od 10,1%.

Grafikon 2.2 : Agregat M0 i sastavne komponente

Banke su i u toku 2010. drale znaajan dio sredstava na raunima kod CBBiH, ali se nivo tih sredstava nije bitno poveao. Pored zakonski propisanog iznosa u vidu obavezne rezerve, banke su drale i znatan iznos sredstava iznad tog dijela, te je ukupan iznos depozita banaka na kraju 2010. iznosio 3,39 milijardi KM, to predstavlja blago godinje poveanje od 18,4 miliona ili 0,5%.

Obje komponente, depoziti kod CBBiH i gotovina van monetarnih vlasti, dale su pozitivnu kontribuciju rastu monetarne baze, pri emu je dominantan uticaj gotovine van monetarnih vlasti s kontribucijom od 4,1%. Zbog zanemarljivog uticaja, ostali depoziti po vienju kod monetarnih vlasti nisu uzeti u razmatranje.

Grafikon 2.3: Godinje stope rasta M0 i doprinosi komponenti

48

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Monetarni agregat M1, koji predstavlja najlikvidniju komponentu novane mase, iskazao je godinje poveanje u iznosu 412,2 miliona KM, odnosno 7,0%. U strukturi monetarnog agregata M1, gotovina izvan banaka

se poveala za 201,1 milion KM po stopi od 10,0%, a depoziti po vienju u domaoj valuti za 211,1 milion KM, odnosno po stopi od 5,4%.

Grafikon 2.4: M1, QM i M2 - godinje stope rasta (sezonski prilagoeno)

Prosjena mjesena stopa rasta gotovine van banaka u 2010. iznosila je 0,8%, dok je u 2009. imala negativnu vrijednost od 1,1%. Pri tome su najvee mjesene stope rasta zabiljeene u julu i decembru (4,2% i 4,5%)

kao rezultat poveane tranje za gotovinom usljed turistikih posjeta i godinjih odmora, te novogodinjih i boinih praznika.

Grafikon 2.5: Agregat M1 i sastavne komponente (bazni indeksi; decembar 2005 =100)

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

49

Pomenutom godinjem poveanju depozita po vienju u KM ponajvie je pridonio stanovnitva kod kojeg je zabiljeen porast po stopi od 20,7% (261,1 miliona KM). S druge strane rast je ublaen smanjenjem depozita vlade po stopi od 7,5% (49,6 miliona KM). Ostali sektori nisu imali znaajnije izmjene.27 Gotovina i depoziti po vienju u KM su na kraju 2010. dostigli pribline vrijednosti onima iz 2008. prije poetka krize. Porast depozita po vienju, ali i gotovine izvan banaka, moe se smatrati indikatorom poveanja nivoa transakcija vezanih za veu potranju, Ovo poveanje potranje za novcem, pogotovo sektora stanovnitva, djelimino je sigurno uzrokovano i inflatornim kretanjima. Kvazi-novac, kao manje likvidna komponenta monetarnog agregata M2, zabiljeio je poveanje za 498,2 miliona KM, odnosno za 7,1%. Sve tri komponente kvazi-novca iskazale su poveanje, i to: oroeni i tedni depoziti u stranoj valuti za 218,5 miliona KM (5,6%), a depoziti po vienju u stranoj valuti za 194,2 miliona KM (13,5%). Oroeni i tedni depoziti u domaoj valuti porasli su za 85,5 miliona KM (5,1%). Kao i u sluaju depozita po vienju, u domaoj valuti u strukturi monetarnog agregata M1, i u sluaju kvazi-novca, osnovni nosilac rasta njegovih komponenti jeste sektor stanovnitva. Tako je porast ovih depozita u oroenim i tednim depozitima u stranoj valuti iznosio 304,0 miliona KM, odnosno za 10,2%. Negativnu

kontribuciju rastu ove komponente dali su depoziti nefinansijskih preduzea koji su se smanjili za 98,6 miliona KM (12,8%). Pored poveanja depozita po vienju u domaoj valuti, stanovnitvo je dralo znaajna sredstva i kao depozite po vienju u stranoj valuti u ukupnom iznosu 1,05 milijardi KM, uz godinju stopu rasta od 19,6%, odnosno za 172,3 miliona KM. Neto znaajniji rast ovih depozita iskazala su i nefinansijska preduzea s porastom od 6,0%, odnosno 31,2 miliona KM. Oroeni i tedni depoziti u domaoj valuti s poveanjem od 85,5 miliona KM (5,1%) dosegli su iznos od 1,77 milijardi KM. Rast depozita stanovnita i u ovom sluaju je bio dominantan sa stopom od 17,1% u iznosu 90,2 miliona KM. Takoer, svoj doprinos rastu dala su i nefinansijska preduzea s porastom od 10,0%, u iznosu 68,3 miliona, dok su nebankarske finansijske institucije zabiljeile pad ovih depozita u iznosu 56,5 miliona, odnosno 16,1%. Na osnovu prethodno opisanih poveanja M1 i kvazi-novca, novana masa mjerena najirom mjerom, monetarnim agregatom M2, iskazala je godinje poveanje za 910,4 miliona KM, odnosno za 7,1% to je za 4,9 procentnih poena vei rast nego za 2009.

27 Detaljniju analizu kretanja depozita pogledati u poglavlju 8.5

Grafikon 2.6 : Struktura novane mase

50

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Prethodno pomenuto poveanje novane mase rezultat je rasta neto strane aktive za 840,7 miliona KM (22,9%) te rasta neto domae aktive za 69,7 miliona KM (0,8%). Strana aktiva CBBiH porasla je za 245,6 miliona KM, odnosno za 3,9%, dok se strana aktiva komercijalnih banaka smanjila za 369,5 miliona KM, odnosno za 11,6%. Najvei doprinos rastu neto strane aktive dalo je smanjenje strane pasive komercijalnih banaka za 965,0 miliona KM (16,8%), to prvenstveno obuhvata kratkorone i dugorone obaveze prema nerezidentnim bankama i nerezidentnim nebankarskim institucijama i ostale kratkorone i dugorone obaveze prema nerezidentima. Jasno je da su banke usljed usporene kreditne aktivnosti znatno smanjile svoje obaveze prema inostranstvu. Domai krediti u okviru domae aktive iskazali su poveanje za 731,6 miliona KM (5,7%). S tim u vezi treba istai da od tog iznosa 140,0 miliona otpada na preknjiavanje E kategorije kredita iz vanbilansne u bilansnu evidenciju, a po izmjeni regulative Agencije za bankarstvo RS. Ukoliko izuzmemo ovaj iznos, domai krediti su rasli po stopi od 4,6%, u iznosu 591,6 miliona KM. Stavka ostalo na pasivnoj strani koja se u obraunu uzima kao odbitna stavka, iskazala je poveanje za 665,9 miliona KM (18,4%)28 dovevi do gore pomenutog poveanja neto domae aktive za 69,7 miliona KM, odnosno 0,8%. 2.4 Instrumenti monetarne politike: obavezna rezerva Djelujui u uslovima valutnog odbora, CBBiH na raspolaganju ima obaveznu rezervu kao jedini instrument monetarne politike. U toku 2010. nije dolazilo do primjene izmjena regulative29 u pogledu visine obavezne rezerve te su na snazi ostale mjere koje je CBBiH donijela u toku 2008. i 2009. Tako se na osnovicu s ronou do jedne godine obraunavala stopa od 14%, a na pasivu iji je rok dospijea preko jedne godine, 7%. Uz to, na snazi su mjere za oslobaanje dijela sredstava,

pa se iz osnovice za obraun obavezne rezerve iskljuuju depoziti vlada namijenjeni za razvojne programe i novopozamljena sredstva (depoziti i krediti) iz inostranstva. U 36. obraunskom periodu, u 2010. vrijednost depozita vlade za finansiranje razvojnih projekata koji su izuzeti iz osnovice za obraun obavezne rezerve iznosila je 749,5 miliona KM. Ukupno osloboena sredstva iznose po ovom osnovu 64,7 miliona KM. Iznos novopozajmljenih sredstava, iz inostranstva, komercijalnih banaka iznosio je 1,20 milijardi KM. Uzevi u obzir ronost ovih sredstava, osloboena sredstva po ovom osnovu iznose 100,4 miliona KM. Svakog radnog dana banke izdvajju odreen iznos sredstava s rauna rezervi na svoj transakcijski raun za obavljanje unutranjeg platnog prometa. Sredstva koja ostaju na raunu rezervi slue bankama za obavljanje transakcija kupovine i prodaje sa CBBiH. Na kraju svakog radnog dana, sredstva s transakcijskog rauna vraaju se na raun rezervi i ukupno stanje po povratu predstavlja osnovu za obraunavanje odravanja obavezne rezerve. Ta ukupna sredstva sastoje se od obavezne rezerve i vika sredstava iznad obavezne rezerve, a ovaj viak sredstava slui kao znaajna mjera likvidnosti bankarskog sektora. Na taj iznos, kao i na iznos obavezne rezerve, banke dobijaju naknadu od CBBiH.

28 U stavku ostalo ukljueni su obveznice, ogranieni depoziti, protustavke fondova, vladini fondovi za kreditiranje i ostale stavke (neto). Ostale stavke (neto) su nelocirane (nerasporeene) stavke pasive umanjene za nelocirane (nerasporeene) stavke aktive. 29 30.12.2010, ali s primjenom od 1.2.2011, Upravno Vijee CBBiH donijelo je odluku o smanjenju stope obavezne rezerve na sredstva s rokom dospjea do jedne godine, sa 14% na 10%.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

51

Odlukom Upravnog vijea od 29. aprila 2010, a s primjenom od 1. jula 2010, obraun naknade bankama po osnovu obavezne rezerve i iznosa sredstava iznad obavezne rezerve se promijenio. Na iznos obavezne rezerve umjesto dotadanjih 0,5%, naknada se isplaivala po stopi koja se utvrivala na osnovu prosjeka kamatne stope koju je u istom razdoblju ostvarila CBBiH na

overnight depozite, a na iznos sredstava iznad obavezne rezerve nastavila se obraunavati naknada po stopi koja je jednaka ponderisanoj ili aritmetikoj sredini kamatnih stopa koje je u istom periodu odravanja CBBiH ostvarila na tritu na depozite investirane do mjesec dana.

Grafikon 2.7: Stanje na raunu rezervi i stopa obavezne rezerve

Godinu 2010, posmatrajui godinje prosjene podatke, okarakterisalo je smanjenje osnovice za obraun obavezne rezerve, i to za 576,4 miliona KM ili 3,6% u odnosu na prosjene godinje vrijednosti 2009. Pod tim uticajem, prosjene obavezne rezerve su se smanjile za 129,5 miliona KM (7,4%). Banke su i u 2010. nastavile drati kod CBBiH znaajan iznos sredstava iznad obavezne rezerve, u prosjeku 1,53 milijarde KM, uz poveanje od 273,9 miliona KM (21,8%) u odnosu na 2009. U decembru 2010. osnovica za obraun obavezne rezerve je iznosila 15,4 milijarde KM i poredei s krajem 2009. manja je za 267,3 miliona KM (1,7%). U strukturi osnovice uee domae valute se povealo za 5,8%. Ovo poveanje posljedica je poveanja sredstava u domaoj valuti koja ulaze u obraun osnovice, i to za 796,9 miliona KM (14,1%). S druge strane, uee sredstava u ostalim valutama se smanjilo za navedenih 5,8%.

Valutna struktura ukupnih depozita bankarskog sektora pokazuje poveanje depozita u domaoj valuti za 352,5 miliona KM, odnosno za 5,8%, dok su depoziti u stranim valutama porasli za svega 87,7 miliona KM (1,5%). Smanjenje osnovice u stranim valutama u iznosu 1,06 milijardi KM (14,1%) direktan je odraz pomenute mjere koju je CBBiH donijela u pogledu novopozamljenih sredstava iz inostranstva koja ne ulaze u obraun obavezne rezerve i injenice da su banke u meuvremenu vratile znatan iznos svojih ranije preuzetih obaveza koje su se nalazile u osnovici za obraun. Strana pasiva banaka30 na kraju 2010. iznosi 4,78 milijardi KM i manja je za 965,0 miliona KM, odnosno za 16,8% u odnosu na prethodnu godinu.

30 Strana pasiva komercijalnih banaka obuhvata: kratkorone i dugorone obaveze prema nerezidentnim bankama i nerezidentnim nebankarskim institucijama i ostale kratkorone i dugorone obaveze prema nerezidentima.

52

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 2.8 : Likvidnost komercijalnih banaka po obraunskim periodima u 2009. i 2010.

Prosjene obavezne rezerve, pod uticajem ovakvog kretanja osnovice, na kraju 2010. iznosile su 1,63 milijarde KM, uz godinje poveanje od 20,2 miliona KM, odnosno 1,3%. Prosjena sredstva iznad obavezne rezerve iznosila su 1,68 milijardi KM i u istom periodu zabiljeila su godinje poveanje za 318,8 miliona KM, odnosno za 23,4%. Implicitna stopa obavezne rezerve predstavlja odnos ukupnih sredstava na raunu rezervi i osnovice za obraun obavezne rezerve i slui kao mjera likvidnosti bankarskog sektora. Tokom 2010. ova stopa zabiljeila je visoke vrijednosti, izmeu 19,3% u junu i 21,4% u decembru, to predstavalja poveanje u odnosu na decembarske podatke 2009. za 2,5 p.p. U toku 2010, ni u jednom obraunskom periodu nije zabiljeen sluaj da neka od banaka nije ispotovala obaveznu rezervu. Do etvrtog kvartala u sistemu obavezne rezerve bila je prisutna 31 banka, ali se zbog likvidacionog postupka i procesa kupovine Ukupna naknada koju je CBBiH isplatila bankama po osnovu dranja sredstava na raunu rezervi za iznos obavezne rezerve (6,6 miliona KM) na iznos vika sredstava iznad obavezne rezerve (5,1 milion KM) u toku 2010. iznosi 11,7 miliona KM i u odnosu na 2009. manja je za 5,9 miliona KM, odnosno za 33,4%.

2.5 Devizne rezerve Donoenje odluka u investiranju deviznih rezervi donosi se na tri nivoa u okviru organizacije CBBiH. Upravno vijee odobrava smjernice kojim se odreuje tip i nivo rizika koji je CBBiH spremna da preuzme i oblast u kojoj e se menadmentu dati ovlast prosuivanja. Investicioni komitet posluje u okviru smjernica i donosi operativna pravila za Odjeljenje za bankarstvo. Odjeljenje za bankarstvo mora poslovati u skladu sa smjernicama koje je donijelo Upravno vijee i u skladu s detaljnijim pravilima koje je odredio Investicioni komitet. U okviru ovih parametara, Odjeljenje odluuje koje banke i instrumente e koristiti za investiranje deviznih rezervi i o dospijeu depozita ili vrijednosnih papira te o navedenom izvjetava Investicioni komitet. CBBiH upravlja deviznim rezervama, polazei prvenstveno od principa likvidnosti i sigurnosti investiranja. Navedeno podrazumijeva da, uz odravanje visoke likvidnosti deviznih rezervi i prihvatljivu izloenost rizicima, nastoji ostvariti povoljne prinose na investirane devizne rezerve. Portfolio deviznih rezervi izloen je prvenstveno finansijskim rizicima, i to: kreditnom, trinom (kamatnom i deviznom riziku) te riziku likvidnosti.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

53

CBBiH ograniava izloenost kreditnom riziku ulaganjem u obveznice drava i centralnih banaka najvieg kreditnog rejtinga, te plasiranjem depozita iskljuivo u centralne banke u zoni eura i BIS-u, vodei rauna o ogranienjima ulaganja u svaku pojedinanu zemlju. Kamatni rizik, odnosno rizik pada vrijednosti portfolija deviznih rezervi zbog neeljenih promjena kamatnih stopa, kontrolie se primjenom tzv. referentnih portfolija (benchmark portfolios) i odravanjem kratkog trajanja (duration) ukupnog portfolija deviznih rezervi. Valutni rizik predstavlja mogunost da CBBiH zabiljei gubitak zbog promjene vrijednosti devizne aktive i devizne pasive, kao posljedica mogueg nepovoljnog kretanja deviznih kurseva valuta u kojima se dre devizne rezerve u odnosu na nacionalnu valutu. Minimiziranje ovog rizika

CBBiH vri dranjem deviznih rezervi preteno u eurima, s obzirom da je kurs konvertibilne marke fiksan u odnosu na euro. Finansijski instrumenti koji zadovoljavaju kriterij neposredne likvidnosti obuhvataju sredstva na tekuim raunima, depozite po vienju i prekonone depozite kod ino banaka, te dospijevajue oroene depozite kod ino banaka. Rizik likvidnosti kontrolie se investiranjem deviznih rezervi u depozite s kratkim dospijeem. Nakon dvogodinjeg smanjenja deviznih rezervi u 2008. i 2009, u 2010. dolo je do poveanja deviznih rezervi, pa su u decembru 2010. devizne rezerve vie za 245,6 miliona KM, odnosno za 4,0% u odnosu na kraj 2009.

Grafikon 2.9: Devizne rezerve CBBiH (kraj godine)

Posmatrajui kretanje rezervi po kvartalima, vidimo da je prvi kvartal karakterisao pad deviznih rezervi, to je posljedica negativnog salda kupovine i prodaje KM (35,4 miliona KM), a usljed ve pomenute smanjene ekonomske aktivnosti i izmirenja obaveza domaih subjekata. Tendencija smanjenja nivoa deviznih rezervi se ublaila krajem marta, kada se nivo deviznih rezervi poveao po osnovu doznaenih sredstava po stand-by aranmanu s MMF-om u iznosu od 138,36 miliona eura na raun CBBiH. Konverzijom u KM, navedena sredstva prebaena su u budete entiteta (270,61 miliona KM). Negativan trend iz prvog kvartala nastavio se i tokom drugog kvartala 2010. i dolazi do daljeg smanjenja ukupnih deviznih rezervi Centralne banke BiH.

Kretanja ukupnih deviznih rezervi Centralne banke BiH tokom treeg i etvrtog kvartala 2010. karakterie rast deviznih rezervi, uz izraenije oscilacije u odnosu na kretanja u istom periodu prethodne godine, kada je zabiljeen konstantan pad deviznih rezervi. Rastu deviznih rezervi u drugoj polovini 2010. doprinijeli su pojaana ekonomska aktivnost, poboljanje vanjskotrgovinske razmjene, te turistika sezona.

54

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Smjernicama o investiranju deviznih rezervi, ukupni portfolio deviznih rezervi podijeljen je na likvidni i investicioni portfolio. Ovakva organizacija portfolija deviznih rezervi usmjerena je ka smanjivanju ukupnog rizika portfolija putem njegove diversifikacije na razliite instrumente, kao i sa ciljem poveanja prinosa od investiranja deviznih rezervi. Pratei i analizirajui sve dostupne informacije o stanju i kretanjima na finansijskim tritima, kao i iskustva drugih centralnih banaka, nastavljena je tendencija prekompozicije strukture deviznih rezervi u korist vrijednosnih papira, a na raun depozita. Likvidni portfolio ine gotovina u trezoru CBBiH (1,6% ukupnih rezervi), depoziti kod nerezidentnih banaka (46,5% ukupnih rezervi), monetarno zlato (1,0% ukupnih rezervi) i SDR kod MMF-a (manje od 1,0% ukupnih rezervi), to je s krajem 2010. zajedno inilo 49,1% ukupnih rezervi uz smanjenje uea za 6,8% u poreenju sa 2009. Depoziti su plasirani prvenstveno kod centralnih banaka EU (Njemake, Francuske, Holandije i Luksemburga) i BIS-a, uz krau ronost. Prosjeno trajanje portfolija deviznih depozita CBBiH u

2010. se kretalo od dva do tri mjeseca, odnosno prosjeno trajanje za 2010. je bilo 56 dana. Stanje depozita kod nerezidentnih banaka s krajem 2010. iznosilo je 3,0 milijarde KM, uz godinje smanjenje od 297,2 miliona KM, odnosno 9,0%. Investicioni portfolio ine likvidni vrijednosni papiri s rokom dospijea do tri godine. Uee investicionog portfolija u ukupnim rezervama na kraju 2010. iznosilo je 50,9%, uz pomenuto godinje poveanje od 6,8%. Sa ciljem osiguranja i zatite od kreditnog rizika dozvoljeno je investiranje samo u vrijednosne papire pet evropskih zemalja sa AAA rejtingom (prema rejtingu Agencije Fitch), i to Njemake, Francuske, Holandije, Austrije i Finske, uz odgovarajua ogranienja maksimalnog uea dunikih instrumenata za svaku pojedinu dravu. Ukupna vrijednost vrijednosnih papira u deviznim rezervama na kraju godine je iznosila 3,28 milijardi KM uz godinje poveanje od 549,7 miliona KM, odnosno po stopi od 20,1%.

Grafikon 2.10: Struktura investiranja deviznih rezervi CBBiH po zemljama

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

55

Kao jedno od pravila valutnog odbora, neto devizne rezerve koje ukljuuju strane valute, zlato ili vrijednosne papire izdate u inostranstvu i denominirane u stranoj valuti, umanjene za obaveze CBBiH prema inostranstvu, u svakom trenutku u potpunosti moraju pokriti njene monetarne obaveze u konvertibilnim marakama, koje ine sve novanice i kovani novac

u opticaju, salda rauna rezervi komercijalnih banaka kod CBBiH i ostali depoziti po vienju kod CBBiH. Ovo pravilo je u potpunosti ispotovano tokom cijelog perioda, te ta pokrivenost na kraju 2010. iznosi 108,2% i manja je za 0,7 p.p. u odnosu na kraj 2009.

Grafikon 2.11: Pokrivenost monetarnih obaveza neto deviznim rezervama

Neto slobodne rezerve su nastale kao rezultat dobiti od investiranja deviznih rezervi plasiranjem u obveznice, depozite i druge instrumente. Nivo neto slobodnih rezervi je oscilirao u toku 2010. i na kraju godine iznose 486,8 miliona KM. Mada je bilo perioda rasta u 2010, nivo im je na kraju godine nii za 18,9 miliona KM (3,7%) u odnosu na kraj 2009. Dio dobiti ostvaren u 2009. u iznosu od 57,5 miliona KM doznaen je u aprilu 2010. budetu institucija BiH. Kombinovani efekat svih ulaganja deviznih sredstava CBBiH u konvertibilnu stranu valutu31

izraen efektivnom stopom prinosa32 za period 1.1.-31.12.2010. iznosi 0,63%.

31 Ulaganja u konvertibilnu stranu valutu predstavljaju vrijednost ukupnih deviznih rezervi umanjenu za vrijednost monetarnog zlata u aktivi CBBiH. 32 Efektivna stopa prinosa izraunata je tako da su ukupni efekti investiranja u konvertibilnu stranu valutu podijeljeni s prosjenim stanjem deviznih rezervi (bez monetarnog zlata) u posmatranom periodu. Pri izraunavanju ukupnih efekata investiranja u konvertibilnu stranu valutu u obzir su uzeti svi neto prihodi od kamata na obveznice i depozite, kao i realizovani neto kapitalni dobici/gubici usljed prodaje obveznica iz portfolija deviznih rezervi CBBiH.

56

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 2.12: Prosjene godinje stope prinosa na devizne rezerve CBBiH

Niske ostvarene stope povrata na ulaganja u konvertibilnu stranu valutu su posljedica niskih stopa prinosa kako za vrijednosne papire tako i za kratkorone depozite u eurima. Evropska centralna banka kao i ameriki

FED zadrali su i u toku 2010. rekordno niske referentne kamatne stope u cilju stimulacije ekonomskog oporavka.

Grafikon 2.13: Prinos na dravne obveznice zemalja zone eura i trine stope na eurske depozite (podaci s krajem godine)

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

57

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

59

U toku 2010. rad platnih sistema se odvijao u skladu s operativnim pravilima i nije bilo odstupanja niti vanrednih situacija koje bi ugrozile sigurnost ili stabilnost sistema. CBBiH je nastavila da poboljava procedure za kontinuirano funkcioniranje u vanrednim uvjetima. Tokom godine, u platnom prometu u BiH broj transakcija je iznosio 32 miliona KM, to je poveanje za 9,4% i ukupna vrijednost transakcija

je iznosila 68 miliona KM, to je poveanje za 5,1% u odnosu na 2009. Udio transakcija RTGS-a u ukupnim transakcijama iznosi 2,3 %, dok udio u vrijednosti u 2010. iznosi 81,6%. Udio transakcija irokliringa u ukupnim transakcijama iznosi 97,8%, a u vrijednosti, 18,4%.

Grafikon 3.1: Vrijednost RTGS i irokliring transakcija

U protekloj godini je povean broj transakcija, kako unutar banaka tako i izmeu banaka. U 2010. je realizovano 72.228.273 transakcija unutar banaka (63.500.328 u 2009), a interbankarskih 31.774.686 (29.039.567 u 2009.) U ukupnom broju transakcija, 69% je realizovano unutar banaka, nasuprot 31% naloga plasiranih izmeu banaka kroz platne sisteme CBBiH. Ovaj omjer je gotovo isti kao i prole godine. I u pogledu vrijednosti je dolo do poveanja.

Tako je u 2010. realizovano 121,4 miliona KM kroz naloge unutar banaka (u 2009. 88,0 miliona KM) i 67,8 miliona KM izmeu banaka (u 2009. 64,4 miliona KM). Omjer se u odnosu na 2009. znaajno promijenio u korist intrabankarskih naloga, jer je 64% vrijednosti transakcija realizovano unutar banaka, nasuprot 36% naloga plasiranih izmeu banaka, (u 2009. taj omjer je bio 42% naspram 58%).

Tabela 3.1: Pregled izvrenih transakcija preko RTGS i irokliring sistema


Udio u ukupnom br.transakcija
2,25% 97,75% 100%

Broj transakcija
RTGS irokliring Ukupno: 713.775 31.060.911 31.774.686

Vrijednost u KM
55.281.115.708 12.497.575.624 67.778.691.332

Udio u ukupnoj vrijednosti


81,56% 18,44% 100%

60

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Deset banaka je uestvovalo sa 67,4% u ukupnom broju RTGS i irokliring interbankarskih transakcija i ima tendenciju pada u odnosu na prolu godinu, kada je deset banaka ostvarilo 70% svih transakcija. Meutim, uee prvih deset banaka ima tendenciju pada i u ukupnoj vrijednosti transakcija sa 80,5% u odnosu na prolu godinu (81,1%). Prema tome, smanjena je koncentracija poslova u nekoliko najjaih banaka. Poslovne banke su koristile cjenovne pogodnosti koje im je omoguila Centralna banka BiH za vremenski raspored plasiranja platnih transakcija. Koritenje Centralnog registra kredita za pravne subjekte i fizika lica je u toku 2010. bilo intenzivnije, jer je pristupano 2.120.044 puta (tokom 2009. - 1.918.609 puta). Ukupan broj pristupnih taaka Registru se poveao na 1.831 (za razliku od 2009. kada ih je bilo 1.536), to govori o sve veim zahtjevima za informacijama iz Registra. Poslovne banke koriste najvie pristupnih mjesta - 1.350, mikrokreditne organizacije - 374, lizing kue - 65 i ostali - 42. U Jedinstvenom registru transakcjskih rauna, registrovano je ukupno 463.527 transakcijskih rauna, od toga je na kraju 2010. bilo 200.765 aktivnih rauna (200.897 u 2009), blokiranih 46.955 (41.056 u 2009.) i ugaenih 215.807 (184.343 u 2009). Osim pribavljanja podataka iz Jedinstvenog registra transakcijskih rauna putem Interneta, zainteresovani mogu dobiti izvjetaje i preko glavnih jedinica CBBiH i Glavne banke RS CBBiH. Organizacione jedinice CBBiH u protekloj godini izdale su ukupno 11.211 izvoda iz Jedinstvenog registra transakcionih rauna, i to: Glavna jedinica Sarajevo 7.948; Glavna jedinica Mostar 1.875 i Glavna banka Republike Srpske Centralne banke Bosne i Hercegovine 1.388. Kroz sistem klirinkog naina obrauna meunarodnih plaanja sa Srbijom plasirano je ukupno 5.877 naloga (4.919 naloga u 2009), ija je vrijednost bila 56,9 miliona eura (43,3 miliona eura u 2009). U sistemu je uestvovalo pet banaka, i to: Balkan investment bank, Procredit banka, Pavlovi Internacional bank, Volksbank Banja Luka i Volksbank Sarajevo.

Kartiarstvo u BiH u 2010. Krajem 2010. u BiH je od ukupno 29 komercijalnih banaka, 25 prualo klijentima kartiarske usluge globalnih brendova: MasterCard, Visa, American Express i Diners. Pet banaka je izdavalo graanima jedinu domau karticu - Bamcard. Ukupan broj izdatih kartica je do kraja prole godine iznosio 1.693.466, to je za 80.292 kartice manje nego 2009. U protekloj godini, u BiH su banke imale instaliranih 1.098 ATM ureaja i 17.834 POS terminala. Putem kartica u zemlji i inostranstvu realizovano je transakcija u vrijednosti od 5,47 milijardi KM (4,87 milijardi KM 2009), to je poveanje za 594,6 miliona KM ili 12,2%. Od ukupne vrijednosti transakcija, putem ATM-a podignuto je, to u zemlji to u inostranstvu, gotovine u iznosu od 3,90 milijardi KM ili 71%, a na POS aparatima je realizovano 1,57 milijardi KM ili 29%, od ega se 777,80 miliona KM odnosi na dizanje gotovine, a 789,40 miliona KM na plaanje robe. Prosjena vrijednost jedne transakcije bila je 138 KM, i za 3 KM je manja nego 2009, kada je iznosila 141 KM. Prosjeni godinji promet po jednoj kartici je u 2010. iznosio 3.229 KM, to je poveanje od 450 KM u odnosu na 2009. Na ATM i POS ureajima u inostranstvu, karticama domaih banaka podignuta je gotovina u iznosu od 109,0 miliona KM, a vrijednost plaene robe iznosi 160,0 miliona KM, to u odnosu na 2009. predstavlja rast potronje u inostranstvu. Karticama banaka iz inostranstva, na ATM i POS ureajima domaih banaka ostvaren je promet u visini od 759,0 miliona KM. Od navedenog iznosa na gotovinu se odnosi 530,0 miliona KM, a 156,0 miliona KM predstavlja vrijednost robe i usluga plaenih karticama banaka iz inostranstva. Elektronsko bankarstvo je doivjelo znaajnu ekspanziju u Bosni i Hercegovini, i samo jedna banka ne obavlja poslove ove vrste bankarstva. U 2010. je bilo 19.257 poslovnih subjekata korisnika elektronskog bankarstva i 48.545 fizikih lica i evidentno je da sve vei broj graana koristi ovaj vid bankarstva.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

61

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

63

Stanje i kretanje gotovog novca u opticaju Ukupna vrijednost valute u opticaju na dan 31.12.2010. je iznosila 2.497.501.445,35 KM. U opticaju je bilo 41.053.782 komada novanica

ukupne vrijednosti 2.387.932.330 KM i 204.387.234 komada kovanog novca ukupne vrijednosti 109.569.115,35 KM.

Tabela 4.1: Apoenska struktura novca u opticaju na dan 31.12.2010.

APOEN KM
Novanice 200 100 50 20 10 Ukupno novanice Kovanice 5 2 1 0,50 0,20 0,10 0,05 Ukupno kovanice Ukupno novanice i kovanice 04.01.2006. 28.06.2000. 28.06.2000. 09.12.1998. 09.12.1998. 09.12.1998. 04.01.2006.

Opticaj na dan 31.12.2010. Datum putanja u opticaj


15.05.2002. 27.07.1998. 27.07.1998. 27.07.1998. 22.06.1998. Komada 2.060.205 10.848.556 13.884.328 5.421.240 8.839.453 41.053.782 6.475.297 8.568.837 32.097.429 23.243.153 44.259.078 59.939.265 29.804.175 204.387.234 Vrijednost 412.041.000,00 1.084.855.600,00 694.216.400,00 108.424.800,00 88.394.530,00 2.387.932.330,00 32.376.485,00 17.137.674,00 32.097.429,00 11.621.576,50 8.851.815,60 5.993.926,50 1.490.208,75 109.569.115,35 2.497.501.445,35 Uee u opticaju u % 16,5 43,4 27,8 4,3 3,5 95,6 1,3 0,7 1,3 0,5 0,4 0,2 0,1 4,4 100

Ukupna vrijednost valute u opticaju na dan 31.12.2010. u odnosu na 31.12.2009. poveana je za 229.767.330,25 KM, odnosno 10,1%. Koliina novanica u odnosu na isti period prole godine poveala se za 2.703.055 komada ukupne vrijednosti 223.282.375 KM. Poveanje koliine novanica je zabiljeeno samo u apoenima 200 i 50 KM. Koliina kovanog

novca u opticaju u odnosu na isti period prole godine poveala se za 13.736.514 komada ukupne vrijednosti 6.484.955,25 KM. Posmatrano po apoenima, svi apoeni kovanica su zabiljeili poveanje. Najvei obim gotovinskih transakcija obavlja se novanicama apoena 100 i 50 KM.

Tabela 4.2: Pregled opticaja gotovine, unitenih novanica i falsifikata u periodu 2006. 2010.
Godina 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. Gotovina u opticaju (kraj godine)
2.154.234.164 2.439.709.153 2.552.431.902 2.267.734.115 2.497.501.445

Unitene novanice
93.830.269 279.167.134 867.449.706 573.411.726 261.884.788

Vrijednost otkrivenih falsifikata


51.202 44.166 49.831 111.590 72.701

64

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Centralna banka Bosne i Hercegovine vri kontinuirano povlaenje oteenih novanica koje se unitavaju u skladu s vaeim propisima. U 2010. uniteno je 7.244.935 komada oteenih novanica ukupne vrijednosti 261.883.480 KM i 1.896 komada oteenog kovanog novca ukupne vrijednosti 1.308,85 KM. U odnosu na 2009. uniteno je 59,4% manje komada novanica, dok je vrijednost unitenih novanica manja za 54,3%. Snabdijevanje gotovim novcem Snabdijevanje komercijalnih banaka gotovim novcem vreno je putem trezora u organizacionim dijelovima CBBiH lociranih u Sarajevu, Banjoj Luci, Mostaru i Brkom, uz striktno potivanje aranmana currency boarda. U cilju kontinuiranog poboljanja rada s gotovim novcem, kako unutar CBBiH tako i u radu s komercijalnim bankama, u toku 2010. stupila su na snagu nova akta kojim se regulie rad s gotovim novcem. Komunikacija vezana za snabdijevanje komercijalnih banaka gotovim novcem obavlja se iskljuivo putem platforme elektronskog meubankarskog trita novca. Posebna panja poklanja se mjerama sigurnosti prilikom transporta novca u izdvojene trezore i iz izdvojenih trezora, a komunikacija vezana za transporte se obavlja zatienim kanalima.

Servisiranje trezorskih maina CBBiH ima vlastiti sistem odravanja i servisiranja trezorskih maina i ulae znatna sredstva u nabavku novih maina za preradu gotovog novca, u cilju poboljavanja efikasnosti rada i kontrole kvaliteta novca u opticaju. U 2010. nabavljeni su setovi rezervnih dijelova za redovno servisiranje i nesmetan rad trezorskih maina, te je izvren i generalni servis svih maina za preradu gotovog novca. Pored toga, kupljene su dvije nove maine za preradu novanica, kao i dvije maine za preradu i sortiranje kovanog novca. Vjetaenje novanica i zatita od falsifikata U 2010. postupkom vjetaenja sumnjivih primjeraka novanica i kovanica registrovano je 3.828 komada krivotvorenih novanica i kovanica KM, to je za 43,4% manje nego u 2009. Od ukupnog broja krivotvorina u 2010. je registrovano 1.736 krivotvorenih novanica KM i 2.092 komada kovanica KM, to je u odnosu na 2009. manje za 47,3% i 39,7%, respektivno. U pogledu apoenske strukture novanica, najvie je otkriveno krivotvorenih novanica u apoenu od 50 KM (846 komada ili 48,7% od ukupnog broja krivotvorenih novanica) i 20 KM (655 kom. ili 37,7%). U vezi s apoenskom strukturom krivotvorenih kovanica, u 2010. najzastupljenija je kovanica od 1 KM (1.200 komada ili 57,4% od ukupnog broja krivotvorenih kovanica), a u 2009. u apoenu 5 KM.

Tabela 4.3: Registrovane krivotvorene novanice i kovanice KM u 2010.


Novanice KM
200 8 0,5 1.600 100 94 5,4 9.400 50 846 48,7 42.300 20 655 37,7 13.100 10 111 6,4 1.110 5 22 1,3 110 1 0 0,0 0

Apoen
Komada Uee u % Vrijednost

Ukupno novanice
1.736 100 67.620

Apoen
Komada Uee u % Vrijednost

Kovanice KM
5 699 33,4 3.495 2 193 9,2 386 1 1,200 57,4 1.200

Ukupno kovanice
2,092 100 5.081

S ciljem usavravanja slubenika koji rade s gotovim novcem, CBBiH kontinuirano nastavlja praksu edukacije kako o obiljejima i elementima

zatite KM tako i unapreenju u obavljanju tih poslova kroz seminare i izmjene samih uputstava koji reguliu tu materiju.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

65

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

67

U skladu sa zakljuenim Agentskim sporazumom izmeu CBBiH i Ministarstva finansija i trezora BiH, tokom 2010. izvravani su poslovi vezani s kreditima i donacijama po ugovorima koje je zakljuilo Vijee ministara Bosne i Hercegovine s meunarodnim finansijskim institucijama (EIB, EBRD, Svjetska banka i dr.) kao i usluge platnog prometa u zemlji i inostranstvu, upravljanje depozitnim raunima, konverzije sredstava, investiranje deviznih sredstava u depozite i vrijednosne papire, upravljanje akreditivima, te poslovi za servisiranje inostranog duga. Takoer, na osnovu zakljuenih ugovora izmeu CBBiH i Ministarstva finansija FBiH i CBBiH i Ministarstva finansija RS-a izvravaju se poslovi bankarskog i fiskalnog agenta. Povlaenja druge, tree i etvrte trane stand-by aranmana su efikasno realizovana i alokacija prema raunima entiteta je bila zavena pouzdano bez odlaganja. CBBiH je u skladu sa zakljuenim ugovorima nastavila djelovati kao bankarski i fiskalni agent Agencije za bankarstvo Federacije BiH i Agencije za bankarstvo RS-a. S Agencijom za osiguranje depozita BiH nastavljen je rad na investiranju sredstava u vrijednosne papire prema sporazumu Agencije za osiguranje depozita s inostranim menaderom za portfolio. Na osnovu Zakona o indirektnom oporezivanju, tokom 2010. nastavljeno je voenje jedinstvenog rauna Uprave za indirektno oporezivanje (UIO) za prikupljanje prihoda od indirektnih poreza. Po ovom aranmanu, komercijalne banke na dnevnoj osnovi dostavljale su na jedinstveni raun CBBiH sve prikupljene prihode, a zatim su se oni po nalogu UIO alocirali na raune Ministarstva finansija i trezora BiH (servis inostranog duga, obaveze prema MMF-u i budet BiH), raune

entitetskih ministarstava finansija i Vlade Brko Distrikta. CBBiH je redovno, po nalogu UIO, s rauna rezervi UIO izvravala prenose na raune UIO kod komercijalnih banaka koje su izvravale povrate poreza krajnjim korisnicima. U 2010. nastavljen je proces prikupljanja sredstava uplaenih po osnovu putarine na raun UIO, te raspored ovih sredstava po nalogu UIO prema entitetima i direkcijama za puteve. Ova operacija se, takoe, obavlja svakodnevno. Kreditni rejting Bosne i Hercegovine CBBiH je i dalje nastavila voditi proces koordinacije domaih institucija i saradnje s meunarodnim kreditnim agencijama, u svrhu dobijanja i praenja kreditnog rejtinga zemlje. Meunarodna agencija za rejting Standard&Poors dana 17. decembra 2010. potvrdila je Bosni i Hercegovini postojei kreditni rejting B+ sa stabilnim izgledima. Potvrda rejtinga je rezultat oekivanja analitiara Standard&Poors da e uspjeno biti realizovan stand-by aranman s Meunarodnim monetarnim fondom, koji je veoma vaan fiskalni oslonac i dovodi do jaanja fiskalne pozicije, a u uslovima sloene politike i institucionalne strukture Bosne i Hercegovine i fiskalnih izazova koji su rezultirali privremenim politikim zastojem. Druga agencija za procjenu rejtinga Moodys Investors Service je tokom 2010. pratila sve indikatore koji utiu na odreivanje rejtinga u Bosni i Hercegovini. U toku 2010. nije dolazilo do promjene kreditnog rejtinga Bosne i Hercegovine B2 sa stabilnim izgledima, a njihov izvjetaj se oekuje u toku 2011.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

69

70

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

71

Funkciju interne revizije u Centralnoj banci Bosne i Hercegovine CBBiH obavlja Ured glavnog internog revizora, organizovan kao samostalna organizaciona jedinica CBBiH. Aktivnosti interne revizije u 2010. bile su usmjerene na izvravanju dunosti definisanih Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, realizaciji poslova i zadataka utvrenih Planom poslovanja CBBiH i godinjim Planom interne revizije za 2010. Osnovni cilj rada interne revizije je da svojom aktivnou doprinosi ostvarenju stratekih ciljeva i planova CBBiH, zatiti i ouvanju integriteta sredstava, unapreenju procesa rada i aktivnosti, osiguranju dosljedne primjene zakonskih propisa i akata poslovne politike CBBiH. Obavljajui redovne aktivnosti, interna revizija kontinuirano radi na unapreenju tehnika i metoda rada, na procjeni sistema internih kontrola, u smislu adekvatnosti i efikasnosti, na uspostavljanju odreenih procedura i instrumenata za identifikaciju, mjerenje, praenje i kontrolu rizika kojima je CBBiH izloena obavljajui poslovne aktivnosti. Interna revizija procjenu rizika vri prema kriterijumima Metodologije procjene rizika u CBBiH, koja predstavlja okvir za jasno definisanje i identifikovanje rizinih oblasti, procesa i aktivnosti u CBBiH i uspostavljanje adekvatnih mjera za upravljanje rizicima. U skladu s Planom interne revizije za 2010, izvrena je revizija odreenih funkcija, poslovnih procesa i aktivnosti CBBiH, dajui prioritet procesima visokog nivoa rizika kao to su upravljanje deviznim rezervama, trezorsko poslovanje, finansijsko poslovanje, obraun obavezne rezerve, upravljanje raunima rezervi

komercijalnih banaka, funkcionisanje sistema fizike i tehnike sigurnosti. O izvrenim revizijama sainjeni su pisani izvjetaji s prijedlogom mjera za otklanjanje uoenih propusta u procesu rada i slabosti u funkcionisanju sistema internih kontrola. Sve izvjetaje s predloenim mjerama razmatrao je Revizorski komitet i usvojio ih je na sastanku Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine. Interna revizija kontinuirano radi na profesionalnom usavravanju svojih kadrova kroz razne vidove obuka iz oblasti interne revizije, primjene meunarodnih standarda revizije, meunarodnih raunovodstvenih standarda i meunarodnih standarda finansijskog izvjetavanja. Edukacija se obavlja preko profesionalnih meunarodnih asocijacija i institucija, profesionalnih asocijacija i udruenja internih revizora, raunovoa i revizora na dravnom i regionalnom nivou. U 2010. izvrena je samoprocjena usklaenosti funkcije interne revizije u CBBiH s Meunarodnim standardima za profesionalnu praksu interne revizije. Tokom 2011. Narodna banka Holandije e izvriti eksternu procjenu funkcije interne revizije i validaciju izvrene samoprocjene. Unapreenje funkcije interne revizije ostaje trajni zadatak CBBiH, kroz usmjeravanje njene aktivnosti na kontinuiranom praenju i procjeni rizika, kao i ocjeni adekvatnosti uspostavljenih internih kontrola u cilju unapreenja metoda za upravljanje rizicima.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

73

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

75

Meunarodna saradnja Centralna banka Bosne i Hercegovine je nastavila aktivnosti na unapreenju i jaanju saradnje i s meunarodnim institucijama i na bilateralnoj osnovi s drugim centralnim bankama. Tokom 2010. CBBiH je nastavila redovnu razmjenu i dostavu statistikih podataka MMF-u, BIS-u i ECBu. U kontekstu globalne finansijske krize naroito je intenzivirana saradnja s meunarodnim finansijskim institucijama. CBBiH je, s ostalim institucijama, uestvovala u uspjenom provoenju stand-by aranmana s MMF-om, koji je sklopljen u 2009. za period od tri godine (do 10.6.2012). Do sada su kompletirana tri redovna pregleda i Izvrni odbor je na posljednjem pregledu u oktobru 2010. potvrdio da su postignuti zacrtani ciljevi u pogledu dogovorenih politika. Prva trana stand-by aranmana realizovana je 10.7.2009. u iznosu od 182,6 miliona SDR-a, a druga i trea trana su realizovane 26.3.2010. u iznosu od 121,7 miliona SDR-a, dok je etvrta trana realizovana 19.10.2010. u iznosu od 33,8 miliona SDR-a. Realizacijom navedenih trani iskoriteno je 200% kvote. Uobiajeno je da finansijsku pomo Meunarodnog monetarnog fonda prati i dodatna finansijska pomo razliitih meunarodnih institucija, a prvenstveno od Evropske unije (EU) i Svjetske banke. Vlasti Bosne i Hercegovine su 11. novembra 2010. s Evropskom unijom potpisale Memorandum o razumijevanju o operativnom okviru zajma za makrofinansijsku pomo u iznosu od 100 miliona EUR (Macro Financial Assistance - MFA). Makrofinansijska pomo predstavlja finansijski instrument Evropske unije kojim se prua podrka platnom bilansu zemlje, a osnovni cilj MFA u sluaju Bosne i Hercegovine je prevazilaenje budetskih problema vezanih za reformu sistema socijalnog staranja. Ostali ciljevi proizlaze iz niza drugih reformi definisanih u okviru stand-by aranmana. Svjetska banka je za period 2009-2011. Bosni i Hercegovini odobrila finansijsku pomo kroz sljedee kreditne programe, a ija je realizacija takoe vezana za uredno provoenje stand-by aranmana: DPL - Development Policy Loan je odobren 8. aprila 2010. u iznosu od 111

miliona USD u 2010, to je prva faza programa iji se nastavak oekuje u 20112012. Osnovni cilj prve faze DPL-a je pruanje podrke socijalno najugroenijim kategorijama stanovnitva. Poseban investicioni projekat Projekat podrke mreama socijalne pomoi i zapoljavanju, odobren je 25. februara 2010. u iznosu od 15 miliona USD, a cilj je ojaati institucionalne kapacitete za provoenje socijalnih reformi i osigurati usluge zapoljavanja za nezaposlene. Kreditna linija za mala i srednja preduzea (MSP) u iznosu od 70 miliona USD odobrena je u decembru 2009. Nastavljena je intenzivna saradnja s meunarodnim finansijskim i razvojnim institucijama u BiH, poput EBRD, EIB, Svjetske banke, USAID, KfW na njihovim programima za razvoj BiH. Guverner je predstavljao CBBiH na redovitim godinjim skuptinama EBRD-a, BIS-a, Svjetske banke i MMFa i tom prilikom prezentirao ekonomski ambijent u BiH i razgovarao o buduim projektima razvojne pomoi za BiH. Regionalna saradnja CBBiH je uestvovala na sastanku u okviru multilateralnog Memoranduma o razumijevanju, s ciljem daljeg unapreenja saradnje u oblasti bankarske supervizije u Jugoistonoj Evropi i ouvanja finansijske stabilnosti u regiji. Sastanak je odran u februaru 2010. u Rumuniji uz uee sedam zemalja potpisnika ovog memoranduma. U organizaciji CBBiH u Meugorju je odran je sastanak Radne grupe predstavnika centralnih banaka Crne Gore, Srbije i Bosne i Hercegovine i time je nastavljena uspjena saradnja centralnih banaka. Aktivnosti CBBiH u procesu evropskih integracija BiH U okviru finansijskog instrumenta IPA 2008. u aprilu 2010. poela je implementacija projekta tehnike saradnje CBBiH s ECB i bankama ESCB-a, to predstavlja nastavak projekta Procjena potreba Centralne banke Bosne i Hercegovine. Projekat obuhvata sljedee komponente: statistika kamatnih stopa; statistika portfolio investicija; ekonomska analize i istraivanja; finansijska stabilnost; usklaivanje zakonodavstva s pravnim tekovinama EU, koordinacija EU integracija, informacijska tehnologija.

76

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Projekat traje osamnaest mjeseci i cilj programa je pruanje podrke CBBiH u revidiranju i usaglaavanju vlastitih standarda sa standardima ESCB-a u oblastima na koje se ovaj Program fokusira. Tokom 2010. ostvareni su rezultati u svim projektnim komponentama kako je planirano. Rezultati u pojedinim oblastima su dostigli i vei progres od planiranog. Tokom 2010, u okviru odnosa BiH s Evropskom unijom, predstavnici CBBiH su kroz koordiniran pristup Direkcije za evropske integracije i u skladu sa zahtjevima Evropske komisije, bili aktivno ukljueni u izradu materijala i dokumenata u svojoj nadlenosti. Za Godinji izvjetaj Evropske komisije o napretku BiH u 2010. Centralna banka Bosne i Hercegovine je pripremila priloge iz svoje nadlenosti. Evropska komisija je kao i prethodnih godina u Izvjetaju o napretku BiH u 2010. potvrdila reputaciju monetarne vlasti u BiH. Takoer, Centralna banka Bosne i Hercegovine je uestvovala u izradi Ekonomsko-fiskalnog programa za 2011. (EFP2011) koji pokriva period 2011-2013. i predstavlja pripremu za Pretpristupni ekonomski program (PEP), koji je obavezujui dokument za zemlje kandidate. CBBiH je nastavila aktivnosti redovnog izvjetavanja o statusu obaveza iz svoje nadlenosti iz dokumenta Evropsko partnerstvo i Sporazuma o stabilizaciji i pridruivanju. Predstavnici CBBiH su uestvovali u radu i pripremi materijala za tijela koja su osnovana za provedbu Sporazuma o stabilizaciji i pridruivanju odnosno u radu Pododbora za ekonomska i finansijska pitanja i statistiku.

Tokom 2010. nastavljene su pripremne aktivnosti programiranja pretpristupne pomoi EU kao i pripreme za decentralizirani sistem upravljanja pretpristupnim fondovima. Predstavnik CBBiH je bio aktivno ukljuen u rad IPA Monitoring odbora EU i BiH. Evropska komisija i Direkcija za evropske integracije odale su priznanje CBBiH na visokom nivou angamana, kvaliteti provedbe i monitoringa projekta, to je prepoznato i u pozitivnom nezavisnom revizorskom izvjetaju. Tokom godine CBBiH je nastavila s jaanjem kontakata i saradnje sa centralnim bankama EU i EU institucijama. CBBiH je u 2010. imala predstavnika u Predstavnikom uredu Narodne banke Austrije u Briselu i tom prilikom je uspostavljena direktna suradnja s institucijama EU. CBBiH je bila ukljuena u Program za jaanje makro i mikroprudencijalne supervizije u zemljama kandidatima i potencijalnim kandidatima, a koji vodi ECB u saradnji s mnogobrojnim centralnim bankama iz zemalja EU. U okviru ovog projekta u 2010. realizovana je komponenta I koja je bila fokusirana na pruanje obuke kroz seriju seminara o pitanjima mikro i makroprudencijalnih analiza, prekogranine supervizorske saradnje i slino, da bi zemlje korisnice dobile neophodna znanja i iskustva.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

77

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

79

8.1 Institucionalni okvir bankarskog sektora Bankarski sektor u BiH regulisan je entitetskim zakonima o bankama koji su u velikoj mjeri harmonizovani, te zakonima o agencijama za bankarstvo u ijoj nadlenosti je supervizija komercijalnih banaka prema teritorijalnom principu. Prema zakonu o CBBiH, CBBiH ima koordinacijsku ulogu u bankarskoj superviziji i realizira je kroz saradnju s agencijama za bankarstvo, kroz redovnu razmjenu podataka i koordinacijske sastanke o bankarskom sektoru. U 2010. bankarski sektor u BiH je uspio odrati stabilnost, unato sve veim negativnim uticajem globalne ekonomske krize, ali je zabiljeio stagnaciju u pogledu rasta. U bankarskom sektoru najvei uticaj krize se odrazio na kreditne aktivnosti i na kvalitet kreditnog portfolija u 2010. U cilju ublaavanja negativnih efekata globalne finansijske krize, agencije za bankarstvo su produile odluke kojim se utvruju privremene mjere koje se odnose na reprogram, odnosno restrukturiranje kredita koje su banke odobrile fizikim i pravnim licima. Ovim je klijentima omugueno da nastave poslovne aktivnosti i to lake prevaziu problem likvidnosti. Depoziti, kao najznaajniji izvor finansiranja komercijalnih banka nastavili su rasti tokom 2010. Iznos maksimalnog osiguranog depozita za fizika lica je povean na 35.000 KM od 1. aprila 2010, a takoe je povean i broj banaka ukljuenih u program osiguranja na 25, jer je u januaru 2010.

Union banka d.d. Sarajevo pristupila programu osiguranja depozita. Centralni registar kredita (CRK), uspostavljen je pri CBBiH, nastavio je da efikasno funkcionie i omoguava pouzdaniju procjenu kreditnog rizika. CRK ukljuuje podatke o svim kreditima svih komercijalnih banaka, MKO i drutava za lizing. Minimalan iznos osnivakog kapitala banke nije promjenjen i iznosi 15 miliona KM (7,67 miliona eura), a ni druge regulative o likvidnosti, ronosti i deviznoj usklaenosti se nisu mijenjale. 8.2 Karakteristike bankarskog sektora Bankarski sektor je najjai i najznaajniji dio finansijskog sistema u Bosni i Hercegovini. U 2010. smanjen je broj komercijalnih banaka, poto je Agencija za bankarstvo FBiH ukinula bankarsku dozvolu i otvorila likvidacioni postupak Una banci Biha 21.12.2010, nakon to je okonan proces kupovine dijela imovine i preuzimanja dijela obaveza Una banke Biha od strane Balkan investment banke Banja Luka. Tako je na dan 31.12.2010. dozvolu za rad imalo 29 komercijalnih banaka33 u BiH, 19 sa sjeditem u FBiH i 10 sa sjeditem u RS-u.

33 Razvojna banka FBiH d.d. Sarajevo je definisana posebnim zakonom kao posebna finansijska institucija. U julu 2008. Agencija za bankarstvo FBiH joj je ukinula licence, ime je dolo do smanjenja broja komercijalnih banaka, a ukljuena je u statistike podatke osim kamatnih stopa od januara 2010.

Tabela 8.1: Aktiva bankarskog sektora


2006.
Prema veliini banaka Najvee 3 Najveih 5 Najveih 10 Prema vlasnitvu banaka Strane Dravno i domae privatno 90,3% 9,7% 91,2% 8,8% 91,3% 4,8% 90,8% 9,2% 89,9% 10,1% 43,5% 59,3% 79,6% 40,7% 56,7% 78,7% 46,4% 60,8% 80,2% 46,2% 59,2% 79,4% 43,3% 56,8% 77,5%

2007.

2008.
uee u ukupnoj aktivi

2009.

2010.

80

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

U pogledu vlasnike strukture banaka, na kraju 2010. 21 banka je bila u stranom vlasnitvu, sedam u domaem privatnom vlasnitvu i jedna u veinskom dravnom vlasnitvu. Iz tabele 8.1 moemo vidjeti da je uee banaka u stranom vlasnitvu smanjeno za 0,9 procentnih poena i iznosi 89,9% ukupne aktive bankarskog sektora. Privremena uprava je uvedena u Potansku banku BiH d.d. Sarajevo 5. oktobra 2010, zbog pada neto kapitala ove banke ispod zakonom propisanog nivoa i nesigurnog nivoa likvidnosti banke. Tako da su na kraju 2010. dvije banke imale privremenu upravu, Hercegovaka banka d.d. Mostar i Potanska banka BiH Sarajevo. U 2010. ukupno 11 banaka se bavilo poslovima skrbnitva, s tim da je decembru 2010. na zahtjev Hypo Alpe-Adria-Bank a.d. Banja Luka

prestala da vai dozvola za obavljanje poslova skrbnitva, prethodno izdata Rjeenjem Komisije za vrijednosne papire Republike Srpske. Komercijalne banke u veinskom stranom vlasnitvu dominiraju bankarskim sistemom u BiH i njihov udio iznosi 89,9% u ukupnoj aktivi banakrskog sistema, dok banke u dravnom i domaem privatnom vlasnitvu uestvuju sa 10,1% na kraju 2010. U sljedeoj tabeli dat je sumarni pregled indikatora bankarskog sktora koji e biti detaljnije analiziran u narednim poglavljima.

Tabela 8.2: Glavni indikatori bankarskog sektora u BiH


2006.
Broj licenciranih banaka Aktiva, procenat procijenjenog BDP-a Aktiva (godinji rast u %) Krediti (godinji rast u %) Nekvalitetna aktiva banaka, kategorije C-E Neto strana aktiva, % ukupne aktive Osnovni kapital, % bilansne sume Stopa adekvatnosti kapitala Povrat na prosjenu aktivu (ROAA), % Povrat na prosjean dioniki kapital (ROAE), % 32 76,3 23,8 23,4 2,5 -11,6 9,7 17,7 0,9% 8,4%

2007.
32 89,6 32,8 28,4 1,8 -8,3 8,8 17,1 0,8% 8,6%

2008.
30 85,2 7,8 21,8 2,2 -15,3 9,4 16,3 0,4% 4,3%

2009.
30 87,1 -0,6 -3,1 3,9 -12,2 9,9 16,1 0,1% 0,8%

2010.
29 85,2 0,8 2,4 8,1 -9,3 10,5 16,2 -0,6% -5,5%

Izvor: Agencija za bankarstvo FBiH (konani nerevidirani Q4 2010) Agencija za bankrstvo RS (konani nerevidirani Q4, promjena metodologije od Q4 2010) i CBBiH (konani podaci za 2010) BDP za 2010. procjena CBBiH. BDP za period 2006-2009 revidiran od strane Agencije za statistiku BiH

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

81

8.3 Struktura bankarskog sektora Ukupna aktiva svih banaka u BiH na kraju 2010. iznosila je 21,07 milijardi KM, to predstavlja poveanje od 157,5 miliona KM ili 0,8%. Bankarski sektor je imao trend rasta tokom prethodnih godina, a zaustavljen je u 2009. zbog ekonomske krize. Porast bilansne sume na kraju 2010. dijelom

je uzrokovan dokapitalizacijom banka, prilivom sredstava iz stand-by aranmana i rekvalifikacijom aktive kategorisane kao E koja je iz vanbilansa prenesena u bilans u komercijalnim bankama u RS-u.

Tabela 8.3: Struktura bilansa komercijalnih banaka (na kraju godine, u hiljadama KM)
2006. Aktiva (1)+ (2)+ (3) (1) Strana aktiva Kratkorona Dugorona (2) Domaa aktiva Potraivanja od sektora vlade Potraivanja od nevladinog sektora Kratkorona Dugorona (3) Rezerve Pasiva (4)+ (5)+ (6)+ (7) (4) Strana pasiva Kratkorona Dugorona (5) Domaa pasiva Sektor vlade Nevladin sektor Depoziti po vienju Oroeni i tedni depoziti Ostalo (6) Rauni kapitala (7) Ostala pasiva 14.698.458
2.328.570 2.282.459 46.111 9.307.971 68.382 9.239.589 2.149.756 7.089.833 3.061.917

2007. 19.519.770
3.548.357 3.446.845 101.512 11.949.131 127.553 11.821.578 2.624.609 9.196.969 4.022.282

2008. 21.048.396
3.097.765 3.004.362 93.403 14.556.083 264.350 14.291.733 3.465.979 10.825.754 3.394.548

2009. 20.918.874
3.186.047 2.989.966 196.081 14.100.962 350.269 13.750.693 3.345.616 10.405.077 3.631.865

2010. 21.076.371
2.816.559 2.562.783 253.776 14.579.757 461.552 14.118.205 3.553.702 10.564.503 3.680.055

14.698.458
4.032.774 408.145 3.624.629 8.798.458 1.465.923 7.332.535 3.846.185 3.486.349 1 2.071.841 -204.615

19.519.770
5.159.450 763.575 4.395.875 12.100.763 3.069.667 9.031.096 4.664.324 4.366.771 1 2.530.013 -270.456

21.048.396
6.309.733 664.392 5.645.341 11.889.875 2.303.346 9.586.529 4.612.932 4.960.691 12.906 2.977.217 -128.429

20.918.874
5.747.105 576.580 5.170.525 12.102.815 2.005.192 10.097.623 4.630.696 5.448.628 18.299 3.143.932 -74.978

21.076.371
4.782.080 692.322 4.089.758 12.541.229 1.664.004 10.877.225 5.086.538 5.774.427 16.260 3.713.738 39.324

Izvor: Monetarna i finansijska statistika CBBiH

82

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

U strukturi aktive nije dolo do znaajnijih promjena i dominira domaa aktiva s ueem 69,2%, dok je uee strane aktive 13,4%. Na strani pasive najvee uee se odnosi na domau pasivu, oko 59,5%, dok strana pasiva uestvuje sa 22,7% i kapital 17,6%. Ukupni kapital povean je za 569,8 miliona KM ili 18,1% u odnosu na stanje na kraju 2009, a rezultat je uglavnom dokapitalizacije i primjene nove regulative u bankama u RS-u kojom je zabiljeen porast rezervisanja za kreditne gubitke u iznosu od 180 miliona KM u okviru rauna kapitala na strani pasive. U odnosu na prethodnu godinu, domaa aktiva je poveana za 478,8 miliona KM na 14,57 milijardi (vie detalja u poglavlju 8.4) Domaa pasiva poveana je za 438,4 miliona KM na

12,54 milijardi KM i ovo poveanje se odnosi na poveanje depozita nevladinog sektora. Depoziti sektora vlade smanjeni su tokom 2010. (detaljnije u poglavlju 8.5). Na kraju 2010. strana aktiva komercijalnih banaka iznosila je 2,81 milijardu KM, a strana pasiva 4,78 milijardi KM. Tako je neto strana aktiva iznosila 1,96 milijardi KM s negativnim predznakom zbog veih obaveza komercijlnih banaka prema inostranstvu u odnosu na potraivanja iz inostranstva. Neto strana aktiva poveana je za 595,5 miliona KM ili 23,3% na kraju 2010. u odnosu na kraj 2009.

Tabela 8.4: Vanjska pozicija komercijalnih banaka


2006. Strana aktiva Kratkorona Strana valuta u trezoru ekovi u stranoj valuti Transakcioni rauni kod nerezidentnih banaka Ostali kratkoroni depoziti kod nerezidentnih banaka Kratkoroni vrijednosni papiri Ostalo Dugorona Oroeni depoziti kod nerezidentnih banaka Dugoroni vrijednosni papiri Ostalo Strana pasiva Kratkorona Transakcioni rauni nerezidenata Kratkoroni krediti i depoziti nerezidenata Ostalo Dugorona Oroeni depoziti nerezidenata Dugoroni krediti nerezidenata Ostalo Neto strana aktiva 2.328.570
2.282.459 146.790 1.620 262.161 1.755.273 2.237 114.378 46.111 896 6.723 38.492

2007. 3.548.357
3.446.845 168.433 1.435 342.343 2.813.777 339 120.518 101.512 2.444 9.721 89.347

2008. 3.097.765
3.004.362 190.037 664 306.798 2.362.060 11.229 133.574 93.403 397 10.614 82.392

2009. 3.186.047
2.989.966 180.736 725 508.114 2.094.941 125.830 79.620 196.081 373 149.230 46.478

2010. 2.816.559
2.562.783 171.817 434 375.771 1.692.726 198.649 123.386 253.776 439 205.846 47.491

4.032.774
408.145 51.025 340.453 16.667 3.624.629 1.727.392 1.897.062 175

5.159.450
763.575 38.652 694.165 30.758 4.395.875 1.939.010 2.454.157 2.708

6.309.733
664.392 12.417 637.436 14.539 5.645.341 2.701.159 2.840.454 103.728

5.747.105
576.580 10.589 550.373 15.618 5.170.525 2.776.933 2.289.666 103.926

4.782.080
692.322 8.740 670.778 12.804 4.089.758 2.029.774 1.956.537 103.447

-1.704.204

-1.611.093

-3.211.968

-2.561.058

-1.965.521

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

83

Strana aktiva smanjena je za 369,4 miliona KM, od ega je kratkorona smanjena za 427,1 milion KM, a dugorona poveana za 57,6 miliona KM. Nekoliko banaka je izvrilo povrat neiskoritenih sredstava matinim bankama u septembru 2010, to se odrazilo kao smanjenje depozita kod inostranih banaka. Strana pasiva smanjena je za 965,0 miliona KM, od ega je dugorona pasiva smanjena za 1.080,7 miliona KM, a kratkorona poveana za 115,7 miliona KM. Smanjenje strane pasive je rezultat otplate dugoronih kreditnih obaveza prema nerezidentima u iznosu od 333,1 milion KM, smanjenja oroenih i tednih depozita od nerezidenata u iznosu od 747,7 miliona KM. Od ostalih izvora finansiranja, u 2010. obveznice imaju vrlo nizak iznos od 9,1 milion KM i ogranieni depozit u iznosu od 7,1 milion KM. 8.4 Krediti Uslijed produbljenja krize i njenog negativnog uticaja na ekonomiju i privredu u BiH, kreditne aktivnosti su jo uvijek dosta usporene u 2010, to moemo zakljuiti prema nivou novoplasiranih kredita privatnim nefinansijskim preduzeima i stanovnitvu koji su u 2010. poveani za 17,6% u odnosu na 2009. a smanjeni za 16,2% u odnosu na 2008. Banke su provodile restriktivniju politiku pri odobravanju novih kredita, to je jedan od najveih ograniavajuih faktora za plasiranje novih kredita, pored smanjene potronje i usporavanja privrednih aktivnosti. Ukupni krediti svih sektora na kraju 2010. iznose 14,58 milijarde KM, to predstavlja poveanje za 478,8 miliona KM u odnosu na kraj 2009, s tim da je bitno napomenuti da se od ovog iznosa 140,2 miliona odnosi na poveanje po osnovu reklasifikacije kredita komercijalnih banka u RS-u, prema novoj regulativi Agencije za bankarstvo RS.34

U cilju konzistentne analize, u daljem tekstu za izraunavanje godinjih stopa rasta, iskljueni su iznosi po osnovu rekasifikacije u RS-u, da bi se mogle napraviti adekvatne usporedbe u prethodnim godinama. Godinja stopa rasta ukupnih kredita iznosi 2,4% i via je za 5,5 procentnih poena u odnosu na godinju stopa rasta na kraju 2009. kada je iznosila 3,1%. Posmatrano prema strukturi potraivanja najvei dio se odnosi na privatna nefinansijska preduzea i udruenja (47,6%) i domainstva (43,3%), a na sektor vlade se odnosi vrlo mali dio ukupnih potraivanja (3,2%). U 2010. blago su poveana potraivanja od nevladinog sektora i godinja stopa rasta iznosi 1,7%, to je vie za 5,4 procentnih poena u odnosu na decembar 2009. kada su zabiljeene negativne godinje stope rasta u gotovo svim sektorima. Ukupna potraivanja od nefinansijskih javnih preduzea su iznosila 761,0 miliona KM u decembru 2010, to je vie za 113,6 miliona KM u odnosu na kraj 2009, a 15,9 miliona KM se odnosi na potraivanja po osnovu reklasifikacije kredita komercijalnih banka u RS-u. Na godinjem nivou ovi krediti su porasli za 15,1%.

34 Novom regulativom Agencije za bankarstvo RS, propisan je novi nain knjigovodstvenog evidentiranja potraivanja klasifikovanih u kategoriju E, obrauna i knjigovodstvenog evidentiranja kamate po nekvalitetnoj aktivi, te obrauna optih i posebnih rezervisanja, pa su banke iz RS-a u decembru 2010. izvrile primjenu navedene regulative, prenosom navedenih pozicija iz vanbilansne evidencije u bilans, to se odrazilo na strani aktive na porast kredita u iznosu od 144 miliona KM, porast dospjelih kamata u iznosu od 36 miliona KM i porast rezervisanja za kreditne gubitke u iznosu od 180 miliona KM u okviru rauna kapitala na strani pasive.

84

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 8.1: Ukupni krediti - sektorska struktura (na kraju godine)

Ukupna potraivanja nefinansijskih privatnih preduzea su blago poveana tokom 2010. i na kraju godine su iznosila 6,94 milijarde KM, to je vie za 272,5 miliona u odnosu na kraj 2009, s tim da se 71,2 miliona odnosi na poveane u decembru 2010. po osnovu reklsifikacije kredita komercijalnih banaka u RS-u. Na godinjem nivou ukupna potraivanja privatnih preduzea su poveana za 3,0%.

Posmatrano prema ronoj strukturi, kratkoroni krediti su imali blagi trend smanjenja tokom godine, izuzev u zadnja dva mjeseca, i u decembru je godinja stopa rasta za ovu vrstu kredita iznosila 3%. Istovremeno, dugoroni krediti su imali blai trend rasta tokom cijele godine i u decembru su iznosili 2,9%. Udio dugoronih kredita u ukupnim kreditim ovom sektoru iznosi 62,4% u decembru 2010.

Grafikon 8.2: Krediti privatnim preduzeima (na kraju godine)

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

85

Ukupna potraivanja od sektora domainstava na kraju 2010. iznose 6,31 milijardu KM, s udjelom od 43,3% u ukupnim potraivanjima. Ovaj iznos predstavlja poveanje od 10,3 miliona KM, a 71,63 miliona se odnosi na poveanje po osnovu reklasifikacije kredita u bankama u RS-u. Tako da su ukupni krediti na godinjem nivou smanjeni za 0,7% u decembru i takav trend su imali tokom cijele godine. Udio dugoronih kredita iznosi 87,4% u ukupnim kreditima ovom sektoru u decembru 2010. Na godinjem nivou su smanjeni za 1,4% u decembru, dok su kratkoroni krediti imali pozitivne godinje stope rasta tokom cijele godine i u decembru ista iznosi 5,4%.

Prema strukturi plasiranih kredita stanovnitvu35 u 2010. najvei procenat se odnosi na potroake nenamjenske kredite 81,8%, dok se 3,4% odnosi na kupovinu ili izgradnju novih stambenih jedinica, 5,9% na kupovinu postojeih stambenih jedinica, 6% na potraivanja po kreditnim karticama i 2,9% od ukupno plasiranih kredita se odnosi na pokretanje vlastitog biznisa.

35

Na osnovu pregleda sedam velikih banaka u BiH

Grafikon 8.3: Krediti stanovnitvu (na kraju godine)

8.5 Depoziti Ukupni depoziti u bankarskom sektoru na kraju 2010. iznosili su 12,52 milijarde KM, to predstavlja godinje poveanje od 440,5 miliona KM.

Godinja stopa rasta ukupnih depozita imala je trend rasta tokom godine, tako je u decembru iznosila 3,6%, to je za 1,9 procentnih poena vie u odnosu na decembar 2009.

Grafikon 8.4: Depoziti - valutna struktura (na kraju godine)

86

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

U 2010. depoziti sektora vlade su imali trend pada, izuzev u mjesecima kada su doznaena sredstva po osnovu stand-by aranmana, (u martu 270,0 miliona KM i u oktobru 74,2 miliona KM). Uee depozita vlade u ukupnim depozitima smanjeno je za 3,3 procentna poena i na kraju 2010. iznosilo je 13,3%. Nasuprot tome, depoziti nevladinog sektora imaju rastui trend tokom godine i ine 86,7% ukupnih depozita. Godinja stopa rasta ukupnih depozita nevladinog sektora iznosi 7,8%, to je vie za 2,5 procentnih poena u odnosu na kraj 2009. Tokom 2010. deponenti su se vie odluivali za depozite u KM nego u stranoj valuti, to moemo zakljuiti prema godinjim stopama rasta.

Na porast depozita u KM je uticao i poetak primjene Zakona o deviznom poslovanju u Federaciji BiH, od augusta 2010, kojim je regulisano da se plaanje, naplaivanje, prenos i isplata u FBiH izmeu rezidenata, izmeu rezidenata i nerezidenata i izmeu nerezidenata vri u konvertibilnim markama. Od poetka 2010. godinje stope rasta depozita u KM nevladinog sektora su vie od godinjih stopa rasta depozita u stranoj valuti, osim u junu i augustu. U decembru 2010. valutna struktura depozita nevladinog sektora ukazuje da je jo uvijek vei iznos depozita u stranoj valuti, 5,72 milijarde KM (52,7%) nego depozita u KM, 5,13 milijardi KM (47,3%).

Grafikon 8.5: Depoziti - sektorska struktura (na kraju godine)

Na kraju godine depoziti stanovnitva iznose 6,49 milijardi KM i biljee godinji rast od 827,6 miliona KM, odnosno 14,6% i porast ovih depozita je glavni razlog rasta ukupnih depozita. Ovakvo kretanje depozita stanovnitva uticalo je na rast njihovog uea u strukturi depozita za 5,0 procentnih poena, tako da na kraju 2010. ovi depoziti uestvuju sa 51,8% u ukupnim depozitima domaeg bankarskog sistema. Posmatrano prema valutnoj strukturi, depoziti stanovnitva depoziti u KM ine 33% ukupnih depozita ovog sektora. Zabiljeeno je njihovo poveanje od 1,4 procentnih poena u odnosu na kraj prethodne godine. Posmatrajui strukturu depozita po ronosti primjetno je da vee uee imaju oroeni i tedni depoziti (60,3%), dok u strukturi ovih depozita dominiraju dugoroni depoziti (81,1%).

Depoziti privatnih nefinansijski preduzea su iznosili 1,94 milijarde KM na kraju 2010. i na godinjem nivou su porasli za 54,3 miliona KM ili 2,9%, a njihovo uee u ukupnim depozitima iznosi 15,6%. Uee depozita u KM je poraslo za 1,2 procentnih poena i ine 66,7% ukupnih depozita privatnih nefinansijskih preduzea. Prema ronoj strukturi, 73,6% ovih depozita se odnosi na depozite po vienju. Posmatrano prema ronoj strukturi, najvee uee u depozitima po vienju ima sektor stanovnitva 41,4%, a jo vee uee u oroenim i tednim depozitima 62,2%. Detaljan pregled strukture depozita po vrstama i sektorima je dat na sljedeem grafikonu.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

87

Grafikon 8.6: Struktura depozita po vrstama i sektorima u 2010.

8.6 Kvaliteta aktive banaka U 2010. kvalitet aktive banka je nastavio da se pogorava zbog rasta nenaplativih potraivanja i zbog izmjene regulative u RS-u. Nekvalitetna aktiva banaka (NPA, kategorisana kao C, D, E) iznosi 1,66 milijardi KM i porasla je za 853,1 miliona KM ili 105,6%. Uee nekvalitetne aktive u ukupnoj aktivi poraslo je sa 3,9% na kraju 2009. na 8,1% na kraju 2010. Porast nekvalitetne aktive je dijelom uslovljen izmjenom dijela regulative i metodologije izvjetaja po kojoj je sa 31.12. 2010. u bilans stanja prenesena ranije otpisana aktiva klasifikovana u kategoriju rizika E - gubitak u komercijalnim bankama u RS-u. Za ovu aktivu i dalje vai regulatorni zahtjev za obraun rezervisanja u 100% iznosu. Primjena iste regulative i metodologije izvjetavanja se oekuje i kod banaka u FBiH tokom 2011.

Nekvalitetna aktiva se najveim dijelom (oko 95,8%) sastoji od nekvalitetnih kredita, koji imaju kanjenje u otplati i negativno utiu na kreditni portfolio banaka. Ukupna vrijednost nekvalitetnih kredita iznosi 1,59 milijardi KM na kraju 2010, to je vie za 799,3 miliona KM ili 100,9% u odnosu na kraj prethodne godine. Uee nekvalitetnih kredita u ukupnim kreditima je poraslo na 11,4% u decembru 2010, to je vie 5,6 procentnih poena u odnosu na kraj 2009. Porastom nekvalitetne aktive banaka, dolo je i do porasta rezervisanja, a koja mogu biti potencijalni gubici u narednom periodu, iji je prikaz dat na sljedeem grafikonu.

88

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 8.7: Uee nekvalitetnih kredita u ukupnim kreditima i rezervisanja za NPA

8.7 Profitabilnost banaka Bankarski sektor u BiH je bio pod uticajem ekonomske krize i recesije i jedna od glavnih karakteristika za ovaj sektor u 2010. jeste pad profitabilnosti komercijalnih banaka. Tako je u posmatranoj godini ostvaren negativan finansijski rezultat u iznosu od 124,3 miliona KM36, s tim da je 23 komercijalne banke ostvarilo dobit, a est banaka iskazalo gubitak u poslovanju. Zbog koncentracije gubitaka u malom broju banaka, moe se konstatovati da bankarski sistem nije ozbiljnije ugroen ovako loim poslovnim rezultatima. Povrat na prosjeni dioniki kapital (ROAE) za cjelokupan bankrski sistem iznosio je -5,5%, to predstavlja smanjenje za 6,3 procentnih poena u odnosu na kraj 2009. Smanjenje vrijednosti ovog

koeficijenta je uzrokovano smanjenjem dobiti, odnosno izkazanim gubitkom u poslovanju bankarskog sektora u BiH. Najnie vrijednosti zabiljeene su kod banaka u stranom vlasnitvu, kod kojih je ROAE iznosio -6,3%, to je nie za 7,0 procentnih poena u odnosu na kraj prethodne godine. Povrat na prosjenu aktivu (ROAA) iznosio je -0,6% na kraju 2010, to predstavlja smanjenje za 0,7 procentnih poena u odnosu na kraj prethode godine. Na profitabilnost komercijalnih banaka u narednom periodu najvie e imati uticaja kvaliteta aktive.

36

Privremeni podaci agencija za bankarstvo

Grafikon 8.8: Profitabilnost bankarskog sektora

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

89

8.8 Kapital banaka Neto kapital banaka37 iznosio je 2,73 milijarde KM na kraju 2010, to predstavlja poveanje od 87,2 miliona KM ili 3,3% u odnosu na kraj prethodne godine. Stopa adekvatnosti kapitala iznosila je 16,2%, to je za 0,1 procentna poena nie u odnosu na kraj prethodne godine, i jo uvijek znatno via od zakonskog minimuma od 12%. Banke u stranom vlasnitvu su imale stope adekvatnosti kapitala 15,1%, isti nivo kao i na kraju 2009. Istovremeno, kod banaka u domaem privatnom vlasnitvu smanjena je stopa adekvatnosti kapitala za 0,4 procentna poena na 25,9%. Dioniki kapital banaka iznosio je 2,26 milijarde KM, to u odnosu na kraj prethodne godine poveanje od 107,4 miliona KM ili 5,0%, a rezultat je dokapitalizacije banaka.

Na kraju 2010, 87,3% dionikog kapitala je bilo koncentrisano u bankama s veinskim stranim vlasnitvom i 92,7% prosjene aktive. U sljedeem grafikonu dat je prikaz vlasnike strukture kapitala nerezidenata u komercijalnim bankama u BiH. Investitori iz Austrije jo uvijek dominiraju s ueem od 64,4%, to predstavlja poveanje od 1,2 procentni poen u odnosu na kraj 2009. Kod ostalih veih investitora zabiljeeno je smanjenje uea u odnosu na prethodnu godinu. Tako je kod investitora iz Hrvatske zabiljeeno najvee smanjenje za 1,3 procentna poena na 5,7%, a smanjenje investitora iz Slovenije za 0,4, Turske 0,2 i Njemake 0,1 procentni poen.

Grafikon 8.9: Struktura kapitala nerezidenata u komercijalnim bankama po zemljama

8.9. Kamatne stope Tokom 2010. aktivne kamatne stope komercijalnih banaka u BiH su fluktuirale, ali su imale trend smanjenja. Tako je na kraju godine ponderisani prosjek svih aktivnih kamatnih stopa u BiH iznosio 8,22%, to je nie za 21 bazni poen u odnosu na kraj prethodne godine. Kamatne stope na kredite u KM

Prosjena kamatna stopa na kratkorone kredite u KM privatnim preduzeima pratila je trend smanjenja tokom 2010. i u decembru je iznosila 7,84%, to je za 26 baznih poena nie nego u decembru 2009. Isti trend je imala i prosjena

kamatna stopa na kratkorone kredite u KM stanovnitvu s neto veim oscilacijama i na kraju 2010. iznosila je 9,67%, to je za 21 bazni poen nie nego na kraju prethodne godine. Od ukupno plasiranih kredita tokom 2010, preko 50% se odnosi na kratkorone kredite u KM privatnim preduzeima. Kako je udio dugoronih kredita u KM vrlo mali u ukupno plasiranim kreditima tako su kamatne stope na ovu vrstu kredita dosta oscilirale tokom 2010. U decembru su iznosile 8,25% za privatna preduzea i 9,1% za stanovnitvo, to je vie za 145 baznih poena i 123 bazna poena, respektivno.

37

Konani i nerevidirani podaci agencija za bankarstvo

90

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Kamatne stope na kredite valutnom klazulom

u KM s

Dugoroni krediti se uglavnom plasiraju s valutnom klauzulom. Od ukupno plasiranih dugoronih kredita u 2010. 91,7 % se odnosi na takve kredite. Prosjena kamatna stopa na dugorone kredite u KM s valutnom klauzulom privatnim preduzeima se kretala u rasponu od 7,5% do 8% tokom 2010. i u decembru je iznosila 7,84%, to je za 10 baznih poena nie nego u decembru 2009. Pored ovoga, prosjena kamatna stopa na dugorone kredite u KM s valutnom

klauzulom za stanovnitvo je imala kontunuirani pad, tako da je u decembru 2010. iznosila 8,7%, to je nie za 86 baznih poena u odnosu na kraj prethodne godine. Udio kratkoronih kredita u KM s valutnom klauzulom privatnim preduzeima u ukupno plasiranim kreditima je do 10% u 2010. Kamatne stope na ovu vrstu kredita su se kretale uglavnom u raponu od 8% do 9%. U decembru je ista iznosila 8,14%, to je nie za 46 baznih poena u odnosu na decembarski nivo iz 2009.

Grafikon 8.10: Prosjene aktivne kamatne stope komercijalnih banaka

Kamatne stope na kredite u stranoj valuti

Kamatne stope na depozite po vienju

Kamatne stope na kredite u stranoj valuti nisu od velikog znaaja jer komercijalne banke vrlo malo kredita plasiraju u stranoj valuti. Tako su tokom 2010. plasirale samo dugorone kredite privatnim preduzeima, dok su za stanovnitvo plasirale samo tokom prvih pet mjeseci 2010. ovu vrstu kredita. Kamatne stope na kredite po kreditnim karticama Kod kredita po kreditnim karticama za kratkorone kredite, kamatna stopa poveana je za 22 bazna poena na 11,93% u decembru 2010. u odnosu na decembar 2009. Nasuprot tome, za dugorone kredite je kontinuirano smanjivana tokom posmatrane godine i nia je za ukupno 106 baznih poena iznosi 14% na kraju 2010.

U toku 2010. nije bilo bitnijih promjena u kamatnim stopama na depozite po vienju u KM, u KM s valutnom klauzulom i u stranoj valuti i kretale su se u rasponu od 0,17% do 0,30%.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

91

Grafikon 8.11: Prosjene pasivne kamatne stope komercijalnih banaka

Kamatne stope na oroene i tedne depozite u KM Kamatne stope na oroene i tedne depozite u KM su bile znatno nie u 2010. u odnosu na 2009. Tako je prosjena kamatna stopa na oroene i tedne depozite u KM za privatna preduzea smanjena za 22 bazna poena u odnosu na decembar 2009. i u decembru 2010. iznosi 3,38%, mada je tokom godine zabiljeila nie vrijednosti u odnosu na decembarski podatak. Ista kamatna stopa za stanovnitvo je imala kontinuiran trend smanjenja tokom 2010. i iznosila je 2,89% u decembru, to je nie za 68 baznih poena u odnosu na godinu dana ranije.

Kamatne stope na oroene i tedne depozite u stranoj valuti Vee smanjenje je zabiljeeno tokom 2010. kod kamatnih stopa na depozite u stranoj valuti nego na depozite u KM. Tako je za stanovnitvo ova stopa smanjena za 93 bazna poena na 3,25%, a za privatna preduzea za 102 bazna poena i iznosi 3,21% u decembru 2010.

Grafikon 8.12: Rasponi izmeu aktivnih i pasivnih kamatnih stopa

92

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Razlika38 izmeu aktivnih i pasivnih kamatnih stopa komercijalnih banaka se nije bitnije mijenjala u 2010. u odnosu na prethodnu godinu, osim u treem kvartalu, a emu je bio razlog poveanje aktivnih kamatnih stopa u ovom periodu. U decembru 2010. razlika izmeu aktivnih i pasivnih kamatnih stopa je iznosila 7,87 procentnih poena, to je za 18 baznih poena vie u odnosu na decembar 2009, kada je ova razlika bila iznimno smanjena. U isto vrijeme, razlika izmeu aktivnih kamatnih stopa komercijalnih banaka u BiH i pasivnih kamatnih stopa u koje su ukljueni samo oroeni i tedni depoziti iznosila je 5,02 procentna poena, to je za 44 baznih poena vie u odnosu na kraj 2009. Razlog ovakvom poveanju razlike je uglavnom smanjenje kamatnih stopa na oroene i tedne depozite. Nakon rekordnog smanjenja kamatnih stopa u zoni eura u 2009, u 2010. nije nastavljen ovakav trend nego je dolo do blagog poveanja kamatnih stopa. Tako je 12-mjeseni euribor iznosio 1,53% u decembru 2010, to je vie za 28 baznih poena u odnosu na decembarski podatak

iz 2009. Tako je razlika izmeu aktivnih kamatnih stopa komercijalnih banka u BiH i 12-mjesenog euribora iznosila 6,69 procentni poen, odnosno 49 baznih poena manje nego u decembru prethodne godine. Ovakva razlika pokazuje da kamatne stope u zoni eura nemaju znaajniji uticaj na aktivne kamatne stope u BiH, kakav je bio sluaj u prethodnim godinama, a slina iskustva imaju i ostale evropske zemlje koje nisu lanice EMU.

38 Aktivne kamatne stope su izraunate kao ponderisani prosjek kamatnih stopa na kratkorone i dugorone kredite privatnim preduzeima i stanovnitvu u KM, u KM s valutnom klauzulom, u stranoj valuti i po kreditnim karticama. Pasivne kamatne stope su izraunate kao ponderisani prosjek kamatnih stopa na depozite po vienju i oroene i tedne depozite privatnim preduzeima i stanovnitvu u KM, u KM s valutnom klauzulom i u stranoj valuti.

Grafikon 8.13: Prosjene aktivne kamatne stope

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

93

Grafikon 8.14: Prosjene pasivne kamatne stope

8.10 Strane investicije u bankarski sektor Prikupljeni su kompletni podaci o tokovima direktnih stranih investicija u banke za 2010. (dok za ostala preduzea podaci e biti raspoloivi sredinom godine), i bie komentarisani u ovom dijelu. Ukupan iznos tokova direktnih stranih investicija u BiH banke u 2010. je negativan i predstavlja neto odliv direktnih stranih investicija od 235,9 miliona KM, to je mnogo vei odliv nego i u 2009. kada je iznosio 15,5 miliona KM. Ali ovaj odliv investicija nije se jednako reflektirao na sve komponente (vlasnike udjele, zadrane zarade i ostali kapital). Glavni razlog lei u smanjenju ostalog kapitala i to u vrijednosti od oko 286,1 milion KM, a to je posljedica smanjivanja zaduenosti domaih banaka kod svojih matinih banaka u inostranstvu. S druge strane, registriran je porast vlasnikih udjela za 187,5 miliona KM, a to je posljedica dokapitalizacije banaka putem novog dionikog kapitala u domaim bankama.

Posmatrano u odnosu na prethodnu godinu po osnovu vlasnikog udjela registruje se poveanje za 123,2 miliona KM. Zadrane zarade i u 2010. su bile negativne i iznose 137,4 miliona KM i mnogo su nie u poreenju sa 2009. kada su takoe bile negativne i iznosile 2,2 miliona KM. Veoma veliki gubici kod nekoliko banaka uzrokovali su ovakav agregatni odliv po osnovu zadranih zarada, iako se mora konstatovati da je veina banaka imala pozitivan, ali vrlo malen, poslovni rezultat. U grafikonu koji slijedi dat je pregled tokova direktnih stranih investicija u banke u BiH. Tokom posmatranog perioda moe se primijetiti da su komponente vlasnikog kapitala i zadranih zarada u ukupnim tokovima direktnih stranih investicija u banke imale pozitivan doprinos i dominantnu ulogu, dok je doprinos ostalog kapitala u 2009. i 2010. negativan i smanjuje ukupni iznos direktnih stranih investicija.

94

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Grafikon 8.15: Tokovi direktnih stranih investicija u banke (u milionima KM)

Negativne vrijednosti (odlivi) u svim kvartalima tokom 2010. Posmatrano po kvartalima, najvei priliv direktnih stranih investicija u banke zabiljeen je u etvrtom kvartalu 2010. i to u iznosu od 141,1 milion KM, a najvei odliv direktnih stranih investicija zabiljeen je u drugom kvartalu i to u iznosu od 110,6 miliona KM. Analiza po zemljama stranih investitora ukazuje na to da dolazi do promjene strukture investitorske pozicije u bankarskom sektoru u 2010. I dok je u 2009. poziciju glavnog investitora zauzimala Slovenija, a u 2010. tu poziciju, po osnovu tokova direktnih stranih investicija, preuzela je Srbija. Prilivi direktnih stranih investicija u bankarski sektor iz Srbije, iznose oko 40,5 miliona KM. Iza Srbije po vrijednosti investiranja kapitala u domae banke, nalaze se Hrvatska (8,9 miliona KM) i Litvanija (6,2 miliona KM). Analizom ova dva ulagaa moemo primijetiti da su prilivi investicija iz Hrvatske smanjeni za 49%, a iz Litvanije poveani u odnosu na prethodnu godinu kada su zabiljeili negativan iznos, tj. odliv. U 2009. glavna tri investitora u bankarski sektor bili su Slovenija, Hrvatska i vicarska.

S druge strane, dolo je do znaajnog odliva stranih investicija iz Austrije u iznosu od 268,6 miliona KM, to je poveanje odliva u odnosu na 2009, kada je odliv austrijskih investicija iznosio 196,1 milion KM. Analiza stanja direktnih stranih investicija ukazuje na injenicu da je i ukupno stanje direktnih stranih investicija u banke na kraju 2010. smanjeno, te iznosi 2,35 milijardi KM, odnosno smanjeno je za 11,6%, posmatrano u odnosu na stanje na kraju 2009. U strukturi stanja direktnih stranih investicija, najvei dio sredstava odnosi se na vlasniki udio (84%), dok ostali kapital predstavlja 16%, pri emu znaajan iznos ostalog kapitala predstavljaju zaduivanja i to oko 9,9%. U grafikonu koji slijedi dat je pregled stanja direktnih stranih investicija u bankama u BiH za period od 2006. zakljuno sa 2010.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

95

Grafikon 8.16: Stanje direktnih stranih investicija u bankama (u milionima KM)

8.11 Ostali dijelovi finansijskog sektora Trite kapitala

Za razliku od svjetskih trita kapitala, a i regiona, gdje je oporavak evidentan, u BiH je dolo samo do izvjesnog poboljanja trine kapitalizacije.

Tokom 2010. na tritu kapitala u BiH nije zabiljeen oporavak niti po osnovu prometa ostvarenog na berzama SASE i BLSE niti rast vrijednosti indeksa.

Tabela 8.4: Berzansko poslovanje


Sarajevska berza, SASE
Pokazatelj Promet (u '000 KM) Broj trgovanih vrijednosnih papira (hiljade) Broj transakcija (hiljade) Trina kapitalizacija (u '000 KM)
1) 2)

2006.
654.717 50.084 78 11.404.787

2007.
1.274.340 70.773 159 15.518.257

2008.
477.079 17.116 39 7.808.682

2009.
219.085 19.632 26 7.158.679

2010.
108.554 76.338 18 7.210.603

Banjaluka berza, BLSE


Pokazatelj Promet (u '000 KM) Broj trgovanih vrijednosnih papira (hiljade) Broj transakcija (hiljade) Trina kapitalizacija1) (u '000 KM)
2)

2006.
388.465 787.970 183 7.459.179

2007.
742.582 765.213 191 7.747.850

2008.
275.090 506.993 31 3.685.730

2009.
180.493 81.462 18 3.756.543

2010.
176.195 161.633 19 3.732.304

1) 2)

31.12.2006, 31.12.2007, 31.12.2008, 31.12.2009, 31.12.2010 godine Podaci Banjaluke berze za 2006. i 2007. godinu su korigovani Izvor: SASE i BLSE

96

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Pad trgovanja na berzama je bio vei na SASE nego na BLSE. Posmatrajui promet po berzama u 2010. u odnosu na 2009, na SASE je promet smanjen za 50,5%, dok je na BLSE promet smanjen za 2,4%. U isto vrijeme, broj trgovanih vrijednosnih papira na SASE se poveao za 288,8%, dok se na BLSE poveao za 98,4%. U istom periodu, broj obavljenih transakcija na SASE smanjio se za 30,8%, a na BLSE se poveao za 5,5%. U odnosu na 2009, trina kapitalizacija na SASE se poveala za 0,7%, dok je na BLSE zabiljeen pad od 0,7%. Pokazatelj trine kapitalizacije izraen u procentima BDP-a na SASE i BLSE, iznosio je na kraju godine 28,8% i 15,1%, respektivno, to predstavlja smanjenje ovog pokazatelja od 1,1% na SASE i smanjenje od 0,6% na BLSE u odnosu na

2009. Promet na segmentima slobodnog trita je kao i u prethodnim godinama viestruko vei od prometa na berzanskoj kotaciji, i na SASE redovan promet ima primat, dok je na BLSE primat na blokovskim poslovima. Redovan promet je inio 80,3% ukupnog prometa na SASE, a 20,8% na BLSE. U 2010. na SASE nije bilo blok-transakcija. Na BLSE je dolo do znaajnog poveanja vrijednosti blok-transakcija u odnosu na 2009. za 239,8%, tako da udio blokovskih poslova u ukupnom prometu u 2010. iznosi 37,2%.

Grafikon 8.17: Promet i berzanski indeksi na SASE

Vrijednosti berzanskih indeksa su takoe zabiljeile pad u odnosu na poetak godine. Vrijednost SASX-1039 na kraju godine iznosila je 944 indeksna poena, odnosno 109 indeksnih poena ili 10,4% manje nego na poetku godine. Na kraju godine BIFX40 je iznosio 1,521 indeksnih poena, odnosno 318 indeksnih poena ili 17,3% manje u odnosu na poetak 2010. Vrijednost BIRS-a41 na kraju 2010. iznosila je 956 indeksnih poena, to znai da je u odnosu na poetak godine zabiljeen pad od 72 indeksna poena ili 7%. U isto vrijeme, FIRS42 je iznosio 1,632 indeksnih poena na kraju godine i jedini je berzanski indeks koji biljei rast od 50 indeksnih poena ili 3,2% tokom 2010.

39 Emitenti koji ulaze u sastav SASX-10 moraju ispunjavati slijedee uslove: da spadaju u red 10 emitenata sa najveom trinom kapitalizacijom i da se njihovim dionicama trgovalo minimalno na 2/3 od moguih dana trgovanja u periodu od zadnje redovne revizije indeksa. 40 BIFX je indeks koji prati kretanje kurseva Privatizacijskih investicijskih fondova kotiranih na SASE. 41 BIRS je berzanski indeks Republike Srpske u iji sastav ulaze dionice 20 emitenata. 42 FIRS je skraena oznaka za indeks investicionih fondova Republike Srpske u iji sastav ulaze dionica 13 fondova.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

97

Grafikon 8.18: Promet i berzanski indeksi na BLSE

Mikrokreditne organizacije 43

Drutva za lizing 44

Mikrokreditne organizacije (MKO) su pod nadzorom entitetskih agencija za bankarstvo. U 2010. dozvolu za rad imalo 25 MKO, od toga 21 mikrokreditna fondacija kao neprofitne organizacije i etiri mikrokreditna drutva kao profitne organizacije. Jedna mikrokreditna fondacija je pokrenula postupak prestanka rada i njeni podaci nisu sadrani u ukupnim zbirnim podacima. Agregirana bilansna suma MKO u BiH ukazuje da je dolo do znatnog smanjenja aktivnosti ovog sektora. Bilansna suma iznosi 855,7 miliona KM na kraju 2010, to je manje za 21,3% u odnosu na kraj 2009. U strukturi aktive MKO najvee uee imaju krediti na koje se odnosi 80,5% ukupne aktive. Upravo su krediti prertpili najveu redukciju jer su na kraju 2010. manji za 221,4 miliona KM ili 24,3% u odnosu na kraj prethodne godine i iznose 688,8 miliona KM. Posmatrano prema ronoj strukturi, na dugorone kredite se odnosi 620,9 miliona KM ili 91,9%, dok se na kratkorne kredite koji ukljuuju i dospjela potraivanja odnosi 69,7 miliona KM ili 9,8% ukupnih kredita. Osnovni izvor sredstava MKO u BiH jesu obaveze po uzetim kreditima koje na kraju 2010. iznose 607,9 miliona KM i nie su za 26,3% u odnosu na prethodnu godinu, a ine oko 71% ukupne pasive.

U 2010. ukupno je poslovalo devet drutava za lizing, osam registrovanih u FBiH i jedno u RS-u. Openito je dolo do znatne kontrakcije ovog sektora. Ukupna bilansna suma sektora lizinga u BiH iznosi 1,11 milijardi KM na kraju 2010, to predstavlja smanjenje od 303,9 miliona KM ili 21,4% u odnosu na kraj prethodne godine. S obzirom da su na teritoriji RS-a aktivnosti lizinga u najveoj mjeri pokrivala drutva za lizing iz FBiH, kao i na malo uee drutva za lizing iz RS-a (3,5 miliona ili 0,3% ukupne bilansne sume u BiH), moemo uzeti strukturu aktive iz FBiH kao relevantnu, a prema kojoj se 49% odnosi na finansijski lizing, 7% na operativni lizing, zajmove 33% i ostala aktiva 11%. Najznaajnije uee u strukturi aktive imaju potraivanja po osnovu finansijskog lizinga i iznose 544,4 miliona KM, (FBiH 540,9 miliona KM) i (RS 3,5 miliona KM) na kraju 2009. a to u odnosu na 2009. predstavlja smanjenje od 32 miliona KM ili 5,5%.

43 44

Preliminarni podaci agencija za bankarstvo Preliminarni podaci agencija za bankarstvo

98

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Investicioni fondovi 45

Osiguravajua drutva 46

U 2010. u BiH ukupno je poslovalo 32 investiciona fonda, od toga 11 zatvorenih investicionih fondova sa sjeditem u FBiH i 14 u RS-u, te etiri otvorena investiciona fonda u FBiH i tri otvorena investiciona fonda u RS-u. Zakonska regulativa je trebala dati poticaj osnivanju novih fondova i razvoju trita kapitala, ali globalna ekonomska kriza je imala veliki uticaj na aktivnosti investicionih fondova, tako da su investicione aktivnosti i u 2010. bile vrlo ograniene i nisu dovele do bitnog pomaka na tritu kapitala u BiH. Na kraju 2010. neto vrijednost svih investicionih fondova na nivou BiH iznosila je 888,4 miliona KM, to je za 21,4 miliona KM ili 2,5% manje nego na kraju 2009. Pad vrijednosti je uzrokovan padom vrijednosti otvorenih fondova za 7,5%. Zatvoreni investicioni fondovi imaju mnogo dominantan udio u ukupnoj vrijednost sa 874,5 miliona KM i oni su zabiljeili skroman porast za 2,6%.

U 2010. ukupno je poslovalo 26 drutava za osiguranje, od toga 15 sa sjeditem u FBiH i 11 u RS-u. Ukupna naplaena premija svih osiguranja u BiH iznosila je 471,8 miliona KM, to u odnosu na prethodnu godinu predstavlja poveanje od 13,1 milion ili 2,9%. U FBiH je ostvarena premija u ukupnom iznosu 349,2 miliona KM, od ega na neivotna osiguranja se odnosi 283,6 miliona KM ili 81,2%, a na ivotna osiguranja 65,6 miliona KM ili 18,8%. Istovremeno, osiguravajua drutva iz RS-a su ostvarila ukupnu premiju od 122,6 miliona KM, od ega na neivotna osiguranja odnosi 113,6 miliona KM ili 92,7%, a na ivotna 8,9 miliona KM ili 7,3%. Sektor osiguranja, kao dio ukupnog finansijskog sistema, nije pretrpio ozbiljnije udare usljed recesijskih kretanja u protekloj godini i nastavio je pruati usluge neophodne za funkcionisanje ostalih dijelova ekonomije. Glavnina poslovanja je jo uvijek skoncentrisana na one usluge koje su neophodne za ispunjavanje zakonskih propisa, dok su ivotna osiguranja mnogo manje zastupljena. Oekuje se da zbog povoljnog fiskalnog tretmana ivotna osiguranja postpeno ponu rasti i da ih stanovnitvo prihvati kao oblik tednje.

45 Izvor podataka: Komisija za vrijednosne papire FBiH i Komisija za hartije od vrijednosti RS 46 Izvor podataka: Agencija za nadzor osiguranja FBiH i Agencija za osiguranje RS

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

99

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

101

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE


FINANSIJSKI IZVJETAJI ZA GODINU KOJA JE ZAVRILA 31. DECEMBRA 2010.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

103

104

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

105

106

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Finansijski izvjetaji za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

Bilans uspjeha
za godinu koja je zavrila 31. decembra Napomene 2010 u 000 KM 2009 u 000 KM

Prihod od kamata Rashod od kamata NETO PRIHOD OD KAMATA Neto realizovani (gubici) / dobici od finansijske imovine raspoloive za prodaju Neto realizovani dobici od monetarnog zlata Prihod od provizija Prihod od dividende Neto dobici / (gubici) od kursnih razlika Prihod od donacija Ostali prihodi OPERATIVNI PRIHODI Plae porezi i doprinosi Administrativni i reijski trokovi Amortizacija Ostali operativni trokovi Trokovi rezervisanja Ukupni operativni trokovi NETO DOBIT

23 24

38.313 (11.749) 26.564

100.970 (17.656) 83.314 37.124 7.380 603 (1.069) 355 3.722 131.429 (16.087) (10.316) (3.197) (5.843) (200) (35.643) 95.786

25 26 27 28 29 30

(83) 20.918 6.998 1.687 1.894 174 7.069 65.221

31 11 32 17

(17.946) (10.388) (2.810) (600) (298) (32.042) 33.179

Napomene na stranama od 112 do 146 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.

Napomene na stranama od 10 do 44 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

107

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Finansijski izvjetaji za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

Izvjetaj o sveobuhvatnoj dobiti


za godinu koja je zavrila 31. decembra Napomena 2010. u 000 KM 33.179 2009. u 000 KM 95.786

NETO DOBIT Ostala sveobuhvatna dobit Rezerva fer vrijednosti (finansijska imovina raspoloiva za prodaju) Neto promjena u rezervi fer vrijednosti Neto iznos preneen u bilans uspjeha Ukupno ostala sveobuhvatna dobit UKUPNA SVEOBUHVATNA DOBIT ZA GODINU
Napomene na stranama od 112 do 146 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.

34 39.041 (20.835) 18.206 51.385 1.977 (37.124) (35.147) 60.639

Napomene na stranama od 10 do 44 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.

108

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Finansijski izvjetaji za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

Bilans stanja
na dan 31. decembar

AKTIVA Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Finansijska imovina raspoloiva za prodaju Monetarno zlato Ulaganja koja se dre do dospijea Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA PASIVA Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i ostali depoziti Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Rezerva fer vrijednosti UKUPNA PASIVA I KAPITAL

Napomene

2010. u 000 KM 6.457.692 102.247 3.003.450 27 2.904.216 66.896 380.856 152 152 4.747 36.238 27.813 6.526.642

2009. u 000 KM 6.212.075 107.449 3.300.197 5.724 1.567.940 63.322 1.167.443 266 266 3.193 25.013 27.813 6.268.360

4 5 6 7 8 9 10 11 12

13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

2.497.501 3.472.050 3.393.541 78.509 180 22.980 533.931 25.000 461.492 3.497 27.803 16.139 6.526.642

2.267.734 3.437.789 3.375.146 62.643 354 60.030 502.453 25.000 448.220 3.497 27.803 (2.067) 6.268.360

Napomene na stranama od 112 do 146 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.

Napomene na stranama od 10 do 44 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010. 109 CENTRALNA BANKA BOSNE I HE CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Finansijski izvjetaji za godinu koja je zavrila 31. de
Finansijski izvjetaji za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

Izvjetaj promjenama u u kapitalu Izvjetaj oopromjenama kapitalu


Upisani kapital Generalne Rezerve Kapital Rezerva Dobit Ukupno

Na dan 1 januara 2009 Ukupna sveobuhvatna Na dan 1 januara 2009 dobit za period

rezerve od za Upisani Generalne u Rezerve fer Kapital Rezerva Dobit donacija dionicama vrijednosti ugodinu kapital rezerve od fer za u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM donacija dionicama vrijednosti godinu u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM 25.000 409.906 3.497 27.803 33.080 499.286

25.000
-

409.906
-

3.497
-

27.803
95.786

33.080
95.786

Ukupna sveobuhvatna dobit za period


Ostala sveobuhvatna dobit

Dobit za period

Dobit za period
prodaju): Ostala sveobuhvatna dobit Rezerva fer vrijednosti (finansijska imovina raspoloiva za Neto promjena u fer vrijednosti (Napomena 34) Neto iznos preneen u bilans uspjeha (Napomena 34) -

95.786

Rezerva fer vrijednosti (finansijska imovina raspoloiva za prodaju): Ukupno ostala sveobuhvatna dobit
Ukupno sveobuhvatna dobit za period

1.977 (37.124) (35.147) (35.147)

95.786

1.977 (37.124) (35.147)

Neto promjena u fer vrijednosti (Napomena 34) Neto iznos preneen u bilans uspjeha (Napomena 34) Raspodjela dobiti Ukupno ostala sveobuhvatna dobit Raspodjela dobiti u dravni budet (Napomena 33) Ukupno sveobuhvatna dobit za period Raspodjela dobiti
Na dan 31 decembra 2009 Raspodjela dobiti za godinu (Napomena 33)

1.977 (37.124) (35.147) (57.472) (35.147)


502.453 -

60.639

95.786

38.314 - -

- (38.314) - (57.472)

25.000

448.220

3.497

27.803

(2.067)

Raspodjela dobiti za godinu (Napomena 33) Raspodjela dobiti u dravni budet (Napomena 33)

38.314 -

- (38.314) - (57.472)

Na dan 31 decembra 2009

25.000

448.220

3.497

27.803

(2.067)

110

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Finansijski izvjetaji za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I H Finansijski izvjetaji za godinu koja je zavrila 31. d

Izvjetaj o promjenama u kapitalu


Izvjetaj o promjenama u kapitalu (nastavak)
Upisani kapital u 000 KM Na 1 1 januara 2010 Na dandan januara 2009 25.000

Generalne Rezerve Kapital Rezerva Dobit rezerve Kapital odRezerva u fer za Rezerve Dobit Ukupno od u donacija dionicama vrijednosti godinu fer za donacija dionicama vrijednosti godinu u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 K kapital Generalne rezerve
u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM u 000 KM 448.220 25.000 3.497 (2.067) 27.803 409.906 27.803 3.497 502.453 33.080

Upisani

Ukupna sveobuhvatna dobit za period Dobit za period


prodaju): Dobit za period Ostala sveobuhvatna dobit -

Ukupna sveobuhvatna dobit za period

33.179

33.179

95.78

Rezerva fer vrijednosti dobit Ostala sveobuhvatna(finansijska imovina raspoloiva za

Rezerva Netovrijednosti (finansijska imovina raspoloiva za fer iznos preneen u bilans uspjeha (Napomena 34) prodaju):
Ukupno ostala sveobuhvatna dobit

Neto promjena u fer vrijednosti (Napomena 34)

--

39.041 (20.835) 18.206

39.041 (20.835) 18.206

Neto promjena dobit vrijednosti Ukupno sveobuhvatna u fer za period


Raspodjela dobiti

(Napomena 34) Neto iznos preneen u bilans uspjeha (Napomena 34)

13.272 -461.492 3.497

18.206 -

33.179 -

1.977 51.385 (37.124)


(35.147) (19.907)

Raspodjela sveobuhvatna dobit Ukupno ostaladobiti za godinu (Napomena 33)

Ukupno sveobuhvatna dobit za period


Na dan 31 decembra 2010 Raspodjela dobiti

Raspodjela dobiti u dravni budet (Napomena 33)

27.803

- (13.272) - (19.907) -

(35.147)

95.78

25.000

16.139

533.931

Napomene na za godinu (Napomena 33) sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.38.314 do 146 ine Raspodjela dobiti stranama od 112ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja. Napomene na stranama od 10 do 44 Raspodjela dobiti u dravni budet (Napomena 33) -

- (38.314 - (57.472

Na dan 31 decembra 2009

25.000

448.220

3.497

27.803

(2.067)

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

111

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

Izvjetaj o novanim tokovima


za godinu koja je zavrila 31. decembra
Napomene

2010 u 000 KM 33.179 2.810 83 (20.918) (174) 298 15 15.293 72.428 (1.554) 229.767 34.261 328 (111) 350.412 (14.050) 655.542 (1.974.737) 78.521 (60.135) 1.466.873 (680.286) (528.272)

2009 u 000 KM 95.786 3.197 (37.124) (355) 200 295 61.999 771.506 (167) (284.698) 262.748 (202) (356) (57) 810.773 (5.159) 1.998.830 (2.265.192) (57.603) 469.399 (1.636.842) (1.496.567)

NETO NOVANI TOKOVI OD OPERATIVNIH AKTIVNOSTI: Neto dobit Usklaenja: Amortizacija Neto gubitak / (dobit) od prodaje finansijske imovine raspoloive za prodaju Neto dobit od prodaje monetarnog zlata Prihodi od donacija Rezervisanja Otpis i prodaja nekretnina i opreme Neto novani tokovi od operativnih aktivnosti prije promjena na poslovnoj imovini i obavezama Promjene na poslovnoj imovini i obavezama: Smanjenje kratkoronih depozita (Poveanje) ostale aktive Poveanje / (smanjenje) gotovog novca u opticaju Poveanje domaih depozita Promjene u donacijama Poveanje / (smanjenje) ostale pasive Isplata otpremnina Neto novani tokovi od operativnih aktivnosti NOVANI TOKOVI OD INVESTICIJSKIH AKTIVNOSTI: Kupovina nekretnina, opreme i nematerijalne imovine Prihod od prodaje finansijske imovine raspoloive za prodaju Poveanje finansijske imovine raspoloive za prodaju Prihod od prodaje monetarnog zlata Poveanje monetarnog zlata Prihod od ulaganja koja se dre do dospijea Poveanje ulaganja koja se dre do dospijea Neto novani tokovi od investicijskih aktivnosti NOVANI TOKOVI OD FINANSIJSKIH AKTIVNOSTI: Transfer dobiti u dravni budet Neto novani tokovi od finansijskih aktivnosti Neto smanjenje novca i novanih ekvivalenata Novac i novani ekvivalenti na poetku godine Novac i novani ekvivalenti na kraju godine 35

(57.472) (57.472) (235.332) 2.652.586 2.417.254

(119.654) (119.654) (805.448) 3.458.034 2.652.586

Napomene na stranama od 112 do 146 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja. Napomene na stranama od 10 do 44 ine sastavni dio ovih finansijskih izvjetaja.

112

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

1.

Osnovne informacije

Centralna banka Bosne i Hercegovine (Banka) osnovana je u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, koji je usvojila Parlamentarna skuptina Bosne i Hercegovine (BiH) 20. juna 1997. godine, saglasno Opem okvirnom sporazumu za mir u Bosni i Hercegovini. Centralna banka Bosne i Hercegovine je poela sa radom 11. augusta 1997. godine. Osnovni ciljevi i zadaci Centralne banke Bosne i Hercegovine jesu:
-

da definie, usvoji i kontrolie provoenje monetarne politike BiH putem izdavanja domae valute (konvertibilne marke) uz puno pokrie u slobodno konvertibilnim deviznim sredstvima; da dri i upravlja slubenim deviznim rezervama Banke na siguran i profitabilan nain; da sprovodi monetarnu politiku u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci BiH; da uspostavi i odrava odgovarajue platne i obraunske sisteme; da koordinira djelatnosti agencija za bankarstvo nadlenih za izdavanje bankarskih licenci i superviziju banaka; da prima depozite od dravnih i javnih institucija BiH i depozite od komercijalnih banaka; da izdaje propise i smjernice za ostvarivanje djelatnosti Banke, u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci BiH; da uestvuje u radu meunarodnih organizacija koje rade na uvrivanju finansijske i ekonomske stabilnosti zemlje; da zastupa BiH u meunarodnim organizacijama o pitanjima monetarne politike.

Najvii organ Banke je Upravno vijee koje je nadleno za utvrivanje monetarne politike i kontrolu njenog provoenja, organizaciju i strategiju Banke, u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine. Upravu Banke ine guverner i tri viceguvernera, koje imenuje guverner uz odobrenje Upravnog vijea. Uprava operativno rukovodi poslovanjem Banke. U skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine guverner, uz odobrenje Upravnog vijea, imenuje glavnog internog revizora i tri zamjenika. Banka posluje preko Centralnog ureda, tri glavne jedinice sa sjeditem u Sarajevu, Mostaru i Banjoj Luci i filijale u Brko Distriktu. U okviru glavne jedinice u Banjoj Luci djeluje filijala u Palama. Tokom 2010 godine lanove Upravnog vijea, Uprave, Ureda glavnog internog revizora i Revizorskog komiteta ine: Upravno vijee dr Kemal Kozari dr Fikret auevi dr Milenko Krajinik dr eljko ain dr Vasilj arkovi predsjedavajui lan lan lan lan Uprava dr Kemal Kozari Feriha Imamovi mr Ankica Kolobari dr Radomir Boi guverner viceguverner viceguverner viceguverner

Ured glavnog internog revizora dr Dragan Kulina glavni interni revizor Jasmina Novalija zamjenik glavnog internog revizora Angela Medi zamjenik glavnog internog revizora zamjenik glavnog internog revizora Krstinja Toovi

Revizorski komitet dr Mila Gadi lan Gordana Kovi lan Kasim Omievi lan

10

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

113

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

2 2.1.

Osnova za pripremu Izjava o usklaenosti

Ovi finansijski izvjetaji Banke pripremljeni su u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine i u skladu sa Meunarodnim standardima finansijskog izvjetavanja (MSFI), izdanim od strane Odbora za meunarodne raunovodstvene standarde (OMRS). 2.2. Osnov za mjerenje

Finansijski izvjetaji su izraeni po principu historijskog ili amortizovanog troka, osim za finansijsku imovinu raspoloivu za prodaju i monetarno zlato koji su iskazani po fer vrijednosti.

2.3.

Koritenje procjena i prosudbi

Priprema finansijskih izvjetaja u skladu sa MSFI zahtijeva od Uprave koritenje procjena i prosudbi koje utiu na primjenu raunovodstvenih politika i iskazane iznose aktive, pasive, prihoda i rashoda. Stvarni iznosi mogu se razlikovati od ovih procjena. Procjene i uz njih vezane pretpostavke kontinuirano se razmatraju. Izmjene raunovodstvenih procjena priznaju se u periodu u kojem je procjena izmijenjena i u buduim periodima, ako izmjena utie i na njih. 2.4. Funkcionalna i izvjetajna valuta

Finansijski izvjetaji Banke prikazani su u dravnoj valuti Bosne i Hercegovine konvertibilnoj marki (KM). Iznosi su zaokrueni na najbliu hiljadu (ukoliko nije drugaije navedeno). Slubeni kurs prema euru (EUR) odreen je Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine u iznosu 1,955830 KM = 1 EUR. Prema Zakonu, Banka je duna da bez restrikcija kupuje i prodaje KM za EUR, unutar teritorija Bosne i Hercegovine, po definisanom kursu. Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine je definisano operativno pravilo valutni odbor za izdavanje domae valute - konvertibilne marke, prema kojem se domaa valuta izdaje samo uz kupovinu konvertibilne devizne valute sa punim pokriem u neto stranoj aktivi. 2.5 Novi standardi i tumaenja koja jo nisu na snazi

Znatan broj novih standarda i tumaenja jo uvijek se ne primjenjuju za godinu koja zavrava 31. decembra 2010. godine te nisu primjenjeni pri pripremi ovih finansijskih izvjetaja. Nijedan od tih nee imati uticaja na finansijske izvjetaje Banke, osim dole navedenog:

Dopune MSFI-u 9 Finansijski instrumenti (objavljen u 2010. godini) (primjenjiv za godinje periode koji poinju na dan ili nakon 1. januara 2013., ranija primjena je doputena). Dopune MSFI-u 9 u 2010. godini zamjenjuju smjernice MRS-a 39, Finansijski instrumenti: Priznavanje i mjerenje, u vezi klasifikacije i mjerenja finansijskih obaveza i prestanka priznavanja finansijske imovine i finansijskih obaveza. Standard zadrava gotovo sve postojee zahtjeve iz MRS-a 39 u vezi klasifikacije i mjerenja finansijskih obaveza i prestanka priznavanja finansijske imovine i finansijskih obaveza. 11

Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.


114 2 Centralna Banka pripremu (nastavak) Osnova za Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

2.5

Novi standardi i tumaenja koja jo nisu na snazi (nastavak)

Standard zahtijeva da se iznos promjene u fer vrijednosti usljed promjena kreditnog rizika finansijskih obaveza inicijalno priznatih kao finansijske obaveze po fer vrijednosti kroz bilans uspjeha, prezentuju kao ostala sveobuhvatna dobit, a ostatak iznosa ukupne dobiti ili gubitka priznavat e se u bilansu uspjeha. Meutim, ukoliko ovaj zahtjev stvori ili uvea raunovodstvenu neusklaenost u dobiti ili gubitku, onda e se cijela promjena fer vrijednost priznati kroz bilans uspjeha. Iznosi prikazani u ostaloj sveobuhvatnoj dobiti ne mogu se naknadno reklasifikovati u bilans uspjeha, ali se mogu prenijeti unutar kapitala. Derivativne finansijske obaveze koje su povezane i moraju biti izmirene po isporuci navedenih vlasnikih instrumenata ija fer vrijednost ne moe biti pouzdano izmjerena, zahtijevaju da budu mjerene po fer vrijednosti u skladu sa MSFI 9.

MSFI 9 Finansijski instrumenti (objavljen u 2009. godini) (primjenjiv za godinje periode koji poinju na dan ili nakon 1. januara 2013., ranija primjena je doputena).
Standard zamjenjuje smjernice MRS-a 39, Finansijski instrumenti: Priznavanje i mjerenje, u vezi klasifikacije i mjerenja finansijske imovine. Standard ukida postojee kategorije MRS-a 39: dranje do dospijea, raspoloivo za prodaju i kredite i potraivanja. Finansijska imovina bit e klasifikovana u jednu od dvije kategorije pri poetnom priznavanju: finansijska imovina mjerena po amortizovanom troku ili finansijska imovina mjerena po fer vrijednosti. Finansijska imovina se mjeri po amortizovanom troku ako su ispunjena sljedea dva uslova: ako se imovina dri unutar poslovnog modela iji je cilj dranje imovine radi prikupljanja ugovorenih novanih tokova; i njegovi ugovorni uslovi rezultiraju na odreeni datum novanim tokovima koji su iskljuivo otplate glavnice ili kamate na preostalu glavnicu. Sva ostala finansijska imovina se mjeri po fer vrijednosti. Dobici i gubici koji nastaju pri ponovnom mjerenju finansijske imovine koja se mjeri po fer vrijednosti priznaju se u bilansu uspjeha, osim to kod ulaganja u vlasnike instrumente koji nisu namijenjeni trgovanju, MSFI 9 prua mogunost neopozivog izbora pri poetnom priznavanju, da se sve promjene u fer vrijednosti ulaganja prezentuju unutar ostale sveobuhvatne dobiti. Izbor je mogu posebno za svaku pojedinanu dionicu. Iznos koji je priznat unutar ostale sveobuhvatne dobiti se naknadno nikad ne reklasifikuje u bilans uspjeha. Sa izuzetkom promjene u klasifikaciji finansijske imovine, Uprava ne oekuje materijalno znaajan uticaj MSFI 9 na finansijske izvjetaje Banke prilikom inicijalne implementacije, zbog prirode poslovanja Banke i vrste finansijske imovine koju Banka trenutno ima. Uprava razmatra uticaj standarda na Banku kao i vrijeme implementacije.

12

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

115

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

3.

Znaajne raunovodstvene politike

Raunovodstvene politike navedene u nastavku kontinuirano su primjenjivane kroz sve prikazane periode u ovim finansijskim izvjetajima.

3.1.

Prihodi i rashodi od kamata

Prihodi i rashodi od kamata se priznaju u bilansu uspjeha primjenom metode efektivne kamate. Efektivna kamatna stopa je stopa koja tano diskontuje procijenjene budue novane tokove kroz oekivani vijek trajanja finansijske imovine ili obaveze (ili gdje je prikladno, krai period) do knjigovodstvene vrijednosti finansijske imovine ili obaveze. Izraun efektivne kamatne stope ukljuuje sve naknade i provizije koje su ugovorne strane platile ili primile, a koje su sastavni dio efektivne kamatne stope. Transakcijski trokovi ukljuuju sve inkrementalne trokove koji se mogu direktno pripisati nabavci ili izdavanju finansijske imovine ili obaveze. Prihod od kamata se suspenduje kada se ustanovi da nije izvjestan. Suspendovana kamata se iskazuje kao prihod kada se naplati.

3.2.

Prihodi i rashodi od provizija i naknada

Ostale provizije i naknade se uglavnom sastoje od naknada od i na domae i inostrane platne transakcije za finansijske instrumente koje Banka izdaje, odnosno prima i priznaju se u periodu izvrenja povezanih usluga.

3.3

Preraunavanje stranih valuta

Transakcije iskazane u stranim valutama preraunavaju se u KM po kursu vaeem na datum transakcije. Monetarna aktiva i pasiva koje su iskazane u stranim valutama preraunate su u KM po kursu na datum bilansa stanja. Nemonetarna aktiva i pasiva u stranim valutama koje su iskazane po historijskom troku preraunate su po kursu vaeem na datum transakcije i nisu ponovo preraunate na datum bilansa stanja. Dobici ili gubici od kursnih razlika, proizali iz preraunavanja transakcija, kao i pretvaranja aktive i pasive iskazane u stranoj valuti odobravaju ili zaduuju bilans uspjeha kao dobit/(gubitak) od kursnih razlika. 3.4. Prihod od dividende

Prihod od dividende na vlasnike vrijednosne papire priznaje se u bilansu uspjeha kada se uspostavi pravo Banke da prima uplate.

13

116

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010. Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE

3. 3.5.

Znaajne raunovodstvene politike (nastavak) Finansijski instrumenti

Klasifikacija Banka klasifikuje svoje finansijske instrumente u sljedee kategorije: ulaganja koja se dre do dospijea, finansijska imovina raspoloiva za prodaju i ostale finansijske obaveze. Klasifikacija zavisi od namjene zbog koje je finansijski instrument steen. Uprava banke je odgovorna za klasifikaciju finansijskih instrumenata prilikom poetnog priznavanja i ponovnu procjenu ove klasifikacije na datum svakog bilansa. Ulaganja koja se dre do dospijea obuhvataju nederivativnu finansijsku imovinu sa fiksnim ili odredivim plaanjima i fiksnim dospijeem koju Banka ima namjeru i mogunost drati do dospijea. Ulaganja koja se dre do dospijea ukljuuju dunike vrijednosne papire. Finansijska imovina raspoloiva za prodaju obuhvata nederivativnu finansijsku imovinu koja se klasificira kao raspoloiva za prodaju ili koja nije klasificirana u neku drugu kategoriju u okviru finansijske imovine. Finansijska imovina raspoloiva za prodaju namjerava se drati neodreeno vrijeme, ali moe se prodati u svrhu odravanja likvidnosti ili u sluaju promjene kamatnih stopa, promjene u deviznom kursu ili cijena vlasnikih vrijednosnih papira. Finansijska imovina raspoloiva za prodaju ukljuuje ulaganja u dunike vrijednosne papire. Ostale finansijske obaveze ine sve finansijske obaveze i obuhvataju tekue raune i depozite. Priznavanje i prestanak priznavanja Kupovine i prodaje finansijske imovine raspoloive za prodaju i ulaganja koja se dre do dospijea priznaju se i prestaju priznavati na datum trgovanja, koji predstavlja datum kada je finansijski instrument isporuen Banci ili isporuen od strane Banke. Ostale finansijske obaveze koje se vrednuju po amortizovanom troku priznaju se u trenutku kada je obaveza primljena. Banka prestaje priznavati finansijsku imovinu (u cijelosti ili djelimino) kada isteknu ugovorna prava na primitke novanih tokova iz finansijske imovine ili kada izgubi kontrolu nad ugovorenim pravima nad tom imovinom. Ovo je sluaj kada Banka sutinski prenese sve rizike i koristi od vlasnitva drugom pravnom licu ili kada izgubi kontrolu nad ugovorenim pravima koja proistiu iz date finansijske imovine. Banka prestaje priznavati finansijske obaveze samo kada one prestanu postojati, tj. kada su ispunjene, otkazane ili istekle. Poetno i naknadno vrednovanje Finansijska imovina i obaveze poetno se priznaju po fer vrijednosti uveanoj za transakcijske trokove koji se direktno povezuju sa nabavkom ili izdavanjem finansijske imovine ili finansijske obaveze. Nakon poetnog priznavanja, Banka vrednuje finansijsku imovinu raspoloivu za prodaju po njenoj fer vrijednosti. Fer vrijednost finansijske imovine raspoloive za prodaju utvruje se prema kotiranoj trinoj cijeni instrumenta na datum izvjetavanja. Ulaganja koja se dre do dospijea i ostale obaveze naknadno se vrednuju po amortizovanom troku koristei metod efektivne kamatne stope. Priznavanje dobitaka i gubitaka od naknadnog vrednovanja Dobici i gubici koji proizlaze iz promjena fer vrijednosti finansijske imovine raspoloive za prodaju priznaju se direktno u kapitalu u okviru rezerve fer vrijednosti, sve dok se sredstvo ne prestane priznavati ili je umanjeno, kada se kumulativni iznos prethodno priznat u kapitalu prenosi u bilans uspjeha. Prihod od kamata obraunat pomou metoda efektivne kamatne stope priznaje se u bilansu uspjeha. Fer vrijednost finansijske imovine raspoloive za prodaju iskazane u stranoj valuti odreuje se u toj stranoj valuti i preraunava se u funkcionalnu valutu po kursu vaeem na datum bilansa. 14

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010. Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010. 117

3. 3.5.

Znaajne raunovodstvene politike (nastavak) Finansijski instrumenti (nastavak)

Umanjenje vrijednosti finansijske imovine Banka na svaki datum bilansa stanja procjenjuje postoje li objektivne naznake za umanjenje vrijednosti pojedine finansijske imovine ili grupe finansijske imovine. Finansijska imovina je umanjena i gubitak od umanjenja vrijednosti je nastao ukoliko postoje objektivni dokazi o umanjenju vrijednosti koji su rezultat jednog ili vie dogaaja nastalih nakon poetnog priznavanja imovine, i ukoliko taj dogaaj negativno utie na budue novane tokove pojedine finansijske imovine ili grupe finansijske imovine. Objektivni dokazi umanjenja vrijednosti finansijske imovine ukljuuju znaajne finansijske potekoe izdavaoca ili dunika, neispunjenje uslova ugovora, kao to je neplaanje ili kanjenje u isplati ugovorene kamate ili glavnice, naznake da e dunik ili izdavaoc ui u postupak likvidacije, nestanak aktivnog trita za pojedine vrijednosne papire. Gubici od umanjenja vrijednosti finansijske imovine koja se vodi po amortizovanom troku utvruju se kao razlika izmeu knjigovodstvene vrijednosti finansijske imovine i sadanje vrijednosti oekivanih buduih novanih tokova, diskontovanih originalnom efektivnom kamatnom stopom te imovine. Knjigovodstvena vrijednost finansijske imovine umanjuje se za iznos umanjenja direktno ili putem rauna ispravke vrijednosti i priznaje u bilansu uspjeha. Ukoliko naknadni dogaaj rezultira smanjenjem iznosa gubitka od umanjenja vrijednosti finansijske imovine prikazane po amortizovanom troku, prethodno priznati gubitak od umanjenja vrijednosti se prihoduje kroz bilansu uspjeha. Gubici od umanjenja vrijednosti dunikih vrijednosnih papira raspoloivih za prodaju priznaju se tako to se kumulativni gubitak prethodno priznat u kapitalu prenosi u bilans uspjeha. Kumulativni gubitak koji se reklasifikuje iz kapitala u bilans uspjeha predstavlja razliku izmeu troka sticanja, umanjenog za iznos otplaene glavnice i amortizacije, i trenutne fer vrijednosti, umanjenoj za gubitke od umanjenja vrijednosti prethodno priznate u bilansu uspjeha. Promjene u rezervama za umanjenje vrijednosti koje se odnose na vremensku vrijednost novca su sastavni dio kamatnog prihoda. Ukoliko, u narednom periodu, fer vrijednost dunikog vrijednosnog papira sa umanjenom vrijednou poraste i porast je objektivno vezan za dogaaj nastao nakon to je gubitak od umanjenja vrijednosti priznat u bilansu uspjeha, gubitak od umanjenja vrijednosti se ukida i iznos umanjenja se prihoduje u bilansu uspjeha. 3.6. Novac i novani ekvivalenti Novac i novani ekvivalenti za potrebe izvjetaja o novanim tokovima sastoje se od sljedeih bilansnih kategorija: iro rauni, gotovina u stranim valutama, devizni depoziti po vienju, depoziti sa preostalim rokom dospijea do tri mjeseca i specijalna prava vuenja u MMF-u. 3.7. Monetarno zlato Banka je 31. marta 2009. godine poela da dri monetarno zlato kao dio svojih deviznih rezervi. Zlato se inicijalno priznaje po troku sticanja, koji predstavlja fer vrijednost plaenih naknada ukljuujui trokove sticanja vezanih za investiciju. Nakon inicijalnog priznavanja, zlato se naknadno vrednuje po fer vrijednosti. Dobici i gubici koji proizlaze iz promjena u fer vrijednosti priznaju se direktno u kapitalu u okviru rezerve fer vrijednosti, sve dok se sredstvo ne proda, kada se priznaju kao realizovana dobit ili gubitak u bilansu uspjeha u periodu prodaje. Fer vrijednost monetarnog zlata iskazana je u amerikim dolarima (USD), primjenjujui srednji kurs Banke na datume bilansa, a za potrebe revalorizacije vrijednost se utvruje prema posljednjoj ponuenoj cijeni jedne unce zlata (Oz) preuzetoj sa Reuters-a. 3.8 Depoziti kod inostranih banaka Depoziti kod inostranih banaka ukljuuju iro raune i oroene depozite u inostranim bankama sa najboljim kreditnim rejtingom i prikazuju se po nominalnoj vrijednosti uveanoj za efekte obraunate kamate. 3.9. Ostala ulaganja

Ostala ulaganja odnose se na ulaganje u vlasnike vrijednosne papire za koje ne postoji aktivno trite i iskazani su po troku. 15

118

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

3. 3.10.

Znaajne raunovodstvene politike (nastavak) Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina

Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina su sredstva nabavljena iz vlastitih sredstava Banke i novanih i nenovanih donacija. Donirana materijalna i nematerijalna imovina priznaju se u bilansu stanja po procijenjenoj vrijednosti koju bi ta imovina ostvarila na aktivnom tritu. Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina iskazuju se po historijskom troku umanjenom za akumuliranu amortizaciju. Historijski troak ukljuuje trokove koji su direktno povezani sa nabavkom odreenog sredstva. Naknadni trokovi se priznaju u knjigovodstvenu vrijednost imovine ili kao posebna stavka unutar sredstava samo ako je vjerovatno da e budue ekonomske koristi povezane sa tim sredstvom priticati u Banku i ako se troak nabavke moe pouzdano izmjeriti. Svi ostali trokovi popravki i odravanja predstavljaju troak u bilansu uspjeha u periodu u kojem su nastali. Vrijednost nekretnina, opreme i nematerijalne imovine periodino se pregledaju. U sluaju da je knjigovodstvena vrijednost sredstva vea od njegovog procijenjenog nadoknadivog iznosa, razlika se otpisuje do nadoknadivog iznosa. Imovina u pripremi iskazana je po troku nabavke ukljuujui trokove nabavke od treih lica. Nakon zavretka, svi akumulirani trokovi sredstva prebacuju se na odgovarajuu kategoriju nekretnina i opreme, na koje se naknadno primjenjuju odreene stope amortizacije. Dobici i gubici od otuenja nekretnina i opreme iskazuju se u bilansu uspjeha. Amortizacija se obraunava na sva sredstva osim imovine u pripremi prema linearnoj metodi kako bi se otpisao troak nabavke sredstva kroz njegov procijenjeni korisni vijek trajanja po sljedeim godinjim stopama koje su koritene tokom 2009. i 2010.godine: Softver Druga nematerijalna sredstva Zgrade Oprema Namjetaj Vozila 3.11. 20,0% 20,0% 1,3% do 40% 11,0% do 20,0% 10,0% do 12,5% 15,5% Umanjenje vrijednosti ne-finansijske imovine

Sredstva koja nemaju definisan korisni vijek trajanja nisu predmet obrauna amortizacije i za njih se vri godinja provjera umanjenja vrijednosti. Za sredstva koja podlijeu obraunu amortizacije provjera umanjenja vrijednosti se vri kada god neki dogaaj ili promjena okolnosti ukazuje na mogunost nenadoknadivosti knjigovodstvene vrijednosti. Gubitak po osnovu umanjenja vrijednosti priznaje se u iznosu za koji knjigovodstvena vrijednost sredstva premauje njegov nadoknadivi iznos. Nadoknadiva vrijednost predstavlja viu vrijednost od fer vrijednosti sredstva umanjenoj za trokove prodaje i upotrebne vrijednosti. Za potrebe procjene umanjenja vrijednosti, sredstva su grupisana na najnie nivoe za koje postoje posebno odredivi novani tokovi (jedinice koje generiu novane prihode). 3.12. Donacije

Donacije za sredstva, a koje obuhvataju i nenovane donacije, poetno se priznaju kao odgoeni prihod po fer vrijednosti koji se priznaje kao prihod od donacije na sistemskoj osnovi tokom perioda koritenja sredstva. Donacije koje Banka dobije kao kompenzaciju za trokove priznaju se sistemski u bilansu uspjeha kao prihod od donacije u istom periodu u kojem su priznati i trokovi. 3.13. Porezi

Prema lanu 69. Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, Banka je osloboena plaanja svih poreza i doprinosa na njena sredstva, imovinu i prihode, operacije i transakcije. Ovo oslobaanje se ne odnosi na plaanje poreza i doprinosa na lini dohodak i drugih poreza na plae. 16

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010. Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010. 119

3. 3.14.

Znaajne raunovodstvene politike (nastavak) Gotov novac u opticaju

Centralna banka Bosne i Hercegovine upravlja izdavanjem i povlaenjem domaih novanica i kovanica. Pripadajua pasiva za izdati gotov novac u opticaju je evidentirana u bilansu stanja. 3.15. Upravljanje sredstvima za i u ime treih lica

Banka vodi odreene raune u stranim valutama vezane uz sporazume izmeu vlada BiH i inostranih vlada i finansijskih organizacija, kao i raune u stranim valutama dravnih institucija i agencija, kao i komercijalnih banaka, za koje Banka djeluje kao agent. Kako poslovni dogaaji koji se evidentiraju na ovim raunima u trenutku nastajanja nemaju direktan uticaj na bilansne pozicije Banke, ovi rauni se evidentiraju kao vanbilansne stavke. 3.16. Primanja zaposlenih a) Obaveze za doprinose U svom redovnom poslovanju Banka vri uplate doprinosa i poreza koji se obraunavaju na bruto plae, topli obrok i putne trokove u skladu sa zakonskom legislativom, i druga dodatna primanja u skladu sa zakonskom legislativom. Banka ove doprinose uplauje u javne fondove zdravstvenog i penzionog osiguranja prema zakonskim stopama koje su na snazi u toku godine, obraunate na bruto primanja. Banka je obavezna vriti uplate u javne fondove penzionog osiguranja. Nakon izvrenja uplate, Banka nema daljnjih obaveza po tom osnovu. Redovne uplate doprinosa predstavljaju trokove godine u kojoj dospijevaju i kao takvi su ukljueni u trokove zaposlenih. Trokovi ovih uplata ukljueni su u bilans uspjeha u istom periodu kao i troak vezanog linog primanja. b) Kratkorona primanja Obaveze plaanja kratkoronih primanja zaposlenih mjere se na nediskoniranoj osnovi i knjie se kada je pruena data usluga. c) Dugorona primanja zaposlenih Prema domaim zakonskim propisima, prilikom odlaska u penziju zaposlenici Banke imaju pravo na otpremninu, po ispunjenju zakonskih uslova kao to su starost ili godine provedene u radnom odnosu, u skladu sa internim aktima Banke. Takve isplate se tretiraju kao ostala dugorona primanja zaposlenih, koja godinje obraunava ovlateni aktuar koristei metod projicirane kreditne jedinice. Diskontna stopa koja se koristi za obraun obaveze predstavlja prosjenu kamatnu stopu domaih korporativnih obveznica i vladinih obveznica koje postoje na tritu. 3.17. Finansijski aranman BiH sa Meunarodnim monetarnim fondom

Na osnovu finansijskih aranmana sainjenih krajem 2002. godine izmeu Bosne i Hercegovine i Meunarodnog monetarnog fonda ("MMF"), bilans stanja Banke sadri sljedee stavke koje se odnose na lanstvo Bosne i Hercegovine u MMF-u: dranje specijalnih prava vuenja (SDR), obraunata kamata na dranje SDR-a, raun br. 1 i raun br. 2 MMF-a Ostale aktivne i pasivne stavke koje se odnose na MMF, a koje pripadaju ili koje su odgovornost Bosne i Hercegovine, evidentirane su na posebnom povjerilakom fondu u okviru vanbilansne evidencije (vidjeti Napomenu 40).

17

120

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

4.

Strana valuta u gotovini Stranu valutu u gotovini predstavlja: 31/12/2010 102.247 102.247 (u 000 KM) 31/12/2009 107.449 107.449

Gotovina u trezorima UKUPNO

5.

Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Analiza oroenih depozita i depozita po vienju kod inostranih banaka na osnovu valute, data je kako (u 000 KM) 31/12/2009 Oroeni Depoziti po depoziti vienju 3.206.156 88.981 121 4.939 3.206.156 94.041

slijedi:

Valuta UKUPNO PO VALUTAMA UKUPNO EUR USD Ostalo

31/12/2010 Oroeni Depoziti po depoziti vienju 2.800.556 199.398 3.177 319 2.800.556 202.894

Oroeni depoziti kod inostranih banaka analizirani prema preostaloj ronosti, dati su kako slijedi: Dospijee Do mjesec dana Od jednog do dva mjeseca Od dva do tri mjeseca Od tri do etiri mjeseca Od etiri do dvanaest mjeseci UKUPNO 31/12/2010 1.135.255 662.076 314.602 119.502 569.121 2.800.556 (u 000 KM) 31/12/2009 1.073.897 604.306 766.903 207.673 553.377 3.206.156

Kamatne stope na depozite po vienju su iznosile od 0,00% do 0,60% tokom 2010. godine (2009.: od 0,00% do 1,70%). Kamatne stope na oroene depozite su iznosile od 0,20% do 1,20% tokom 2010. godine (2009.: od 0,20% do 1,90%). Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka ukljuuju obraunatu kamatu u iznosu od 2.666 hiljada KM na dan 31. decembra 2010. godine (2009.: 2.232 hiljade KM). Analiza kratkoronih depozita kod inostranih banaka prema vrsti banke u koju su investirani, data je kako slijedi: 31/12/2010 2.890.524 112.926 3.003.450 (u 000 KM) 31/12/2009 3.195.855 104.342 3.300.197

Centralne banke Komercijalne banke UKUPNO

18

Centralna Banka Bosne i Hercegovine BOSNE I HERCEGOVINE 121 CENTRALNA BANKA Godinji izvjetaj 2010. Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

5.

Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka (nastavak) Geografska analiza kratkoronih depozita kod inostranih banaka moe se izvriti na sljedei nain:
Br. 1. Geografska analiza Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno Oroeni depoziti Depoziti po vienju Ukupno UKUPNO OROENI DEPOZITI UKUPNO DEPOZITI PO VIENJU UKUPNO 31/12/2010 1.764.055 1.764.055 539.510 19.566 559.076 401.141 401.141 88.022 79.021 167.043 99.605 99.605 7.828 4.702 12.530 2.800.556 202.894 3.003.450 31/12/2009

(u 000 KM)
1.497.665 1.497.665 943.445 1.019 944.464 450.535 450.535 224.967 78.692 303.659 9.420 9.420 89.544 4.910 94.454 3.206.156 94.041 3.300.197

Luksemburg

2.

Francuska

3.

Holandija

4.

Njemaka

Velika Britanija

vicarska

6.

Finansijska imovina raspoloiva za prodaju

Tokom 2006. godine Banka je poela sa investiranjem u dunike vrijednosne papire nominirane u EUR. Rije je o visoko kvalitetnim instrumentima sa visokim stepenom utrivosti i likvidnosti, kreditnog rejtinga AAA (S&P, Fitch i Moody's). Portfolio se sastoji od kratkoronih i dugoronih dunikih vrijednosnih papira sa fiksnom kamatnom stopom, koje izdaju vlade stranih drava. Struktura vrijednosnih papira raspoloivih za prodaju je sljedea: Duniki vrijednosni papiri Obraunata kamata UKUPNO 31/12/2010 2.849.177 55.039 2.904.216 (u 000 KM) 31/12/2009 1.532.763 35.177 1.567.940

Prosjena stopa efektivnog prinosa na investirane vrijednosne papire raspoloive za prodaju iznosila je 0,80% u periodu 01/01-31/12/2010. godine.

19

122

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

6.

Finansijska imovina raspoloiva za prodaju (nastavak) Geografska analiza finansijske imovine raspoloive za prodaju moe se izvriti na sljedei nain:

Br. Drava 1. Njemaka 2. Francuska 3. Holandija 4. Finska 5. Austrija UKUPNO 7. Monetarno zlato

31/12/2010 u 000 KM 1.268.760 991.522 404.305 124.529 115.100 2.904.216

43,69 34,14 13,92 4,29 3,96 100,00

31/12/2009 u 000 KM 330.957 823.182 274.651 139.150 1.567.940

21,11 52,50 17,52 8,87 100,00

Banka dri monetarno zlato u banci u vicarskoj kreditnog rejtinga AAA u vrijednosti od 66.896 hiljada KM, to predstavlja 32.000,000 unci zlata (Oz) po vrijednosti od 2.091 KM po Oz na dan 31. decembra 2010. godine (31. decembra 2009. godine vrijednost je iznosila 63.322 hiljade KM, to je predstavljalo 42.366,316 unci zlata (Oz) po vrijednosti od 1.495 KM po Oz). Vrijednost monetarnog zlata se iskazuje u amerikim dolarima (USD), primjenjujui srednji kurs (koji odreuje Banka) na datume bilansa, a za potrebe revalorizacije vrijednost monetarnog zlata se utvruje prema posljednjoj ponuenoj cijeni jedne unce zlata (Oz) preuzete sa Reuters-a (vidjeti Napomenu 3.7.). 8. Ulaganja koja se dre do dospijea

Tokom 2009. Banka je poela da investira u kratkorone i dugorone dravne dunike vrijednosne papire koji su klasifikovani kao ulaganja koja se dre do dospijea. Sva ulaganja koja se dre do dospijea imaju kreditni rejting AAA. Struktura ulaganja koja se dre do dospijea je sljedea: Duniki vrijednosni papiri Amortizacija diskonta i obraunata kamata UKUPNO 31/12/2010 381.387 (531) 380.856 (u 000 KM) 31/12/2009 1.163.902 3.541 1.167.443

Prosjena stopa efektivnog prinosa na ulaganja koja se dre do dospijea iznosila je 0,65% u periodu 01/01-31/12/2010. godine (u periodu 01/01-31/12/2009. godine iznosila je 0,85%). Geografska analiza ulaganja koja se dre do dospijea moe se izvriti na sljedei nain: Br. Drava 1. Francuska 2. Njemaka 3. Holandija 4. Austrija UKUPNO 31/12/2010 u 000 KM 185.570 136.690 58.596 380.856 % 31/12/2009 u 000 KM 245.426 643.722 206.117 72.178 1.167.443 %

48,72 35,89 15,39 100,00

21,02 55,14 17,66 6,18 100,00

20

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

123

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

Domaa aktiva Domaa aktiva odnosi se na iro raune Banke koji slue za omoguavanje plaanja u KM.

10.

Ostala aktiva Struktura ostale aktive prikazana je u sljedeoj tabeli: (u 000 KM) 31/12/2009 1.462 732 149 429 421 3.193

Krediti zaposlenima Numizmatike zbirke Aktivna vremenska razgranienja Potraivanja od rezidentnih banaka Ostala razna aktiva Avansi UKUPNO 11. Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina

31/12/2010 1.309 1.191 879 474 466 428 4.747

Softver i druga Zemljite Oprema nematerijalna i i imovina zgrade namjetaj Nabavna vrijednost na dan 1/1/2009 12.238 15.670 21.106 Nabavke 423 193 2.077 Prodaja i otpis (32) (2.592) Transferi 93 121 Nabavna vrijednost na dan 31/12/2009 12.754 15.831 20.712 Akumulirana amortizacija na dan 1/1/2009 11.081 1.117 15.260 Troak amortizacije 511 242 2.140 Prodaja i otpis (2) (2.572) Akumulirana amortizacija na dan 31/12/2009 11.592 1.357 14.828 Neto vrijednost na dan 31/12/2009 1.162 14.474 5.884 Softver i druga Zemljite Oprema nematerijalna i i imovina zgrade namjetaj Nabavna vrijednost na dan 1/1/2010 12.754 15.831 20.712 Nabavke 174 9.626 2.201 Otpisi (913) Transferi 121 Nabavna vrijednost na dan 31/12/2010 12.928 25.457 22.121 Akumulirana amortizacija na dan 1/1/2010 11.592 1.357 14.828 Troak amortizacije 447 263 1.772 Otpisi (900) Akumulirana amortizacija na dan 31/12/2010 12.039 1.620 15.700 Neto vrijednost na dan 31/12/2010 889 23.837 6.421

Vozila 1.787 335 (327) 1.795 783 234 (318) 699 1.096

Ostalo 667 56 (25) 698 330 70 (24) 376 322

Investicije UKUPNO u toku 449 51.917 2.075 5.159 (235) (3.211) (214) 2.075 53.865 28.571 3.197 (2.916) 2.075 28.852 25.013

(u 000 KM)

Vozila 1.795 54 1.849 699 268 967 882

Ostalo 698 88 (11) 775 376 60 (9) 427 348

Investicije UKUPNO u toku 2.075 53.865 1.907 14.050 (924) (121) 3.861 66.991 28.852 2.810 (909) 3.861 30.753 36.238

Investicije u toku na dan 31. decembra 2009. i 2010. odnose se na poslovni prostor koji jo nije u upotrebi a nalazi se u Banjoj Luci. Centralni ured Banke najveim dijelom nalazi se u Sarajevu (ulica Marala Tita br. 25) za koji je Banci dodijeljeno pravo koritenja. Ova zgrada je vlasnitvo Bosne i Hercegovine i ne evidentira se kao nekretnina Banke. Banka ne plaa najamninu za navedenu nekretninu. 21

124

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

12

Ostala ulaganja Struktura ostalih ulaganja je sljedea: 31/12/2010 27.803 10 27.813 (u 000 KM) 31/12/2009 27.803 10 27.813

Dionice Banke za meunarodna poravnanja (BIS) Dionice SWIFT-a UKUPNO

Dionice u BIS banci i SWIFT-u predstavljaju vlasnike vrijednosne papire za koje ne postoji aktivno trite (vidjeti Napomenu 21). 13 Gotov novac u opticaju Gotov novac u opticaju se moe analizirati na sljedei nain: Gotov novac stavljen u opticaj poetno stanje 1/1 (Smanjenje) / poveanje gotovog novca u opticaju tokom godine Gotov novac stavljen u opticaj ukupno stanje 31/12 2010. 2.267.734 229.767 2.497.501 (u 000 KM) 2009 2.552.432 (284.698) 2.267.734

Od valute stavljene u opticaj u ukupnom iznosu od 2.497.501 hiljadu KM sa 31. decembrom 2010. godine, 605 hiljada KM stavljeno je u opticaj izvan Bosne i Hercegovine. 31/12/2010 KM Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Kovanice Novanice Novanice Novanice Novanice Novanice Novanice Nominalna vrijednost 0,05 0,10 0,20 0,50 1 2 5 5 10 20 50 100 200 UKUPNO Kom. 29.804.175 59.939.265 44.259.078 23.243.153 32.097.429 8.568.837 6.475.297 8.839.453 5.421.240 13.884.328 10.848.556 2.060.205 245.441.016 Vrijednost u 000 KM 1.490 5.994 8.852 11.622 32.097 17.138 32.376 88.394 108.425 694.216 1.084.856 412.041 2.497.501 Kom. 25.266.556 57.244.768 41.155.410 22.195.221 30.648.959 8.193.442 5.946.364 1.625.859 7.893.950 5.699.623 10.463.938 10.930.796 1.736.561 229.001.447 31/12/2009 Vrijednost u 000 KM 1.263 5.724 8.231 11.098 30.649 16.387 29.732 8.129 78.940 113.992 523.197 1.093.080 347.312 2.267.734

Od 1. januara 2009. godine novanice apoena 1 KM prestale su biti zakonsko sredstvo plaanja, a povuene su iz opticaja zavrno sa 31. martom 2009. godine. Od 1. januara 2010. godine novanice apoena 5 KM prestale su biti zakonsko sredstvo plaanja, a povuene su iz opticaja zavrno sa 31. martom 2010. godine.

22

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

125

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

14

Depoziti banaka Strukturu depozita banaka prikazuje sljedea tabela: (u 000 KM) 31/12/2009 3.369.650 4.227 266 1.003 3.375.146

Depoziti domaih komercijalnih banaka Posebni depoziti komercijalnih banaka blokirana sredstva Rauni rezervi organizacionih dijelova Centralne banke Bosne i Hercegovine (Napomena 9) Ostale obaveze prema domaim komercijalnim bankama UKUPNO

31/12/2010 3.388.716 4.229 152 444 3.393.541

Depoziti domaih komercijalnih banaka slue za ispunjavanje obaveza prema obaveznim rezervama, za poravnanje platnih zaduenja i za transakcije izmeu komercijalnih banaka i Centralne banke Bosne i Hercegovine. Na dan 31. decembra 2010. godine ukupan iznos od 3.388.716 hiljada KM se odnosio na depozite 30 banaka (na dan 31. decembra 2009. godine ukupan iznos od 3.369.650 hiljada KM se odnosio na depozite 31 banke). Kamata na depozite domaih komercijalnih banaka je obraunata u skladu sa Zakonom o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, a kamatna stopa tokom 2010. godine je iznosila od 0,20% do 0,65% (2009.: od 0,20% do 1,75%). Obraun kamatne stope na depozite domaih komercijalnih banaka detaljnije je objanjen u Napomeni 24. Depoziti banaka ukljuuju obraunatu kamatu u iznosu od 910 hiljada KM na dan 31. decembra 2010. (2009.: 1.043 hiljade KM). 15. Depoziti Vlade i ostali depoziti Struktura depozita Vlade i ostalih depozita prikazana je u sljedeoj tabeli: Depoziti za budet institucija BiH Depoziti javnih institucija Depoziti ostalih vlada i vladinih institucija Depozitni raun po MMF transakcijama UKUPNO 24). 16 31/12/2010 62.206 8.697 7.592 14 78.509 (u 000 KM) 31/12/2009 47.894 5.986 8.747 16 62.643

Svi primljeni depoziti su beskamatni osim depozitnog rauna po MMF transakcijama (vidjeti Napomenu

Odgoeni prihod

Odgoeni prihod predstavlja donacije primljene u novcu i materijalnoj i nematerijalnoj imovini i priznaje se sistemski u bilansu uspjeha kroz period koritenja donacije. (u 000 KM) 2010 2009 Poetno stanje 1/1 354 911 Nove primljene donacije 33 Prihod od donacija priznat u bilansu uspjeha (174) (355) Umanjenje (235) Stanje 31/12 180 354 23

126

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

17.

Ostala pasiva Struktura ostale pasive data je u sljedeoj tabeli: (u 000 KM) 31/12/2009 57.472 863 881 468 304 42 60.030

Obaveze po osnovu raspodjele dobiti u dravni budet MMF-ovi rauni broj 1 i 2 Dobavljai Rezervisanja za isplate otpremnina zaposlenima Ukalkulisani trokovi i ostala pasiva Depoziti Svjetske banke Obaveze prema zaposlenicima Ostale obaveze prema ostalim nerezidentima UKUPNO

31/12/2010 19.907 998 692 655 373 352 2 1 22.980

Banka isplauje otpremnine prilikom odlaska u penziju u visini est prosjenih plaa uposlenog primljenih u prethodnoj godini. U skladu sa MRS 19 Banka vri aktuarska vrednovanja na svaki datum bilansa, kako bi napravila rezervisanja za budue novane odlive bazirane na ugovornim obavezama. Sadanja vrijednost buduih otpremnina, mjerena pomou aktuarske metode projicirane kreditne jedinice, evidentira se kao rezervacija sa odgovarajuom obavezom. Uraeni obrauni, koji su potvreni od strane licenciranog aktuara, odreuju trokove rezervisanja za 2010. godinu u iznosu od 298 hiljada KM (2009.: 200 hiljada KM). Promjene u rezervisanjima za isplate otpremnina zaposlenima prikazane su u sljedeoj tabeli: (u 000 KM) 2010 2009 Poetno stanje 1/1 468 325 Isplaene otpremnine (111) (47) Oprihodovanje (10) Neto troak u bilansu uspjeha 298 200 Stanje 31/12 655 468 18 Upisani kapital

Prema Zakonu o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, lan 25., nominalni kapital Banke uplaen je od strane Vijea ministara Bosne i Hercegovine 12. juna 1998. godine. 19. godine. 20. Generalne rezerve Generalne rezerve predstavljaju akumulirane dobiti Banke od poetka njenog rada, 11. augusta 1997. Rezerve od donacija

Rezerve od donacija odnose se na novane donacije primljene od Vijea ministara Bosne i Hercegovine 12 juna 1998 godine. Status ovih rezervi je regulisan Odlukom Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine uz odobrenje Predsjednitva Bosne i Hercegovine Pravo raspolaganja rezervama od donacija je u nadlenosti Upravnog vijea Centralne banke Bosne i Hercegovine 21 Kapital u dionicama

Ovaj iznos predstavlja investiciju Banke kod Banke za meunarodna poravnanja (BIS) primljenu bez troka sticanja u skladu sa Sporazumom o sukcesiji bive Jugoslavije (vidjeti Napomenu 12). 24

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

127

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

22.

Rezerva fer vrijednosti

Rezervu fer vrijednosti ine nerealizovani dobici ili gubici koji nastaju kao rezultat obrauna fer vrijednosti monetarnog zlata i finansijske imovine raspoloive za prodaju (vidjeti Napomenu 34). 23 Prihod od kamata Prihod od kamata sastoji se od: Neto kamata na finansijsku imovinu raspoloivu za prodaju Kamate na depozite kod inostranih banaka Neto kamata na ulaganja koja se dre do dospijea Kamata na SDR kod MMF-a Kaznene kamate primljene od domaih komercijalnih banaka UKUPNO 2010 21.230 12.903 4.174 6 38.313 (u 000 KM) 2009 36.508 57.955 6.452 43 12 100.970

24.

Rashod od kamata Rashod od kamata se sastoji od: (u 000 KM) 2009 17.639 17 17.656

Trokovi kamata na osnovu depozita komercijalnih banaka Trokovi kamata na depozitni raun po MMF transakcijama UKUPNO

2010 11.748 1 11.749

Osnovicu za obraun kamata na depozite komercijalnih banaka ine ukupni depoziti komercijalnih banaka na raunima rezervi u obraunskom periodu, koji se sastoje od iznosa obaveznih rezervi i vika iznad obaveznih rezervi. Osnovicu za obraun obavezne rezerve komercijalnih banaka ine depoziti i pozajmljena sredstva, osim sredstava pozajmljenih od nerezidenata poslije 31. oktobra 2008. godine. Od 1. maja 2009. godine iz osnovice su iskljuena i sredstva koja entitetske vlade plasiraju u razvojne projekte. Stopa obaveznih rezervi u izvjetajnim periodima se mijenjala i iznosila je: U periodu 1/1 31/12/2009 (kratkoroni depoziti i pozajmljena sredstva) U periodu 1/1 30/04/2009 (dugoroni depoziti i pozajmljena sredstva) U periodu 1/5 31/12/2009 (dugoroni depoziti i pozajmljena sredstva) U periodu 1/1 31/12/2010 (kratkoroni depoziti i pozajmljena sredstva) U periodu 1/1 31/12/2010 (dugoroni depoziti i pozajmljena sredstva) (u %) 14,00 1000 7,00 14,00 7,00

Do 1. aprila 2009. godine na iznos obaveznih rezervi obraunavana je kamata po kamatnoj stopi od 100% a na viak iznad obaveznih rezervi po kamatnoj stopi koja odgovara prosjeku kamatnih stopa koje je Banka ostvarila na prekonone depozite Od 1. aprila 2009. do 30. juna 2010. godine na iznos obaveznih rezervi komercijalnih banaka obraunavana je kamata po kamatnoj stopi od 050% a od 1. jula 2010. godine obraunava se kamata po kamatnoj stopi koja se utvruje na osnovu prosjeka kamatnih stopa koje je u istom periodu na tritu ostvarila Banka na prekonone depozite. 25

128

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

24.

Rashod od kamata (nastavak)

Od 1. aprila 2009. godine na viak iznad obaveznih rezervi obraunava se kamata po kamatnoj stopi koja se utvruje na osnovu prosjeka kamatnih stopa koje je u istom periodu na tritu ostvarila Banka na depozite investirane do mjesec dana. U cilju blagovremenog osiguranja sredstava za izmirenje obaveza Bosne i Hercegovine po MMF transakcijama, od 1 januara 2004 godine Odlukom Banke obraunava se kamata na depozitni raun po MMF transakcijama po kamatnoj stopi koja odgovara prosjeku kamatnih stopa koje je Banka ostvarila na prekonone depozite. Depozitni raun po MMF transakcijama je jedini depozit nebankarskih subjekata u bilansu stanja Banke na koji se obraunava kamata.

25.

Neto realizovani (gubici) / dobici od finansijske imovine raspoloive za prodaju

Efekti promjena fer vrijednosti prodate finansijske imovine se priznaju kao realizovana dobit ili gubitak u bilansu uspjeha u periodu prodaje (vidjeti Napomenu 3.5). (u 000 KM) 2010 2009 Realizovane dobiti 630 37.573 Realizovani (gubici) (713) (449) NETO REALIZOVANI (GUBICI) / DOBICI (83) 37.124

26.

Neto realizovani dobici od monetarnog zlata

Dana 13. augusta 2010. godine Banka je izvrila prodaju monetarnog zlata u vrijednosti od 78.521 hiljadu KM, to je predstavljalo 42.366,316 unci zlata (Oz) po vrijednosti od 1.853 KM po Oz. Dobici proizali iz promjena fer vrijednosti priznati direktno unutar kapitala u rezervi fer vrijednosti, koji sa datumom prodaje iznose 20.918 hiljada KM, priznati su kao realizovana dobit u bilansu uspjeha u periodu prodaje. 27. Prihod od provizija Prihodi od provizija mogu se podijeliti prema sektorima: Prihodi od provizija od domaih komercijalnih banaka Usluge za Vladu i druge nebankarske komitente UKUPNO 2010 6.646 352 6.998 (u 000 KM) 2009 6.818 562 7.380

28.

Prihod od dividende Banka ostvaruje dividende samo na ulaganja kod BIS banke: (u 000 KM) 2009 603 603 26

Dividende od ulaganja Banke u BIS UKUPNO

2010

1.687 1.687

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

129

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

29.

Neto dobici / (gubici) od kursnih razlika

Preraunavanje stranih valuta u KM rezultiralo je neto dobicima od kursnih razlika u 2010 godini (neto gubicima od kursnih razlika u 2009. godini), to je evidentirano u bilansu uspjeha 2010 3.239 (1.345) 1.894 (u 000 KM) 2009 3.654 (4.723) (1.069)

Prihodi od kursnih razlika Trokovi od kursnih razlika NETO DOBICI / (GUBICI)

30.

Ostali prihodi

Ostali prihodi obuhvataju emisionu dobit, kamate na stambene kredite uposlenim radnicima, prihode od prodaje numizmatikih zbirki i ostale prihode.

31.

Plae porezi i doprinosi 2010 11.524 6.422 17.946

Plae Porezi i doprinosi UKUPNO

(u 000 KM) 2009 10.326 5.761 16.087

Banka nema druge penzione aranmane za uposlenike osim javnih penzionih fondova u Bosni i Hercegovini. Prema ovim sistemima, poslodavac je duan obraunati tekue doprinose u procentu od bruto plaa i porez na plae, a trokovi se priznaju u bilansu uspjeha u periodu u kojem su nastali. Na dan 31. decembra 2010. godine Banka je imala 348 uposlenih radnika (2009.: 336 uposlena radnika).

32.

Ostali operativni trokovi (u 000 KM) 2009 1.327 4.516 5.843

Trokovi transakcija sa inostranim bankama Trokovi proizvodnje i dizajna novanica i kovanica UKUPNO

2010

595 5 600

27

130

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

33.

Raspodjela dobiti

Raspodjela ostvarenog istog profita Banke za 2010. i 2009. izvrena je saglasno Zakonu o izmjenama i dopunama Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine, koji je usvojen na sjednici Parlamenta Bosne i Hercegovine 22. februara 2005. godine. Odredbama citiranog zakona definisani su kriteriji raspodjele istog profita, po kojima Banka usmjerava 60% ostvarenog profita fiskalnim organima Bosne i Hercegovine, ukoliko zadovolji kriterij da iznos upisanog kapitala i generalnih rezervi bude ekvivalentan iznosu od 500% ukupnog iznosa monetarne pasive. Ovaj odnos, prije raspodjele ostvarenog profita za finansijsku 2010. godinu iznosio je 7,93%. Saglasno odluci Upravnog vijea, a u skladu sa zakonskim rjeenjima, 60% istog profita za finansijsku 2010. godinu u iznosu od 19.907 hiljada KM rasporeeno je dravnom budetu, a 40%, odnosno iznos od 13.272 hiljade KM usmjeren je u generalne rezerve Banke. 2010 Prije raspodjele dobiti Monetarna pasiva (gotov novac u opticaju i domai depoziti) Upisani kapital i generalne rezerve Odnos - upisani kapital i generalne rezerve / monetarna pasiva 2010 - Raspodjela dobiti NETO DOBIT PRIJE RASPODJELE RASPODJELA DOBITI U DRAVNI BUDET RASPODJELA DOBITI U GENERALNE REZERVE 2010 Nakon raspodjele dobiti Upisani kapital i generalne rezerve Odnos - upisani kapital i generalne rezerve / monetarna pasiva

(u 000 KM i u %) 5.969.551 473.220 7,93

(u 000 KM) 33.179 19.907 13.272

(u 000 KM i u %) 486.492 8,15

Prije raspodjele ostvarenog profita za 2009. godinu iznos upisanog kapitala i generalnih rezervi bio je ekvivalentan iznosu od 7,62% ukupnog iznosa monetarne pasive, tako da je saglasno odluci Upravnog vijea, a u skladu sa zakonskim rjeenjima, 60% istog profita za finansijsku 2009. godinu u iznosu od 57.472 hiljade KM rasporeeno dravnom budetu, a 40%, odnosno iznos od 38.314 hiljada KM usmjeren je u generalne rezerve Banke.

28

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

131

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

34.

Ostala sveobuhvatna dobit Struktura ostale sveobuhvatne dobiti prikazana je u sljedeoj tabeli: (u 000 KM) 2009 (3.742) (37.124) (40.866) 5.719 5.719 (35.147)

Rezerva fer vrijednost finansijska imovina raspoloiva za prodaju Dobici/(gubici) usljed promjene fer vrijednosti Iznos preneen u bilans uspjeha Ukupno ostala sveobuhvatna dobit finansijska imovina raspoloiva za prodaju Fer vrijednost rezervi monetarno zlato Dobici usljed promjene fer vrijednosti Iznos preneen u bilans uspjeha Ukupno ostala sveobuhvatna dobit - monetarno zlato UKUPNO OSTALA SVEOBUHVATNA DOBIT ZA GODINU 35. Novac i novani ekvivalenti

2010 17.081 83 17.164 21.960 (20.918) 1.042 18.206

Za potrebe Izvjetaja o novanim tokovima novac i novani ekvivalenti se sastoje od: Devizni depoziti sa rokom dospijea do tri mjeseca Devizni depoziti po vienju Strana valuta u gotovini Gotovina u KM u organizacionim dijelovima Banke Specijalna prava vuenja u MMF-u UKUPNO 36. Transakcije sa povezanim licima Transakcije sa dravom i dravnim institucijama 31/12/2010 2.111.934 202.894 102.247 152 27 2.417.254

(u 000 KM) 31/12/2009 2.445.106 94.041 107.449 266 5.724 2.652.586

Imajui u vidu da je Banka osnovana aktom Parlamentarne skuptine Bosne i Hercegovine, a da je nominalni kapital uplaen od strane Vijea ministara BiH, transakcije koje se odvijaju u okviru redovnih operacija Banke sa dravom i dravnim institucijama predstavljaju transakcije sa povezanim licima. Banka je dala objave o transakcijama i odnosima sa povezanim entitetima u okviru napomena koje pojanjavaju stavke bilansa stanja i bilansa uspjeha. Transakcije sa kljunim lanovima upravljake strukture Ukupne naknade lanovima upravljake strukture u 2010 godini iznosile su 1.862 hiljade KM od ega se 1.240 hiljada KM odnosilo na plae i ostale naknade a 622 hiljade KM na poreze i doprinose (u 2009 godini ukupan iznos od 1.751 hiljadu KM odnosi se na plae i ostale naknade u iznosu od 1.185 hiljada KM a 566 hiljada KM na poreze i doprinose) 37. Izvravanje kliringa i distribucija konvertibilne marke

Od 5. januara 2001. godine kliring u KM-u za lokalne komercijalne banke obavlja se posredstvom RTGS (Real Time Gross Settlement) i (Bulk) Giro Clearing sistema u okviru Banke, preko rauna rezervi koje komercijalne banke imaju kod Banke. Takoer, od 5. januara 2001. godine, distribucija konvertibilne marke u cijeloj dravi obavlja se posredstvom izdvojenih trezora Banke. Domai platni promet izvravaju komercijalne banke sa licencom koje su uesnici meubankarskog sistema poravnanja. 29

132

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38

Upravljanje rizikom

Osnovni finansijski rizici kojima je Centralna banka Bosne i Hercegovine izloena u svakodnevnom poslovanju su sljedei: Kreditni rizik Rizik likvidnosti Kamatni rizik i Devizni rizik

S obzirom da je glavna svrha Centralne banke Bosne i Hercegovine odranje monetarne stabilnosti u Bosni i Hercegovini, okvir finansijskog rizika razlikuje se od onog drugih komercijalnih banaka. Veina finansijskog rizika koji se javlja u Banci povezan je s upravljanjem deviznim rezervama i operacijama na finansijskom tritu. Upravljanje rizikom i procjenama obima prihvatljivog rizika je kontinuirani proces i konstitutivni element poslovne strategije Banke. Instrumentima poslovne politike i kontrolnim mehanizmima preko nivoa Upravnog vijea Banke, Uprave, Revizorskog komiteta i Investicionog komiteta Banke osigurava se kompletnost u upravljanju rizicima. Dranje deviznih rezervi u konvertibilnoj valuti po reimu fiksnih kurseva, investiranje na krai rok sa fiksnom kamatnom stopom u inostrane banke sa visokim kreditnim rejtingom su osnovni principi upravljanja rizikom likvidnosti, deviznim, kamatnim i kreditnim rizikom. 381 Rizik likvidnosti

Rizik likvidnosti povezan je sa mogunou blagovremenog i efikasnog izmirenja obaveza. Konana odgovornost kontrole rizika likvidnosti lei na Upravi koja je kreirala odgovarajui okvir za upravljanje likvidnou na dugi, srednji i kratki rok, a u skladu sa potrebama. Banka upravlja rizikom likvidnosti investirajui veinom u kratkorone depozite kod inostranih banaka i u vrijednosne papire sa dospijeem do tri godine, te konstantnim nadgledanjem stvarnih i projiciranih buduih novanih tokova. Analiza rizika likvidnosti Sljedea tabela prikazuje preostala ugovorna dospijea nederivativnih finansijskih obaveza Banke. Analiza je izvedena iz nediskontovanih novanih tokova finansijskih obaveza baziranih na najranijem oekivanom datumu dospijea. Tabela ukljuuje novane tokove kamata i glavnica.
Do 3 mjeseca Od 3 do 12 mjeseci Od 1 do 3 godine Preko 3 godine

(u 000 KM) Ukupno

31. decembar 2010. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO 31. decembar 2009. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO

2.582.785 3.388.730 5.971.515 2.337.813 1.622.971 1.746.695 5.707.479

19.907 19.907 57.472 57.472

- 2.602.692 - 3.388.730 - 5.991.422 - 2.395.285 - 1.622.971 - 1.746.695 - 5.764.951

30

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

133

381

Rizik likvidnosti (nastavak)

Sljedea tabela prikazuje preostala ugovorna dospijea nederivativne finansijske imovine Banke. Analiza je izvedena iz nediskontovanih novanih tokova finansijske imovine baziranih na najranijem oekivanom datumu dospijea, ukljuujui kamate koje e biti isplaene na tu imovinu, osim u sluaju gdje Banka oekuje da e se novani tok od takve aktivnosti dogoditi u nekom drugom vremenskom periodu.
Do 3 mjeseca Od 3 do 12 mjeseci Od 1 do 3 godine Preko 3 godine

(u 000 KM) Ukupno

31. decembar 2010. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO 31. decembar 2009. Nekamatonosni instrumenti Instrumenti sa varijabilnom kamatnom stopom Instrumenti sa fiksnom kamatnom stopom UKUPNO

170.819 103.315 2.674.855 2.948.989 172.380 90.344 3.025.674 3.288.398

3 1.687 1.970.427 1.972.117 3 603 1.577.652 1.578.258

9 1.573.188 1.573.197 9 1.379.090 1.379.099

27.818 198.649 105.002 932 6.219.402 28.750 6.523.053 27.822 200.214 90.947 1.119 5.983.535 28.941 6.274.696

31

134

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.2.

Devizni rizik

Banka je izloena deviznom riziku kroz transakcije u stranim valutama. Ovo je rizik od promjene vrijednosti finansijskih instrumenata usljed promjena u deviznim kursevima. Izloenost deviznom riziku proizlazi iz aktivnosti vezanih za depozite i investicije. Upravljanje i kontrolu deviznog rizika Banka osigurava strogim potivanjem odredaba Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine i smjernica Centralne banke o investiranju deviznih rezervi. Navedenim aktima su tano definisani limiti dranja aktive i pasive u svakoj stranoj valuti. Najvei dio novane aktive dri se u EUR, a maksimalan iznos koji se moe drati u drugim konvertibilnim valutama podlonim promjenama trinog kursa ne smije prelaziti 50% ukupnog iznosa kapitala i rezervi Banke. Banka je imala sljedeu deviznu poziciju na dan 31. decembra 2010. i 31. decembra 2009. 31 decembar 2010 godine
EUR USD Ostala strana valuta 409 63 319 27 971 1.380 KM UKUPNO

(u 000 KM)

AKTIVA

Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Finansijska imovina raspoloiva za prodaju Monetarno zlato Ulaganja koja se dre do dospijea Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA

6.387.187 102.161 2.999.954 2.904.216 380.856 150 10 6.387.347

70.096 23 3.177 66.896 14 70.110

152 152 3.612 36.238 27.803 67.805

6.457.692 102.247 3.003.450 27 2.904.216 66.896 380.856 152 152 4.747 36.238 27.813 6.526.642

PASIVA

Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i ostali depoziti Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Rezerva fer vrijednosti UKUPNA PASIVA I KAPITAL NETO DEVIZNA POZICIJA

444 444 621 37.875 25.000 3.497 9.378 38.940 6.348.407

3 9.726 9.726 9.729 60.381

1.380

2.497.501 3.471.606 3.393.097 78.509 180 22.356 486.330 461.492 27.803 (2.965) 6.477.973 (6.410.168)

2.497.501 3.472.050 3.393.541 78.509 180 22.980 533.931 25.000 461.492 3.497 27.803 16.139 6.526.642 -

32

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

135

38.2.

Devizni rizik (nastavak)

31 decembar 2009 godine (u 000 KM)

EUR

USD

AKTIVA

Ostala strana valuta 10.824 161 4.939 5.724 1 10.825

KM

UKUPNO

Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Finansijska imovina raspoloiva za prodaju Monetarno zlato Ulaganja koja se dre do dospijea Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA

6.137.788 107.268 3.295.137 1.567.940 1.167.443 4 10 6.137.802

63.463 20 121 63.322 25 63.488

266 266 3.163 25.013 27.803 56.245

6.212.075 107.449 3.300.197 5.724 1.567.940 63.322 1.167.443 266 266 3.193 25.013 27.813 6.268.360

PASIVA

Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i ostali depoziti Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Rezerva fer vrijednosti UKUPNA PASIVA I KAPITAL NETO DEVIZNA POZICIJA

1.003 1.003 329 20.711 25.000 3.497 (7.786) 22.043 6.115.759

2 9.996 9.996 9.998 53.490

64 64 10.761

2.267.734 3.436.786 3.374.143 62.643 354 59.635 471.746 448.220 27.803 (4.277) 6.236.255 (6.180.010)

2.267.734 3.437.789 3.375.146 62.643 354 60.030 502.453 25.000 448.220 3.497 27.803 (2.067) 6.268.360 -

33

136

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.2.1. Devizni rizik - Analiza osjetljivosti Banka nije izloena riziku promjene kursa EUR-a zbog aranmana valutnog odbora koji Banka primjenjuje ime je konvertibilna marka vezana za EUR po kursu 1 EUR : 1,955830 KM. Zbog navedenog samo se analizira izloenost drugim valutama. Analiza osjetljivosti prikazana u donjoj tabeli odnosi se na procentnu promjenu kursa, baziranu na historijskim podacima i predstavlja procjenu Banke o moguim promjenama kursa za sljedee valute: 2010. +/6,0% 6,0% 3,0% 3,0% 3,0% 2009. +/6,0% 1,0% 3,0% 3,0% 3,0%

Valutni kurs USD CHF GBP SDR Ostale

U analizu osjetljivosti su ukljuene samo monetarne stavke denominirane u stranoj valuti na datume bilansa, te je posmatrana promjena njihove vrijednosti na kraju izvjetajnog perioda, uz gore navedene pretpostavljene promjene kurseva. Sljedea tabela prikazuje analizu osnovnih valutnih izloenosti Banke. Pozitivan iznos ukazuje na poveanje u bilansu uspjeha, odnosno poveanje kapitala ukoliko KM oslabi, odnosno ojaa u odnosu na relevantnu valutu. 2010. u 000 KM Uticaj promjene kursa na bilans uspjeha USD +/- 6% 193/(193) CHF +/- 6% 16/(16) GBP +/- 3% 32/(32) SDR +/- 3% 1/(1) Ostale +/- 3% 0/(0)

2009. u 000 KM Uticaj promjene kursa na bilans uspjeha

USD +/- 6% 10/(10)

CHF +/- 1% 51/(51)

GBP +/- 3% (1)/1

SDR +/- 3% 172/(172)

Ostale +/- 3% 0/(0)

2010. u 000 KM Uticaj promjene kursa na kapital 2009. u 000 KM Uticaj promjene kursa na kapital

USD +/- 6% 4.014/(4.014) USD +/- 6% 3.799/(3.799)

CHF +/- 6% 0/(0) CHF +/- 1% 0/(0)

GBP +/- 3% 0/(0) GBP +/- 3% 0/(0)

SDR +/- 3% 0/(0) SDR +/- 3% 0/(0)

Ostale +/- 3% 0/(0) Ostale +/- 3% 0/(0) 34

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

137

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.3.

Kamatni rizik

Kamatni rizik predstavlja rizik promjene kamatnih stopa to moe dovesti do toga da kamatonosna imovina i obaveze dospijevaju ili se kamata mijenja u razliitim periodima i u razliitim iznosima. Banka je izloena kamatnom riziku prilikom investiranja deviznih rezervi. Banka provodi poslovnu politiku sa ciljem minimiziranja kamatnog rizika. Investicije nose razliite kamatne stope, zavisno od perioda investiranja, uz maksimalan rok investiranja od jedne godine za depozite i tri godine za vrijednosne papire. Sljedea tabela prikazuje izloenost Banke kamatnom riziku na kraju godine.

31 decembar 2010 godine (u 000 KM)


UKUPNO

Do 3 mjeseca

AKTIVA

Od 3 do 12 mjeseci 3.003.350 687.779 2.169.175 146.396 117 3.003.467

Od 1 do 3 godine 304 304

Preko Beskamatno 3 godine 831 831 226.848 102.247 2.666 55.039 66.896 152 152 3.457 36.238 27.813 294.508

Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Finansijska imovina raspoloiva za prodaju Monetarno zlato Ulaganja koja se dre do dospijea Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA

3.227.494 2.313.005 27 680.002 234.460 38 3.227.532

6.457.692 102.247 3.003.450 27 2.904.216 66.896 380.856 152 152 4.747 36.238 27.813 6.526.642

PASIVA

Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i ostali depoziti Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Rezerva fer vrijednosti UKUPNA PASIVA I KAPITAL KAMATNA NEUSKLAENOST

3.387.820 3.387.806 14 3.387.820 (160.288)

3.003.467

304

831

2.497.501 84.230 5.735 78.495 180 22.980 533.931 25.000 461.492 3.497 27.803 16.139 3.138.822 (2.844.314)

2.497.501 3.472.050 3.393.541 78.509 180 22.980 533.931 25.000 461.492 3.497 27.803 16.139 6.526.642 -

35

138

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.3.

Kamatni rizik (nastavak)

31 decembar 2009 godine (u 000 KM)


UKUPNO

Do 3 mjeseca

AKTIVA

Od 3 do 12 mjeseci 2.493.179 760.650 1.118.872 613.657 111 2.493.290

Od 1 do 3 godine 309 309

Preko Beskamatno 3 godine 982 982 214.620 107.449 2.232 2 35.177 63.322 6.438 266 266 1.754 25.013 27.813 269.466

Strana aktiva Strana valuta u gotovini Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Specijalna prava vuenja u MMF-u Finansijska imovina raspoloiva za prodaju Monetarno zlato Ulaganja koja se dre do dospijea Domaa aktiva iro rauni Ostala aktiva Nekretnine, oprema i nematerijalna imovina Ostala ulaganja UKUPNA AKTIVA

3.504.276 2.537.315 5.722 413.891 547.348 37 3.504.313

6.212.075 107.449 3.300.197 5.724 1.567.940 63.322 1.167.443 266 266 3.193 25.013 27.813 6.268.360

PASIVA

Gotov novac u opticaju Domai depoziti Depoziti banaka Depoziti Vlade i ostali depoziti Odgoeni prihod Ostala pasiva Kapital i rezerve Upisani kapital Generalne rezerve Rezerve od donacija Kapital u dionicama Rezerva fer vrijednosti UKUPNA PASIVA I KAPITAL KAMATNA NEUSKLAENOST

3.368.620 3.368.607 13 3.368.620 135.693

2.493.290

309

982

2.267.734 69.169 6.539 62.630 354 60.030 502.453 25.000 448.220 3.497 27.803 (2.067) 2.899.740 (2.630.274)

2.267.734 3.437.789 3.375.146 62.643 354 60.030 502.453 25.000 448.220 3.497 27.803 (2.067) 6.268.360 -

36

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010. CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE 139 Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.3.1. Kamatni rizik - Analiza osjetljivosti Analiza osjetljivosti uraena je na osnovu izloenosti kamatnim stopama finansijske imovine i finansijskih obaveza Banke na datume bilansa, imajui u vidu da su neke od njih vezane za promjenjivu kamatnu stopu ili je njihova vrijednost osjetljiva na promjene trinih kamatnih stopa. Poveanje odnosno smanjenje je izraeno u baznim poenima i predstavlja stope osjetljivosti koje su bazirane na historijskim podacima te su procjena Banke o moguim promjenama kamatnih stopa, kako je navedeno u sljedeoj tabeli: 2010. 2009. Kamatna +/+/stopa* KM** 150/20 bp 150/20 bp EUR 200/20 bp 200/20 bp SDR 100/20 bp 100/20 bp * Banka nije materijalno izloena riziku promjene kamatnih stopa u ostalim valutama, te stoga nije niti procjenjivala mogue promjene. ** Kamatna stopa na viak iznad obaveznih rezervi komercijalnih banaka objanjena je u Napomeni 24 Sljedea tabela predstavlja analizu osjetljivosti izloenosti Banke promjenama kamatnih stopa. Pozitivan iznos pokazuje poveanje u bilansu uspjeha, odnosno poveanje kapitala, usljed pretpostavljenog scenarija viih, odnosno niih kamatnih stopa u odnosu na one vaee na datume bilansa. 2010. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na bilans uspjeha 2009. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na bilans uspjeha KM +150/-20 bp (50.817)/6.776 KM +150/-20 bp (24.339)/3.245 EUR +200/-20 bp (62.820)/6.457 EUR +200/-20 bp 0/0 SDR +100/-20 bp 0/0 SDR +100/-20 bp 57/(11)

2010. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na kapital 2009. u 000 KM Uticaj rizika kamatnih stopa na kapital

KM +150/-20 bp 0/0 KM +150/-20 bp 0/0

EUR +200/-20 bp (415)/43 EUR +200/-20 bp (41.577)/4.274

SDR +100/-20 bp 0/0 SDR +100/-20 bp 0/0

37

140

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.4.

Cjenovni rizik - Analiza osjetljivosti

Banka je izloena cjenovnom riziku koji proizilazi iz investiranja deviznih rezervi u monetarno zlato. Monetarno zlato je klasifikovano kao finansijska imovina raspoloiva za prodaju, te stoga bilo kakva promjena cijene zlata utie na kapital kroz rezervu fer vrijednosti. Analiza osjetljivosti prikazana u donjoj tabeli odnosi se na procentnu promjenu cijene, a bazirana je na historijskim podacima i predstavlja procjenu Banke o moguim promjenama trine cijene zlata.

2010. Cijena Zlato +/10%

2009. +/10%

Sljedea tabela predstavlja analizu osjetljivosti Banke na promjene cijene zlata. Pozitivan iznos pokazuje poveanje kapitala usljed pretpostavljenog scenarija viih cijena zlata u odnosu na one vaee na datume bilansa. 2010. u 000 KM Uticaj rizika promjene cijena na kapital KM +/- 10% 6.690/(6.690)

2009. u 000 KM Uticaj rizika promjene cijena na kapital

KM +/- 10% 6.332/(6.332)

38

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

141

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.5.

Kreditni rizik

Kreditni rizik predstavlja rizik djeliminog ili potpunog neizvravanja ugovornih obaveza druge strane iz ugovora. Banka je izloena kreditnom riziku po dva osnova. Prvi izvor kreditnog rizika predstavlja neizvravanje ugovornih obaveza druge strane. Upravljanje ovom vrstom rizika ostvaruje se putem odabira ugovornih strana visokog kreditnog rejtinga, ogranienjem roka, kontrolisanjem obima i dinamike investiranja. Kreditni rejtinzi se prate na mjesenoj osnovi. Drugi potencijalni izvor rizika povezan je sa MMF-ovim raunima broj 1 i broj 2. Na tim raunima iskazuju se obaveze Bosne i Hercegovine na osnovu lanstva u MMF-u i obaveze na osnovu kreditnih aranmana Bosne i Hercegovine sa MMF-om. U sluaju da nadlene institucije Bosne i Hercegovine ne osiguraju blagovremeno sredstva za izmirenje tih obaveza, to bi moglo stvoriti obavezu za Banku i naruiti odredbe Zakona o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine. Strogo se pridravajui odredaba Memoranduma o izvravanju uloge fiskalnog agenta Bosne i Hercegovine prema MMF-u, Banka stvara uslove za upravljanje navedenim rizikom. Za sluaj da nadlene dravne institucije ne osiguraju sredstva za izmirenje obaveza, Banka ima ovlatenje da, u skladu sa Odlukom Upravnog vijea Banke o nainu osiguranja sredstava prema MMF-u, sva sredstva koja se nalaze na depozitnim raunima Bosne i Hercegovine i podraunima entiteta usmjeri na raun za izmirenje dospjelih obaveza. Za sredstva koja su evidentirana u vanbilansnoj evidenciji, Banka nije izloena kreditnom riziku, jer sav rizik koji eventualno moe rezultirati iz osnova plasmana tih sredstava snose ugovorno vlasnici sredstava (vidjeti Napomenu 40). 38.51. Koncentracija kreditnog rizika Banka je izloena kreditnom riziku kroz ulaganja u depozite kod inostranih banaka, finansijsku imovinu raspoloivu za prodaju i ulaganja koja se dre do dospijea. Maksimalna izloenost kreditnom riziku prije kolaterala ili drugog zalonog sredstva Sljedea tabela prikazuje maksimalnu izloenost banke kreditnom riziku: Maksimalna izloenost 31/12/2010 31/12/2009 3.003.450 2.904.216 380.856 6.288.522 3.300.197 1.567.940 1.167.443 6.035.580

Izloenost bilansa stanja Kratkoroni depoziti kod inostranih banaka Finansijska imovina raspoloiva za prodaju
Ulaganja koja se dre do dospijea

UKUPNO

Banka ne dri kolaterale i ostala zalona sredstva u cilju pokrivanja kreditnog rizika, budui da Banka investira svoja sredstva kod partnera sa najviim kreditnim rejtingom. Na dan 31. decembra 2010. godine Banka nema sredstava koja su dospjela, ili im je umanjena vrijednost.

39

142

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

38.51. Koncentracija kreditnog rizika (nastavak) Koncentracija kreditnog rizika Ukupni depoziti Banke kod inostranih banaka sa stanjem na dan 31. decembra 2010. godine iznose 3.003.450 hiljada KM (2009.: 3.300.197 hiljada KM). Najvei iznos tih sredstava investiran je u dvije inostrane banke (2009.: u dvije inostrane banke) sa pojedinanom koncentracijom koja prelazi iznos ukupnog kapitala i rezervi Centralne banke Bosne i Hercegovine. Pojedinana koncentracija kreditnog rizika koja prelazi iznos ukupnog kapitala i rezervi Banke: 31/12/2010 Rejting banke AAA AAA Iznos depozita u 000 KM 1.764.055 559.075 % u odnosu na ukupne depozite Rejting banke 31/12/2009 Iznos depozita u 000 KM 1.497.665 944.463 % u odnosu na ukupne depozite 45,38 28,62

58,73 AAA 18,61 AAA

Najvea individualna izloenost riziku na dan 31. decembra 2010. godine iznosila je 1.764.055 hiljada KM (2009.: 1.497.665 hiljada KM). Koncentracija prema kreditnom rejtingu Kratkoroni depoziti u inostranim bankama: Rejting 31/12/2010 banke u 000 KM % 2.903.054 AAA 100.378 AA18 A+ UKUPNO 3.003.450 Finansijska imovina raspoloiva za prodaju: 31/12/2010 Rejting % u 000 KM 2.904.216 AAA UKUPNO 2.904.216 Ulaganja koja se dre do dospijea: 31/12/2010 Rejting u 000 KM 380.856 AAA UKUPNO 380.856 31/12/2009

96,66 3,34 0,00 100,00

u 000 KM 3.290.309 9.864 24 3.300.197

99,70 0,30 0,00 100,00

100,00 100,00

u 000 KM 1.567.940 1.567.940

31/12/2009

100,00 100,00

100,00 100,00

31/12/2009 u 000 KM 1.167.443 1.167.443

100,00 100,00

Uprava smatra da Banka ovakvim nainom investiranja deviznih rezervi nije izloena veem stepenu rizika, s obzirom da politika investiranja Banke potuje, pored zahtjeva profitabilnosti, i sigurnost plasmana, mjerenu standardima kreditnog rejtinga banaka/izdavaoca kod kojih se investiraju depoziti i vrijednosni papiri. Geografska koncentracija Geografska koncentracija kreditnog rizika objavljena je u Napomenama 5, 6 i 8 ovih finansijskih izvjetaja.

40

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

143

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

39

Fer vrijednost finansijske aktive i pasive

Kratkoroni depoziti od i kod banaka iskazani su priblino po fer vrijednosti, jer su ti depoziti kratkoroni plasmani po trinim kamatnim stopama. Finansijska imovina raspoloiva za prodaju iskazana je po fer vrijednosti, koja ukljuuje trinu vrijednost imovine i obraunatu kamatu. Monetarno zlato klasifikovano kao raspoloivo za prodaju iskazano je po fer vrijednosti. 40. Vanbilansne stavke

Banka vodi odreene raune u stranim valutama vezane uz sporazume izmeu vlada Bosne i Hercegovine i inostranih vlada i finansijskih organizacija. Kako ovi rauni nisu niti aktiva niti pasiva Centralne banke Bosne i Hercegovine, oni nisu ukljueni u bilans stanja Banke. Takoer, vanbilansne stavke sadre devizne raune dravnih institucija i agencija, kao i komercijalnih banaka, za koje Banka djeluje kao agent. Vanbilansne stavke se sastoje od: Vrijednosni papiri i sredstva treih lica koja se dre kod inostranih banaka Pasiva za vrijednosne papire i sredstva treih lica Depoziti nerezidenata Depoziti USAID-a Depoziti rezidenata Depoziti Vijea ministara BiH Depoziti Vijea ministara BiH na osnovu sukcesije Depoziti Vijea ministara BiH servisiranje vanjskog duga BiH Depoziti Vijea ministara BiH budet institucija BiH Ostali depoziti Vijea ministara BiH Depoziti ostalih rezidenata Depoziti Agencija za osiguranje depozita Depoziti Agencija za bankarstvo Federacije BiH Depoziti penzije iz Njemake Depozitni rauni banaka Investicije rezidenata vezane za vrijednosne papire Investicije vezane za vrijednosne papire Agencija za osiguranje depozita Kamate i provizije na vrijednosne papire i sredstva treih lica Depoziti USAID-a Na osnovu Ugovora o finansijskoj pomoi izmeu Bosne i Hercegovine i Sjedinjenih Amerikih Drava za finansiranje rekonstrukcije otvoreni su posebni kamatonosni rauni pri Bank of America. Banka za navedene raune ne obraunava kamate i provizije. Investicije rezidenata vezane za vrijednosne papire Banka je omoguila Agenciji za osiguranje depozita Bosne i Hercegovine da investira u vrijednosne papire otvarajui raune (Cash i Custodian Account) koji glase na Banku i Agenciju za osiguranje depozita Bosne i Hercegovine. Sve transakcije na ovim raunima odvijaju se izmeu Agencije za osiguranje depozita Bosne i Hercegovine i asset managera. Banka za navedene raune ne obraunava kamate i provizije. 41 31/12/2010 485.126 485.126 19.195 19.195 280.263 273.852 2.754 5.204 242.817 23.077 6.411 1.049 4.028 7 1.327 185.668 185.668 (u 000 KM) 31/12/2009 538.136 538.136 18.699 18.699 360.324 354.338 1.860 5.001 337.160 10.317 5.986 952 4.007 1.027 159.113 159.113

144

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010. Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE

40

Vanbilansne stavke (nastavak)

lanstvo Bosne i Hercegovine u MMF-u Kao depozitar za lanstvo Bosne i Hercegovine u MMF-u Centralna banka Bosne i Hercegovine dri MMF-ove raune broj 1 i 2 i osigurava usluge uvanja vrijednosnih papira BiH koji se izdaju za pokrie lanstva u MMF-u i za reotkup obaveza. Banka dri SDR-ove kao dio svoje funkcije upravljanja deviznim rezervama. Banka djeluje kao fiskalni agent u ime BiH u njenim odnosima sa MMF-om, ali nije odgovorna za sredstva i obaveze vezane uz lanstvo. Konsolidovana pozicija koja sljedi prikazuje saetak pozicija Bosne i Hercegovine kod MMF-a: Konsolidovana pozicija lanstva Bosne i Hercegovine u MMF-u na dan 31. decembra 2010. godine (u 000 KM) 383.535 27 383.562 964 34 1.149.539 1.762 364.906 222 1.517.427

Aktiva Kvota Dranje SDR-a Obraunata kamata na dranje SDR-a Ukupna aktiva Pasiva MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Vrijednosni papiri Rauni plativih trokova Alokacija SDR-a Obraunata kamata na alokaciju SDR-a Ukupna pasiva Neto lanska pozicija kod MMF-a Obaveze BiH prema MMF-u koje uglavnom nastaju iz reotkupa i prilagoavanja vrijednosti valute Neto lanska pozicija Ukupna konsolidovana pozicija aktiva i pasiva MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Ukupna bruto pozicija BiH u MMF-u aktiva i pasiva

1.133.865 1.133.865 1.517.427 1.517.427 (964) (34) 1.516.429

1.517.427 1.517.427 (964) (34) 1.516.429

Dranje SDR-a, obraunata kamata na dranje SDR-a, MMF-ov raun br. 1 i MMF-ov raun br. 2 odraavaju raune koji se dre u bilansu stanja Banke. Za potrebe Konsolidovane pozicije Bosne i Hercegovine u MMF-u, bruto pozicija BiH uveana je za MMF-ove raune broj 1 i 2.

42

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010. Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010. 145

40

Vanbilansne stavke (nastavak) Konsolidovana pozicija lanstva Bosne i Hercegovine u MMF-u na dan 31. decembra 2009. godine

Aktiva Kvota Dranje SDR-a Obraunata kamata na dranje SDR-a Ukupna aktiva Pasiva MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Vrijednosni papiri Rauni plativih trokova Alokacija SDR-a Obraunata kamata na alokaciju SDR-a Ukupna pasiva Neto lanska pozicija kod MMF-a Obaveze BiH prema MMF-u koje uglavnom nastaju iz reotkupa i prilagoavanja vrijednosti valute Neto lanska pozicija Ukupna konsolidovana pozicija aktiva i pasiva MMF-ov raun br. 1 MMF-ov raun br. 2 Ukupna bruto pozicija BiH u MMF-u aktiva i pasiva

(u 000 KM) 359.907 5.722 2 365.631 832 31 747.684 814 342.426 139 1.091.926

726.295 726.295 1.091.926 1.091.926 (832) (31) 1.091.063

1.091.926 1.091.926 (832) (31) 1.091.063

43

146

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

CENTRALNA BANKA BOSNE I HERCEGOVINE Napomene uz finansijske izvjetaje za godinu koja je zavrila 31. decembra 2010.

41

Aranman valutnog odbora

Zakon o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine zahtijeva da ukupan iznos njene monetarne pasive nikada ne bude vei od njenih neto deviznih rezervi. Detalji potivanja tog pravila su sljedei: 31/12/2010 6.457.692 1.351 6.456.341 5.969.551 486.790 (u 000 KM) 31/12/2009 6.212.075 863 6.211.212 5.705.523 505.689

Strana aktiva Pasiva prema nerezidentima Neto devizne rezerve (strana aktiva minus pasiva prema nerezidentima) Monetarna pasiva Neto strana aktiva (neto devizne rezerve minus monetarna pasiva)

Monetarnu pasivu Banke po Zakonu o Centralnoj banci Bosne i Hercegovine ine gotov novac u opticaju i domai depoziti banaka i drugih rezidenata.

42.

Dogaaji poslije datuma bilansa

Upravno vijee je donijelo odluku o smanjenju stope obavezne rezerve na depozite i pozajmljena sredstva sa ugovorenim rokom dospijea do jedne godine (kratkoroni depoziti i pozajmljena sredstva) sa 14% na 10%. Prema istoj odluci, koja stupa na snagu 1. februara 2011. godine, na iznos obaveznih rezervi i na viak iznad obaveznih rezervi obraunava se kamata po kamatnoj stopi koja se utvruje na osnovu prosjeka kamatnih stopa koje je u istom periodu Banka ostvarila na prekonone depozite

44

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

147

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

149

10. 1 Najvaniji dogaaji u 2010. 1. januar - Novanice apoena 5 KM prestale su biti zakonsko sredstvo plaanja, a komercijalne banke nastavile su ih prihvatati do 31. marta. 8. januar - Meunarodna bonitetna kua Moody's Investor Service objavila je Godinji izvjetaj o suverenom kreditnom rejtingu Bosne i Hercegovina za 2009. u kome je navedeno da je rejting BiH ostao nepromijenjen, B2 sa stabilnim izgledima. 19. februar - Na poziv guvernera Narodne banke Rumunije Mugura Isrescua odran je sastanak guvernera i predstavnika centralnih banaka Albanije, Bugarske, Bosne i Hercegovine, Kipra, Grke, Makedonije, Crne Gore, te direktora tijela zaduenih za bankarsku superviziju u Bosni i Hercegovini. Sastanak je odran u okviru multilateralnog Memoranduma o razumijevanju sa ciljem daljeg unapreenja saradnje u oblasti bankarske supervizije u Jugoistonoj Evropi i ouvanja finansijske stabilnosti u regionu. 25. februar - U Sarajevu je zavrena meunarodna konferencija o ljudskim resursima pod nazivom Uloga i znaaj upravljanja ljudskim resursima u centralnim bankama i drugim finansijskim institucijama, u organizaciji CBBiH. Ovom konferencijom je zavren projekat Jaanje kapaciteta upravljanja ljudskim resursima u Centralnoj banci Bosne i Hercegovine zapoet u septembru 2009, a realizovan je u okviru Twinning Light programa u saradnji s partnerskim centralnim bankama Njemake i eke. 31. mart - Upravno vijee CBBiH usvojilo je Finansijski izvjetaj za 2009. i Odluku o raspodjeli istog profita CBBiH po kojoj je 57,5 miliona KM usmjereno na raun budeta institucija BiH. 1. april - ECB je zapoela program tehnike saradnje sa CBBiH sa ciljem podrke CBBiH u implementaciji standarda centralnog bankarstva EU, u pripremi za pristupanje BiH Evropskoj uniji. 18. maj - U Sarajevu je odrana prva sjednica Stalnog komiteta za finansijsku stabilnost BiH u ijem sastavu su dravni i entitetski ministri finansija, direktori entitetskih agencija za bankarstvo, direktor Agencije za osiguranje depozita BiH. Predjedavajui je bio guverner CBBiH i zakljueno je da finansijski sektor u Bosni i Hercegovini i dalje pokazuje znakove stabilnosti.

22. maj - U organizaciji CBBiH, u Meugorju je odran je sastanak Radne grupe predstavnika centralnih banaka Crne Gore, Srbije i Bosne i Hercegovine i time je nastavljena uspjena saradnja centralnih banaka. 16. juni U organizaciji CBBiH i Ureda Svjetske banke u BiH, u Sarajevu je odran okrugli stol o zatiti potroaa i njihovoj finansijskoj pismenosti i predstavljen nacrt izvjetaja Dijagnostiki pregled zatite potroaa i financijske pismenosti u bankarskim uslugama. 18. - 19. juni - Guverner CBBiH dr Kemal Kozari uestvovao na meunarodnoj konferenciji pod nazivom ,,Centralne banke i razvoj svjetske ekonomije - novi izazovi i perspektive, koja je odrana u Moskvi povodom proslave 150. godinjice osnivanja Centralne banke Ruske Federacije. 24. - 26. septembar - Viceguverner CBBiH mr Ankica Kolobari i glavni interni revizor CBBiH dr Dragan Kulina uestvovali su u radu XXIV Kluba guvernera centralnih banaka centralne Azije, regiona Crnog mora i balkanskih zemalja koji je odran u Duanbeu, glavnom gradu Tadikistana. 27. septembar - Meunarodna agencija za kreditni rejting Standard & Poor's objavila je Godinji izvjetaj o suverenom kreditnom rejtingu Bosne i Hercegovina za 2009, u kom je navedeno da je rejting Bosne i Hercegovine ostao nepromijenjen, B+ sa stabilnim izgledima. 8. - 10. oktobar - Guverner CBBiH dr. Kemal Kozari i viceguverner CBBiH prof. dr. Radomir Boi uestvovali su u radu zajednike godinje Skuptine MMF-a i Svjetske banke u Washingtonu. 21. oktobar - VISA CEMEA u saradnji sa Centralnom bankom Bosne i Hercegovine organizovala je okrugli sto Finansijske mogunosti klijenta elektronska plaanja i finansijske usluge sa ciljem da se ukae na znaaj poveanja uea kartinog poslovanja i drugih oblika bezgotovinskog plaanja u platnom prometu BiH. 8. - 10. decembar - U Sarajevu je odran trei radni sastanak ekspertne grupe Zapadnog Balkana i Turske (WeBTEG) za borbu protiv krivotvorenja novca. 17. decembar - Meunarodna agencija Standard & Poor's potvrdila je Bosni i Hercegovini 'B+' kreditni rejting sa stabilnim izgledima.

150

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

10.2 Rukovodstvo i struktura CBBiH U 2010. nije bilo promjena u sastavu Upravnog vijea, Uprave, Ureda glavnog internog revizora i Revizorskog komiteta Centralne banke Bosne i Hercegovine. U toku 2010. Uprava CBBiH je odrala 18 sjednica.

U Centralnoj banci Bosne i Hercegovine je sa 31. decembrom 2010. bilo zaposleno 348 slubenika, od kojih su 56% ene, a 44% mukarci. Prosjena starost slubenika je 43 godine, a od ukupnog broja slubenika u radnom odnosu s VSS je bilo 225 slubenika ili 67%, a od toga sedam doktora nauka i 21 magistar.

Grafikon 10.1: Broj zaposlenih u periodu 1997-2010. (na kraju godine)

U cilju uspostavljanja to efikasnijeg sistema upravljanja ljudskim resursima u CBBiH u 2010. je realizovan projekat Jaanje kapaciteta upravljanja ljudskim resursima u Centralnoj banci Bosne i Hercegovine koji je zapoet u septembru 2009. Projekat je realizovan u okviru Twinning Light programa iz sredstava predpristupne pomoi EU IPA 2007, u saradnji s Deutche Bundesbank i ekom narodnom bankom. U februara 2010. u organizaciji CBBiH je odrana meunarodna konferencija o ljudskim resursima pod nazivom Uloga i znaaj upravljanja ljudskim resursima u centralnim bankama i drugim finansijskim institucijama. Ovom konferencijom je okonan Projekat koji je ocijenjen kao izuzetno uspjean, te je otvorio mogunost nastavka saradnje sa centralnim bankama zemalja lanica EU i regiona.

U toku 2010. nastavljena je intenzivna edukacija i struno usavravanje slubenika CBBiH, te je 112 slubenika uestvovalo na 130 razliitih oblika edukacija (seminari, radionice, konferencije i sl.), od ega 45 u zemlji i 85 u inostranstvu, uglavnom u organizaciji evropskih centralnih banaka. Najzastupljenije su bile teme iz oblasti: finansijskoraunovodstvenih poslova, bankarstva, pravnih poslova, upravljanja rizicima, monetarne politike i interne revizije. U 2010. nastavljena je saradnja s Narodnom bankom Srbije u vidu studijskih posjeta partnerskim odjeljenjima u okviru Protokola o poslovnoj saradnji. U toku 2010. Centralna banka Bosne i Hercegovine organizovala je ferijalnu praksu za 45 studenata ekonomskih fakulteta u BiH.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

151

ORGANIZACIONA SHEMA CBBiH

152

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

RUKOVODSTVO CBBiH Upravno vijee Centralne banke Bosne i Hercegovine dr. Kemal Kozari, predsjedavajui dr. Fikret auevi, lan dr. Milenko Krajinik, lan dr. eljko ain, lan dr. Vasilj arkovi, lan Uprava dr. Kemal Kozari, guverner dr. Radomir Boi, viceguverner Feriha Imamovi, viceguverner mr. Ankica Kolobari,viceguverner Sekretar Uprave i Upravnog vijea CBBiH mr. Lejla Simon Ured glavnog internog revizora dr. Dragan Kulina, glavni interni revizor Angela Medi, zamj. gl. internog revizora Jasmina Novalija, zamj. gl. internog revizora Krstinja Toovi, zamj. gl. internog revizora Odjeljenje za servisiranje javnog duga BiH Verica Boi Sektor za ekonomska istraivanja, statistiku i evropske integracije rukovodni tim Renata Bari Belma olakovi Amir Hadiomeragi Odjeljenje za platne sisteme ore Rackovi

Sektor za bankovne usluge rukovodni tim Vasilija Arapovi mr. Emina eman Edis Kovaevi Odjeljenje za upravljanje rizicima mr. Vidosav Panti Sektor za administraciju i finansije, rukovodni tim mr. Ernadina Bajrovi Ninoslav Gregovi mr. Nazif Husovi eljko Suboti Dragan oi Odjeljenje za pravne poslove Jasenka igi Glavna jedinica Sarajevo Sadik Kadri, direktor Glavna jedinica Mostar Zoran ori, direktor Glavna banka Republike Srpske CBBiH Banja Luka Mirjana Jaimovi, direktor Filijala Glavne banke Republike Srpske Pale Milo Popovi, rukovodilac Filijala CBBiH Brko Distrikt Mirzeta Arnautovi, rukovodilac

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

153

10.3 Publikacije i web stranica Mjeseni ekonomski pregled - Interna mjesena informacija za menadment CBBiH koja obuhvata kretanja u monetarnom, realnom i vanjskom sektoru. Bilten - Kvartalna publikacija, obuhvata podatke monetarne i finansijske statistike, podatke o platnim transakcijama, podatke realnog sektora i podatke platnog bilansa Bosne i Hercegovine. Godinji izvjetaj - Publikacija sadri izvjetaj o poslovanju CBBiH u toku godine i finansijski izvjetaj, koji CBBiH dostavlja Predsjednitvu BiH i Parlamentarnoj skuptini Bosne i Hercegovine. Izvjetaj o finansijskoj stabilnosti - Godinja publikacija sadri indikatore finansijske stabilnosti i kretanja u finansijskom sektoru. Specijalne teme istraivanja - Povremena publikacija koja se objavljuje na web stranici CBBiH. WEB STRANICA www.cbbh.ba e-mail: contact@cbbh.ba

Otvorenost i transparentnost djelovanja CBBiH smatra izuzetno vanim za vjerodostojnost, javnu odgovornost i povjerenje koje uiva meu stanovnitvom i drugim institucijama u BiH i u meunarodnim institucijama. Na osnovu Pravilnika o radu CBBiH, CBBiH ima obavezu da obavjetava javnost o svom radu davanjem blagovremenih informacija, objavljivanjem izvjetaja, izdavanjem slubenih publikacija, odravanjem konferencija za tampu. Web stranica CBBiH postoji od 1998. Sadri osnovne podatke o CBBiH, Zakon o CBBiH, prezentira novanice i kovanice Bosne i Hercegovine, te numizmatika izdanja CBBiH; na stranici se takoer moe nai veliki broj publikacija i statistikih podataka (godinji izvjetaji, mjeseni bilansi stanja, kvartalni bilteni, izvjetaj o finansijskoj stabilnosti, platni bilans BiH, platni promet...), te spisak svih komercijalnih banaka u BiH. Publikacije i statistiki podaci se objavljuju u opteprihvaenim formatima DOC, XLS i PDF. Na stranici se takoer objavljuje kursna lista koja se mijenja jednom dnevno, te ostale relevantne novosti i saoptenja za javnost. Materijal se objavljuje na bosanskom, hrvatskom, srpskom i engleskom jeziku.

154

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

10.4 Skraenice BDP BHAS BiH CBBiH CEB CHF CIS EBRD ECB EIB ESCB EU EUR FBiH FED GBP KM MMF RTGS RS SAD SDR SEE UNDP USAID USD BD
Bruto domai proizvod Agencija za statistiku BiH Bosna i Hercegovina Centralna banka Bosne i Hercegovine Baltike zemlje i zemlje Centralne i Istone Evrope vicarski franak Commonwealth of Independent States (Zajednica nezavisnih drava) Evropska banka za obnovu i razvoj Evropska centralna banka Evropska investiciona banka Evropski sistem centralnih banaka Evropska unija Euro Federacija Bosne i Hercegovine Federalne rezerve Britanska funta Konvertibilna marka Meunarodni monetarni fond Real Time Gross Settlement (bruto poravnanje u realnom vremenu) Republika Srpska Sjedinjene Amerike Drave Special Drawing Rights (specijalna prava vuenja) - obraunska jedinica MMF-a bazirana na korpi valuta South and East Europe (zemlje ugoistone Evrope) United Nations Development Program (Agencija Ujedinjenih naroda za razvoj) United States Agency for International Development Ameriki dolar Brko distrikt

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

155

156

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

157

Glavni ekonomski indikatori


2004.
Nominalni BDP BiH, (u milionima KM)1) tekue cijene Realni BDP (stopa rasta u %)2) Stopa rasta potroakih cijena u BiH
3)

2005.
17.157 3,9 3,8 4,3

2006.
19.272 6,0 6,1 4,6

2007.
21.778 6,2

2008.
24.717 5,7 7,4 3,8

2009.
24.004 -3,0 -0,4 0,0

2010.*
24.7502) 0,9 2,1 3,1

15.946 6,3 0,4 0,5

u procentima
1,5 4,9

Prosjena godinja stopa rasta CPI Godinja stopa rasta CPI za decembar

u procentima BDP-a
Budet ope vlade4) Prihodi Rashodi Saldo Novac i kredit Novac u irem smislu (M2)6) Krediti nevladinim sektorima Platni bilans Bruto devizne rezerve U milionima KM U milionima USD U mjesecima uvoza robe i usluga Saldo tekueg rauna U milionima KM U milionima USD U procentima BDP-a Saldo robne razmjene U milionima KM U milionima USD U procentima BDP-a Vanjski dug sektora vlade U milionima KM U milionima USD U procentima BDP-a Servisiranje vanjskog duga7) U milionima KM U milionima USD U procentima izvoza robe i usluga 227 144 4,9 230 146 4,1 270 173 3,8 239 167 2,9 230 172 2,5 246 180 3,2 301 213 3,3 4.032 2.804 25,3 4.338 2.617 25,3 4.071 2.741 21,1 3.961 2.976 18,2 4.240 3.057 17,2 5.234 3.837 21,8 6.249 4.243 25,3 -7.193 -4.568 -45,1 -7.749 -4.901 -45,2 -6.661 -4.296 -34,6 -8.101 -5.699 -37,2 -9.432 -7.093 -38,2 -6.669 -4.755 -27,8 -6.352 -4.293 -25,7 -2.579 -1.639 -16,2 -2.933 -1.845 -17,1 -1.532 -998 -8,0 -2.329 -1.648 -10,7 -3.516 -2.635 -14,2 -1.490 -1.066 -6,2 -1.363 -927 -5,5 3.479 2.208 4,2 4.225 2.686 4,3 5.452 3.496 5,4 6.699 4.686 5,5 6.296 4.710 4,4 6.212 4.416 5,6 6.456 4.371 5,3 42,8 36,9 47,1 43,7 52,1 48,0 56,1 54,3 51,1 57,8 53,8 57,3 55,8 57,0
5)

40,0 38,4 1,6

41,5 39,1 2,4

44,6 41,7 2,9

45,1 44,0 1,2

44,1 46,3 -2,2

43,1 47,5 -4,5

... ... ...

Napomena: 1) Izvor: Agencija za statistiku BiH, podaci za 2004-2009 su revidirani u skladu s tematskim biltenom Bruto domai proizvod prema proizvodnom i dohodovnom pristupu 2000-2009, decembar 2010. 2) Procjena Centralne banke BiH, koja se koristi kao preliminarni podatak do objavljivanja zvaninog BDP-a od strane Agencije za statistiku BiH. 3) Do 2006. stopa rasta cijena na malo (RP) a za 2006. i dalje stopa rasta potroakih cijena. Za stope rasta RP, ponder je udio BDP -a FBiH i RS u BDP-u BiH. 4) Izvor: Centralna banka BiH, a do 2002. procjena MMF-a. 5) Rashodi ukljuuju i neto nabavku stalnih sredstava. 6) Monetarni podaci revidirani za period septembar 2008-novembar 2010. 7) Izvor: Ministarstvo za finansije i trezor BiH. * Podaci za 2010. su preliminarni

157

158

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T02: Bruto domai proizvod Bosne i Hercegovine (tekue cijene)

2004.
Nominalni BDP (u milionima KM) Nominalni BDP (u milionima USD) BDP po stanovniku BiH (u KM) BDP po stanovniku BiH (u USD) Realni BDP (stopa rasta u %) Broj stanovnika (u hiljadama) Prosjeni godinji kurs KM/USD 15.946 10.121 4.150 2.634 6,3 3.842 1,57546

2005.
17.157 10.909 4.464 2.839 3,9 3.843 1,57284

2006.
19.272 12.358 5.015 3.216 6,0 3.843 1,55943

2007.
21.778 15.234 5.668 3.965 6,2 3.842 1,42954

2008.
24.717 18.492 6.433 4.813 5,7 3.842 1,33661

2009.
24.004 17.054 6.247 4.438 -3,0 3.843 1,40676

2010.*
24.750 16.758 6,440 4,361 0,9 3.843 1,47695

Izvor: Agencija za statistiku BiH, podaci za period 2004-2009 su revidirani u skladu s tematskim biltenom Bruto domai proizvod prema proizvodnom pristupu za BiH 2000-2009, decembar 2010, osim podataka o prosjenom godinjem kursu KM/ USD za koje je izvor CBBiH. * BDP za 2010. godinu je procjena CBBiH.

158

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

159

T03: Indeks industrijske proizvodnje Mjesec / isti mjesec prethodne godine Godina
1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

Period / isti period prethodne godine RS


99,5 99,5 123,8 110,6 108,8 112,2 109,2 104,8 113,2 106,1 110,4 108,6 107,9 88,4 104,2 100,1 101,8 102,0 102,2 103,8 102,5 101,6 101,5 101,8 102,5 103,4 104,2

Mjesec
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

FBiH
115,4 109,1 105,7 107,4 113,9 107,8 109,0 105,1 106,7 98,4 109,4 90,1 112,7 100,1 103,5 102,5 102,6 104,4 96,7 96,7 100,9 104,3 108,6 112,3 112,7

RS
115,5 92,7 103,5 74,6 119,4 100,9 113,9 112,9 128,5 102,0 199,6 121,0 114,1 111,0 101,8 105,8 111,0 112,1 101,5 88,5 105,9 102,5 97,3 111,6 114,1

FBiH

FBiH
123,0 101,6 105,6 87,1 97,5 105,7 109,7 119,8 119,1 101,4 116,8 119,0 105,0 111,0 106,2 106,1 107,3 108,3 107,0 104,0 104,3 104,1 103,3 104,1 105,0

RS
106,6 107,3 96,7 101,6 99,5 99,6 101,3 101,7 102,6 101,3 100,2 101,1 100,8 100,8 100,9 101,6

104,3 102,7 105,2 95,7 95,3 107,1 98,8 99,9 102,0 108,7

Izvor: Agencija za statistiku BiH, Federalni zavod za statistiku FBiH i Republiki zavod za statistiku RS. Biljeka: Indeks industrijske proizvodnje za period / isti period prethodne godine u decembru predstavlja godinji indeks u odnosu na prethodnu godinu.

159

160

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T04: Indeks potroakih cijena za BiH (CPI)

Godina
1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

Mjesec
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

Mjesec/prethodni mjesec tekue godine


... ... 101,4 100,1 100,2 99,3 100,0 100,0 100,0 99,8 100,3 100,9 100,3 100,8

Mjesec/isti mjesec prethodne godine


121,2 103,3 107,5 100,9 100,2 100,6 100,5 104,3 104,6 104,9 103,8 100,0 103,1 101,4 101,7 101,9 102,4 102,6 102,5 101,8 101,7 101,9 102,2 102,3 103,1

Period/isti period prethodne godine


113,3 103,7 104,8 103,1 100,4 100,6 100,4 103,8 106,1 101,5 107,4 99,6 102,1 101,4 101,6 101,7 101,9 102,0 102,1 102,0 102,0 102,0 102,0 102,0 102,1

Izvor: Agencija za statistiku BiH od 2006, a do 2006. Federalni zavod za statistiku FBiH i Republiki zavod za statistiku RS. Biljeka: Do 2006. prikazan je indeks cijena na malo na nivou BiH i izraunat je kao ponderisani prosjek mjesenih indeksa cijena entiteta, gdje ponder predstavlja uee entiteta u BDP-u (vidi napomenu T01). Za 2006. i dalje prikazan je indeks potroakih cijena. Indeks cijena za period/isti period prethodne godine u decembru predstavlja godinji indeks u odnosu na prethodnu godinu.

160

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

161

T05: Prosjene bruto i neto plate i penzije - u KM Bruto plate Godina


1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

Neto plate BiH


454 503 539 598 660 717 748 798 869 935 1.113 1.204 1.217 1.203 1.190 1.215 1.217 1.211 1.216 1.216 1.219 1.220 1.213 1.229 1.250

Penzije BiH
296 343 372 408 446 484 505 538 586 630 752 790 798 789 782 798 799 795 798 799 800 800 795 805 818

Mjesec
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

FBiH
507 551 607 652 710 771 785 820 887 974 1.105 1.204 1.223 1.207 1.194 1.231 1.223 1.221 1.220 1.222 1.226 1.220 1.220 1.236 1.260

RS
258 314 387 444 528 576 643 707 793 875 1.132 1.204 1.199 1.189 1.179 1.178 1.200 1.183 1.205 1.201 1.203 1.219 1.194 1.213 1.226

Brko
792 1.031 1.057 1.076 1.050 1.048 1.088 1.139 1.194 1.234 1.216 1.213 1.233 1.239 1.241 1.229 1.232 1.227 1.231 1.240 1.233 1.249

FBiH
329 374 413 443 483 524 533 558 603 662 751 792 804 794 786 809 805 803 802 804 806 802 802 811 827

RS
172 216 277 309 347 379 423 465 521 585 755 788 784 778 772 771 786 774 789 786 785 794 779 791 798

Brko
504 676 695 707 676 674 684 730 769 797 784 785 799 803 807 802 798 789 798 798 790 804

FBiH
153 174 176 170 189 192 203 221 238 284 340 346 341 342 343 343 341 342 341 340 340 339 339 339 339

RS
87 115 105 120 133 166 190 215 230 309 335 321 334 319 319 319 319 320 320 320 320 320 320 320

Brko
138 148 169 188 208 243 310 326 316 323 316 316 316 316 316 315 315 316 316 315 315

Izvor: Agencija za statistiku BiH, Federalni zavod za statistiku FBiH, Republiki zavod za statistiku RS i Statistiki biro Brko Distrikta. Biljeka: Od 1.1.2006. u bruto i neto plate na nivou BiH ukljuene su i plate Brko Distrikta.

161

162

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T06: Monetarni agregati - na kraju perioda, u milionima KM Depoziti po vienju u stranoj valuti Ostali depoziti po vienju kod monetarnih vlasti Depoziti banaka kod monetarnih vlasti

Oroeni i tedni depoziti u domaoj valuti

Oroeni i tedni depoziti u stranoj valuti

Gotovina izvan banaka

Depoziti po vienju u domaoj valuti

Gotovina izvan monetarnih vlasti

Godina

Mjesec

QM
13= 8+9+10
926,5 1.237,0 1.065,1 1.065,6 1.977,0 2.063,7 2.382,7 3.296,1 3.972,3 4.961,5 6.051,9 6.645,8 7.021,9 7.520,1 7.009,8 7.087,5 7.237,2 7.264,4 7.264,4 7.445,4 7.358,8 7.516,3 7.373,2 7.404,0 7.503,6 7.520,1

M0

M1

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
114,6 167,5 538,4 695,9 1.806,0 1.868,7 1.721,9 1.817,4 1.907,2 2.154,2 2.439,7 2.552,4 2.267,7 2.497,5 2.275,5 2.269,6 2.254,9 2.269,5 2.278,0 2.286,5 2.348,1 2.367,8 2.407,4 2.427,0 2.442,2 2.497,5

4
223,0 174,6 268,2 265,5 735,6 446,9 885,4 1.421,4 2.062,1 2.891,9 3.777,1 3.144,2 3.375,1 3.393,5 3.162,3 3.176,2 3.319,1 3.289,2 3.250,5 3.082,3 3.179,9 3.426,7 3.273,3 3.416,9 3.448,1 3.393,5

5
0,0 0,0 0,0 0,1 2,2 2,9 1,9 2,0 3,1 10,5 12,2 7,4 6,0 8,7 4,9 4,3 3,8 5,0 4,5 7,1 7,0 5,7 7,6 6,6 7,8 8,7

6
112,5 162,5 515,3 651,7 1.673,9 1.734,4 1.601,3 1.670,6 1.729,1 1.978,3 2.185,3 2.300,7 2.009,5 2.210,6 2.002,0 2.006,0 1.974,6 2.005,0 1.980,8 1.989,6 2.072,9 2.064,7 2.109,1 2.144,1 2.115,0 2.210,6

7
139,2 147,5 584,6 750,0 1.018,4 1.273,3 1.512,1 1.864,9 2.373,6 3.092,3 3.974,6 3.695,6 3.878,9 4.090,0 3.877,9 3.846,1 3.907,5 4.008,0 4.064,4 3.871,9 4.017,5 4.114,2 4.005,2 4.073,5 4.095,4 4.090,0

8
9,6 8,0 22,4 77,9 140,9 272,2 461,9 703,4 818,1 1.058,3 1.479,5 1.664,2 1.691,8 1.777,3 1.679,2 1.694,9 1.673,0 1.610,2 1.593,0 1.674,4 1.684,7 1.697,9 1.699,8 1.721,4 1.760,8 1.777,3

9
553,7 762,1 465,5 559,5 928,5 817,1 818,3 988,1 1.154,8 1.358,8 1.459,3 1.511,4 1.441,5 1.635,7 1.399,6 1.424,9 1.572,0 1.667,2 1.634,4 1.684,5 1.636,3 1.683,8 1.620,5 1.617,5 1.684,4 1.635,7

10
363,3 467,0 577,3 428,2 907,7 974,4 1.102,5 1.604,6 1.999,4 2.544,4 3.113,2 3.470,2 3.888,5 4.107,1 3.931,1 3.967,7 3.992,2 3.986,9 4.037,0 4.086,4 4.037,9 4.134,6 4.053,0 4.065,1 4.058,3 4.107,1

11 = 3+4+5
337,6 342,0 806,6 961,5 2.543,8 2.318,5 2.609,1 3.240,8 3.972,4 5.056,6 6.229,0 5.704,0 5.648,9 5.899,7 5.442,7 5.450,2 5.577,8 5.563,6 5.532,9 5.375,9 5.535,0 5.800,2 5.688,3 5.850,5 5.898,0 5.899,7

12= 6+7
251,7 310,0 1.099,9 1.401,7 2.692,3 3.007,6 3.113,4 3.535,4 4.102,8 5.070,7 6.159,8 5.996,2 5.888,4 6.300,6 5.879,9 5.852,1 5.882,1 6.013,0 6.045,2 5.861,5 6.090,4 6.178,9 6.114,4 6.217,6 6.210,4 6.300,6

14= 12+13
1.178,2 1.547,0 2.165,0 2.467,3 4.669,3 5.071,3 5.496,1 6.831,6 8.075,1 10.032,2 12.211,7 12.642,0 12.910,2 13.820,6 12.889,7 12.939,6 13.119,4 13.277,4 13.309,5 13.306,9 13.449,2 13.695,2 13.487,6 13.621,6 13.714,0 13.820,6

Revidirani podaci za period septembar 2008. - novembar 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Gotovina izvan monetarnih vlasti je preuzeta iz Bilansa stanja CBBiH (tabela 08) i predstavlja gotov novac izvan Centralne banke (monetarnih vlasti). Depoziti komercijalnih banaka i ostali depoziti kod monetarnih vlasti predstavljaju sredstva komercijalnih banaka i ostalih domaih institucionalnih sektora (osim depozita centralne vlade) na raunima kod CBBiH. Centralna vlada predstavlja institucije BiH, vlade entiteta i Brko Distrikta. Gotovina izvan banaka predstavlja gotov novac u opticaju izvan Centralne banke (monetarnih vlasti) i gotov novac izvan komercijalnih banaka. Depoziti po vienju u domaoj valuti su preuzeti iz Monetarnog pregleda (tabela 07) i predstavljaju depozite necentralne vlade (kantona, opina i fondova), depozite preduzea i privatnog sektora. Oroeni i tedni depoziti u domaoj valuti, depoziti po vienju u stranoj valuti i oroeni i tedni depoziti u stranoj valuti su preuzeti iz Monetarnog pregleda (tabela 07) i predstavljaju depozite necentralne vlade, depozite preduzea i privatnog sektora. Rezervni novac M0 (primarni novac ili monetarna baza) je u cijelosti preuzet iz Bilansa stanja CBBiH (tabela 08), a ine ga gotov novac izvan monetarnih vlasti, depoziti komercijalnih banaka i depoziti ostalih domaih sektora (osim centralne vlade) kod monetarnih vlasti. Monetarni agregat M1 ine gotovina izvan banaka i depoziti po vienju u domaoj valuti svih domaih institucionalnih sektora (osim depozita centralne vlade). Monetarni agregat QM je definisan kao istoimena pozicija u Monetarnom pregledu (tabela 08) i obuhvata oroene i tedne depozite u domaoj valuti, depozite po vienju u stranoj valuti i oroene i tedne depozite u stranoj valuti svih domaih institucionalnih sektora (osim depozita centralne vlade). Novanu masu M2 ine monetarni agregati, novac M1 i kvazi novac QM.

162

M2

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

163

T07: Monetarni pregled - na kraju perioda, u milionima KM -

AKTIVA
Neto strana aktiva
Strana aktiva Strana pasiva
Potraivanja od centralne vlade (neto)

Domai krediti
Potraivanja od kantona i opina Potraivanja od nefinansijskih preduzea Potraivanja od privatnog sektora

Godina

Mjesec

Ukupno 10 = 6+7+8+9
2.122,7 2.635,4 2.601,9 2.863,4 3.012,8 4.544,0 4.630,7 5.464,6 6.974,6 8.428,8 9.789,6 12.991,4 12.856,0 13.587,6 12.898,8 13.036,8 12.904,5 12.984,6 13.036,3 13.071,5 13.135,5 13.129,3 13.205,5 13.084,4 13.243,6 13.587,6

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
1.157,8 1.170,5 1.714,3 1.982,2 4.087,0 3.980,5 4.382,6 5.412,8 6.348,9 7.808,1 10.274,7 9.421,3 9.425,9 9.302,1 9.327,1 9.381,7 9.636,4 9.706,6 9.620,9 9.323,4 9.310,2 9.656,1 9.359,4 9.529,9 9.457,2 9.302,1

4
-1.513,8 -1.605,8 -1.519,4 -1.577,3 -1.556,5 -1.794,8 -2.438,0 -2.652,1 -3.560,3 -4.033,8 -5.160,4 -6.310,7 -5.748,0 -4.783,4 -5.648,1 -5.741,9 -5.679,6 -5.712,0 -5.597,2 -5.300,4 -5.130,5 -5.160,7 -5.089,6 -5.000,9 -4.888,5 -4.783,4

5= 3+4
-356,0 -435,4 194,9 404,9 2.530,6 2.185,7 1.944,6 2.760,8 2.788,6 3.774,3 5.114,3 3.110,6 3.678,0 4.518,6 3.679,0 3.639,8 3.956,8 3.994,6 4.023,7 4.023,0 4.179,7 4.495,4 4.269,8 4.529,0 4.568,7 4.518,6

6
-187,9 -180,9 -159,1 -129,0 -318,7 -385,1 -467,5 -443,0 -552,5 -873,9 -2.145,0 -1.462,2 -1.142,4 -867,3 -1.015,7 -951,1 -1.130,1 -1.075,4 -1.094,5 -1.068,3 -1.021,3 -1.018,2 -947,4 -1.057,6 -1.002,3 -867,3

7
4,8 8,6 16,6 9,3 25,4 28,7 21,5 24,7 31,5 61,2 111,2 160,2 246,2 335,5 221,3 238,9 248,0 256,8 269,2 273,4 311,0 316,4 325,3 327,2 330,9 335,5

8
2.171,0 2.546,8 2.467,2 2.584,4 2.601,8 2.714,7 3.037,6 3.181,9 3.955,9 4.760,0 5.960,0 7.430,1 7.341,8 7.732,6 7.331,3 7.427,0 7.482,2 7.494,9 7.536,8 7.501,1 7.486,3 7.492,0 7.469,2 7.471,6 7.566,9 7.732,6

9
134,8 260,9 277,2 398,7 704,3 1.505,8 2.039,1 2.701,0 3.539,8 4.481,5 5.863,4 6.863,3 6.410,4 6.386,9 6.362,0 6.322,0 6.304,3 6.308,3 6.324,9 6.365,3 6.359,6 6.339,1 6.358,4 6.343,2 6.348,1 6.386,9

11 = 5+10
1.766,7 2.200,0 2.796,8 3.268,3 5.543,3 6.049,8 6.575,3 8.225,4 9.763,2 12.203,1 14.903,9 16.102,0 16.534,0 18.106,3 16.577,9 16.676,6 16.861,3 16.979,2 17.060,1 17.094,4 17.315,2 17.624,7 17.475,2 17.613,4 17.812,3 18.106,3

Revidirani podaci za period septembar 2008. - novembar 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Monetarni pregled prikazuje konsolidovane podatke iz Bilansa stanja CBBiH (tabela 08) i Konsolidovanog bilansa komercijalnih banaka (tabela 09). Neto strana aktiva predstavlja razliku izmeu zbira stranih aktiva Centralne banke i komercijalnih banaka i zbira stranih pasiva Centralne banke i komercijalnih banaka. Domai krediti predstavljaju potraivanja komercijalnih banaka od svih domaih institucionalnih sektora uz napomenu da su potraivanja od centralne vlade iskazana u neto iznosu, tj. umanjena za depozite centralne vlade kod CBBiH i kod komercijalnih banaka BiH.

163

164

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T07: Monetarni pregled - na kraju perioda, u milionima KM PASIVA Novana masa (M2) Novac (M1) Depoziti po vienju u domaoj valuti Gotovina izvan banaka Kvazi novac (QM) Oroeni i tedni dep. u domaoj valuti Oroeni i tedni dep. u stranoj valuti Depoziti po vienju u stranoj valuti

Obveznice

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
112,5 162,5 515,3 651,7 1.673,9 1.734,4 1.601,3 1.670,6 1.729,1 1.978,3 2.185,3 2.300,6 2.009,5 2.210,6 2.002,0 2.006,0 1.974,6 2.005,0 1.980,8 1.989,6 2.072,9 2.064,7 2.109,1 2.144,1 2.115,0 2.210,6

4
139,2 147,5 584,6 750,0 1.018,4 1.273,3 1.512,1 1.864,9 2.373,6 3.092,3 3.974,6 3.695,6 3.878,9 4.090,0 3.877,9 3.846,1 3.907,5 4.008,0 4.064,4 3.871,9 4.017,5 4.114,2 4.005,2 4.073,5 4.095,4 4.090,0

5= 3+4
251,7 310,0 1.099,9 1.401,7 2.692,3 3.007,6 3.113,4 3.535,4 4.102,8 5.070,7 6.159,8 5.996,2 5.888,4 6.300,6 5.879,9 5.852,1 5.882,1 6.013,0 6.045,2 5.861,5 6.090,4 6.178,9 6.114,4 6.217,6 6.210,4 6.300,6

6
553,7 762,1 465,5 559,5 928,5 817,1 818,3 988,1 1.154,8 1.358,8 1.459,3 1.511,4 1.441,5 1.635,7 1.399,6 1.424,9 1.572,0 1.667,2 1.634,4 1.684,5 1.636,3 1.683,8 1.620,5 1.617,5 1.684,4 1.635,7

7
9,6 8,0 22,4 77,9 140,9 272,2 461,9 703,4 818,1 1.058,3 1.479,5 1.664,2 1.691,8 1.777,3 1.679,2 1.694,9 1.673,0 1.610,2 1.593,0 1.674,4 1.684,7 1.697,9 1.699,8 1.721,4 1.760,8 1.777,3

8
363,3 467,0 577,3 428,2 907,7 974,4 1.102,5 1.604,6 1.999,4 2.544,4 3.113,2 3.470,2 3.888,5 4.107,1 3.931,1 3.967,7 3.992,2 3.986,9 4.037,0 4.086,4 4.037,9 4.134,6 4.053,0 4.065,1 4.058,3 4.107,1

9= 6+7+8
926,5 1.237,0 1.065,1 1.065,6 1.977,0 2.063,7 2.382,7 3.296,1 3.972,3 4.961,5 6.051,9 6.645,8 7.021,9 7.520,1 7.009,8 7.087,5 7.237,2 7.264,4 7.264,4 7.445,4 7.358,8 7.516,3 7.373,2 7.404,0 7.503,6 7.520,1

10 = 5+9
1.178,2 1.547,0 2.165,0 2.467,3 4.669,3 5.071,3 5.496,1 6.831,6 8.075,1 10.032,2 12.211,7 12.642,0 12.910,2 13.820,6 12.889,7 12.939,6 13.119,4 13.277,4 13.309,5 13.306,9 13.449,2 13.695,2 13.487,6 13.621,6 13.714,0 13.820,6

11
14,2 10,6 8,7 4,4 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 12,9 13,1 9,1 13,2 13,2 13,2 13,2 13,2 9,0 9,0 9,1 9,1 9,1 9,1 9,1

12
574,4 642,5 624,3 802,7 885,8 978,5 1.079,1 1.393,9 1.688,1 2.170,9 2.692,1 3.447,1 3.610,6 4.276,5 3.675,0 3.723,8 3.728,8 3.688,6 3.737,3 3.778,5 3.857,0 3.920,4 3.978,6 3.982,8 4.089,2 4.276,5

14 = 10+11+12
1.766,7 2.200,0 2.798,1 3.274,4 5.555,2 6.049,8 6.575,3 8.225,4 9.763,2 12.203,1 14.903,9 16.102,0 16.534,0 18.106,3 16.577,9 16.676,6 16.861,3 16.979,2 17.060,1 17.094,4 17.315,2 17.624,7 17.475,2 17.613,4 17.812,3 18.106,3

Revidirani podaci za period septembar 2008. - novembar 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Novana masa M2 - vidi napomenu uz tabelu T06 Novac M1 - vidi napomenu uz tabelu T06 Kvazi-novac QM - vidi napomenu uz tabelu T06. U stavku ostalo ukljueni su ogranieni depoziti, protustavke fondova, vladini fondovi za kreditiranje i ostale stavke (neto). Ostale stavke (neto) su nelocirane (nerasporeene) stavke pasive umanjene za nelocirane (nerasporeene) stavke aktive.

164

Ukupno

Godina

Mjesec

Ostalo

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

165

T08: Bilans stanja CBBiH - na kraju perioda, u milionima KM AKTIVA Rezervni novac
Potraivanja od privatnog Strana aktiva sektora Gotovina izvan monetarnih vlasti Strana pasiva Depoziti centralne vlade Kapitalni rauni

PASIVA

Godina

Mjesec

Ukupno 5= 3+4

Ostalo

Ukupno

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
144,1 283,3 867,1 1.027,7 2.735,0 2.511,9 2.820,7 3.506,8 4.252,3 5.479,5 6.726,3 6.323,6 6.239,9 6.485,5 6.062,5 6.067,1 6.221,3 6.178,1 6.142,7 5.981,2 6.126,4 6.402,8 6.285,6 6.443,9 6.480,6 6.485,5

4
0,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,2 1,0 1,8 1,9 2,3 2,2 2,1 1,9 1,8 1,8 1,8 1,8 1,8 1,8 1,8 1,8 1,8 1,7 1,7 1,7 1,8

6
114,6 167,5 538,4 695,9 1.806,0 1.868,7 1.721,9 1.817,4 1.907,2 2.154,2 2.439,7 2.552,4 2.267,7 2.497,5 2.275,5 2.269,6 2.254,9 2.269,5 2.278,0 2.286,5 2.348,1 2.367,8 2.407,4 2.427,0 2.442,2 2.497,5

7
160,1 246,5 827,6 957,9 2.542,9 2.318,5 2.609,1 3.240,8 3.972,4 5.056,6 6.229,0 5.704,0 5.648,9 5.899,7 5.442,7 5.450,2 5.577,8 5.563,6 5.532,9 5.375,9 5.535,0 5.800,2 5.688,3 5.850,5 5.898,0 5.899,7

8
0,0 0,0 0,1 0,2 30,0 1,2 1,0 1,0 1,0 1,0 0,9 1,0 0,9 1,4 0,9 0,9 0,9 0,9 1,0 1,2 1,0 1,0 1,0 1,0 2,4 1,4

9
0,1 7,3 9,1 10,3 48,7 26,7 18,6 44,6 37,7 126,1 74,8 23,4 56,7 69,8 80,7 66,8 89,1 107,0 85,0 84,0 84,2 82,3 86,7 88,4 66,0 69,8

10
0,4 29,5 33,7 58,5 121,5 180,7 214,7 226,5 245,0 301,0 386,4 499,3 502,5 533,9 508,3 519,2 525,8 537,4 554,8 554,5 540,7 553,9 544,1 540,1 550,6 533,9

11
-16,6 -0,1 -3,3 0,7 -7,9 -15,1 -21,8 -4,3 -1,8 -2,9 37,4 97,9 32,9 -17,5 31,7 31,8 29,5 -29,0 -29,2 -32,6 -32,6 -32,9 -32,8 -34,4 -34,7 -17,5

12 = 7+...+11
144,1 283,3 867,1 1.027,7 2.735,1 2.512,0 2.821,7 3.508,5 4.254,3 5.481,8 6.728,5 6.325,6 6.241,8 6.487,3 6.064,3 6.068,9 6.223,1 6.179,9 6.144,5 5.983,0 6.128,2 6.404,5 6.287,4 6.445,6 6.482,3 6.487,3

144,1 283,3 867,1 1.027,7 2.735,1 2.512,0 2.821,7 3.508,5 4.254,3 5.481,8 6.728,5 6.325,6 6.241,8 6.487,3 6.064,3 6.068,9 6.223,1 6.179,9 6.144,5 5.983,0 6.128,2 6.404,5 6.287,4 6.445,6 6.482,3 6.487,3

Revidirani podaci za period januar - decembar 2010. godine. Biljeka: Strana aktiva CBBiH obuhvata devize u trezoru CBBiH, devizne depozite kod inostranih banaka, raspolaganje SDR-ovima i dugorone strane vrijednosne papire. Potraivanja od privatnog sektora predstavljaju potraivanja od radnika CBBiH za date dugorone kredite. Rezervni novac (primarni novac ili monetarna baza) ine gotov novac izvanmonetarnih vlasti, depoziti komercijalnih banaka i depoziti ostalih domaih sektora (osim centralne vlade) kod monetarnih vlasti. Gotovina izvan monetarnih vlasti predstavlja gotov novac izvan Centralne banke (monetarnih vlasti). Strana pasiva CBBiH obuhvata kratkorone obaveze prema nerezidentima, depozite nerezidenata i ostale kratkorone obaveze prema nerezidentima i obaveze prema MMF-u (rauni 1 i 2). Kapitalni rauni sadre poetni kapital i rezerve, dionice i akumulirane dobiti banke od osnivanja. U stavku ostalo ukljueni su ostali depoziti po vienju u stranoj valuti i ostale stavke (neto), koje predstavljaju nelocirane (nerasporeene) stavke pasive umanjene za nelocirane (nerasporeene) stavke aktive.

165

166

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T09: Konsolidovani bilans komercijalnih banaka BiH - na kraju perioda, u milionima KM AKTIVA
Godina Mjesec Rezerve Strana aktiva Potraivanja od generalne vlade Potraivanja od Potraivanja od nefin. preduzea privatnog sektora Ukupno

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
239,5 207,6 274,7 287,4 871,9 595,2 1.004,6 1.566,6 2.237,9 3.061,9 4.022,3 3.394,5 3.631,9 3.680,1 3.434,6 3.438,3 3.597,4 3.551,9 3.546,5 3.378,4 3.455,7 3.729,9 3.576,4 3.699,6 3.774,6 3.680,1

4
657,8 604,6 848,4 960,7 1.364,0 1.468,7 1.561,9 1.906,1 2.090,3 2.328,6 3.548,4 3.097,8 3.186,0 2.816,6 3.264,6 3.314,6 3.415,2 3.528,5 3.478,2 3.342,2 3.183,7 3.253,3 3.073,8 3.086,0 2.976,6 2.816,6

5
133,8 113,0 36,7 33,8 32,9 60,7 45,6 45,6 50,1 68,4 127,6 264,4 350,3 461,6 324,5 341,4 350,0 357,2 368,9 372,9 411,4 417,9 427,1 444,1 453,1 461,6

6
2.171,0 2.546,8 2.467,2 2.584,4 2.601,8 2.714,7 3.037,6 3.181,9 3.955,4 4.760,0 5.960,0 7.430,1 7.341,8 7.732,6 7.331,3 7.427,0 7.482,2 7.494,9 7.536,8 7.501,1 7.486,3 7.492,0 7.469,2 7.471,6 7.566,9 7.732,6

7
134,8 260,9 277,2 398,7 704,3 1.505,8 2.038,3 2.699,6 3.540,8 4.479,5 5.861,6 6.861,7 6.408,9 6.385,6 6.360,5 6.320,6 6.302,9 6.306,9 6.323,5 6.363,9 6.358,2 6.337,7 6.357,0 6.341,8 6.346,8 6.385,6

8 = 3+...+7
3.336,9 3.733,0 3.904,3 4.265,0 5.574,9 6.345,0 7.688,0 9.399,8 11.874,4 14.698,5 19.519,8 21.048,4 20.918,9 21.076,4 20.715,5 20.841,9 21.147,7 21.239,4 21.253,8 20.958,5 20.895,3 21.230,9 20.903,5 21.043,1 21.118,0 21.076,4

Revidirani podaci za period septembar 2008. - novembar 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Konsolidovani bilans komercijalnih banaka obuhvata konsolidovane bilanse komercijalnih banaka Glavne jedinice Sarajevo, Glavne jedinice Mostar, Glavne banke RS, Brko Distrikta (od jula 2001. do novembra 2002), NBRS (do decembra 1998) i NBBiH (do novembra 2002). Konsolidovana su meusobna potraivanja i obaveze izmeu komercijalnih banaka. Rezerve banaka sastoje se od gotovine u trezorima banaka i depozita banaka kod Centralne banke. Strana aktiva komercijalnih banaka obuhvata: devize u trezorima, devizne ekove, potraivanja od nerezidentnih banaka, potraivanja od nerezidentnih nebankarskih institucija, strane vrijednosne papire i ostala kratkorona i dugorona potraivanja od nerezidentnih banaka. Potraivanja od generalne vlade obuhvataju potraivanja od svih nivoa vlada: dravne vlade, vlada entiteta, vlada kantona, opinskih vlada i potraivanja od fondova socijalne sigurnosti. Potraivanja od nefinansijskih preduzea obuhvataju potraivanja od nefinansijskih javnih preduzea, privatnih preduzea i udruenja i neprofitnih organizacija. Potraivanja od privatnog sektora obuhvataju kratkorona i dugorona potraivanja od nebankarskih finansijskih institucija, stanovnitva i ostalih. Bilansi stanja svih komercijalnih banaka u BiH sadravali su pored aktivnog podbilansa i podatke pasivnog podbilansa do maja 2004. Od juna 2004. samo banke Fedracije BiH sadre podatke pasivnog podbilansa. Pasivni podbilans sadri obaveze po inostranim kreditima i staroj deviznoj tednji graana do 31. marta 1992. Ove obaveze e preuzeti Ministarstvo finansija FBiH u procesu privatizacije u skladu s entitetskim Zakonom o poetnom bilansu preduzea i banaka i Zakonom o privatizaciji.

166

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

167

T09: Konsolidovani bilans komercijalnih banaka BiH - na kraju perioda, u milionima KM PASIVA
Ostali Ostali depoziti po depoziti Oroeni i Oroeni i Depoziti vienju u po vienju tedni dep. tedni dep. centralne domaoj u stranoj u domaoj u stranoj vlade valuti valuti valuti valuti

Godina

Mjesec

Obveznice

Strana pasiva

Kapitalni rauni

Ostalo

Ukupno 12 = 3+...+11
3.336,9 3.733,0 3.904,3 4.265,0 5.574,9 6.345,0 7.688,0 9.399,8 11.874,6 14.698,5 19.519,8 21.048,4 20.918,9 21.076,4 20.715,5 20.841,9 21.147,7 21.239,4 21.253,8 20.958,5 20.895,3 21.230,9 20.903,5 21.043,1 21.118,0 21.076,4

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
233,6 222,2 170,1 143,2 277,5 390,3 473,1 419,4 533,4 755,1 2.086,5 1.542,9 1.189,8 923,6 1.038,2 986,8 1.143,0 1.068,8 1.109,2 1.083,9 1.037,5 1.037,5 962,4 1.086,0 1.058,5 923,6

4
139,2 147,5 584,6 749,9 1.016,2 1.270,3 1.510,3 1.862,9 2.376,2 3.081,9 3.962,3 3.688,2 3.872,9 4.081,3 3.873,0 3.841,8 3.903,7 4.003,1 4.059,9 3.864,8 4.010,5 4.108,6 3.997,7 4.066,9 4.087,6 4.081,3

5
448,5 637,9 465,5 554,5 928,5 817,1 818,3 988,1 1.152,2 1.358,8 1.459,3 1.511,4 1.441,5 1.635,7 1.399,6 1.424,9 1.572,0 1.667,2 1.634,4 1.684,5 1.636,3 1.683,8 1.620,5 1.617,5 1.684,4 1.635,7

6
9,6 8,0 22,4 77,9 140,9 272,2 461,9 703,4 818,4 1.058,3 1.479,5 1.664,2 1.691,8 1.777,3 1.679,2 1.694,9 1.673,0 1.610,2 1.593,0 1.674,4 1.684,7 1.697,9 1.699,8 1.721,4 1.760,8 1.777,3

7
363,3 467,0 577,3 428,2 907,7 974,4 1.102,5 1.604,6 1.998,0 2.544,4 3.113,2 3.470,2 3.888,5 4.107,1 3.931,1 3.967,7 3.992,2 3.986,9 4.037,0 4.086,4 4.037,9 4.134,6 4.053,0 4.065,1 4.058,3 4.107,1

8
14,2 10,6 8,7 4,4 0,1 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 12,9 13,1 9,1 13,2 13,2 13,2 13,2 13,2 9,0 9,0 9,1 9,1 9,1 9,1 9,1

9
1.513,8 1.605,8 1.519,3 1.577,1 1.526,5 1.793,7 2.437,0 2.651,1 3.559,3 4.032,8 5.159,5 6.309,7 5.747,1 4.782,1 5.647,2 5.741,0 5.678,7 5.711,1 5.596,2 5.299,2 5.129,5 5.159,7 5.088,6 4.999,8 4.886,0 4.782,1

10
1.043,4 1.310,9 1.257,0 1.096,2 1.118,8 1.213,6 1.305,4 1.472,1 1.712,5 2.071,8 2.530,0 2.977,2 3.143,9 3.713,7 3.159,9 3.175,1 3.180,1 3.192,4 3.198,8 3.255,5 3.294,7 3.342,5 3.354,2 3.372,1 3.457,1 3.713,7

11
-428,5 -676,8 -700,6 -366,4 -341,2 -386,6 -420,4 -301,8 -273,4 -204,6 -270,5 -128,4 -69,8 46,5 -25,7 -3,5 -8,2 -13,5 12,1 0,8 55,2 57,3 118,3 105,2 116,1 46,5

Revidirani podaci za period septembar 2008. - novembar 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Stavke depoziti po vienju u domaoj i stranoj valuti, oroeni i tedni depoziti u domaoj i stranoj valuti, obveznice i ogranieni depoziti predstavljaju obaveze banaka prema necentralnoj vladi, nebankarskim finansijskim institucija, nefinansijskim preduzeima i udruenjima, neprofitnim organizacijama, stanovnitvu, te ostalim. Strana pasiva komercijalnih banaka obuhvata: kratkorone i dugorone obaveze prema nerezidentnim bankama i nerezidentnim nebankarskim institucijama i ostale kratkorone i dugorone obaveze prema nerezidentima. Kapitalni rauni sadre dioniki kapital, rezerve, dobit ili gubitak tekue godine, nerasporeeni profit i rezervisanja za potencijalne kreditne gubitke. U stavku ostalo ukljuene su obveznice, ogranieni depoziti, protustavke fondova, vladini fondovi za kreditiranje i ostale stavke (neto). Ostale stavke (neto) predstavljaju nelocirane (nerasporeene) stavke pasive umanjene za nelocirane (nerasporeene) stavke aktive.

167

168

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T10a: Aktivne kamatne stope komercijalnih banaka - u procentima, na godinjem nivou KREDITI U KM
Kamatne stope na kratkorone kredite u KM Kamatne stope na dugorone kredite u KM

KREDITI U KM SA VALUTNOM KLAUZULOM


Kamatne stope na kratkorone kredite u KM sa valutnom klauzulom Kamatne stope na dugorone kredite u KM sa valutnom klauzulom

KREDITI U STRANOJ VALUTI*

KREDITI PO KRED. KARTICAMA

Kamatne stope na Kamatne stope na Kamatne stope na kredite stanovnitvu kratkorone kredite u dugorone kredite u po kreditnim stranoj valuti stranoj valuti karticama

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Kratkoroni

1
2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
12,07 10,54 9,92 9,03 7,66 7,03 7,42 8,10 7,84 8,06 7,87 7,71 7,68 7,63 7,57 8,19 8,27 8,04 7,93 7,87 7,84

4
9,78 9,32 9,55 10,54 9,14 9,79 9,67 10,12 9,86 9,63 9,37 9,62 9,63 9,86 10,25 9,60 9,75 9,68 9,67

5
10,59 9,18 8,23 7,69 7,39 7,13 7,36 7,78 8,25 8,88 8,70 8,23 8,53 8,86 9,11 7,58 8,14 7,94 8,75 8,26 8,25

6
10,78 9,91 9,34 9,95 10,93 8,26 9,10 8,91 9,10 8,75 8,84 8,89 8,82 9,25 9,07 8,16 9,12 9,09 9,10

7
7,80 8,93 8,62 8,15 8,40 8,99 8,98 8,47 7,82 8,14 8,13 7,85 8,33 8,19 7,96 8,15

8
10,06 9,88 9,81 9,51 9,79 10,16 10,66 10,16 10,49 10,60 10,45 10,64 9,97 9,73 9,39 9,51

9
7,83 8,55 7,74 7,84 7,71 7,66 7,72 7,43 7,59 7,79 7,56 8,00 8,05 7,66 8,14 7,84

10
8,42 10,20 9,56 8,70 9,83 9,73 9,40 9,22 9,19 9,16 9,06 8,97 9,08 8,54 8,60 8,70

11
9,36 7,37 8,74 0,00 7,04 8,90 11,11 8,70 9,67 7,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00

12
0,00 6,30 0,00 0,00 10,52 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00

13
6,99 7,01 8,56 8,05 7,89 7,84 8,90 7,97 9,57 9,45 9,06 8,87 8,20 7,20 7,44 8,05

14
7,74 10,43 10,66 0,00 10,40 8,74 9,23 8,41 8,29 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00

15
11,56 11,44 11,71 11,93 11,96 11,89 11,86 11,85 12,00 11,78 12,71 11,79 11,92 11,95 11,94 11,93

16
12,76 13,96 15,06 14,00 15,10 15,02 14,96 14,98 14,97 15,06 14,96 14,94 14,00 13,99 14,00 14,00

Retroaktivno, od januara 2010. godine, podaci Razvojne banke Federacije BiH o prosjenim kamatnim stopama iskljueni iz prosjeka za BiH. Retroaktivno, od januara 2007. godine do aprila 2010. godine, revidirani podaci o prosjenim kamatnim stopama zbog pogrene klasifikacije kredita u KM i kredita u KM s valutnom klauzulom kod tri banke. Biljeka: U tabeli su prikazani prosjeci mjesenih kamatnih stopa komercijalnih banaka na kratkorone i dugorone kredite odobrene privatnim preduzeima i udruenjima i stanovnitvu, iskazane na godinjem nivou. Podaci za godine predstavljaju prosjek posljednjeg mjeseca izvjetajne godine. Osnova za izraunavanje ponderisanih prosjeka su iznosi kredita koji su uz pripadajuu kamatnu stopu realizovani u izvjetajnom mjesecu. Do decembra 2006. godine podaci o kamatnim stopama na kredite u KM su obuhvatali kamatne stope na kredite u KM i kredite u KM s valutnom klauzulom. Od januara 2007. godine proiren je obim prikupljanja podataka o ponderisanim prosjenim kamatnim stopama komercijalnih banaka na kredite istih sektora u KM, u KM s valutnom klauzulom (vezane za EUR), u stranoj valuti i kredite po kreditnim karticama stanovnitvu, po istoj metodologiji. *Podatke o prosjenim kamatnim stopama na kredite privatnim preduzeima i stanovnitvu u stranoj valuti dostavlja mali broj banaka, te se iz tog razloga ne mogu smatrati relevantnim podatkom o prosjeku za BiH.

168

Dugoroni

Godina

Mjesec

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010. T10 b: Pasivne kamatne stope komercijalnih banaka - u procentima, na godinjem nivou DEPOZITI U KM
Kamatne stope na depozite po vienju u KM Kamatne stope na oroene i tedne depozite u KM

169

DEPOZITI U KM SA VALUTNOM KLAUZULOM


Kamatne stope na depozite po vi|enju u KM sa valutnom Kamatne stope na oroene i tedne depozite u KM sa valutnom klauzulom

DEPOZITI U STRANOJ VALUTI


Kamatne stope na depozite po vienju u stranoj valuti Kamatne stope na oroene i tedne depozite u stranoj valuti
Prosjena visina naknade na obavezne rezerve kod CBBiH

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Privatnim preduzeima i udruenjima

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Stanovnitvu

Stanovnitvu

1
2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
0,54 0,45 0,37 0,33 0,37 0,30 0,17 0,30 0,28 0,21 0,22 0,19 0,19 0,27 0,18 0,18 0,17 0,17 0,17

4
1,44 0,96 0,77 0,63 0,49 0,35 0,32 0,25 0,15 0,27 0,21 0,19 0,19 0,20 0,18 0,19 0,17 0,16 0,16 0,16 0,15

5
2,42 3,41 3,75 3,65 2,99 3,60 3,38 3,69 3,12 2,93 2,57 2,61 2,28 1,83 1,99 1,97 2,49 2,85 3,38

6
4,38 3,40 4,02 3,63 3,48 3,98 3,61 3,57 2,89 3,55 3,36 3,31 3,36 3,35 3,21 3,34 2,89 2,92 2,95 2,79 2,89

7
0,44 0,47 0,27 0,10 0,01 0,09 0,07 0,64 0,07 0,09 0,30 0,09 0,64 0,16 0,10 0,10

8
0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 5,00 5,00 0,00 0,00 0,26 0,00 0,00 0,10 0,00 0,00

9
3,28 2,41 3,56 2,87 3,25 4,13 3,26 3,23 2,50 3,94 4,06 3,07 3,46 4,69 3,51 2,87

10
2,64 6,07 2,33 3,06 3,65 3,83 3,79 3,87 3,48 3,38 3,54 3,29 2,73 3,24 3,16 3,06

11
0,06 0,11 0,22 0,04 0,07 0,10 0,07 0,10 0,11 0,14 0,05 0,03 0,05 0,03 0,03 0,04

12
0,36 0,31 0,27 0,18 0,27 0,19 0,20 0,20 0,18 0,20 0,20 0,19 0,18 0,18 0,21 0,18

13
3,41 4,94 4,23 3,21 4,79 4,39 3,78 4,71 4,35 4,51 4,36 4,05 3,57 3,18 2,63 3,21

14
3,83 4,20 4,18 3,25 4,17 4,10 3,82 3,85 3,80 3,77 3,55 3,49 3,37 3,36 3,31 3,25

Stanovnitvu

Privatnim preduzeima i udruenjima

Godina

Mjesec

15
3,07 2,01 2,00 1,00 1,00 1,00 1,00 0,50 0,26 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50 0,50 0,26 0,24 0,26 0,40 0,37 0,26

Retroaktivno, od januara 2010. godine, podaci Razvojne banke Federacije BiH o prosjenim kamatnim stopama iskljueni iz prosjeka za BiH. Biljeka: U tabeli su prikazani prosjeci mjesenih kamatnih stopa komercijalnih banaka na depozite po vienju i oroene i tedne depozite privatnih preduzea i udruenja i stanovnitva, iskazani na godinjem nivou. Podaci za godine predstavljaju prosjek posljednjeg mjeseca izvjetajne godine. Osnova za izraunavanje ponderisanih prosjeka su iznosi prikupljenih depozita uz pripadajuu kamatnu stopu u izvjetajnom mjesecu. Do decembra 2006. godine podaci o kamatnim stopama na depozite u KM su obuhvatali kamatne stope na depozite u KM i depozite u KM s valutnom klauzulom. Od januara 2007. godine proiren je obim prikupljanja podataka o ponderisanim prosjenim kamatnim stopama komercijalnih banaka na depozite istih sektora u KM, u KM s valutnom klauzulom (vezane za EUR) i depozite u stranoj valuti, po istoj metodologiji. *Podatke o prosjenim kamatnim stopama na depozite u KM s valutnom klauzulom privatnih preduzea i stanovnitva dostavlja mali broj banaka, te se iz tog razloga ne mogu smatrati relevantnim podatkom o prosjeku za BiH. Od 1. jula 2010. godine stopa naknade na iznos obavezne rezerve je promijenjena i obraunava se na osnovu prosjeka kamatne stope koju je u istom periodu ostvarila Centralna banka na overnight depozite. Prosjena visina naknade na obavezne rezerve kod CBBiH od 1. jula 2010. godine predstavlja ponderisani prosjek kamatne stope koju je ostvarila CBBiH u izvjetajnom mjesecu.

169

170

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T11: Ukupni depoziti i krediti - na kraju perioda, u milionima KM DEPOZITI KREDITI

Godina

Mjesec

Depoziti po vienju

Oroeni i tedni depoziti

Ukupni depoziti Kratkoroni krediti Dugoroni krediti

Ukupni krediti

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12 12 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
784,1 983,8 1.107,7 1.385,8 2.061,5 2.293,8 2.553,8 3.121,7 3.876,1 4.942,2 6.025,8 5.479,5 5.771,6 6.231,9 5.609,1 5.573,0 5.968,1 6.074,5 6.159,9 6.024,6 6.114,0 6.280,6 6.153,2 6.312,6 6.368,0 6.231,9

4
598,3 678,7 712,1 568,0 1.209,3 1.430,5 1.812,3 2.456,7 3.000,1 3.856,2 6.074,9 6.397,4 6.312,9 6.293,1 6.311,9 6.343,1 6.315,8 6.261,7 6.273,6 6.369,4 6.292,9 6.381,8 6.180,1 6.244,2 6.281,7 6.293,1

5 (3+4)
1.382,4 1.662,5 1.819,9 1.953,7 3.270,7 3.724,3 4.366,0 5.578,4 6.876,3 8.798,5 12.100,8 11.877,0 12.084,5 12.525,0 11.921,0 11.916,1 12.283,9 12.336,2 12.433,5 12.394,1 12.406,9 12.662,4 12.333,3 12.556,9 12.649,7 12.525,0

6
956,7 1.028,2 852,3 878,3 913,3 1.097,8 1.233,5 1.576,2 1.837,0 2.218,1 2.752,2 3.730,3 3.695,9 4.015,3 3.625,8 3.822,7 3.759,0 3.787,9 3.817,3 3.772,6 3.791,5 3.760,3 3.873,1 3.810,6 3.843,5 4.015,3

7
1.482,9 1.892,6 1.928,9 2.138,6 2.425,7 3.183,3 3.888,0 4.350,9 5.707,1 7.089,8 9.197,0 10.825,8 10.405,1 10.564,5 10.390,6 10.266,3 10.376,1 10.371,1 10.411,9 10.465,3 10.464,4 10.487,4 10.380,2 10.446,9 10.523,2 10.564,5

8 (6+7)
2.439,6 2.920,8 2.781,2 3.017,0 3.339,0 4.281,1 5.121,5 5.927,1 7.544,2 9.308,0 11.949,1 14.556,1 14.101,0 14.579,8 14.016,3 14.089,0 14.135,1 14.159,0 14.229,2 14.237,9 14.255,9 14.247,7 14.253,3 14.257,5 14.366,7 14.579,8

Revidirani podaci za period septembar 2008. - novembar 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Ukupni depoziti predstavljaju obaveze komercijalnih banaka BiH prema svim domaim institucionalnim sektorima u domaoj i stranoj valuti. Ukupni krediti predstavljaju potraivanja komercijalnih banaka BiH od svih institucionalnih sektora, u domaoj i stranoj valuti.

170

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

171

T12: Sektorska struktura depozita po vienju - na kraju perioda, u milionima KM DEPOZITI DOMAIH INSTITUCIONALNIH SEKTORA
Nefinansijska javna preduzea Depoziti fondova socijalne zatite Depoziti vlada entiteta Depoziti vlada kantona Depoziti vlada opina Nebankarske finansijske institucije Depoziti Institucija BiH
Nefinansijska privatna preduzea i udruenja

Ostali depoziti

Domainstva

Neprofitne organizacije

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09.
10. 11. 12.

3
0,0 0,5 8,8 12,5 17,7 57,4 47,8 16,4 36,6 46,2 45,7 52,2 41,7 58,3 38,4 42,2 49,7 47,8 76,2 74,3 68,0 86,3 93,6 75,7 81,2 58,3

4
91,2 73,7 48,8 68,8 99,1 149,0 177,4 254,3 314,2 455,4 558,5 227,7 415,4 456,5 298,1 264,2 442,7 356,3 389,3 401,0 399,2 401,9 441,4 552,5 514,8 456,5

5
17,3 19,2 54,4 50,2 86,3 62,0 95,3 163,9 231,4 319,3 382,8 271,8 347,0 286,2 288,6 274,8 291,3 294,4 256,8 250,9 278,0 283,8 296,1 334,5 324,8 286,2

6
15,1 11,2 14,6 29,9 35,6 58,2 63,7 90,6 118,7 164,2 242,5 204,9 187,3 194,5 197,3 200,4 203,0 204,2 216,0 216,7 215,3 219,5 225,8 219,5 217,0 194,5

7
8,9 4,4 19,6 25,1 60,4 50,8 72,2 104,6 82,2 111,0 132,0 110,1 149,4 149,7 149,7 138,8 154,5 165,1 159,1 153,6 159,6 148,0 95,7 156,9 136,4 149,7

8
11,0 15,2 44,4 35,7 55,1 72,3 85,7 86,3 113,0 150,9 186,7 138,8 158,3 153,9 182,6 169,4 154,4 163,3 160,7 170,6 167,2 174,0 145,7 169,3 163,4 153,9

9
204,8 235,6 285,9 334,0 333,4 397,1 501,6 486,9 557,9 698,2 742,2 782,8 853,1 724,2 881,5 953,4 1.023,0 1.099,8 1.080,2 908,0 908,1 893,9 829,0 713,6 779,2 724,2

10
221,8 299,1 298,6 394,1 569,9 544,5 506,6 656,8 919,1 1.067,2 1.315,0 1.326,4 1.274,9 1.434,2 1.222,1 1.138,8 1.230,6 1.257,2 1.330,5 1.303,2 1.347,0 1.522,1 1.431,6 1.454,0 1.485,4 1.434,2

11
63,8 70,8 101,4 107,3 88,7 105,9 104,5 118,4 108,6 147,3 184,7 183,7 180,5 177,5 180,2 185,2 179,3 186,6 186,7 185,5 187,2 189,4 190,3 188,6 185,8 177,5

12
136,1 240,6 158,9 236,9 697,2 789,6 892,5 1.134,9 1.385,4 1.771,9 2.221,5 2.155,7 2.144,1 2.577,5 2.147,6 2.182,7 2.214,3 2.275,2 2.274,9 2.327,4 2.347,5 2.321,6 2.375,3 2.415,5 2.445,5 2.577,5

13
14,0 13,4 72,3 91,2 18,2 7,2 6,4 8,6 9,1 10,8 14,3 25,5 19,9 19,2 22,9 23,2 25,3 24,6 29,5 33,3 36,8 40,1 28,7 32,5 34,6 19,2

14 = 3++13
784,1 983,8 1.107,7 1.385,8 2.061,5 2.293,8 2.553,8 3.121,7 3.876,1 4.942,2 6.025,8 5.479,5 5.771,6 6.231,9 5.609,1 5.573,0 5.968,1 6.074,5 6.159,9 6.024,6 6.114,0 6.280,6 6.153,2 6.312,6 6.368,0 6.231,9

Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Depoziti domaih institucionalnih sektora predstavljaju obaveze komercijalnih banaka prema svim institucionalnim sektorima. Depoziti na nivou Bosne i Hercegovine predstavljaju depozite kod banaka koje pokriva Glavna jedinica Sarajevo, Glavna jedinica Mostar, Glavna banka RS, Filijala Brko (od jula 2001. do novembra 2002), depozite koji su se vodili kod NBRS (do decembra 1998), NBBiH (do novembra 2002) i depozite kod zavoda za platni promet Sarajevo i Mostar (do novembra 1999). Depoziti po vienju predstavljaju obaveze komercijalnih banaka po transakcionim raunima i depozitima po vienju u domaoj i stranoj valuti.

171

Ukupno

Godina

Mjesec

172

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T13: Sektorska struktura oroenih i tednih depozita - na kraju perioda, u milionima KM DEPOZITI SVIH DOMAIH INSTITUCIONALNIH SEKTORA
Nefinansijska javna preduzea Depoziti fondova socijalne zatite Depoziti vlada entiteta Depoziti vlada kantona Depoziti vlada opina Nebankarske finansijske institucije Depoziti Institucija BiH
Nefinansijska privatna preduzea i udruenja

Ostali depoziti

Domainstva

Neprofitne organizacije

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
0,0 0,5 0,4 5,3 10,6 23,3 29,1 20,0 8,2 12,7 11,8 16,0 4,7 22,5 4,7 4,4 24,3 22,6 23,1 22,7 22,2 21,6 21,5 22,3 22,1 22,5

4
225,5 203,3 112,1 56,5 150,2 160,6 218,8 128,6 174,4 240,8 1.470,5 1.247,0 727,9 386,2 697,0 676,1 626,2 642,0 620,6 585,8 548,2 527,6 405,9 435,5 440,4 386,2

5
24,7 3,9 10,8 18,0 33,5 41,2 54,5 66,3 58,5 37,8 54,5 21,3 20,9 19,3 18,9 18,9 18,6 19,0 19,0 19,0 18,9 19,3 20,5 19,9 20,0 19,3

6
5,9 7,1 1,6 4,4 4,2 12,6 22,2 28,4 18,9 33,2 47,3 50,9 49,1 41,4 52,5 52,5 50,4 47,0 42,6 43,6 46,2 44,8 45,7 47,6 43,5 41,4

7
5,8 6,3 2,8 7,6 8,5 4,2 3,1 2,6 19,7 45,3 124,1 101,5 61,7 49,2 51,7 48,1 53,2 55,4 56,2 51,9 51,3 51,1 49,2 45,7 47,7 49,2

8
17,6 22,1 19,1 29,7 36,9 87,8 103,0 126,2 190,3 173,1 216,7 328,5 467,1 428,9 459,5 464,6 443,7 452,1 455,5 474,4 461,2 466,2 468,7 461,9 470,3 428,9

9
40,6 38,1 43,5 42,8 60,0 59,1 127,3 355,9 339,1 417,9 535,8 759,6 741,5 824,0 734,5 712,1 709,2 667,4 689,9 824,5 780,2 796,2 811,2 834,8 785,6 824,0

10
128,3 178,1 255,6 86,8 120,7 182,9 195,0 336,1 341,4 510,9 599,8 740,2 620,5 515,5 616,0 627,8 608,9 562,1 550,0 519,7 529,7 571,9 481,2 478,7 504,2 515,5

11
10,7 12,4 18,8 25,8 18,4 21,7 19,9 28,3 41,0 44,3 52,5 76,5 93,8 86,0 91,7 96,6 93,9 79,2 78,4 75,4 75,7 81,7 81,7 84,8 86,3 86,0

12
137,3 206,3 245,9 285,5 750,1 831,7 1.033,4 1.354,2 1.801,9 2.329,3 2.944,4 3.049,2 3.518,7 3.913,0 3.577,4 3.632,9 3.678,2 3.703,7 3.726,2 3.740,7 3.752,8 3.794,7 3.787,6 3.806,1 3.855,1 3.913,0

13
1,9 0,6 1,7 5,6 16,2 5,3 6,0 10,0 6,7 10,9 17,5 6,6 7,0 7,0 8,0 9,1 9,0 11,2 12,1 11,8 6,6 6,6 6,8 6,9 6,7 7,0

14 = 3++13
598,3 678,7 712,1 568,0 1.209,3 1.430,5 1.812,3 2.456,7 3.000,1 3.856,2 6.074,9 6.397,4 6.312,9 6.293,1 6.311,9 6.343,1 6.315,8 6.261,7 6.273,6 6.369,4 6.292,9 6.381,8 6.180,1 6.244,2 6.281,7 6.293,1

Revidirani podaci za period septembar 2008. - decembar 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Oroeni i tedni depoziti predstavljaju obaveze komercijalnih banaka po oroenim i tednim depozitima do 3 mjeseca, od 3 mjeseca do 1 godine, od 1 godine do 3 godine i preko tri godine, u domaoj i stranoj valuti.

172

Ukupno

Godina

Mjesec

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

173

T14: Sektorska struktura kratkoronih kredita - na kraju perioda, u milionima KM POTRAIVANJA OD DOMAIH INSTITUCIONALNIH SEKTORA
Potraivanja od nefinansijskih javnih preduzea Potraivanja od fondova socijalne zatite Potraivanja od Institucija BiH Potraivanja od vlada entiteta Potraivanja od vlada kantona Potraivanja od vlada opina Potraivanja od nebankarskih finansijskih institucija Potraivanja od domainstava Potraivanja od neprofitnih organizacija
Potraivanja od nefinansijskih privatnih preduzea i udruenja

Ostala potraivanja

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
0,0 0,0 0,1 0,7 0,0 8,6 0,6 0,0 0,0 0,0 0,7 1,7 1,4 0,1 1,4 1,4 1,3 0,0 0,0 0,0 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1

4
129,0 104,5 20,0 23,9 7,5 23,3 23,5 20,9 18,6 7,2 15,7 102,5 102,6 126,0 101,8 101,2 100,6 100,3 99,8 99,6 100,3 101,4 101,7 116,7 122,1 126,0

5
3,0 4,5 8,4 1,9 13,3 13,7 4,8 2,5 3,7 3,3 3,2 3,1 4,1 42,2 4,1 4,3 7,9 7,6 14,0 13,1 44,3 44,2 43,7 43,3 42,9 42,2

6
1,4 2,6 2,5 7,2 8,8 9,5 16,7 22,2 27,8 57,2 92,5 143,6 189,0 226,2 188,1 187,8 190,3 194,7 198,6 202,5 201,6 203,3 204,7 206,8 210,6 226,2

7
0,3 1,5 5,7 0,2 3,4 5,5 0,0 0,0 0,0 0,6 15,5 13,5 53,2 67,1 29,1 46,8 49,8 54,5 56,6 57,8 65,0 68,8 76,9 77,1 77,4 67,1

8
2,7 0,4 1,1 3,2 11,6 15,3 24,8 31,4 41,4 34,7 54,8 73,9 35,0 27,2 31,9 32,2 30,9 29,2 28,8 29,4 29,8 29,0 29,6 28,1 26,7 27,2

9
202,1 199,8 189,2 246,6 215,2 210,5 158,9 160,6 116,8 119,7 105,2 97,9 104,1 100,4 98,7 100,9 93,4 96,2 95,0 90,8 93,0 91,8 102,5 95,8 74,6 100,4

10
516,6 535,9 548,6 469,5 544,5 655,9 815,2 1.056,0 1.213,8 1.466,2 1.821,9 2.597,9 2.465,8 2.610,5 2.424,5 2.593,6 2.543,0 2.566,8 2.563,8 2.521,0 2.497,7 2.469,5 2.521,6 2.480,6 2.519,8 2.610,5

11
3,4 6,2 2,6 33,4 22,5 13,2 7,4 5,2 6,1 12,2 20,0 34,5 12,0 16,6 11,7 14,9 16,4 17,8 16,8 16,7 15,8 16,1 15,9 16,4 17,6 16,6

12
66,9 42,7 61,6 88,3 84,1 135,1 154,0 270,1 396,4 485,3 586,0 653,0 715,0 795,9 717,7 721,5 717,3 711,3 734,3 737,6 739,5 732,0 771,8 741,1 747,6 795,9

13
31,0 130,2 12,4 3,6 2,5 7,2 27,6 7,2 12,5 31,6 36,7 8,7 13,8 3,2 16,8 18,1 8,1 9,5 9,7 4,2 4,2 3,9 4,6 4,6 4,2 3,2

14 = 3++13
956,7 1.028,2 852,3 878,3 913,3 1.097,8 1.233,5 1.576,2 1.837,0 2.218,1 2.752,2 3.730,3 3.695,9 4.015,3 3.625,8 3.822,7 3.759,0 3.787,9 3.817,3 3.772,6 3.791,5 3.760,3 3.873,1 3.810,6 3.843,5 4.015,3

Revidirani podaci za period august 2009. - maj 2010. godine. Vidjeti biljeku na stranici 197. Biljeka: Ukupna potraivanja od svih nivoa vlada i fondova (kratkorono i dugorono) prikazana su u tabeli kratkoronih kredita (kolone 3, 4, 5, 6, 7) u ukupnom iznosu, jer izvorni podaci ne daju ronu strukturu potraivanja za vlade i fondove. Kratkoroni krediti predstavljaju potraivanja komercijalnih banaka od svih domaih institucionalnih sektora do jedne godine, u domaoj i stranoj valuti.

173

Ukupno

Godina

Mjesec

174

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T15: Sektorska struktura dugoronih kredita - na kraju perioda, u milionima KM POTRAIVANJA OD DOMAIH INSTITUCIONALNIH SEKTORA
Potraivanja od nefinansijskih javnih preduzea Potraivanja od fondova socijalne zatite Potraivanja od Institucija BiH Potraivanja od vlada entiteta Potraivanja od vlada kantona Potraivanja od vlada opina Potraivanja od nebankarskih finansijskih institucija Potraivanja od domainstava Potraivanja od neprofitnih organizacija
Potraivanja od nefinansijskih privatnih preduzea i udruenja

Ostala potraivanja

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
-

4
-

5
-

6
-

7
-

8
5,6 5,0 5,2 7,8 8,4 12,4 15,4 28,7 26,5 35,1 80,3 74,4 47,4 32,2 45,1 37,9 37,2 34,2 31,8 34,6 33,1 32,2 30,9 33,9 33,0 32,2

9
897,0 900,2 814,0 1.426,5 1.215,6 1.044,2 1.007,8 531,1 578,3 542,0 541,1 540,5 543,9 661,0 565,1 573,1 572,3 574,4 594,9 598,2 574,7 585,6 561,0 572,3 634,7 661,0

10
518,1 778,4 900,8 405,4 598,3 786,3 1.044,3 1.422,2 2.030,2 2.609,3 3.451,8 4.138,4 4.197,4 4.325,2 4.212,5 4.120,1 4.233,8 4.215,2 4.241,4 4.249,6 4.280,1 4.299,7 4.243,3 4.289,1 4.302,5 4.325,2

11
3,4 0,7 2,1 3,1 5,7 4,5 3,9 6,8 10,8 10,7 20,0 20,9 18,7 18,9 18,9 24,3 23,3 24,6 24,9 24,8 25,0 29,3 24,9 17,5 17,7 18,9

12
54,0 204,8 206,4 295,9 597,8 1.321,2 1.812,4 2.357,5 3.057,0 3.888,3 5.099,8 6.043,1 5.589,2 5.518,7 5.540,4 5.502,4 5.500,9 5.514,3 5.510,5 5.549,7 5.543,1 5.532,1 5.511,1 5.524,9 5.526,9 5.518,7

13
4,8 3,3 0,4 0,0 0,0 14,6 4,2 4,7 4,4 4,5 4,0 8,6 8,5 8,4 8,5 8,5 8,6 8,4 8,5 8,4 8,4 8,5 9,0 9,2 8,4 8,4

14 = 3++13
1.482,9 1.892,6 1.928,9 2.138,6 2.425,7 3.183,3 3.888,0 4.350,9 5.707,1 7.089,8 9.197,0 10.825,8 10.405,1 10.564,5 10.390,6 10.266,3 10.376,1 10.371,1 10.411,9 10.465,3 10.464,4 10.487,4 10.380,2 10.446,9 10.523,2 10.564,5

Revidirani podaci za period august 2009. - maj 2010. godine. Vidjeti biljesku na stranici 197. Biljeka: Ukupna potraivanja od svih nivoa vlada i fondova (kratkorono i dugorono) prikazana su u tabeli kratkoronih kredita (kolone 3, 4, 5, 6, 7) u ukupnom iznosu, jer izvorni podaci ne daju ronu strukturu potraivanja za vlade i fondove. Dugoroni krediti predstavljaju potraivanja komercijalnih banaka od svih domaih institucionalnih sektora preko jedne godine, u domaoj i stranoj valuti.

174

Ukupno

Godina

Mjesec

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

175

16: Kupovina i prodaja KM - u hiljadama KM -

Godina

Mjesec

Prodaja

Kupovina

Saldo

Kumulativ salda

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

3
71.484 382.193 1.136.535 1.413.730 3.758.768 3.665.370 2.026.594 4.295.881 3.324.413 3.316.074 3.878.146 4.933.211 4.197.642 5.273.777

4
71.160 319.508 577.983 1.287.796 2.141.044 3.907.317 1.751.730 3.648.609 2.623.382 2.181.712 2.822.867 5.564.318 4.234.491 5.014.550 447.619 260.695 403.120 546.591 393.834 529.942 334.675 229.523 482.550 434.907 366.787 584.306

5(3-4)
324 62.685 558.552 125.934 1.617.724 -241.947 274.864 647.273 701.031 1.134.362 1.055.279 -631.108 -36.849 259.227 -184.729 -5.559 154.866 470 -51.464 -158.719 156.592 265.238 -108.325 159.895 26.472 4.489

6
324 63.009 621.561 747.495 2.365.219 2.123.272 2.398.136 3.045.409 3.746.440 4.880.802 5.936.081 5.304.973 5.268.124 5.527.351 5.083.396 5.077.837 5.232.702 5.233.172 5.181.708 5.022.990 5.179.581 5.444.820 5.336.495 5.496.390 5.522.862 5.527.351

01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

262.891 255.136 557.986 547.061 342.370 371.223 491.267 494.762 374.225 594.803 393.259 588.796

175

176

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T17: Prosjene obavezne rezerve - u hiljadama KM -

Godina

Mjesec

Ukupna Osnovica za Prosjean saldo sredstva za obraun obavezne Prosjene Prosjena gotovina rauna obaveznih odravanje rezerve obavezne rezerve u trezorima banaka rezervi kod CBBiH obavezne rezerve

Razlika

1
1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003.* 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

3
131.976 288.950

4
13.198 28.895

5
3.678 8.468

6
38.350 107.506

7=5+6
42.028 115.974 260.143 340.140 460.097 1.061.712 1.516.182 2.372.908 3.309.562 3.630.571 3.010.417 3.154.793 3.203.219 3.086.203 3.024.664 3.144.505 3.096.232 3.041.791 3.036.899 3.149.609 3.233.462 3.230.999 3.302.268 3.307.667

8=7-4
28.830 87.079 189.233 242.144 309.065 655.151 630.653 737.026 1.160.294 668.706 1.256.019 1.529.888 1.579.243 1.472.825 1.420.257 1.513.776 1.450.393 1.397.628 1.414.534 1.531.504 1.599.263 1.623.201 1.674.363 1.681.673

709.104
979.952 1.510.313 6.596.857 8.456.603 10.905.879 14.328.455 17.320.130 16.194.265 15.617.849

70.910
97.995 151.031 406.560 885.528 1.635.882 2.149.268 2.961.865 1.754.398 1.624.905 1.623.976 1.613.377 1.604.407 1.630.729 1.645.839 1.644.163 1.622.364 1.618.105 1.634.199 1.607.798 1.627.905 1.625.994

27.709
97.995 142.928 -

232.435
242.144 317.169 1.061.712 1.516.182 2.372.908 3.309.562 3.630.571 3.010.417 3.154.793 3.203.219 3.086.203 3.024.664 3.144.505 3.096.232 3.041.791 3.036.899 3.149.609 3.233.462 3.230.999 3.302.268 3.307.667

01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

15.764.588 15.688.290 15.649.475 15.790.362 15.873.673 15.788.500 15.524.675 15.448.662 15.572.751 15.354.833 15.504.402 15.453.979

Biljeka: Od 1. juna 2003. u obraunu obavezne rezerve dolo je do sljedeih promjena: stopa obavezne rezerve je smanjena sa 10% na 5%, u osnovicu za obraun obavezne rezerve ulaze depoziti i pozajmljena sredstva u domaoj i ostalim valutama izraeni u KM, dok se gotovina u trezorima banaka iskljuuje iz sredstava za odravanje obavezne rezerve. Od 1. septembra 2004. stopa obavezne rezerve poveana je na 7,5%, a od 1. decembra 2004. na 10%. Od 1. decembra 2005. stopa obavezne rezerve iznosi 15%. Stopa naknade se utvrivala: - na iznos sredstava koji je banka duna da dri kao obaveznu rezervu po stopi 0,5% - na iznos sredstava iznad obavezne rezerve na bazi aritmetike sredine i/ili ponderisanog prosjeka kamatnih stopa koji je u istom periodu ostvarila Centralna banka na depozite investirane do mjesec dana. Od 1. januara 2008. stopa obavezne rezerve je poveana sa 15% na 18%. Od 11. oktobra 2008. stopa obavezne rezerve je smanjena sa 18% na 14%. Od 1. januara 2009. stopa obavezne rezerve je 14% na depozite i pozajmljena sredstva s ugovorenim rokom dospijea do jedne godine, a 10% na depozite i pozajmljena sredstva s ugovorenim rokom dospijea preko jedne godine. Od 1. maja 2009. stopa obavezne rezerve na depozite i pozajmljena sredstva s ugovorenim rokom dospijea preko jedne godine iznosi 7%. Od 1. aprila 2009. stopa naknade se utvruje: - na iznos sredstava koji je banka duna da dri kao obavezne rezerve po stopi 0.50%, - na iznos sredstava iznad obavezne rezerve po stopi koja se utvruje na osnovu prosjeka kamatnih stopa koje je u istom periodu na tritu ostvarila Centralna banka na depozite investirane do mjesec dana. Od 1. jula 2010. stopa naknade na iznos obavezne rezerve je promijenjena i obraunava se na osnovu prosjeka kamatne stope koju je u istom periodu ostvarila Centralna banka na overnight depozite, dok je stopa naknade na iznos sredstava iznad obavezne rezerve ostala nepromijenjena. *Podatak o prosjenoj obaveznoj rezervi za 2003. nije primjenjiv zbog promjene u nainu obrauna obavezne rezeve od 1. juna 2003.

176

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

177

T18: Transakcije u platnom prometu - u milionima KM RTGS Godina 1


2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

IROKLIRING iznos 4
9.701 13.520 14.460 19.179 27.237 37.280 48.174 57.335 52.283 55.281 3.723 3.646 4.561 4.370 4.192 4.416 4.931 4.720 4.976 5.119 4.798 5.830

UKUPNO br. transakcija 7=3+5


7.144 8.990 9.883 9.205 8.958 10.448 12.018 13.009 12.175 12.498 838 861 1.033 1.056 1.004 1.059 1.098 1.088 1.084 1.073 1.070 1.232 11.916.222 15.526.839 17.721.251 21.242.162 22.909.427 24.900.936 28.367.097 29.598.572 29.039.567 31.774.666 2.174.392 2.373.833 2.802.927 2.726.534 2.564.104 2.740.678 2.777.072 2.725.803 2.682.921 2.646.193 2.613.841 2.946.368

Mjesec 2

br. transakcija 3
332.622 257.691 293.847 480.935 521.014 591.823 704.702 766.690 692.669 713.755 48.164 47.905 58.058 60.705 56.096 60.323 61.895 61.167 63.000 61.424 61.855 73.163

br. transakcija 5
11.583.600 15.269.148 17.427.404 20.761.227 22.388.413 24.309.113 27.662.395 28.831.882 28.346.898 31.060.911 2.126.228 2.325.928 2.744.869 2.665.829 2.508.008 2.680.355 2.715.177 2.664.636 2.619.921 2.584.769 2.551.986 2.873.205

iznos 6

iznos 8=4+6
16.845 22.510 24.342 28.384 36.195 47.728 60.193 70.345 64.458 67.779 4.561 4.507 5.594 5.426 5.196 5.475 6.029 5.808 6.060 6.192 5.869 7.062

177

178

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T19: Platni bilans Bosne i Hercegovine - u milionima KM Tekui raun


Period Roba Usluge Dohodak Tekui transferi
3.117 3.467 3.378 3.180 2.933 2.860 3.137 3.206 3.472 3.865 3.775 3.233 3.332 790 807 836 801 728 834 872 898

Kapitalni i finansijski raun


Ukupno Kapitalni raun Finansijski raun Ukupno Neto greke i propusti
262 448 -331 235 222 524 609 292 184 -55 23 -141 161 -193 -186 154 84 -35 80 149 -33

1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2009 Q1 2009 Q2 2009 Q3 2009 Q4 2010 Q1 2010 Q2 2010 Q3 2010 Q4

-5.482 -6.052 -5.868 -6.470 -6.892 -7.180 -7.193 -7.749 -6.661 -8.101 -9.432 -6.669 -6.352 -1.528 -1.793 -1.632 -1.716 -1.159 -1.591 -1.807 -1.795

335 329 397 498 453 581 678 873 1.045 1.251 1.299 1.119 1.022 256 317 248 298 209 301 223 290

1.424 1.337 1.253 1.163 1.055 925 798 737 611 657 842 827 634 189 249 232 157 127 174 178 155

-607 -920 -840 -1.630 -2.450 -2.814 -2.579 -2.933 -1.532 -2.329 -3.516 -1.490 -1.363 -293 -421 -316 -460 -94 -282 -534 -452

871 1.148 1.160 875 849 805 474 443 457 434 394 359 314 88 92 92 86 75 80 79 79

-526 -675 11 519 1.380 1.486 1.496 2.197 891 1.949 3.099 1.272 888 398 514 69 290 54 123 306 406

346 473 1.171 1.395 2.228 2.290 1.970 2.641 1.349 2.383 3.493 1.631 1.202 487 607 161 376 129 203 385 485

Biljeka: Platni bilans BiH uraen je u skladu s metodologijom MMF-a (Prirunik za platni bilans, peto izdanje), a detaljnija objanjenja se nalaze na web stranici www.cbbh.ba pod statistika.

178

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

179

T20: Tekui raun platnog bilansa - u milionima KM Tekui raun - ukupno


Period 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2009 Q1 2009 Q2 2009 Q3 2009 Q4 2010 Q1 2010 Q2 2010 Q3 2010 Q4 Potrauje
6.765 7.460 8.308 8.273 7.764 7.998 9.173 10.092 11.891 13.732 14.753 12.454 13.760 2.875 3.100 3.340 3.138 2.971 3.534 3.662 3.594

Roba
Potrauje
1.168 1.527 2.398 2.480 2.285 2.548 3.280 4.028 5.256 6.047 6.888 5.712 7.294 1.282 1.378 1.528 1.524 1.605 1.896 1.885 1.908

Usluge
Potrauje
810 851 955 1.087 1.080 1.244 1.361 1.562 1.769 2.077 2.214 2.022 1.899 410 532 616 464 350 493 583 473

Dohodak
Potrauje
1.519 1.457 1.416 1.366 1.256 1.133 1.065 1.074 1.138 1.460 1.555 1.166 882 318 303 279 266 206 223 232 221

Tekui transferi
Potrauje
3.268 3.626 3.538 3.339 3.143 3.073 3.467 3.428 3.729 4.149 4.095 3.554 3.686 865 888 917 885 809 923 962 992

Duguje
7.372 8.381 9.148 9.903 10.214 10.812 11.752 13.025 13.423 16.061 18.268 13.943 15.123 3.168 3.521 3.655 3.598 3.065 3.816 4.196 4.046

Saldo
-607 -920 -840 -1.630 -2.450 -2.814 -2.579 -2.933 -1.532 -2.329 -3.516 -1.490 -1.363 -293 -421 -316 -460 -94 -282 -534 -452

Duguje
6.651 7.579 8.267 8.951 9.177 9.728 10.473 11.777 11.917 14.148 16.321 12.381 13.646 2.810 3.171 3.160 3.239 2.764 3.487 3.692 3.703

Duguje
475 523 559 589 626 663 683 689 724 826 915 903 876 154 215 367 166 141 192 360 183

Duguje
95 120 162 203 201 208 267 338 526 803 713 339 248 129 54 47 109 79 49 54 66

Duguje
152 159 160 159 210 213 330 221 256 284 320 321 353 75 81 80 84 81 89 90 94

Biljeka: Platni bilans BiH uraen je u skladu s metodologijom MMF-a (Prirunik za platni bilans, peto izdanje), a detaljnija objanjenja se nalaze na web stranici www.cbbh.ba pod statistika.

179

180

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T21: Kapitalni i finansijski raun platnog bilansa - u milionima KM KAPITALNI RAUN FINANSIJSKI RAUN
Direktne Portfolio i Portfolio i ostale Direktne investicije iz ostale investicije iz BiH investicije u BiH u investicije u u inostranstvo BiH inostranstvo BiH (pasiva) (aktiva) Rezervna aktiva
117 325 310 260 551 660 1.109 964 1.195 2.973 1.245 346 94 185 185 -44 20 -66 -60 65 154 0 0 0 0 0 0 -2 -1 -6 -40 -18 13 -69 -1 0 0 14 -58 0 -15 4 700 1.458 1.299 499 867 968 596 1.484 892 1.846 2.252 1.400 893 245 171 820 165 543 -27 227 149 -1.195 -1.871 -1.433 1.426 -283 173 480 495 38 -1.582 -782 -576 194 -271 -206 39 -138 -390 -46 338 292 -148 -588 -165 -1.665 245 -316 -686 -745 -1.227 -1.247 403 89 -223 241 365 -746 230 24 256 -310 -193

Period 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2009 Q1 2009 Q2 2009 Q3 2009 Q4 2010 Q1 2010 Q2 2010 Q3 2010 Q4

Potrauje
871 1.148 1.160 875 849 805 474 443 457 434 394 359 314 88 92 92 86 75 80 79 79

Duguje
0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0

Saldo
871 1.148 1.160 875 849 805 474 443 457 434 394 359 314 88 92 92 86 75 80 79 79

Saldo
-526 -675 11 519 1.380 1.486 1.496 2.197 891 1.949 3.099 1.272 888 398 514 69 290 54 123 306 406

Biljeka: Platna bilanca BiH uraena je u skladu s metodologijom MMF-a (Prirunik za platnu bilancu, peto izdanje), a detaljnija objanjenja se nalaze na web stranici www.cbbh.ba pod statistika.

180

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

181

T22: Servisiranje vanjskog duga - u hiljadama KM Zakljuno sa decembrom

Plan otplate u 2010. Kreditor


Javni kreditori Meunarodne i regionalne organizacije Evropska investicijska banka Evropska banka za obnovu i razvoj Svjetska banka - IDA Svjetska banka - IBRD
1) 1)

Izvreno u 2010. (kamata + glavnica)

Glavnica
177.220 156.239 15.673 66.424 26.284 36.499 0 1.067 0 6.380 3.912 20.980 12.413 2.276 6.291 52.092 52.092 229.312
2)

Kamata
82.161 60.358 9.654 16.308 12.453 14.039 758 426 5.337 487 894 21.802 16.139 535 5.129 13.912 13.912 96.073

Ukupno
259.380 216.598 25.327 82.732 38.738 50.539 758 1.493 5.337 6.868 4.806 42.783 28.552 2.811 11.419 66.004 66.004 325.384

Glavnica
159.275 138.167 15.666 46.470 26.720 37.311 0 1.046 0 7.042 3.912 21.108 12.583 2.222 6.303 52.092 52.092 211.367

Kamata
77.878 56.807 9.481 11.439 11.922 10.500 654 443 11.001 538 829 21.071 14.820 499 5.752 11.588 11.588 89.466

Ukupno
237.153 194.974 25.148 57.909 38.642 47.811 654 1.489 11.001 7.580 4.741 42.179 27.402 2.721 12.056 63.680 63.680 300.832

Razvojna banka Vijea Evrope

Meunarodni fond za razvoj poljoprivrede MMF EUROFIMA Evropska komisija Vlada i vladine agencije Pariski klub1) Saudijski fond za razvoj Ostala bilaterala

Privatni kreditori Londonski klub1) Ukupno

Izvor: Ministarstvo za finansije i trezor BiH 1)Dug nastao prije 1992. 2)Ostala bilaterala u planu otplate za 2010. sadri sljedee kreditore: Fortis banka, Vlada Japana, OPEC, KFW, Vlada panije, Izvoz-Uvoz Banka Koreje (EximBank), Austrijska banka, Belgija, Banka za rad i privredu (Bawag), Raiffaisen banka

181

182

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T23: Vanjski dug opte vlade BiH po kreditorima - u hiljadama KM Neangaovano sa

Kreditor
Javni kreditori Meunarodne i regionalne organizacije Europska investicijska banka Europska banka za obnovu i razvoj Svjetska banka - IDA Svjetska banka - IBRD
5)

2004.

2005.

2006.

2007.

2008.

2009.

2010.*

2010.*

141.201 114.741
1.334.221

237.091 112.141
1.519.347

234.669 115.827
1.459.031

233.217 146.090
1.430.368

246.090 217.243
1.497.781

368.263 357.804
1.497.460

524.179 426.226
1.743.585

626.679 644.067 140.786 165.422 39.013 23.524 0 0 0 44.183

757.430 11.145 37.703 159.213 29.438 58.675 1.092

798.041 8.179 43.429 106.012 29.299 58.675 3.685

691.593 12.020 47.056 30.129 22.226 78.233 7.425

603.121 19.435 47.873 3.152 21.779 78.233 6.212

614.372 29.359 51.447 0 23.071 78.233 7.399

569.232 31.834 56.108 388.705 13.146 78.233 10.295

652.888 35.843 63.823 772.032 7.839 74.322 14.163

Europska razvojna banka Meunarodni fond za razvoj poljoprivrede Meunarodni monetarni fond EUROFIMA
1)

Europska komisija Ostalo2) Vlada i vladine agencije Saudijski razvojni fond Pariski klub1) Japan Kuvajt
3) 3)4)

43.375 952.558 45.052 51.888 32.108

41.013 970.642 51.905 52.794 48.995

29.865 904.582 51.128 35.208 94.619

25.208 880.376 48.297 32.908 125.597

27.188 879.236 61.947 36.945 188.865

24.428 828.455 57.642 29.381 198.101

24.424 834.961 69.858 31.352 282.947

37.041 0 226.464 0 364.434

Ostalo

Privatni kreditori Londonski klub1) Ostalo Ukupno 261.919


4.031.759

256.681
4.337.929

251.442 6.012
4.071.068

240.965 18.515
3.961.347

230.489 50.727
4.240.392

651.298 73.717
5.234.102

599.205 91.745
6.249.393

0 20.998
2.332.610

Izvor: Baza podataka Ministarstva za finansije i trezor BiH Biljeka: Stanje duga na kraju perioda Q4 predstavlja stanje duga na kraju godine. Stanje duga je dobijeno preraunom valute u kojoj je kredit ugovoren u KM po kursnoj listi CBBiH vaeoj za posmatrani datum. Od decembra 2009, aktiviran je i opcioni dug prema Londonskom klubu u iznosu od 436,524 miliona KM. Pored navedenog, postoji i dravna garancija BiH za kredit javnim preduzeima u iznosu od 11,34 miliona KM. 1)Dug nastao prije 1992. 2)Ukljuuje OPEC fond. 3)Ukljuuje i direktno zaduenje entitetskih vlada. 4)Ova kategorija ukljuuje: Austriju, Belgiju, Maarsku, Portugal, paniju, vedsku, Koreju, KFW agenciju i Banku za rad i privredu i Austrijsku potansku tedionicu. 5)Ukljuuje stari i novi dug * Preliminarni podaci

182

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

183

T24: Devizne rezerve CBBiH - na kraju perioda, u milionima KM Bruto devizne rezerve
Strana valuta u trezoru CBBiH Depoziti kod nerezidentnih banaka Investicije u vrijednosne papire Neto devizne rezerve 9= 3++8
0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 393,3 606,2 1.305,3 2.735,4 3.285,1 2.814,6 2.797,3 3.104,8 3.511,7 3.523,6 3.551,3 3.562,9 3.541,8 3.519,9 3.627,4 3.331,8 3.285,1 144,1 283,3 865,7 1.021,4 2.696,5 2.484,1 2.792,9 3.479,0 4.224,5 5.451,7 6.698,5 6.295,7 6.212,1 6.457,7 6.034,7 6.039,3 6.193,5 6.150,3 6.114,9 5.953,4 6.098,6 6.374,9 6.257,8 6.416,1 6.452,8 6.457,7

Godina

Mjesec

Zlato

Dranje SDR

Ostalo

Monetarna pasiva

Neto slobodne rezerve 12= 10-11


-16,2 29,4 29,0 48,0 75,0 137,7 164,1 174,4 213,4 268,1 393,7 567,3 505,7 486,8 510,3 521,4 525,7 478,8 496,0 492,3 478,5 491,5 481,8 476,1 486,3 486,8

1
1997. 1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

2
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

3
0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 63,3 66,9 64,1 68,2 68,4 73,7 81,3 84,3 75,1 61,4 60,2 61,4 65,9 66,9

4
0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 5,9 5,3 0,7 0,5 0,6 0,4 0,4 5,7 0,0 5,9 4,5 3,5 3,5 1,8 1,9 2,7 0,2 0,2 2,6 0,0 0,0

5
6,2 32,7 83,5 38,1 804,9 58,9 59,1 37,1 40,5 55,2 40,1 212,2 107,4 102,2 105,7 85,7 72,6 103,9 75,5 103,1 69,4 116,1 63,4 117,9 77,2 102,2

6
138,0 250,6 782,2 983,2 1.891,6 2.399,6 2.716,2 3.419,7 4.154,9 4.951,4 5.971,1 4.727,9 3.298,0 3.000,8 3.042,3 3.081,3 2.942,0 2.455,1 2.430,1 2.209,1 2.386,5 2.653,0 2.612,4 2.605,4 2.975,8 3.000,8

7
0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 19,7 12,3 21,5 28,6 51,3 80,7 49,9 2,2 2,7 2,2 2,3 2,2 2,4 2,6 3,6 2,0 2,4 1,8 1,4 2,1 2,7

10
144,1 283,3 865,7 1.021,2 2.666,6 2.482,9 2.791,9 3.478,0 4.223,5 5.450,7 6.697,6 6.294,8 6.211,2 6.456,3 6.033,8 6.038,4 6.192,6 6.149,4 6.113,9 5.952,2 6.097,6 6.373,9 6.256,8 6.415,1 6.450,3 6.456,3

11
160,3 253,9 836,7 973,2 2.591,6 2.345,2 2.627,7 3.303,6 4.010,1 5.182,6 6.303,9 5.727,5 5.705,5 5.969,6 5.523,5 5.517,0 5.666,9 5.670,6 5.617,9 5.459,9 5.619,1 5.882,4 5.775,0 5.938,9 5.964,0 5.969,6

Biljeka: Bruto devizne rezerve ine stanja bilansnih pozicija kratkorone strane aktive CBBiH (zlato, raspolaganje CBBiH SDR-ovima, devize u trezoru CBBiH, kratkoroni devizni depoziti kod nerezidentnih banaka i ostalo) i investiranja u dugorone vrijednosne papire od jula 2006. po odluci Investicijskog komiteta CBBiH. Neto devizne rezerve predstavljaju razliku izmeu bruto deviznih rezervi i obaveza prema nerezidentima. Monetarnu pasivu CBBiH ine novac izvan monetarnih vlasti i depoziti rezidenata kod monetarnih vlasti. Neto slobodne rezerve predstavljaju razliku izmeu neto deviznih rezervi i monetarne pasive CBBiH.

183

184

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T25: Vanjskotrgovinska razmjena - u milionima KM -

Godina 1
1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

Mjesec 2

Izvoz robe 3
1.043 1.376 2.265 2.256 2.089 2.323 2.819 3.783 5.164 5.937 6.712 5.530
7.096

Uvoz robe 4
5.120 6.048 6.583 7.331 8.048 8.319 9.306 11.179 11.389 13.898 16.293 12.348
13.616

Saldo izvoza i uvoza robe 5=(3-4)


-4.077 -4.672 -4.318 -5.076 -5.958 -5.996 -6.487 -7.395 -6.224 -7.962 -9.581 -6.818
-6.521

Pokrivenost uvoza izvozom u % 6=(3/4)x100


20,4 22,7 34,4 30,8 26,0 27,9 30,3 33,8 45,3 42,7 41,2 44,8
52,1

01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

421 517 603 594 604 642 638 583 628 594 663 608

722 947 1.090 1.131 1.175 1.173 1.237 1.168 1.279 1.213 1.201 1.281

-301 -430 -487 -537 -572 -531 -599 -585 -650 -619 -537 -673

58,3 54,6 55,4 52,5 51,4 54,7 51,6 49,9 49,1 49,0 55,2 47,5

Biljeka: Koriteni su najnoviji podaci Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine o vrijednosti uvoza i izvoza robe po specijalnom sistemu trgovine i nisu ukljuena prilagoenja obuhvata i vrijednosti koja se rade u svrhu izvjetavanja o platnom bilansu. Podaci za 2008. su revidirani u novembru 2009.

184

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

185

T26: BiH izvoz po zemljama destinacije - u hiljadama KM -

Godina

Mjesec

Austrija

Francuska Hrvatska

Italija

Maarska

Njemaka

Slovenija

Srbija*

vicarska

Druge zemlje
223.342 364.042 265.243 301.190 309.292 434.087 709.358 844.572 1.093.531 1.340.876 1.226.064 1.726.335 97.146 117.609 153.038 131.628 140.946 144.231 137.536 155.854 151.945 140.254 182.161 173.987

Ukupno

1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

62.316 74.194 83.190 83.640 82.094 136.048 163.432 313.807 369.608 415.224 325.370 470.584 22.842 24.679 34.257 35.062 42.570 46.904 49.821 42.296 47.347 40.556 45.362 38.888

11.538 12.521 24.256 41.723 23.444 48.409 63.696 86.233 91.775 99.530 109.439 86.950 6.149 7.460 7.204 8.273 7.050 8.979 8.133 5.405 7.551 8.475 6.036 6.235

202.375 173.413 247.278 313.266 406.121 609.975 775.428 965.258 1.090.120 1.156.836 944.144 1.070.626 54.512 69.044 86.427 88.678 90.792 89.827 109.540 100.605 96.085 89.200 104.190 91.725

269.301 515.014 412.797 248.396 340.796 492.555 496.275 713.413 779.102 843.065 702.356 862.022 61.500 71.004 72.050 79.567 83.750 78.374 80.921 43.868 71.054 77.203 74.839 67.891

7.087 7.921 9.510 12.933 11.826 22.698 142.643 165.097 219.419 203.892 91.726 126.174 6.278 7.971 9.330 8.164 8.284 9.394 14.135 13.279 14.105 14.011 13.008 8.214

144.235 262.061 328.378 262.698 289.074 268.389 429.036 668.733 762.169 913.488 814.110 1.085.936 78.245 83.161 89.912 89.083 87.601 93.749 84.903 91.255 96.010 98.653 104.808 88.554

96.440 150.614 175.634 174.258 249.706 256.498 365.199 629.633 645.369 614.875 463.129 611.744 38.192 44.942 51.464 53.014 54.201 54.621 50.044 48.607 57.960 54.701 54.814 49.184

244.408 464.820 466.386 421.059 382.257 446.073 587.960 681.764 770.717 942.277 741.441 894.775 43.629 64.675 79.887 78.082 75.371 94.873 88.671 76.038 82.787 66.723 70.689 73.350

114.577 240.321 242.854 229.993 228.235 104.049 50.253 95.786 114.775 181.628 113.419 160.359 12.548 26.587 19.730 22.463 12.938 21.331 14.149 5.498 3.415 3.958 7.570 10.173

1.375.619 2.264.921 2.255.526 2.089.156 2.322.846 2.818.780 3.783.280 5.164.296 5.936.584 6.711.690 5.531.199 7.095.505 421.040 517.131 603.300 594.015 603.504 642.284 637.853 582.705 628.259 593.734 663.479 608.200

Biljeka: Koriteni su najnoviji podaci Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine o vrijednosti izvoza robe po specijalnom sistemu trgovine i nisu ukljuena prilagoenja obuhvata i vrijednosti koja se rade u svrhu izvjetavanja o platnom bilansu. Podaci za 2008. su revidirani u novembru 2009. * Do 12.2.2007. podaci su ukljuivali izvoz u Srbiju i Crnu Goru, a od tog datuma podaci se odnose iskljuivo na izvoz u Srbiju.

185

186

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T27: BiH Uvoz po zemljama porijekla - u hiljadama KM -

Godina 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

Mjesec

Austrija
288.118 368.070 416.642 463.792 360.981 396.408 488.104 456.213 535.957 606.290 455.395 489.083

Francuska Hrvatska
70.030 93.567 98.212 134.567 155.737 176.498 251.630 210.636 288.902 350.744 252.923 273.139 12.975 25.140 20.517 21.197 22.312 24.157 27.207 21.879 25.764 25.256 23.681 23.053 1.020.151 953.134 1.104.538 1.330.043 1.446.124 1.633.847 1.886.484 1.946.914 2.449.198 2.779.927 1.855.136 2.058.946 100.347 134.878 158.878 179.890 153.473 170.053 203.972 197.287 191.689 192.286 188.511 187.684

Italija
978.755 704.214 957.233 789.764 852.243 850.747 1.000.500 1.020.542 1.255.982 1.520.914 1.243.234 1.210.391 65.673 78.230 95.804 108.310 110.798 108.997 117.225 71.485 102.834 113.222 109.110 128.702

Maarska
296.611 307.729 411.652 491.428 510.172 411.549 409.603 394.682 478.958 719.598 401.304 416.780 28.650 31.365 31.068 32.046 28.342 33.907 32.950 42.774 41.421 38.862 40.648 34.747

Njemaka
633.553 805.186 772.527 998.531 1.007.015 1.101.218 1.605.765 1.417.257 1.742.880 1.914.630 1.395.705 1.425.001 74.391 106.672 127.520 116.856 118.395 121.399 130.484 121.475 125.929 126.076 124.953 130.852

Slovenija
753.158 998.717 945.602 906.329 774.398 712.071 779.943 860.684 884.579 963.337 758.953 808.852 40.332 54.718 67.658 72.647 66.791 72.665 85.491 62.268 76.393 71.275 67.336 71.277

Srbija*
384.395 439.282 523.827 697.856 656.626 946.962 1.135.162 1.116.167 1.408.588 1.726.195 1.283.006 1.429.477 66.727 88.776 124.547 138.257 115.263 123.785 125.443 127.105 135.746 127.321 128.423 128.082

vicarska
94.450 128.543 226.925 149.000 138.747 158.430 182.857 271.275 305.854 199.945 92.225 93.181 5.152 9.066 9.199 6.693 9.352 8.159 7.728 6.259 7.085 7.356 8.388 8.745

Druge zemlje
1.528.691 1.784.161 1.874.270 2.086.271 2.416.898 2.918.211 3.438.497 3.694.415 4.547.343 5.510.936 4.617.299 5.411.352 305.631 380.100 419.408 417.343 511.553 461.432 462.847 477.920 517.480 466.569 473.674 517.395

Ukupno
6.047.912 6.582.603 7.331.428 8.047.581 8.318.941 9.305.942 11.178.545 11.388.785 13.898.242 16.292.516 12.355.179 13.616.204 722.056 946.937 1.089.801 1.130.710 1.175.274 1.173.336 1.236.976 1.168.085 1.278.518 1.212.552 1.200.953 1.281.004

01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

22.179 37.991 35.201 37.472 38.995 48.781 43.628 39.632 54.179 44.329 36.229 50.468

Biljeka: Koriteni su najnoviji podaci Agencije za statistiku Bosne i Hercegovine o vrijednosti uvoza robe po specijalnom sistemu trgovine i nisu ukljuena prilagoenja obuhvata i vrijednosti koja se rade u svrhu izvjetavanja o platnom bilansu. Podaci za 2008. su revidirani u novembru 2009. * Do 12.2.2007. podaci su ukljuivali uvoz iz Srbije i Crne Gore, a od tog datuma podaci se odnose iskljuivo na uvoz iz Srbije.

186

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

187

T28: Struktura izvoza i uvoza robe po proizvodima - u milionima KM Izvoz robe


Grupa proizvoda 2006.
5.164,3 43,4 49,7 22,6 143,0 607,2 345,2 104,8 112,3 462,5 94,2 254,7 299,0 46,7 1,7 1.389,1 643,2 99,2 15,4 28,1 400,5 0,9 0,8

Uvoz robe
2009.
5.531,2 90,8 83,7 44,3 233,9 861,7 333,5 116,4 66,2 393,6 156,8 323,5 345,9 73,1 1,8 1.047,2 618,8 139,9 21,9 40,5 537,5 0,2 0,0

2007.
5.936,6 57,3 57,3 37,2 173,1 658,3 324,1 137,7 114,6 527,4 113,8 281,3 349,5 73,9 2,5 1.643,4 763,1 108,8 16,9 37,1 458,2 0,9 0,2

2008.
6.711,7 77,5 64,9 47,5 220,1 808,5 429,7 138,6 114,2 495,0 144,0 332,0 369,0 74,3 1,1 1.798,6 793,5 208,7 21,6 42,0 530,1 0,1 0,4

2010.
7.095,5 117,8 119,3 55,1 260,9 1.215,7 488,7 132,5 107,8 424,2 205,9 316,0 412,4 51,8 3,8 1.609,0 696,3 154,0 16,3 29,5 678,2 0,3 0,0

2006.
11.388,8 236,2 468,5 91,1 1.149,2 1.882,1 1.062,6 539,3 241,3 121,5 319,3 604,3 189,7 290,4 7,9 1.187,3 1.816,4 801,4 139,1 4,3 234,2 0,4 2,6

2007.
13.898,2 266,4 606,2 97,1 1.269,4 2.072,6 1.241,9 682,8 235,6 175,7 359,2 681,3 221,3 373,5 11,6 1.694,8 2.345,4 1.055,4 178,2 5,7 322,0 1,1 1,2

2008.
16.292,5 378,4 704,2 126,4 1.411,1 2.836,9 1.395,2 777,8 240,2 209,9 387,5 737,7 235,4 379,4 13,9 1.974,4 2.610,8 1.275,6 237,1 7,3 351,6 0,9 0,5

2009.
12.355,2 375,4 526,0 111,3 1.376,4 1.999,3 1.260,6 648,1 200,0 150,5 356,6 664,9 212,7 285,1 11,1 1.075,0 1.840,2 804,7 182,9 5,3 268,3 0,4 0,2

2010.
13.616,2 371,7 602,2 103,3 1.425,2 2.743,9 1.345,7 725,1 298,0 154,3 372,1 708,1 226,4 283,6 12,2 1.209,2 1.764,3 755,6 242,1 6,2 266,2 0,7 0,1

Ukupno ivotinje i proizvodi ivotinjskog porijekla Proizvodi biljnog porijekla Masti i ulja ivotinjskog porijekla i biljnog porijekla Prehrambene preraevine Proizvodi mineralnog porijekla Proizvodi hemijske industrije ili srodnih industrija Plastine mase, guma i kauuk Koa i krzno Drvo i proizvodi od drveta Celuloza, papir i karton i njihovi proizvodi Tekstil i tekstilni proizvodi Obua, eiri, kape i slini proizvodi Proizvodi od kamena, gipsa, cementa i slinih materijala, keramiki proizvodi, staklo i stakleni proizvodi Biseri, plemeniti metali i njihovi proizvodi, drago i poludrago kamenje Bazni metali i proizvodi od baznih metala Maine, aparati, mehaniki i elektrini ureaji Transportna sredstva i njihovi dijelovi i pribor Satovi, mjerni, muziki i medicinski instrumenti Oruje i municija; njihovi dijelovi i pribor Razni proizvodi Umjetnika djela, kolekcionarski predmeti i antikviteti Nerazvrstano

Biljeka: - Izvor ovih podataka je Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine. Podaci su klasifikovani prema Harmonizovanom sistemu kodova Svjetske trgovinske organizacije. - Podaci za 2008. su revidirani u novembru 2009.

187

188

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T29: Pregled prosjenih srednjih kurseva KM Zemlja oznaka Godina


1998. 1999. 2000. 2001. 2002. 2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010.

EMU EUR 1
1,972018 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830 1,955830

Hrvatska HRK 100


. . 25,617210 26,193657 26,407764 25,863222 26,100232 26,422917 26,703006 26,653716 27,072193 26,641714 26,836049 26,814610 26,779262 26,930392 26,937856 26,931970 27,070250 27,094496 26,971425 26,843150 26,695988 26,496166 26,461629

Maarska HUF 100


. 0,718689 0,752855 0,762688 0,805188 0,772566 0,777071 0,788640 0,741214 0,778418 0,778567 0,698858 0,710646 0,725474 0,720869 0,736780 0,737168 0,708329 0,694578 0,689360 0,695111 0,692170 0,713352 0,710865 0,704430

Slovenija SIT 100


1,060839 1,009530 0,949208 0,897501 0,865838 0,836523 0,818152 0,816393 0,816303 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

vicarska CHF 1
1,214705 1,222682 1,255752 1,295163 1,333166 1,286932 1,266918 1,263147 1,243337 1,190857 1,233196 1,295257 1,417637 1,324219 1,333400 1,349790 1,366143 1,377249 1,417400 1,454527 1,457542 1,495146 1,453751 1,452887 1,523406

V. Britanija GBP 1
2,918182 2,967027 3,206893 3,146578 3,112649 2,829742 2,883133 2,859614 2,869188 2,858739 2,462700 2,195821 2,280434 2,214660 2,233399 2,170344 2,232593 2,274813 2,359160 2,342091 2,373421 2,334923 2,233555 2,285381 2,309234

SAD USD 1
1,761376 1,834282 2,118857 2,185558 2,076755 1,733531 1,575463 1,572843 1,559433 1,429542 1,336615 1,406763 1,476950 1,370079 1,430696 1,441287 1,457450 1,548450 1,601878 1,533936 1,516737 1,502993 1,408135 1,428920 1,481050

Srbija RSD 100


3,206892 3,009441 2,699271 2,360525 2,327066 2,446287 2,406718 2,083674 1,903300 2,013861 1,979828 1,961596 1,967224 1,942127 1,890895 1,869251 1,856780 1,855852 1,839742 1,826599 1,840909

Mjesec
12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 12. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

jedinica

188

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

189

T30: Vladine finansije BiH - jedinice sektora vlade - u milionima KM -

Neto nabavka nefinansijskih sredstava


237,9 229,5 351,8 489,6 745,8 842,8 748,0 101,1 163,0 32,3 54,1 62,9 161,1 53,7 61,6 57,3

Konsolidovani prihodi

Konsolidovani rashodi

2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2008. 2009. Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2010. Q1 Q2 Q3

270,7 334,9 472,5 801,8 885,0 980,7 1.086,6 222,2 247,0 217,6 377,2 222,0 269,8 205,0 297,8 215,7

3.889,1 4.163,0 4.488,3 5.177,2 5.901,0 6.537,5 6.074,6 1.530,0 1.572,6 1.180,9 1.419,5 1.442,8 1.448,2 1.250,9 1.458,8 1.487,6

1.853,5 1.853,7 2.078,5 2.525,6 2.919,1 3.264,5 3.080,3 698,6 687,5 577,7 610,5 621,7 688,2 611,2 659,2 637,9

199,9 206,1 178,7 201,0 241,5 236,6 210,9 62,8 62,2 42,8 50,5 56,9 60,7 50,3 51,7 55,3

6.021,0 6.380,2 7.122,1 8.586,4 9.832,7 10.903,1 10.342,5 2.490,0 2.531,0 2.001,0 2.408,7 2.332,1 2.435,3 2.105,2 2.432,7 2.383,3

254,6 295,5 399,5 713,3 753,9 876,4 975,5 225,9 279,4 203,8 252,0 235,7 284,0 201,9 268,3 224,4

3.706,7 3.877,5 4.082,6 4.590,0 5.532,4 6.651,2 6.292,4 1.459,1 1.914,8 1.255,5 1.422,4 1.352,1 1.762,4 1.252,4 1.482,4 1.398,8

1.749,7 1.743,9 1.810,8 2.187,5 2.458,9 3.003,7 3.316,6 676,6 810,7 621,7 741,0 711,6 889,9 712,5 692,5 763,8

161,8 157,3 162,6 174,3 197,5 184,5 189,9 41,0 65,2 28,3 45,8 50,3 65,5 33,9 44,7 56,7

5.680,4 5.896,7 6.359,5 7.546,0 8.828,8 10.599,6 10.664,5 2.378,9 3.031,8 2.091,2 2.412,3 2.338,4 2.970,2 2.188,4 2.453,1 2.430,5

-1.070,0 10,0 -663,8 -122,4 -57,7 -69,2 -696,0 -136,9 -82,0 -104,5

Biljeka: Administrativni podaci prikupljeni od ministarstava finansija svih nivoa vlasti, fondova socijalnog osiguranja svih nivoa vlasti i entiteskih direkcija za ceste. Podaci na godinjem nivou za konsolidirane prihode/rashode ukljuuju i lokalni nivo vlasti (optine i gradove), JP Direkcija za ceste FBiH i JP Putevi RS, dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne ukljuuju. Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja s kraja prethodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izmeu konsolidiranih prihoda, s jedne strane, i konsolidiranih rashoda s neto nabavkom nefinansijskih sredstava, s druge strane, predstavlja neto suficit/ deficit.

189

Neto suficit/ deficit


102,6 253,9 410,8 550,9 258,1 -539,3

Institucije BiH

Institucije BiH

Brko

Brko

FBiH

FBiH

RS

RS

190

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T31: Vladine finansije BiH - struktura konsolidiranih prihoda i rashoda - u milionima KM -

Porez

Doprinosi za Grantovi i Konsolidirani Kompenzacija Koritenje socijalno ostali prihodi prihodi zaposlenih roba i usluga

Kamate

Subvencije

Socijalna davanja

Grantovi i ostali rashodi

Konsolidirani rashodi

Neto nabavka nefinansijskih sredstava

2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2008. 2009. Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2010. Q1 Q2 Q3

3.223,6 3.401,8 4.002,4 4.947,1 5.536,5 5.946,3 5.351,9 1.340,9 1.302,2 1.025,6 1.145,0 1.195,5 1.244,1 1.048,5 1.264,8 1.277,7

1.877,8 2.002,8 2.100,6 2.536,2 2.908,9 3.568,7 3.638,6 920,1 1.032,2 816,3 926,8 927,4 967,9 902,0 944,2 925,1

919,6 975,5 1.019,1 1.103,1 1.387,3 1.388,1 1.352,0 229,1 196,6 159,1 336,9 209,3 223,3 154,7 223,8 180,5

6.021,0 6.380,2 7.122,1 8.586,4 9.832,7 10.903,1


10.342,5

1.783,5 1.776,2 1.834,7 2.222,7 2.534,7 3.022,3 3.155,2 643,6 784,6 661,2 711,8 631,8 776,4 634,6 707,5 644,9

1.518,4 1.414,8 1.601,4 1.986,0 2.220,9 2.462,0 2.489,4 488,9 689,8 463,4 558,3 462,8 666,5 485,7 548,9 541,6

107,2 84,4 96,4 108,0 110,8 123,6 123,9 17,7 41,0 18,9 41,8 20,2 30,0 18,0 34,5 17,6

154,8 184,4 217,0 310,4 378,2 439,6 418,5 115,5 147,5 38,2 90,9 115,9 134,3 48,4 102,5 115,3

1.749,7 1.965,4 2.212,2 2.426,5 3.030,6 3.945,1 3.951,0 963,1 1.205,4 839,7 901,2 945,1 1.136,2 853,6 921,9 905,9

366,7 471,4 397,8 492,4 553,5 607,0 526,5 150,1 163,5 69,8 108,3 162,6 226,9 148,1 137,8 205,3

5.680,4 5.896,7 6.359,5 7.546,0 8.828,8 10.599,6 10.664,5 2.378,9 3.031,8 2.091,2 2.412,3 2.338,4 2.970,2 2.188,4 2.453,1 2.430,5

237,9 229,5 351,8 489,6 745,8 842,8 748,0 101,1 163,0 32,3 54,1 62,9 161,1 53,7 61,6 57,3

2.490,0 2.531,0 2.001,0 2.408,7 2.332,1 2.435,3 2.105,2 2.432,7 2.383,3

Biljeka: Administrativni podaci prikupljeni od ministarstava finansija svih nivoa vlasti, fondova socijalnog osiguranja svih nivoa vlasti i entiteskih direkcija za ceste. Podaci na godinjem nivou za konsolidirane prihode/rashode ukljuuju i lokalni nivo vlasti (optine i gradove), JP Direkcija za ceste FBiH i JP Putevi RS, dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne ukljuuju. Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja s kraja prethodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izmeu konsolidiranih prihoda, s jedne strane, i konsolidiranih rashoda s neto nabavkom nefinansijskih sredstava, s druge strane, predstavlja neto suficit/ deficit.

190

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

191

T32: Vladine finansije FBiH - jedinice sektora vlade - u milionima KM -

Budet Federacije BiH

Fondovi socijalnog osiguranja

Kantoni

Konsolidovani Budet prihodi Federacije BiH

Fondovi socijalnog osiguranja

Kantoni

Neto Konsolidovani nabavka rashodi nefinansijskih sredstava

Neto suficit/ deficit

2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2008. 2009. Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2010. Q1 Q2 Q3

1.011,3 1.052,0 1.120,9 1.157,1 1.319,8 1.296,9 1.205,3 390,3 289,8 245,9 346,4 341,3 271,7 254,9 356,9 368,4

1.367,6 1.530,4 1.659,6 1.843,9 2.265,9 2.764,6 2.739,7 673,4 873,9 576,7 684,3 686,4 792,4 672,3 718,9 711,5

1.244,4 1.299,8 1.367,3 1.722,9 1.895,9 2.032,6 1.788,5 529,8 537,7 384,3 447,8 474,2 482,1 398,3 460,5 483,7

3.889,1 4.163,0 4.488,3 5.177,2 5.901,0 6.537,5 6.074,6 1.530,0 1.572,6 1.180,9 1.419,5 1.442,8 1.448,2 1.250,9 1.458,8 1.487,6

992,1 988,6 912,5 846,3 1.254,3 1.574,1 1.357,1 334,0 663,7 174,7 320,7 307,5 554,2 226,1 397,4 295,4

1.315,5 1.452,6 1.593,8 1.816,2 2.216,5 2.729,4 2.812,4 676,9 749,1 685,0 705,1 686,0 736,2 688,2 709,0 721,2

1.163,6 1.205,5 1.332,3 1.566,9 1.815,0 2.027,8 1.865,0 511,8 630,7 421,8 455,5 417,7 570,0 412,7 453,5 458,2

3.706,7 3.877,5 4.082,6 4.590,0 5.532,4 6.651,2 6.292,4 1.459,1 1.914,8 1.255,5 1.422,4 1.352,1 1.762,4 1.252,4 1.482,4 1.398,8

92,3 127,6 118,3 198,4 248,1 397,4 300,7 54,3 77,4 13,4 26,9 26,5 52,8 26,8 22,2 30,4

90,2 157,8 287,4 388,9 120,5 -511,1 -518,5 16,5 -419,6 -88,0 -29,8 64,2 -367,0 -28,3 -45,8 58,3

Biljeka: Administrativni podaci prikupljeni od ministarstava finansija, fondova socijalnog osiguranja svih nivoa vlasti u FBiH i JP Direkcija za ceste FBiH. Podaci na godinjem nivou za konsolidirane prihode/rashode ukljuuju i lokalni nivo vlasti (optine i gradovi) i JP Direkcija za ceste FBiH, dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne ukljuuju. Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja s kraja prethodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izmeu konsolidiranih prihoda, s jedne strane, i konsolidiranih rashoda s neto nabavkom nefinansijskih sredstava, s druge strane, predstavlja neto suficit/ deficit.

191

192

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T33: Vladine finansije RS - jedinice sektora vlade - u milionima KM -

Budet Republike Srpske

Fondovi socijalnog osiguranja

Konsolidovani Budet Republike prihodi Srpske

Fondovi socijalnog osiguranja

Konsolidovani Rashodi

Neto nabavka nefinansijskih sredstava

Neto suficit/ deficit

2003. 2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2008. 2009. Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 2010. Q1 Q2 Q3

1.001,5 981,2 1.034,0 1.211,3 1.419,8 1.547,1 1.349,4 403,0 413,4 309,4 327,2 332,7 380,1 304,8 358,2 357,9

561,9 653,0 713,5 950,2 1.030,3 1.348,9 1.377,9 338,3 419,1 323,9 341,7 339,6 372,7 367,0 371,1 336,0

1.853,5 1.853,7 2.078,5 2.525,6 2.919,1 3.264,5 3.080,3 698,6 687,5 577,7 610,5 621,7 688,2 611,2 659,2 637,9

904,2 922,0 912,4 1.049,1 1.324,0 1.602,6 1.676,0 377,4 596,6 305,4 419,7 376,8 574,1 399,9 375,6 431,3

596,3 653,6 720,7 944,1 1.013,1 1.313,9 1.517,4 341,9 359,1 371,8 379,7 385,4 380,5 373,2 387,0 388,5

1.749,7 1.743,9 1.810,8 2.187,5 2.458,9 3.003,7 3.316,6 676,6 810,7 621,7 741,0 711,6 889,9 712,5 692,5 763,8

77,7 75,8 169,4 212,0 433,5 329,4 310,0 14,5 24,6 14,2 3,2 9,1 26,9 21,4 26,4 9,1

26,1 34,0 98,3 126,2 26,7 -68,5 -546,3 7,6 -147,8 -58,2 -133,7 -98,9 -228,7 -122,7 -59,7 -135,0

Biljeka: Administrativni podaci prikupljeni od Ministarstva finansija, fondova socijalnog osiguranja i JP Putevi RS. Podaci na godinjem nivou za konsolidirane prihode/rashode ukljuuju i lokalni nivo vlasti (optine i gradovi) i JP Putevi RS, dok ih podaci za kvartale zbog nedostupnosti izvornih podataka ne ukljuuju. Vrijednosti za dati kvartal predstavljaju promjenu stanja s kraja predhodnog kvartala do kraja posmatranog kvartala. Razlika izmeu konsolidiranih prihoda ,s jedne strane, i konsolidiranih rashoda s neto nabavkom nefinansijskih sredstava ,s druge strane, predstavlja neto suficit/ deficit.

192

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

193

T34: Tokovi direktnih stranih ulaganja u BiH klasifikovani prema zemlji stranog ulagaa - u milionima KM -

Godina
Jan - Dec 2004.* Jan - Dec 2005.* Jan - Dec 2006.* Jan - Dec 2007.* Jan - Dec 2008.* Jan - Dec 2009.*

Austrija

Holandija

Hrvatska

Italija

Njemaka

Rusija

Slovenija

Srbija**

vicarska

Turska

Ostale zemlje

Ukupno

441 527 512 616 272 -105

24 30 41 18 89 -5

108 82 182 152 190 141

30 26 42 23 42 12

69 14 40 0 -12 91

... ... ... 333 218 129

72 151 178 202 247 80

6 39 39 1.353 100 105

8 22 56 61 48 -115

12 17 48 -1 6 17

338 57 57 217 45 -5

1.109 964 1.195 2.973 1.245 346

*Ukljuen je i iznos zadranih zarada koje se prikupljaju samo na godinjem nivou. **Od 2007. podaci se odnose na Srbiju, a do 2007. podaci su ukljuivali Srbiju i Crnu Goru. ...u ovoj djelatnosti/zemlji manje je od tri preduzea s direktnim ulaganjem, te u skladu sa statistikim standardima nismo u mogunosti prikazati iznose ulaganja.

193

194

Jan Dec 2008.*

Jan Dec 2007.*

Jan Dec 2006.*

Jan Dec 2005.*

Jan Dec 2004.*

Jan Dec 2009.*

Godina

Proizvodnja prehrambenih proizvoda i pia

122

81

98

64

52

83 Prerada drveta i proizvoda od drveta i plute, osim namjetaja; proizvodnja predmeta od slame i pletarskih materijala 5 6 4 15 15 -5 ... ... ... 215 316 47 58 27 21 19 6 36 49 125 14 21 -35 59 260 35 133 -126 32 -2 Proizvodnja baznih metala Proizvodnja hemikalija i hemijskih proizvoda Proizvodnja koksa, derivata nafte i nuklearnog goriva Proizvodnja ostalih proizvoda od nemetalnih minerala Proizvodnja motornih vozila, prikolica i poluprikolica 13 17 18 23 22 23

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T35: Tokovi direktnih stranih ulaganja u BiH klasifikovani prema djelatnostima

194
65 116 44 154 54 30 15 114 26 65 -101 -20 41 46 378 27 181 1.314 693 41 245 11 612 24 170 0 13 588 7 185
*Ukljuen je i iznos zadranih zarada koje se prikupljaju samo na godinjem nivou. ...u ovoj djelatnosti/zemlji manje je od tri preduzea s direktnim ulaganjem, te u skladu sa statistikim standardima nismo u mogunosti prikazati iznose ulaganja.

Trgovina na veliko i posredovanje u trgovini, osim trgovine motornim vozilima i motociklima 110 0 13 Finansijsko posredovanje, osim osiguranja i penzijskih fondova 430 3 171 1.109 Ostale djelatnosti Ukupno 964 Poslovanje nekretninama Trgovina na malo, osim trgovine motornim vozilima i motociklima; popravak predmeta za linu upotrebu i domainstvo

- u milionima KM -

Pota i telekomunikacije

1.195

2.973

1.245

346

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

195

T36: Meunarodna investiciona pozicija - u milionima KM AKTIVA Ostala ulaganja


Godina Neto Sredstva Direktna i portfolio ulaganja u inostranstvo Valuta i depoziti Ostala aktiva Devizne rezerve CBBiH Ukupno Direktna i portfolio ulaganja u BiH

PASIVA Ostala ulaganja


Krediti Valuta i depoziti Ostala pasiva Ukupno

1
2004. 2005. 2006. 2007. 2008. 2009.

2= 8-14
-1.455,9 -1.831,1 -855,1 355,5 -2.232,6 -3.512,9

3
3,6 1,5 5,2 4,1 4,6 3,2

4= 5+6
1.952,2 2.267,0 2.634,8 3.880,1 3.550,2 3.338,6

5
1.831,8 2.137,6 2.471,3 3.673,1 3.311,7 3.152,2

6
120,5 129,3 163,5 206,9 238,5 186,4

7
4.041,9 4.759,2 5.903,0 7.106,0 6.708,1 6.572,5

8= 3+4+7
5.997,7 7.027,6 8.542,9 10.990,2 10.262,9 9.914,4

9
1.221,2 1.680,9 2.184,2 2.610,3 2.785,9 2.612,9

10 = 11+12+13
6.232,4 7.177,8 7.213,9 8.024,5 9.709,6
10.814,4

11
4.864,5 5.257,1 5.086,9 5.317,0 6.239,7 7.166,7

12
1.348,0 1.905,1 2.110,2 2.674,1 3.351,7 3.229,2

13
19,9 15,5 16,8 33,5 118,3 418,4

14 = 9+10
7.453,6 8.858,7 9.398,0
10.634,7 12.495,6 13.427,2

Biljeka: Osnovni izvori podataka za statistiku Meunarodne investicione pozicije (IIP) su tri seta statistika proizvedenih u CBBiH: Statistika stranih ulaganja, Statistika monetarno-finansijskog sektora i Statistika vanjskog duga opte vlade Bosne i Hercegovine. Zbog nedostatka pouzdanih i potpunih podataka o finansijskim pozicijama nefinansijskih privatnih preduzea i domainstava, obuhvaeni su podaci jedino za sektore monetanih vlasti, komercijalnih banaka i opte vlade.

195

196

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

T37: Realni i nominalni efektivni kurs BiH

Godina

Mjesec

NEER

REER

2005. 2006. 2007. 2008. 2009. 2010. 2010. 01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12.

99,98 99,80 100,30 100,08 96,23 96,53 96,21 96,47 96,78 97,14 97,19 97,28 96,82 96,61 96,53 95,83 95,58 95,95

99,98 97,88 100,44 99,09 98,41 99,44 97,21 97,76 98,66 100,30 100,61 100,78 100,05 100,42 100,31 99,18 99,01 98,93

Biljeka: Manje promjene REER-a i NEER-a, u odnosu na prethodno objavljivane, uzrokovane su revizijama podataka o robnoj razmjeni BiH i CPI indeksa zemalja koje se posmatraju pri izraunavanju REER-a i NEER-a. Spomenuta revizija je uraena u januaru 2011. godine. * Indeks formiran na osnovi dvadeset trgovinskih partnera (Austrija, eka, Francuska, Njemaka, Maarska, Italija, Litvanija, Holandija, Poljska, Slovenija, Hrvatska, Kina, Velika Britanija, BJR Makedonija, Rumunija, Ruska Federacija, SAD, Srbija i CG od 2007. posmatra se samo Srbija, vicarska i Turska).

196

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

197

Biljeka: Po nalogu Agencije za bankarstvo FBiH u junu 2010. godine jedna banka je izvrila preknjiavanje oko 300 miliona KM potraivanja po osnovu vrijednosnih papira od domaih institucionalnih sektora na potraivanja od nerezidenata. U decembru 2010. godine ista banka je izvrila retroaktivno ovu ispravku u odgovarajuim iznosima za period od augusta 2009, godine kada je greka nastala, do maja 2010. godine. Navedena ispravka se odrazila na porast strane aktive i pad ostalih stavki neto. Jedna banka iz Federacije BiH izvrila je reklasifikaciju finansijskih instrumenata u okviru strane aktive za period januar - august 2010. godine u iznosu od oko 40 miliona KM. Potraivanja od nerezidenata po osnovu kredita reklasifikovana su u potraivanja od nerezidenata po osnovu vrijednosnih papira, to se odrazilo na promjene unutar kratkorone i dugorone strane aktive. Po nalogu Agencije za bankarstvo Republike Srpske, jedna banka je izvrila reklasifikaciju finansijskih instrumenata na strani pasive za period septembar 2008. - novembar 2010. godine, tj. smanjenje oroenih i tednih depozita nebankarskih finansijskih institucija i sektora vlade, a poveanje kredita od navedenih sektora, respektivno u odgovarajuim iznosima, po mjesecima, u rasponu 50 - 150 miliona KM. U skladu s novom regulativom Agencije za bankarstvo RS, objavljenoj u Sl. glasniku RS br. 136/10, kojom je propisan novi nain knjigovodstvenog evidentiranja potraivanja klasifikovanih u kategoriju E, obrauna i knjigovodstvenog evidentiranja kamate po nekvalitetnoj aktivi, te obrauna optih i posebnih rezervisanja, banke iz RS su u podacima za decembar 2010. godine izvrile primjenu navedene regulative prenosom navedenih pozicija iz vanbilansne evidencije u bilans. Ispravka se odrazila na strani aktive, na porast kredita u iznosu od 144 miliona KM, porast dospjelih kamata u iznosu od 36 miliona KM, a na strani pasive na porast rezervisanja za kreditne gubitke u iznosu od 180 miliona KM u okviru rauna kapitala.

197

198

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

IZDAVA Centralna banka Bosne i Hercegovine Marala Tita 25, 71000 Sarajevo Tel. + 387 33 278 100, 663 630 Fax +387 33 278 188 www.cbbh.ba e-mail: contact@cbbh.ba

Publikovanje i umnoavanje u obrazovne i nekomercijalne svrhe je dozvoljeno uz saglasnost izdavaa.

Centralna banka Bosne i Hercegovine je certificirana za ISO 27001:2005 standard, to potvruje ispravnu implementaciju ISMS-a za obim definisan na zvaninom certifikatu sa brojem 44 121 091033 koji je Centralnoj banci Bosne i Hercegovine dodjelila certifikatorska kua TV NORD CERT GmbH.

198

Centralna Banka Bosne i Hercegovine Godinji izvjetaj 2010.

199