Vous êtes sur la page 1sur 1092

F. littera numeralis, 40.

denotat ; unde versus :

Sexta quaterdenos gerit F qu distat ab alpha.

Eidem liter si recta linea superaddatur, 40. millia significat. F.

In superscriptione cantilen, ut cum fragore, seu frendore feriatur, efflagitat


. Ita Notkerus Balbulus Opusc.

Quid singul liter significent in superscriptione cantilen

. F. pro Ph, occurrit passim apud Scriptores inferioris tatis ; sed et in veteribus aliquot Inscriptionibus. Locos indicavit Josephus Scaliger indice 19. Occurrit prterea F pro V et vice versa : quo spectat Ambrosii Moralis observatio in Eulogii Vitam pag. 193 :

Tam in his duobus exemplaribus, quam in aliis pervetustis libris Mozarabum Christianorum litteris descriptis, quos mihi videre hucusque contigit, F pro V, et V pro F semper cernitur appositum. Itaque hic Referentia, non reverentia fuit scriptum ; et semper Provanus non Profanus.

Jam supra vidimus Devensum pro Defensum. Sic et Latinum Vates a Grco , et Vesica a docent esse derivata. Hispani F in H mutant quam frequentissime ; sicque dicunt Hablar pro Fabulari, Hace pro Fasce, Halcon pro Falcone, etc. Pro B positum F infra videmus in Faro pro Baro. FABA, est tertia pars scrupuli unius. Roch. le Baillif in Dictionar. Spagyrico. Faba Asiana, vel Campanica, Phaseolus, Gall. Haricot : quod leguminis genus Belg vocant Fabas Turcicas vel Romanas. Acta SS. Junii tom. 3. pag. 451. de S. Raynerio :

Vocavit virum suum, et aspiciens vidit lapidem ascendere de maxilla, ad modum Fab Asian, id est Campanic, quam digitis accipiens traxit.

Faba Fresa, Feve frse, a faba et frasus, quod est fractus. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7684 : Faba frach. Prov. fabe fresa, faba fracta, in Gloss. Provinc. Lat. ex Cod. 7657. Cui opponitur faba solida. Vide infra Fresa et Fresus. Ludi ad fabas mentio fit in Lit. remiss. ann. 1460. ex Reg. 190. Chartoph. reg. ch. 106 :

Certain jeu, nomm las Fabes et une salliere du fust.


Fabas Dicere. Vide Dicere Fabas. FABACENA, Prstatio ex fabis. Vide Mestivarius in Mestiva. FABALIA, Idem quod Fabaria. Tertull. lib. de Anima cap. 31 : FABANA, Fab decoct. Vita S. Carilelphi :

Pythagoras ne per Fabalia quidem transeundum discipulis suis tradidit. Tantam Fabanam coxit, ut per totam hebdomadam satis haberet.

Perperam, inquit Meursius, in MS. Fabianam. , Grci recentiores dicunt, ut idem observat. FABARIA, in Pacto Legis Salic tit. 27. 6. Campus fabis consitus. Vide Favaria. Fabare, Eadem notione, in Observantiis Regni Aragon. lib. 8. tit. de furtis :

Si dominus invenerit aliquem de die in sua vinea, horto, vel Fabari, colligendo fructus, etc.

FABARIUM, Pensitatio de fabis. Charta ann. 1241. in M. Pastorali Eccl. Paris. lib. 10. Ch. 21 :

Ita quod nhil amodo percipiet, nec in campiparte, nec in decima, nec in dificiis, nec in lignis, nec in Fabario, nec in straminibus, item nec in veciis, etc.
FABARIUS, Cantor, qui cibis vescebatur, qui mollem vocem reddunt. Vet. Glossar : Vocalis, Fabarius, Cantor. Isidorus lib. 2. de Divin. Offic. cap. 12 :

Antiqui pridie quam cantandum erat, cibis abstinebant, psallentes tamen, leguminibus caussa vocis assidue utebantur. Unde et Cantores apud Gentiles Fabarii dicti sunt.
Fabarii, Cantatori di pagani. Glossar. Lat. Ital. Ms. f. pro Fabularii. FABATARIA, Vasa amplissima, in quibus fabatia, de qua Apicius, vel puls fabata solebat apponi, apud Lampridium in Heliogabalo. Vide Martinii et Hofmanni Lexica. FABATRUM, , Granum fab. Supplem. Antiquarii. Ex Castigat. in utrumque Glossar. leg. Fabatum. Vide Salmas. ad Hist. Aug. pag. 187. FABEA, , Puella, Fabeus, Puer. Gloss. Lat. Gr. MSS. Sangerman. , FABELLA, Sermo brevis. Vita S. Adalberti Mart. April. tom. 3. pag. 179 :

In extremo anhelitu, cum tamen adhuc magna pars anim superstes foret, astantibus, quarum ille adolescens unus erat, hanc Fabellam gra voce retulit : Heu mihi ! Qualis eram et quantum diversus ab illo.
FABELLARE, Fubulari. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Fabellare, c'est parler. Vide Fabulare. FABELLATIO, , Sermo de Fabulis. Gloss. Lat. Gr. MSS. Sangerman. FABER. Piscis genus. Vide supra Aurata et Citula. FABER de Corona, idem qui Regius. Charta Phil. Pulc. ann. 1300. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 119. r. col. 2 :

Cum nos quatuor denarios Parisienses, quos Perroto Fabro de corona dedimus, pro ferris fabricandis pro nemoribus ad opus nostri, per diem percipiendos... adjunxerimus, etc.

Faber Grossarius. Vide Fabri grossarii et in Grossarius. FABERCULUS, Petit feure ; Fabrissa, femme de feure, in Glossar. Gall. Lat. ex

Cod. reg. 7684. FABERRA, , Faba, Supplem. Antiquarii. FABERRIME, pro Affabre, dixit Apuleius Florid. lib. 2. et Metamorph. lib. 2. et 11. FABEUS. Vide Fabea. FABIACUM, Prstatio ex fabis. Charta ann. 1211. in Chartulario Eccl. Carnot. n. 180 :

Viciacum, Fabiacum, ordeiacum, investitiones, submonitiones hominum, etc.

Vide Fabarium. FABIANA. Vide Fabana. FABICORA, Proverbium in eos qui domesticis alimentis usi cum aliis laborant. Papias MS. Bituric. Editus habet Fabricora. FABILIA, perperam inter Probat. tom. 4. Hist. Occit. col. 401. pro Fatalia. Vide in hac voce. FABILIS, Dicendus, memorandus. Hist. invent. S. Baudel. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 4. col. 1 :

Cum hoc donum quanto est revelatum tardius, tanto Fabile talentum eos latebat, major bonitatis Dei magnificentia eis subtracta erat.
Vide supra Fabellare. FABIOLA,

est flos fabarum

. Roch. le Baillif in Diction. Spagyrico. FABIOLUM, inter ornamenta vel vasa ecclesiastica annumeratur, in Ord. Ambros. eccl. Mediolan. ann. circ. 1130. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 881 :

Cicendelarius observator portat patenam cum manutergio volutam.... et casulam argenteam et Fabiolum argenteum, et duas alas textus Evangeliorum.
An leg. Fasciolum ? Vide in hac voce. FABISOR, pro Favitor, Gall. Fauteur. Papias MS. Bituric. : Fabisor, Fautor, favens. FABOLARI, pro Fabulari, in Glossar. vet. ex Cod. reg. 7641 : Fabolor, fabellor. Vide Fabulare. FABONIUM, Fabonius. Vide Favonium, Favonius. FABRARIA, Ars ferraria. Statuta Massil. lib. 5. cap. 52 :

Ordinamus prsenti capitulo quod fabri exercentes.... ministerium Fabrari per se, vel per alios in Massilia, vel ejus territorio non accipiant pretium, vel mercedem ultra modum infra scriptum, videlicet pro

ferrando equo iv. den. de pede uno, etc.

Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Fabraria, Prov. Fabreria. FABRATERIA, Ornatus fabrorum, vel domus, vel locus, ubi fabric sunt, Ugutioni. Gloss MSS. : Fabrateria, Fabrica, qua sedent fabri, vel ornatus equorum. Aimoinus in Vita S. Abbonis Floriac. sc. 6. Benedict. part. 1. pag. 44 :

Certe qui volunt exsequi in Fabrateria mendacii cupiditates suas pravas, ipsi nituntur condere leges iniquas.
Pro ipso opere utitur idem Abbo in Epist.

Qui nunc Hierosolymis exulat pro suorum mendaciorum Fabrateria

. FABREFACTUS, Ars, fabrica. Chron. de S. Maria Magdal. Ms. ad ann. 1279 :

Caput vero ipsius postmodum in concha pretiosissima ex auro puro et lapidibus pretiosis miro artificio ac decoro Fabrefactu inclusit, ubi devote corpus et caput reservatur et miraculis evidentibus declaratur.
1. FABRICA. Fabric, pro operibus publicis, leg. 13. Cod. Th. de Prtorib. (6, 4.) leg. 14. 30. de Oper. publ. (15, 1.) etc. Fabricatio publica, opus publicum, leg. 2. de Sepulcr. (9, 17.) viol. Vide leg. 37. de Decurion. (12, 1.) eod. Cod. Proprie vero Fabric dict, in quibus arma fabricabantur. Ammian. lib. 14 :

Tribunos Fabricarum insimulassent, promittens arma.

Occurrit, eadem notione, in Correct. stat. Cadubr. cap. 116 :

Sancimus quod quotienscumque contigerit effici aliquod opus pro communi,... massarius communis.... teneat in quaterno computum.... hominum centenarii, qui laborarent sive operas darent ad Fabricam vel opus illud quod fieret. Item pro Fabrica dict vill, duo modia frumenti.

Pro exstructione vel refectione murorum urbis seu castri accipi videtur in Charta ann. 1319. ex Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 318 : Nisi eodem sensu intelligas, quo infra Fabrica 4. adeo ut civilibus perinde atque ecclesiasticis bonis attributa fuerit hc vox. 2. FABRICA, Gallis, Forge, Ordinatio Hospitii S. Ludovici Reg. Franc. ann. 1261 :

Cambellani habent..... 12. pecias candel minut, et Fabricam ad tres equos.


Occurrit ibi pluries. Id est, Cambellani habent quidquid ferri necesse est pro tribus equis, ex fabrica Regia. Charta ann. 1317. in Reg. 58. Chartoph. reg. fol. 3. r :

Item concessit Felisio de Autisiodoro Fabricam seu forgiam, quam nunc habet supra magnum pontem Parisius.

Accipi etiam videtur hc vox pro quovis dificio, in Lege Burgund. addit. 1. cap.

1. 7. et in Lege Bajwar. tit. 8. cap. 2. 1. in qua alii Codd. habent basilica, ut monet Steph. Baluzius, adeo ut fabrica et basilica idem fuerint. Litter Alberti Imp. ann. 1300. apud Ludewig. tom. 6. pag. 40 :

Quque Fabrica in Nurinberg solvet (Burgravio) unum solidum annuatim.

Pro quavis officina, quo sensu Fabbrica utuntur Itali, legitur in Charta ann. 1048. apud Lamium in Delic. erudit. inter notas ad Hodoepor. Charit. part. 3. pag. 1034 :

Una cum casis et hedificiis et universis Fabricis suis, etc.

3. FABRICA, Opificium quodvis ferrarium. Tradit. Fuldenses Schannatti pag. 403 :

Slavi cxx. singulas libras lini (debent) Scutatores scuta xii. et una Fabrica.
Extractum computi anni 1327. Histor. Dalphin. tom. 2. pag. 216 :

Cum Dominus veniret de Jostis Tollini solvit pro Fabrica xxi. den.

Hoc est, pro calceando equo, qua notione non semel accipitur vox Fabrica in Instrumentis Dalphinalibus. 4. FABRICA, Proventus Ecclesi, illius reparationi aliisque divinum cultum spectantibus destinati, Gallis la Fabrique. Addit. 4. ad Capitul. cap. 58 :

Quod in unaquaque ecclesia cui Episcopus prest, quatuor tam de reditibus quam de oblationibus fidelium fieri debeant portiones ; ut una sit Episcopi, alia clericorum, tertia pauperum, et quarta Fabricis ecclesiasticis adplicetur.
Litter Caroli VI. Franc. Regis ann. 1385. inter Anecdot. Marten. tom. 1. col. 1614 :

Interdum contingit, ut in Ecclesiis in quibus Prlati fructus, reditus et proventus unius anni, et Fabrica fructus alterius anni percipere consueverunt.
Testamentum ann. 1423. apud Blount in Nomolex. Angl. :

Item lego Fabric ecclesi cathedralis Hereford. xii. den. Item lego Fabric capell B. Mari de Bromyard xl. den. Fabrica Ecclesi,

in Obituario Morinensi f. 32. Occurrit prterea apud Madox Formul. Anglic. pag. 430. tom. 4. Concil. Hispan. pag. 6. col. 2. pag. 19. col. 2. etc. Fabrice, eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1476. ex Reg. 204. Chartoph. reg. ch. 183 :

La Fabrice de la parroisse de maille, etc.

Fabricales Litteras appellat Clemens IV. Papa ann. 1267. in Epistola ad Archiepiscopum Hispal. inter Anecd. Marten. tom. 2. col. 476. Litteras quibus Rom. Pontifex Regi concederet licentiam accipiendi partem proventuum ad Fabricam Ecclesi pertinentium. Fabricales Decim, Ead. notione, ibid.

FABRICABILIS. Qui fabricari potest. Gloss. Philox. FABRICARE, Clavis figere. Acta SS. Aurei et Sociorum Mart. Junii tom. 3. pag. 51 :

Deinde duxit eos ad nemus... et eos ibi Fabricari fecit ad duas arbores, cum catenis et compedibus per fabros, ponens duos custodes super arborem.

FABRICARIUS. Gloss. apud Martinium in Lexico : , Ligna Fabricaria. FABRICATOR, Cui dificiorum cura demandata. Charta Jacobi Adriens. episc. ad calcem Stat. Mss. eccl. S. Laur. Rom. :

Qui tres scilicet canonicus et duo laici eligendi, vocentur magistri operarii seu magistri Fabricatores ecclesi S. Laurentii in Damaso.
FABRICATOR Ecclesi, dis sacr procurator, dituus, Gall. Marguillier. Index MS. beneficiorum Ecclesi Constant. fol. 89. verso :

Decem libras Turon. .... levandas super communiam ejusdem Canonici, si contigerit ipsum residentiam personalem facere ; sin auten, supra fructibus prebend capientur per Fabricatorem Ecclesi.

Vide Fabricerius. FABRICATUR, Vasa aurea aut argentea, aurum omne, argentumve factum, aut in vasa conflatum, in Formulis antiquis apud Lindenbrog. 49. 67. 72. 75. 77. 78. 83. in Formula 18. ex Baluzianis, Form. 82. ex Andegavensibus, etc. Gesta Regum Francorum cap. 13 :

Aurum quoque multum et argentum, Fabricaturasque speciosissimas tradens Legato, etc.


Primum Testamentum Widradi Abbatis Flaviniacensis :

Et quod superius memorari debueramus, tam aurum, quam argentum, vel reliquas Fabricaturas seu ministeria Ecclesi, etc.
Litter Deodati Clerici pro Monasterio Sithiensi ann. 32. Caroli Regis ex Archivo Audomar. :

Fabricaturas Ecclesiarum auro argentoque, drappalia, etc. vobis per venditionis titulum, accepto pretio, Ecclesi vestr a die prsenti transfirmo.

Extenta jurium Comitis Sabaudi ann. 1309. tom. 1. Histor. Dalphin. pag. 86 :

De quolibet vendente... caseos, coria, Fabricaturam auri, cyphos, etc.

FABRICATUS Testis, Subornatus, Gallice Suborn, in Depositione variorum testium coram Officiali Rotomag. ann. 1395. ex Archivo B. M. de Bono-Nuncio Rotomag. FABRICENSES, Qui in sacris fabricis arma cudebant et fabricabant, de quibus est titulus in Cod. Th. (10, 22.) et Justin. (11, 10.) quorum Prpositi, Primicerii

Fabric dicebantur. Erant Fabric et Fabricenses sub dispositione Magistri officiorum. Vide Cujac. Gothofred. etc. FABRICERIUS, ditimus, Curator dis sacr, Gall. Marguillier. Diploma anni 1530. in Dissertatione V. Cl. Muratorii tom. 2. Anecd. pag. 315 :

Convocatis... venerabilibus Canonicis et Fabriceriis sacelli S. Johannis Baptist Modoeti .... cupientesque .... Canonici et fabricerii huic honesto voto satisfacere, etc.

Vide Fabriquerius. Nostris alias Fabriqueur, Fabriceur et Fabrisseur. Lit. remiss. ann. 1461. in Reg. 198. Chartoph. reg. ch. 215 :

Jehan Pinart procureur et Fabriqueur de la parroisse de la Revestizon, etc. Jehan Mareschal Fabrisseur de la paroisse de Maille,
in aliis ann. 1476. ex Reg. 204. ch. 183. Infra :

Fabriceur de ladite parroisse.

FABRICI Buccell, Gall. Oublie. Vide Nebul. FABRICINA, Officina ubi faber operatur. Vel potius ipsa opera in hujus officina fabricata. Guerard. Codex MS. Irminonis Abb. Sangerman. fol. 72. v. col. 1. Brev. 13. sect. 104. :

Hado faber prosolvit medietatem mansi de Fabricina sua.

FABRICINIUM, Idem quod Fabricatura. Capitula Caroli C. tit. 31. Edict. Pist. ann. 864. cap. 23 :

Aurum vel argentum, vel quodcumque Fabricinium ex auro vel argento, etc.

Occurrit ibi iterum. FABRICOLA. Parva fabrica. Dief. FABRICORA, Proverbium in eos qui domesticis alimentis usi cum aliis laborant. Papias. MS. Bituric. habet, Fabicora. FABRI Grossarii, Ferrarii, vel rarii, ut vocantur a Plinio lib. 34. cap. 8. In Statutis antiquis Abbati Corbeiensis lib. 1. cap. 1 :

Fabri grossarii sex, artifices duo.

Vide in Grossarius. Germ. Grobschmid. Adel. FABRICATIO. Tertull. Apolog. 12. Non sentiunt injurias et contumelias su Fabricationis Dii vestri. FABRILES Uv, Fumi vapore siccat. Clius Aurel. lib. 4. Chron. cap. 3 :

Item Uva, et magis fumi vapore siccata, quam Fabrilem appellant.


Adde lib. 2. cap 7. 13. lib. 3. cap. 2. FABRILITER, Fabri arte. Charta ann. 1315. ex Bibl. reg. :

Ostia dict turris prius firmata,... Fabriliter aperiri fecerunt, et amotis serraturarum prpediis, introierunt ibidem.

Utitur Prudent. Apotheos. v. 519. FABRILLA, et Fabrissa, Uxor fabri, Ugutioni et Joanni de Janua. Vide supra Faberculus. FABRIO. Idem ac fabrico. Venant. 2. carm. 12. 23. Quod nullus veniens Romana gente Fabrivit, Hoc vir barbarica prole peregit opus. FABRIQUERIUS, ut Fabricerius, Synodus Oriolana ann. 1600. tom. 4. Concil. Hisp. pag. 737. col. 2 :

Fabriquerios qui fabric ecclesiastic prficiantur, homines divites, pecuniosos, conscienti integritate insignes.... elegant, quibus fabricarum redditus.... et totius anni proventus committantur Fabriquerii collectos fructus absque majori consensu Parochianorum ... minime vendant ; et elapso annuali munere, intra mensem accepti et expensi rationem reddant.
Vide Fabricator. FABRIRE, Fabricare. Fortunatus lib. 2. Poem. 8 :

Quod nullus veniens Romana gente Fabrivit, Hoc vir barbarica prole peregit opus.

FABROSUS, Verboso. Glossar. Lat. Ital. Ms. Vide supra Fabolari et mox Fabulare. 1. FABULA, Pactum, conventio, Pourparler. Glossarium vetus : Fabula, id est, pactum conditionis. Qua notione vocem hanc usurpat non semel Lex Longobard. lib. 1. tit. 9. 9. tit. 23. 2. tit. 30. 3. lib. 2. tit. 1. 1. Leges Rotharis Regis tit. 53. 65, tit. 105. 30. etc. apud Heroldum. Roth. 144. 351. 191. 178. Vide Grimm. Antiq. Jul. Germ. pag. 433. In Foris Hispanicis lib. 3. tit. 1. 6. lib. 5. tit. 2. 4. dicitur ille morir sen fabla, seu mori sine fabula, qui moritur intestatus, tabulis testamenti non confectis. Mori sine lingua, apud Tyrium. Vide Gamales, et Inordinatus. 2. FABULA, pro Rumore, apud Senecam lib. 3. de Benefic. cap. 23. et aliis locis, S. Hieronymum Ep. 33. ad Castrutium, Tertullianum Apologet. cap. 21. etc. Fortunatus Carm. ad Justinum Imp. :

Currit ad extremas fidei pia Fabula gentes.


Gregorius Turon. lib. 5. cap. 49 :

Epistola Sigeberti Regis ad Desiderium Episc. Cadurcensem tom. 1. Hist. Franc. :

Dum Fabula currente a pluribus et fidelibus nostris cognovimus, etc.


3. FABULA, Historia, narratio. Vita S. Eparchii Abbatis Inculism. cap. 17 :

Fabulam fingit, quod Guntrannus Rex capere vellet Turonicam civitatem. Fabulas eremitarum eis spius exponebat.
Fortunatus Presbyter in Vita sancti Medardi Episcopi, apud Acherium Spicil. tom. 8. pag. 410 :

Vos, vos, inquam, qui dicimini Pastores, Abbates, Rectoresque

Ecclesiarum, vos, hc Fabula, non fabula, sed res veraciter gesta respicit, vos instruit, vos ammonet, etc.

FABULARE, Fabulari, Confabulari. Gloss. Lat. Gr. Fabulat, , , Italis Favellare, Loqui. Hispanis Fablar, hodie Hablar. Regula S. . Csarii ad Virgines :

Dum psallitur, Fabulare omnino, vel operari non licet.


Vetus Charta apud Beslium pag. 388 :

Nunciansque Hugoni ut invicem Fabularentur.

Alia Alfonsi Regis Castell, r 1129. apud Anton. de Yepez tom. 6 :

In sua vita, in quantum cum loquela sua poterit Fabulare.

Occurrit etiam in Synodo Rom. sub Eugenio II. PP. cap. 15. apud Joann. Sarisber. Ep. 190. in Vita S. Samsonis Episc. Dolens. lib. 1. cap. 23. 55. in Epistola scripta sub nomine Jesu Christi sub Carolo M. etc. Atque hac notione vox ista non semel usurpatur a Plauto. Fabulas conferre, dixit Capitolinus in Pertinace ; Fabul privat, literat, pro privatis ac doctis sermonibus, Lampridius in Heliogabalo, et in Alexandro Severo. Marius Mercator pag. 353 :

Si passus est, quomodo impassibiliter ? Si impassibiliter, quomodo passus est ? Fabulemur ineffabiliter, ut sentiatur insensibiliter.
Flaboier, pro Fabulas narrare, nugas dicere apud Guignevil. in Peregrinat. hum. gener. Ms. :

Qu'est che, a dit le paisant, Que m'alez vous chi Flaboiant ?

FABULARIUS, Fabulator, qui scribit vel narrat Fabulas. Lambert. Ardens. apud Ludewig. tom. 8. pag. 473 :

Tot et tantorum ditatus est copia librorum, ut Augustinum in Theologia, Areopagitam Dionisium in Philosophia, Millesium Thalem Fabularium in neniis Gentilium, in cantilenis gestoriis sive in eventuris nobilium, sive etiam in fabellis nobilium, joculatores quoque nominatissimos quiparare putaretur.
FABULATIO. Faceta narratio, vel collocutio. Capell. 6. p. 189. Cura districtior tibi forensis fabulationis partibus alligata aciem industri melioris obtudit. FABULATORIUM, Locus Monasterii, ubi Fratres confabulantur. Utitur Martinianus Monachus a Mabillonio laudatus tom. 3. Annal. Bened. pag. 324. FABULATORIUS, Superfluus, inutilis. Stat. comitat. Venais. sub Clem. PP. VII. ex Cod. reg. 4660. A cap. 23 :

Quia in testium attestationibus ordinandis, aliqui ex dictis notariis... verbis Fabulatoriis, infructuosis utuntur, statuimus quod verba superflua omittendo inantea, etc.
FABULO. Gloss. Isid. Fabulas componens. Fabulones, fabularum inventores.

Utitur Macrobius lib. 2. Saturn. cap. 1. Ubi alii legunt Sabulo. Vide Forcell. in hac voce. Glossar. Sangerman. num. 501. habet : Fabulonus, Fabularum inventor. Vide Lexicon Hofmanni. Nostri Fableor dixerunt. Vetus Pota MS. e Bibl. Coislin :

Un Roi un Fableor avoit A qui deduire souloit.

FABULOSE, Fabulando, Gall. Dans la conversation. Fragm. Hist. Brit. Armor. tom. 7. Collect. Histor. Franc. pag. 49 :

Accedens (Nomenoius) Ad Conoveum monasterii Redoni abbatem, virum simplicem et innocentem, et sub specie veritatis illum seducens, exposuit illi Fabulose, ut erat alloquax, de dignitate regni Britanni.
FABUNDUS. Loquax. Dief. FACCES, Lenticula aquatica, in Gloss. MS. ad Alexandrum Iatrosophistam. Vide Falcata. FACCHINUS. Italis Facchino :

Quos sequebantur duodecim Facchini sive pauperes portatores xxiiii intortitiorum. (Diar. Burchardi, ed. Thuasne, II, 291. an. 1497.)

FACCINERIUS, Fascinator, prstigiator, alias nostris Facinier. Lit. cujusdam inquisit. ann. 1432. apud Marten. tom. 8. Ampl. Collect. col. 162 :

Ager Dominicus ibidem quasi squalet incultus, licet magnas executiones de multis hreticis et Faccineriis fecerim a duobus annis.
Lit. remiss. ann. 1455. in Reg. 187. Chartoph. reg. ch. 109 :

Le pere des supplians venant de la ville de Riom... commena crier aux supplians,... tuez ces ribaulx Faciniers et Facinieres.
Ali ann. 1456. in Reg. 189. ch. 87 :

Estoit commune renomme ou pais qu'icellui Jehan estoit sorcier et Facinier.

Vide Fachinerarius. FACECITAS, Elegantia. Vita S. Galterii Abb. auctore Monacho ejus discipulo, inter Acta Sanctorum Aprilis tom. 1. pag. 757 :

Non hic attendas dictorum Facecitatem, aut verborum rusticitatem, sed rei quam narraturus sum veritatem.

Vide Facetia. FACELLA, diminut. a facula, uti hoc a face, vox Petrarch et Danti nota, Faccellina, Senensibus. Occurrit in Actis S. Tharaci Martyris. Pachymeres lib. 6. cap. 31 :

Facella, apud Lampridium in Heliogabalo, quid sit, vide apud Casaubonum. FACELLUM, Lo cicero, in Glossar. Lat. Ital. Ms. FACEMIN, Cantilen, quas cantant mulieres pro pueris dormientibus, vel pro

sopiendo pueros. Glossar. vet. ex Cod. reg. 521. FACENDEIRA, Cultura prdii rustici species corvat, ab Hispan. Fazer, Facere, operari. Charta Aldefonsi Regis Castell r 1218. in Histor. Segoviensi cap. 18. 2:

Absolvo etiam omnes Clericos et Sacerdotes totius regni mei ab omni Facendeira, et fossadeira, et posta, et qualibet alia pecta in perpetuum.

Vide Fazenda. Facendera, Servitii seu corvat species. Charta Ildef. reg. Castel. inter Acta SS. tom. 6. Jul. pag. 55. col. 1 :

Essent excusati et absoluti ab omni alio pecto et Facendera in toto regno.


Alia ibid. col. 2 :

Facenderam faciant in civitate Toleti.


1. FACERE, Commorari. Exodi cap. 34 :

Fecit ergo ibi cum domino Moyses 40. dies et 40. noctes, etc. Ne sibi computarentur dies, quos in custodia Fecisset. Fecit annos xx. etc.
Adde leg. 14. D. de Statu lib. (40, 7.) In Monumentis Christianis :

Papianus in leg. Miles, ad leg. Jul. de Adulter. (lib. 48. tit. 5. fr. 11. 5.) :

pro vixit, passim habetur, apud Gruterum 447. 3. 838. 12. 842. 7. 1051. 1. 1176. 9. In Actis Apostol. cap. 18 : . Et cap. 20 : Occurrit hc loquendi formula non semel apud Scriptores, . Senecam Epist. 67. Capitolinum in Maximo, Julianum Antecess. Constit. 15. 57. in Collat. Carthag. cap. 142. apud S. Jacob. Ep. 4. in Actis S. Theogenis Mart. n. 12. S. Fructuosi n. 2. in Actis SS. Nicandri et Marciani apud Carracciolum sub finem, apud Gaufridum lib. 2. de Vita S. Bernardi cap. 3. Anastasium Bibl. in S. Marcello PP. in Hist. Eccl. pag. 77. 99. Domnizonem lib. 2. cap. 18. Lupum Ferrar. Epist. 4. etc. Vide Glossar. Pithi ad Julianum Antecess. et Marin. Pap. Diplom. num. 73. not. 34. Ubi Fecit mensis talis dies tot, etc. Loquendi formula frequens in Actis quinti et sexti sculi, pro diei ac mensis charactere. Nicetius Episcop. Epist. 2. tom. 1. Concilior. Gall. pag. 323 :

Per festivitatem S. Martini, quam undecima die Facit November.


Vetus Epitaph. in Monast. S. Crucis Burdegalensis :

Hic requiescit bone recordationis humilis KPI. Monmolenus, qui vixit annus CCC. (circiter)septuaginta, aput quem nullus fuit dolus malus, qui fuit sene ira jocundus, hoc est accepit transitum sub die VI. Iidus Augustas, ubi fecit Augustos dies septem, anno V. regnum Donni nost
. Chlodovei res Alia bina Epitaphia conjugum paris, inventa in Ecclesia S. . Acheoli juxta Ambianum ann. 1660 : .

Leudelinus hic requiescit in pace, vixit annus L. defunctus est ubi Ficit

genar. dies XV.

Valdolina hic requiiscit in pace, vixit annus XXX. defuncta est, ubi Ficit Julius dies XXVIII.
Tabular. S. Cyrici Nivern. ch. 28 :

Theotbaldus scripsit et dictavit in mense Octobris ubi Fecit dies 13. anno 1. regnante Ludovico Imperatore.

Hujusmodi diem et mensem adscribendi formulas similes proferunt placita vetera optim not, qu Jo. Mabillonius eruit ex veteribus corticeis membranis Monasterii S. Dionysii, quas una cum eodem viro doctissimo ac humanissimo videre contigit in Chartophylacio ejusdem Monasterii ann. 1671. et tom. 4. Actorum SS. Ord. S. Benedicti inseruit pag. 617. 618. 620. Ea autem fere semper ita clauduntur :

Datum quod Fecit mensis Augustus dies duodecim. Datum quod Fecit mensis Junius dies quinque, etc.

Vide Vitam Aldrici Episc. Cenoman. num. 69. et Acta Episcopor. Cenomanensium tom. 4. Analector. Mabillonii, ubi hc formula passim occurrit, et infra Quod fecit. 2. FACERE, Gall. Faire avec quelqu'un, hoc est, Rem conficere, negotium peragere, pacisci. Gregorius M. lib. 2. Ind. 2. Epist. 32 :

De Neapolitana vero urbe... vobis indicamus, quia ut cognovimus, cum Arnulpho se Fecit, et reipublic contra fidem venit.
Anonymus Barensis in Chr. ann. 1073 : An. 1089 :

Et secundo die intrante Febr. Fecit cum ipso Duce. Mortuus est Urso Archiep. et electus est Helias, et Fecit Bari cum Boamonte.
Idem ann. 1080 :

Ipse Dux Fecit fine cum Bari, et mense Aprili Fecit Taranto cum illo et Trane.
3. FACERE, Colere, arare. Capitul. de villis cap. 8 :

Ut judices nostri vineas recipiant nostras, qu de eorum sunt ministerio, et bene eas faciant.
Codex MS. Irminonis Abb. Sangerman. fol. 27. verso col. 1 :

Radoardus lidus et uxor ejus lida... Faciunt in vinea arpen. iiii. in unaquaque ebdomada et curvadas ii.
Ibid. fol. 28. col. 2 :

Macebodus colonus... Facit in vinea dimid. arpen. et Facit ortum dominicum.

Donatio anni 1164. apud Acherium Spicil. tom. 8. pag. 196 :

Adhuc etiam dederunt terram illam qu est ad Rocam caducam, quam Faciunt Pontius Balzans et Pontius Alonis, et terminatur, etc. Item qualibet die pro Fratribus mortuis nominatis in Capitulo debet Facere dominus Abbas et vinum in refectotorio de Conventu.
Ibid. pag. 459 :

4. FACERE, Dare, prbere. Charta Geraldi Abb. S. Joannis Angeriac. ann. 1385. ex Chartulario ejusd. Monasterii pag. 458 :

Item Camblentus debet Facere per medietatem Quadragesim... centum pauperibus cuilibet duo allecia.
Item pag. 460 :

Debet Facere jadellos et scutellas et tersoria ipso die ad faciendum Mandatum.

Rursum occurrit pag. 464. 5. FACERE, Tradere vel disponere. Leges Luithprandi Regis 64. (6, 11.) apud Murat. tom. 1. part. 2. pag. 64. col. 1 :

De eo prcipimus, qui filiam in capillo in casa habuerit, et filium non reliquerit legitimum, ut de rebus suis amplius per nullum titulum cuicumque per donationem, aut pro anima sua Facere possit, nisi partes duas, tertiam vero relinquat fili su, sicut gloriosissimus Rotharis Rex disposuit.

6. FACERE, Dicere affirmare. Leges Rachis 3. tom. 1. part. 2. apud Murat. pag. 86. col. 1 :

Si quis Langobardus qualemcumque hominem aldium aut servum suum Facere voluerit (i. e. suum esse voluerit contendere) et ipse ad palatium venerit ad proclamandum.
7. FACERE Aquam dicitur navis, quam aqua per rimas occupat : phrasis Gallica, Faire eau. Vita S. Deivot Virgin. apud Vincentium Barralem :

Ipsa autem navicula, quia fuerat destituta et sicca in littore, Faciebat multam aquam in sentina sua, etc.

8. FACERE, Homines, Milites conscribere, Gall. Lever les troupes, Faire des hommes. Occurrit apud Rymerum tom. 3. pag. 540. col. 2. 9. FACERE Inde, Inde recedere, apud Bernardum monachum Ord. Cluniac. part. 1. cap. 34. Facere, Proficisci, apud Tertull. de Pallio cap. 3. Ad illum Facit, ubi alii legunt vasit. 10. FACERE Lectum, Gall. Faire un lit, Lectum sternere. Processus de Vita S. Yvonis, Maii tom. 4. pag. 557 :

Lectos ipsemet Faciebat et cubabat eosdem (pauperes.)

11. FACERE Literas, Dare, mittere, scribere ad aliquem. Lupus Ferrar. Epist. 7.

Feci autem literas ad Audoinum de tua reversione


. Saxo Grammat. lib. 13 :

Literas ad Lotharium Facit.

12. FACERE Nihil, Nulli esse obnoxium oneri. Codex MS. Irminonis Abb. Sangerman. fol. 55. verso col. 1 :

Sivaldius tenet dimidium pratum, habebat de terra arabili bun. vi. et Nihil inde ante Faciebat. Remigius tenebat pratum 1. et Nihil Faciebat.
Vide Nihil fecit. 13. FACERE Se ad unum. Privilegium Ferdinandi Gonzalez pro Monasterio S. miliani, inter Concil. Hisp. tom. 3. pag. 177. col. 1 :

Domus octo Faciunt se ad unum :

hoc est, habentur quasi una, seu uni et eidem obnoxi sunt prstationi. 14. FACERE, Esse. Fecit pro Fuit, apud Greg. Turon. Hist. Franc. lib. 3. cap. 37 :

Gravem eo anno et solito asperiorem hyemem Fecit.


Galli dicimus :

Il a fait un grand hiver. Faire que fol,

pro Stulte agere, in Lit. remiss. ann. 1390. ex Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 232 :

Avez fait que fol de ce faire : car vous n'y avez riens gaigni. Faire,
valere, se habere sonat, in aliis Lit. ann. 1389. ibid. ch. 108 :

Le seigneur d'Estouteville demanda comment le Faisoient le seigneur et la dame de Montmorency, cuidant que icellui Robert feust eux.
15. FACERE, Assignare, statuere. Scacar. apud Cadom. ann. 1234. in Reg. S. Justi Cam. Comput. Paris. fol. 27. v. col. 1 :

Quando domina petit dotalium suum, reus non habebit nisi unam essogniam ; et post defautam, citabitur reus ad assisiam ; et si venerit, dabit defautam et Faciet dotalium ; si non venerit, rex Faciet.
16. FACERE, Cantare. Acta Mss. capit. Paris. :

De funeralibus regin Franci cum omnibus cremoniis 15. Febr. 1513. Missam decantavit reverend. dom. Cenonomanensis : archiepiscopus Lugdunensis evangelium Fecit, cui assistebant abbas S. Genovef et Guillelmus Hector canonicus : epistolam vero dom. Senonensis, cui assistebat abbas de Rota portans librum et Thomas Du Prat canonicus.
Reg. visitat. Odon. Archiep. Rotomag. ex Cod. reg. 1245. fol. 509 :

xj. Kal. Januarii Rothomagi Fecimus nostrum O.

FACERE Missam. Vide Missa. Facere Ante et Retro, Salutationis apud Monachos species. Vide in Inclinatio et Ante et retro. Facere Audire, Deferre, nunciare. Charta Bern. de Turre in Chartul. Celsinian. ch. 857 :

Si autem ad tempus statutum requirere noluerit, provocabunt eum ad hoc ipsum seniores hujus loci : quod si eos audire noluerit, Facient hoc ipsud michi audire matrique et fratribus, etc.
Facere Capas. Vide supra in Capa 1. Facere Carnes, Ital. Fare carne, Prdari, stragem edere, facere sanguinem. Steph. de Infest. Ms. ubi de Innoc. VIII :

xxj. Januarii 1486. die Sabbati de mane, cum quidam armati exivissent portam viridariam, causa Faciendi carnes, obviaverunt hostibus. Quod liceat emphiteotis dictos sensus Facientibus, eosdem census, pro precio quo darent alteri, retinere. Pars rea debet, si voluerit, vocari facere emptorem ad videndum oppositionem ipsius, cur incantus non debeat Facere suum Cursum.

Facere Census, Exsolvere, prstare. Lit. ann. 1366. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 678. art. 18 :

Facere suum Cursum, Effectum obtinere. Lit. ann. 1411. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 600. art. 6 :

Vulgo dicimus, Aller son cours. Facere Dominum, Alicui clientelam profiteri. Judic. ann. 1265. in Reg. Olim parlam. Paris. fol. 148 :

Dicebat ballivus quod bona ipsa pertinebant ad dominum regem, secundum consuetudinem terr, et maxime vill Feritatis Milonis, in qua pater ipsorum diu burgensis fuerat, et ibi decesserat sine Facere alium dominum infra annum et diem, postquam venit ibidem, per quod factus fuerat homo de corpore domini regis. Se faire quelqu'un,
Alicujus domesticum et familiarem se dicere. Lit. remiss. ann. 1389. in Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 98 :

Audriet fut examin par serment, il repondit qu'il estoit nostre oncle de Bourgogne ; convaincu que non, il se Fist a nostre trscher et trs-am oncle le duc de Berry ; et aprs convaincu pareillement, il se Fist nous.
Facere Ecclesiam, Illam restaurare. Charta ann. 1060. inter Instr. tom. 11. Gall. Christ. col. 151 :

Novimus ex antiquitatis auctoritate institutum, ut si quis Fecerit ecclesiam per sacrorum seriem apicum futur posteritati ratum faciat et notum... Locum sancti Martini,... qui temporibus priscis sub monastic re gula religionis viguit, ad priorem statum... revocare disposuerunt.
Facere Facta sua, Petitiones suas in jure allegare et probare. Arest. ann. 1371. 30. Aug. in vol. 6. arestor. parlam. Paris. :

In cteris partes ips non possunt sine factis expediri ; Facient igitur

facta sua, et inquesta facta curi nostr reportata, fiet jus.

Vide Factum 3. Facere Feudum. Vide infra in Feudum. Facere Ficus. Vide infra in Ficha 2. Facere Filiolum, Puerum e sacro fonte baptismatis suscipere. Vide infra in Filiolagium. Facere Firmum, Se Fortem, vulgo Se faire fort, Spondere, in se recipere. Terrear. Apchon. :

Johannes Borghade Filius... Pro Petro Borghade ejus patre, pro quo promisit Facere firmum et de rata habendo, etc.
Ibidem :

Pro quo se fortem Fecit et promisit Facere firmum, etc.

Vide in Fortis. Facere Haberi, Gall. Faire avoir, Recuperare, restituere. Charta ann. 1221. ex Lib. albo episc. Carnot. :

De meriagio dicimus, quod episcopus debet ibi habere suum servientem, et de collecto meriagio habebit episcopus partem suam et major suam ; et si fuerit defectus in meriagio, debet hoc serviens episcopi monstrare majori, et major debet Facere haberi defunctum eumdem.

Facere Honorem, Honorare, vulgo Faire honneur. Chron. Bergom. ad ann. 1386. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 855 :

Et fecerunt fieri pro Faciendo honorem cuique plus quam centum tortas, etc. Volens ictum, quem dictus Erailli Facere volebat, impedire, manus suas.... obviam dicto gladio levavit, ita quod dictum ictum totaliter impedivit.

Facere Ictum, Petitionem conjicere. Gall. Porter un coup. Lit. remiss. ann. 1359. in Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 284 :

Facere Invidiam, Phrasis Gallica, Faire envie. Acta Mss. Inquisit. Carcass. ann. 1308. fol. 36. r :

Videbat quod dicti homines portabant in zonis suis cultellos seu ganivetos, qui sibi multum placebant et Fecerunt ei magnam invidiam.

Facere Naturam, Semen emittere. Lit. remiss. ann. 1382. in Reg. 122. Chartoph. reg. ch. 38 :

Le suppliant confessa, pour doubte d'icelle gheyne et de rigueur de justice, qu'il avoit Fait nature en la bouche d'icelle femme, combien qu'il n'en eust riens fait.
Facere Se Nescientem, Italis Fare il nescio, Ignarum agere, rem de qua quis interrogatur, profiteri se ignorare. Inquisit. de forest. Breheval. in Reg. 34. bis

Chartoph. reg. part. 5. fol. 127. v :

Jureia facta super consuetudine, quam milites et presbyteri, exigunt in foresta Brehevallis per hos milites. Milo de Mesnil, Symon de Mesnil, Radulphus de Felins,... qui Fecerunt se nescientes.
Facere Partem, vox forensis, In aliquem litem intendere, Gall. Se faire partie. Charta ann. 1333. in Reg. 69. Chartoph. reg. ch. 339 :

Citatis competenter relicta et liberis cterisque carnalibus amicis dicti Johannis Journet, ad Faciendum partem contra dictum clericum, si sua crediderint interesse.

Vide in Pars. Facere Pulcram Faciem, Gall. Faire bon visage, Aliquem Benigno vultu excipere. Acta Mss. Inquisit. Carcass. ann. 1308. fol. 36. r :

Prdicti hretici Faciebant ipsi testi pulcram faciem, et ostendebant ei signum dilectionis.
Facere Sanguinem, Nostris, Faire sang, Vulnerare, adeo ut sanguis effluat. Charta ann. 1445. in Chartul. Latiniac. fol. 42. v. :

Icellui de Sasseville d'icellui espie le enferra et navra en la main entre deux doys, et lui Feist sang et plaie ouverte.
Alia ann. 1465. ex Chartul. S. Petri Carnot. :

Lesquels batirent plusieurs desdiz religieux, leur Faisant sanc et plaies, et les mutilans de coups orbes, tellement que mort s'en ensuit en la personne de frere Eustache Choart.
Facere Tacentem, Prstare ut quis ab instituta petitione desistat. Charta ann. 1256. in Reg. 31. Chartoph. reg. fol. 96. col. 2 :

Promiserunt in manu nostra quod ipsi Tacentes Facient Guillemum Gaufridi Pallart defuncti,... Marquisiam et Mirabilem sorores ejusdem Guillelmi... ab illo debito, in quo sibi tenemini ratione dicti Gaufridi patris eorumdem.

Vide Tacitus. Facere Taliter, Gall. Faire en sorte. Vide infra Taliter. Facere Tantum, Phrasis Gallica, Faire tant, Tantum elaborare. Charta Guill. de Hodenc ann. 1241. ex museo D. Clairembault :

Guillermus Crispini Fecit tantum erga me de terra de Ferrariis, quod exinde ipsam in hominem recepi.

Facere Testamentum, Illud exsequi, testatoris placita perficere. Charta Henr. II. reg. Angl. pro libert. Norman. in Reg. S. Justi Cam. Comput. Paris. fol. 35. r col. 1 :

Quod clarum fuit et residuum, relinquatur executoribus ad Faciendum

testamentum defuncti.

Facere Transitum, Transire. Acta MSS. Inquisit. Carcass. ann. 1308. fol. 11. r. :

Cum ipse Faceret transitum per Tarasconem, ivit ad domum Petri de Galacho... Crastinum de pulcra die recessit.

Facere Videri, Oculis subjicere, Gall. Faire voir. Lit. remiss. ann. 1352. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 494 :

Ivit ad domum barbitonsoris dict vill ad Faciendum videri et parari parvam plagam, quam ex dicta percussione habuerat. Se faire veoir,
Venire in conspectum, in aliis Lit. ann. 1393. ex Reg. 144. ch. 266 :

Aucuns de ses amis adviserent icellui Hennequin qu'il se destournast et qu'il ne se Feist point veoir devant ledit Raoul.

Facere Urinam, Mingere, Gall. Faire de l'eau. Lit. remiss. ann. 1351. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 122 :

Invenit dictum Johannem ad hostium patris et matris suorum Facientem urinam.


Facere Usagium, Quod ex usu vel consuetudine debetur prstare. Charta ann. 1250. in Chartul. Sabaud. fol. 139. v :

Quod si comes poterit probare... quod dicta guageria sit de feodo suo, dictus Entelmus Faciet ei usagium, ad quod tenetur de consuetudine vel de jure.
Vide in Usagium. FACES. Polyptychus Floriacensis :

Solvit pullos 3. cum ovis 15. et alios pullos vindemiales cum ovis. Solvit sinapem et Faces.

Vide Facula 2. FACESSIA, Urbanitas, comitas. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Facessia, courtiosye, dbonnairet. Elmham. in vita Henr. V. reg. Angl. edit. Hearn. cap. 34. pag. 88 :

Rex quoque, cui nichil generositatis regi, seu perfectissim Facessi defuit, etc.
Vide Facetia. FACETIA, pro Facundia. Chunradus de Fabaria de Casib. S. Galli cap. 8 :

Non juris Facetia, sed armorum copia, in qua confidebat, etc.


Et cap. 9 :

Post multam Minerv Facetiam, cum omni dignus potestate clamaretur a cunctis, etc.
Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Facessia, Courtoisie, legance, debonnairet. Vide Facecitas et Facessia. Facetia, in singul. pro Faceti, dixit Apuleius in Apolog.

FACETIARI, Per facetiam aliquid dicere. Proverbium apud Will. Malmesburiensem lib. 1. de Gestis Pontificum pag. 213 :

In proprias laudes Facetiari, jactantia est.

FACETIOR, Facetiis utor. Sidon. 3. ep. 13. Qui, quod verbis inverecundis aurium publicarum reverentiam incestant, granditer sibi videntur Facetiari. FACETUS, Urbanus, bonis artibus et studiis expolitus. Stat. eccl. Constant. inter Instr. tom. 11. Gall. Christ. col. 218 :

Herbertus quosdam canonicorum, qui sibi minus urbani, minusque Faceti videbantur, ab ecclesia Constantiensi radicitus, tanquam illiteratos et inutiles, extrudit.

FACEZEIROS, Cervical, pulvinus in quem faciem ponimus in lecto collocati, Lusit. olim Faceiro. Gall. Oreiller. Chart. Monast. de Tarouca, apud S. Rosa de Viterbo Elucidarii tom. 1. pag. 425 :

Ita quod faciant de culcitra et de pulvinari Facezeiros pro ad monachos.

FACHA, Columb majoris species, apud Fridericum II. lib. 1. de Arte venandi cap. 9. Faecha, cap. 26. Fakecha, eodem cap. pag. 62. Facheta, cap. 54. pag. 126. Ex Grco , palumbus, palumbes, in Glossis Gr. Lat. et apud Aristot. et alios. FACHARIA, ut Facheria, Prdium, quod colitur a colono partiario. Charta ann. 1208. inter Instr. tom. 1. Hist. Nem. pag. 47. col. 2 :

Medietatem Fachari seu magistri in prdicto molendino.


Stat. Avenion. ann. 1243. cap. 53. ex Cod. reg. 4659 :

Commune dedit partem suam de molendinis ad Fachariam, ad accaptum.

Vide Mercur. Franc. mens. Oct. ann. 1735. pag. 2225. FACHERIA, Prdium quod colitur a colono partiario, vel cujus fructus in dominum prdii et colonum quali portione dividuntur, Massiliensibus Facherie. Charta ann. 1395. ex Archivo S. Victoris Massil. :

Pontius Lobiere Prpositus Tolonensis dat et concedit ad Facheriam, sive rentam, jura, domos, terras, perceptiones, census, servitia, trezena, tascas et arrota, qu habet in castro de Soleriis.
Fundatio Parthenonis S. Pontii ann. 1205. ex Archivo Cathedralis Massil. :

Quecumque acquisieritis Massilie proprias vel ad Facheriam feceritis, sive ad Facheriam dabitis, etc.
Charta Barrali de Baucio pro Monasterio S. Pontii ann. 1263 :

De ctero non teneamini nec debeatis dare vintenum de aliquibus possessionibus qu nunc possidetis... ita tamen quod si terras vestras daretis ad Facheriam aliquibus hominibus, nos de parte dictorum hominum debeamus habere vintenum.
Occurrit prterea in Statutis Massil. lib. 2. cap. 29. lib. 3. cap. 32. Vide

Medietarius et Partionaria colonia. FACHERIUS, Conductor prdii, reive alterius, quam tenet ad Facheriam. Conventio anni 1215. inter Abbatem Psalmodii, et Guillelmum et Petrum Ricardum :

Et est sciendum quod Guill. Ricardus et fratres ejus et consobrinus eorum Petrus Ricardus cum Facheriis suis, et debent habere decem vellata in tenemento de Ribaires.
Statuta Arelat. MSS :

Statuimus quod Facherii et alii qui tenent rem aliquam a dominis, teneantur facere dominis copiam transcribendorum Instrumentorum a quibus tenent res prdictas, et versa vice domini Facheriis, qui tenent res prdictas pro eisdem, facere teneantur.
Instrum. anni 1306. ex Archivo S. Victoris Massil. Armar. Massil. 1071 :

Habitatores et Facherii territorii supradicti.

Massilienses vocant Prfachie eum qui facto pretio aliquid accepit. Occurrit passim in Statutis Massil. Vide Partionarii. FACHETA. Vide Facha. FACHIA, Silva ex arboribus incduis, Gall. Futaye. Libertates S. Palladii in Bitur. ex MS. Coislin. n. 522 :

Item pro quolibet porco lactente, quem habebunt in dicto nemore, quod remanet ad Fachiam, solvant unum denar. Turon. ita tamen quod de quolibet porco lactente, quem habebunt in alio nemore communi et usagiario... nihil solvent.

Vox ducta a Fagis. Vide Fagia. FACHILATOR, Fascinator, prstigiator. Stat. eccl. Castrens. ann. 1358. part. 2. cap. 10. ex Cod. reg. 1592. A. :

Statuimus insuper quod rectores..... denuncient omnes et singulos parrochianos suos usurarios, concubinarios, sacrilegos, divinatores, Fachilatores et maleficos.

Vide supra Faccinerius et infra Falchilla. FACHINATIO, pro Fascinatio. Stat. S. Flori MSS. fol. 59. v. : Divinationes, sortilegia, Fachinationos,... et alia qulibet consimilia,... prohibemus. Fachurar, Prov. fascinari. Fachuras, Prov. fascinus, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. FACHINERARIUS, Fascinator, sortilegus, prstigiator, Occitanis Falchiner. Statuta Eccl. Biterr. ann. 1342. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 651 :

Item, incantatores, augures, sortilegos et sortilegas, aruspices, vel divinatores et maleficos... quos vulgariter Fachillners appellamus.
Statuta Eccl. Nemaus. ejusd. tom. col. 1036 :

Item Fachinerari et divinerarii, auguratores et facientes experimenta diabolica, etc.


FACHINUS, Ital. Facchino, Bajulus, gerulus. Correct. stat. Cadubr. cap. 40 :

Non audeant nec debeant Fachini, vel alii merzarii ire per contractam Cadubrii vendendo merces, etc.

Ubi Fachinus, idem qui nostris Porteballe, Minutarum mercium bajulus. Haud scio an huc spectet vox Fachart, in Lit. remiss. ann. 1480. ex Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 570 :

Le suppliant dist icellui Gerard qu'il n'estoit que ung Fachart.


Forte idem quod Facheux, importunus, odiosus.

Fratres Araceli noluerunt illud (corpus civis Januensis) portare, asserentes se non esse Fachinos et cardinales duntaxat portare. (Diar. Burchard. ed. Thuasne, II, 50, an. 1493).
1. FACIALIS, Faciale, Orarium, linteum tenue, quo facies extergitur. Gloss. Lat. Grc. : Faciale, . Item, , da Facialem. Colloquium Scholasticum, , , , , strigilem, Facialem, pedulem, ampullam. Hypomnesticum de Anastasio Apocrisiario, inter Anastasii Bibl. Collectanea pag. 259 :

Donata etiam particula sancti orarii, id est, Facialis, qu sibi fuerat ab eo dimissa.
Martyrol. vetus in S. Timotheo :

Ut cognosci nequirent, Facialibus velantes facies. Spongia, crux Domini, cum sindone, cum Faciali Me sacrat, atque tui genetrix et virgo capilli.

Versus inscripti Phylacterio, apud Hermannum lib. 3. de Miracul. S. Mari Laudun. cap. 1 : , Grcis recentioribus. Gloss. MS. Reg. Cod. 930 : , , , . Pallad. in Hist. Laus. : . Adde Nomocanonem editum a Jo. Bapt. Cotelerio cap. 50. et qu ibi observat vir doctissimus, ut cteros Glossographos. 2. FACIALIS, Ad faciem spectans. Annal. Victor. MSS. ad ann. 1334 :

Hic (Benedictus XII.) decretalem edidit qu incipit : Benedictus Deus in donis suis, ad decisionem qustionis inter theologos diucius agitatam de Dei Faciali visione sanctorum et aliorum beatorum ante diem judicii.
FACIALITER, Secundum faciem. Stephan. Juliacus in Vita B. Colet n. 8 :

Intuebatur vero Facialiter duobus decorata coloribus, albedine scilicet et rubedine.

Facialiter notus, in Lexico Phil. Goclenii. FACIBILIS, Qui fieri potest. Reg. sign. Pater Cam. Comput. Paris. fol. 136. r. col. 2 :

Licet prmissa difficilia sint, sunt tamen Facibilia, sicut credit, si fuerint cum diligentia prosequta.
FACIENDA. Vide Fazenda.

Et accipio de Poncio monacho propter hujus terr Faciendam xxxv. solidos de denariis Pictavinos et unam mulam ad prstandum Rome. (Cart. Conchar. Ruthen. p. 53, an. 1076).
1. FACIES Ecclesi, Ostium, limen. Willelmus Neubrigensis lib. 3. cap. 26. de Alienora Aquitana Henrici III. Regis Angli conjuge :

Solutamque a lege prioris viri, in Facie Ecclesi, quadam, ut ita dicam, illicita licentia, ille mox suo accivit conjugio.
Formula nostris trita :

Se marier en Face de sainte Eglise.

2. FACIES pro Fascia, Tniola transversa scuti gentilitii, Gall. Fasce. Diploma Maximiliani Augusti, quo Episcopum Cameracensem Ducem creat, inter Instrum. tom. 3. nov Gall. Chr. col. 8 :

Videlicet scutum quadripartitum habens in superiori dextra et inferiori sinistra, in campo argenteo tres Facies rubeas, latas, manubriis brevibus rubeis.

3. FACIES Gladii, ut in sacris Scripturis Os gladii, Acies, Gall. Fil de l'pe. In Facie gladii ceperunt (civitatem) in Ogerii Panis Annal. Genuensibus ad ann. 1204. Facies Raspata, Pr ira rugis sulcata. Chronic. Domin. de Gravina apud Murator. tom. 12. col. 560 :

Dux autem ipse, quia juvenis fortis erat et levis, visis insidiis su mortis, viriliter manibus se defendens, atque horribilibus vocibus, evasit manus illorum, excussis crinibus aureis et Facie raspata.
Vide Raspare. FACIETAS, mendose pro Societas, in Lit. Caroli IV. imper. ann. 1355. tom. 2. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 186. col. 2 :

Ut dum Facietates qustusque in Italia surgere contigerit, se mutuo... coadjuvent ad exterminandum congregationes hujusmodi.

FACIETERGIUM. Vide Facitergium. FACILETUM, ut Facitergium, Mappa, qua facies tergitur, in Act. MSS. monast. S. Arbogasti Argent. FACILIS, Prceps, inconsultus, ingenio fervidus. Greg. Turon. Histor. lib. 2. cap.

27 :

Unus levis, invidus ac Facilis, cum voce magna, elevatam bipennem urceo impulit, etc.
FACILLA, Falcula, Gallis Faucille. Privilegium Ledwini Abb. S. Vedasti Atrebat. de censu ann. 1036. e Chartulario V. ejusd. Abbati pag. 243 :

Qui vendit hastas, in anno 1. hastam ; qui Facillas vendit, in anno 1. Facillam ; qui ferrum palarum, in anno 1. ferrum.
Catalecta veterum Poetarum de pictura mensium :

Augustum penitus torret Phaetontius ardor, Quem recreat fessum gello, Facilla, melo.

Sic legendum puto, non tabella pro Facilla, ut emendat Grvius ad Glossas Isid. in vocibus Baucatem et Gellonem. FACILLARE. Vita S. Deicoli Abbatis Lutrensis n. 35 :

Cumque nefas tale cresceret, et nemo esset, qui Facillaret, quasi licenter miserum caput tanto utebatur incestu.
Ubi Bollandus, Facillare, est quasi fauces aperire, i. cum nemo esset, qui de his ne quidem hiscere auderet. A Facilla dictum puto Facillare, quod sit quasi Facilla secare, unde Facillare eo loci resecare facile interpretarer, i. cum nemo esset, qui exortum malum strenue compesceret. Alias

Facillare, est strangulare, sive fauces opprimere

, a fauce quasi Faucillare. Gloss. Lat. Grc. : Facillare, . FACILLATURA, Omne segetum genus facilla secatum. Engelb. Maghe in Chronico Bon-Spei pag. 124 :

De Facillatura fratres de Corires de messoribus suis duas partes eidem Gillardo dabunt et tertiam sibi retinebunt.
Ibidem pag. 176. in Sententia arbitrali :

Des debas ki estoient entre segneur Nicholon... l'Abet et le Convent de Bonne-Esperance... des deux parties dou Facillage de ces terres.

FACILUS, Faculus. Testamentum S. Everardi Comitis apud Mirum in Cod. Donat. piar. cap. 21 :

Spatham unam cum aureis hilcis, et cuspide aurea, et Faculum unum de auro et gemmis, baltheum unum, etc.
Infra :

Spathas duas, unam cum hilcis argenteis et aureis simul, Facilum de argento et auro unum, baltheos, etc.
Mox :

Alterum Facilum cum gemmis aureum.

Facilum interpretantur Pugionem, Gall. Poignard. Vide ejusdem Miri Diplom. Belg. edit. 1723. pag. 21.

FACIMA, Favena. Charta ann. 1207. apud Ughellum tom. 7. Ital. Sacr. pag. 594 :

Si ipse Presbyter 8. Facimas de musto et puteolo minus ab eodem Monasterio habuerit,... liceat ipsi capere de rebus ipsius Monasterii, quantum minus fuerit ipsius 8. Favenis de musto et puteolo, etc.

FACINA. Litter Archiepiscopi Ebredun. ann. 1290. Hist. Delph. tom. 2. pag. 54 :

Concedimus Bonino Meynerii et Johanni Boni de Bergamo, ad fodiendum et operandum quandam argenti fodinam... ut menam, quam inde extraxerint, possint et debeant ducere in terram nostram et non alibi, et facere fornellum, molendinum, et etiam Facinam suam in territorio Ciliaci..... et operari et affinare ipsam menam, et fundere et probare expensis suis propriis.

Legendum foret Fabrina vel Fabrica, Gall. Forge : haud scio tamen an mendum sit, cum Facinaria, Eadem notione, ut videtur, occurrat in Chartular. S. Sulpitii Bituric. f. 27 :

Cum cazis, casualibus, curtifaris, vineis, campis, pratis, pascuis, officinis, Facinariis.
At f. leg. Farinariis. FACINORITAS, f. pro Facinorositas, Scelus. Lib. 1. rer. Danic. apud Ludewig. tom. 9. Reliq. MSS. pag. 127 :

Accusari curavit legitimis modis archiepiscopum Upsalensem gravibus irretitum criminibus, depositione dignis, convictum, aut Facinoritate, aut aliis competentibus viis, quibus possunt crimina inclarescere.
FACIO, pro Factio, fabrica. Comput. eccl. Paris. ann. circ. 1381. ex Bibl. S. Germ. Prat. :

Item qurendi aessellas cum merreno, pro Facione port granchi.

Vide Factio. FACIOLA, Ora vestimenti. Dief. FACIOLUS, Leguminis species, phaseolus, Ital. Fagiolo, Barel. serm. in Septuag. fol. 2. v. col. 1. edit. ann. 1527 :

Nepos unius cardinalis ingressus ordinem grossa legumina et male condita comedebat ; dum interrogaretur a cardinali quid comedisset per multos dies, fabam, inquit et Faciolos.
FACIONARIUS, , in Gloss. Lat. Grc. Sangerman. Laurentio in Amalthea Facionarius, idem est qui Factiosus. Vide Factionarii. FACIONATUS, Polonici fori vox. Stat. confirm. ann. 1505. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 330 :

De termino facietenus, alias Facionato. Item terminus facietenus datus, alias qui Facionatus dicitur, in una septimana dari debeat, sic dum res

aliqu arrestantur cum ministeriali, tamen si non restituit ille apud quem fit arrestatio, ponit terminum ministerialis illi, apud quem est arrestatio facta, comparendi coram capitaneo in una septimana. Citatio
seu in jus vocatio videtur, qu personam citatam alloquendo fit, non scripto ; aut ita ut ipse per se respondere teneatur. Vide in Citatio. FACISTERCULUM, Facistergium. Vide Facitergium. FACISTOLIUM, Facistorium, ab Hispano Facistol, Pluteus, analogium, Gall. Pupitre, Lutrin. Synodus Mexicana ann. 1585. in Conciliis Hisp. tom. 4. pag. 384 :

Cujus (Cantoris) in Facistolio cantare et servitores Ecclesi cantare docere... officium erit.
Ibid. pag. 398. jubetur

canenda ordinato ad id Facistorio prvideri

. Occurrit Facistorium apud Baluzium Miscell. tom. 6. pag. 275. sed pro sella plicatili, Gall. Fauteuil. Vide Faldistorium. Inventar. MS. thes. Sedis Apost. ann. 1295 :

Item unum Facistorium parvum de ebano, quod jungitur simul, sicut una tabula.

FACITERGIUM, Facistergium, etc. Isidorus lib. 19. cap. 25. et ex eo Papias : Facitergium et manutergium, a tergendo faciem, vel manus, dictum. Papias MS : Facistergium, a tergendo faciem, linei panni esse solent. Willel. Brito in Vocab. MS :

Sudarium dicitur Facitergium, quo sudorem extergimus a facie.

Joan. de Janua : Facitergium, i. togilla, sive parvulum gausape ad tergendum faciem. Gl. Lat. Gall. : Facitergium Touaille. in Sangerm. Touaille torcher la face. Itali Fazzoletto, linteum tegend faciei dicunt. Theodulfus lib. 1. Carm. pag. 139 :

Quo facies humore levi palmasque solemus Tergere, quis dandum textile munus habet.

Regula S. Isidori cap. 14. de supellectile Monachi :

Stratus erit storea, et stragulum, pellesque lanat du, galnabis quoque et Facistergium, geminusque ad caput pulvillus.
Fortunatus in Vita S. Radegundis cap. 2 :

Facistergio jacentem pulverem colligens.


Gregorius Turon. de Vitis Patrum cap. 8 :

Facitergium dependentibus villis intextum, quod Sanctus super caput in die obitus sui habuit.

Adde Regulam Magistri cap. 17. 19. 81. Regulam S. Csarii ad Virg. cap. 42. Codicem Epistolarum S. Bonifacii Archiep. Mogunt. Epist. 157. etc. Germ. super. Fazeletlein, Fatzolin, Falscheinlein, est Mappula. Adel.

Facietergium, in Vita S. Nicetii, April. tom. 1. pag. 98. Inter vestes sacras etiam vulgo reponitur in Chronico Fontanellensi cap. 16. in Hist. Episcopor. Autisiod. cap. 44. in Charta Hugonis Ducis Burgundi ann. 1077. qu exstat in Spicilegio Acher. tom. 6. in Testamento Riculfi Episcopi Helenensis ann. 915. apud Baluzium, in alia apud Antonium de Yepez in Chron. Ord. S. Bened. tom. 5. pag. 425. etc. Chartularium V. S. Vedasti Atrebat. pag. 200 :

Duo pallia aurea et Facisterculum aureum.


Et infra :

Dalmatic viii. Tunic Subdiac xi. Facistercula tria et duo Offertoria opere plumario.

Facterdium, Eadem notione. Pallia xxi. pallam i. Facterdia de serico oserosa xxiv. Facistergium, pro quavis mappa, etiam altaris, usurpat Helgaudus in Roberto Rege Franc. :

Facistergio altaris prolixo operit, simul cum cypho, etc.

FACITERGULA, Idem quod Facitergium, Mappa. Historia de Fratribus conscriptis :

Pulpitum etiam Facitergula cocco imaginata circumdari jussit, gradusque ejus tapetio velari.
Hariulphus lib. 3. Chronic. Centul. cap. 3 :

Capellum auro paratum 1. ex pallio 1. Facitercula 2. capp 377.


Translatio S. Liborii Episcop. Cenoman. cap. 24 :

Raptis feminarum Facitergulis eam contexere.

FACITUS, pro Factus. Charta Jacobi Reg. Arag. ann. 1326. Spicil. Acher. tom. 8. pag. 279. :

Extunc dicti mercatores non expectata seu obtenta requisitione aliqua, seu Facita, a vobis vel vestris officialibus nobis facienda, aut facita justitia, etc.

Facitore, pro fattore, dicunt etiam Itali. Vide Pergaminum in Fare. Facitur, pro fit, dictum ab antiquis observat Nonius cap. 10. n. 19. FACIUM, Fascis, fasciculus, Gall. Faisceau, Botte. Conventio inter Guillel. et Petrum Ricardi cum Abbate Psalmodii ann. 1215 :

Illi qui veniebant causa accipiendi levatas, debebant afferre triginta duas libras panis et unum baral plenum vini, et unum Facium porrorum, et unam eminam fabarum nigrarum.

1. FAO, Fax, ut videtur. Testam. Galth. comit. Bren ann. 1309. ex Bibl. reg. :

Item ecclesi B. M. Virginis de Casali legamus...... unum cereum centum rotulorum cer et unum Faonem cer.
2. FAO, a Gallico Faon, Opificium, artificis opera, ut infra Factio 4. Comput. MS. ann. 1239 :

Pro Faone robarum et capparum su famili in Pentecostes, etc. Faon, Icellui Vincent print la Faon ou petit levier du char, etc.
Pro facie occurrit in Poem. Garini :

Vectem sonat, in Lit. remiss. ann. 1442. ex Reg. 176. Chartoph. reg. ch. 136 :

Mes li dus la clere Faon.

FACTACALIA, an Permutatio ? Charta ann. 1247. ex Chartul. Raym. VII. comit. Tolos. pag. 104 :

Servitia, homagia et Factacalias, emptiones et pignora, etc.

FACTALE Judicium. Vide in Judicium. FACTERDIUM. Vide Facitergium. FACTIBILE, Quod potest fieri, Gall. Faisable, apud Leibnitium tom. 2. Scriptor. Brunsvic. pag. 839. FACTICIOSUS, Ddalus, , Gloss. Gr. Lat. Promtus ad multa machinanda. 1. FACTIO, Malitia, unde Factiosi, malitiosi, in Glossis MSS. Jo. de Janua : Factio, actus faciendi, vel ficta actio. Cum enim aliquis fingit se aliquid facere causa commodi alicujus, et facit, ut incommodet illi, Factio proprie dicitur : unde et Factio dicitur proditio, unde Factiosus, qui fingit se facere, ut prosit, facit tamen, ut noceat, unde et Factiosus dicitur proditor. Fautio et Fautiosus, a Faveo, aliud significat. Capitul. lib. 6. num. 384 :

Si quis scelerata Factione facultatem deprdationis dederit, vel si quis factam diviserit, vivus comburatur.

Gloss. Gr. Lat. : Factiosus, . Factionem, . Aliud Gloss. : Factio, , . Gloss MSS. ad Concilium Carthaginense cap. 10 : Querimoniam, querel, id est, maleficia, Factio. Vide Festum. 2. FACTIO, Leges In Regis Westsax. 30. apud Brompton. :

Qui furem ceperit, habeat inde 10. sol..... et parentes ejus abjurent ejus Factioni.
Et 78 :

Non cogatur liber cum servo cognationem solvere, nisi velit eum Factione liberare, nec servus cum libero.
Quibus locis Editio Saxonica Lambardi fhe habet, quod idem sonat ac feida, faida, guerra. Leges Henrici I. cap. 70. iisdem fere verbis :

Non cogitur liber cum servo neggildare, nisi velit ei Facionem facere, nec servus cum libero.
Concilium Duziacense I. pag. 224. Edit. Cellotii :

Eam sua Factione et quasi per forciam, et non per justitiam vindicare curavit.

Henricus Rosla in Herlingsberga :

Tum bene conjectans, quod ei nova Factio surgat.

Quod vero Factio hic vocatur, fauctio dicitur Sugerio in Ludov. VI. cap. 16 :

Interim ad Regem mittunt Ludovicum, Fauctionem significant, et quid super his prcipiat, consulunt.
Idem cap. 20 :

Hostes, cognito ejus adventu, mirabantur Fauctionem adeo clatam ei innotuisse.

Ubi factio et fauctio, ejusdem videntur originis, et sonare non favorem ac animi consensum, qui alicui impenditur, sed faidam, seu capitalem inimicitiam. In Legibus Henrici I. Reg. Angli cap. 88. legendum Factionem, eadem notione, pro fractionem :

Et portet Factionem erga cognationem, i.

faidam. Vide Doubletum in Hist. San-Dionys. pag. 826. Fautiosus, Defector, qui a principe suo deficit. Sugerius in Ludovico VI. cap. 7. de Thoma de Marna :

Ipse, qui dicebatur pater ejus, Engerannus de Bova,.... illum de castro ejicere ob ejus Fautiosam tyrannidem moliebatur.
Et cap. 16 :

Cujus Fautiosi diis et hominibus exosi oppidi possessor Guido, etc.

3. FACTIO, Corvata, exactio operarum. Charta Mathildis Comitiss apud Ughellum tom. 2. pag. 217 :

Quod de nostris arimannis de Monticulo nullos alios usus, vel Factiones deinceps requisierit.

Eadem notione usurpari videtur vox Faisances, in Consuet. Norman. cap. 93. Vide Faucio. Item, Tributum, vectigal, Ital. Fazione. Charta ann. 1115. apud Murator. in Antiq. Estens. pag. 318 :

Ego jam dictus Fulcus marchio nullam in meam, nec in meis heredibus reservo potestatem ibidem hospitandi, seu aliquam Factionem faciendi quovis modo ; sed sit libera et absoluta a nobis ab omni angaria et servitute.
Stat. Mutin. rubr. 49. pag. 10. r. :

Quod potestas sive rector civitatis Mutin teneatur compellere omnes laboratores possessionum, quas ipsi habent, ad faciendas Factiones antedictas (scilicet pontes, stratas) et prstationes civitatis Mutin, quas cives faciunt de suis possessionibus.
Correct. stat. Cadubr. cap. 72 :

Mandamus quod quicumque civis...... se absentaverit de territorio

Cadubrii et ejus districtu per sex menses continuos, et non substinuerit onera omnia et Factiones, qu et quas alii cives et vicini substinent, etc.
Vide infra Fesancia. 4. FACTIO, Fabrica. Leges Palatin Jacobi II. Regis Majoric. inter Acta SS. Junii tom. 3. pag. xxxvi :

Annis singulis rationem reddere constringetur de his qu in Factione sive reparatione armorum fuerunt expensa.
Opificium, artificis opera. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 143. v. :

Qui Nicolaus Martini clocherius dedit ecclesi Factionem campan canonicorum ipsamque campanam reddidit factam in mense Augusti anno 1437.
Inventar. S. Capell Paris. ann. 1363. ex Bibl. reg. :

Item pulcra mitra broderi de nova Factione ad perlas et gemmas.

Vide supra Fao 2. 5. FACTIO, Facinus pravum, delictum. Vita S. Godebert Virg. April. tom. 2. pag. 33 :

Adjiciebat etiam Petri negationem, Latronis in cruce confessionem, lugubrem peccatricis Mari lamentationem, quam facile lacrimis pnitentialibus Factionum suorum promeruerint remissionem.

6. FACTIO, Concessio, pactum, contractus. Charta ann. 833. apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 926 :

Interrogavimus..... ut si aberent aut prceptum vel judicatum aut testem, vel qualibet Factionem, quod ipse monasterio S. Petri pertineret ad parte S. Antemi, ita ostendere. Qui et ipsi partem una cum ipso abbate refutaverunt et dixserunt : Certe nec judicato, nec prcepto, nec ulla Factionem, necque per nulla rationem non habemus.
Vide Factum 2. 7. FACTIO, Forma, effigies, Ital. Fazione. Inventar. S. Capell Paris. ann. 1376. ex Bibl. reg. :

Item caput S. Blasii repositum in Factione episcopi mitrati.


Ibidem :

Item unum sanctuarium de S. Martino in Factione militis equitantis. Ad instar unius hominis equitantis,
in Inventar. ann. 1363. ibid. Aliud Gallicum :

Item un sanctuaire de S. Martin fait en faon d'un ymage qui chevauche.


FACTIONARII, Qui factionibus Circorum prerant : , Byzantinis Scriptoribus, factionum domini, Lampridio. Gloss. Gr. Lat. : , Factionarius. Gloss. Lat. Grc. : Factio, . Hac notione

usurpat lex 1. Cod. Th. de Equis curul. (15, 20.) Est etiam in eodem Gloss. Factionarius, , factiosus, qui alteri negotium facessit. Vide Bulingerum lib. de Circo cap. 47. FACTIOSUS, Malitiosus. Vide Factio 1. FACTITAMENTA, Factitatio, Factitator, Factitius, apud Tertullianum. Vide Forcellinum. FACTITATIO. Actus factitandi, ut Factitatio corporum, apud Tertull. advers. Hermog. 31. et 32. FACTITATOR. Qui factitat. Tertull. advers. Prax. 18. Idolorum factitatores atque cultores. Adde Apolog. 21. FACTI-TECTA, pro Sarta-tecta. Helg. Flor. Epit. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 110 :

In meliorandis a se monasterii Facti-tectis, etc.

FACTIVUS Sermo, Practicus, actione suffultus, in Vita S. Catharin Senens. tom. 3. April. pag. 879. 1. FACTOR, in Gloss. Lat. MS. Reg. Cod. 1013. est Dictor. Alias Factor, est idem ac fautor, qui alicujus partibus favet. Aimoinus lib. 3. de mirac. S. Bened. cap. 6 :

Id (castrum) Geraldus quidam partibus favens Adhemarianis tenebat, exclusis Factoribus Hugonis, qui partem ejusdem Castri ab Adhemaro sibi prreptam non mediocriter indignabatur.
Hugo Flaviniac. in Chron. pag. 193 :

Perpetuo anathemate cum suis auctoribus, Factoribus, sequacibus a luminibus sanct Ecclesi separatus, etc.
Nangius in Chr. ann. 1265 :

Multique alii hretici et Factores eorum gladio anathematis feriuntur.

Adde Historiam Cortusior. lib. 9. cap. 2. et lib. 11. cap. 6. Vide Faucio. Factor, Creator. Rerum Factor, Walthar. vers. 1161. Factor omnipotens, Ecbas. vers. 383. Factor solis, apud Corippum de Laud. Just. lib. 1. vers. 340. Factorem elementa tremiscunt, Johann. lib. 1. vers. 288. Adde lib. 3. vers. 125. etc. Occurrit etiam ap. Tertullinum et Salvianum. Vide Forcellinum. 2. FACTOR, Qui res alterius agit, vel ejus nomine administrat, Ital. Fattore ; unde Factorius, ad hujusmodi procuratorem spectans. Charta ann. 1482. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 226 :

Volentes disponere de bonis et rebus dicti hospitalis pro libito eorum et contra voluntatem dicti rectoris et Factorum suorum.
Formul. MSS. ex Cod. reg. 7657. fol. 17. r. :

Gaspar mercator, Factor et procurator seu negotiorum gestor nobilis viri Melchionis,... nomine Factorio antedicto fecit et constituit, etc.

Factores, Procuratores mercatorum, Italis Fattori, nostris Facteurs. Vide Drapperius in Drappus. Privil. Rupel. ann. 1372. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 574. art. 12 :

Mercatores burgenses et ipsorum Factores, familiares, etc. Faiteurs,

in Lit. ann. 1364. tom. 4. earumd. Ordinat. pag. 432. art. 27. Factores Sceleris, apud Ulpianum, ut est in Pandectis Florent. pro fautores, et Baldricum Noviom. lib. 1. cap. 61. Facteurs, nude, in Consuetud. Hannoniensi cap. 32. 33. etc. Faiteulz, in Magno Recordo Leodiensi pag. 55. qui crimen perpetrarunt. Concilium Silvanectense ann. 990 :

Eos quoque, qui hujus traditionis fuerunt inventores, auctores, Factores, cooperatores, etc.

Ita usurpant lex 6. D. de Re militari (49, 16.) et lex. solent. D. de Custod. et exhib. (48, 3.) Faituelles, eodem intellectu, in Charta ann. 1424. tom. 2. Hist. Leod. pag. 446 :

Et nientmoins que les Faituelles soient tenus de relivreir celle filhe desagi saine et salve.

FACTORIA, Qustorium, fiscus ; Italis Fattoria, Qustoris munus. Parisius de Cereta in Chron. Veron. ad ann. 1277 :

Eorum bona confiscata fuere camer seu Factori Dominorum de Scala.


FACTORIUS. Vide supra Factor 2. FACTUARIUS, Factor, agens, procurator. Charta Henrici Regis Angl. ann. 1402. de solutionibus propter nuptias Blanchi fili su faciendis, apud Rymerum tom. 8. pag. 238 :

Ut intentiores ac ferventiores Reddituarii pariter et Factuarii nostri sint ad solvendam summam quadraginta milium Nobilium prdictam.

1. FACTUM. Sic appellata, ut auctor est Sirmondus in Notis ad Sidonii Epithalamium Polemii, Constitutio qudam Honorii et Theodosii Augg. ad Agricolam Prf. Pr. Gall. in Codice Autisiod. qu ab Hincmaro Edictum dicitur. Vide qu de hac voce observat prterea Salmasius ad Capitolinum pag. 259. ubi Factum idem esse, quod Grcis, seu Pragmatica Constitutio, argute docet. Solit autem sunt Pragmatic istiusmodi sanctiones, nonnisi in publicis causis fieri, ad preces civitatum et provinciarum et ad suggestionem plerumque Judicum et Prsidum provinciarum : sicque dict sunt, quod longo tractatu et consilio habito solemniter et multa verborum dissertatione formarentur ; qua ratione quidquid fit, Grcis dicitur. Sic Constitutionis Fl. Constantini Tyranni, qua sanxit ut vii. provinciarum Galli conventus Arelati, Imperii tum sede, agerentur quamque primus in Ausonianis Lectionibus vulgavit Scaliger, inscriptionem in scripta scheda hanc fuisse testatur ad Symmachum

Juretus :

Factum Fl. Constantini ad Agricolam Prfectum Prt. Galliarum.

Plura vide apud Salmasium in Notis ad Vitam Gordiani. Hc ex Hofmanni Lexico. 2. FACTUM, Inquit Spelmannus, a Forensibus Anglicis dicitur scriptum solenne, quo firmatur donum, concessio, pactum, contractus, et hujusmodi : alias charta, instrumentum contractus in scriptis conceptum, aut in scripta redactum, apud Cowellum lib. 3. Instit. tit. 22. 10. Monasticum Anglicanum tom. 2. pag. 246 :

Prdictus vero Willelmus postea per concordiam quietum clamavit libere et pacifice ab omni servitio dictam advocatiam,...... ut patet per Factum suum.
Placit. Pasch. ann. 8. Edw. II. Kanc. rot. 13. in Abbrev. Placit. pag. 320 :

Ricardus cognovit prdictum scriptum esse Factum suum, et non ostendit aliquod Factum speciale, quin Joanni in prdicto debito debeat teneri nisi quod prtendit prdictam verificationem, qu in casu isto contra prdictum Factum non est admittenda, etc.
Vide Indentura. 3. FACTUM, Facti seu litis expositio, vox Practicis nostris notissima, de qua sic Cl. Dom. Fleury Hist. Eccl. lib. 98. tom. 20. pag. 339. ubi de Urbani VI. Pap adv. Clementem VII. defensione ad Castell Regem :

Nous avons ce Factum du Pape Urbain asss conforme au recit que j'ai fait de son election, et c'est la premiere fois que j'ai trouv le mot de Factum emploi en ce sens.
4. FACTUM, Territorium, prdium. Venditio anni 1408. in Archivis D. Marchionis de Flamarens :

Vendendo dederunt... Bernardo de Gorsolis... Factum quod dicitur de Sentis... cum terris, pratis, nemoribus et cum eorum juridictionibus et pertinentiis.
Recognitio facta per Templarios Abbati Psalmodii ann. 1265 :

Recognoscimus vobis totum Factum seu affare de la Venne.

Hoc est, Recognoscimus nos a vobis tenere prdictum seu feudum de la Venne. Vide Factus. Idem quod Affare. Charta ann. 1267. in Reg. 4. Armor. gener. pag. 2 :

Raymundus de Rastello et dom. Bertrandus de Ayrolis taliter convenerunt se insimul de venditione, quam fecerat Raymundus Ruphus de Condorseto de Facto seu affari bastid de Costacalida.
Testam. Rostagni de Pratocomit. ann. 1429. ibid. in Reg. 3. part. 2. pag. xxxiv :

Item plus lego eidem Alsiacio totum Factum meum et hreditatem, quod et quam habeo et possideo in loco de Montebocherio...... Volo et ordino

quod dictum Factum et hreditas supra, etc. Faire,

Actum, factum, in Lit. remiss. ann. 1411. in Reg. 165. Chartoph. reg. ch. 145 :

Je vueil bien que chacun sache que je faiz ce Faire. Faisance

vero et Fesance usurparunt nostri, ut tempus, quo aliquid factum est, designarent. Lit. ann. 1360. apud Marten. tom. 1. Ampl. Collect. col. 1473 :

Vous faisons savoir que la Fesance de cestes, nous estiens tout sains et en bon point.
Epist. Joan. le Maingre ann. 1407. apud eumd. Marten. tom. 2. Anecd. col. 1331 :

Aprs font mencion vos distes lettres de vostre avnement Rome, et que encore la Faisance d'icelles vos distes lettres, n'avez fait rvrence Gregoire.
5. FACTUM, Expeditio militaris. Hoc significatu Factum Vasconi legitur apud Rymerum tom. 1. pag. 589. col. 2. Via Facti, Gall. Voie de fait, Vis illata, seu violenta et coacta cum aliquo agendi ratio.

Omnia facta guerr, inimiciti et Vi facti cessabunt En fait de religion, En fait de politesse

, apud Rymerum tom. 13. pag. 746. col. 1. 6. FACTUM Rei alicujus, quod ad eam rem attinet, ut Gallice dicimus, . Chronic. Richardi de S. Germano, apud Murator. tom. 7. col. 130 :

Factum canapis omnino remittitur. Vendentibus vinum sive ad minutum sive ad grossum, nihil requiritur.

Hoc est, quod spectat canapem, omnis exactio remittitur. 7. FACTUM, Rei alicujus conditio, status. Charta ann. 1310. ex Schedis Prsid. de Mazaugues :

Cum ips ignorent Factum et qualitatem dictarum recognitionum.

Galli dicimus le Fait et la qualit. Facta Armorum, Hastiludia, Torneamenta ; Gallis, Faits d'armes. Jo. Brompton. in Ricardo I. pag. 1261 :

Rex Ricardus, in Angliam transiens, statuit Facta armorum, qu vulgo Torneamenta dicuntur, in Anglia exerceri.
Facta Manualia, in Regest. Camer Comput. ann. 1358. fol. 100 :

Ad facta manualia procedentes in dicta rixa ;

hoc est, ad vim manifestam. In Facto Esse, Gall. Etre au fait, Rem apprime scire. Julian. Csarin. Card. Epist. ad Eugenium IV :

Quanto fuisset consultius intimare mihi prius ista, qui sum hic in Facto, ut postea Sanctitas vestra avisata de omnibus maturius deliberaret.

1. FACTURA, Creatura. Sedulius lib. 1. Paschalis operis de Deo :

... Cui convenit unam Facturam servire suam.

Otto Frising. Episc. lib. 1. de Gestis Friderici I. Imp. cap. 5 :

Non enim hic ad effandum de theologica et ineffabili generatione seu nativitate attollimur, sed tantum de ea qu a Philosophis genitura, a nobis Factura, seu creatura dici solet, disputationem instituimus.

Vide Tertullianum de anima cap. 4. Occurrit hc vox pluries apud Mar. Mercatorem pag. 42. 276. 312. in hreticorum quos refellit dictis, ubi de filii ex patre et spiritu sancto processione agunt. 2. FACTURA, Forma. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Factura, faiture, forme. Anonymus Gromaticus :

Omnes limites maritimi aut Gallici in una Factura current.


Apud eumd.

Termini Factura tornatiles, i. rotundi, Lapilli Factura tornatiles, sive alia Factura breviores
. Ruricius Lemovic. Episc. lib. 1. Ep. 14 :

Equum, qualem jusseras, destinavi, mansuetudine placidum, membris validum, firmum robore, forma prstantem, Factura compositum, animis temperatum, etc.
Adde lib. 2. Epist. 34. Itali Fattezza dicunt. Apud Claudium Corte Italum lib. 1. cap. 21. inscribitur

della forma et Fattezza del cavallo

. Ita Fattura Lanfranco Cical Poet Provinciali, apud Joannem Nostradamum cap. 39. est egregia corporis compositio :

Nos miseri, lasciando fra le mura La hella spolia, che fra tante nata Al nostro tempo viste, o celebrate Non , chi s'assomigli tua Fattura. Vers le Duc vint grant alure, Bien le cognut sa Faiture.
Ibidem :

Eadem notione Faiture dixerunt Poet nostrates. MS. :

Ce est Athis le bien am, Le preux, et le bien renomm,.. Au corps de tres belle Faiture.

Hinc iisdem Faitis vel Fetis pro formosus, egregie compositus. Le Roman de la Rose MS. :

Les sourcils blonds et bien tretis, Et les yeux doulces et Fetis, Qui rioyent toujours avant Que la bouche le plus souvent.

3. FACTURA, Alia notione. Vetus Donatio apud Perardum in Burgundicis pag. 64 :

Hanc donationem fecit... hoc est, per suum cultellum et Facturam, et per hoc pergamenum, etc.
Suspicor legendum Festucam. Vide Investitura. 4. FACTURA. Charta Henrici I. Fr. R. ann. 1057. in Hist. S. Mari Suession. pag. 437 :

Omnem autem justitiam, scilicet in Facturam, vicariam, et omnia ad justitiam pertinentia, etc.

Sed legendum infracturam. 5. FACTURA, Merces oper, Gall. La faon, Quod pro re aliqua facienda solvitur. Computationes ann. 1270. apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. pag. 411 :

De Factura de lxxxviii, march. in ollis et magnis scutellis xix. lib. xvi. sol... de Factura ccclxii. march. in parvis scutellis, etc.
Tabularium S. Vincentii Cenoman. :

Martinus... dedit in vadimonium Ingelbaldo cerario suas vineas, tali tenore quod medietas vini esset pro Factura, (i. e. cultura, qua notione etiam dicimus Faon de vignes) dando decem solidos, et alia in precio census. Et ego Hugo Vicarius accommodavi Martino x. libras supra illam vineam qu juxta murum est, dando in unoquoque anno decem solidos pro Factura ; et ita quod pro Factura habeam medietatem vini, et altera in precio census
. Chartularium ejusdem Monasterii fol. 69 :

Sed postquam molendinum erit factum, talem partem quam accipiam, talem ad Facturas molendini mittam.
Et fol. 119 :

Eisdem Monachis eleemosinavi duo jugera terr, qu possidet Alesia Laraborie, habenda post mortem illius Alesi, et Facturam quam habebat illa Alesia in hortis de virgulto Monachorum.
An hic idem, an alius et quisnam sit intellectus oculatiori definiendum relinquo. 6. FACTURA, f. Pictura textilis, Gall. Broderie. Obituarium vetus FF. Minorum Claromont. apud Baluzium tom. 2. Hist. Arvern. pag. 727 :

Dedit indumenta rubea de damasco completa, scilicet casulam, dalmaticas Diaconi et Subdiaconi, cum cappa processionali de eodem panno cyrico cum Factura et orificiis.

7. FACTURA, Sortilegium, maleficium, Italis Fattura, Incantatio, Gall. Charme. Synodus Pergam. ann. 1311. apud Muratorium tom. 9. col. 561 :

Aut incantationes, sacrilegia, auguria, vel maleficia, qu Factur, sive prstigi vulgariter appellantur, vel invocationes dmonum pro futuris, vel jam commissis aliquibus prsciendis.
Bernabus Senensis in Vita S. Bernardi, Maii tom. 5. pag. 285 * :

Unde modo aliquo surgere non valebat absque duorum auxiliv, et hoc malefica arte Factur, seu nicromanti, debilitatus et paralyticus.
Et tom. 7. pag. 782. in Miraculis S. Ubaldi ;

Benedico te, panis... ut sis destructio et annihilatio omnium Facturarum, ligationum, fascinationum et incantationum

. Nostris alias Faiture et Faicturerie. Lit. remiss. ann. 1376. in Reg. 109. Chartoph. reg. ch. 39 :

Raymon... qui publiquement estoit renomm et diffam de faire charmes, charoiz, sorceries et autres mauvestiez,... mis certains sorceries, choroiz et Faitures soubz le sueil de l'uys de l'ostel, etc.
Ali ann. 1446. in Reg. 178. ch. 46 :

Laquelle Jaquette et aussi son mari estoient notoirement et publiquement diffamez et accusez de cas de hrsie et Faicturerie, et avoir donn ou fait avoir pluseurs maladies pluseurs personnes... par leurs sorceries et Faicturerie. Faiturier
Delphinatibus, sortilegus, veneficus. Vide infra Fatuarii. Hinc. FACTURARI, Fascinari. Processus ad Vitam S. Antonini num. 18 :

Contigit lamiaria lamiis seu fascinari, vel Facturari factura dmoniorum aut strigum, etc.
FACTURIRE, Cupere facere. Odo de varia Ernesti Baveri Ducis fortuna, inter Anecd. Marten. tom. 3. col. 361 :

Hi (Panothi) sicas ad bella leves, acidoque ferentes Spicula felle lita, in Cyclopes plurima damna Fecerunt ; Dux unde dolens, et supplice qustu Regis Facturiens vindictam, deligit acres Mille viros, pergensque viam vix quinque dierum Illos invadit, etc.

Quidam verbum Facturire tribuunt Plauto, sed alii retinent Factare. FACTUS, Modus agri. Capitularia Caroli M. lib. 5. cap. 151. 303. ex Capitul. pro pago Cenomann. ann. 800. :

Visum est nobis... statuere, ut quicumque de predictis hominibus quartam Facti tenet cum suis animalibus, Seniori suo pleniter unum diem

cum suo aratro in campo dominico aret.

Charta Caroli Calvi Regis Fr. ann. 22. regni Ind. 10. pro Monasterio S. Martini Turonensis ex 47. Regesto Tabularii Regii n. 136 :

Quarum villarum nomina hc sunt, id est, Burgagalus cum capellis et manso dominicato, et Factis nonaginta duobus, in quibus sunt coloni Cuciacus, et Areolus, Victena, etc.

Occurrit ibi pluries. Charta ejusdem Caroli C. ann. 845. apud Beslium in Episcop. Pictav. :

In villa Bidisciaco casam dominicatam cum Ecclesia... et Factos 10... in villa Sion terram S. Circi Factum 1. aspicientem ad Bidisciacum... In Anadone Factos 5. in villa Fano Factum 1. et in Portiaco alterum.
Polyptychus Eccles. Floriacensis :

Habet in ipsa villa Factos, id est mansos, 60.


Vetus Charta in Actis Episc. Cenoman. pag. 235 :

Quod nos concessimus Acileo illo Facto, quem genitor suus Acibertus, qui vocatur Achita,... tenuit, vel moriens dereliquit, usque annos quinque, ipse Achileus de ipso Facto aliud exinde non reddat, prter tantum regalia in campo dominico procurare faciat.

Occurrit etiam non semel in Tabul. S. Mauri ad Ligerim. Vide Facia, et Factum 4. Grimmius Antiq. Jur. Germ. pag. 538. mansos dictos esse factos ut dispositos, constructos, scribit, ita ut mansus factus opponeretur abso. Varroni factus est tanta olearum quantitas, quanta uno tempore et opere commolitur, vel centeni modii. Vide Forcellinum. FACUL, Facile, Gloss. Sangerm. n. 501. Utitur Varro, ut et Difficul pro Difficile. Vide Festum et Nonium. 1. FACULA, Jacobus Auria lib. 10. Annal. Genuens. apud Muratorium tom. 6. col. 573 :

Vel dicitur Janua a Jano Deo principiorum, qui pingitur habere duas facies, scilicet ante et retro, sicut civitas Janu prospicit ante mare et retro terram ; et dicitur habere duas Faculas, id est, duas partes, Oriens et Occidens, sicut civitas Janu habet duas portas, scilicet portam maris et portam terr.
2. FACULA, Latinis, Tda ex arboribus pinei generis : recentioribus vero quivis caudex, stipes ad ardendum ; Busche. Capitulare de Villis cap. 62 ;

Quid de lignariis, et Faculis, quid de axilis, et alio materiamine, etc


. Marculfus lib. 1. form. 11. in Tractoria Legatorum :

Ideo jubemus, ut locis convenientibus eisdem a vobis evectio simul et humanitas ministretur, hoc est, veredos seu paraveredos tantos, panis

nitidi modios tantos,... leguminum carra tanta, Faculas tantas, etc.


Baluzius legit :

legumina, ligna, carra tanta, faculas tantas, itemque victus ad caballos eorum.
Tabularium S. Remigii Remensis :

Sunt simul exceptis lignariis et carris, qu in ipsis villis fiunt, 867. Facularum, 977. perticarum circulorum, 156. scindularum, etc.
Codex MS. Irminonis Abbatis Sangerman. fol. 60. v. col. 2 :

Solvunt... ova xxx. axiculos c. et totidem scindolas, xii. dovas, circulos vi. xii. Faculas.
Rursum legitur fol. seq. col. 2. Vide plura apud Guerardum in indice, qui interpretatur faculam, Frustum ligni resinosi, in virgas tenues fissum, ad lumen faciendum, td genus. Aliis etiam usibus inservientia frusta ligni faculas dictas esse testis est Varro de Ling. Lat. lib. 4. cap. 13 :

Utuntur in vinea alligando, fasces, incisos fustes, Faculas.


Cato de Re rustic. cap. 37 :

Ridicas et palos, quos pridie in tecto posueras, siccos dalato, Faculas facito.
Gloss. Cs. Heisterbach. in Reg. Prum. tom. 1. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 668. col. 1 :

Facul sunt ligna arida, qu vulgariter appellantur aspen.

Faculas Accendere, Supertitionis species, quam exagitant passim Concilia. Arelat. II. cap. 23 :

Si in alicujus Episcopi territorio infideles aut Faculas accenderint, aut arbores, fontes, vel saxa venerentur, etc. Candelam deferre,

in Concil. Nannetensi cap. 20. Adde Capitul. Caroli M. lib. 7. cap. 236. 316. Vide Concil. Bracarense apud Burchard. lib. 10. cap. 21. Synod. Trullan. can. 65. Concil. Toletan. XII. can. 11. XVI. can. 2. Canut. Leg. Mundan. cap. 5. Leg. Presbyt. Northumbr. cap. 48. FACULARE, Faculas, vel faces fingere vel facere, Joanni de Janua. FACULENTUS, Face plenus. Papias. Plenus luce, lucidus, clarus. Johan. de Janua. FACULTA. Vide Falcata. FACULTAS, Collegium doctorum ejusdem artis in scholis medii vi, Gallis Facult. Vide Savin. Histor. Jur. Roman. tom. 3. cap. 21. 85. not. B. FACULTATARIUS, Cui datur facultas aliquid agendi. Decis. Rot ad calcem Fontanel. de Pact. nuptial. :

Mater Facultataria, qu habebat ex testamento mariti facultatem aliquid agendi, disponendi, determinandi pro liberis.

FACULTATICULA, Bona, prdia, qualiacumque sunt, quomodo bonuscula, apud Sidonium lib. 9. Epist. 6. et in leg. 29. Cod. Th. de Petition. (10, 10.) Concilium Parisiense IV :

Etiam et Facultaticulam Ecclesi... simili conditione pervasit.


Charta S. Karileffi in Actis Episcopor. Cenoman. pag. 84 :

Nullas functiones vel exactiones de prdicta facultate penitus requirantur, sed sub integra emunitate Facultaticula, etc.

Vide Vitam Aldrici Episc. Cenom. num. 36. et Vitam S. Bernardi Tiron. April. tom. 2. pag. 248. Facultatula, apud S. Hieronym. adversus Vigilantium cap. 5. in Miraculis S. Ursmari n. 3. etc. Facultatulam dixit idem Hieronym. Ep. 27. cap. 4. Epist. 47. cap. 1. FACULTER Antiqui dicebant pro facile. Fest. in Facul. FACULUS. Vide Facilus. FACUNDIA, Facultas. Capitula Ludov. Pii ann. 826. cap. 6 :

Et ultra ille, qui qusierit, Facundiam de servitio illius dicendi non habeat.

Charta Luithprandi Regis Longobard. apud Ughellum in Episcopis Aretinis :

E nullam Facundiam... contra te vel tuos successores habeat aliquod de suprascriptis Ecclesiis loquendi.
Lex Longobard. lib. 1. tit. 36. 6. Liutpr. 96. (6, 43.) :

Decernimus, ut nullam Facundiam requirendi habeat.

Occurrit prterea lib. 2. tit. 8. 6. tit. 21. 13. 20. 24. tit. 35. 6. etc. Liutpr. 105. (6, 52.) 16. (3, 2.) 57. 108. (6, 4. 55.) 54. (6, 1.) Faconde, nostri usurparunt pro facultatibus ac divitiis. MS. :

Riches d'avoir et de Facondes.

Septiformis Facundia, Septem artes liberales, S. Benedicti Crispi poem. medic. ap. Maium Classic. Auct. tom. 5. pag. 391. FACUNDITAS, Idem quod facundia, sed minus usitatum. Plaut. Truc. 2. 6. 13. Facile sibi Facunditatem virtus argutam invenit. FACUS, Vermiculus, apud Papiam. FADA. Vide Fadus. FADERFIUM, Faderphium, Phaderphium. Vox Longobardorum, qu in Boerianis Glossis, Dos exponitur. Lex Longob. lib. 1. tit. 9. 12. Roth. 201. :

Et si filios de ipsa muliere habuerit legitimos, habeant filii morgingap, et Faderphium su matris.
Lib. 2. tit. 14. 15. Roth. 199. :

Tunc illa vidua, qu in domo patris aut fratris regressa est, habeat sibi morgengab et methium ; de Faderfio autem, id est, de alio dono, quantum pater aut frater dederit ei, quando ad maritum ambulaverit,

mittat in confusum cum aliis sororibus.

Edit. Boeriana habet Phaldefium. Phaderfium, lib. 2. tit. 1. 4. Roth. 182 :

Habeat ipsa mulier morgengab, et quod de parentibus ejus adduxerit, id est, Phaderfium.

Sunt igitur Faderfia, dona, qu pater fili, quam nuptui dat, in dotem concedit. Vox deducta a Saxonico fder, aut Germanico, Fader, i. pater, et Erf, hreditas, quasi dicas, paterna hreditas. Vide Sibrandum a Sicama ad Leg. Frision. tit. 15. et Grimm. Ant. Jur. Germ. pag. 429. Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 430. Fio, feoh, est Pecus, pecunia. Gloss. Longob. in cod. Vatic. fardefio, in cod. Cavens. farderfido, i. e. quod adduxit de parentibus. FADIA, Justiti denegatio aut dilatio ultra tempus a legibus statutum ; item, Facultas feudatario concessa vendendi fundum ; qua notione Fadiga utuntur Hispani. Pactum ann. 1150. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 533 :

De toto honore Agathensi, nemo eorum possit aliquid alienare aliquo modo, donec in alterum sit Fadias.
Charta ann. 1219. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 68. col. 1 :

Et non distringemus homines vestros pro firmancia, donec a vobis repulsam seu Fadiam habuerint.

Vide Fadiga. FADIATUS Dies, in quo aliquis defecit, seu juri, aut assignationi non stetit, qui diem vadiatum non servavit : unde forte vocis origo, in Consuetud. Tolos part. 4. tit. de Feudis art. 13. FADIGA dicitur, cum judex, vel feudalis dominus, vassallo jus sibi fieri, aut quod ejus servitii est indicari aut probari postulanti, vel plane denegat, vel Curi su placita differt ultra quam Leges feudales permittant. Appendix ad Marcam Hispan. col. 1343 :

Ad hc Guillelmus Raimundi respondebat se ideo guardam ipsius zud non fecisse quia nec suam cartam sic intelligebat, nec partem suam, quam in ipsa civitate et ejus terminis habere debebat, ac manifeste monstrare vel tradere nolebat, nec ad judicium seu laudamentum su curi eam adducere, vel super hoc ipsum audire nunquam amplius nisi usque modo voluit. Comes vero respondebat quod si unquam aliquam dilationem super hoc fecit, semper eam cum assensu Guillelmi Raimundi fecit... Propter hoc judicavit prdicta curiaquod si Guillelmus Raimundi posset legitimis testibus ea qu dicebat comprobare, vide licet quod in domino suo Comite supradictam Fadigam fecisset, imputet sibi Comes supradictas expensas sexaginta milium aureorum, etc.
Vide Defectus 3. Fadia et Fatigare 1. FADISTORIUM. Vide Faldistorium.

FADUS, Fada, Dmonis species : Gallis Faie, vel Fe ; vox efficta forte a Nympha. Scholiastes Theocriti Idyll. 3. v. 11. . Vide Fauni. Alii a verbo fari, fatus, etymon deducunt. Itali Fata etiamnum dicunt, Occitani Fades. De iis ita Arnobius lib. 1 :

Qui Faunos, qui Fatuas, civitatumque genios... reverentur.

Fadas, et Hadas, has vocant Hispanici Fabularum, seu Romanorum, Scriptores. Gervasius Tilleberiensis MS. de Otiis Imperial. decisione 3. cap. 88 :

Multi testantur,.. se vidisse Silvanos et Panes, quos Incubos nominant, Galli vero Dusios dicunt,... quosdam hujusmodi larvarum, quas Fadas nominant, amatores audivimus, etc.
Cap. 94. dequodam equo mirabili :

Quid dicam, nescio, si verus equus fuit,... aut si Fadus erat, ut homines asserunt.
Chron. Bertrandi Guescl. MS. :

Encore disoit-on, que c'toit destine, Et que le sans de quoy elle s'toit sesoude, Li venoit proprement par parolle de Fe. Le chasteau fut fait d'une Fe, Si comme il est par tout retrait.

Le Roman de Partenay, ou de Lezignan, MS. tir du Latin et rim par le commandement de Guillaume l'Archevesque :

Hinc Faerie, pro spectris. Guillelmus Guiart in Hist. Francica MS. :

Plusieurs parlent de Guenart, Du Lou, de l'Asne, de Renart, De Faeries, et de songes, De fantosmes, et de mensonges. Mout ont Jason entr'auls lo, Bien dient tos qil est Fa.

Inde etiam Fa, pro Prstigiator. Le Roman de la guerre de Troye MS. :

Vide Caseneuve et Menagium in Etymolog. Gall. et Grimm. in Mythol. German. pag. 232. qui etymon deducit a fatam. FCHA. Vide Facha. FCILENTUS, pro Faculentus, vel ut alii scribunt Feculentus, fece plenus, in Vita S. Celsi Episc. Trevir. tom. 3. Febr. pag. 396. FCISCERE, Fce infici, fcem redolere. Bernardus Mon. in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 37 :

Ipse calix confricetur, ne forte aliquantulum Fciscat.


FCOR, Fcis odor. (Anal. Gramm. p. 103.)

FRBENA. Vox Saxonica, in Legibus Presbyterorum Northumbrensium cap. 47. 50. qu idem, quod Cyrlisc, id est, rusticus, sonat, ut censet Spelmannus tom. 1. Concilior. Angl. pag. 499. An fearbonda, Bovarius ? FSTINGMEN, Homines commendati, vassalli : ex Saxon. fsting, commendatus, et man, homo. Charta Cenulphi Regis Merciorum ann. 821. tom. 1. Monastici Angl. pag. 100 :

Nec Rex suum pastum requirat, vel habentes homines, quos nos dicimus Fstingmen, nec eos, qui accipitres portant, vel falcones, etc.
Ubi habentes idem valet ac divites. Charta Berhtwulfi itidem Reg. Merciorum ibid. fol. 123 :

Ut illud monasterium (Breodun) sit liberatum ab illis incommodis, qu nos Saxonica lingua Festingmen dicimus.

Ubi Th. Blount in Nomolex. Anglic. Festingmen a Saxon. festenmon, Fidejussor. accersit : an felicius judicet Lector. Vide Feastingmen. Alia charta ann. 855. apud Leo, Rectitudines personarum, pag. 196. FAGATUM, vel potius Fagotum, Fascis, Gallis et Anglis Fagot, occurrit apud Willel. Thorn. ann. 1307. Vide Fagotus. FAGEA Vagina, Qu est ex cortice fagi, olim Francis nostris in usu ut testatur Anonymus S. Galli monachus in Vita Caroli M. :

Post hc baltheus spat colligatus. Qu spata primo Vagina Fagea, secundo corio qualicumque, tertio linteamine candidissimo cera lucidissima roborato ita cingebatur, ut per medium cruciculis eminentibus, ad peremptionem gentilium auraretur.

FAGECID, vel Fagicid Ven. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959 : Fagecid, Alexandro sunt ven juxta fauces intra os, qu flebotantur vice venarum, qu sunt sub lingua. Alex. Iatrosoph. MS. lib. 1. Passion. cap. 137 : Scio etiam et (venas) Fagicidas incisas, vena non inventa sub lingua. Ubi Gloss : Phagicidas, i. venas sub gula. FAGEL, Tunic vel per seu mantic species. Vide infra Magaldus. FAGELLUS Vide Fragellus. FAGETUM, Idem videtur quod mox Fagia 1. Charta ann. 1139. apud Mirum Diplom. Belgic. tom. 2. pag. 966 :

Allodium in proprii Fageti loco, qui hreditas Domini nuncupabatur.


Ital. Faggeto. Charta ann. 1205. ex Chartul. monast. de Escureio :

Simon dominus Joinvill contulit Deo et ecclesi de Eseurei.... septem fagos, pro libitu, in Fageto vill, qu dicitur Mossier.
1. FAGIA, vel Fagium Silva ex fagis, Gallis Faye. Tabularium Ecclesi Cadurcensis :

Donamus in villa de Corn in uno manso 2. panes, et 2. gallos, et in Fagio

paissio 40. porcos per singulos annos.

Vide Faia 1. Feignas, eadem acceptione, in Charta ann. 1412. ex Reg. 166. Chartoph. reg. ch. 272 :

Item Jehanne tient une terre et un Feignas contigu, contenant cinq meyteres de terre.

Pro Glande fagea, Gall. Faine, legitur in Charta ann. 1341. ex Reg. 72. ch. 250 :

Cum contra sindicos universitatis et singulares castri et bajuli de Angulis... denuntiatum fuisset... glandes, Fagias et alios quoscumque fructus ipsarum forestarum et arborum in eisdem existentes cossando, colligendo, etc.
Vide Fagina 2. 2. FAGIA, Alia notione, in Statut. Mediolanens. part. 2. cap. 272 :

Teneatur judex stratarum bis in anno visitare stratas mastras, et Fagias, et pontes super eis existentes, etc.

Adde cap. 284. Ubi Fagia molem significare videtur qua continetur aqua. Ceterum Fagotaille vocant in Bressia quidquid moli muniend inservit, quod ex fascibus, vulgo fagots, spissime id fiat. Pro districtu et territorio usurpari videtur, in Decret. ad calcem Stat. Placent. fol. 97. v. :

Sine aliquo velamine in capite vel alibi in publico, ut supra, et prsentibus duobus consulibus justiti Fagi su, et aliter cessio facta non valeat.
Quo sensu intelligi etiam possunt Statuta Mediol. hic laudata. FAGICID Ven. Vide supra Fagecid. FAGIDA. Vide Faida. FAGILUM, f. ut

Fagetum. Facta est hujus rei firmatio... ad Fagilum Bernardi de Bustodio, quod est inter vetus vicum et Baiolum
, apud Baluzium tom. 7. Miscell. pag. 211. 1. FAGINA, Mustella major, Gall. Fouine, Hisp. Foina. Concil. Tarracon. ann. 1591. inter Hispan. tom. 4. pag. 614. col. 2 :

Nulli Canonici, vel Clerici... vestes rubeas, vel virides, nec forraturas pellium de martis, de Faginis... portare prsumant.
Concil. Dertus. cap. 1. Hispan. tom. 3. pag. 663 :

Neque (Clericus) folleratus deferat pellium de marthis, de Fagnes.

Vide Faina. 2. FAGINA, Glandis fage, uti vocatur a Plinio lib. 16. cap. 5. copia. Fayne, in Consuetudine Arvern. cap. 31. art. 38. Faisne vel Foisne, in Nivern. tit. 17. art.

17. Chrodegangus Episcop. Metensis in Regula Canonic. cap. 7. apud Acherium :

Si contigerit, quod illo anno glandis, vel Fagina non sit, et non habeat unde hanc mensuram de carne impleant, etc.
Tabularium Dervensis Monast. ann. 1027 :

Et si pro tempore felicitatis silv occurrerit, et esus glandium vel Fagin fuerit, etc.
Charta Hugonis Leodiensis Episcopi ann. 1202. apud Barthol. Fizen in Hist. Leod. pag. 447 :

Prterea dedimus in aisanciis pasturarum, et usum Fagin et glandium, etc.


Charta Henrici Ducis Limburgi ann. 1200. apud Mirum tom. 1. Diplom. Belg. pag. 726. col. 2 :

Damus prterea aisantias totius terr me in campis, aquis, silvis et pascuis, etiam Fagin et glandium, gratis. Faginum dedi in duobus locis, agellos silvestres, etc.

Charta Lupold. Archiep. Mogunt. ann. 1055. apud Guden. Cod. Diplom. tom. 1. pag. 21 : Faginina Silva, ut Faginea vel Fagina, in Breviario Folquini MS. ex Archivo Audomarensi. FAGINULA, Fagus. Miracula B. Simonis de Lipnica, Julii tom. 4. pag. 555 :

Duo lapilli ad instar granorum Faginul, alias Bukwie :


nunc Germanis Buche vel Buch-baum, Belgis Bueckenboom. FAGINUS. Vide Fagina 2. FAGIOLUM. Gesta Innocentii III. PP. pag. 147 :

Pandulphus cpit dificare Fagiolum super quoddam monumentum antiquum, quod illius domui adeo erat vicinum, ut a fundibulariis de hoc in illam lapides jacerentur.

Vide Fagia 2. An Locus ubi phaseoli crescunt, ab Italico Fagiolo, phaseolus ? Vide supra Faciolus. FAGIRE. Comedere. Dief. FAGIUM, Summum edificium. Dief. FAGIZANIA, Divina apparitio, aparicion, Prov. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. FAGNES. Vide Fagina 1. FAGOLIDORI, . S. Hieronymus in Prologo ad Ezechielem Prophetam :

Si autem amici mei et hunc subsannaverint, dicite eis quod nemo eos compellat ut scribant. Sed vereor ne illud eis eveniat quod Grce

significantius dicitur, ut vocentur , quod est, manducantes sannas,

vel ut alii legunt, senecias. Quibus intelliguntur homines impendio maledici, qui conviciando alantur ac saginentur. Verum mendosa est, ut conjiciunt prudentiores, Hieronymi lectio. Ac primum quidem hc verba, Quod est, manducantes sannas, vel senecias, a quodam sciolo, qui interpretari voluerit vocem a se minime intellectam, addita fuisse verisimillimum est. Quod vero spectat vocem ipsam , cum omnino prter analogiam lingu Grc componatur, (non enim dicunt , sed ) eam fictam esse et alterius loco suppositam existimo : quare lubens cum Erasmo et Roberto Stephano legerem , Quibus, scilicet, studio est calumniari et carpere, velut id suo morbo faciant, non merito aliorum. Ineptas vocis Seneci explicationes vide suo loco. 1. FAGOTARE, Fasces conficere, Gall. Fagotter. Lit. remiss. ann. 1418. in Reg. 170. Chartoph. reg. ch. 182 :

Quidam Guillelmus in dicto nemore frondes lignorum Fagotando, etc. Fagot,


Fustis, vulgo Bton de fagot, in aliis Lit. ann. 1380. ex Reg. 118. ch. 74 :

Icellui Raulesson, filz dudit maire, qui tenoit en sa main un grand Fagot, dist au suppliant qu'il retourneroit. Fagoteur,
vox contemtus, homo nihili, in Lit. remiss. ann. 1393. ex Reg. 145. ch. 436 :

Le suppliant dist icellui Thomas qu'il n'estoit mie en sa puissance, ne d'un tel Fagoteur mengeur de soupes, que s'il eust veu icellui Quenetier frapper, qu'il ne lui eust courru sus.

2. FAGOTARE, Fascibus munire. Memor. H. Cam. Comput. Paris. ad ann. 1423. fol. 160. r. :

Colardus Martini de novo institutus in officio custodis stagnorum forest de Waissy, pionarius pour gasonner calciatas dictorum stagnorum et pro Fagotendo (sic) et repparando et rolens (sic) ipsorum stagnorum.
Vide in Fagia 2. FAGOTARIUS. Vide in Fagus. FAGOTELLUS, Fasciculus, diminut. a Fagotus. Comput. ann. 1483. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Pro ramaciis... convertendis, tam in fasciculos quam in Fagotellos, etc.


FAGOTUS, a Gall. Fagot, Fascis. Chartular. Latiniac. :

Quadriga qu portat trosselos, vel Fagotos, vel pondera solvet in exitu port pro qualibet pecia duos denarios.

Vide mox in Fagus. FAGUS, Jus conficiendi fasces, et eos auferendi ex silvis, quos Fagots vocamus.

Innocentius III. lib. 2. Epist. pag. 415 :

In parochia des Escoues pasnagium quitum, et 22. Fagos absque aliqua traditione annuatim, quando volueritis, accipiendas.

Charta Henrici I. Ducis Brabanti ann. 1206. apud Mirum in Cod. Donat. piar. cap. 100 :

Et usum lignorum in silva mea,... et cum uno plaustro tantum, qui usus in nostro vulgari Fagus appellatur.
Inquisitiones Costumarum de Andeliaco in veteri Regesto Camer Computor. Paris. signato P. fol. 19 :

Jurati dixerunt, quod Dom. Rogerus Torel habet in prdicta foresta per liberationem Vicecomitis... suum herbergagium ad virgam de pleno pugno ad terram,... et habet ad ignem suum Fagum Boloni, et furcum, et frondes, sine defectione arboris.
Occurrit passim in Regesto Herouvalliano Philippi Augusti. Bullar. Fontanell. fol. 41. v. :

Lesdits Religieux prenoient en la forest... seize chartes de Fou chascun jour.


Fagotarii, Qui fasces lignorum in forestis conficiunt, Fagotiers, in Regesto Philippi Aug. fol 129. Vetus Inquisitio Forestar. ibidem fol. 170 :

Item Fagotarius eorum vadit post asinos, et facit fagotos duos de eo, quod remanet post onera asinorum.

FAGUUS, Fagus, Gall. Htre. Charta Phil. Pulc. ann. 1300. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 120. r. col. 2 :

Concedimus quod... tres Faguos ad Natale, usagium ad ardendum et difficandum sufficienter ad opus domus ipsius militis de Juez, per ostensionem a viridario dict forest faciendam,... habeant. Failhard,

eodem sensu, in Lit. ann. 1373. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 682. art. 21. Fol, ibid. ex Ch. ann. 1293. pag. 514. art. 3. FAHNELEN, Fanlen, Vanlehen, Germanis, dicuntur majora feuda, qu cum traditione vexilli conferuntur a solo Principe. Principibus a solo imperatore. Vox deducta a fana, Saxonico, Germanico, vexillum, et Lehen, feudum. Bulla Aurea Caroli IV. Imp. ann. 1356 :

Feudis Principum exceptis, et illis, qu Vanlehen vulgariter appellantur, quorum investituram et collationem soli Imperatori, vel Regi Romanorum specialiter reservamus.
Charta Witzlai Principis Rugianorum ann. 1322. apud Pontanum lib. 7. Rerum Danicar. pag. 432 :

Quibus de dictis terris homagium fecimus jure feudali, quod Fanlen nuncupatur.

Chronicon Laurishamense pag. 32 :

Septem principalia beneficia, qu vulgo appellantur Vollehen, morte septem nobilissimorum Ecclesi fidelium in unam personam Godefridi in brevi devoluta sunt.
Ubi Freherus emendandum aut intelligendum Fanlehen, recte existimat. Fahnlen, Fanenlen scribit Spelmannus quem consule, si vacat. Vide Feudum vexilli. 1. FAIA, Fagus, seu arbor glandifera, vel glandem fageam ferens. Lex Longob. lib. 1. tit. 19. 8 :

Si quis roborem, aut quercum, seu cerrum, quod est modo laiscum, aut glandem, quod est Faia,... inciderit. Si quis robur, aut cerrum seu quercum, qu est modola, hisclum aut glandem, quod est Faia ;
al. Fagia. Tabular. S. Eparchii Inculism. fol. 4 :

Ubi Leges Rotharis Regis tit. 101. 62. pro modo laiscum, habet medula ischat. Roth. 305. Walterus legit :

Et de silva nostra, qu vulgo appellatur Faia prpositalis.

Silva fagis consita. Charta Guill. Bartholomi pro monast. S. Juniani apud Stephanot. tom. 3. Antiquit. Pictav. MSS. pag. 729 :

Partem meam, quam habebam in alodis de Mauseas et in Faia Ricardi, Deo et S. Juniano dono jure perpetuo.
Vide Fagia 1. et Fagina 2. 2. FAIA. Vetus Membrana in Sanctuario Capuano pag. 529 :

In vigilia revelationis S. Stephani, infra script Ecclesi venire debent cum Faiis ad Ecclesiam Capuanam, etc.
Ubi Michael Monachus :

Hic Faia seu Faius est machina hujusmodi form : pertica alta et gracilis seu arundo intra 3. circulos que distantes immittitur : baculi et circuli adornantur : eminet signum Crucis in vertice, et a pede Crucis, bracte seu vitt papyrace tres vel 4. coloribus et incisuris pulcr deorsum pendent, circulis alligat, ne moveantur. Quare Faius seu Faia rotund met seu turris formam reprsentat.
Belle hc quidem, at unde vocis origo ? hic hret Monachus. Forte, inquit, ab initio ejusmodi machina dicta Pharus seu Phara, postea corrupta voce Faius et Faia. Forte denique per Faia intelliguntur rami fagorum, quos Faias Longobardi appellabant, quos e Ecclesi deferrent. Quid si legendum baiis, id est, palmarum ramis ? nam prterquam quod ita appellabantur a Grcis nuperis, constat Stephanum Protomartyrem cum palma in manu vulgo depingi in signum martyrii.

3. FAIA, Alia notione. Vetus Charta apud Dominicum lib. de Prrog. allod. sub finem :

Illa vinea de illa Faia super via Rigaldo fratri Bosoni dimitto.

Forte posset et hic intelligi Faia, Silva fagis consita, ita ut Vinea de Faia sit vinea prope silvam fagineam. Faia vel Faya Dumbensibus est Ovis, sed hc nihil ad prcedentia. FAICIA. Tabularium Ecclesi Uticensis ann. 1241. fol. 51. verso :

Recognoscimus vobis... totum honorem infra scriptum, videlicet quandam Faiciam, qu vocatur Faicia dels Codalizes, qu est in fischa D. Episcopi Uticensis, in parochia S. Laurentii,... et aliam Faiciam, qu est in eadem fischa, etc.
Instrum. anni 1332. ex Archivo S. Victoris Massil. :

Crescanus de Biens Judus civis Massil. vendidit Johanni de Vapingo civi Massil. unam Faiciam orti. Faisce

eadem notione etiamnum dicunt Massilienses quamdam terr ligulam ; alii Provinciales Faisso de terre. Faissa, Faissia, Ead. notione. Charta in Ruthenensi Comitatu exarata ann. 1306. ex 2. Regesto Philippi Pulcri Regis Franc. Tabularii Regii num. 7 :

Item ab hredibus Guillelmi Boc ignobili, qui ab ignobili acquisiverat Faissiam juxta terram mansi de Boisso pretio 30. libr. Turon. debilis monet, etc.
Infra :

De alia vero medietate dicti mansi et Faissiarum, quam per permutationem... acquisiverunt, etc.
Rursum :

Quia dictum mansum de Quezaguet cum duabus suis Faissis et juribus universis... acquisivit, etc.
Idem videtur quod Fazenda. Vide in hac voce, et Factus. Faisa. Charta Alexandri PP. ann. 1160. in Tabulario Humolariensi :

Item apud Ursellum tres Faisas, et tria nemora, etc.


Tabular. S. Victoris Massil. :

In alio loco medietatem de una Faisa, etc. Sicut descendit Faxia de monte in vallem.

Faixa, in Tabular. Eccl. Aptensis Ch. 1. Faixa devensi. Faxia. Tabular. S. Theofredi in Velavis : Fayssia, Modus agri, forte ab ejus forma sic dictus, quod sit ad instar ligul seu fasci, vel quod in longum protendatur. Formul. MSS. ex Cod. reg. 7657. fol. 47. r. :

Prscriptam autem Fayssiam vine, superius in dotem et dotis nomine

Alaet constitutam et assignatam, cum omnibus juribus et pertinentiis suis promisit.


Charta pro eccl. Laudun. ann. 1374. in Reg. 105. Chartoph. reg. ch. 442 :

Item tres Faissas seu petias de curtillo seu virgulto, circa tres virgas terr continentes. Terra seu Fayssia,

in Recogn. burgi S. Andeoli. Faissete, eodem sensu, in Charta ann. 1328. ex Reg. 65. ch. 209 :

Une faissete, qui fu Robin le Grant, qui tient vint et cinq vergues. Terre en fache

cult opponitur, in Charta prpositi Castelli in Bria ann. 1323. ex Reg. 62. ch. 109 :

Le Champart de trois cent arpenz ou environ de terre, partie en Fache, et partie coulture.
Faxa, Eadem etiam, ut videtur, notione. Vetus Charta ann. 1126. Petri Abbatis Axianensis :

Dmitto tibi Raymundo... tertiam partem de manso Guigon. quod est in villa de Vallesias, prter unam Faxam de terra, qu est ante portam Jo. Revelli.
Ubi Faxa, videtur esse facies, nos diceremus, sauf une face de terre, qui est devant la porte, etc. Hispanis, Faxa, est Fascia, ita erit terr ligula. Testamentum Adelaidis Vicecomitiss Narbon. ann. 989. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 103 :

Dono eis mansum unum cum ipsa curte et orto, et Faxam unam de terra et dimidium campum, etc. Faxas supra condaminam,

in Chartulario Aptensi fol. 72. v. Foxa, Eadem, ut videtur, notione. Epistola Alexandri III. PP. ad Berengarium Abb. inter Concil. Hispan. tom. 3. pag. 377 :

Allodium vallis Aradi cum ipsa Foxa, qu fuit Richellis Comitiss.

FAICOSUS. Vide in Faida. FAICTOR, ut Factor 1. Fautor, qui alicujus partibus favet. Lit. Caroli VI. ann. 1418. tom. 10. Ordinat. reg. Franc. pag. 486 :

Legationes prterea et ambaxiatas suorum adhrentium et Faictorum pro libito destinarunt.

FAIDA, exponitur Inimicitia, in Lege Longob. lib. 1. tit. 7. 15. lib. 2. tit. 14. 10. Rothar. 74. 162. interdum vindicta, qu pro morte propinqui aut agnati exigitur ; Vindicta parentum, quod Faidam dicimus, apud Reginonem lib. 2. de Ecclesiast. discipl. cap. 5. et Burchardum lib. 1. cap. 94. Gloss. : Faida, vindicta mortis. Rhenanus lib. 2. Rerum Germanic. pag. 95 :

Faidam vocabant Franci simultatem apertam, qua unus aliquis uni vel pluribus bellum denuntiat. Ab hac Gallicani scrib Faidosum appellant, qui Faidam exercet. Germanis notum nimis vocabulum est.

Prsertim vero definitur, gravis et aperta inimicitia ob cdem aliquam suscepta. Neque tamen omnis simultas fuit Faida sed capitalis illa, qu apud Germanos et Septentrionales populos obtinuit, penes quos privat inimiciti per totam cognationem diffundebantur : adeo ut si ex ea quis interfectus fuisset, cdis pna a tota cognatione exigeretur, ac in eam pro libito vindicaretur. Synodus Ticinensis ann. 855. in Appendice cap. 3 :

Si inter hc forte eundem latronem occidi contigerit, nulla is, qui eum occidit damnatione mulctetur, neque ullas inimicitias a parentibus, aut ullam persecutionem ab ullo ejus amico vel propinquo sustineat.

A Saxonico fh, seu fehe, vel Germanico Fehde, et Feide, i. hostis, inimicus, vocem deducunt Lambardus, Spelmannus, Somnerus et alii : Sibrandus a Sicama, a Veed, capitalis inimicitia. Vide Dissertationem nostram ad Joinvillam de Privatis bellis, et Gregorium VII. PP. lib. 2. Epist. 5. Apud Olaum Wormium in Lexico Runico, Faatt, exponitur privata simultas. Vide Graffii Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 384. Phillips. de Jur. Anglosax. not. 34. et 497. ejusd. Hist. jur. Anglic. tom. 2. pag. 253. Feida, scribitur in Capitulari de Villis cap. 4 :

Pro homicidio et incendio, unde Feida exire potest.

Hoc loco et sequenti Pertzius e codice reposuit Frauda, quod freda, fredum interpretatur. Feida Regia, ibidem pro satisfactione, qu ex delicto Regi debetur :

Pro Feida vero nostra,... familia vapuletur.

Fagida. Ludovici Imper. Constit. ann. 866. in Chron. Casin. cap. 6. ap. Pertz. Script. tom. 3. pag. 224 :

Fagidis enim quicumque eundo et redeundo commotionem fecerit, vit incurrat periculum.

Faidam Levare, in Lege Longobardorum lib. 1. tit. 9. 18. Liutpr. 13. (2, 7.) Propter Faidam Fugere, in Capitulari Compendiensi ann. 757. cap. 18. 21. Faidam Pacificare, Pacare ; per sacramentum pacificare, in Lege Longob. lib. 1. tit. 9. 34. lib. 2. tit. 7. 2. Ludov. Pii 21. Vide Faidam componere. in Capit. Caroli M. lib. 4. cap. 27. 55. in Capit. Caroli C. tit. 34. Ap. Pistas ann. 869. 10. interjecto solenni jurejurando confirmare se depositis odiis in concordiam rediturum. Faidam Requirere, in Lege Longob. lib. 1. tit. 9. 17. Roth. 389. Pro Faida pretium recipere vel solvere, in Lege Longob. lib. 1. in Capit. Caroli M. lib. 5. cap. 134. 205. in Capit. addit. 4. cap. 93. 140.

Faidam Jurare, apud Hincmarum in Epist. ad Carolum Reg. a Cellotio edita, et tom. 2. Spicilegii pag. 825. in Capitul. Carlomanni tit. 2. 3. 10. etc. Faidam Portare Alicui, Bellum domesticum indicere. Occurrit passim in Legibus Edmundi Regis Angl. cap. 1. 2 ; wege a fhe. Saxon tit. 2. 5. in Capit. Caroli C. tit. 12. cap. 5. tit. 39. cap. 2. in Capit. Carlomanni Regis tit. 2. cap. 3. 10. 11. Apud Silvac. ann. 853. Apud Carisiac. ann. 873. Apud Vernis palat. ann. 884. in Legib. Henrici I. Regis Angl. cap. 88. etc. Sic inimicitias denuntiare dixit Seneca Epist. 77.

Indicere simultatem

, Suetonius in Nerone cap. 25. inimicitias indicere, Sidonius lib. 7. Epist. 9. In Leg. Sax. tit. 2. 5. est

Dominus compositionem persolvat vel Faidam portet Ipse sibi portat homicidii faidiam.

. Ita etiam in Leg. Edmund. cap. 1. princip. : He wege sylf a fhe, quod in Leg. Henr. 1. cap. 88. 11. redditur : Propter Faidam occidere, in Lege Saxonum tit. 3. 4. Componere Excepta Faida, in Lege Saxon. tit. 12. 5. et tit. 13. 1. Conf. Grimm. Antiq. Jur. Germ. pag. 656. not.

Componere, cessante Faida, id est, inimicitia

, in Lege Longob. lib. 1. tit. 7. 1. tit. 9. 4. Roth. 45. et 75. quod exponitur 15. tit. 7. Roth. 74. :

Ut Faida, quod est inimicitia, post compositionem acceptam postponatur, et amplius non requiratur, nec dolus teneatur.
Faidam Componere, est Lso satisfacere, in Legibus Luitprandi 127. (6, 74.), apud Muratorium tom. 1. part. 2. pag. 76. col. 2 :

Si Romanus homo mulierem Langobardam tulerit, et mundium ex ea fecerit, et post ejus decessum ad alium maritum ambulaverit sine voluntate hredum prioris mariti, Faida et anagrip non requiratur, quia postquam marito Romano se copulaverit, et ipse ex ea mundium fecerit, Romana effecta est, et filii qui de eo matrimonio nascuntur, secundum legem patris Romani sint, et ideo Faidam et anagrip minime Componere debet qui eam postea tulit, sicut nec de alia Romana.

Faidam Habere, in Lege Longobardorum lib. 2. tit. 1. 11. Liutpr. 119. (6. 66.) Faidam Deponere, id est, inimicitiam pacificare, in Lege Longob. lib. 2. tit. 14. 10. Roth. 162. Vide prterea eamdem Legem Longob. lib. 2. tit. 2. 1. 2. 3. tit. 13. 2. tit. 54. 2. Roth. 188. 190. 215. Grimoald. 8. Capit. Caroli M. lib. 5. cap. 6. 8. Capitulationem ejusdem Imp. de partibus Saxoni cap. 3. Capitul. Caroli C. tit. 34. cap. 10. tit. 39. cap. 3. Ap. Pistas ann. 869. apud Carisiac. ann. 873. etc.

Faidas Nancisci, In Se Cumulare. Ruodlieb. fr. 1. vers. 63 :

Et propter Faidas sibi multas undique nactas A patria dulci quod debuit exiliari.
Ibidem fr. 3. vers. 234 :

Et Faidas in te non cessabas cumulare Donec e patria fugiens petis extera regna.
Et mox :

Faidia, Idem quod Faida. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 88 :

Si quis post hc hominem occidat, ipse sibi portat homicidii Faidam. Si quis propter Faidiam, vel causam aliquam, de parentela se vellet tollere, etc.
Edictum S. Ludovici anno 1245 :

Mandantes tibi prcipimus, quatenus de omnibus guerris et Faidiis tu Ballivi ex parte nostra capias, et dari facias rectas treugas, etc.
Faidus, Eadem notione, in Decretione Chlotarii II. 9 :

Dominus status sui juxta modum culp inter fredum et Faidum compensabitur.

Infaidiare, Inimicitias exercere, gerere, suscipere, adversus aliquem stare, impetere, etc. in Legibus Edmundi Regis apud Culintonam editis 2. De Faidis seu bellis privatis Dissertationem integram instituimus ad Joinvillam, qu est 29. Adde prterea, qu collegit Michael del Molino in Repertorio Foror. Aragon. in verbis

Diffidamentum, Batalla, Capitaneus, Fractor pacis, Guerra, etc

. Honoratum Bonnorium Salonensem in Arbore certaminum 4. parte cap. 15. 16. 17. 22. 67. 68. 70. 71. Foros Aragon. fol. 181. v. 182. etc. 1. FAIDIRE, Faidam, seu inimicitiam excitare. Charta ann. 1181. apud Catell. lib. 2. de Comitib. Tolos. pag. 214 :

Si aliquis homo vel femina de Tolosa Faidiat, ut guerram faceret Comiti, etc.
Charta ann. 1223 :

Homines monasterii cum non essent de aliquo maleficio convicti, vel confessi, Faidivit.... et tam Faiditorum quam interfectorum bona contra justitiam occupavit.
Vide Faidire 2. Philippus Mouskes in Phil. Augusto :

Quar li Poitevin li aidoient, Et le Roy Jean moult Faidoient.

Vide Jacobum Pergaminum in Ferire. Faidimentum. Aresta ann. 1261. in 1. Reg. Parl. f. 115 :

Cum D. de Limoso peteret Faidimenta et Altam justitiam in terra a D.

Rege sibi data in Albigesio, etc.

Charta S. Ludovici Reg. ann. 1264. apud Sammarthanos in Episcopis Albiensib. :

Et intelligitur de Faidimentis illorum Faiditorum, qui fuerunt, vel erunt Faiditi a civitate Albiensi.
Charta Philippi III. Regis Franc. ann. 1273. pro Monaster. S. Tiberii apud Stephanot. tom. 1. Antiquit. Occitan. MSS. pag. 404 :

Pro qua (alberga decem militum) monasterium prstat nobis viginti solidos Turonenses annuatim, heresibus insuper et Fardimentis (l. faidimentis) qu inibi sicut in aliis villis monasteriorum terr illius habemus, salvis quoque, etc.

Transactio inter Abbatem et Monachos Crassenses ann. 1351. ex libro viridi fol. 53 :

Possidet medietatem castri de Rivo-grandi et redituum ejusdem cum medietate jurisdictionis alt et bass et cum incursu hresis Et Faidimentorum.

Faidiare, Pro hoste se gerere, adversus aliquem stare, contra fidem sacramento firmatam in dominum insurgere. Charta ann. 1234. in Reg. 30. Chartoph. reg. ch. 101 :

Item de rebus faiditorum, qui contra nos vel contra fidem.... se Faidiaverunt, et qui de ctero contra nos vel contra fidem se Faidiabunt, fuit inter nos et eumdem episcopum ordinatum, quod nos prdictorum res faiditorum accipere poterimus.
Vide in Faida. 1. FAIDITUS, Hostis, qui in Faida, seu guerra est. Monachus Vallis Sarnai cap. 83 :

Ruptarii et Faiditi, et multi alii, qui antea erant inimici occulti Comitis, etc.
Perperam faidici editum. Charta ann. 1218. in Regesto Carcassonensi fol. 10 :

Prterea Faiditos de terra, seu ruptarios, et quoslibet alios inimicos et proditores Comitis prdicti non recipiemus scienter. Quia vero damna Faiditis Arelatensibus, a suis concivibus in domibus et rebus aliis illata noscuntur, etc.

Conventiones inter Carolum I. Comitem Andegav. et Provinci, et Arelatenses ann. 1251. art. 19 :

Quam vocem non intellexit Bonifacius Avinio interpres Gallicus. Adde Chron. Guillel. de Podio-Laurentii cap. 25. 37. 41. et Concilium Tolosanum ann. 1228. Faidire, Aliquem ut hostem edicto proscribere. Inquisit. ann. 1210. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 49. col. 1 :

Debebat his, qui eicerentur a civitate seu Faidirentur, reddere unum castellum domini comitis, et eis facere expensas de redditibus comitis.
Vide Faidire 1. 2. FAIDITUS, pro Bannitus, seu edicto publico proscriptus, accipi videtur in Statutis Arelat. MSS. art. 86 :

De Conspirantibus : Qui contra fecerit ipse sit Faiditus sive bannitus ab Arelate.

Neque alia fortassis notione usurpanda hc vox in Conventione ann. 1251. mox laudata. Fayditus, de homine propter facinora profugo vel exulante dici videtur in Statuto Stephani Abb. S. Victoris Massil. ann. 1355 :

Volentes tollere abusus qui per nonnullos Fayditos qui ad nostrum confugerunt monasterium multa maleficia et enormia perpetrantes ad nostrum monasterium quasi in asilium confugientes, unde domus orationis facta est spelunca latronum, furum, homicidarum, assiscinorum et aliorum adsimilium, etc.
Faidosus, ut Faiditus, Eginhardus Epist. 17 :

Asserens, se ad hanc remansionem magna cogi necessitate, pro eo, quod Faidosus sit, et cum inimicis suis et his, qui vit ejus insidiantur, hoc iter agere non audeat.
Vide Capitula Legis Salic cap. 2. 2. Legem Bajwar. tit. 2. cap. 8. Legem Saxon. tit. 2. 6. Legem Fris. tit. 2. 5. Capitul. 2. ann. 805. cap. 5. Capit. Caroli M. lib. 3. cap. 4. lib. 5. cap. 215. 367. Capit. ann. 13. Imperii cap. 28. Legem Longob. lib. 1. tit. 37. 2. Carol. M. 20. Leon. III. PP. in Capit. cap. 28. etc. Faicosus, Eadem notione. Heinric. IV. Imperat. Constit. de Pace ann. 1084. ap. Pertz. Leg. tom. 2. pag. 55 :

Ut nemo quavis culpa Faicosus ab adventu Domini usque in octavas Epiphani... tollere prsumat arma, etc.
Infra pag. 57 :

Securitatis gratia omnibus prcipue Faicosis hujus dominic pacis statuta traditio est, sed non ut post expletam pacem rapere audeant, etc.

FAIDIDI, dicti interdum Albigenses, si fides Pittoni in Annal. Eccl. Aquensis ; neque enim unde id acceperit docet. Idem habet Commentator Convent. Arelat. in art. 21. 1 . Convent. nota 5. Sic tamen appellari potuerunt quod quasi profugi et exulantes erant. Vide Fayditus supra. FAIDITAS, Gravis et aperta inimicitia ; vel a fide defectio. Sat. S. Ludov. ann. 1228. in Reg. feud. senescal. Carcass. fol. 493. r. :

Bajuli nostri solliciti sint et intenti terram purgare ab hreticis et hretica pravitate et Faiditate.

Vide in Faida, supra Faidiare et infra Fayzimentum. Hretica Fditas, passim. FAIDIUM pro Feudum, in veteri Charta, apud Sammarthanos, in Abbatib. S. Stephani de Vallibus pag. 893. FAIELLUM, Silva minor ex fagis, vulgo Fayel. Charta ann. 1213. in Reg. 4. Armor. gener. pag. iv :

Quinque acras terr inter haiam transversam et Faiellum et subtus Faiellum.

Vide supra Fagetum. FAILLITA Poena, Mulcta ob desertum vadimonium statuta. Charta ann. 1379. ex schedis Pr. de Mazaugues :

Dicta curia habet ibidem... pnas Faillitas... Item pn Faillit solvuntur per hunc modum : de prima citatione, si sit contumax, solvit denarios vj. de secunda, solidum unum, etc.

Vide Fallire. FAINA, Mustela, Gall. Fouine, alias Fayne, Occit. Faino, Ital. Faina. Leud min. Carcass. MSS. :

Item de pellibus vulpis et Fainis et de murilegis silvestribus, de duodena iiij. den.


Lit. remiss. ann. 1396. in Reg. 150. Chartoph. reg. ch. 321 :

Une houppelande homme fourre de Faynes, et deux robes femme fourres de gros ver.

Vide Fagina 1. FAISA. Vide Faicia. FAISANCIA, Faisance, in Consuetud. Norman. cap. 93. Operarum prbitio, opus tributarium ad quod tenetur cliens erga dominum. Codex Legum Norman. apud Ludewig. tom. 7. pag. 225 :

Dum eis remaneat de feodo, per quod omnia jura et Faisancie, jurisdictiones et dignitates feodi perfici dominis plenarie valeant et persolvi.
Et pag. 226 :

Potest autem antenatus in postnatos justitiam exercere pro redditibus et Faisanciis ad dominos feodi pertinentibus, pro aliis autem actionibus nequaquam.
Vide infra Fesancia. FAISENDA, Expeditio militaris, idem quod Factum 5. Charta ann. 1229. inter Probat. tom. 3. Hist. Occit. col. 344 :

Comes Tolos habuit sacramentum in Albia, quando Francigen

recesserunt propter Faisendam, quam prdictus comes habebat contra ecclesiam et Francigenas.
Vide infra Fazendera. FAISIO, Fasio Fazio, Prdium rusticum, mansus, ager, idem quod Fazenda. Charta ann. 1343. in Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 514 : Compromis. inter Guill. de Gorsol. et Guill. de Brolio ann. 1341. ex Tabul. Flamar. :

Cum mansis, capmansis, bordariis, tenutis, Faisionibus, affariis, etc. Cum esset controversia inter nos de et super quibusdam Fasionibus, vocatis de Janval et deus cloptz, qu ego dictus domicellus asserebam et dicebam ad me pertinere et deberi exinde plures redditus.
Charta ann. 1477. pro prior. de Mauzan. in Pago infer. Lemov. :

Prnominati vero de Meynia, pro se et suis nomine prdicto,... recognoverunt... se tenere a prdicto domino priore prsente,... videlicet mansos seu Fasiones de Meynia, de Palissas, de la Chevalerie, de la Durantie, de la Font, de la Coste, de Puerasis, medietatem de la Joufrerie, et tertiam partem de Rusac, nec non etiam et molendinum dicti prioratus de Mauzanis : et ratione eorumdem mansorum, Fasionum et molendini superius nominatorum, sibi debere anno quolibet et perpetuo de perpetuo censu seu reditu, ac teneri solvere quinquaginta solidos monet currentis, decem sextaria siliginis, novem sextaria aven, novem sextaria frumenti mensur Treinhaci (Treignac) novem jornalia hominis, novem gallinas et agrearium.
Ibidem : Rursus :

Mansos et Fasiones. Mansos sive Fasiones.


Alia ann. 1328. in Reg. 3. Armor. gener. part. 1 :

Quictavit... domos, ortos, ayralia, terras et Faziones prdictos.

Vendit. vicecom. Turen. ann. 1350. in Reg. 80. Chartoph. reg. ch. 156 :

Cum... mansis, camansis, bordariis, tenementis, Fazionibus et auffariis, etc.


Vide supra Affazio. FAISIUM, Fascis, onus. Charta Phil. Pulc. ann. 1288. in Reg. S. Ludov. ex Chartoph. reg. fol. 106. v. :

Arrestata fuerunt... quadraginta quinque Faisia boquenarum, viginti tres pontes cordoani.
Alia ann. 1378. ex Schedis Pr. a S. Vincent. :

Collerius et Colleria portans... solvit pro Faisio denarios quinque Provinciales.

Vide infra Faissus. FAISNATOR. Charta sub Rodulfo rege in magn. Chartul. S. Vict. Massil. pag. 350 :

Et est ipsa donatio appennaria, quam Durannus Faisnator tenuit, quantum homo invenire potuerit... Ipse presbyter, qui decantabit apud S. Saturninum, ipse teneat et possideat.
An idem significat quod Faisnieur, in Lit. remiss. ann. 1415. ex Reg. 168. Chartoph. reg. ch. 344 :

Pour garder icelui corps mort, ont est commis certains Faisnieurs et gardiens.

Quo designari videntur presbyteri servandis humandisque defunctorum corporibus prpositi. FAISSA, Faissia. Vide Faicia. FAISSELLUS, Fasciculus. Vide Fessellus. FAISSUS, ut infra Fassus, Fascis, Gallis Faisseau. Instrumentum ann. 1451. ex Archivo S. Victoris Massil. :

Dominus Rex habet lesdam piscium recentium et salatorum, videlicet de qualibet saumata denar. 4. de quolibet Faisso hominis denar. 2.
Nostris alias Fais. Chartul. Celsinian. ch. 781 :

In unumquemque mansum, unum Fais de feno.

Lit. remiss. ann. 1400. in Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 251 :

Il avoit pris un Fais de foing, c'est assavoir ce qu'il en povoit entrer en un lien de bl.
Vide infra Fayssus. Faisse vero, pro Fustis, paxillus, in Lit. remiss. ann. 1360. ex Reg. 89. ch. 450 :

Lequel suppliant tenoit un petit baston, appell Faisse, aussi comme un petit paisseau d'une haie.

Vide supra in Fagotare 1. FAITA, pro Faida, legitur apud Muratorium tom. 1. part. 2. pag. 95. col. 2. FAITUM, Tributum, vectigal, Gall. Charge. Lit. ann. 1350. in Reg. urbis Paris. fol. 17. v. :

Taliter onerata, quod Faita seu honera hujusmodi villa ipsa non potuit, jam diu est, nec posset de cetero ex suis redditibus sustinere.

Vide supra Factio 3 et Faxius. FAIUS. Vide Faia 2. FAIXA, Prdium rusticum, ager, ut supra Faisio. Charta ann. 1152. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 539 :

Et ipsam Faixam, qu se jungit cum alia Faixa de Berengarii de

Vallauquez, et in eadem Faixa est mansus, qui fuit Saldon.


Ali ann. 1166. ibid. col. 605 :

Et omnes Faixas, quas in riparia illius parochi pater meus vel avus habuerunt.
Vide in Faicia. FAKECHA. Vide Facha. FAKIRI, Monachi Muhammedani. Vide Lexicon Hofmanni. 1. FALA. Ordericus Vitalis lib. 6. pag. 624 :

In territorio Balgenzaii cuidam pagensi, Taurus nomine, Fala erat, qu spe gregem armentorum relinquens in saltum currebat, etc.

Haud scio an huc spectet, vox Teutonica Falsch, qua homo mendax, fraudulentus, sui compendii cum damno aliorum studiosus denotatur, ut author est Schilterus in Glossar. Teuton. Hc enim satis conveniunt homini, qui gregem sibi commissum dimittit. Non de homine hoc loco agitur sed de tauro, unde scribendum

cuidam pagensi taurus, nomine Fala, erat, qui, etc

. 2. FALA, Turris lignea. Vide Phala 1. 3. FALA, ut Hala 1. Locus ubi merces venum exponuntur, in tit. ad marg. Reg. 108. Chartoph. reg. ad Lit. ann. 1375. ch. 64 :

Mandamentum dominorum compotorum mentionem faciens de quadam domo sita in buto vici straminis juxta Falas Paris.
Ubi textus habet :

Une place seant au bout de la rue du feure en un angle tenant au degr et aux Hales de la mercerie de Paris.

Vide infra Falha, Falla 2. et Phala 2. FALACIA. Vide Falasia. FALAHUS, Fedititius, in Glossar. Wacht. pag. 1886. 1. FALANGA, Phalanga, Falangus. Papias : Phalanga, fustis, cui aliquid deligatur. Plinius 7. 56 :

Prlium Afri contra gyptios primi fecere fustibus, quos vocant Phalangas.
Nonius :

Palang dicuntur fustes teretes, qui navibus subjiciuntur, quum attrahuntur ad pelagus, vel quum ad littora subducuntur : unde etiam nunc Palangarios dicimus, qui aliquid oneris fustibus transvehunt. , , .

Gloss. Lat. Gr. : Phalangarii, , . Hesychius :

Pollux :

, , , .
Agobardus lib. Adversus Fredericum cap. 21 :

Sicut et illi duo, qui unum botrum in Falango portabant, unum opus faciebant indifferenter, nisi quia eundem botrum unus post dorsum, alter ante faciem habebant.
Glossar. Lat. Gall. ann. 1348. ex Cod. reg. 4120 : Phalang, Gall. Motes vel motines. Phalanga, apud Petrum Damian. lib. 2. Epist. 15 :

Sicque velut hdum in Phalangam pendulum alter post alterum bajulare cperunt. Mon balay je nomme ma langue, Et mon fourchon, et ma Palangue, Dont toute ordure je baloie, Je housse, ramonne, et netoie.

Occurrit eadem inflexione in Spec. Sax. lib. 1. art. 63. 6. Guillel. de Guignavilla in Peregrinatione anim :

Pallingus, Eadem notione. Luithprand. in Legat. cap. 33 :

Residentibus itaque nobis ad mensam sine latitudine longam, Pallingi latitudine tectam, longitudine seminudam.
Walenga, pro Falanga. Rollandinus in Chron. lib. 3. cap. 15 :

Cum lanceis, ensibus, Walengis, acutis, et clypeis, et omni armorum genere, etc.

2. FALANGA, pro Phalanx. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Falanga, falanx, Compaignie, tourbe, avantgarde, lgion. Vide Phalanga 2. FALANGAGNUM, Tributum, quod pro facultate figendi falangas seu fustes aut palos ad ripam, ad quas religentur naves, exigebatur ; quo sensu intelligendum quoque est Falangaticum. Privil. concessa Pisan. a Soldano ann. 1269. apud Lamium in Delic. erudit. tom. 3. pag. 278 :

Et lignum quod gabbiam non habuerit cum cuperta, unam tarenum auri tantum, et nihil aliud, neque plus,... et maxime occasione Falangagni seu portus.
Vide infra Phalangaicum. FALANGATICUM, Species tributi forte exsolvendi pro mercibus, qu falangis exportantur. Charta Caroli IV. Rom. Reg. pro ordine sacr Militi Teutonic, apud Ludewig. tom. 6. pag. 45 :

Concedimus etiam eidem sacr domui.... libertatem aquarum, herbarum et lignorum... et ut de ipsis per totum imperium nihil ratione portatici,

plateatici, Falangatici, ripatici, thelonei, vel alicujus alterius exactionis, solvere teneatur.
Vide Falangagnum. FALANGIARIUS, , Qui gestat lapides. Gloss. Lat. Grc. Sangerman. Isidorus in Glossis et Papias in MS. Bituric. habent : Falangarius, ut gladius. Locum mutilum lubens suppleret Grvius : Vide Falanga. Adde ex Castigat. ad utrumque Glossar. Leg. Falan garii, . Vide Meurs. in Minot. pag. 152. FALANGUS. Giraldus in Topogr. Hiberni, apud Bromptonum :

Falangarius, qui falangis ut gladiis utitur.

Gens ista... vice palliorum Falangis nigris utitur.


At in edito Giraldo Distinct. 3. cap. 10. est

phalingis laneis

, i. Camdeno interprete, sagis sive lacernis villosis. Harum descriptionem pluribus refert Gratianus Lucius in Cambrensi everso cap. 13. Vide Phala. FALARE, Fabulari, libere loqui. Leg. Portug. sub Alph. reg. tom. 1. Probat. Hist. geneal. domus reg. Portug. pag. 11 :

Si male Falaverint de regina et filiabus ejus... non sint nobiles.

Vide supra Fabellare. FALARICA, Genus arc (l. lance) grandis, aut genus teli. Glossar. Sangerman. num. 501. Vide Phalarica. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Falarica, engin jetter pierres. Aliud ex Cod. 7641 : Fallarica, lancea magna, telum mulieris. FALARUS, , Monile, collare. Gloss. Lat. Grc. Sangerman. FALASIA, Falacia, Fallazia, Modus agri, f. ab editiori loco sic dictus, nisi idem sit quod Falcata. Calendarium MS. anniversar. B. Mari de Argentolio :

xiii. Kalend. Martii, anniversarium D. Roberti magistri, qui dedit caritatibus de Argentolio pro anniversario quatuor libras super Falacia Symonis Egri.
Ibidem :

Anniversarium fratris Petri de Boysiaco Prioris de magno Puteo, qui dedit nobis xii. sol. annui reditus super Fallasia Auberti piscatoris.
Ibidem :

iii. Non. Maii, anniversarium Agnetis Lahaselle, qu dedit nobis Fallaziam Aden.
Rursum :

Idib. Decemb. anniversarium fratris Guillelmi de Thoriaco.... pro quibus habemus medietatem Falasi... qu bene valet xii. sol. annui redditus.
Vide Falesia. Idem, ut videtur, quod infra Falesia 2.

1. FALCA, pro Fascis, fasciculus, Gallice Botte. Litter G. Magalonensis Episc. ann. 1116. apud Stephanotium tom. 5. Fragm. Hist. MSS :

Statuimus autem ut fratres has ecclesias possidentes talem censum ecclesi nostr unoquoque anno reddant, id est, duos modios frumenti, tertium ordei,... et centum Falcas ceparum et xviii. denarios.
2. FALCA, Pars qudam navis. Informationes Civit. Massil. de passagio transmarino in Cod. MS. Sangerman. :

De formis et mensuris galearum... Item sentha tayrat vi. palmos cum quarto. Item de Falca iii. palmos minus quarto.

Rursus ibid. occurrit. Vide Jal. Antiq. Naval. tom. 2. pag. 157. 3. FALCA, an idem quod Falcata, vel mensur species ? Charta comit. Theob. ann. 1222. in Chartul. Campan. fol. 330. v :

Debebat assignare xxx. libratas terr, .... et Falcas aven de redditibus, in aliis redditibus de Chamaio.
FALCABILIS, Qui falcari potest, seu falce secari, apud Th. Madox in Formul. Anglic. pag. 31. Charta Phil. Pulc. ann. 1305. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 280. r. col. 2:

In domibus, pratis Falcabilibus et non Falcabilibus, etc.


Alia ann. 1306. in Reg. 47. Chartoph. reg. ch. 87 :

Concessimus... quinquaginta acras domaniorum et pratorum non Falcabilium.

Id est, ni fallor, secunda falce minime secandorum. FALCAGIUM, Jus herbas desecandi in forestis vel pratis. Aresta Candelos ann. 1259. in 1. Regesto Parlamenti fol. 100 :

Dictum fuit hominibus de Leonibus, quod non haberent Falcagium, quod in foresta de Leonibus dicebant sibi quitatum esse.

FALCARE Prata dominorum suorum tenebantur vassali, interdum tamen non sine aliqua mercede. Charta ann. 1292. apud Kennett. in Antiquit. Ambrosden. pag. 320 :

Per duos dies prata domini Falcabunt, (homines de Hedingdon) tertio vero die herbam ibi falcatam vertent, etc. pro falcatione et aliis supradictis circa dictum fnum... solventur eisdem hominibus de denariis domini singulis annis proximo die quo falcare incipient quinque solidi.
Charta ann. 1363. ibid. pag. 496 :

Et dicunt quod quilibet falcator habebit ad vesperam singulis diebus quamdiu falcabit fasciculam fni quantum potest capere sursum cum falce sua sine auxilio aliorum.

Pactum inter dom. et habitat. de Bourbonne ann. 1315. in Reg. 61. Chartoph.

reg. ch. 155 :

Item chascuns feux de ladite ville paiera au seigneur un jour de faucille.

Vide infra Falcatio. FALCARIA Prati, Falcariata prati, Idem quod mox Falcata prati. Occurrit passim in Reg. Probus. 1. FALCARIUS, . Gloss. Lat. Grc. Qui falces facit. Alias, qui falce metit. Isidoro : Gladiator, qui falcem gerit. Vide Falcatores. 2. FALCARIUS, Qui falce metit, nostris alias Fauciller et Fausilleur. Charta ann. 1407. in Reg. 162. Chartoph. reg. ch. 184. bis :

Qudam pecia prati,... continens dietam sexdecim Falcariorum.... Item alia pecia prati,... continens septem dietas unius Falcarii.
Lit. remiss ann. 1390. in Reg. 139. ch. 68 : Ali ann. 1415. in Reg. 168. ch. 385 :

Compaignons Fauciliers pour fauciller les blefs. Comme le suppliant... eust envoi Faussilleurs pour Faussillier son blef, etc. De Falcastratione alicujus prati. Bartoidus deposuit querelam contra Andream, quod pratum ipsius Falcastrasset et gramina abscidit.
Vide Falcastrum 1. 1. FALCASTRUM. Isidorus lib. 20. cap. 14 :

FALCASTRARE, Falcare, falcastro desecare : unde Falcastratio, ipsa sectio. Stat. Casimiri ann. 1347. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 37 :

Falcastrum, instrumentum ferreum curvum, cum longo manubrio ad densitatem veprium succidendum. Sic dictum, quia recurvum ad similitudinem falcis. Idem et Runco dicitur.
Gregorius M. lib. 2. Dial. cap. 6 :

Et dare ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem Falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet.
Interpres Grcus habet . Occurrit in Vita S. Egwini Episcop. Wigorn. cap. 4. apud Faustum in Vita S. Mauri Abb. cap. 2. et in Gloss. Anglo-Saxon. lfrici. Vide Bidubium. 2. FALCASTRUM, Falx militaris. Historia MS. Excidii Acconis ann. 1291 :

Portantes ibidem... lanceas, Falcastra, cassides et loricas. Le espe, ou Fauchon, chacun 1. obol.
Nicolaus de Braia in Ludovico VIII :

Nisi ensis fuerit in modum falcis curvatus, qui Fauchon dicitur Scriptoribus nostris. Regestum Peagiorum Bapalm :

Non arcus, non hasta gravis, non spe bipennis,

Non desunt Falces, gladiis armantur acutis.

Liber Anglicus inscriptus Justice of peace, pag. 77. b. :

Cum aliis ignotis de covina sua, et associatis, vi et armis, scilicet gladiis, baculis, vagis, Falcastris, arcubus, et sagittis, etc.
Occurrit non semel apud Willelmum Guiart in Hist. Francor. MS :

Plommes fermement tenues, Fauchons, juisarmes esmoulues.


Idem in S. Ludovico : Alio loco :

Fauchons, et coutiaus, et espes. Aus Fauchons, aus coutiaus pointes.


Idem ann. 1295 :

Hasches, espies, juisarmes, lances, Fauchons, coutiaus, ars, arbalestes, Et sajettes de traire prestes.
Et ann. 1296 :

Aus Fauchons tranchans et aus hasches, Pour fairir une main faites, S'entrenuaisent de retraites, D'estos et de tailles diverses.

Vide Fletam lib. 1. cap. 24. 12. et in Falso. FALCATA Prati, Quantum unus sector per diem falcare potest de prato, une Fauche de prey non semel in Recensione bonorum publici valetudinarii Commerciaci in MS. Cod. ejusd. urbis f. 22. etc. Tabularium Ecclesi Gratianopolitan sub Hugone Episcopo fol. 28 :

Et pratum debet habere illam magnitudinem, ut per 3. dies jugiter 16. sectores operentur sine aliquo lucro.
Charta Richeri Abb. S. Valerici ann. 1219. in Tabul. Campani :

Exceptis sex jugeribus terr,... et exceptis sex Falcatis prati, ubi illas commodius poterimus invenire.
Tabularium S. Vitoni Virdunensis : Ibidem :

Habemus 4. quartarios alodii et 15. Falcatas prati, etc. In Formestor est mansus indominicatus cultur, 3. prata ad Falces 30. piscatio per legas 3.
Regestum feodorum et servitiorum, in Camera Comput. Paris. f. 216 :

Lige de 12. Fauches de pr, et demy arpent de vignes.


Chron. Besuense pag. 632 :

Inquisitione facta inventi sunt 52. jugera terr, et 4. Falces de prato.


Pag. 676 :

Dederunt etiam quatuor Falces prati in suo broulo S. Sequani.


Et pag. 700 :

Addidit is et Falcem prati prope Arcionensem siti.

Adde pag. 114. ubi perperam editum facces pro falces, et pag. 624. Chronicon S. Benigni Divion. pag. 448 :

Est in Dornone unum pratum, quod possunt secare Falces centum.


Charta Gallica ann. 1566 :

Item un prey contenant douze Faulcyes ou environ, seant au ban de Gelocourt, etc.

Vide Sectura prati in Secare. Faculta, mendose pro Falcata. Charta Officialis Remensis ann. 1238. in Tabulario Compendiensi :

Dederunt in eleemosynam supra dictis Abbati et Conventui tertiam partem duarum Facultarum prati siti juxta brolium.

FALCATIO, Feni sectio, quam servus domino debet, Gall. Fauchage. Charta Andre de Calviniaco pro hominibus S. Kartesii ann. 1251. apud Thomasserium in Biturig. pag. 90 :

Immunes erunt talleis, charreis, Falcationibus, fenacionibus, etc. Falcatio fni et messio bladorum,
apud Th. Madox Formul. Anglic. pag. 134. Corveya falcium appellatur in Ch. Joan. de Cabilone episc. Lingon. ann. 1331. ex Chartul. ejusd. eccl. fol. 272. v :

Item corvey falcium a dictis xxx. familiis hominum bis in messibus, valent xxx. sol. Item chascuns feux paieroit la faucille en messons de blez.

Hinc Paier la Faulcille, Operam debitam cum falce prstare, in Charta Phil. dom. Jonvil. ann. 1354. ex Reg. 82. Chartoph. reg. ch. 338 : Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Faucherie, fauchement, Falcatio. Vide Falcare et Homo pro falce. FALCATOR, Feniseca, Gall. Faucheur. Pluries occurrit apud Scriptores vi medii : utitur etiam Columella. In Charta an. 1269. ap. Cart. N. D. Paris II. 164. legitur :

Durandus Falcator.

FALCATORES, Milites falcibus instructi, apud Thwroczium in Salomone Hungari Rege cap. 52. Gloss Isid : Falcarius, gladiator falcem gerens. Vide Ciceron. 5. in Catilin. Fletam lib. 1. cap. 24. 12. et Mandatum super juratis ad Arma, in Append. ad Matth. Paris. pag. 149.

FALCATORIA, Navis species, forte eadem qu nostris Felouque, alias Falouque. Senator lib. 2. Epist 20 :

Decernimus,... ut quantitas (l. quantas) in Ravennati urbe Falcatorias potueris reperire, frumentis fiscalibus oneratas ad nos usque perducas.
Ubi quidam legunt sulcatorias. Vide Jal. Antiq. Naval. tom. 2. pag. 157. 1. FALCATURA, Fenum falce succisum. Concordatum inter Guidonem Abb. S. Germani Autiss. et Droconem de Melloto super nemore de Brueria ann. 1289 :

Possunt et debent bestias suas facere pasci in eodem (prato) absque contradictione in aliqua, prima tamen Falcatura submota et percepta.
Fauage, eodem intellectu, in Charta ann. 1416. ex Chartul. 23. Corb. :

Et aveuc ce demourroit et debvoit demourer l'erbage et Fauage au droit desdits complaingnans.


2. FALCATURA Prati, Idem quod Falcata prati. Charta Thossiac. ann. 1462 :

Pratum continens Falcaturam duorum hominum prati.

Kennettus in Glossar. ad calcem Antiquit. Ambrosden. : Tenet in Bondagio, et debet unam Folcaturam per dimidium diem, i. feni sectionem. FALCAUSTRUM, Fauchar. Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120. Lit. remiss. ann. 1393. in Reg. 145. Chartoph. reg. ch. 370 :

En laquelle forge le suppliant print un baston, nomm Fauchart.

Vide Falcastrum 2. et infra Faucho. FALCETARE, Portare, in Glossar. vet. ex Cod. reg. 7641. FALCETUS, Ital. Falceto, Falcula, nostris alias Fauchet. Stat. Riper. cap. 12. fol. 4. v :

De quolibet Falceto sive ranzia, pro introitu vel exitu sex denarii. Un fauchet de fer taillant,
in Lit. remiss. ann. 1377. ex Reg. 111. Chartoph. reg. ch. 345. Faucquet et Faulcquet, in aliis ann. 1459. ex Reg. 189. ch. 363 : Rursum ali ann. 1467. in Reg. 200. ch. 71 :

Ung baston, que on appelle Faucquet,... du taillant dudit faulcquet, etc. Ung Fauquet ou raverlon en faon de serpe enmanch en ung long baston. Fauchet
vero Rastellum sonat, in aliis Lit. ann. 1480. ex Reg. 206. ch. 567 :

Les Fauchetz ou boignetz, desquelz icelles femmes amassoient les avoynes.... Le suppliant frappa de son Fauchet, qui n'estoit que ung baston de bois sans ferrement.

Hinc Faire le fauchet, quod aliter dicitur Donner le croc en jambe, quia crus ad versarii crure recurvo implicatur ad eum prosternendum. Lit. remiss. ann. 1418. ex Reg. 170. ch. 164 :

Le suppliant fist du pi le Fauchet par derriere, tant qu'icellui Gobin chey

l'envers.

Vide infra Gamba 1. FALCHILLA, Veneni species, vel sortilegium. Lit. remiss. ann. 1384. in Reg. 126. Chartoph. reg. ch. 146 :

Imponendo dicto exponenti commisisse falsum in suo officio (notarii) et portari fecisse Falchillas ad intocitendum (l. intoxicandum) Dictum Gallardum.
Vide supra Fachilator et Facillare. FALCHIO, Idem quod mox Falcio. Statuta Eccl. Aquensis MSS :

Statutum fuit quod nullus canonicus, nullus clericus portare audeat cultellum, armonem, Falchionem pennatum, clavem, ensem, aut alia arma.

Vide Falco 2. FALCICULA, Falcula, Gallis Faucille, in Chartulario Monasterii SS. Trinitatis Cadom. fol. 47. verso. 1. FALCIDIA, Lex a P. Falcidio Tribuno temporibus Augusti lata, qua statuebatur, ut hres quartam partem bonorum sibi relictorum, si plus quo legatis oneraretur, acciperet, cteras partes legatariis relinqueret : quare Falcidia pro quadrante hreditario non semel accipitur in nostris instrumentis, qui quadrans ab hrede, a quo supra dodrantem legatum fuit, retinetur. Sed de his Jurisconsulti. Formula Lindenbrog. 62 :

Prter ista omnia reservavimus in Falcidia heredibus nostris villas illas in pago illo, in ea ratione ut facta mea in omnibus studeant conservare atque defendere.
Idem occurrit in nova Collect. Formul. apud Baluz. num. 28. Consule Pitiscum in Lexico Antiq. Rom. In Formulis et testamentis medii vi fere semper nomine Falcidi venit Portio legitima, qu filiis debetur ; nonnunquam simpliciter quadrans est, ut in Chart. ann. 932. inter Formul. Goldast. num. 33 :

Et Falsicia (sic) exinde in alia nostra terra in roncale et Falsicia de illum cortinum, etc.
Vide Savin. Histor. Jur. Roman. med. temp. tom. 1. cap. 9. 41. not. p. 40. not. c. 2. FALCIDIA, Defectus, ut Fallere pro Deficere. Vide in hac voce. Charta Magni Reg. Sueci ann. 1344. ap. Lappenb. in Origin. Hanseat. pag. 375 :

Sola pace, qu cunctarum contentrix est bonorum, et ex cujus Falcidia cuncta dilabuntur antea conquisita, etc.
FALCIFICARE. Vide Falsificare 4. FALCIGRANUS, Falcigravius, Fallizusgravus. Otto Morena in Hist. Laudensi :

Imperator.... Raynaldum Cancellarium suum et Ottonem Fallizum-gravum

Mediolanum dirigens, jussitque eis, etc.

Hunc in locum Murator. tom. 6. col. 1021. monet Falcigranum sive Falcigravium alibi vocatum, id est, Palatinum Comitem, ex Leibnitio ad Morenam pag. 619. Vide in Comes. FALCILE, apud Adalardum in veteribus Statutis Abbati Corbeiensis lib. 1. cap. 1. est Falx, qua herb vel aven secantur : nostris Faucille. Falcilia, Ead. notione, in Charta anni 1308. FALCILLA, Falcula, Gall. Faucille. Charta ann. 1180. in Chartul. S. Corn. Compend. fol. 127. r. col. 2 :

Aliquis ex parte majoris in campis vel culturis ecclesi Falcilla non debet metere vel segetem evellere. Farchiel,
pro Falchiel, eodem intellectu, in Lit. remiss. ann. 1398. ex Reg. 153. Chartoph. reg. ch. 220 :

Et cellui qui le (pied de buf) copperroit en beau jeu d'un bougon, ordonn maniere de Farchiel, etc.

Vide Falcile et infra Faucilla. FALCILLAGIUM, ex Gallico Faucillage, Prstationis vel corvei species. Aresta in Nativitate B. Mar. ann. 1257. in Reg. 1. Parl. fol. 3 :

De releviis, corveis, terragiis, Falcillagiis, forisfactis, excadentiis, etc.


Regestum censuum et feodorum Carnotensis Comitatus fol. 57 :

Le Faucillage et le fenage d'ilec, c'est savoir pour l'herbage, que ceux de Senonches ont en la forest, et por estre quitte des prs fener, dont chascun hostel doit 4. den.
FALCIO, Armorum species. Statuta ann. 1282. Ordinis Cisterc. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 1482 :

Ne quis Monachus vel Conversus prsumat secum arma deferre, sumere, vel habere, videlicet enses, vel gladios, Falciones, sicas, aut cultellos acuminatos, aut cetera armorum genera.

Vide Falco 2. FALCISTORIUM, ut infra Faldistorium, Sella amplior et brachiata, Gallis Fauteuil, Annal. Bened. tom. 4. pag. 239 :

Cum ex equo descendisset (Benedictus VIII. Papa) posito Falcistorio ad judicandum resedit.

FALCITARE, Putare, secare, videlicet falce, Papias et Glossar. Sangerman. num. 501. Gloss. Isid. : Falcitat, putat, secat, stimat. Ubi abundat verbum, stimat. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Falcitare, faucher ou soyer de faucille. Falcare, faucher de faux. FALCITENENS, Falcifer, armatus falce. Radevicus Frising. Canonicus de Rebus gestis Friderici I. Imp. lib. 2. cap. 11 :

Libram Phbus subiit cum Falcitenente, Luci non prvaluit die decrescente, Vita minus habuit morte prvalente, Otto quando corruit, raptus heu repente !

Sic mors cum falce depingi solet. FALCLA. Charta Theob. episc. Ambian. ex Cod. reg. 4184. fol. 14. r :

In festo beati Firmini martyris debet habere thelonarius de thesaurario quatuor sestarios vini et de feodo suo quartam partem Falclarum.

An Ferculorum ? 1. FALCO. Gloss. Gr. Lat. : , Falco : accipitris species ; nostris Faucon, sic dicta, ait Joannes de Janua, quod ungues habeat recurvos ad similitudinem falcis. Seu potius ad similitudinem falconum, qui in Gloss. Lat. Grc. dicuntur . Gloss. Lat. MS. Reg. Cod 1013 : Falcones, genus avium, pollices pedum incurvos habentes. Festus, et Gloss Isidori, Falcones pariter dictos aiunt, qui pollices pedis intra curvos habent. Aliud etymon habet Silvester Giraldus in Topogr. Hibern. dist. 1. cap. 8 : Falcones igitur a falcando, quia in falcis modum in circumeundo perlustrant. Vide eumdem lib. 1. de Expugn. Hibern. cap. 29. et lib. 1. Itiner. Cambr. cap. 12. Primus autem Julius Firmicus hoc verbo videtur usus lib. 5. cap. 7. lib. 7. cap. 4. Capitula Caroli M. ann. 769. cap. 2 :

Omnibus servis Dei venationes et silvaticas vagationes cum canibus, et ut accipitres et Falcones non habeant interdicimus.
Adde lib. 7. Capitul. cap. 125. Synodus Ticinensis ann. 850. cap. 4 :

Non canibus. aut accipitribus, vel capis, quos vulgus Falcones vocat, per se venationes exerceat.

Adde Concilium Cabilonense II. cap. 9. Liptin. cap. 3. et Hericum Monachum de Miraculis S. Germani Autisiod. cap. 48. Epistola Hedilberti Regis Canti ad S. Bonifacium Archiepisc, Moguntinum :

Unam rem prterea a vobis desidero exhiberi,... hoc est, duos Falcones, quorum ars et artis audacia sit grues ville libenter captando arripere, et arripiendo consternere solo.
Idem Bonifacius Epist. ad Athebaldum Regem Merciorum : MS. :

Direximus tibi accipitrem unum, et duos Falcones, duo scuta, etc. .... Avoit Faucons mus.
Sunt porro falconum species divers, quas cum adjunctis, seu epithetis, vulgo Scriptores indigitant, de quibus singulis agunt Frideric. II. in libris de arte venandi cum avibus, Albertus Magnus lib. 23. de Animalib. Petrus de Crescentiis lib. 10. de Agricultura, etc. Vide prterea Belissarium Aquavivam de Aucupio,

Jacobum Augustum Thuanum de Re accipitraria, et alios. Idem Fridericus lib. 2. cap. 2 :

Aves rapaces, quibus homines utuntur, et apud nos usi sunt ab antiquo, sunt ist : Girofalci, Sacri, Gentiles, Peregrini gentiles, et Laynerii, qu quidem sub uno genere comprehenduntur, videlicet Falcone.

Capiuntur autem Falcones, aut in nido, et Nidularii vocantur, vulgo Niais, Friderico II. Nidasii : aut jam adulti, et Ramales, Friderico Ramagii, dicuntur, vulgo Branchus : adultiores, antequam tamen primum deplumentur, Horni, seu Hornotini, sunt, vulgo Sores : postquam jam annum egerunt, et plumas exuerunt, hos anniculos et deplumatos, Mutatos, seu Muez appellant. Vide Gyrofalco, Sacrus, Lainerius, Gentilis, Smerilionus, Nidasius, Ramagius, Saurus, Mutatus, ubi de singulis qudam attingimus : prterea Petrum Crescentium l. 10. de Agricult. cap. 8. 9. 10. et Nicolaum Uptonum lib. 4. de Milit. Officio pag. 187. Vide Capus et Acceptor. Custodia Falconum vide in Falconagium. 2. FALCO, Lance species, ad modum falcis recurv. Statuta Synod. Ecclesi Nemaus. ann. 1284. cap. 7. n. 4. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 1044 :

Enses non deferant (Clerici) nec cultellos acutos, nec lanceas, seu Falcones, nisi forte causa probabiliter sui timoris, seu guerr, non ad percutiendum, sed ad tuendum, et terrorem.

Attamen qu hic recensentur armorum species non ad tegendum, sed ad nocendum apt. Vide Falzo. 3. FALCO, Piscis genus. Vide supra Erango. FALCONA, Tormenti bellici minoris form species. Gall. Fauconneau. Epist. ad Archiducem Austri de obsidione Varadinensi ann. 1589. apud Ludewig. tom. 6. pag. 327 :

Tormenta sua bellica, ex quibus quatuor majora, vulgo Singerin, item quatuor Falconas et alia insuper plurima, in fossas erectas pertrahere... cpit.
Vide Falconium. FALCONAGIUM, Tributi species, a falconibus, ut par est credere, primitus appellatum, tametsi ad alias prstationes postea derivatum, quod in aliis ejusmodi non semel observare est in hoc Glossario. Charta Philippi Pulcri Regis Franc. ann. 1297. in Regesto Rubeo Camer Comp. Paris. qua concedit Abbati sancti Germani Parisiensis,

sex modios aven, et 10. solidos vel circiter Paris. annui et perpetui reditus, debitos ratione cujusdam coustum, qu vocatur Falconagium, quos apud Cormelias habebamus
. Charta Phil. Pulc. hic laudata non ad abbatem S. Germ. Prat. spectat, sed ad

Philippum de sancto Germano in Laya, coquum regium. Alia ejusd. reg. ann. 1301. in eod. Reg. fol. 178. r. col. 1 :

Petro Salnerii scancioni nostro damus et concedimus avenam et denarios de Falconagio debitos nobis annuatim in parrochiis de Montigny et de Erment.
Rursum alia ann. 1276. ibid. fol. 258. v. col. 1 :

Gallinam et dimidiam, cum tribus denariis de Sauconnage annui redditus, percipere solebamus.
Ubi leg. Fauconnage, ut in Charta dotalitii Joan. regin Franc. ann. 1319. ex Reg. 60. Chartoph. reg. ch. 69 :

Item super le Fauconnage triginta modia, tres minas ad mensuram de Betisiaco. Et pro Custodia duorum Falconum et mutatur servicium falconum in sexaginta solidos per annum.
Regibus Angli porro jus erat

Custodia Falconum. Servitium feodale apud Anglos. Rotul. Hundred. tom. 1. pag. 1. sub Edward. 1 :

explorandi nidos falconum et pullos inde capiendi ubique in Wallia


, ut legitur in Abbr. Rotul. tom. 2. pag. 119. Ibid. pag. 205 :

Rex assignavit Henr. Tendour... ad omnes Falcones silvestres, cujuscumque speciei fuerint, quos infra Regnum Angli, tam in forestis, chaceis, warennis, parcis et omnibus aliis locis, tam infra libertates quam extra, inveniri contigit, capiendos et ad opus regis custodiendos, etc.
Ibid. pag. 181 :

Rex assignavit... Egid. de Bello Campo ad capiendas.. prisas Regis de omni genere Falconum per mercatores et alias infra regnum Angli ducendorum. Venatores nostri et Falconarii, vel reliqui ministeriales.
Hincmarus Remensis de Ordine Palatii cap. 24 :

FALCONARIUS, Falconibus prpositus, dignitas Palatina, Gallis Fauconier, Italis, Falconiere. Capitulare de Villis cap. 47 :

Similiter quoque 4. Venatores, et quintus Falconarius, etc.

Adde Epistolam Karoli M. ad Pipinum filium Regem Itali, et Capitulare 3. ann. 811. cap. 4. Charta Cenulfi Regis Merciorum tom. 1. Monastici Anglic. pag. 100 :

Nec eos, qui accipitres portant, vel Falcones, vel caballos ducunt sive canes, etc.

Qui Falconariis prerat, is apud nos Magnus Franci Falconarius appellatur. In computo hospitii Regis 1. Jan. ann. 1312. fit mentio

Petri de Monteguignardi Militis Magistri Falconarii


. :

Fauconier Mestre de ses oisiax en fist.

Atque is Grcis Byzantinis dictus fuit, cujus dignitatis, prter Codinum, meminit Pachymeres lib. 1. cap. 8. lib. 10. cap. 25. Qu vero fuerint Magni Falconarii jura et prrogativ in Palatio Regum Franci, docet Historia MS. rerum gestarum sub Ludovico XII. et Francisco I. Scripta a Roberto de la Mark, Domino de Fleurange et de Sedan, Marescallo Franci, ex qua sequentia a nobis olim excerpta :

La Fauconnerie du Roy est une chose ordinaire, et a le grand Fauconier, qui est un fort bel Office en France, et l'est pour l'heure presente un honeste Gentilhomme et de bonne maison qui s'appelle Ren de Coss, premier Panetier de France. Ledit grand Fauconnier a d'Estat quatre mil florins, et a 50. Gentilshommes sous luy, qui ont bon Estat, et 50. Fauconniers aydes, et ont les dits Gentilshommes cinq ou six cens francs d'Estat, et les aydes 200. et depart ledit grand Fauconnier tous ses Estats, et a bien 300. oyseaux sous luy : et peut le dit grand Fauconnier aller voler par tout le Royaume de France, o bon luy semble, sans que personne luy puisse donner empeichement, et tous les marchands d'oyseaux luy doivent tribut, et n'oseroient vendre un oyseau en ville du Royaume de France, ny la Court sans consentement dudit grand Fauconnier, sur peine de confiscation de toute leur marchandise. Et a ledit grand Fauconnier plusieurs beaux droits. Et faut que le roy lui achepte tous les oyseaux, et a un Contrerolleur, et un Tresorier, et gens ordonnez pour les payemens, aussi bien que pour la Vennerie, ou autre Estat du Royaume de France ; et sont toujours ordinaires suivans le Roy partout o il va, aussi bien que font les Venneries, ost, que quand ce vient l'est, ils vont mettre leurs oyseaux en mue ; mais toujours il en demeure quelque nombre pour voler les perdreaux, avec les vautours, et lenerets et les tiercelets. Et a une autre faon de faire merveilleusement belle entre la Vennerie et la Fauconnerie : car quand ce vient la Sainte Croix de May, qu'il est temps de mettre les oyseaux en mu, les Venneurs viennent tous habillez de vert avec leurs trompes et les gaules vertes, et chassent les Fauconniers hors de la Cour, pour ce qu'il faut qu'ils mettent leurs oyseaux en mue, et le temps des Venneurs approche pour courre les cerfs force : et quant ce vient la Sainte Croix de Septembre, le grand Fauconnier vient la Cour, et chasse tous les Veneurs de la Cour, pour ce qu'il est temps de mettre les chiens aux chenils, car les cerfs ne valent

plus rien, etc.

Falconarios suos habuere etiam Summi Pontifices, ut patet ex Charta Gregorii IX. pro Monasterio Malleacensi in Antiquit. Benedict. Pictav. apud Stephanotium tom. 4. pag. 407 :

Et specialiter procurationes quas deberi mihi dicebam et meis prpositis, Falconariis, Venatoribus, servientibus. Falconarii regum Angli
memorantur in Abbrev. Rotul. tom. 2. pag. 266. Jeresey. rot. 26.

Portitor Falconum camer regis

, ibid. pag. 339. Sutht. rot. 31. De Falconariis in aula Turcica vide Glossar. med. Grcit. voce , Append. col. 48. Vide Falkenarius. Falconariorum diversiones, inter gravamina, qu subditis inferebantur, recensentur in Charta Roberti Regis Franc. pro Monasterio Sandionysiano, apud Doubletum pag. 826 :

Namque, ait Rex, Venatores atque Falconarii capiendi specie salvamenti, pne vernaculos B. Dionysii devastantes, eos populabantur, abactorumque more spoliantes prdabantur
. FALCONERIA, Venatio cum falconibus, veteribus prorsus incognita, cum primus ex Scriptoribus Julius Firmicus sit, qui

nutritores accipitrum, Falconum, cterarumque avium, qu ad aucupia pertinent


, memoret. Charta Ottonis III. Imp. ann. 986. apud Ughellum in Januensibus Episcopis :

Cum omni jurisdictione, cum piscaria, Falconeria, et omnibus venationibus Capitis Montis.

FALCONERIUS, Idem ac Falconarius. Leges Palatin Jacobi II. Regis Majoric. tom. 3. Junii pag. 25 :

Sex alii Falconerii, non tamen generosi, in nostra domo assumantur.


Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 177 :

Item, Guilloto Falconerio, duo falcones sui, si unum possit recuperare, et quinquaginta libr dentur.
Ibidem pag. 334. col. 2 :

Falconerios, Brenerios, et Lavenderias habere voluit et ordinavit dictus Dom. Dalphinus consuetos.
FALCONETA, Idem quod Falcona, Genus tormenti bellici. Epist. ad Archiduc. Austri de Obsidione Varadinensi apud Ludewig. tom. 6. pag. 331 :

Alias adhuc tres fortissimas fossas in proximo vineto extruxerunt, quibus 4. machinas, Falconetas vulgo, induxerunt.

Vide Falconium. FALCONISTA, apud Will. Hedam in Joanne II. Episc. Traject. Idem qui Falconarius. FALCONIUM, , Canano pag. 190. Machina bellica, nostris Fauconneau. Vide Muschetta. FALCTENUS, vel Falctes, Massiliensibus Falene, Gener. Gall. Gendre. Charta anni 1358. in Archivo S. Victoris Massil. :

Dulcelina uxor nobilis Guill. de Rocafort instituit heredem nobilem Valentinum de Rocaforti Falctem suum.

Vide Fezelenus. FALCTI, vel Faleti dicebantur Usurarii quidam Lombardi et Itali sculo xiv. adversus quos exstat Edictum Johannis Francorum Regis anno 1353. apud D. de Lauriere tom. 2. Ordinat. Reg. pag. 523. Vide infra Falleti. FALCUMBERGENSIS Denarius. Vide Moneta Baronum. 1. FALCUS, pro Falce. Formula 15. ex Baluzianis :

Latrat vulpis, sed non ut canis : Faltus (l. falcus) mit semper inanis ; cauda proferit, jam non fronte, cito decadet ante cano forte. i.

falcus, vel falco volat semper inanis ; cauda ferit, non rostro, cito decidet ante validos canes. 2. FALCUS. Bulla Greg. PP. in Lib. nig. 2. S. Vulfr. Abbavil. fol. 9. v :

Quatuor Falcos prati apud Vaccariam.

Sed leg. Falces. Vide supra Falcatio. 1. FALDA, Vox a Saxonico fald, seu Cambro-Britannico ffald, deducta, qu Stabulum vel caulam vulgariter, proprie vero septum, claustrum, cumad aliorum animalium, tum ad hominis prsidium significat. Triplex autem in veteribus Tabulis hujus vocis notio deprehenditur. Nam primo pro ovili, hoc est, pro sepimento ex caulis vel cratibus facto, quo pastores nocte includunt oves, tum ad stercorandum arva, tum ne in segetes spatientur. In Charta vernacula seu Gallica in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 903. Falda, Faude, et Faldagium, Faudage dicitur. Ita apud Brittonum pag. 109. v. Vide Consuetud. Bononiensem art. 176. Falda igitur interdum sumitur pro crate, qua illa conficitur. Custumarium de Hecham :

Portabit Faldas domini.

Walsinghamus in Ricardo II. pag. 255 :

Et ideo in primis ad diffiduciandum Abbatem, Faldas, quas fecerat in Fauconwod, et silvis aliis, esse frangendas ipsa nocte, etc.
Mox. :

Ipsa nocte ante quietem universa... in Fractione Faldarum, excisione

portarum, et domus subversione... perpetrarunt.


Rursum :

Consultum est de Faldis in silvis, de silvarum portis, etc.


Monasticum Anglic. pag. 165 :

Et de bosco meo, sive arborum succisione, sufficientem materiam ad faciendas domos et Faldas duarum vaccariarum. Faulde des Charbonniers,
in Statuto pro foresta Compendiensi ann. 1563. art. 29. Quibus locis Fald, sunt crates seu clei Faldarum, quibus silv, vaccari, et carbones clauduntur, et continentur. Etiamnum Gallo-Belg Faulde, vel Faude appellant Carbonariam fornacem cratibus vulgo circumseptam, quam Gallice dicimus Charbonniere. Falda, pro septo, quo equi, aut alia quvis animalia includuntur. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 395 :

Prterea concessi eisdem, quod habeant equos et porcos suos intra forestam meam, et habeant duas Faldas in foresta mea,... ad capiendam equos et pullos suos semel in anno, et signandum.
Fleta lib. 2. cap. 76. 11 :

Expedit juvencula et vaccas... in Falda bene straminata noctanter custodiri.


Adde cap. 86. Chron. Pet. Azarii apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 355 :

Faidas ad palancatum erectas posuerunt,... summo mane obsessores aggressionem fecerunt, et projectis lignis, etc. Le suppliant venoit du bois couvrir et mettre point une Faulde de charbon qu'il y avoit fait.
Ali ann. 1459. ibid. ch. 351 :

Hinc Faude et Faulde de charbon, Fornax carbonaria, quia cratibus instruitur. Lit. remiss. ann. 1457. in reg. 189. Chartoph. reg. ch. 229 :

Une Faude de charbon.

Unde Fauder, Carbonem coquere, in Chartul. Corb. sign. Ezchiel ad ann. 1419. fol. 74. r :

Porront braser, Fauder et cauffourer, sans empirier lesdiz bos, et ne porront riens copper du gros mairieng.

Falda denique sumitur pro libertate habendi Faldam, qu libertas Faldsoca dicitur : soc enim Saxonibus libertas. Nulli quippe olim licuit vel in terris propriis Faldam erigere, aut gregem alere, nisi domino feodali, seu manerii, hoc ex jure publico gaudenti. Est igitur libertas Fald, seu Faldagium, prrogativa dominicalis, tenenti plebeio non competens. Atque hac notione passim usurpari videas in veteribus Chartis. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 340 :

In Snethesam unam carrucatam terr cum Falda propria.

Tom. 2. pag. 209 :

Et quod oves Canonicorum eant in pastura cum propriis ovibus ejus ubique, et quod sint levantes et cubantes in propria Falda Canonicorum prdictorum.
Ibid. pag. 625 :

Quadraginta agras terr ... cum libertate habendi Faldam suam.


Tom. 1. pag. 302 :

Haberet et Faldas, ubi omnes homines vill prter Seneschaldum, qui propriam Faldam habet, tenentur ponere oves suas.
Adde tom. 2. pag. 275. Chartularium SS. Trinitatis Cadom. fol. 55 :

Duo sunt Bercarii qui habent unam virgatam terr, et debent custodire videntes... et post xii. dies Natalis habebunt Faldam super terram suam, et erunt quieti a bideripes, etc.

Similia leguntur ibid. fol. 60. Faldam levare i. e. erigere in Abbr. Placit. pag. 52. ann. 7. Joh. reg. Norf. rot. 13. Faldsoca vero vox, habetur in veteri Charta apud Spelmannum :

40. acras terr cum dimidia Faldsoca. Et Faldsocam per omnes campos.

Occurrit etiam in Monastico Angl. tom. 1. pag. 478 : Ubi perperam editum Faldsognam. Idem Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 275 :

Cum tota alia terra, et cum libertate Fald, et pastur, et suarii, etc.

Fald Secta, dicitur illa Tenentium servitus, qua tenentur oves suas in faldam dominicam immittere ad stercorandos illius agros. Vetus Charta apud Spelmannum :

Concessimus totam terram... cum falda, et secta Fald de hominibus nostris, et omni libertate, qu ad faldam pertinet.

Hodie, inquit Spelmannus, oves Domini et Tenentium uno pascuntur grege, sub pastore a Domino dato, in cujus stipem Tenentes ideo contribuunt et pastor ille Tenentium oves que ac Domini curans, una omnes in falda Domini reponit, quod et in Galli locis plerisque usurpatur. Fald-gange-pening, dicebatur nummus a vassallo Domino fundi solutus, ut a secta fald liberaretur ; ne scilicet oves ejus ovile vel caulam Domini, fundi dominicalis stercorandi gratia, sequerentur. 2. FALDA, Fimbria, gremium ; Academ. Cruscan. Sinus, limbus et pilei umbella. Constit. Feder. reg. Sicil. cap. 90 :

Quod nulla domina sive mulier audeat portare sive induere vestes, cujus fimbri sive Fald sint ultra palmos quatuor, et quod nullus sutor audeat facere vestes habentes majores Faldas seu fimbrias.
Charta ann. 1306. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 743 :

Nicolaus filius quondam domini Montecli spoliatus et derobatus in civitate Cremon... de decem et octo Faldis feltri.
Vide Faldia, Faldones, et infra Fauda. Conf. Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 514. FALDAGIUM, Idem quod Faldsoca, Privilegium scilicet, et erigend et circumagend fald, seu ovilis, per arva inculta, eorumdem stercorandi gratia, et gregis fovendi. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 337 :

In Brunham 2. carrucatas terr, et unum Faldagium, et 1. molendinum.


Pag. 340 : Pag. 412 :

2. carrucatas terr, cum 1. Faldagio et molendino. Cum Faldagiis et brueriis suis apud Norwicum.
Tom. 2. pag. 275 :

De Faldagio habendo ad ducentos bidentes ad plus in villa, etc.


Vide Merlin. Repert. tom. 5. pag. 104. Faldatum, Eadem notione. Formul. Anglic. Thom Madox pag. 299 :

Ego Walterus Looht de Colesburn dedi Monachis de Brueria pasturam ad ducentas oves : et ego habeo fenes et Faldata de prfatis ovibus, et tamen non possum nec debeo ponere faldam eorum ultra la Gresfurlung, etc.
Faldare, Faldam in agrum immittere, illius stercorandi gratia. Fleta lib. 2. cap. 73. 5 :

Faciant... terras dominicas marlari, compostari, de ovili Faldari, appruari, et emendari.

FALDAO, Sedes, seu sella brachiis conclusa, a fald Saxonico, quod, ut supra diximus in Falda, non modo stabulum ovile, sed etiam quodvis septum significat. Exstat apud Theodulphum Episc. Aurelian. lib. 2. Carm. 15. Epigramma cujus titulus est :

In Faldaone Episcopi,

et principium, Sessio Teudulfi placeat precor, etc. Fredegarius in Chron. cap. 34 : Vide Faldistorium. Nescio, an ejusdem originis vox Gallica Faude, de qua Octavianus de S. Gelais in Viridario honoris :

Ubi ad ventrem purgandum in Faldaone sedebat, sagitta saucius moritur. Hucques de pris, tres-riches mantelines, Venans sans plus jusqu'au dessous des Faudes.

Ubi Faude braccas, Gall. Haut de chausses, vel Garde-chausses significare videtur. Nec alia notione Raimundus Montanerius in Chron. Aragon. cap. 124 :

Et dona li tal cop par les Faldes en la cuxa, que la cuxa li passa, et la

sella, et apunta lo cavall.

FALDARE, Faldatum. Vide in Faldagium. FALDATA, Fasciculus. Stat. Avell ann. 1496. cap. 46. ex Cod. reg. 4624 :

Si vero dossas prdictorum fresagiorum vel leguminum exdossaverit vel ceperit, et inde Faldatum... exportaverit, etc.
Infra :

Pro qualibet brazata seu Faldata, etc.


Stat. Perus. pag. 54 :

Si quis ceperit usque quatuor uvas, solvat solidos quinque, et ab inde supra usque ad cavaglonum, Faldatam, corbellatam, solvat pro banno solidos decem.
FALDERICA, Lo Mangano. Glossar. Lat. Ital. MS. FALDEFIUM. Vide Faderfium. FALDEN. Hariulphus lib. 3. Chronici Centul. cap. 3 :

Caps Evangeliorum du ex auro et argento parat, Faldene addito ex argento fabricatum ad opus ipsarum.

Vox, ut videtur ejus originis, cujus falda, septum : est enim hoc loco Falden, operculum, quo Evangeliorum textus ambitur et concluditur. FALDESTOLIUM, Faldestorium, Faldestorum. Vide Faldistorium. FALDIA, Vestis muliebris, in Statutis Mediolanensib. 2. pag. 462. Ital. Falde. Vide Faldones. FALDISTORIUM, Sella plicatilis, uti nuncupatur ab Aimoini Continuatore lib. 5. cap. 33. Plictilis, in Chartula plenari securitatis, scripta sub Justiniano, apud Brissonium lib. 6. Form. :

Sella ferrea plictile valente tremisse uno, sella lignea plictile valente nummos aureos quadraginta, etc.

Vox porro Faldistorium, a Germanico Falden, quod est plicare, apud Keronem, ita ut iis accenseatur sellis, quas Athenus lib. 12. Synesius de Regno, Hesychius, et alii a Grcis vocant. Sebastianus Cobarruvias ab Hispanico Falda, i. vestimentum femineum cum plicis, deducit. Alii denique ejusdem esse originis volunt, qua Faldao, de qua voce supra, quod prorsus non abnuerim. Skinner. in Etymolog. Faldistorium, sedes Episcopi elatior et cancellis circumclusa, ab Anglo Sax. Falde, septum, et dtoy, locus. Vide Oct. Ferrarium in Faldistoro. Eruditiss. Murator. tom. 3. pag. 646. notula 18. a Longobardico Falden, Plicare, et Stoul, Sedes, in qua euphoni causa l. mutetur in r, unde Faldestorium, est pro Faldestolium, arcessit etymon, illudque existimat, ut re vera est, ipsi rei accommodum, nec longe qusitum. Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 514. Utcumque sit, ridicule omnino Paris de Grassis lib. 1. cap. 3. Faldistorium dictum scribit, quasi Fandistorium, hoc est, locum fandi et

perorandi. Papias : Clepo, Clericorum (MS. Deorum) Faldestorium. Bernardus Thesaurar. de Acquisitione T. S. apud Murator. tom. 7. col. 729 :

Habebat enim loco Faldestorii regii saccum foliis arborum plenum.


Acta Hadriani IV. PP. : Acta Alexandri III :

Descendit, et in prparato sibi Faldistorio sedit. Papa in eminentiori loco positus in Faldistorio suo resedit. Cumque genu flexo sedi prostratus, et auro Procubuisset herus, simul omnis et infula circum Pontificum supplex in Faldistoria pectus Funderet, etc.
Jacobus Cardinalis de Coronatione Bonifacii VIII. PP. lib. 2. cap. 2 :

Occurrit prterea in Chronico Casin. lib. 3. cap. 19. (al. 20.) in Chron. Foss nov ann. 1196. in Ceremoniali Rom. non semel, in Actis Concilii Lugdunensis ann. 1274. apud Durandum in Ration. lib. 4. cap. 30. n. 1. etc. Faudestola, Eadem notione. Matthus Paris in Vitis Abbatum S. Albini :

Unam cathedram, quam Faudestolam vocant. El Faudestuef d'or l'aserront, Illuecques le couronneront.

Ubi expressa Gallica vox vetus, Faudestuef, et Faudestueil, nunc contractius Fauteuil. Le Lusidaire MS. :

Computum Stephani de la Fontaine ann. 1352. in Camera Comput. Paris. Faudestueil vocat. Inventarium supellectilis Caroli V. Regis a Menagio in Etymologico Gallico laudatum ;

Item, une chaire en maniere de Faudesteuil


. MS. :

Desor un Faudestuel vermeil S'apoierent en un conseil.


MS. : MS. :

Dou Faudestuef s'estoit levez en pis. El tref avoit un Faudestuef assis, Qui por Thiebaut i fust poss et mis.

Occurrit prterea in veteri Flandri Chronicon cap. 51. 72. Faltestalium, Eadem perinde notione. Ademarus Cabanensis pag. 164. Pertz. Scriptor. tom. 4. pag. 125. lin. 72. :

De Capella Regis Roberti Evangelium ex auro et argento, Dalmaticam..... Faltestalium argentatum, vestimentum integrum sacerdotale, etc.
Faldestolus. Bernardus Mon. in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 47 :

Et affertur illi Faldestolus, in quo sedeat, etc.

in edito habetur Faldistolium. Faldestolium. Romualdus Salernitanus in Chronico MS. :

Imperator deposito pallio, de suo Faldestolio surgens, etc.

Vide Cliothedrum, et Clepo. Faudestolium, apud Edmundum Marten. lib. 1. de antiq. Ecclesi Ritibus pag. 196. Fadistolium, Constitut. Ecclesi Valent. inter Concilia Hisp. tom. 4. pag. 179 :

Dum divinum Officium celebratur, ne laici Clericis se immiscentes illud perturbent, nullo modo cathedras chori superiores neque inferiores, a primo Fadistolio usque ad caput Chori conscendere, neque in illis sedere audeant.
Faldestorum, Chronicon Fossnov, apud Murator. tom. 7. col. 882 :

Dominus Cardinalis obtulit... optimam tirallam super altare, pulchra sandalia cum caligis, bonum Faldestorum, etc.
Valdestolum, in Gloss. ad Paneg. Berengar. lib. 6. vers. 144. Locus est in Cliothedrum. FALDONES. Helmodus lib. 1. cap. 1 :

Pro laneis indumentis, quos nos appellamus Faldones, illi offerunt tam preciosos martures. Paldones
habet hoc loco Adam Bremensis cap. 227 :

Ad vestem anhelamus marturinam, quasi ad summam beatitudinem : itaque pro laneis indumentis, qu nos dicimus Paldones, illi offerunt tam pretiosos martures.
Kyliano, Falie, est palla, cyclas, vestis muliebris totum corpus circumdans : eidem Paltrok est etiam palla. Vide Graff. Thesaur. Ling. Francic. tom. 3. col. 331. voce Pal. Hispani, Faldones, ut auctor est Sebastianus Cobarruvias, appellant,

los que cuelgan de las almaticas a una parte, y a otra

. FALDRAVA. Charta Margaret Warvicencis Comitiss in Monastico Anglicano tom. 2. pag. 986 :

Totam decimam de agnis, de caseis, et velleribus,... de vitulis et de ruschis, et de Faldravis, et de chiricsetis,

In Hist. Harcur. tom. 4. pag. 2223. habetur Faldranis, forte a recto Faldranus : qua voce posset intelligi Hdus, a Saxonico feld, Campus, et ran, Capra, ita ut Faldranus sit hdus capr campestris seu domestic, ad discrimen capreoli ex silvestri caprea progeniti. FALDSOCA, Vide Falda.

FALDWRTHI. Charta Edwardi Confessoris apud Spelmannum :

Volo prterea, ut sancta Maria et Benedictus, et Abbas, et fratres Ramesi habeant socam in omnibus, super omnes homines, qui sunt mortwrthi, ferdwrthi, et Faldwrthi in illo hundredo et dimidio, cujuscumque homines sunt.

Qudam hic commentatur Spelmannus ex conjectura, aitque, has voces confectas ex wuri, dignus, aptus et idoneus, et fald, ferd, et mot : ita ut Faldwrthi, fuerint, qui idone sunt tatis faldari, hoc est, stabiliri in certo aliquo contubernio seu decania, Saxon. friborga, ut de eo constet ubinam exigendus sit, si in Regem deliquerit : Motwrthi, qui conscribi mereantur in placita et conventus publicos, mot enim conventum sonat : denique Ferdwrthi, seu Fredwrthi, qui eo adoleverint, ut jurentur in pacem regiam, vel qui evocentur in militiam, quam hc tas, Expeditionem appellavit, Sax. frid. FALENCA Prati, pro Falcata prati, ni fallor. Donatio anni 1240 :

Dono iterum cum quarruagio, usagio et octo Falencis prati, qu nuper dedi Hospitali S. Spiritus, c. arpenta boschorum, etc.
FALER, , Equorum ornamenta, in Glossis veterib. Gualvaneus Flammeus apud Murator. tom. 12. col. 1031 :

Fuit insuper magnificus in equitaturis et equorum Faleris.

Vide Phaler. Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120 : Falera, resnes. Comput. Ms. ann. 1245 :

De quadam Falera data Vannereto, xx. sol. Turon.

Faleramentum, Idem quod Phaler, Grc. , Ornamenta equorum, interdum etiam equitum et virorum nobilium ; unde ad alia transfertur per metaphoram. Statuta Ordinis Cisterc. ann. 1233. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 1355 :

Caveant de cetero Hispani et Vasconi, et alii omnes Abbates Ordinis, ne sellis equorum curiosis, aut frenis ornatis laminis, vel lunulis stanneatis, nec strepis utantur ferreis, sed absque omni Faleramento curioso sint hc omnia.
Vita S. Remigii Rotom. Archiep. inter eadem Anecd. tom. 3. col. 1667 :

Non enim oblectabant ejus animam Faleramenta divitiarum, nec aulicorum copia ministrorum, cujus erat omnis ab intus gloria de conscientia pura et fide non ficta.
Gesta Abb. Gemblac. apud Acherium tom. 6. Spicil. pag. 505 :

Venerabilis itaque Erluinus patris proprii studio literalis scienti imbutus documentis, cum in prsenti sculo cerneret nihil agi utilitatis, cpit stuare... dans operam ut postposit vit lubric Faleramentis,

Cnobitarum sponte conglomeraretur phalangi.

Falerare, Ornare, colorare, Laurentio in Amalthea ex Vocabulario Ecclesiastico, ubi mallet Phalerare : quo usus est S. Ambrosius in Lucam lib. 2. cap. 18. Falerare sonipedes, Equos sternere, ornare, in Miraculis S. Swithuni, Julii tom. 1. pag. 331. Hinc cum pompa et apparatu aliquid agere, in Charta fundationis Sacr Capell Bituric. tom. 2. nov Gall. Christ. col. 28 :

Ad cujus gaudia triumphantis (Jerusalem) militans assidue filia pro su possibilitatis modulo Falerando, Altissimo reprsentat.

Vide Equus Phaleratus et Phalerare. FALERE, neutro genere, apud Varronem est Architectur genus, quod feminino gen. sic explicat Laurentius in Amalthea :

Faler, Pil lapide qu pro stereobate substruuntur stylobat, suntque projectur pulvinat, opportunas sedes prbentes defatigatis, ut videre est in peristyliis Monachorum. Pro borratura et Falerita usque ad summam cxx. florenorum. Integritas anim regnans in corpore casto Flos est virgineus, qui nescit damna senect, Nec cadit in terram, ceu fronde ligustra Falescunt. Donec tortoris svi tormenta Falescunt.
Et cap. 17 :

FALERITA, Quod spectat Faleras, seu equorum ornamenta. Ordinatio ann. 1336. Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 310. col. 2 : FALESCERE, Carere, cessare, finire, Faillir, Manquer. Althelm. de Laude virg. :

Ubi perperam Canisius fatiscunt reponit. Nec scio, an ita etiam legendum cap. 16 :

Sic miles Christi frnabat marmora ponti, Ut merito Sancti non unquam fama Falescat.

Ubi Canisius monet, Fatescat haberi in MS. FALESIA, Gall. Falese. Sic Normanni nostri vocant maris editiores margines rupesque mare claudentes. Turnebus lib. 1. Advers. cap. 23. a Phalerum deducit, qu vox apud Varronem lib. 3. de Re rustica, crepidinem quamdam significat. Sed id etymon improbat Jos. Scaliger, putatque a Fels vel Fales voce Germanica, qu rupem sonat, petendum. Quid si a Phalis, vel Falis, qu sunt turres editiores ? Hesychius : , . Supra : , . Ita restituunt viri docti. Will. Brito lib. 8. Philip. de Falesa oppido in Norman. :

Vicus erat scabra circumdatus undique rupe, Ipsius asperitate loci Falesa vocatus.
Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 165 :

Concessi, quod habeant largam, liberam et rationabilem viam super

Falesiam Petrari per totam longitudinem dicti falesii.


Charta Petri D. Marleti ann. 1234 :

In domanio meo est medietas alt Falesi ante Chautou.


Historia Bellorum Hierosol. MS. vernacula :

On ne puet le castiel assegier ke d'une part, pour ou ke il siet sour une haute Falise.
Balduinus de Condato MS. :

Tant soit fort li mur ne massis, Ne en haut lieu et fort assis, Et hostiaux sor Falise mure, etc.
Perceval apud Borellum :

Li chasteaux sur une Faloise, Fu ferme par si grand richesse.

Vide Edw. Cokum ad Littletonem sect. 1. A Celtico Falz, rupes, accersit D. Bullet in Diction. Celt. Charta ann. 1211. in Chartul. S. Dion. pag. 263. col. 1 :

Confessi sunt quod sibi in dicta aqua (Sequan) nec Falesias frangere, neque cum lotris (lorris) piscari, sine licentia abbatis sive coquinarii beati Dionysii, aliquatenus liceat.
Reg. 13. Corb. sign. Habacuc ad ann. 1512. fol. 149. v :

Quatre journeaulx et demi seant au bout des Falises du mars commun de Blangy.
FALETI. Vide Falcti. FALETRA, La parola ydolatria. Glossar. Lat. Ital. Ms. Vide Falletra. FALGARE. Spelmannus in Aldermannus, ex legibus Aluredi cap. 33. perperam legit Falgavit, pro Fulgavit. Vide Folgare. FALHA, Locus ligno arborumve ramis rustice contectus. Vide supra Fala 3. Charta ann. 1341. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 250 :

Item quod habent (homines de Angulis)... usum recipiendi, scindendi... arbores... de dictis nemoribus,... ad faciendum brandas, Falhas, cabanas, ovilia, etc.
Provinc. Falha est falx, facula, deffectus, ut habet Glossar. Prov. Lat. ex Cod. reg. 7657. FALHITA Mulier, Prostibulum, meretrix, quia ab officio fallit seu deficit. Vide Fallere. Proclam. civit. Apt. ex Tabul. S. Vict. Massil. :

Item quod mulieres Falhit et vacabund debeant super superiori veste, super brachio sinistro in loco patenti, portare signum meretricale.
FALIE, Idem quod Phala, vestis. Vide in hac voce et in Faldones. Falot, eadem, ut videtur, acceptione, in Lit. remiss. ann. 1359. ex Reg. 90.

Chartoph reg. ch. 475 :

Un chaperon double, un Falot et uns ganteles de balaine.

FALINGUS. Vide Falangus. FALIONES. Charta Ademari Comit. regnante Rodoldho Rege indict. 12. ex Tabul. Silvaniacensi :

Donate Archimbaudo filio meo atlodos bonos 10. cum mansis 55. et servis et ancillis, et omnibus suprapositis, et spadam meam minorem et sigillum de safiro, ubi Irmingardis sculpta est, et duos Faliones, et caballos 4.
Vide Faldones. FALIS, Pronus, in vet. Glossar. ex Cod. reg. 7641. f. pro Facilis. FALISCUS, Culter vel securis, Papi. MS. Falliscus prfert. Alibi :

Forca, quam nunc Faliscum appellamus, nunc Culter dicitur, alias Securis, qua Pontifices in sacris utuntur.
FALKELAND. Vide Folcland. FALKENARIUS, Eadem notione ac Falconarius. Charta Agnetis Duciss Silesi pro Monasterio Grissoviensi ann. 1295. apud Ludewig. tom. 6. pag. 523 :

Neque nostri aut successorum nostrorum Aucupatores, Venatores, Falkenarii aut quicumque Officiales debent accedere, agere vel facere stationem in villa prdicta Calndorf.
FALKESMOTE, Curia qudam Londoniensis, in qua judicia exercebantur. Vox conficta ex falk. Saxon. folc, Populus, et mote, concilium, conciliabulum. Henricus I. Rex Angli in Charta pro Londoniensibus :

Et amplius non sit, miskenninga (id est, mislocutio) in Hustenge, neque in Falkesmote, neque in aliis placitis infra civitatem.
Vide Falmotum. 1. FALLA, est Turris lignea. Glossar. vet. S. Andre Avenion. Vide Phal. Veteres Falla usurpasse pro Fallacia, testis est Nonius, apud quem :

Me non vocavit, ob eam rem hanc feci Fallam.

Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Falla, bretesche. 2. FALLA, ut Halla 1. Locus ubi merces venum exponuntur. Inventar. Chart. reg. ann. 1482. fol. 55. v :

Littera sub sigillo prpositur Parisiensis, per quam constat Johannem de Monte-acuto militem, vicedominum Laudunesii ac hospitii regis supremum magistrum, habuisse in Fallis Parisiensibus caput amputatum, propter plura crimina les majestatis per eum commissa... De anno 1409. in mense Octobri. Ante plateam fori publici seu Fallarum,
ibid. fol. 91. v. ex Chr. ann. 1330. Et fol. 94. ex alia ann. 1332 :

In Fallis seu hallis Parisiensibus.


Vide supra Fala 3.

3. FALLA, Alia, ut videtur, notione, f. Leguminis species, in Charta ann. 1343. ex Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 232 :

Pro uno quartone et dimidio Fallarum existentibus in quadam cartonata terr, etc.
f. pro Fabarum. FALLACIA, Levior culpa ex oblivione prsertim : nostris Faute. Usus veteres Ordinis Cisterciensis cap. 68 :

Similiter super articulos manuum satisfaciant omnes in loco, in quo sunt, quoties Fallaciam in Oratorio incurrerint non divertentes dextrorsum vel sinistrorsum.
Faillanche, eodem sensu, in Bestiar. Ms. :

Et se dit j'avons Faillanche Par nos sens, ou par oublianche.

Sans faillance, Certo, haud dubie, vulgo sans faute. Ms. :

Car il cuident hien sans Faillance Au blanc arm avoir failli.

Vide Fallum 1. FALLACIES, Fallacia, Apul. 5. Met. Fallacie germanitatis inducta. FALLACIOSUS, Fallaciis plenus. Gell. 14. 1. ad fin. Quibus hujusmodi ambages Fallacios confutantur. Id. 7. 3. a med. Argumenta vafra et Fallaciosa. Apul. 8. Met. Fallaciosa promissio. et 9. ibid. Fallaciosa mulier. FALLACITAS, Fallacia, fraus, seductio. (Gloss. Cyril). FALLACIUM, Ludibrium. Barthius in Glossario, ex Hist. Palst. : Verumtamen hoc Fallacium est totum. FALLARICA. Vide supra Falarica. FALLASIA. Vide Falasia. FALLENTIA apud JC. pro Exceptio, quia ibi regula fallit, ex Animadv. Pr. de Mazaugues. FALLERA, pro Phalera, Harnesium, Instrumentum rusticum. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 256 :

Et quod eant cum bigis et carris et Falleris super tenementum suum de Grenhull.
Bernardus de Breydenbach Itiner. Hierosol. pag. 177 :

Jam non ypocryses pallia querunt, sed crimen Falleras exuit omnes.

Hoc est, exuit id omne, quo tegi posset. Gloss. Lat. Gr. : Faler, . Gloss ali MSS. : Falerus, . Vide Faler. FALLERE, vel Fallire, Deficere, desinere, Gall. Faillir, Cesser, Finir. Instrumentum de terris S. Catuodi, apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. pag. 252 :

Et tunc vadit fossa Catuodi quasi ad horam nonam per abrupta loca usque dum pervenit ad unam nodulam. Tunc namque Fallit fossa et accipitur nodula per ipsam petram, qu est in ipsa nodula.
Vide Fallire. Affaillier, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1424. ex Reg. 173. Chartoph. reg. ch. 11 :

Auquel suppliant nos ennemis ont fait soustenir et porter plusieurs griefs, oppressions et peine corporelle, tant de famine comme autrement, dont il fut mal dispos et en Affaillia si fort que, etc. Depuis le Faux en bas, comme les jambes et les pieds d'un griffon velu et grands ongles, et depuis le Faux en amont en forme d'homme. Du Faux du corps en aval,

Hinc nostris Faux dicitur Pars corporis, ubi truncus desinit. Mathus de Couciaco in Histor. Caroli VII. pag. 670 :

in Stat. ann. 1399. tom. 8. Ordinat. reg. Franc. pag. 388. art. 14. Unde A la faute du grand pont, pro ad extremam partem pontis, seu ubi pons fallit, in Lit. ann. 1358. tom. 3. earumd. Ordinat. pag. 313. Vide Faltus. FALLESIRE, Debitum servitium non facere, ab aliquo deficere, ei deesse, Gall. Faillir. Moretus Antiquit. Navarr pag. 45 :

Propter quod fuistis meos fideles quando venit illo Imperatore, et non Fallesiestes, et propter quod populetis, etc.
Vide Fallire. FALLETI, Societatis mercatorum Italicorum, qui usuram spius exercebant, nomen. Charta ann. 1351. in Reg. 80. Chartoph. reg. ch. 503 :

Bona societatis Falletorum de Alba, prdicto domino et genitori nostro confiscata fuerunt. La compaignie des Fallez,

in alia ann. 1342. ex Reg. 74. ch. 428. Vide Falcti. FALLETRA, Adulatoria verba. Gloss. Sangerm. MSS. num. 501. Est pro Phalerata verba, ut occurrit apud Terentium. FALLIA, Defectus, quo quis ibi abest, ubi ex officio deberet adesse, et substractio stipendii propter absentiam. Leges Palatin Jacobi II. Regis Majoric. inter Acta SS. Junii tom. 3. pag. 1 :

Necnon sit sollicitus quantum poterit, quod sciat veritatem Falliarum, qu fient tam per nostros domesticos, quam per alios nostros officiales Fallias facientes ; et illas executioni debit faciat mandari.

Vide Fallire. 1. FALLIARE, Dignitate depellere, German. Fallen, De gradu dejicere. Lambertus Ardensis :

Hic rapiebat, illic Falliabat, aut rebus expoliabat ; isti injuriosam

objiciebat calumniam... in milites efferus et amaricosus, in cives acerbus et contentiosus.


2. FALLIARE, Officio deesse. Leg. palat. Jacobi II. reg. Majoric. inter Acta SS. tom. 3. Jun. pag. L. col. 2 :

Ob hoc ut ipsi domestici et alii prdicti occasionem non habeant Falliandi.

Vide Fallia. 1. FALLIBILIS, Subdolus, insidiosus. Papias. 2. FALLIBILIS, Labilis, qui facile fallit seu deficit. Prolog. com. inter Serm. Barel. :

Et quantum sit Fallibilis quam ipsa mortalis vita.

Vide Fallere. FALLICETUM, eidem Papi, Licentia Judorum, vel justitia. FALLIMENTUM, Culpa, Gall. Faute. Usatici Barcinonenses cap. 61 :

Et qui honorem per illum non tenuerit, emendet illi Fallimentum et desonores, quos ei fecit cum avere et sacramento manibus propriis jurando.
Adde cap. 61. FALLIO, Assatura. Dief. FALLIRE. Lex Salica tit. 9. 1 : Phrasis Gallica :

Si quis voluerit alterum occidere, et colpus ei Fallierit. Si le coup lui a failli :


Id est, si ictus fefellerit. Germanis faelen et feylen, est falli, labi, errare. Sed nescio, an legendum sallierit, cum editio Heroldi prferat :

Et colpus prtersalierit. Qui par soi velt ouvrer, Sans conseil demander, Sovent Foloiera.

Foloier, eadem notione, pro falli, errare, usurparunt veteres Galli. Les Proverbes MSS. :

Des Fontaines in Consil. cap. 18 :

Se li arbitres Foloie donner se sentence, i.

Si arbiter erraverit in sententia dicenda. Fallire, vel Fallere, Deesse rei alicui. Usatici Barcinonenses MSS. cap. 28 :

Qui Fallerit hostes vel cavalcadas seniori suo, cui eas facere debuerit, aut emendet illi eas in duplo, si senior voluerit, aut emendet ei totum damnum et missiones et perdas, quas senior per fallimentum illius fecerit, etc.

Id est, qui exercitui non interfuerit, et equitationem, quam debet, non fecerit. Cap. 29 :

Qui viderit seniorem suum necesse habere, et Fallerit ei de juvamine et de servitio, quod ei debuerit facere, etc.
Id est, qui non juvarit, vel opem non dederit. FALLISCUS. Vide Faliscus. 1. FALLITA, Facultatum defectus, inopia dissolvendi ris alieni, Gall. Faillite, Ital. Fallimento. Stat. Avenion. lib. 1. rubr. 40. art. 1. pag. 115 :

Statuimus quod si quis foro cesserit seu, ut vulgo dicitur, banquamruptam vel Fallitam fecerit, etc.
Hinc Fallitus, ibid. art. 3. pag. 116 :

Eum autem decoctorem seu Fallitum declaramus, qui tempore solutionis non satisfecerit, etc.
2. FALLITA, Vadimonium desertum, Practicis nostris Dfaut. Stat. comitat. Venaiss. cap. 12. ex Cod. reg. 4660. A :

Notarii officia exercentes singulis diebus juridicis, quibus curia tenebitur, antequam discedant a curia, scribere in uno quaterno omnes contumacias et dictas Fallitas... teneantur.
Faille vero et Faloise, pro Fallacia, deceptio, commentum, fabula, nug, inepti, in Poem. Rob. Diaboli Ms. :

Quant qu'il vos compte, c'est tout Faille.


Ibidem :

Mais ains ne me vausistes croire, Ainchois teniez tout Faloise, Et escap et folie, A gas et mlancolie. Une grant trufe, une Falourde, Une fastrasie, une bourde Oiant plus volentiers, etc. Li clers esraument se porvoit, Qui les veut aler Falordant, Vez ici, fet il, un besant, etc.

Falourde, eodem sensu, in Mirac. B. M. V. Mss. lib. 2 :

Unde Falorder, Decipere, irridere, vulgo Duper, se moquer, in tom. 3. Fabul. pag. 70 :

Neque aliud significare videtur Fardoille apud Guiartum ad ann. 1304 :

Sans conter truffles et Fardoilles.

Fastroulle, et Fatroulle, eodem significatu : unde Fatroulleur, gerrarum seu ejusmodi ineptiarum auctor. Lit. remiss. ann. 1423. in Reg. 172. Chartoph. reg. ch. 322 :

Je ne tien compte de vo prime et de vo tierche, ce ne sont que Fastroulles.


Ali ann. 1429. ex Reg. 174. ch. 326 :

Icellui Berthelemieu dist au suppliant que ce n'estoient que Fatroulles de son fait : lequel lui respondi que il n'estoit point Fatroulleur.
Rursum ali ann. 1403. in Reg. 158. ch. 224 :

Icellui Perrin dist au suppliant que il n'estoit que un Fatroulleur et le cuidoit ainsi esbaboyner, et que tout ce qu'il disoit, estoit mensonge.

Vide infra Famfaluca et Fatuare. FALLITUS, a Fallire, Reus violat fidei. Instrum. de condicto singulari certamine inter Carolum Jerusalem et Sicili, et Petrum Aragonum Reges, inter Anecd. Marten. tom. 3. col. 104 :

Et tanquam perjurus, devictus, falsus, Fallitus, infidelis, proditor et infamis sit et perpetuo habeatur.

Eadem habes apud Rymer. tom. 2. pag. 228. 229. 232. 233. Nostris Failli, eodem sensu. Lit. remiss. ann. 1388. in Reg. 132. Chartoph. reg. ch. 284 :

Jehan de Bourgeauville dist au suppliant qu'il battroit bien un si Failli et foireux chevalier comme il estoit, et ledit exposant respondi qu'il n'estoit ne Failli, ne foireux.
Vide supra in Fallita 1. FALLIUM. Charta Lotharii Regis Franc. ann. 987. pro Eccl. S. Cucufatis in Catalania, apud Michaelem Carbonellum in Chron. Hispan. fol. 8 :

Et Ecclesias S. Genesii, et S. Martini, et S. Felicis, qu sunt ad ipsum Fallium, etc.

Vide Fallum 2. FALLIZUS Gravus. Vide Falcigranus. FALLODIA, Falodia, Faces in signum ltiti accens, Gall. Illumination. Chron. Bergom. ad ann. 1386. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 857 :

Et facta fuerunt Fallodia super turres tribus noctibus continuis.


Annal. Placent. ad ann. 1447. ibid. tom. 20. col. 892 : Et col. 895 :

Et facta sunt excelsa Falodia et amni sonitus campanarum. Facta sunt festa campanarum, qu pulsat non fuerunt diebus 25. elapsis, et facta sunt excelsa Fallodia.
Vide in Phal.

FALLOGIA, Eadem notione. Annal. Estens. ad ann. 1409. apud eumd. Murator. tom. 18. col. 1066 :

Novum hoc ... Ferrariam universam implevit gaudio civitatem, et per diem integram ac sero acta fuerunt magnorum crebrorumque ignium multiplicata Fallogia in plateis et vicis omnibus civitatis.
Falo, Eodem significatu, in Chron. Mutin. ibid. tom. 15. col. 593 :

Et ex hoc facti fuerunt magni Falo Mutin.

Vide Falo. 1. FALLUM, ex Anglico Faile, deficere : failing, defectus. Parliamentum de depositione Regis Ricardi II :

Citra Pascha proximo extunc sequens sine Fallo rediret in Angliam.


Galli dicunt sans faute. Instrum. anni 1413. ex Archivo Castri Nannett. :

Cognoscimus nos esse obligatos realiter absque Fallo ad unam Missam semel in ebdomada dicendam.
Miracula S. Zit Virg. April. tom. 3. pag. 519 :

Ego feceram nimis magnum Fallum (i. delictum) quod subterraveram bindam
S. Zit in ista terra. Vetus Poeta MS. e Bibl. Coislin. :

Demain ferons une bataille Enmi ces chans sans faille

In Fallo, Casu, fortuito, prter voluntatem. Chron. Bergom. ad ann. 1406. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 970 :

Volendo ipse Nolus dare dictis de Pisonibus amenando coltellum, quem habebat in manu, in Fallo percussit unum filium Pini de Cavaricis in una tibia

. 2. FALLUM, videtur etiam modus agri apud Anglo-Saxones. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 425 :

De duabus acris, et 3. rodis terr, et 30. Fallis in Lartwait,

Vide Fayllium. 3. FALLUM, Stannum. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. Reg. 7692 : Fallum, Estain. FALMOTUM, Conventus, Ctus, a Saxonico folc, Populus, et Mote, Concilium. Donatio Guidonis de Meriton Militis Fratribus Templis Salvatoris apud Kennettum Antiqu. Ambrosden. ad annum 1164 :

Testes donationis sunt Fulco Sacerdos de Meriton, Luvellus de Horspath et totum Falmotum meorum hominum et suorum.
Quo in loco Falmotum solam significat vassallorum domini congregationem. Sed alia fuere Falmota hisce parvis ctibus solemniora, qu scilicet in urbibus vel provinciis celebrabantur. Falmotum urbis vel oppidi, quod vulgo Burgmote

appellabant, tum cogebatur, cum cives negotium habebant aliquod extraordinarium ; Falmotum vero provinci, Schiremote dictum, unoquoque anno congregabatur. Huic intererant Equites omnes ceterique Vassalli liber conditionis, qui prstito Regi fidei et homagii sacramento Magistratum eligebant Scheriff vocatum, qui per annum integrum in tota provincia jurisdictionem exerceret amplissimam. Verum hujus Magistratus electio penes solum Regem esse cpit anno 1315. ut docet Kennettus in Glossario ad calcem Antiquit. laudatarum. Vide Falkesmote et Folkesmote. FALO. Albertus Mussatus lib. 13. de Gestis Henrici VII. Csaris rubrica 8 :

Sed ecce in summo Gorgon fastigio ignem emicare, quod signum Falo ipsi nuncupabant, conspexere. Hujus indices signi Roberti Apuli Regis galeas in Elbam declinasse declaravere, ibique identidem damna intulisse incolis, mox et in portum Pisanum descendisse. Verum Falonis indicio Gorgonei classem Pisani in tutum redegere, illsamque servavere.

Ubi Villanus sic notat : Vox Falo acula accentiuncula notanda est Fal. Significat autem flammam seu flamm splendorem, vel potius repentinam flamm apparitionem ; et videtur esse unum ex iis verbis, qu a Grcis ad nos recta migrarunt ; illis enim , splendidum vel album derivatione a verbo , quod est Luceo. Consimile huic verbo, quod obiter dixerim, est nauticum Fano, quod Grcis, , a verbo , quod inter alia est Luceo, appareo. Galli dicunt Falot, quod videtur affine Fal Etruscorum. Vide Menagii Etymologias Gallicas. FALODIA. Vide supra Fallodia. FALQUERII, Religiosi Turci. Vide Waddingum ann. 1314. 9. Gall. Faquir. FALQUETRARE, Falce secare. Gall. Faucher. Charta ann. 1348. ex Tabul. S. Vict. Massil. :

Afirmabat dictus prior pagesios et habitatores terr S. Leontii scientes teneri Falquetrare, et alios, qui non sciunt Falquetrare, teneri quolibet anno facere unum jornale ad Falquetrandum sua prata propria dicti prioratus.

Vide supra Falcatio. FALSADOR, Falsadorium. Vide Falsarius 1. FALSAMENTUM, Adulteratio, falsificatio. Charta Guidonis Regis Hierosol. anno 1190. apud Guesnaium in Annal. Massil. :

Excepto furto, homicidio, tradimento, Falsamento monet, etc.

1. FALSARE, Decipere. In Glossis Isidori : Falsatus sum, deceptus sum. 2. FALSARE, Adulterare, scriptum corrumpere. Rabanus Maurus lib. contra Judos cap. 13 :

In tantum namque eorum processit impietas ut, etiam Scripturam

Propheticam Falsare conati sint.


Sexta Synodus CP. art. 14 :

, etc.

Occurrit ibi non semel, et in S. Euseb. Cremon. Martii t. 1. p. 373. Faulser, eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1413. ex Reg. 167. Chartoph. reg. ch. 178 :

Lequel compaignon avoit Fauls ou fait Faulser un jeune clerc certaines lettres royaulx. Guiart de Mesnil proposa Faussairerie de rasure de ladite somme contre ledit exposant, et que l'en avoit fait de sep livres soixante livres s dites lettres obligatoires... Il confessa ladite fausset de rasure.
Vide infra in Falsoneria. Falsare Pondera, Adulterare, minuere. Concilium Legion. ann. 1012. can. 34. inter Hispan. tom. 3. pag. 192 :

Quod crimen Faussairerie appellatur, in aliis Lit. ann. 1362. ex Reg. 93. ch. 122 :

Panatari qu pondus panis Falsaverint, in prima vice flagellentur. Et si quis in posterum hoc refragari vel Falsare voluerit, a testibus convincatur.

3. FALSARE, Falsam esse rem quampiam contendere. Lex Ripuar. tit. 59. 2 :

Ita Falsare chartam, est falsam asserere, in Capitul. 3. ann. 819. cap. 10. Chartam falsam efficere, lib. 3. Capitul. cap. 43. Tabular. S. Ambrosii Bituric. sub Roberto Rege :

Si quis autem homo seu femina hanc cartam Falsare voluerit : componat centum libras auri, aut seipsum reddat eidem Ecclesi ejusdemque habitatoribus ad servile opus peragendum.
Leges Edgari Regis art. 9. apud Bromptonum :

Si accusatus se de hoc non idoneaverit, et nisi accusationem Falsaverit, redimat se wera sua, i.
falsam esse arguerit. Vide l. penult. D. de Falsis. (48, 10.) 4. FALSARE Curiam, in Regiam majestat. lib. 3. cap. 21. 7. idem valet ac appellare a judicio Curi tanquam falso et pravo. Usatici Barcinonenses MSS. cap. 71 :

Qui Judicium Curi recusat, Curiam Falsat, et qui Curiam Falsat, Principem damnat. Fausser la Cour,

in Assisiis Hierosolymit. MSS. cap. 103. quod idem valet ac Falsare Judicium, Appellare a judicio. Dupliciter autem falsabatur Curia, vel Judicium, primo, cum simplex ac nuda erat appellatio ; secundo, cum appellationi adjungebatur crimen aliquod, quod Judicibus impingeretur, veluti si odii, lucri, vel alia prava causa judicium egisse appellans contenderet. Prima

appellatio in Curia domini superioris consueto juris ordine procedebat, altera duello definiebatur. Appellans enim, Judicem aut Judices seu Pares suos pravum judicium ac iniquum ex prava causa egisse duello se probaturum profitebatur, eoque nomine cum ipsis Judicibus monomachiam inibat. Quod ab ipsis veteribus Francis accersunt non insulse viri docti, apud quos Comes seu Judex, qui in judicando peccasset, plectebatur, adeo ut contingeret etiam, ut a partibus lsis interdum occideretur iniquus Judex, ejusque cdes non magna mulcta lueretur, ut videre est in Lege Salica Edit. Heroldi tit. 54. 57. Sed de Falsatione judiciorum plura jam a nobis observata sunt ad Statuta S. Ludovici lib. 1. cap. 6. quibus subdere videtur oper pretium locum Hugonis Falcandi de Calamitatib. Sicili pag. 690 :

Hanc ergo sententiam vice consensuque omnium Boamundus Comes, ut erat vir eloquens, in prsentia Regis exposuit. Tunc Richardus Comes exclamavit, injuste se gravari, odium quitati prferri : paratum se probare, quod iniquam falsamque protulisset sententiam. Quibus verbis Boamundus Comitem prohibuit Curi respondere, dicens, injuriam hanc non in eos, qui judicaverant, sed in caput regium principaliter redundare. Dehinc injunctum est Archiepiscopis et Episcopis qui aderant, ut in auctorem tant contumeli, quod quum esset, de juris severitate decernerent. At illi juxta Constitutiones Regum Sicili decreverunt, Comitem Richardum non solum de terra sua, verum etiam de membris et corpore Regis misericordi subjacere, eo quod judicium Curi Falsum dicere prsumpsisset. Captus igitur et militum custodi traditus, Taurominium jussus est perduci, et ibidem in Castello... summa diligentia custodiri.
Qu quidem non modice illustrant, qu habentur in Statutis S. Ludovici lib. 1. cap. 76. ubi sane appellari a judiciis Regiarum Curiarum posse, sed Regiam Curiam falsari non posse decernitur :

car l'on ne trouveroit mie qui droit en feist : car li Rois ne tient de nului fors de Dieu et de lui.
Addam etiam formulam ejusmodi appellationum, desumptam ex Tabulario Episcopatus Parisiensis Bibliothec Putean fol. 149 :

Philippus D. G. Franc. Rex dilecto et fideli suo Episcopo Parisiensi salutem et dilectionem. Cum fidelis et devotus frater noster P. Alenon. et Carnotensis Comes, et Almaricus de Meulento Valletus noster asserant se ab audientia vestra ad nostram Curiam super quodam Judicio, tanquam pravo et Falso dato in vestra Curia contra eosdem pro Roberto de Haricuria Milite appellasse : mandamus vobis quatenus sitis coram nobis

ad instans Parlamentum ad diem octabarum B. Martini hiemalis, et vobiscum habeatis Andream Groingnet, Joannem Angier, et Philippum Paon judicatores vestros super pravo et Falso Judicio dictis Comiti et Almarico responsuros, et significetis dicto R. de Haricuria, quod ad dictum diem intersit, si sua crediderit interesse : inhibentes vobis, ne pendente hujusmodi appellatione aliquid innovare prsumatis in prjudicium Curi nostr, et dict appellationis. Dat. Paris. die Jovis post festum Apostolorum Petri et Pauli.
Cognitio vero de falso judicio facto ad Regem unice spectavit. Statut. Marlebridgense sub Henrico III. Rege Angl. cap. 21 :

Nullus de ctero, excepto Domino Rege, teneat placitum in Curia sua de Falso Judicio, facto in Curia tenentium suorum, quia hujusmodi placita specialiter spectant ad Coronam et dignitatem Domini Regis.

Vide Gul. Prynneum in Libertatib. Eccl. Angl. tom. 3. pag. 551. Fausser jugement, apud Petr. de Font. in Consil. Fausseur et Fausserres, Appellator, et Faussement, ipsa appellatio, ibid. cap. 21. et 22. Vide supra in Appellatio 1. FALSARIA Monet, Crimen fals monet, cujus cognitio solum Regem spectat, ex Legibus Henrici I. Regis Angl. cap. 10. 1. FALSARIUS, Sica, pugionis vel cultelli species. Albericus in Chron. MS. ann. 1214. de Pugna Bovinensi :

Ante oculos ipsius Regis occiditur Stephanus de Longo Campo, in capite percussus longo, gracili trialemello, quem Falsarium nominant.
Chronic. Flandr. cap. 15. de eodem prlio :

Matthieu de Mommoranci tenoit un Faussart en sa main, et en derompoit les presses.


MS. : MS. : MS. :

Et grans juizarmes, et Faussars acerez. Lancent lui les Faussars acerez. Et arbalestes, javelos et Faussars.
Cronicon MS. Bertrandi Guesclini : Alibi :

D'espes et de Faussars ot sur lui plus de cent. Maint bacinets aussi uvr joliement, Panons, dars, et Faussars, qui tranchent souefvement.
Iterum :

Gettent dars et Faussars, moult en vont ociant.

Falsador, Eadem, ni fallor, notione, apud Sanutum lib. 2. part. 4. cap. 8 :

Decet etiam antedictum (navigium) habere sagittaminum numerum infinitum, et prcipue ex eis, qu Falsadores vulgariter appellantur.
Et cap. 21 :

Duodecim magistri ad faciendum Falsadoria atque tela.

2. FALSARIUS Litterarum, Qui Litteras supponit vel adulterat. Statuta Synod. Eccl. Leodiensis ann. 1287. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 879 :

Statuimus de Falsariis declarando Falsarios Litterarum Domini Pap esse auctoritate canonis excommunicatos.
Vide Falsare 2. FALSATIO, Falsificamento. Hieronym. 2. in Rufin. 5. Falsatio Apostolorum ab hreticis. FALSATO, adv. Dolose, fraudulenter. Charta fundationis S. Mauritii Agaunensis tom. 1. Hist. Insul Barbar pag. 30 :

Reliqua vero corpora congerantur in tutissimum locum, atque aptissimum in unum condantur locum, et sub eximia custodia sanctissimi Custodes deputentur, ne forte, quod absit, Falsato ex eis furentur.
FALSATOR, Falsarius, in Lege Salica tit. 32. 8. in Chart. ann. 728. apud Schpflin. in Alsat. Diplom. tom. 1. pag. 10. et in Miraculis S. Vincentii Madelgarii tom. 3. Julii pag. 680 :

Rigebat juratoris brachium, nec verba proferre, nec valebat contrahere porrectam manum... signantes facies suas execrantur Falsatorem et venerantur Dei amicum.
Falsator Christianus, f. Qui fidem Christianam ejuravit. Charta ann. 1114 :

Donamus vobis prescriptis fratribus Lapeto et Bernardo... tertiam partem de totis placitis, de Christianis Falsatoribus et latronibus, qui fuerunt (f. fuerint) capti de S. Juliano usque ad Crucem S. Affrodisii.
Et certe qui fidem ejurabant mulct ad minimum pecuniari subjiciebantur, qu ad fiscum domini pertinebat. FALSATOR Monet, Qui monetam adulterat, in Stat. Cadubrii lib. 3. cap. 44. et alibi passim. FALSATUS, A falso, falsificato, falso, corruptus, adulteratus. Hieronym. 2. in Rufin. 5. a med. Liber Hilarii Falsatus ab hreticis. FALSCETUS, Levior aura. Chron. Danduli apud Murator. tom. 12. col. 450 :

Non illa lucidissima et quietissima fuit, suavi et prospero vento flante, navigantibus nobis absque strepitu et cum ordine magno,... ut sibloti sive Falsceti silerent.
FALSDARIUS, Idem qui Falsarius 2. Concil. Tarraconense ann. 1329. can. 8. inter

Anecdot. Marten. tom 4. col. 286 :

Et si aliquis litteris indulgenti Archiepiscopi Toletani in nostra provincia (Tarraconensi) usus fuerit, tanquam Falsdarius puniatur.
FALSE, Dolose, fraudulenter. Lit. remiss. ann. 1350. in Reg. 80. Chartoph. reg. ch. 250 :

Dicendo eidem Hugoni, quod False ipsum a suo servitio in tempore mortuo sui operis ejecerat, cum in bono ipsum deservisset.
Vide Falsato. FALSETUM, Tonus acutus, Gall. Fausset. Rubric MSS. Ecclesi Bellovac. in Vigilia Nativitatis :

Omnes antiphon psalmorum incipiunt cum Falseto.

Vide Fausetum. FALSETUS, Sedes brachiis conclusa, Gall. Fauteuil. Inventar. Ms. thes. Sedis Apostol. ann. 1295 :

Item duos Falsetos de boccaramine.

Vide Faldao. FALSIDIA, apud Martenium in Anecdotis pro Falcidia ; quod vide. FALSIDICENTIA. Falsiloquium. Jul. Val. res gest. Alex. M. (edente A. Maio). Increpare vatem Falsidicenti cperat. 1. FALSIFICARE, Idem quod Falsare, Rem falsam asserere, seu quempiam falsidicum probare. Charta Ludovici VI. Reg. Fr. ann. 1110. apud Jacob. Petitum, post Pnitentiale Theodori pag. 581 :

Horum itaque (servorum) probationes, aut liberi suscipiant, aut contradicendo Falsificent.
gidius de Roya ann. 1230 :

Fernandus Comes Flandri... Brugensibus dedit privilegium, quod Scabinos impositos amovere non posset, nisi secundum legem Falsificati essent.

Id est, convicti de falso judicio. Gesta Tancredi num. 102. inter Anecd. Marten. tom. 3. col. 175 :

At Boamundus, ut ipse non imprudens, rei seriem scrutatur, quisnam somniator ille esset, quibus populum ambagibus involvisset, quem fossoribus locum significasset, utque ipse insiluisset, fodisset, invenisset : statim fallaciam deprehendit, inventionem irritam, inventorem conjecturis Falsificat argutis.
2. FALSIFICARE, ex Gallico Fausser, Trajicere, perfringere. Joan. Monachi Majoris Monast. lib. 1. Hist. Gaufred. D. Norman. :

Imposita est capiti ejus cassis multo lapide pretioso relucens, qu talis temperatur erat, ut nullius ensis acumine incidi vel Falsificari valeret.

Robertus de Bourron in Hist. Arthuri et Merlini MS. :

Li haubert sunt si fort et si tenant, qu'il ne puent maille Fausser.


Le Roman de Kanor ann. 1294. MS. : MS. :

Ne peut le cop tenir qu'il ne soit entrs en la coiffe et li bain Fausss. Faussent ces broingues, o li ors est batus.
Alibi :

Son haubers firent Fausser et desmailler.


Guill. Guiart. MS. ann. 1267 :

Bacinez foudre, embarrer hyaumes, Haubers Fausser, et espaulieres.


MS. :

L'aubert Fausse et desront, l'acier Viennois.

3. FALSIFICARE, Adulterare, corrumpere scriptum, monetam, etc. Gall. Falsifier. Ottoboni Scrib Annales Genuenses ad ann. 1175. apud Murator. tom. 6. col. 353 :

Pisanis vero monetam Lucensem, quam malitiose cudebant et Falsificabant, sub juramento debito interdixit.
Chron. Parmense ad ann. 1293. apud Murator. tom. 9. col. 824 :

Liber Societatis Cruxatorum et populi Parm de consensu et conscientia dicti Capitanei per Dondedeum ejus Notarium in pluribus locis Falsificatus et cassus fuit.
Privilegia Friburg. civitati concessa a Bolione Duce Furstenbergensi ann. 1337. apud Ludewig. tom. 6. pag. 41 :

Pannos et stamina non Falsificata, cujuscumque valoris et coloris fuerint, licite possint vendere, et incidere per ulnas.
4. FALSIFICARE Curiam, Idem quod Falsare judicium, Appellare a judicio. Apud Anglos usu et consuetudine Regni receptum erat ut qui Curiam Falsificaret seu judicium, prsertim cum de iniquitate judicii querebatur, coram ipsa Curia tactis sacrosanctis Evangeliis juramento id affirmare teneretur ; quod duello definiebatur apud Francos. Hujus moris testis est Hickesius Prfat. in Grammat. Anglo-Saxon. pag. 26. ubi ex Annal. R. Hovedeni pag. 283. hc exscribit :

Conquestus enim erat Regi idem Johannes, quod cum calumniatus esset in Curia Archiepiscopi terram quamdam de illo tenendam jure hreditario, et diu inde placitasset, nullam inde potuit assequi justitiam, et quod ipse Curiam Archiepiscopi sacramento Falsificaverat secundum consuetudinem Regni. Cui Archiepiscopus respondit : nulla justitia defuit Johanni in Curia mea, sed ipse, nescio cujus consilio, an propri voluntatis motu, attulit

in Curia mea quemdam Toper (id est, librum Hymnorum) et juravit super illum, quod ipse pro defectu justiti a Curia mea recessit, cum statutum sit in Regno vestro, quod qui Curiam alterius Falsificare voluit, oportet eum jurare super sacrosancta Evangelia.

Vide Falsare Judicium. FALSIFICATIO, Adulteratio qu fit imitando alicujus chirographum. Charta apud Th. Blount in Nomolex. Anglic. :

Scias quod dedimus Ad de Essex Clerico nostro, pro servicio suo, omnes terras et tenementa qu fuerunt Will. de Scrubby, cujus terr et tenementa sunt excaeta nostra, per feloniam quam fecit de Falsificatione sigilli nostri.
FALSIFICATUS, Falsi accusatus. Charta Andr. reg. Hungar. ann. 1231. apud Cencium inter Cens. eccl. Rom. :

Quia multi lduntur per falsos prestaldos, citationes vel testimonia eorum non valeant, nisi per testimonium diocesani episcopi vel capituli, nec Falsificatus prestaldus possit se justificare, nisi eorumdem testimoniis in factis majorum.
Vide Falsificare 1. FALSIGRAPHUS, Qui falsa scribit. Vox hibrida, apud Joan. Sarisber. lib. 3. Metalog. cap. 5. Josephus Iscanus lib. 2. de Excidio Trojano :

... Fingit enim, nullique hac parte secunda Falsigraphus commenta docet.

Falsigraphia, apud Alanum de Insulis in Planctu natur pag. 301. 319. FALSILIA, Falcula, Gall. Faucille. Lit. remiss. ann. 1357. in Reg. 85. Chartoph. reg. ch. 86 :

Unam Falsiliam ad scindendum blada habilem.

Vide supra Falcilla. FALSILOGUS, Plauto et Prud. Falsiloquus, mendax. Acta S. Lupi episc. Trecens. tom. 7. Jul. pag. 75. col. 1 :

Hinc Falsilogus Pelagius, hinc auctor veritatis Christus.

FALSILOQUIUM, Mendacium. Augustin. prom. Retractat. ad fin. Ex multiloquio incidunt in Falsiloquium. FALSIMONIA, Fraus, fallacia. Plaut. Bacch. 3. 6. 12. Quos cum censeas tibi amicos, reperiuntur falsi Falsimoniis. FALSIPARENS, Qui falsum habet parentem, id est cujus pater is esse creditur, qui minime est. Catull. 68. 111. Quod quondam csis montis fodisse medullis Audit Falsiparens Amphitryoniades. FALSITAS Judicii, Iniquitas. Charta Joan. comit. Pontiv. pro commun. Abbavil. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 57. art. 19 :

Sciendum est etiam quod quicumque scabinos de Falsitate judicii infamaverit, nisi eos legitime convincere poterit, unicuique novem libras et aureum obolum persolvere tenebitur.

Vide Falsificare 4. FALSITAS Masculorum, Eorum corruptio et adulteratio. Stat. Mantu lib. 1. cap. 22. ex Cod. reg. 4620 :

D. potestas Mantu... cognoscere possit de... masculorum Falsitatibus, quibuscumque plagiis, sodomia et quoquo modo luxuriantibus contra naturam.
FALSITESTIS, Falso testimonio, falsus testis. Gloss. Philox. FALSITIA, Faltum, ex Gall. Fausset. Henr. Knyghton :

Accusatus est de multis transgressionibus, fraudibus, Falsitiis et traditionibus. Ut quid Falsivomis pectoribus vanas minas depromitis.

FALSIVOMUS, Mendax, vaniloquus. Vita sancti Guthlaci tom. 2. Aprilis pag. 42 : FALSO, Falsonus, Lance armorum species, Fauchon Gall. de qua voce supra in Falcastrum. Synodus Nemausensis ann. 1284. de Clericis :

Enses non deferant, nec cultellos acutos, nec lanceas seu Falsones, nisi forte ex causa probabili tuitionis, seu guerr. Falcones, non Falsones

Eumdem locum jam ad vocem, Falco 2. supra citavimus. Et quidem apud Marten. qui eadem Statuta inter Anecdot. sua edidit, legitur : . At vox, Falsones occurrit in Statutis Synod. Eccles. Cadurcensis, etc. ann. 1289. inter eadem Anecd. tom. 4. col. 726 :

Balistis et arcus, lanceas, Falsones, costalarios seu alia arma non deferant.
Statuta Arelat. MSS. :

Non defferatur sine licentia Consulum... per Arelatem per greriam accutam, vel gazarniam, vel Falsonum longum, vel alia arma, nisi cultellum, etc.

Vide Falsarius 1. et Falzo. FALSONARIA, Adulteratio, deprava tio, Gall. Falsification, de mercibus dici tur, mensuris, scripturis, etc. Charta Johannis de Montigniaco in Chartulario Abbati B. Magdalen de Castroduno fol. 7. verso :

Contentio qu inter me ex una parte et Mauricium Abbatem et Canonicos B. Mari Magdalen de Castriduno ex altera vertebatur super hoc quod ego Falsonariam mensuram ville Rothomagi, que villa est Canonicorum, et justiciam et emendationem ex eadem Falsonaria provenientem, erga

eosdem Canonicos reclamabam, ita pacificata fuit... ita tamen quod quando in supradicta villa Rothomagi pro falsitate mensurarum... contigerit capienda emendatio... sibi 5. solidos accipient et Majori suo de eadem villa 20. denarios pro districto.
Confer Glanvillam lib. 14. cap. 7. Vide Falsoneria. FALSONARIUS, Falsarius, ex Gall. Faussonnier. Charta Majori Rotomagensis et Falesi :

Latro, Falsonarius judicabitur per communiam, et ponetur in pillorico, ut omnes eum videant et cognoscant. Falsonarii et retonsores denariorum,
apud Bractonum lib. 3. tract. 2. cap. 1. 3. Unde Falsonarius dici potius videtur qui fals monet reus est, seu qui monetam adulterat. Certe non alia notione accipitur in Charta ann. 1194. e Chartul. Latiniac. :

Si quis Falsonarius inventus et captus fuerit non ad cambitores, sed ad Abbatem tantum de illo tota justicia spectavit.
FALSONERIA, Falsonneria, Monet adulteratio, nostris Faulsonnerie. Bened. abb. Petroburg. de vit. et gest. Henr. II. reg. Angl. tom. 1. pag. 131. ad ann. 1176 :

Si quis rectatus fuerit coram justiciariis domini regis de murdro, vel latrocinio,... vel de Falsoneria, etc.

Assis. Henr. reg. fact. apud Clarendon cap. 1. Charta ann. 1354. in Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 140 :

In prmissis dampnabiliter agendis furtum, roberiam ac Falsonneriam committendo, etc.


Alia ejusd. ann. ibid. ch. 13 :

Comme plusieurs roberies, mauvaistez, Faulsonneries et autres malefaons ont est et sont faites... en plusieurs nos monnoies, etc.
Lit. ann. 1388. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 242. art. 26 :

Sur les Fauonneries qui se font dans lesdites monnoyes, etc.

Vide infra Falsus-saulnerius. Sed et Faulsonnerie dixerunt, ubi de scripto supposito vel adulterato agitur. Lit. remiss. ann. 1451. in Reg. 181. ch. 37 :

Icellui Guillemette, faignant avoir nom Phelipot Chausses, eust au suppliant pass audit nom quictance desdittes choses. Laquelle Faulsonnerie ainsi commise et perptre, etc.

Vide supra Falsare 2. et Falsonaria. FALSONUS. Vide Falso. FALSOSUS, Circumventus deceptus. Gloss. Arabico-Lat. Gloss. Isid. : Falsosum, Circumventosum, deceptosum. FALSUS, Prstatio, qu domino pensitabatur pro falcibus aliisque rusticis

instrumentis acuendis. Vide Agusadura et Agusare. Charta ann. 1152. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 540 :

Clamando illis furnum de Limoso et omnes justitias et mensuram ipsam, qu vocatur emina,... et omnes Falsos et putatorias, et decimum de tota annona de mercato.
FALSUS-BURGUS, a Gallico Fauxbourg, Suburbium. Charta ann. 1380. ex Tabul. Flamar. :

Hospicium suum sibi, ut dicit, datum ad perpetuum per magnificum et potentem virum dominum Fuxi comitem, situatum in Falsis-burgis sancti Honorati.

FALSUS-SAULNERIUS, Qui monetam adulterat, idem qui Falsonarius, nostris alias Faussonnier. Arest. parlam. Paris. ann. 1399. inter Probat. ult. Hist. Trenorch. pag. 264 :

Dictus le Galoys Falsussaulnerius reputatus communiter erat. Fausonniers de monoyes,


in Stabil. S. Ludov. cap. 39. Hinc Monnoyes d'or et d'argent Faussonnes, in Lit. ann. 1365. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 596. Vide supra Falsoneria. FALTERNUM, et amenum, Succinum ad similitudinem vini et mellis dictum. Papias. FALTESTALIUM. Vide Faldistorium. FALTUS, Confluentia, ubi duo amnes conjunguntur et confluunt. Appendix ad Vitam B. Nicolai Albercati, Maii tom. 7. pag. 662 :

Monasteriolum oppidum agri Senonensis ad Faltum Jeann et Sequan,

vulgo Montereau Faut-Yone. Vide Falcus. FALUPPA, Palea. Dief. FALUS. Appendix 1. ad Herici lib. 2. de Mirac. S. Germ. Autiss. tom. 7. Jul. pag. 285. col. 1 :

Novi factum operis et leni Falo, quamvis imperite, memori posterorum mandare studemus.

Ubi docti Editores suspicantur legendum esse brevi filo, vel stylo, aut quid simile. FALVUS, Fulvus color, Gall. Fauve, Papias : Falvus, fulvus, elvus color. Fridericus II. Imp. lib. 2. de Arte venandi cap. 24. de Falconibus :

Item Falvi aut sunt simpliciter Falvi, et absolute, qui non habent marginem in dorso neque in cauda, aut tendunt ad rubedinem secundum magis et minus, etc.
Occurrit ibi pluries. Feras falvas, Bestes fauves, vulgo appellamus eas, quarum pili sunt fulvi coloris, ut cervum, cervam, damam, et capream. Comput. Ms. ann. 1244.

De quodam roncino Falvo dato Johanni Tonquin, xiij. lib. xij. sol

. FALX, Obligatio servilis, qua quis tenetur domini fenum falce demetere. Charta anni 1182. inter Instrum. tom. 4. nov Gall. Christ. col. 191 :

Salvis corvea et Falce et furca et aliis consuetudinibus.


Charta anni 1261. in Hist. Mediani Monast. pag. 327 :

Homines dict vill... furcam et Falcem et saclam et carruchas et vecturas annon et feni... persolvent Ecclesi memorat.
Vide Falcata. Falx Missuria. Chartula plenari securitatis, exarata sub Justiniano, apud Brisson. lib. 6. Formul :

Arca granaria minore ferro legata valente siliquas aureas duas, Falce Missuria valente siliqua aurea una, cupo uno, etc.
Forte legendum :

Lance missuria.

Vide Missorium. FALZO, Falzonus, Lance armorum species Stat. synod. eccl. Sabin. 14. sc. :

Clerici cultellos acutos et incongruos non deferant seu Falzones.


Annal. Estens. apud Murator. tom. 18. Script. Ital. col. 934.

Ea hora cum uno Falzono, quem portaverat, domum dict mulieris vidu secrete introivit
. Vide Falso. FALZUS-GRAVUS, Comes Palatinus, in Hist. Laudensi apud Murator. tom. 6. col. 1035. Vide Falcigranus. FAMA, pro Fames, legitur apud Anast. Biblioth. in Vita Johannis II. Pap in editione Muratorii. FAMARE, Fama vulgare. Hieron. Dungersheimius de Laudibus S. Scholastici num. 2:

Qui usque ad Justiniani Imperatoris sanguinem lineam deducere Famatur avitam.


Acta SS. April. tom. 2. pag. 709. de S. Wernhero :

Nec sola fama, sed mera veritas hoc Famabat, et Famat de prsenti.

Rursus legitur pag. 915. et apud Rymerum tom. 8. pag. 207. ubi in malam partem accipitur. Vide Infamare. Chron. Joan. Vitodur. in Thes. Hist. Helvet. pag. 53 :

Dum adhuc viveret, pecuniam apud eos deposuisse Famabatur. Sicut fur et latro in ovile ovium Famaris intravisse.
Hinc

Sermo mag. Joan. Parvi in Conc. Constant. ex Bibl. Heilsbr. pag. 111 :

Famatus, Famosus, Famatissimi avi tui, inquit Hericus ad Carolum Cal vum, apud Mabill. tom. 3. Annal. Bene dict. pag. 206. Famata Persona, Censura vel vituperio publice notata. Stat. Cadubr. lib. 3. cap. 43 :

Si quis emerit vel servaverit scienter aliquod furtum, vel aliter receperit, in centum solidos condemnetur pro qualibet vice, et ad reddendum furtum domino compellatur ; et intelligatur scienter, si a persona Famata furtum receperit, vel a famulo, vel famulis alienis cum aliis morantibus.
FAMBULO. Vide Gurgo. FAMELITAS, Fames.

Cum de nuditate sua revestiti et de Famelitate sua refocillati essent

, apud Acherium tom. 7. Spicil. pag. 404. FAMELLA, Ancillula, Famula Hroswitha Monacha, de S. Pelagio, inter Acta SS. Junii tom. 5. pag. 209 :

Respice Hroswitham miti pietate misellam, Me tibi subjectam devota mente Famellam.
FAMELLUS, Servulus, Famulus, ibid. pag. 212 :

Dumque focus gremio fureret fornacis in amplo, Mox caput abscissum Christi sumpsere Famelli.

Rursum occurrit in Miraculis S. Severi Episcopi April. tom. 3. pag. 771. Famel nostri vocabant ferrum, quo sagitta seu jaculum muniebatur. Lit. remiss. ann. 1416. in Reg. 169. Chartoph. reg. ch. 317 :

Laquelle vire estoit ferre d'un fer, nomm Famel.

Forte pro Flamel vel Flame. Vide infra Flammea. FAMEN, Sermo, verbum. Onomast. : Famen, , . Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Famen, Locution, parole. Abbo lib. 2. de Obsid. Paris. vers. 144 :

Almis Faminibus sospes procedit egrotus.


lnotus in Vita S. Canuti in Promio : Henricus Rosla in Herlingsberga :

Obstructas aperit aures et Famina reddit. ... Collectas Famine tali Compellat turmas, etc.

Andreas Capellanus in Eroticis :

Prterea mendacibus non debet uti Faminibus, sed et cavere, ne sermone minus effuso utatur.
Anastasius Biblioth. in Prfat. ad Sermonem Theodori Studit de S. Bartholomo :

Opuscula nonnulla composuit, inter qu et sermonem hunc de B. Bartholomo satis utilem, obscuris dictionibus... Grco edidit Famine,

etc.

Utitur Henricus Altisiodor. lib. 3. v. 19. lib. 4. v. 11. 31. 298. lib. 5. v. 133. Dudo de Actis Norm. Orderic. Vital. lib. 3. Will. Brito lib. 2. v. 404. 589. lib. 8. v. 631. lib. 9. v. 33. etc. Thietmar. lib. 2. vers. 6 :

... Cunctos quos vicerat iste superbos Famine divino, etc.

Adde lib. 2. cap. 21. etc. FAMENAGIUM, Idem videtur quod Familia 1. Capitul. gener. ann. 1362. sub Guillelmo Abb. S. Victoris Massil. postea PP. Urbano III. :

Confirmamus donationes de Famenagiorum factas per G. quondam Priorem de Gigortiis.

FAME Necare, Jurisdictionis species, apud Aragonenses. Fori Osc ann. 1247. sub Jacobo Rege Aragon. fol. 32 :

Si homo infantionis occiderit hominem infantionis, talem homicidam potest dominus ejus in captione, Fame, siti, aut frigore, necare, non faciendo de illo justitiam, vel estemam.

Vide Estema. Observanti Regni Aragon. lib. 6. tit. de Privileg. Militum 9 :

Si vassallus domini, non habentis merum nec mixtum imperium, in loco occiderit vassallum, dominus loci potest eum occidere Fame, frigore, et siti. Et quilibet dominus loci habet hanc jurisdictionem necandi Fame, frigore, et siti in suo loco, licet nullam aliam jurisdictionem criminalem habeat.

Adde lib. 1. tit. de Pignorib. 3. et lib. 9. tit. Actus Curiarum, 4. FAMERE, Esurire, Gall. Avoir faim, apud Menotum Serm. pag. 166. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Famegar, Prov. Famere, esurire. Annal. Mediol. ad ann. 1385. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 801 :

Quas (literas) statim ut legit, furore repletus inquit dictis abbatibus oratoribus : Fametis aut sititis ? Intelligentes prdicti abbates hc verba, et videntes se supra pontem dicti fluminis, etc.

Vide mox FAMESCERE, Fame laborare, perire. Lit. remiss. ann. 1351. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 195 :

Ipsos, uxores et liberos suos necessario oportebat Famescere et etiam mendicare.


Ali ann. 1357. in Reg. 85. ch. 187 :

Ipse supplicans, qui tunc considerata caristia bladarum non habebat de quo posset sibi vel uxori su de victualibus providere, fuit consors et particeps, una cum aliis duobus pauperibus hominibus, qui modo simili

Famescebant, de furando unum porcum salsatum. Pasce Famescentes, pota nimium sitientes.
Fameilleus, famelicus, in Bestiar. Ms :

Adde Chron. Estense apud Murator. tom. 18. Script. Ital. col. 405. B. de Amor. in Spec. sacerdot. Ms. cap. 46. de Misericordia :

Tant est mauvais et perecheus, A la rive atent Fameilleus.


Ibidem :

Li goupils est moult artilleus, Quant il est auques Fameilleus.

FAMESCITAS, Fames. Lit. remiss. ann. 1352. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 329 :

Propter sterilitatem... immensamque Famescitatem, qu ipsum, ejus uxorem et pueros suos urgebat, etc.

Vide Famelitas. FAMEX. Gloss. Lat. Gr. Sangerm. et Supplem. Antiquarii : Famex, , Contusio. Gloss. Gr. Lat. : , hic Famex, palearia, contusio. Gloss. Isid. et Papias : Famis, Contusio faucis. Excerpta Pith. :

Famix, Contusio, fauces, ramix.

FAMFALUCA, et Famfoluca, voces incognit Somnero, cui in Glossis Saxonicis per vapul efferuntur. Scaturigo, . Vide Grimm. Ant. Jur. pag. 631. Nescio, an inde nostri suum Fanfelue, vel Fanfeluche hauserint, quibus vocabulis rem nihili ac quisquilias denotant. Vide Menagium v. Fanfreluche. Fafellue, Commentum, fabula, ejusdem originis, in tom. 1. Fabul. pag. 48 :

Elle li dist tant de bellues, De Truffes et de Fafellues, etc.

Faffeuer, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1407. ex Reg. 161. Chartoph. reg. ch. 329 :

Icellui Lourdel dist que c'estoient toutes tromperies ou Faffeuers.

Vide supra in Fallita 2. et infra Farluge. FAMICUS, Locus tabernarum in urbe, quem frequentant propter famem pellendam. Jo. de Janua. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. Famicus, Liex de tavernes. FAMIDICUS, Carrulus, qui quidquid fama fertur, aliis dicit. Vita B. Notkeri Balbuli, April. tom. 1. pag. 588 :

Interrogat denique Episcopus post aliquot dies, ubinam tamdiu moraretur suus Famidicus ; sic enim hominem nominare solebat et solitus erat, nova semper sibi aliqua clam apportantem.
E Ekkeh. IV. Cas. S. Galli cap. 3. apud Pertz. pag. 96. lin. 15. FAMIDRETUM, Mulcta a judicibus publice imposita ; forte a Famare et Drictum sic dicta. Vide Directum 1. Ordinat. super redditibus Dalphin. in Reg. sign.

Vienne fol. 48. r. ex Cam. Comput. Paris. :

Item vendentur simili modo juridictio, judicatura, seu Famidretum levandum et recipiendum usque ad sexaginta solidos et descendendo ; et erunt domino gross emend pretium prdictum excedentes et compositiones gross, eventur extraordinari et confiscationes.
FAMIDUS, Famelicus, loborans fame. Charta Emehardi Episc. Herbipol. ann. 1097. inter Vindemias Litter. Frederici Schannatti pag. 178 :

Agiliter exeat, pauperes quosque et debiles, scabidos et Famidos, turgidos et thabidos qurat et colligat.

FAMIGER, Qui fert famam, nuncius. Gloss. Philox. Varr. 5. L. L. 7. Hinc etiam Famiger, affabile, et sic composita alia item, ut declinata multa. Alii rectius leg. Famigerabile pro Famiger, affabile : illic enim de fama sermo est, ejusque derivatis tantum. FAMIGERABILIS, Conosciuto per fama, celebris, clarus, fama notus. Apul. 1. Met. Satis Famigerabile spectaculum. et 2. Provincia Famigerabilis. V. vocem prced. 1. FAMIGERATUS, Famosus, , apud Apuleium lib. 2. Florid. Famigeratior, in Chronico Citizensi apud Eccardum in Hist. March. Misnens. pag. 519. Famigeratissimus, in Vita B. Jacobi Eremit sc. 4. Benedict. part. 2. pag. 150. 2. FAMIGERATUS, Divulgatus, celebris. Apul. Florid. n. 15. Famigeratum antiquitus fanum. Mela 2. 7. ante med. Creta multis Famigerata fabulis, adventu Europ, Pasiphaes, et Ariadn amoribus. FAMIGERENDUS, Celebrandus, laudandus. Epitaphium Blasii Abb. Mortui-Maris, Anecd. Marten. tom. 3. col. 1445 :

Corpus habet tellus, virtus pennata sepulcrum Horruit, terno Famigerenda die.

FAMIGERO, Evulgo. Gloss. Philox. FAMIGRARIUS, Comes, ut conjecto, vel urbis Prfectus. Locus est in Bassa. Vide Falcigranus. 1. FAMILIA, Hac voce indigitantur Servi, coloni, in prdiis rusticis commanentes, dominis prdiorum famulatum et servitium exhibentes. Gloss Basilic. : , , . Charta Caroli Cal. pro Tornutiensi Monasterio apud San-Julianum :

Et Truncinum villam, cum Familia utriusque sexus, et omni re ad se pertinente.


Capitul. de Villis 2 :

Ut Familia nostra bene conservata sit, et a nemine in paupertate missa.


Appendix ad Marculfum. Formul. 8 :

Fultus per hunc libellum manumissionis te fratrem nostrum, quem servilis conditio hactenus addictum tenuit inter hujus ecclesi Familiam, etc. Familia Ecclesi,

in Capitul. Aquisgran. ann. 816. cap. 6. Capitular. lib. 1. cap. 82. lib. 5. cap. 210. Familia Famili Ecclesi, hoc est, Servi eorum qui Ecclesi servitio addicti sunt, in Charta Humberti Dalphini inter Ordinat. Regum nostrorum tom. 3. pag. 272. Adde Baluzii notas ad Capitul. et Chartam Henrici Imp. ann. 1102. apud D. Brussel tom. 2. de Usu feud. pag. 802. Monasterii Familia in Walafrid. Vita S. Otmari cap. 12. Spe in Statut. antiq. S. Petri Corbeiensis. Hanc vocem JC. et Scriptoribus veteribus, pro ctu servorum uni domino subjectorum notam constat. Triplicis generis distinguuntur hujuscemodi Famili in Historia Novientensis Monasterii, inter Anecd. Marten. tom. 3. col. 1128. ubi sic habetur :

His itaque curtibus subjecta Familia trifarie secernitur. Prima ministerialis, qu etiam militaris recta dicitur, adeo nobilis et bellicosa, ut nimirum liber conditioni comparetur. Secunda vero censualis et obediens permagnifica et sui juris contenta. Tertia nihilominus est, qu servilis et censualis dicitur. Sed tamen omnes sub dominio Episcopi et ab ipso rectoris constituti consistunt.
Ibidem col. 1131. memoratur

Familia ministerialis, servilis et censualis

. Chart. Ludov. Pii ann. 817. pro hoc cnobio in Alsat. Dipl. num. 82. Cum tota familia tam libera quam servili, in chart. Otton. II. Imper. ann. 977. ibid. num. 160. Chart. S. Petri Carnot. ann. c. 1120. ap. Guerard. Chartul. tom. 1. pag. 371 :

Cunctis Famulis, tam servituti obnoxiis quam liberis.

Contra Familia a ministerialibus segregatur in chart. Adelbert. Archiep. Mogunt. ann. 1130. in Guden. Cod. Dipl. tom. 1. pag. 92 :

Ut ipsi ministeriales majori prposito serviant... familia autem tota ad fratres omnino pertineat.

Medium locum inter liberos et servos Familiares occupant in chart. Maurimonast. ann. 1120. in Alsat. Dipl. num. 247 :

Facta est autem hc traditio per..... prterea per multos alios sapientes et probos, tam liberos, quam Familiares et servos.
2. FAMILIA, Terr portio, uni famili alend sufficiens, et in eam rem destinata, Mansus, carucata, hida. Beda lib. 3. Hist. cap. 3 :

Donavit terram 50. Familiarum ad construendum Monasterium.


Cap. 13 :

Habens terram Familiarum 7000.

Ita et cap. 16. et 22. Quibus locis Interpres Saxonicus hidam habet. Ita etiam hanc vocem usurpat lib. de Monasterio Wiremutensi cap. 4. 9. 15. ut et Simeon Dunelm. in Hist. Regum Angl. :

Ut confestim ei terram 70. Familiarum largiretur.


Brompton. : Infra :

Dedit ei Monasterium 30. Familiarum in loco, etc. Donavit Episcopo... terram 40. Familiarum ad Monasterium construendum.
Eadmerus in Vita S. Wilfridi cap. 47 :

Donavit servo domini terram 87. Familiarum.

Stephanus Eddius in Vita ejusdem Wilfridi utitur voce mansionum, cap. 8. et 39. Vide Mansio. Hist. Translat. S. Sebastiani :

Cauciacum, qu septingentarum Familiarum esse perhibetur, ad templi fabricam spatiandam dedit.

3. FAMILI, in militia videntur appellari Tirones, qui ad militiam educabantur, aut instruebantur, nondum in numeros aut signa relati, quibus annon perinde ac militibus de publico prbebantur, qu inde dicuntur Mauricio lib. 2. Strateg. cap. 2. De ejusmodi familiis copios egit Jacobus Gothofredus ad leg. 17. Cod. Th. de Erogat. milit. annon, et ad leg. ult. de Jure fisci. 4. FAMILIA. Conventuales Monachorum congregationes Famili nominantur... quia Prfectus Monachis eos non aliter, quam pater filios tractare debet. 5. FAMILIA, in Scacariis. Vide Scacagium. 6. FAMILIA Pupill, id est, summitas. Mattho Silvatico. FAMILIARESCERE, pro Familiaris fieri, vox Sidonii leg. 7. Epist. 2. FAMILIARES, De familia alicujus, qui a servis separantur in leg. 3. Cod. Th. Ne prter crimen majest. (9, 6.) Gloss. Gr. Lat. : , Familiaris. Prsertim vero Familiares vocabant, quos Reges ac Principes in familiam suam peculiariter adsciscebant. Testam. Johan. Gasgui Episc. Massil. ann. 1344. ex Tabular. ejusdem Eccl. :

Volo quod Familiaribus meis de gagiis et salariis eis plene satisfaciat ; residuis autem servitoribus meis, etc.
Familiares Regales, in Charta Willelmi Regis Sicili ann. 1172. apud Rocch. Pirrum. Will. Tyrius lib. 21. cap. 16 :

Georgius Sinaites Imperialis aul Familiaris.


Rogerus Hoveden. pag. 725 :

Robertus de Turneham Familiaris Regis.

In Ratificatione Testamenti Regis Philippi Pulcri per Ludovicum Hutinum, Martinus des Essars dicitur Familier du Roy. Qua etiam appellatione donatur

Egidius de Compendio in Regesto Dierum Trecensium. Exstat Diploma Joann Regin Neapol. ann. 1344. qua Petrum de Aquila Minoritam in suum Capellanum et Familiarem assumit. Habetur prterea formula assumendi in Familiarem, in Monumentis Neapolitanis, tom. 3. Waddingi Hist. Minor. subjectis pag. 3. Charta ann. 1274. Cod. Colbert. 2591 :

Je miles de Galatas chevalier et Famelieres dou tres noble empereor de Constantinoble, etc.

Familiares Curi, occurrunt apud Hugonem Falcandum non semel pag. 672. 676. 777. qui dignitatem ipsam Familiaritatem Curi nuncupat. Erant autem ii prcipui Regis consiliarii, quibuscum res majoris momenti disceptabat et dijudicabat. Idem scriptor :

De solvendo quoque matrimonio prcepit Curi Familiaribus, ut convocatis Episcopis, aliisque personis Ecclesiasticis, et auditis utriusque partis allegationibus, quod inde dictaret quitas, expedirent.
Alibi de Guillelmo II. Rege :

Familiares autem Curi non in eo gradu, quo fuerant, aut dignitatis qualitate voluit permanere. Nam Gayto Petro summa rerum omnium potestate concessa, super omnes eum eminentiori loco constituens... interesse quidem Conciliis, et Familiares appellari, sed ejus in omnibus imperio subservire.
Acta innocentii III. PP. pag. 10 : Pag. 18 :

Statuit eum Familiarem Regium. Quinetiam Familiares instituebat Regios, quos volebat.
Familiaritas, Dignitas Familiaris. Acta Innocentii III :

In regiam eum Familiaritatem admittens.

Gobelinus Persona in Cosmodromio tate 6. cap. 17. de Ponifacio IX. PP :

Item revocavit litteras Familiaritatis, quas multis concessit, qui Familiares ejus continui non extiterant.

Memorantur etiam Liter Familiaritatis Cardinalium in Constitutione Eugenii IV. Pap Bullarii Carmelit. pag. 185. col. 1. Familiares Curi Delphinalis, in Statut. Delphinat. pag. 39. Familiares, prterea dicti, qui ex familia Monachorum habebantur, licet nec ex Monachis, nec ex Conversis essent. Leges Alfonsi IX. Regis Castell 1. part. tit. 13. lege 7 :

Familiares son llamados, o confadres, los que toman senal de habito de alguna orden, et moran en sus casas seyendo senores de lo suyo, e non se desamparan dello.
Statuta Cluniacensia S. Petri Venerab. cap. 48 :

Statutum est, ne hi, qui vocantur Familiares, hoc est, nec Monachi, nec Conversi, quorumdam Monasteriorum pessimi destructores, nec etiam pro maximo lucro alicubi recipiantur. Causa hujus instituti fuit, Familiarium illorum multis nota perversitas, qui nec Deo servientes, nec manibus operantes, nec aliud utile domibus providentes, ad garriendum, ad detrahendum, ad dissipandum, qu poterant, in quibusdam Monasteriis alebantur et vestiebantur.
Ejusmodi Familiarium mentio est in Nomastico Cisterciensi pag. 255. 416. 342. Vide Oblati. Exstat in Historia MS. Monast. Beccensis pag. 497. et 498. Catalogus Familiarium ejus Abbati, qui

omnium Congregationis bonorum spiritualium participes


declarantur. Horum prcipui et illustriores sunt :

Maurilius Archiep. Mathildis Regina. Henricus Rex Franc. Philippus Rex Franc. Ernaldus Archiep. Joannes Episc. Matildis Imperatrix.

Memorantur quoque in Chartulario S. Vandreg. tom. 2. pag. 2027. ann. 1124. ubi notatur Missa quotidie pro Familiaribus celebranda. Hinc apud nos etiamnum inter Prim preces ab Acolytho canitur :

Commemoratio omnium fratrum, Familiarium Ordinis nostri atque benefactorum nostrorum ;


cui Superior subjungit :

Requiescant in pace.

Vide Jac. Hommey, Supplem. Patrum pag. 493. sqq. in Notis ad Epistol. S. Hildeberti et Schannat. Histor. Episcop. Wormat. tom. 1. pag. 143. Familiaritas, Familia.

Familiaritati vel dominio alicujus inhrere

, in leg. 3. Cod. Th. Ne prter crimen majest. (9, 6.) i. ex familia alicujus esse. Bonifacius Archiep. Moguntin. in Epist. ad Zachariam PP :

Postquam non ante annos prope 30. sub Familiaritate et servitio Apostolic Sedis... voto constrinxi.

Notione paulo diversa Carolus Simplex Rex Fr. ann. 901. apud Acherium tom. 6. Spicil. pag. 414 :

Monasterium (Corbeiense) in tutela ac Familiaritate nostra suscepimus.


Familiares Psalmi. Vide in Psalmus. FAMILIARITER, Per familias. Frontinus :

Agros in montibus Romani acceperunt Familiariter.

1. FAMILIARIUM. Cornel. Fronto lib. de Nominum verborumque differentiis :

Familiarium, quod servo competit, ut sagum, gladius.

2. FAMILIARIUM, Suppellex domestica et familiaris. Capitula Gener. MSS. S.

Victoris Massil :

Si tallias, procurationes, sive etiam census, et vestiaria seu Familiarium Prioratus vel officii, logeria et salaria de tempore suo idem inventus fuerit non solvisse.
FAMILIARIUS, Familiaris.

Qui erat Familiarius noster et consiliarius


, apud Rymerum tom. 2. pag. 196. Charta ann. 1337. ex Tabul. S. Vict. Massil. :

Pro salario et stipendiis dandis bartitonsoribus dicti conventus, monachorum servitorum et Familiariorum. Familier

nostris, eodem significatu. Charta Caroli V. reg. Franc. ann. 1378. ex Tabul. Regniac :

Il ont fait difier ung hostel ou maison leurs dpens pour mettre eulx et leurs biens, Familiers et serviteurs sauvet.
Lit. remiss. ann. 1389. in Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 60 :

Guillaume de Seurpigny escuyer ou Familier de l'abb de S. Pierre le Vif de Senz. Thevenot sujet et Familier de nostre am Guillaume de Maleval,
in aliis Lit. ejusd. ann. ibid. ch. 69. Vide in Familiares et in Famuli. FAMIS, Famix. Vide Famex. FAMOSA, nude, pro Libellis famosis. Gloss Basil. : , . Adde Joan. Tzetzem Chil. 9. cap. 489. Ita usurpat lex 7. Cod. Th. de Famos. libell. (9, 34.) Anna Comnena lib. 12. Alexiad. :

....

Famosus, Qui maledictum aut convicium dicit et qui ejusmodi convicii conscius, in Capitul. lib. 7. cap. 200 :

Hi qui in blasphemiam alterius cantica composuerint, vel qui cantaverit ea, extra ordinem vindicetur. Nam lex exiliari jubet eos qui libellos Famosos excogitant aut proponunt. Notatur infamia quicunque, dum appellat judicem, convitium dixerit. Non tantum is qui maledictum aut convitium dixerit Famosus efficitur, sed et is cujus consilio factum esse patuerit.
Ex interpret. Paul. Sent. V, 4. FAMOSE, Publice, palam, in ore atque oculis omnium. Inquisit. ann. 1315. in Chartul. Arremar. ch. 30 :

Quod ipse pluries, publice et Famose audivit dici a pluribus bonis et fidedignis.
Chron. Leon. Urbevet. in Honor. IV :

Licet impotens ad id (Papatum) crederetur, et penitus inhabilis Famose diceretur, etc.


Vide supra Famare. FAMOSITAS, Fama, opinio, in Vita S. Endei Abbatis Aranensis n. 2. et apud Acherium Spicil. tom. 7. pag. 602. Gloss. Lat. Gr. Sangerm. : Famositas, , mala fama. FAMOSUS, pro Famelicus dici videtur, in Vita S. Petri Clestini :

Quos tres Famosi tetris thoracibus angues Torvi oculos, linguasque vagi, quin ore reciso Invadunt tremulos illosque vorare laborant.

Prim tamen syllab quantitas brevis obstat. Aliquando pro Injuriosus dici adnotat Sirmondus in Glossario ad calcem Concil. Gall. Vide Famosa. FAMUL. Vide Famulosus in Famuli. FAMULABUNDUS. Famulatorius. Tertull. 3. advers. Marcion. 7. ex Daniel. c. 7. Omnis gloria Famulabunda. FAMULAMEN, pro Famulatus, in Epistolis Ruodeperti Magistri et Monachi S. Galli, apud Andr. Dandulum in Chron. MS. ann. 998. et apud Mabillonium Analect. tom. 4. pag. 40. Ruodlieb. fr. 2. vers. 136. fr. 3. vers. 191. 581. fr. 19. vers. 12. FAMULARE. Charta ann. 1245. ex Chartul. Cluniac. :

Ministret omnibus monachis vestimenta, cuilibet monacho cucullam annuatim, staminia et Famularia duplicia.

Alicui fortasse legendum videbitur Femoralia ; sed utrum bene nescio, nam vox Famulaires, eodem sensu, legitur in Chron. S. Dion. tom. 5. Collect. Histor. Franc. pag. 266 :

De robes se vestoit la maniere de France, aprs (emprs) la char usoit de chemises et de Famulaires de lin.
Ubi Eginhardus cap. 23. habet, Feminalibus lineis. Vide Famulares et Familiarium 2. FAMULARES, pro Familiares. Vita S. Philippi Archiep. Bituric. inter Anecdot. Marten. tom. 3. col. 1932 :

In ultima infirmitate ex qua obiit, vocavit socios suos et Famulares, et audivit computum suum. Tres calices cum patenis inde rapiens (quod horribile est dictu) in Famularibus suis occultavit.

Occurrit etiam apud Rym. tom. 8. pag. 428. Miracula S. Aigulfi Abb. Lerin. cap. 6:

Sed nemo non videt legendum femoralibus, quod non advertit vir doctus, qui famulare manticam esse putavit. FAMULATORIA EXPENSA in Chart. ann. c. 1120. in Chartul. S. Petri Carnot. pag.

371. Locus ubi cibaria, etc. famili cnobii dispensantur. FAMULATUS, Servientis officium. Charta ann. 1165. ex Chartul. S. Vandreges :

Concedimus Willelmo Anglico quietudinem domus su ab omni consuetudine, salvo tamen censu, et custodiam vivarii nostri de Caldebecco et Famulatum ejusdem vill jure hreditario, qu ad domum ipsam.... pertinent.
Alia ann. 1183. ex Tabul. S. Petri Carnot :

In molendinis de Falesia habebant videlicet Famulatum et custodiam et farinagium et unam minam moltur per unamquamque ebdomadam.
Vide in Famuli et mox Famulus Ligius. FAMULI, Servi, in leg. 1. C. Com. ser. man. (7, 7.) Famulatus, Servitus :

Famulatus nexibus liberare,

in leg. 3. Cod. Th. de liberali causa. (4, 8.) Diploma Ottonis M. in Chron. Mindensi pag. 734 : Famulatura, Eadem notione. Capitula General. MSS. S. Victoris Massil. :

Hominibus quoque Famulatum ejusdem monasterii facientibus, etc. Statuimus quod quandocumque contigerit, quod Priores forenses seu Monachi devotione conpuncti voluerint aliquociens preter honus Monasterii in dicto Monasterio Deo impendere Famulatura (sic), etc.
Sed forte legendum Famulatum. Famulatium Regale in Anonymi Vita Ludov. Pii cap. 23. Famulosus, Serviens. Glossar. Isidor. Emenda, inquit Grvius, Famul, Oscis serviens. Hausit ex Servio : vide illum in Famul et Familia. Ennius 8. apud Nonium :

Mortalem summum fortuna repente Reddidit ut summo regne Famul optimus est. Nos Herbertus de Putten, Famulus, etc.

Famulus, Idem qui Valetus, Scutifer, nostris Escuier. Charta ann. 1307. apud Fredericum Sandium in Consuetud. feudalib. Gelri pag. 39 : Diploma Magni Ducis Brunswicensis ann. 1357. sic clauditur :

Testes hujus rei sunt Geverhardus et Burchardus de Werberge, Nobiles : Lippoldus de Vreden et Balduinus de Dalem, Milites : Henricus de Veltheim, et Burchardus de Asseburg, Famuli.

Quo loco Famulus idem est, qui Ministerialis, Germanicis Scriptoribus. Fabricius in Chronico Misnensi :

Illo tempore non amplior nobilium virorum titulus fuit, quam ut strenui Famuli nominarentur, quod literis probari potest, Equites vero aurati, ut dicerentur Milites. Terra trium Famulorum,

habetur in Monastico Anglic. tom. 2. pag. 969. sed nescio, an legendum familiarum. Vide Familia, et Valeti. Haltaus. Glossar. German. col. 1621. sqq. voce Schildknechte. Famuli Feodales, Vassalli. Charta Mauricii de Bellavilla Dom. de Genasche, ann. 1265 :

Et septima pars illius mestiv est Famulorum feodalium.


Infra :

De isto autem gagio habebunt 5. solid. et Famuli feodales 2. solid.

Famuli Ecclesi feodati et prbendarii. Charta Henrici Episc. Tullens. ann. 1163. in Append. ad Capitul. Baluzii col. 1560 :

Ita tamen quod Archidiaconus et Archipresbyter ecclesiasticam justitiam, cum opportunum fuerit, super parrochianos exerceant, prter ministeriales, scilicet villicum, decanum, scabinionem, et Famulos ecclesi feodatos et prbendarios quotidiana ab ecclesia sumentes stipendia.
Famulus Ligius, Vassallus, qui domino suo, ratione feudi, fidem omnem contra quemvis, prstat. Reg. Phil. Aug. ex Cod. reg. 4653. A. fol. 170 :

Theobaldus de Faverilles tenet in famulatu medietatem prpositur ; unde est Famulus ligius.
Famulus Regis, Serviens, apparitor. Libert. Pontis-Urs. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 641. art. 35. et 36 :

Famulus regis, qui edicit vinum in vendicionem, de unaquaque edicione, unum nummum, etc. Famulus regis duodecim nummos recipiet pro vademoniis fiundis.
Famulatus, Vassallatus. Gaufredus Malaterra lib. 1. cap. 4 :

Adjiciens Tarentum, et Hydruntum sive Galipolim cum omnibus appenditiis, et quidquid Gaufridus de Conversana sub ipso habebat cum ipso Famulatu ejusdem.
In Tabulario S. Dionysii Novigente, occurrit Famulatus separatus a feodo Militum. Famulitas, Eadem notione. Vetus Charta apud Ughellum in Episcopis Veronensibus :

Hc sunt, qu Episcopus Theobaldus ab Episcopatu, videlicet feudum fratris ejus, quod pro Famulitate tenebat, et nummos inde acceptos libr. 700. in allodio tribui fecit.
Nisi legendum sit familiaritate ita ut feudum fuerit addictum iis, qui e familia Episcopi erant, quod sequentia videntur suadere :

Similiter dedit nepoti suo feudum, quod fuit Bersoldi, qui fuit de familia, etc.

FAN. Longum cingulum quo pueri ligantur in cunis. Dief. FANLEN. Vide Fahnelen. FANAFRACHA. Comput. ann. 1488. inter Probat. tom. 4. Hist. Nem. pag. 48. col. 1:

Item pro decem libris cum dimidia sturollorum et Fanafrachis, videlicet 1. sol. x. den.
f. pro Favafracha. Vide supra in Faba. FANALE, Fanalis, Fax, lucerna, pharus, Ital. Fanale, Gall. Fanal. Annal. Placent. ad ann. 1461. apud Murator. tom. 20. Script. Ital. col. 909 :

Deportata fuerunt in his funeralibus et exequiarum pompa vexilla quindecim, cum clypeis totidem super vestibus equorum novem et Fanalibus quadraginta octo.
Stat. crimin. Saon cap. 34. pag. 72 :

Non audeat vel prsumat aliqua persona portare de nocte per civitatem aliquas fasces, tisonos, seu ignem aliquem, nisi forte brandonum, Fanalem, lanternam, etc.
FANALIA. Acta SS. Junii tom. 3. pag. 449. de S. Raynerio :

Si quidem lumen oculorum amiserat, patiebatur namque guttam in oculis, qu dicitur vulgo Fanalia, unde et apertis oculis et lucentibus nihil videbat.
Ubi Henschenius :

Fanale

Italis dicitur Laterna ; an hinc tractum nomen ad oculi morbum non divino. Vide Fantilia : quod idem videtur. FANARIUM, Fax, lucerna, pharus, Gall. Fanal, Italis Fanale. Jacobus Aurias lib. 10. Annal. Genuens. ad ann. 1283 :

Gale autem Januenses die ac nocte cum Fanariis dictas naves insequebantur.

Privil. concessa Pisanis a Soldano ann. 1269. apud Lam. tom. 3. Delic. erudit. pag. 278 :

Et lignum quod gabbiam non habuerit cum cuperta, unum tarenum auri tantum, et nihil aliud, neque plus quacumque ratione vel causa, et maxime occasione... Fanarii.
FANATICUS. Gloss. Sangerman. n. 501 : Fanatici, qui futura canunt, dicti a Fauno. Vide Fanum. FANATOR, Qui fenum versat furcillis. Vide Fenator. FANCELASTRA, Ancilla, serva, Ital. Fantesca. Vide infra in hac voce. M. Ant. Blanc. JC. Patav. in Tract. de Compromis. qust. 3. num. 8 :

Amplia et extende hanc conclusionem, ut non tantum habeat locum in

filio naturali nato ex concubina, ut supra ; sed etiam habeat locum in filio naturali ex Fancelastra extra domum, vel qu cum ipso domino habitat et vagatur per vicos et plateas, et postea revertatur domum. Nam largo modo ipsi tales filii appellantur naturales.
Leg. forte Fantelastra. Vide infra Fanticella. FANCULUM, Fniculum. Gloss. Isid. Hinc corrige Excerpta Pithana, ubi perperam : Fanculum, Funiculum, et Fanculum, Seniculum. Feniculum autem Latini vocant, teste Isidoro lib. 18. Orig. cap. 11.

quod ejus tyrsi seu radicis succus acuat visum cujus virtus traditur, ut serpentes annuam senectutem ejus deponant. Hoc olus Grci

vocant. Hanc herbam Galli Fenouil, Germani Fenchel, Belg Fenckel vel Venckel appellant. FANDALUTES. Epistola Arnoldi Archiepiscopi Narbonensis de Victoria, obtenta a Christianis contra Miramomelinum Hispani, apud Ughellum tom. 1. Ital. Sacr. 189 :

Dictum est tunc in exercitu, quod Rex Valenti patruus Miramolini esset cum Saracenis militibus cismarinis, qui Fandalutes dicuntur, etc.
FANDATUS. Camillus Peregrinus in Hist. Principum Langobard. apud Murator. tom. 2. pag. 267. col. 1 :

Abstulit vacias duas pensantes libras triginta, et Fandatos duplices septem.


Lege et vide Fundatus. Haud scio an huc spectet vox Fandofle, qua machin bellic species significatur, in Chron. S. Dion. lib. 5. cap. 26 :

Forment commencierent (les Wandes) assaillir la ville de javeloz et de fondes et de Fandofles et de tiex estrumens comme il avoient.
FANDO, Navigii species. Index vetust. privil. Nonant. scriptus ann. 1279. apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. vi col. 331 :

Et ut nullus audeat.... cum Fandonibus et navibus navigare, neque pontem vel transitum facere, neque piscare in ipsis fluminibus Panario et Gena.
FANELLUS. Rolandinus Patav. de factis in marchia Tarvisina lib. 11. cap. 4 :

Tales in hoc campestri certamine sunt probati, ut dici possint merito quasi veloces accipitres, cum irruunt in sturnellos, aut volantes aquil cum sviunt in columbas.

Pro Sturnellos Codex Estens. habet Fanellos. Italis Fanello est avicula qudam canora. Academ. Crusc. Linaria. Chron. Estense ad ann. 1302. apud Murator. tom. 15. Script. Ital. col. 348 :

Die Dominico de mane dominus marchi sibi prsentari fecit per certos

milites Fanellos, gardellos, papagallos.

FANGA, Limus, Gall. Vase, limon. Satuta Massil. MSS. :

Pro singulis banastonis projectis in portu, teneantur extrahere unam caupolatam de Fanga suis expensis.

Abest hc vox in Edito lib. 4. cap. 6. FANGIA, Lutum, Gallis Fange, Boue, in Libro Recognitionum servitiorum Domini Villnov in Dumbis. Vide Fangus. FANGIUS. Statuta Mediolan. part. 1. cap. 204 :

In quolibet prcepto executorio apponitur quantitas Fangiorum seu famulorum usque ad quam judex concedet.

FANGUS, Lutum, Italis Fango, Gall. Fange, apud Petrum de Crescentiis lib. 4. de Agric. cap. 35. Vide Fanga et Fangia. Nostris alias Fanc. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Fangua, Prov. lutum, labina, quod ambulantibus lapsum inferat. Vanga, quia vagando fedit. Fangos, Prov. lutatus, lutosus. Stat. Montisreg. pag. 207 :

Qulibet persona in platea in rectitudine domus su teneatur auferre fimum seu Fangam.
Charta ann. 1342. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 403 :

Un vivier emprs les fontennes de Desierre, qui est aterriz et plainz de Fanc.
Hinc Fanger, Luto inficere. Lit. remiss. ann. 1478. ex Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 11 :

Le manteau ou cappe que le suppliant portoit furent touz Fangez et broullez de la bou, qui estoit l o il cheut.

Unde etiam Fangier et Fangis, Locus cnosus, cloaca, vulgo Bourbier. Ali Lit. ann. 1390. ex Reg. 140. ch. 22 :

Lequel Marot couru hastivement un Fangis, ouquel avoit grant quantit de pierres, etc.
Vita J. C. Ms. :

Quant li Juy ont la crois faite Qu'il eurent del Fangier traite.

FANIA, ut Fagia, Silva proprie fagis consita, Gall. Faye, Hannoniensibus Faigne vel Fagne : unde la Faigne de Terlon, de Chimai, de Mariembourg, qu totidem sunt nemora. Charta Dagoberti I. pro Monasterio Laubiensi ann. 640. apud gidium Wauldum :

Dono Landelino Mauroso ex prdone converso prdium meum in Fania Wallare dictum.

FANICULUS, diminut. a Fano, Manipulus sacerdotalis : item, Altaris ornamentum, velum, aulum, idem quod Cortina. Vide in Cortis 2. Inventar. S. Capell Paris.

ann. 1335. in Reg. J. Chartoph. reg. ch. 7 :

Item de eadem sorte una casula, du cap,... du stol, et tres Faniculi... De eadem sorte una stola, unus Faniculus, una alba.
Aliud incerti anni ejusd. Capell ex Bibl. reg. :

Item duo Faniculi altaris ad quatuor aquilas de perlis. Item duo alii Faniculi ad arma Franci, Arragoni et Castell.

Vide infra Fanonellus et Festaculus. FANISFARUS. Vide Farium. FANNATIO, vox forestarum : Tempus, quo pariunt dam, quo scilicet prohibentur venationes exerceri, et omnimoda alia negotia, qu aut parturientes damas, aut ftus adhuc tenellos agitent, vel perturbent. Vide Ferina, Sona. Fan vero quasi Infans, ut quibusdam placet : quippe Gallis Faon, est hinnulus, , hinc faoneson, seu foineson. Charta Henrici Reg. Angl. de Foresta cap. 8 :

Tertium suanimotum teneatur in initio 15. dierum ante festum S. Joannis B. Propter Fannationem bestiarum nostrarum.
Charta alia Ricardi I. de Foresta, apud Rogerum Hoveden. pag. 784 :

Prohibendum est etiam ad placita forest, ne aliqua caretta exeat chiminum in foresta Regis, neque porci sint in foresta Regis tempore de Foinesun, scilicet 15. diebus ante Nativitatem S. Joan. Bapt. et 15. diebus post idem festum.
Charta ann. 1367. apud Kennett. in Antiq. Ambrosden. pag. 502 :

Tenentes de Brehull, etc. habere debent communem pasturam omnium averiorum suorum in omnibus locis forest... omnibus temporibus eis placentibus, prter cum capris bidentibus et porcis tatis unius anni in mense Fannationis, videlicet quindecim dies ante festum Nativitatis S. Johannis B. et quindecim post. In septimana recipiet 10. sextarios frumenti Fannatos, et 10. mittas brasii.
FANNONUS, Fax, pharus. Charta ann. 1352. ex Tabul. Massil. :

FANNATUM Frumentum, Eventilatum, vannatum. Anglis Fanned, nostris Vann. Domesdei fol. 45. de ministerio Cellerarii Wigorni :

Periculum de nocte navigantibus in mari Massili imminere maximum defectu Fannoni.

Vide supra Fanale. FANO, Sindon, mappa, qulibet fascia, ex Germanico Fahnen, vel Fanen, quo vocabulo etiamnum dicuntur vela vel sipara ex hastilibus dependentia, nisi mavis a Lat. Pannus deducere, unde Germani Fannus dixere, p in f mutato, ut solent spius. Vide Graffii Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 521. 522. Lex Aleman. tit.

59. 6 :

Si autem testa transcapulata fuerit, ita ut cervella appareant, ut medicus cum pinna aut Fanone cervellam tangat, cum 12. solid. componat.
Tit. 84 :

Levent illam terram... et commendent in sua manu, ille involvat in Fanone, et ponat sigillum.

Fano pro specillo vulnerario accipi videtur in tit. 59. Leg. Aleman. hic laudato : quo etiam sensu intelligit M. Lydius in Glossis ejusd. ad Nicol. de Clemangis, ut observat Reines. Var. Lect. lib. 3. cap. 1. Fano, vel Phano. Papias : Fanon dicitur Corporale. Rabanus de Inst. Cleric. lib. 1. cap. 18 :

Mappula sive mantile, sacerdotis indumentum est, quod vulgo Phanonem vocant, quod ob hoc eorum tunc manibus tenetur, quando Miss officium agitur, ut paratos ad ministerium mens Domini populus conspiciat.
Leo IV. PP. de Cura pastorali :

Nullus cantet sine lumine, sine amictu, sine alba, stola, Fanone, et casula.
Vetus Charta apud Perardum :

Cum patena argentea, uno Fanono viridi cum brusdo, uno de glizo, uno de stuno.
Chronicon Casin. lib. 3. cap. 73 : Infra :

Fanones aurei pro subdiaconibus tres. Fano Imperialis aureus totus.


Acta Murensia :

Decem stol cum Fanonibus.


Petrus Abaelardus :

Nulla de serico sint ornamenta, prter stolas et Phanones.

Adde Chr. Fontanell. cap. 15. 16. Pertz. Script. tom. 2. pag. 292. lin. 10. Statuta Cnob. Andlaviensis cap. 21. in Alsat. Diplom. tom. 1. pag. 180. Antiq. Fuld. lib. 1. tradit. 39. etc. Erant autem olim Fanones ex lino, non ex panno, contexti, ad instar alb mappul. Hinc Fanonem vel mappulam vocat S. Willemus lib. 1. Consuetud. Hirsaug. cap. 19. Unde etiam apud nostros vox Manipule jam frequentioris est usus quam Fanon, qua olim utebantur. Gl. Lat. Gall. Sangerm. : Manipulus, Ce que le prestre met en la main senestre, Fenon. Fano, apud Macros in Hierolexico, subtilissimum est sericum velum variegatum, quo utitur Papa, cum Pontificaliter celebrat, quodque post albam induitur, et circa collum ligatur, ad modum caputii ac supra caput ejus imponitur, usque quo

planeta induitur, supra quam deinde ad modum mozett adaptatur, pallio superposito : itaque pars Fanonis inferior infra planetam conditur. Colores quibus variegatur, quatuor esse et quidem eosdem, qui in Ephod Vet. Testam. erant, testantur laudati fratres. Fano, Vexillum exercitus, Germ. Fahne, uti supra observatum. Charta originalis, quam vidimus, Ottonis II. Imp. ann. 982. apud Mabill. Diplom. lib. 6. Instrum. 131. :

Qualiter Conradus filius Rodulfi Comitis in die belli, quod fuit inter nos et Saracenos, sub Fanone nostro, hoc est sub imperiali vexillo, legali ritu tradendum nobis commendavit omne prdium suum, quod habet in Regno Lothariensi, etc. Vestiantur cappis ad

Fano, Vexillum Ecclesi, Gall. Gonfanon, Banniere. Guidonis Disciplina Farfensis lib. 1. cap. 1 : Gloria laus canendum :

processio ornamentorum quemadmodum venit, ita stet per ordinem ; Fanones hinc et inde facie ad faciem.
Adde Vitam S. Udalrici sc. 5. Benedict. pag. 428. Fanonus, Eadem notione, apud Hugon. Flavin. ann. 1097. Fanonnus, ut Fano, Manipulus sacerdotalis. Inventar. Ecclesi Noviom. ann. 1419 :

Tres alb parat cum duabus stolis uno Fanonno et duobus coleriis.

Occurrit ibidem non semel. Fanum, in Monastico Angl. tom. 1. pag. 363. Fanones Offertorii, Quibus oblationes, id est, panis Eucharisticus involvitur. f. a Teuton. Fanen, fanden, Involvere ; nisi iterum a Lat. Ponnus : quod malim. Ordo Romanus :

Populus dat oblationes suas, id est, panem, et vinum, et offerunt cum Fanonibus candidis.
Amalarius in Eclogis de Officio Miss :

Cum Fanonibus offerunt, quoniam legimus in passione Domini sudarium usurpatum esse : aliter quippe Fanones de lino efficiuntur, etc.
Hariulfus lib. 3. cap. 3 :

Fanones ad offerendum auro parati 14. Fanones de pallio auro paratos decem.

Idem in Vita S. Angilberti sc. 4. Benedict. part. 1. pag. 116 : Occurrit rursum ibid. in Vita S. Ansegisi n. 7. pag. 634. Vita S. Wiborad sc. 5. pag. 51 :

Calicem et patenam, vel corporale, sed et Fanonem cum quo solita es

offerre, omnia pura et munda aqua lavare prcipias.


Infra Linteum oblatitium vocatur.

Fanones linei, serico parati ad offerendum ad altare

, in Fragm. Breviar. Caroli M. Offertur autem oblata, seu hostia consecranda, cum fanone a Primo Cantorum, ut est apud Durandum lib. 4. Ration. cap. 30. n. 27. Fano Salmonis, Illius pinn, sic dict quod fanones quodammodo reprsentent. Consuetud. Antiq. Fontanell. f. 94. verso col. 1 :

Caudam Salmonis abscissam post primum Fanonem, qui est versus caudam.

FANON, Laterna Gloss. Sangerman. n. 501. Est nostrum Falot, quod alias dicebant Fanot, a Grco , Lucidus. Vide Falo. FANONELLUS, ut supra Faniculus, Ornamentum altaris. Inventar. S. Capell Paris. ann. 1363. ex Bibl. reg. :

Item solebant esse duo Fanonelli altaris ad quatuor aquilas de perlis, qu non inveniuntur. Item duo alii Fanonelli altaris ad grifones et aquilas aureas super campum rubeum.
Vide Fano. FANSO, Lance armorum species. Stat. Synod. eccl. Carcass. ann. 1270. cap. 2. ex Cod. reg. 1613 :

Prohibemus insuper Clericis universis, quod... cultellos acutos, incongruos non defferant seu Fansones ; sed nec alia armorum genera secum portent.
Vide supra Falzo. 1. FANTASIA. Phantasma, spectrum : item Pompa, apparatus. Vide Phantasia. 2. FANTASIA. Arbitrium, opinio, Gall. Fantaisie. Chron. Estense ad ann. 1308. apud Murator. tom. 15. Script. Ital. col. 361 :

Dominus Raynaldus de Marcharia... fecit capi dom. Ubertum de Baldaria et... sibi caput amputari fecit ;... et hoc non propter offensas illatas domino Raynaldo, sed propter Fantasiam, credendo satisfacere dom. marchioni Francisco.
FANTASIS. Cella in anteriori parte capitis. Dief. 1. FANTASTICUS. Inordinatus, ad arbitrium effictus, Fantasque. Textura Fantastica, apud Guill. Lindwood. in suo Provinciali pag. 55. edit. 1679. 2. FANTASTICUS, Idiota, hebes, sensu carens, Gall. Imbcille, alias Fantastic. Lit. remiss. ann. 1352. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 507 :

Dictus Garnerus interdum Fantasticus vel quasi ydiota, etc.


Ali ann. 1392. ex Reg. 144. ch. 128 :

Estienne Marcon home lunatic, ou par aucuns intervalles, ou decours,

ainsi que Fantastic ou incensible, etc.

FANTATIONA. Gloss. super tres lib. Salomon. et Lament. Jerem. in Bibl. Heilsbr. pag. 12 : Si virgo peperit, Fantationa fuit. FANTESCHA, Ancilla, serva, Ital. Fantesca. Stat. Cadubr. lib. 3. cap. 25 :

Possit quilibet major viginti quinque annis pueros sibi datos ad castigandum castigare et verberare impune, idem possit facere quilibet de famulis, Fanteschis et aliis, quos secum habet in familia.
FANTICELLA, vox Italica, eodem significatu. Stat. crimin. Riper. fol. 18. r :

Qui vero pedisequam, seu Fanticellam, sive massariam stupraverit, vel carnaliter cognoverit, si fuerit pater familias, et illa fuerit virgo, condemnetur dictus paterfamilias in libris quinquaginta parvorum pro dicto stupro, ultra salarium ipsi Fanticell debitum pro tempore, quo secum steterit.
Adde Stat. Placent. lib. 6. fol. 68. r. Vide supra Fancelastra. FANTILIA. Vita S. Raquerii Pisani, Junii tom. 3. pag. 452 :

Soffredus... Medicus filiam habebat parvulam... habentem guttam Fantiliam.

Ubi Henschenius : Gutta quidem vulgo dicitur qu alias Arthritis : sed quid Fantilia ? An Infantilis ? Vide Fanalia. FANULUM. Parvum fanum. Fest. in Hanula. Hanula parva delubra, quasi fanula. FANUM, pro Gentilium Templis Christiani proprio vocabulo usurpabant. S. Ambrosius Epist. 29 :

Quid est enim nisi Fanum, in quo est conventus gentilium ?


Commodianus Instr. 24 :

Exis inde foris, iterum tua Fana requiris.

Fana idolorum, in Capitularibus de partibus Saxoni cap. 1. etc. Est autem proprie fanum, , in Glossis Gr. Lat. Hinc Manducare aut bibere juxta Fana, ex immolaticiis forte, grande Christianis piaculum. S. Columbanus de pnitentiarum mensura cap. 36 :

Si quis autem laicus manducaverit juxta Fana, id est, postquam Sacerdos illi prdicavit, quod sacrilegium hoc erat, et postea mens dmoniorum communicaverit, etc.
Ubi Cumeanus Abbas cap. 7 :

Si quis ad Fanum communicaverit, etc.

Vide Immolatici. Gregor. Turon. Vit Patrum cap. 6 :

Erat autem ibi Fanum quoddam diversis ornamentis refertum, in quo barbaris opima libamina exhibens, usque ad vomitum cibo potuque replebatur.
Vide Grimm. Mythol. German. pag. 51. sqq.

Fanunculum, Parvum fanum. Vita S. Dunstani, Maii tom. 4. pag. 558 :

Quadratam paribus angulis Ecclesiam in modum Fanunculi construere jussit.


Fanatici, Gentiles Fredegarius in Hist. Epitom. cap. 65 :

Quod ab his gentibus fertur eorum deum fuisse locutum, quem Fanatici nominant Wodanum.
Gesta Regum Francor. cap. 10. de Chlodoveo :

Eratque ipse tunc Fanaticus et paganus.


Annales Franc. Lambeciani ann. 798 :

Illi Abotridi Fanatici erant.

Apud Prudentium, Fanaticos, fanorum Sacerdotes, interpretatur Iso Magister in Glossis. Occurrit eadem notione apud S. Hieronym. cap. 6. in Isai. et S. Augustin. in Psal. 40. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Fanaticus, Garde de temple, ou devin. Vide Galfridum Monemuthensem lib. 2. cap. 1. 1. FARA, Phara, Generatio, linea, unius ejusdemque generis ac famili homines, qui si in aliquem locum, simul omnes, non admissis alienis, commigrassent, ut observat Valesius in Notitia Galliarum, ibique structis ac conjunctis casulis vicatim habitare cpissent, locus ab habitatoribus Fara appellabatur ; unde nomen habent multa loca in Galliis ; vox Longobard. Paulus Warnefrid. de Gestis Longob. lib. 2. cap. 9 :

Gisulfus non prius se regimen ejusdem civitatis et populi suscepturum edixit, nisi ei quas ipse eligere voluisset, Langobardorum Pharas, hoc est, generationes, vel lineas tribueret.
Lex Longobard. lib. 3. tit. 14 Roth. 177. :

Si quis liber homo migrare voluerit aliquo, potestatem habeat... cum Fara sua migrare, quo voluerit.
Quod de rebus aut substantia malim intelligere ; unde Italis Affare, eadem notione. Vide Graffii Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 573. qui intelligit Res mobiles, German. Fahrend Gut. Est Fra, Alimentum, stipendium ap. eumdem Graff. col. 597. quo spectare videtur vox Fara apud Longobardos, qua denotatas fuisse conjicio omnes qui a famili unius principe alebantur et in ejus comitatu erant, tam liberos quam mancipia : Faramannum porro apud Burgundos inde nominatum principem stirpis quem Anglosaxones Hlaford dixerunt a voce Hlaf, Panis. Chronicon Casin. lib. 1. cap. 36 :

Curtem suum, qu dicitur Fara Majoris.


Cap. 47 :

Fara Majoris, et Fara, qu Bajana dicitur... Et obtulit huic Monasterio eamdem Faram, qu simul 5800. terr modios continet.
Lib. 2. cap. 31. Fara Ripa ursa. Sic porro ill curtes appellat, qu certis

generationibus addict essent. Gregorius Monachus in Chronico Farfensi, apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 534. C :

Unde recepit in commutationem a domno Hugone Abbate res hujus Monasterii territorii Reatini infra fines Atiss sub monticello super fluvium Sangrum, ubi Fara dificata fuit modiorum quingentorum.
Utitur etiam Otfridus Evangel. lib. 4, 16, 24 :

Furista ouh in wara Thera armilichun Fara.

2. FARA, f. Species nauli seu pretii pro navigatione exsolvendi. Schilterus ex Somnero :

Transire Sax. Faran... Sed et maris transfretationem, et aqu trajectum cum naulo, Germanis Fahrgelt, Fare dicimus.
Bernhardus de Breydenbach. Itin. Hierosol. pag. 15. :

Item quilibet peregrinus ipsi patrono pro hujusmodi omnibus per eum, ut prfertur, faciendis vel exponendis, quadraginta duos ducatos, ita tamen quod illius summe dimidiam partem in Venetiis exsolvat, reliquum vero in Japha sive Joppen absque Farra.

Vide Fara 3. Faram facere, in Tabul. S. Audoeni Rotomag. dicitur de illa prstatione annua, qua tenentur qui naves habent piscatorias juxta Sequanam intra limites territorii prdict Abbati quotannis ad condictam diem convenire cum naviculis, retibus et cteris pro Monachis pisces venaturi : quod quidem etiamnum a Sequan accolis vocatur, Faire la Fare pour Messieurs de S. Ouen. Fare, Retis genus, in Charta Phil. Pulc. ann. 1289. ex Consuet. Genovef. Mss. fol. 35. v :

Sunt tamen duo alia ingenia, qu sic vocantur, La Fare et le quidel, quibus piscari permittimus per totum annum, exceptis duobus mensibus Mayo et Aprili.
Hinc Faire la Fare, de quo supra, cum ejusmodi instrumento piscare. 3. FARA, Fraus, dolus, nunc Germ. Gefhrde. Auctor. Monopol. Philosoph. :

Judus, qui sine dolo et Fara vixit cum Christiano.

Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 575. et Haltaus. FARA-CANTHARA, Lychnuchi, qui arborum speciem prferebant, a quibus canthari seu disci pendebant. Anast. Bibl. in Paschali I. PP. tom. 3. Maii pag. 400. col. 2 :

Item, ubi supra, fecit Fara-Canthara ex argento numero octo, pensantia insimul libras sexaginta.

Vide Pharus. FARALITIUS, f. pro Foralitius, Extraneus, aliunde apportatus. Agnellus in Vita S. Joannis Pontif. apud Murator. tom. 2. pag. 64. col. 2 :

Et si diligentius inquiras, multus ornatus Faralitius ma jorum vasculorum, tam coron quamque et calices appensorii, quos in ornamentis cernimus habere Ursinam Ecclesiam, etc.
FARAMANNI, apud Burgundos, qudam videtur fuisse hominum conditio : sed cujusmodi fuerit, incertum. Lex Burgundion. tit. 54. 2 :

De exartis novam nunc et superfluam Faramannorum competitionem et calumniam a possessorum gravamine et inquietudine hac lege prcipimus submoveri, ut sicut de silvis, ita de exartis,... habeant cum Burgundionibus rationem : quoniam, sicut jam dudum statutum est, medietatem silvarum ad Romanos generaliter prcipimus pertinere.
Occurrit iterum Faramanni 3. ubi opponuntur Romanis, id est, veteribus terr incolis. Unde conjicere est, Faramannos fuisse quosdam ex Burgundis, sic appellatos ex fara, generatio, et man, homo, seu potius eos, quibus in locis vel agris et prdiis hospitalitas erat delegata, ut est in 1. i. quibus agri ad habitandum concessi erant, ac proinde eosdem, qui Farand-manni, aliis Pede pulverosi, Extranei ex Saxonico farand, vel faran ire, et man, homo. Hinc Lex de Farand-man, seu de Pede pulveroso, in Legibus Burgorum Scoticor. cap. 140. ubi appellati Adventitii, adven, albani. Vide Skenum de Verbor. significat. Vide Fara 1. et Faro. Huc spectat vox Farramas, qu gravis injuri loco est, in Lit. remiss. ann. 1463. ex Reg. 199. Chartoph. reg. ch. 144 :

Icelle Katherine dist la suppliant telles ou semblables paroles : Farramas, putain, pannanesse, cabatz rabatu... La mere de la suppliant dist icelle Katherine qu'elle avoit appell sa fille Farramas.
Forte, qu extraneis prostituta est. FARANA, an pro Farina ? Steph. de Infestura Ms. ubi de Innoc. VII :

Antequam dictus ambasciator intraret ostium aul, ubi dictus Turcus pro tribunali sedebat, quidam Turcus de adhrentibus et circumstantibus dicti Turci accessit ad eum, et cum uno panno lineo in hostio dict aul a capite usque ad pedes eum dicto panno abstersit, perinde ac si Farana vel pulvere fuisset repletus.

FARAS, Arabice, Equus. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959. Vide Farius 2. FARASSIA, Aniciensibus Farasse, Strues lignorum, quam in compitis urbis accendunt in pervigilio Nativitatis S. Johannis Baptist. Vide Farocium. Dombensibus aliisque adjacentibus provinciis Ras vel Rasse : unde, Faire un ras, ejusmodi lignorum struem accendere. Forte a voce Farat, congeries quvis, acervus, ut apud Rabel. lib. 1. cap. 3. Hinc pro grege, in Lit. remiss. ann. 1391. ex Reg. 142. Chartoph. reg. ch. 216 :

En faisant le partage des dittes bestes laine, Michiel Bascer s'efforca de prendre... l'une des plus belles, qui feust ou monceau et Farat desdittes brebiz. Farcholez
vero, ligni species, in aliis Lit. ann. 1473. ex Reg. 195. ch. 827 :

En soy ingrant icellui Anthoine de vouloir frapper le suppliant parmi le visaige d'un baston de Farcholez, qu'il tenoit en sa main.
FARAX pro Secundum, prpositio, ap. Virgil. Grammat. pag. 89. FARCIMEN, Intestinum fartum, Gall. Boudin, Saucisse. Buschius de Reform. Monast. cap. 38 :

Qui unum duntaxat habuit Farcimen in pariete cell su appensum, quod debuit resignare... Rogavit nos ut Farcimen illud posset retinere, addens quod illud de mane solet comedere.
Varro lib. 5 :

A fartura Farcimina in exteis appellata.

FARCIMINA, Genus sunt aggeris, vel suggestus tormentarii, impactis primum alte in terram trabibus solidatum, tum vero erectum, nexumque aliis atque aliis sarmentorum et ramalium fascibus, per certa spatia colligatis ad modum farciminis pulmentarii. Galluccius de Bello Belgico lib. 9 :

Jussit milites aliquos in fossam descendere, ex eaque sacculos quosdam coriaceos oblongos, nitrato pulvere farctos (vulgus ob similitudinem form Farcimina seu Lucanicas vocat) in cavas munitionum partes, ac sub tormentis dispositis conjicere
. Hc post Carolum de Aquino in Lexico militari. FARCIMINUM, Vegetio lib. 17. Scabies jumentorum, quam vulgo dicimus Farcin. FARCINA, Sunt carnes secate (Dief.). FARCINIA, Species vestis. Statuta Andegav. ann. 1503. pag. 177 :

Ut colletos in suis diploidibus seu Farciniis et vestibus in competenti altitudine deferant.

Vide Duplodes. FARCINOSUS, Scabie infectus, Gall. Qui a le farcin. Phil. de Greves cancellar. Paris. serm. 68. in Psalter :

Equus morvosus et Farcinosus, etc.

Vide Farciminum. FARCIT Epistol. Vide Farsia. FARCOLATA, Farculata, Farcimen, fartum. Charta ann. 1221. tom. 1. Hist. Cassin. pag. 317. col. 1 :

In Quadragesima sex panes et unam scodellam de Farcolata.


Infra :

Unam scodellam de Farculata.

Pluries ibi. Vide Farsatura. FARDELLA, Modus agri continens decem acras, ut dicetur infra in Feudum Loric. FARDELLARIUS, Qui fardellum portat. Charta Archambaldi Borbonii pro Habitantibus Willamfrancam, apud Thomasserium in Biturig. pag. 226 :

Quisque Fardellarius qui forum frequentavit, quatuor denarios.

Ubi Fardellarius fortassis est mercator inops qui merces suas fasce colligatas supra dorsum deferre cogitur ad vendendum, nostris Porteballe, quibus etiam Fardelier, est bajulus. Vide FARDELLUS, Onus, Sarcina, Gall. Fardeau, a Grco , idem. Regest. Comput. Delphin. ann. 1335. fol. 162 :

Item pro duabus Fardellis portandis in quibus erant organa et rauba Domini 70. sol.

In Hist. Delphin. tom. 2. pag. 305. habetur Fartellis. Rerum Leodiens. Hist. apud Marten. tom. 4. Ampliss. Collect. col. 1287 :

Forarius domini Leodiensis venit cum Fardellis, et non est permissus intrare palatium.

Pluries occurrit Fardellus, apud Rymerum, ut tom. 2. pag. 6. col. 2. tom. 8. pag. 178. col. 1. etc. Vide Bala. Chart. Margareth. Comitiss. Flandr. ann. 1252. ap. Lappenb. Init. Hanseat. pag. 63 :

Unus Fardellus mercennarii, habens in se piper, ceram, pelves, vittas, pepla vel manicas... si per caput ligatus est, debet transeundo 4. denarios, etc.
Vide Fardellarius. Chart. Willel. Comit. Hannon. ann. 1327. ibid. pag. 440 :

Item de uno Fardello, dicto kiep, pellium hircorum 4. den. sterl.

Belgice Fardeel, Anglice Fardel, Fascis. Ferian Anglosaxonibus Forian Saxonibus, est Ferre. Alias Fardage et Fardaige. Lit. remiss. ann. 1392. in Reg. 143. Chartoph. reg. ch. 185 :

Icellui Monin et ledit Olivier prindrent une jument pour porter leur Fardaige.
Ali ann. 1415. ex Reg. 169. ch. 84 :

Un des chevaulx qui portoit bouges et autres Fardages.

Unde Fardeleur, qui sarcinas portat. vulgo Porte-faix, in Lit. remiss. ann. 1374. ex Reg. 105. ch. 275. et in aliis ann. 1397. ex Reg. 152. ch. 228. Inde etiam Fardeler, in fascem colligere, apud Juven. de Ursin. in Hist. Caroli VI. pag. 296. Enfardeler, eodem sensu, in Comput. Rob. de Seris ann. 1332. ex Reg. 5. fol. 5. r :

Item pour une flossoye pour Enfardeler la selle dessus dite.

Lit. remiss. ann. 1411. in Reg. 165. ch. 396 :

Lequel Boussart et icelle femme prinrent et Enfardelerent tout l'or, argent, vaisselle, etc.

Ejusdem originis Enfardelier, Locus publicus, ubi merces transvehend in fasciculum aptantur. Lit. ann. 1359. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 357 :

Ordonnons que toutes choses enfardelles Paris, pour porter hors, soyent en Enfardelier veues et visites.

FARDING, Ferdingel, ex Saxonico feord, Quarta, et el; vel lePars. Ita farding usurpatur pro quarta parte rei, verbi gratia terr, vel nummi. Ferdingel, terr quarterium in Domesdei. Consulet Spelmannum, qui plura volet. Vide Feorwendel et Ferto. FAREATICA, Farris commercium. Pactum inter Bonon. et Ferrar. ann. 1193. apud Murator. tom. 2. Antiq. Ital. med vi col. 893 :

De Fareatica, qu fiet in territorio majoris ecclesi, debent dare duos solidos Imperiales.
FARERSIA, idem quod infra Farreschia post Fratres. Charta Guillemi de Calviniaco Domini de Castro Radulphi ann. 1218 :

Istam autem partem pro Farersia eis factam immunem reddo.

FARESTOL, Lucern species, vox vulgaris. Inventar. ann. 1218. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 67. col. 1 :

Item inveni... quatuor candelabra, septem Farestols, tres ferri, reliquos ligni.
Etcol. 2 :

Unum Farestum et lanternam, etc.

FARETRUM, pro Faretra, , in Gloss. Gr. Lat. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Faretra, Repositoire sajettes. FAREUS, de Farro. Lat. Ital. Ms. FARFALIUS. Decretum Childeberti Regis ad Legem Salicam cap. 6 :

De Far falio ita convenit, ut quicumque in mallo prsumpserit Farfalium minare, sine dubio suum weregildum componat, quia omnino volumus, ut Farfalius reprimatur. Et si forte acquiescet istum Farfalium custodire, vit periculum per omnia incurrat.

Al. sustineat. Codex MS. quem vidi, habet Farefalius : Baluzius Farfaliis. Ubi hc Spelmannus : Silent hic Glossographi, et ego de exotico non audeo pronuntiare. Ferfallen autem, alias verfallen, Bavaris idem significat quod Gall. Forfaire, et Forfait. Etymologicum Theutonicum vetus, Verifellen, stuprare, vulgo feloniam facere. Saxonibus etiam fer et fr, cassus, flen cadere, delinquere. Vide Grimm. Antiq. Jur. Germ. pag. 848. Forfall Scandicis populis est Impedimentum, Exonium.

Feliciter doctissimus Eccardus in suis ad Legem Salicam notis Farfalium interpretatur Adsalitionem seu assultum : quod nomen a Fallen Ruere, cadere, labi, irruere, adsalire deducit. Hinc Fal, inquit, in Glossis Rabani Mauri MSS. est Casus, irruitio, adsalitio, pro quo nos Fall dicimus. Far apud veteres spe, prsertim in compositione, pro For vel vor usurpatur. Ita Kero et alii Farworfan, Projici ; Farakisiit, Perspexerit, et centum his similia habent. Ut autem Forbatutus suo loco, Qui prius percusserat, exponitur ; ita hic Farfalius significat prius factam adsalitionem sive assultum inimicum. Hinc autem cum turb mult ex vindicta sequantur, prsertim, si authorem adsalitionis eas publice minatum fuisse, atque ita cogitanter perpetrasse, constet, weregildum ille suum merito componere sive vitam redimere aut mortem subire cogebatur. Huc usque vir perspicacissimus : qui jam ex eo suam probarat sententiam, quod prter rationem in Lege Salica a Carolo M. emendata prtermissa fuisset Lex de adsalitione inimica, nisi Farfalii nomine intelligendus sit assultus. Quibus arridet Eccardi interpretatio melius fortasse scribent Farstal vel Forstal. Graffio Thes. Ling. Franc. tom. 3. col 823. et Haltausio Glossar. Germ. col. 486. Farfalius idem est quod Fravali, hodie Germ. Frevel, Temeritas, protervitas. FARFARA, Ungula cabablina. Leg. videtur Caballina. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959. FARGA, Fabrica ferraria, ut conjecto, Arvernis Farge, Gallis Forge. Vide Bicocaria, Fargia et Forgia. FARGANA. Leo Ost. lib. 3. Chr. Cas. cap. 57 :

Profectus hinc, 190. Farganas fra tribus in dormitorium misit. Alia vice pro piscibus misit tarenos mille.

Ubi quidam legendum censent sarganas. Sunt autem Hesychio et Suid, sport vimine, crates ex juncis, usui forte Monachorum apt in dormitorio. Germanis Forahana et Forhana hodie Forelle est Trutta, Gall. Truite. Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 678. et infra Fario. Sarganas lubens legerim ; sed lodices intelligendas opinor, idem proinde esse quod Sargia. Vide Sargineum. FARGIA, Officina fabri ferrarii, Arvernis Farge, Gall. Forge. Instrum. Eccl. Brivatensis ann. 1365 :

Informatio facta super enclugia Petri Bodet, qu fuit inventa in hospitio seu Fargia, in qua moratur Jacobus de Ulmo.
FARGUA, Fabrica ferraria, Gall. Forge. Charta ann. 1340. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 178 :

Quas (punherias) Poncius Dominici faber servit quocumque anno pro octava parte pro indiviso Fargu communis dict vill, etc.

Vide Farga. FARIA, Verba multa, in Glossar. Isid. et Arabico-Lat. Papi, Multa eloquia. Hinc

forte nostris Fariboles : a Fari, Farius dictum, quod superest in compositis Bifarius, Trifarius, etc. FARI Carnes, Faraonic scilicet, in MS. Bituric. FARICARPSTIA, Gallice Trmoure ; et componitur de fariis et capio, in Glossar. Lat. Gall. ann. 1348. ex Cod. reg. 4120. Aliud ann. 1352. ex eod. Cod. : Farnicaptia, Gallice Tremouye, quia far capit. Utrobique legendum videtur Farricaptia, ut in altero ex Cod 7679 : Farricaptia, Trmue. FARICELLUS, Qui frumentum in farinam molendum curat ; Ital. Farricello, farriculum sonat. Stat. Placent. lib. 6. fol. 68. r :

Quilibet mulinarius, Faricellus seu granarolus teneatur ire ad domum cujuslibet requirentis pro accipiendo blada ad macinandum, et ea deferre ad molendinum et macinare, et facere et reddere bonam rationem et mensuram de farina, secundum quod bladum fuerit sibi datum, sive ad pondus, sive ad mensuram.
Vide infra Farnariolus. FARINA, Fecrund, in. vet. Glossar. ex Cod. reg. 7641. Farina Bona, Italis, proverbialis locutio, Bono et sincero animo. Serm. Barel. fer. 4. hebd. Passion. :

Iste non facit hoc pro bona Farina, bono animo.

FARINAGIUM, Pensitatio ex farina, qu fit molendinariis pro frumento molito. Tabular. Burguliense ann. 1214. fol. 101 :

Prior debet moltam, de unoquoque sacco unum boissellum, et plenum Farinagium.

Charta Joannis Decani Ambian. ann. 1220. in Tabulario ejusd. Eccles. n. 155 :

Cum inter nos et molendinarios nostros contentio verteretur super Farinagio, quod prdicti molendinarii in molendinis nostris pro asinis et vanno percipiebant, tandem compositio intervenit in hunc modum. Quicumque bladum suum in vehiculo suo molendum deduxerit ad molendinos nostros, nihil solvet de Farinagio. Qui autem in asino molendini bladum suum molendum detulerit, pro modio dabit pro Farinagio 4. boissellos, etc.
Charta Matthi Comitis Bellimontis ann. 1200 :

Concedo etiam eis molturam suam liberam et immunem ab omni Farinagio, et ab omni servitio, etc.

Farinage, eadem acceptione, in Charta ann. 1315. in magno Chartul. nig. Corb. fol. 67. v :

Je maintenoie tout le Farinage du muelin de Conchy et tout l'erbage des bos de Conchy appartenir mi... lesdis religieus maintenans au contraire qu' yaus appartenoit le moiti des devans dis Farinage et herbage.

Frinage,

in Charta ann. 1310. ex Reg. Phil. Aug. Cod. reg. 9607. 3. ch. 97 :

Item la moiti du Frinage, que cil, qui ladite ferme tient, prent au moulin de Founichon.

FARINALE, Molendinum. Gloss. Saxon lfrici : Farinale, Mealehus, i. farin domus. FARINARIUM, Idem quod Farinale, Moletrina, seu molendinum, ubi ex frumento molito farina conficitur. Utuntur passim Lex Salica tit. 24. . 3. tit. 33. 3. Tradit. Fuld. pag. 551. Aimoin. lib. 2. Miraculor. SS. Georgii et Aurelii n. 19. Acta Episcopor. Cenoman. pag. 300. Hariulfus lib. 2. Chr. Centul. cap. 7. lib. 3. cap. 32. lib. 4. cap. 6. Chronicon Besuense pag. 517. Veteres Chart in Hist. Monmorenciaca pag. 15. apud Perardum in Burgundicis pag. 41. 149. Beslium in Episc. Pictav. pag. 39. 44. in Comit. Pictav. pag. 238. Felibian. in Hist. Sandionys. inter Probat. Ch. 26. etc.

In Agliniaco, mansa tria cum Farinariis et piscatione, pro quibus ipsi dederunt iiii. mansa in diversis locis. (Constit. Concil. Pistar. an. 864. mus. arch. dep. p. 20).
-

Quarta una cum terra arabili, vineis, pratis et Farinario uno. (Carta Guillelmi, Aquitan. ducis, an. 985. ibid. p. 34).
] Farinaria. Capitulare de Villis cap. 18 :

Ad Farinarias nostras pullos et aucas habeant juxta qualitatem farinari.


Codex MS. Irminonis Abb. Sangerm. fol. 85. v. :

Habet ibi Farinarias duas.

1. FARINARIUS, Idem quod Farinarium. Charta ann. 632. tom. 2. Hist. Meld. inter Instr. pag. 2 :

Farinarium vero qui est super fluvium Maternam ad Pontem rapidum ipsi Monasterio habere cupio. Similiter alterum Farinarium situm in Briegio super fluviolum Alba.

Occurrit prterea in Chronico S. Benigni pag. 412. in Chron. Abbat. S. Joan. de Vineis pag. 40. etc. Occurrit etiam in Donationibus factis Eccles. Salisbur. cap. 4. et in Codice MS. Irminonis Abb. Sangerm. fol. 12. col. 1. et fol. 45. col. 1. etc. 2. FARINARIUS, Homo moletrin prpositus, molitor. Charta ann. c. 1112. ap. Guerard. in Chartul. S. Petri Carnot. pag. 634 :

Do Deo sanctoque Petro ... videntibus his... Odone Farinario.

3. FARINARIUS, Qui farinan vendit, Ital. Farinaiolo. Libert. Barchin. Mss. ann. 1283 :

Quilibet civis Barchinon potest molere bladum suum ubicumque voluerit sine impedimento alicujus, exceptis Farinariis,... qui debent molere ad molendina regalia.
FARINGA, Faux, ex Gloss. in Alex. Iatrosoph. Ms. lib. 2. Passion. cap. 111 :

Cognoscendum est non ex inferioribus esse (sanguinem) sed ex Faringa et arteria fit.
FARINOLA. Passio S. Maximi Presb. n. 13 :

Et veniens de amne, portans Farinolam in ulnis suis, obviavit Magnentium.


Ubi leg. forte Sarcinulam. FARINOSIUM sive Alveolus, Locus ubi farina cadit a molendino, Gallice Mais. in Glossar. Lat. Gall. ann. 1348. ex Cod. reg. 4120. Fariniere nuncupatur, in Lit. remiss. ann. 1453. ex Reg. 182. Chartoph. reg. ch. 153 :

La Fariniere o chiet la Farine en moulant.

FARINOSUS, Farinarius. Veget. 2. Veterin. 30. Farinosa congeries. FARINULA, Diminut. farin, apud Vulg. Interpret. 1. Reg. 17. 13. et infra in Sorbellum. FARINUM, pro Farina, infra in Sextarale. FARIO, Qui fatur. Laurent. in Amalthea ex Ausonio. Item Piscis, ex Lexico Philol. Nostris Truite. Apud Ausonium in Mosella, vers. 128. Isidor. Orig. lib. 12. cap. 6. sect. 6 :

Et varii a varietate, quos vulgo Tructas vocant.


FARIOLA. Matth. Silvaticus :

Tisana, i. agua ordei, vel Fariola.

FARIOLUS, Propheta qui fatur. Laurentius in Amalthea ex Glossis. FARISEA. Vide Farius equus. FARISEUS, pro Pharisus. Vide in Phariseare. FARISTEL, Viarum obstructio, a Saxon. far, iter, via, et stal, stabulum, obstructio. Vide Forestel. FARIUM. Virgil. Grammat. pag. 36 :

Latinitas tanta sit et tam profunda ut multis ac fanisfaris sensibus explicare necesse sit. Quis enim latinitatem sensatus putet tam angustam haberi tamque artatam, ut unumquodque verbum uno tantum Fario unoque sensu contentum esse videatur,
Derivatum forte a Fari. Vide Fario et Farius 1. 1. FARIUS. Charta Harvichi pro Monast. Prumiensi apud Martenium Ampliss. Collect. tom. 1. col. 56 :

Quod nos nec feci nec facere rogavi, prter istum quem firmissimum volo esse, quoque tempore fuerit ostensus, nullum sociatus effectum, nisi vacuus et inanis appareat ; auctorem vero criminis vel Farium nec

multum tum tempore patiatur judiciaria habere potestas.

An idem quod Teuton. Farira, Insidiator, a Fara, quod dolos, fraudes, insidias significat. Vide Schilter, in Faran. Leg. parum. Rursum hc vox occurrit, non magis aperto sensu, in Translat. SS. xii. Fratrum tom. 1. Sept. pag. 155. col. 1 :

.... Concivem denique cives Non dominum sensere sui, quem corporis ingens Vix (l. vis) animique novo Fario titulaverat hosti.

Hic hrent docti Editores, suspicanturque hostem communem humani generis indigitari. Vide Farium. 2. FARIUS Equus, Arabicus, generosus : Arabibus Faras. Unde , apud Achmetem in Onirocriticis cap. 223. etc. et cap. , 152. 159. , apud Nicetam in Isaacio lib. 1. n. 2. Leo Imp. in Tact. cap. 18. 137. ait, Saracenorum equos appellari. Raymundus de Agiles pag. 162 :

Assumptis omnibus pecuniis suis Csaream et Camelam adibant, ut ibi equos Farios mercarentur.
Infra pag. 165 : Ead. pag. :

Cperunt ostendere illi de parte Comitis equos Farios, et divitias suas. Qui cum accepisset a Comite Raimundo 5000. solidorum, et duos equos Farios optimos, etc.

A voce nostri equos generosos, ut sunt Arabici, Ferrandos, vocarunt, ut docemus in voce Ferrandus. Equos vero ejusmodi Arabicos in pretio fuisse, alibi pariter docemus. :

Hue s'en retorna sur le roux Arabi.


Alibi :

Bien fu arm, s'ot le rox Arabi.

Alpharaces cavalli, iidem qui Farii, vox nempe conflata ex prpositione al, Arabibus familiari, et Faras, equus generosus. Matth. Silvaticus in Pand. :

Al, et el, articulus apud Arabes significat id quod apud nos vulgariter addimus prponendo nominibus, la, le, li, lo.

Joannes VIII. PP. in Epistola ad Aldephonsum Regem Gallici apud Sampirum :

Aliquantos utiles et optimos Mauriscos cum armis (quos Hispani cavallos Alpharaces vocant) ad nos dirigere non omittatis.

Ubi Maurisci, non sunt quasi minores Mauri, quod vult Altaserra ; sed ita dicuntur enuntiatione Longobardica, quomodo Franciscum, Angliscum, et similia usurpant Scriptores. Caballi Maurisci, in Epist. 3. Leonis III. PP. proinde iidem, qui Numid et gyptii, quos commendant etiam Gratius in Cynegetico v. 518. et

Arianus seu Xenophon Junior in lib. de Venat. cap. 24. Vide, qu observamus ad Alexiadem pag. 408. 409. Ab Alfaras Arabico, formata vox Auferant, nostris olim familiaris. MS :

Mult sont las li Auferant cremu.


Infra : MS :

Mais quant j'oi braire les destres Auferans. En destre menent les Auferrans de pris.
Alibi :

Il remonterent s Auferrans destriers. Entre aus et la terre as Fourmis, Keurt un fleuve moult Arabis.

Quod ejusmodi equi aliis cursu maxime prstantiores sint, hinc fluvium rapidissimi cursus, Arabis vocarunt. Bestiar. Ms. :

Farisea. Vox ejusdem originis, pro equa faria. Ordericus Vitalis de Boemundo lib. 10. pag. 794 :

Et celerem equam fortissimamque, quam Fariseam appellant, cum uno Milite ascendit.

Hinc har-faras, stercus caballinum, apud Matthum Silvaticum. Ex prdictis videtur emendandus Procopius lib. 1. Goth. cap. 18. ubi Belisarium exhibet equo bellicosissimo insidentem, qui toto fuscus corpore, anteriorem capitis partem ad nares eximio candore insignem habebat. Mox addit :

, .

Legerim enim . Vide Glossar. med. Grc. voce col. 1665. Hisce addendum videtur, quod Hieronymus de Nominibus Hebraicis, Affanez, equorum domitorem interpretatur. Ubi legendum forte Apharez vel Apharesh, ab articulo Hebraico a et Pharash, Eques. Haud scio etiam an emendanda sit superius vox pro , maxime cum Britones nostri Armoricani albedinem hanc in animalium fronte etiamnum Baill nuncupent, et Baillet vel etiam nude Baill equum aliudve animal hoc albore notatum : quod a quibusdam Gallo-Flandris Bayard appellatur. Quos autem Barbaros hic vocat Procopius, Gallos esse conjicere licet. FARLEGANI, Fornicatores, adulteri, ex Saxon. forlegere, Fornicator, adulter, mchus : forliggan, Fornicari, adulterari, mchari : forliggand, Lupanar. Unde nescio an nostrum Forligner, deducatur, de iis, qui conjuges inferioris sortis ac conditionis sibi adsciscunt : tametsi probabilius censeatur, ejusmodi nuptias quasi foris seu extra lineam nobilem contractas appellatas. In Lege Frisionum titulus 9. inscribitur :

De Farlegani,

in eoque agitur de adulteriis et stuprationibus. Sikama rescribendum censet, de horleganis, id est hoerleggers, seu de concubinis. Videri tamen possunt, inquit Martinius, dixisse Farlegen crassiori sono pro Verlegen. Hoc autem erit cubando errare, ut significetur, titulum esse de , de inconcessis , habentibus . Farlegarnessi, Concubitus illicitus, fornicatio, adulterium, ap. Schmeller. in Glossar. Saxonico. Vide Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 2. col. 88. voce Farligan. FARLUGE, Mundus muliebris, ita nuncupatur a Bareleta serm. de choreis :

O van mulieres ! deferunt secum mille Farluge ; ex una parte levitates, ex alia coralla, ab alia pectorale, ex alia cultros : desunt eis forpices, ut apparerent fabri equorum.

Vide supra Famfaluca. FARMACA. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7651 : Fachuriera, Prov. Farmaca, farmacier. FARNAICUS. Cippus. Dief. FARNARIA, f. Fusoria fornax monetalis, Gall. Fonderie. Compositio anni 1177. inter Raimundum Comitem Provinci et Raimundum Archiep. Arelat. ex Chartulario Arelatensi :

In civitate Arelatis debent facere Farnariam simul qu sit eis communis in viriles portiones, vel si duas facerent in Farnaria Comitis debet habere Archiepiscopus dimidiam partem, et in Farnaria Archiepiscopi debet habere Comes dimidiam partem. De moneta vero talis est convenientia, etc.
Et infra :

De Farnariis siquidem ita condictum et promissum est ; ut neque Archiepiscopus sine Comite neque Comes sine Archiepiscopo... in civitate Arelatis vel in burgis Farnariam facere possit.
Vide Pharnatia. FARNARIOLUS, Qui Frumentum in farinam molendum curat. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 69. ex Cod. reg. 4622. A :

Item quod in quolibet casali possint esse duo amassatores grani et unus Farnariolus, et non plus ; et si contrafecerit molinarius dicti casalis solvat solidos viginti pro bampno, et non ultra, et removeatur dictus Farnarolius
(sic). Vide Faricellus et Fornariolus. FARNEUS. Ad farnum pertinens, ut Farnei fungi, apud Apic. 7. 13. ubi alii leg. faginei. FARNUM. Charta ann. 1259. apud Eccardum de Orig. famili Habsburgo-Austr. col. 244 :

Tabernis, molendinis, Farnis, aquductibus et decursibus, etc.

Ubi legendum videtur furnis. Pro Farinarium, cum abbreviatione scriptum suspicor. Vide in hac voce. Furnis legitur apud Marq. Herrgott tom. 2. Geneal. Habsb. pag. 351. FARNUS. Farnia, arbor de genere quercuum, qu describitur ab Aldrovand., habens folia cerro similia, longiora tamen, angustiora, duriora, et ad atrum inclinantia, quibus incisur sunt minus lat, cum asperitate aliqua in parte superna. Meminit hujus arboris Vitruv. 7. 1. Adde Pallad. 1. 9. ubi tamen al. leg. fraxinus : dubitant etiam de loco Vitruvii. FARO, pro Baro. Fredegarius Scholast. cap. 41 :

Burgundi Farones vero, tam Episcopi, quam cteri leudes, etc.

Utitur prterea hac voce cap. 44. et 55. Confer Faramannus. FAROCIUM. Vide Farossium. FARONUS, Pharus, ex Hispanico Faron. Curia Generalis Catalani, acta Cervari ann. 1369. MS. sub. Petro Rege Arag. :

Ulterius ordinamus, quod Faroni, seu Fars, durante guerra prsenti fiant per loca maritima, in quibus fieri sunt assueta, sumptibus tamen eorum, qui facere sunt astricti.
Vide Farossium. FAROSSIUM, Farocium, Pharus, faces et lucern in portubus maris vel turribus accens, Gall. Fanal et Phare, Turris aut excelsus locus ubi hujusmodi ignes accenduntur, Massiliensibus Farot. Litter Senescalli Provinci Massiliensibus ann. 1329. ex Archivo S. Victoris Massil :

Mandantes et fieri facientes continue Farossia seu lumanaria in locis consuetis.


In alio ejusd. Archivi Instrumento ann. 1328 :

Fiant Farocia in montanis assuetis.

Vide Farassium. FAROTUM, Eadem notione. Charta anni 1460. ex Archivo S. Victoris Massil. :

A Farato usque ad plagiam port Galli inclusive.

FARRA. Vide Fara 2. FARRACUM, Puls ex fare facta, vel pinguis cibus generaliter. Johan. de Janua. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Farracum, Fromente ou viande crasse. FARRAGINALE. Vide Ferraginale. FARRAGINARIA. Farragines, seu varia frumentorum genera simul commixta ad pecora per hiemem pascenda. Colum. 11. 2. post. med. Farraginaria quoque, pecori futura per hiemem prsidio. Ita leg. Gesnerus, sed Pontedera Antiq. Gr. et Lat. p. 583. monuit, hoc esse monstrum verbi, et multis argumentis probavit pro farraginaria legendum farrago hordearia, quam quidem lectionem in textum recepit Schneiderus ; hinc supra allatam vocem toto Latio exsulare jubemus.

FARRAGIUM, Idem quod Farrago. Concilium Tarracon. ann. 1591. inter Hispan. tom. 4. pag. 541 :

Nec de frugibus duntaxat, frumento... solvi prcipimus (decimas).... et his qu in herba, sive fno ad equorum et aliorum animalium cibum meti et depasci spius in anno solent ; etiam qu vulgo Farragia et alia id genus appellantur.
Charta Radulphi Abb. de Viconia ann. 1206. e Chartulario Monasterii S. Quintini in Insula pag. 28 :

Tres vaccas servabit, eisque tamquam suis Farragium providebit... eodem Farragio quo sui equi vescentur nostri.
Occurrit iterum in Chartulario S. Vandregisili tom. 1. pag. 88. et alibi. FARRAGO, Forrago, Equorum vel animalium pabulum ex frugum leguminumque miscellanea, ocymum Varroni, Gr. , Ital. Farraina, Fourage : vel etiam stramen, palea. Charta Ludovici Comitis Blesensis ann. 1199. in Tabulario Eccl. Carnotensis n. 116 :

A festo autem sancti Remigii usque ad tempus messium rursum habebit Major granicam libere ad usus suos, sicut suam, cum Farraginibus, et paleis, et viciis. Et has Farragines et paleas, etc.

Ita in alia n. 230. et etiam in Charta R. Abbatis S. Salvii Monstrol. ex Tabulario Compendiensi. Forrago, in Charta Reginaldi Episcopi Carnotensis ann. 1206. in Eodem Tabulario n. 50 :

Sive in pratis, sive in straminibus, sive in Forraginibus, vel aliis quibuscumque, etc.

Tabularium Ecclesi Ambian. de juribus Canonicorum in villa de Camons :

Et quidquid post excussionem manipulorum decim remanebit sive in Foragine sive in aliis proventibus, similiter dividetur.

Vide Fodrum, et Plinium lib. 18. cap. 16. ubi et Farrago, Idem quod secale, Gall. Segle. Adde Farragium. FARRARIUS. Ad far pertinens. Scvola Dig. 7. 1. 58. Sempronio do, lego ex redactu fructuum, oleris, et porrin, qu habeo in agro Ferrariorum. Alii leg. farrariorum, sed prius prstat, et videtur locum denotare, in quo ager sit. Cato R. R. 10 Farraria fistula. - 2. Farrarium absolute. Vitruv. 6. 9. ad fin. Horrea, fnilia, farraria, pistrina, extra villam facienda videntur, h. e. locus, ubi farrago, et similia jumentorum pabula, prter fnum, conduntur. FARRATIOR, Fructuosior. Papias. A Farre, nisi legendum sit Ferracior. FARRES, , Puls, a Farre. Supplementum Antiquarii. Vide Farracum. FARREUM. Charta Iterii Tociac. dom. ann. 1147. inter Probat. Hist. Autiss. pag. 15. col. 1 :

Et hoc quod possident apud Sucium, sicut septum est de Farreis et palitio,

etc.

Sed legendum videtur Fosseis, vallis scilicet seu fossis. Vide Fosseium. Ita Farre pro Ferreis, Percussio palm in faciem, occurrit in Vita J. C. Ms. :

Du col li donnent grans coles, Et en le fache grans Farres...

Vide Ferita. FARRICAPTIA. Vide supra Faricarpstia. FARRUGO. Immundicies alicujus rei. Dief. FARRUM, Far, Ital. Farro, Stat. Genuens. lib. 4. cap. 58. pag. 114. r :

Appellatione autem victualium, quoad ea qu prdicta sunt, sint et intelligantur infrascripta, scilicet frumentum, ordeum, spelta,... Farrum, oleum, nuces, etc.
Vide infra Fransire. FARS. Vide Faronus. 1. FARSA, Tumor, qui totam cutem exulcerat. Gloss MSS. ad Alexandrum Iatrosophistam : Erpes estiomenus, i. se comedens, quod Salernitani Farsam vocant. Constantinus African. lib. 8. Commun. locor. Medic. cap. 10 :

Colera rubea si sit simplex, et ad id quod membrum videatur descendere, facit apostema, quod vocatur Formica, et aliud Farsa : qu si cum sanguine misceatur, Erisipela inde generatur.
Vide eumdem lib. de Gradib. pag. 374. et 382. Marbodus de Herbis lib. 4. cap. 20 :

Ulcera desiccat mala, restringit quoque Farsam.


Italis Fersa, est calor immensus. Dantes :

Come il ramarro sotto la gran Fersa de' di canicular cangiando siepe, folgore par, se la via attraversa.

Jano Laurenbergo in Supplemento Antiquarii : Farsa, , nacta. 2. FARSA, Italis Frottola, nostris Farce, definitur ab Academicis Cruscanis, Commedia mozza, e imperfetta ; dal Greco , che vale vesta mozza ; melius a Menagio, Carmen multis et variis rebus refertum seu farcitum ; unde vocis origo. Inde etiam Farsa dict qudam Paraphrases, inter Scripturas vel preces in Ecclesia cantari solitas, intermixt, quibus ejusmodi Scriptur vel preces veluti farciuntur. Vetus Ceremoniale Lirensis Monasterii :

Qualiter debeant cantare


Kyrie eleyson

cum Farsa. Quando in diebus festis dicitur

Kyrie eleyson cum Farsa. Quo intelligi datur additio qu etiamnum diebus festis solemnioribus in quibusdam ecclesiis, Senonensi videlicet, Cenomanensi, etc. post Kyrie cantatur hoc modo

Kyrie, fons bonitatis, Pater ingenite, a quo bona cuncta procedunt, eleyson Christe, etc

. Circa originem ac dispositionem Fars, consulendus Crescimbeni all' istoria della volga poesia lib. 4. cap. 3. ubi et de quodam pulmento Provincialibus noto, quod Farsum vocant, belle loquitur. Reg. visitat. Odon. archiep. Rotomag. ab ann. 1248. ad 1269. ex Cod. reg. 1245. fol. 216. v :

Visitavimus monasterium monialium S. Trinitatis Cadomensis.... In festo Innocentium cantant lectiones cum Farsis : hoc inhibuimus.

Qu lectiones, ejusdem compositionis erant atque Epistol Farcit, quarum specimen supra allatum emendare licet ex Comment. Acad. Inscript. tom. 17. pag. 716. Cui addendum alterum exemplum ex tom. 2. Hist. Theat. Franc. FARSATURA, Farcimen, fartum, Gall. Farce. Statuta antiqua S. Audoeni Rotom. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 1208 :

Sicut interdicimus usum carnium, ita Farsaturas de tritis carnibus denegamus.

FARSATUS, pro Fartus, Gall. Farci. Ova Farsata, id est, cum farcimine, Gall. des ufs farcis, in Consuetudinibus Solemniacensibus pro festis diebus. FARSETUS, Vestis species, thorax, Ital. Farsetto. Constit. Feder. reg. Sicil. cap. 107 :

Item quod prdicti comites, magnates, barones, milites, et uxores eorum possint habere in tate guarnimentum unum de serico, sub eo Farsetum vel dublectum ac juppam de serico.
Nostri Farce vocabant id omne, quo aliquid fartum erat. Stat. ann. 1341. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 548. art. 7 :

Que nul ne face coisins,... qui ne soit d'aussi bonne Farce comme la couste.

FARSIA, ut Farsa 2. Charta Odonis Episcopi Parisiens. ann. 1198. post Notas ad Petrum Blesensem ultim Editionis :

Missa similiter cum cteris horis ordinate celebrabitur ab aliquo prdictorum, hoc addito, quod Epistola cum Farsia dicetur a duobus in cappis sericeis.
Incertum quid hc vox denotet, a qua dict Epistol Farcit, in Visitatione Thesaurari S. Pauli Londinensis ann. 1295 :

Unum troperium... in cujus initio notantur omnes Sequenti, et in fine ponuntur omnes Epistol Farcit.
Ibidem :

Gradale de Choro, quod vocatur Puerorum, sine officio ; in cujus fine ponuntur Epistol Farcit.

Obscurum jam non est quid sint Epistol Farcit, quve hujus vocis origo. Earum quippe specimen edidit Martenius noster lib. 1. de Antiq. Eccl. Rit. cap. 3. art. 2. ex vetusto Missali S. Gatiani Turon. ann. circ. 600. unde ejusmodi Epistolas dictas fuisse Farcitas patet, quod ex vario idiomate Latino scilicet ex Gallico composit essent atque Farcit in hunc modum : Lectio Actuum Apostolorum :

Por amor de vos pri Saignos Barun, se et vostuit, excostet la leun de Saint Esteure le glorieux Barrun. Escotet la par bonne entention, qui a ce jos reu la passiun.
In diebus illis Stephanus :

Saint Esteures fut pleins de grant bont. Emmen tot celo qui creignent en Dieu feseit miracle. O nom de Dieu mende ascuntrat, et auces a tot dona lante, por ce haierent autens li ive.
Surrexerunt.

Encontre lui se dresserent trestuit, discrent ensemble mauveis mes, celui il a deable qui parole en lui, etc
. Eodem S. Stephani die in Cathedrali Aquensi etiamnum cantatur Epistola alterno commate Latino et vulgari : quod Planctus S. Stephani, vernacule, leis plants de San Esteve, dicitur. Idem obtinuisse in Divionensi Ecclesia testatur Epistola qu legitur in Mercur. Gall. ann. 1726. mens. Febr. Exstant prterea Epistol Farcit in Epistolario S. Juliani Brivat. qu jam pr nimia earum prolixitate non cantantur, nisi in festo S. Nicolai aliisque perpaucis. Denique earumdem Epistolarum occurrit mentio in Ordinariis MSS. Narbonensi et Cabilonensi, teste Martenio loco supra laudato. Vide Farsa 2. FARSILE, Quod farturam recipit. Laurent. in Amalthea ex Apitio. FARSITUS, dicitur de eo, qui cibis oppletus est, in Comd. sine nomine act. 2. sc. 5. ex Cod. reg. 8163 :

Exuriant (ancill) Farsit.

FARSSITUS, Fartus, Gall. Farci. Reg. feudor. Aquit. sign. JJ. rub. in Cam. Comput. Paris. fol. 37. v :

Cum dominus rex vult facere transitum per partes suas, et mandat ei ante, quod paret sibi prandium debitum, debet ei dare subtus castrum de Bedessan, unam vaccam Farssitam, secundum modum antiquum.
FARSURA, pro Fartura, apud Petrum Blesensem Epist. 86. et Tertullianum. Vide Forcellinum in Fartura. FARSWEROTOS. Vide Furswirotos. FARTALLIA. Patella. Dief. FARTELLUS. Vide Fardellus. FARTHING. Vide Ferto.

FARTILLES, quod fures ibi cileantur, furca, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. Leg. Furcill. Vide in hac voce. FARTO. Vide Fartorium. FARTOR, Nomenclator, in Glossario Sangerman. MS. n. 501. Apud Festum explicatius : Fartores, Nomenclatores, qui clam velut infarcirent nomina salutatorum in aurem Candidati. Etymon petendum a verbo Fari. Candidatis seu Petitoribus in primis elaborandum erat, ut singulos cives nossent, eorumque nomina tenerent ; cum autem in tanta populi multitudine et tantis vit occupationibus hoc fieri vix posset, ministrum instituerunt, qui Candidatis nomina omnium civium, ut quisque occurrebat, suggereret, eumque Nomenclatorem vocarunt Cicero pro Murna Monitorem, Festus vero Fartorem dixit, et ex eo Glossator Sangerm. FARTORIUM, Laniarium, Gall. Tuerie, Parisiis Echaudoir. Charta Boleslai Ducis Silesi ann. 1311. apud Ludewig. tom. 6. pag. 456 :

Rite et rattionabiliter vendidimus Fartorium seu curiam mactatoriam in Aureo-monte, in civitate vel extra civitatem, ubicumque expedire videbitur, dificandum, cum omni usufructu et utilitate, qui inde proveniunt et provenire possunt, et cum omni jure et dominio, sicut dictum Fartonem habuimus et tenuimus, Hermanno Scriptori, etc.

Vide Mactatorium. FARTUM, Prdium rusticum, ni fallor, omnibus rebus qu ad culturam pertinent instructum, idem quod Affare, Sed legendum opinor Factum. Vide supra Factum 4. Testamentum Florentii de Castellana ann. 1398. ex Schedis Prsidis de Mazaugues :

Voluit... quod totum Fartum de Luco sibi serviat, et de ipso Farto sibi domina et seignoressa.

FARTUS. Vide in Ferto. FARUM, ut supra Farrum. Libert. S. Marcel. ann. 1343. in Reg. 163. Chartoph. reg. ch. 89 :

Item quod ala Fari dicti loci transmutabitur retro domum.

1. FARUS, Cnator, Cnatorium, Papi. 2. FARUS, Fretum, Gall. Detroit. Chronicon Sicili inter Anecd. Marten. tom. 3. col. 59 :

Nos (Bonifacius VIII. Papa) de vestra discretionis et circumspectionis industria plenam in Domino fiduciam obtinentes, et volentes ut eo lubentius rebelles iidem, civitates, castra et loca tam ipsius insul, quam aliarum etiam regni prdicti partium citra Farum ;
intelligo Messanense fretum, Gall. Le Phare seu Le Detroit de Messine.

Regnum Sicili tam ultra Farum quam citra

, in Chart. Frider. II. Imper. ann. 1216. in alia ann. 1219. apud Pertz. Leg. tom. 2. pag. 229. 232. etc. 3. FARUS, Lucerna sive Lychnuchus orbicularis et circularis. Vide Pharus. 4. FARUS, Fasciculus, ut videtur, seu onus, sarcina. Jura vicecom. Narbon. ann. circ. 1260. inter Probat. tom. 3. Hist. Occit. col. 546 :

Habet ab omnibus hominibus... portantibus ligna cum suis animalibus Narbonam, ratione intrad, de quolibet animali, unam saumatam lignorum, et de cupolata duos Faros hominum semel in anno de animalibus.

FARWESOTU. Vide Furswirotos. FARZIUS, Vestis species. Chron. Placent. ad ann. 1388. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 583 :

Utuntur... Farziis magnis et parvis a lectis et cortinis de tela circumcirca dicta lecta.
Vide supra Farsetus. FASANUS, Phasianus, Gall. Faisan. Libert. vill de Coynau concess a Joan. dalph. ann. 1312. in Reg. 150. Chartoph. reg. ch. 113 :

Item concedimus eisdem, quod venari possint modis omnibus, quibus voluerint,... ad omnia setarum genera et avium,... exceptis perdicibus et Fasanis, quos non debet capere, nisi cum avibus.
Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 304. ex Cod. reg. 4622. A :

Nulla persona..... exeat civitatem in die fori seu Sabbati pro emendis Fasanis, perdicibus, leporibus, etc.
Stat. Cadubr. lib. 3. cap. 81 :

Ad fillum sive laqueum vel ad retia nemo capiat Fasanos vel perdices.

Vide infra Fascianus. FASCALIS, Ad fascem pertinens. Inscript. apud Fabrett. p. 274. n. 154. Maximo Fascali Aug. N. Bictoria cojugi incomparabili. Idem Fabrettus hic adnotat, fasces hinc inde cum securibus in lapide reprsentari, unde intelligimus, hunc Maximum fuisse Augusti cujusdam lictorem, cujus professio hac voce cadentis Latinitatis propria significatur. FASCELLA, ut Fasciola. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Cengla, Prov. cingula, fascia, Fascella, fasciale, qua pueri involvuntur. FASCEMINA. Vide mox Fascennina. FASCENNINA, Fascennia, Ital. Fascinata, Propugnacula urbium, seu arcium ex Fascinis, seu ligneis fascibus confecta. Ugutio : A fascis, hc fascennina, i. clausibilis vallatio, sicut circa castra et civitates, qu solet fieri quibusdam lignis. Ita enim Gloss Pithan, ex quibus emendand, qu Isidorian habent Fascemina. Gloss. Lat. Gall. : Fascennia, Palis de bois, ou closture

environ chastiaus. Nos etiamnum Fascines dicimus. Occurrit in Hist. Obsid. Jadrens. lib. 1. cap. 4. lib. 2. cap. 19. FASCES, ut apud Romanos summi magistratus indicium fuere, ita apud Scriptores medii vi pro suprema potestas usurpatur hc vox. Testamentum Rodulfi Episc. Bituric. sc. 4. Bened. part. 2. pag. 161 :

Placuit etiam huic inseri testamento ut nec meo, nec parentum meorum (dominio) nec Fascibus regi magnitudinis, nec cujuslibet terren dignitatis subjaceant. Pondera sunt Fasces, Fasces dicuntur honores.

Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Fascis, Faissel, ou enseigne de honneur. Ubi additur hic versiculus : 1. FASCIA, Modus agri, idem ut videtur, qui Faicia. Antiq. Recog. Revel. Vienn. Probus fol. 58. verso :

Nicholaus Rex tenet de Comite unam Fasciam de bosco de Brochiis et debet inde xii. den. censuales, et tenet 1. petiam bosci ibidem libere.

Stephanotius tom. 10. Fragm. MSS. pag. 258. ex Tabulario B. M. de Rupe-forti :

Anno mclxxxxiv... concedimus... quidquid juris habemus in Fascia qu est inter nemus et aquam.
Vide Fasciola, Funiculus, Suppellicium. f. pro Faicia. Vide supra in hac voce. Chartul. S. Vincent. Laudun. ch. 81 :

Notum esse volumus... integram terr Fasciam unam et de duabus Fasciis duas partes ad decimam garbam in territorio de Dagniis perpetuo habendas dedisse, tertiam duarum Fascium partem, Wil lelmo participe nostro concedente.
2. FASCIA et Fascium, passim occurrunt in Antiq. Recogn. Vien. Regesto Probus, pro Fascis : ut Fascia ligni, Gall. un Fagot de bois ; Fascium feni. Gall. une Botte de foin. Vide Fascius. Faschiel, eadem acceptione, in Lit. remiss. ann. 1442. ex Reg. 176. Chartoph. reg. ch. 114 :

Comme le suppliant eust marchand..... de coupper et abatre certaine quantit de bois et en faire des fagos et Faschiel.
FASCIAMENTA, Fasci sepulcrales. Alcuinus Ep. 71 :

Numquid non Fasciamenta mortui eodem verbo solvere poterat, quo mortuum vit redditum de sepulcro prodire jussit ?

Vide Pectorale. FASCIANUS, ut supra Fasanus. Chron. Estense ad ann. 1344. apud Murator. tom. 15. Script. Ital. col. 537 :

Fascianorum, pavonum, columbarumque et reliquarum avium ad ingentem numerum consumtum satis constat.

FASCIATORIUM, Fascia qua frons sacro chrismate inuncta obvolvebatur, idem quod Chrismale. Reg. Bern. abb. Cassin. tom. 2. Hist. ejusd. monast. pag. 460. col. 1 :

Item ut rectores ecclesiarum monere debeant semper populum et prsertim parrochianos, quod per lavationem panni vel Fasciatorii compaternitatem non debeant contrahere, sed solum per baptismi et confirmationis sacramentum.
Quomodo etiam legendum, pro Fassatorium, ibid. pag. 465. col. 1 :

Item si aliquis per ablutionem Fassatorii seu panni compaternitatem contraxerit contra canonum instituta, etc. Fascicularii, qui ferunt pondera, unusquisque denarios duos.

FASCICULARIUS, Bajulus, Gall. Portefaix. Gloss. Cs. Heisterbac. in Reg. Prum. tom. 1. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 673. col. 2 : Vide Fardellarius. FASCILLA, Falcula, Gall. Faucille. Charta Ingelranni III. Codiciacensis Toparch ann. 1207. in Hist. Codiac. pag. 166 :

Concedo... herbam meam nemoris de Laujou ad Fascillam.

Vide Facilla. FASCILONES apud Monachum Sangallensem e cod. reposuit Pertzius lib. 2. cap. 21. ubi vulgo legebatur Flascilones. Idem esse videtur quod Fasciola. FASCINA, vox Italica, Lignorum fascis, Gall. Fascine vel Fagot. Tract. Ms. de Re milit. et mach. bellic. cap. 58 :

Inter dictas perticas ponantur Fascin lignaminum.


Stat. Montis-reg. pag. 188 :

Quod si aliquis imponeret ignem in aliquibus paleis,..... aut lignis vel Fascinis existentibus extra casiamentum, et nihil aliud concremaretur, nisi ips pale, fenum, ligna et Facin, etc.
FASCINABULUM. Not Tyronis pag. 182 :

Fascinum. Fascinabulum. Fascinabellum. Prfascinat, etc.

FASCINARE. Gloss. Isid. : Fascinat, Gravat. Papias : Fascinat, Adulando impetit, laudando decipit, gravat. Id est, nocet fascino : quo significatu Latinis notum verbum Fascinare. Enfaxcigner, pro vulgari Ensorceler. Fascinare, in Lit. remiss. ann. 1461. ex Reg. 198. Chartoph. reg. ch. 294 :

Le mari de la suppliant lui dist qu'elle l'avoit Enfaxcign. Fesne,

fascinum, vulgo Charme, ensorcelement, in Stat. eccl. Turon. ann. 1396. cap. 78. ex Cod. reg. 1237 :

Si peccaverint (precaverint) ad fascinum vel qualescumque precationes, excepto simbolo et oratione Dominica, etc.

Ubi versio Gallica :

Si aucun chante Fesne aucuns chantemens, etc.

FASCIOLA. Ugutio, partim ex Isidoro lib. 19. cap. 33 : Fasciola dicitur, qua vulnera ligantur. Fasciale vero Latinis cingulum, quo puer circumligatur in cunis. Hinc Faisser, pro Vulnera alligare, curare, Gall. Panser. Lit. remiss. ann. 1443. in Reg. 176. Chartoph. reg. ch. 297 :

Icellui Toulhon fut confess et receut son Createur ; et aprs fut Faisse et aparill.
Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Faysser. Prov. fasciare. Diminutivum a Fascia, cujus vocis crebra occurrit mentio in Regulis Monasticis, cum agunt de Monachorum vestibus, ubi maxime itinerantium fuisse observare est. Bernardus in Consuetud. Cluniacensib. MSS. cap. 3 :

Non debet equitare sine Fasciolis plusquam una leuca.


Cap. 62 :

Ablatis calcaribus, et Fasciolis ad Monasterii introitum petat veniam.


Lanfrancus in Decretis pro Ordine S. Benedicti cap. 7. ait ad Camerarium pertinere, ut procuret

fratribus in iter profecturis cappas, Fasciolas, calcaria

. Idem cap. 14. Monachum Fasciolatum, aut cinctum, sive cum cappa, in claustrum introire vetat, quod hc sint itinerantium. Bernardus Mon. MS. cap. 4. et Udalricus lib. 3. Consuetud. Cluniac. cap. 11. Fasciolas Monachis tribuunt propter tibias infirmantes, id est, si id exigat infirmitas. Vide lib. 1. Miracul. S. Dionysii cap. 14. Regula Magistri cap. 81. statuit, ut Monachi habeant in hieme

pallium stamineum, braccas laneas, et Fasciolas, aut pedules


. Vult prterea, ut Fasciol lane non sint, sed

line, ut aliquid distet a Clerico Monachus

. Denique Conventus Aquisgran. ann. 817. cap. 22. Fasciolas duas Monachis concedit, et duas alias, quibus necesse est itineris causa. Iis interdicuntur in Concilio Cloveshovensi ann. 747. cap. 38 :

Nec imitentur sculares in vestitu crurium per Fasciolas, etc.

Qurunt ipsi monachi, quod genus vestis fuerint Fasciol his locis. Haeftenus cum pedulibus confundit, ut et Lucas Acherius ad Udalricum, qui Gamaches vertit. His proxime accedit Editor Vet. Disciplin monast. qui Fasciolas leves quasdam ocreas esse existimat, ex eo maxime quod itinerantibus propri videantur. Palam est, supra laudatos Scriptores pedules a fasciolis perpetuo distinguere. Verum non est cur ad exoticas notiones recurramus, cum Latina se offerat ; sunt enim Ciceroni lib. de Aruspic. resp. Fasciol, qu, Ulpiano D. de Auro et arg. leg. (34, 2. fr. 25. 4.) Fasci crurales dicuntur : nostris jarretieres ; quod mire illustrat S. Wilhelmus lib. 1. Constit. Hirsaug. cap. 16 :

Pro signo Fasciolarum, inculcatum calceorum signum prmissum, addito, ut utrumque indicem tibi circumferas.
Eginhardus in Carolo M. :

Fasciolis crura et pedes calciamentis constringebat.


Monachus Sangallensis lib. 1. cap. 36 :

Fasciol crurales vermiculat, etc.

Vide Fascilones. Fiscorum describend. Formul apud Pertz. Leg. tom. 2. pag. 177 :

Est ibi genitium..... in quo repperimus sarciles 5. cum Fasciolis 4. camisiles 5.

Qualis autem fuerit calceatura Francorum, supra attigimus in voce Armiger, quibus hc addere placet ex Joanne Puricello in Monumentis Basilic Ambrosian pag. 70. ubi Bernardi Regis Itali, Pipini filii, effossum et apertum tumulum describit, ipsiusque Bernardi vestes regias :

Superstites adhuc e corio rubro calcei utrumque pedem contegebant iidemque ligneam quisque soleam, hinc inde coriaceis insutam, habebant. Tam vero apte presseque ad suum quisque pedem juxta ordinem digitorum congruebant, in acutum versus primorem digitum desinentes, ut calceus dexter non nisi dextro pedi, quamdiu integer ille erat, sinisterque sinistro adaptari potuisset. Cterum quisque calceus duabus tantum corii partibus invicem consutis pedem ita contegebat, ut anterior corii pars in suprema versus crura extremitatem aliquantulum scissa in longum esset, illicque pedi ligamine astringeretur, ad eum prorsus modum, quo rusticana hodie calceamenta factitari solent.
Calcaria deinde rea pedibus aptata describit. A fasciis denique cruralibus nata vox Fesse, seu uti vulgo dicimus, Face, vel Fasce, in armorum insignibus. Guill. Guiart. MS. ann. 1304 :

Ot main escu portrait Fesse.

FASCIOLUM, Operimentum capitis, quod Chald incolis tribuit B. Odoricus de Forojulio in Peregrinat. sua n. 3 :

Portant autem super capita sua Fasciola aurea de perlis pretiosis.

Idem forte quod Fasciolas vocat S. Hieronymus Epist. 2. de Vita Clericorum :

Crebra munuscula, et sudariola et Fasciolas, vestes ori applicitas, et oblatos ac degustatos cibos, blandasque et dulces litterulas, sanctus amor non habet.
Neque aliud videtur a Turcarum, de quibus Ducas cap. 37. qu nunc Turbans seu Tulipantos vocant. Testatur Leunclavius in Pandecte Turc. num. 240. Grcos etiamnum sic appellare Turcicos Tulipantos, quod ex fasciis seu

fasciolis convolutis et complicatis conficiantur, etiam Achmes innuit cap. 226. , Saracenis etiam tribuit auctor Vit S. Nili Junioris pag. 56 :

, , , , .
Infra :

, etc. , , .
Aliud Cod. 930 :

Gloss Basilic. exponunt et Semicinctium Latinorum. Alii crumenam et marsupium. Lexicon. Gr. MS. Reg. Cod. 2062 :

, , . .

Ita fere Hesychius. Ismaelitarum vittata capita dixit Hieronym. in Vita Malchi. Vide Facialis, et Glossar. medi Grcit. FASCITERGUM, ut supra Facitergium, Mappula ad tergendam faciem. Occurrit apud Acherium tom. 6. Spicil. pag. 430. FASCIUM, Fascis, Fascium fni, Gall. Botte de foin, in Antiq. Recogn. S. Georgii Esper. fol. 27. Vide Fascia 2. Convent. Saon ann. 1526 :

Quando ipsi Quilianenses subditi communis Janu vendunt canepam in Saona, extorquent denarios sex pro singulo Fascio, ultra id quod per alios solvitur.

FASCIUNCULUS, Parva fascia, ut conjecto. Vide locum in Burrene. FASCIUS, ut Fascium, pro Fascis. Duos Fascios fni et duos pale, in Inquisitione Jurium in loco Albonis Hist. Dalphin. tom. 1. pag. 123. col. 1. Persolvere per annum fnum Fascium unum, in Instrum. inquisit. a missis Imperat. fact c. ann. 800. post Irminonem pag. 343. ex Fumagalli cod. Dipl. Santambros. pag. 173. 1. FASCULUM, pro Vasculum. Gloss. Lat. MS. Reg. Cod. 1013. et Isidori : Vasculum, Discus, Fasculum. 2. FASCULUM, Fossorium. Vetus Charta Hispanica ann. 955. apud Sandovallium :

Et cum cepissem fodere, divino judicio flagellatus sum, usque adeo quod factus sum ccus, et milites mei, qui immunes erant a culpa, qui cum Fasculis cpissent fodere, lumen amiserunt.
Huc forte spectat locus ex Glossario Gr. Lat. : , , Acisculum. Codex MS. S. Germani Parisiensis habet..... , Aciscumulum. Ligo, Gall. Houe, alias Faissoir. Lit. remiss. ann. 1467. in Reg. 201. Chartoph. reg. ch. 3 :

Icelle femme frappa le suppliant sur la teste d'un sarceau ou Faissoir.

Vide Fossorium. FASCULUS, Fascis, Gall. Botte. Terrear. Ms. Bellijoc. fol. 11. r :

Quartam partem unius fessi feni seu Fasculi.

Vide supra Fascium. FASELARIA, Faseli siliqu vel grana, apud Lampridium in Antonino Heliogabalo. FASELLUS, ut Faselus Virgilio, et Faseolus Columell, Fabula, Gall. Feve de harricot. Vide locum in Matutinellum. FASENDA, Prdium rusticum, ager, idem quod supra Faisio. Charta ann. 1332. ex Tabul. Flamar. :

Tenet ab ipso, tanquam a directo domino sive feudali, Fasendam unam dicti Guillelmi, sitam in parrochia de Tonaco in manso de Podio Lamoros, inter Fasendam de la Ribeyrola ex parte una, et castanetum Gerardi de Chalano... ex altera, et Fasendam Heli Bugat ex alia, et costale de la Bermundia ex reliqua.
Vide Fazenda. FASEOLUS. Vide Petrum de Crescentiis lib. 10. de Agricult. cap. 26. FASERIA, f. pro Raseria, Mensura annonaria. Charta anni 1125. apud Mirum Diplom. Belg. tom. 1. pag. 377. col. 2 :

In festivitate S. Martini decem Faserias siliginis et duodecim solidos.

FASIDIS, Grassus, in Gloss. Arabico-Lat. FASILIA, in Gloss. Lat. Gr. , Siliqu. Faisil nostris, quodvis rei alicujus purgamentum. Stat. pro bono publico ex Lib. rub. fol. magn. domus publ. Abbavil. art. 47 :

Que le Faisil de leurs forges, quant il (les marchaux et autres ouvriers en fer) le mettront hors, il le portent hors des portes de le ville et le mettent s fossez, esquelles on a prins le savelon.

FASILLARIUS. Vide infra Fassiliarius. FASIO. Vide supra Faisio. FASISTORIUM, Sella plicatilis, sedes honoratior. Codex MS. S. Martialis Lemovic. de modo celebrandi Synodum, apud Stephanotium tom. 2. Fragm. Hist. MSS :

Cum ad locum pervenerit, ubi parata est cathedra ad sedendum, mittit Episcopus thymiama in thuribulo, et incensat Diaconus textum Evangelii, quod jam posuerat in quadrato ornato, quod Fasistorium dicimus.
Vide Faldistorium. Analogium seu pluteum hic potius designari facile crediderim. FASITUS, Solutus, consumptus, a fatisco. Papias. FASIUS, Panni vel tel species. Inventar. ann. 1389. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 364 :

Peti iv. Fasii pro cossinis.

FASMA, Lingua, idioma. Hesychius : , , , Ethelverdus lib. 4. cap. 3 :

Nam ex Latino Rhetorico Fasmate in propriam verterat linguam volumina, etc.


Fridegodus in Vita S. Wilfridi sc. 3. Bened. part. 1. pag. 188 :

Permulcentque, nefas ! perverso Fasmate Regem Spernere syngraphas furtivis rebus adeptas. Inclite rex regum, modo suscipe Fasma tuorum.

Papias MS. Bituric. : Fasma, fabula qudam, notum. Perperam in Edito, fasina. Thietmar. Chronic. lib. 5. cap. 26. vers. 11 : FASOLARIUM, Locus, ubi Faselus crescit. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Faycell, Prov. fasellus, Fasolarium, herba vel locus ubi abundat. FASOR, Saginator. Papias. Vide Sagma. FASSATORIUM. Vide supra Fasciatorium. FASSICULUS, Pro Fasciculus. Charta Margar. Comitiss. Flandr. ann. 1252. apud Lappenb. Init. Fder. Hanseat. pag. 57 :

Fassiculus gladiorum 2. den.

Vide Fassus. FASSILIARIUS, Qui fasces cujusvis rei furatur et exportat. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 125. ex Cod. reg. 4622. A :

Item si aliquis de Taurino, vel ibi stans, furatus fuerit.... somatam vel ronzinatam (feni) solvat pro bampno solidos x. de die, de nocte vero solidos xx. et non ultra : Fassiliarius vero, pro fasso de die solidos iij. de nocte solidos v.

Infra Fasillarius. Vide Fassus. FASSINA, Fascis. Vide mox FASSINERIUM, Congeries, cumulus, strues lignorum, Gall. Pile. Stat. Avell ann. 1496. cap. 52. ex Cod. reg. 4624 :

Qu ceperit vel exportaverit aliqua aliena ligna..... de ligneriis vel teysis, seu alio amasso seu Fassinerio lignorum, ubicumque sit, pro qualibet brazata vel Fassina... solvat domino solidos duos.

FASSIO, in Legibus Hungaricis, Prsens relatio voluntatis et contractuum coram magistratu. Sambucus. Fassio, Confessio, Papi. Gloss. Lat. Gall. : Fassio, Confession, regelrissement. FASSISERIUS. Vide Fasticerius. FASSOLIUS, Faselus, leguminis species. Stat. Montis-reg. pag. 321 :

Item pro quolibet sestario Fassoliorum, etc.

Vide infra Fasulus. et Glossar. med. Grcit. voce , col. 1668. Vide Faba Asiana.

FASSUS, Fascis, Ital. Fascio, Gall. Faisseau. Charta ann. 1345 :

Solvat pro pna 10. sol. de somata, 3. de Fasso, etc.

Occurrit ibi pluries, ut et in Chartulario Prioratus S. Petri de Domina. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 238 :

Concessit Abbati duos Fassos dorsales ramorum grossorum bosci ipsius...... capiendos singulis diebus.

Vide Teda. FASTA, Papi, Honorata dicta, aut locuta. Forte ex Gr. , dicta. Vide Fatare. FASTE. Acta S. Lupi episc. Trec. tom. 7. Jul. pag. 81. col. 2 :

Si quis Christianorum quemlibet severitate coartasset legis, vel oppressisset pondere tyrannic potestatis, Lupi placatus grata oratione, quocumque teneretur, solvebat eum Faste.
Forte pro Statim. FASTELLA, Ligamen, Italis, Fastello. Anastasius Bibl. in Benedicto II. PP. pag. 57 :

In Ecclesia B. Valentini.... fecit coopertorium super altare, cum clavis et Fastellis, et in circuitu palergium chrysoclavum.
Alii Codd. habent, cum clavis in Festellis : Alii denique Fistellis. Vide Fastilis. Forte pro Fascetta, vox Italica, fasciola ; ut et infra Fasteria, pro Fasceria, eodem significatu. FASTERLA, Eadem forte notione. Bernardus Mon. in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 77. de Officio Parasceves :

Et crux ab armario duabus Fasterlis, dum Missa minor cantabatur, cooperta, apportatura duobus albatis de altari S. Jacobi ante altare principale.
Legitur in edito Fastelis. FASTERMANNES. In Legibus Edwardi Confess. cap. 38. inscribitur : Mox additur :

De emptionibus sine fidejussionibus, quod Anglice dicitur Fastermannes. Prohibitum erat etiam in eadem Lege, ne quis emeret vivum animal, vel pannum usatum sine plegiis et bonis testibus.

Vox deducta a Saxonico fast, vel fst, firmus, stabilis, constans ; et man, homo. Vide Phillips. Histor. Jur. Anglosax. not. 419. FASTERNA. Sic lego in Inventar. Ornament. Eccl. castri Achardi ann. 1200. ex Tabul. S. Cypriani fol. 104 :

Alb xiii. mapul operat iii. planet xiii. Fastern iii. cortin v. dorsalia v. vexilla ii.
Idem videtur quod Fasterla. Vide supra Faniculus et infra Festaculus.

FASTICARE. Frequenter facere. Dief. FASTICERIUS, pro Pasticerius, Gall. Patissier, Cupedinarius, Pistor dulciarius. Computum ann. 1333. in Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 273 :

Guillelmo Fasticerio regio pro tortis palmisanis factis per eum in eodem festo, etc. taren. xviii.

D. Lancelot legit Fassiserius. FASTIDIACIO, Superstitionis species. Capitulare Gregorii II. PP. pro Bavaris, 8 :

Ut incantationes et Fastidiaciones, sive divers observationes dierum Kalendarum, quas error tradidit paganorum, prohibeantur, sicut maleficia et magorum prstigia, etc.
Ex Fasti dies, videtur vox deducta. Forte Fascinationes. FASTIDILITER. Fastidiose. Varr. apud Non. 2. 336. Quibus instabilis animus, ardens mutabiliter avet habere, et non habere, Fastidiliter, inconstanti pectore. 1. FASTIDIRE, Existimare, putare ; si tamen mendum non est. Charta Wilgfr. episc. Virdun. ann. 973. inter Probat. tom. 2. Annal. Prmonst. col. 321 :

Non enim Fastidiendum est illis pabulum divini verbi sufficere, insuper et corporis necessaria ministrare, etc.
Gloriari. 2. FASTIDIRE, Fastidium movere. Vita S. Audoen. tom. 4. Aug. pag. 807. col. 1 :

Ista pauca breviter concludenda sunt, ne sermo incultus Fastidiat.

FASTIDITAS, Fastidium, tdium. Vita S. Adalbert. tom. 5. Jun. pag. 102. col. 1 :

Quorum (sanatorum) nomina sive numerum colligere supersedimus, ne, per verbosam styli vagationem, legentibus forsitan quamlibet ingeramus Fastiditatem.
FASTIDIUM, pro Fastigium. Vetus Inscriptio apud Gualterum in Tabulis Siculis pag. 51 :

Columnas cum Fastidiis et parietibus templi, etc.

FASTIGARE, Extollere, elevare, vox usurpata a Plinio, Solino, Mela, Martiano Capella, Sidonio, Leontio Episcopo, Joanne Sarisberiensi, et aliis. Fastigatissimus, quasi Fastigiatissimus, ad suprema dignitatum fastigia eductus, apud eumdem Sidon. lib. 1. Epist. 9. Fastigatissima felicitas, suprema, lib. 2. Epist. 4. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Fastigatus, Elev en honneur. FASTIGATIO Mentis, Animi magnitudo, Sublimitas. Acta SS. Martii tom. 2. pag. 448. de S. Isychio :

Qui nobilis generis ortu conspicuus, natalium titulos mentis Fastigatione sublimavit. Fastigiatione,
in Vita S. Apollinaris apud Marten. tom. 6. Ampliss. Collect. col. 779. FASTIGIUM, Summitas, Servio ad 1. neid. Inferioris vero tatis Scriptoribus, nescio quod ornamentum in dibus sacris. Baldachinum interpretatur Macer in

Hierolex. Anastasius Bibl. in S. Silvestro PP :

Fecit Constantinus Augustinus Augustus Basilicas istas, quas et ornavit : basilicam Constantinianam, ubi posuit ista dona, Fastigium argenteum battutile, quod habet in Fronte Salvatorem, sedentem in sella, etc.... Fastigium ipsum, ubi stant Angeli, etc. farum ex auro purissimo quod pendet sub Fastigio, etc. Fecit autem Valentinianus.... Fastigium argenteum in Basilica Constantiniana, quod a barbaris sublatum fuerat, quod pensabat, etc.
In S. Hilario :

In medio cancellis reis et columnis, cum Fastigiis et epistyliis undique ornatum ex musivo, etc.
Fastigium, Turris. Paschasius in Vita S. Adalhardi sc. 4. Bened. part. 1. pag. 340 :

Sepulta sunt autem decenter membra carissimi senis in basilica B. Petri Apostoli sub Fastigio inter ejusdem medioxim quatuor ecclesi centra.
Gerardus lib. 1. Mirac. ejusd. Adalhardi ubi de Sepultura :

Si quidem sepultus.... ante gradum cancelli.

FASTILIS, Idem videtur quod Fastella. Vetus Notitia in Tabulario Casauriensi ann. Ludov. Imper. filii Lotharii 8 :

Quod coram prioribus regni sui Dominus Imperator prdictas res propter munera, qu ei dederat, Fastilem optimum aureum reddere voluit.

Vide Fastella, Fasterla. FASTINARE, Fenum siccare furcillis versando, Gall. Faner. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Fastinare, fesner. FASTIO. Incanto ; adulando decipio. Dief. FASTIVA. Otto Morena in Hist. rerum Laudens. pag. 53 :

Postea Imperator castellum suum, ut bene retroductum fuit, statim bene aptari, firmiterque ex duplicibus Fastivis viminum cooperiri fecit, ex simplicibus enim in primis erat coopertum ; deinde optimis feltris, coriisque... illud armari prcepit.
Legendum forte fascinis, i. fascibus, ex Ital. Fascina. 1. FASTUS, uum, pro Fasti, orum, dixisse Varronem, Lucanum, et aliquot alios, observatum a Prisciano l. 6. Sed et Fastus, pro fasti dixit Hieronymus, seu quis alius, in Epist. ad Demetriadem :

Licet ediderit virilis sexus memorabiles Consulatus, et amplissimi ordinis Fastus illustris famili nomina frequens audierit, etc.

Turtius Rufius Asterius Quintus Ex-consul Ordinarius atque Patricius in Codice MS. Juvenci :

Asteriique tui semper meminisse jubeto, Cujus ope et curis edita sunt populis. Qu quamvis summi celebrent per scula Fastus, Plus tamen ad meritum est, si viget ore tuo.

Vide Scaligerum ad Festum. 2. FASTUS, pro Faustus. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Fastus, Benastruc, Prov. FASULUS, Faselus, leguminis species. Charta ann. 874. confirmata ann. 1118. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 833 :

Sunt insimul seminationes de Fasulis modiorum viginti.

Vide supra Fassolius. FASURITIO, Avicenn est medicina ad scabiem. Glossar. medic. Ms. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959. FASWIROTOS. Vide Furswirotos. FATALES De, ut Fad, Gall. Fes, apud Nigellum Wirekerum in Speculo Stultorum. Vide Grimm. Mythol. Germ. pag. 695. Dicuntur Fatu in Excerpt. e cod. Basil. sc. xv. apud eundem Grimm. pag. xlvi. FATALIA, Tempus a lege prstitutum ad causas appellationum apud judices instruendas et terminandas. Edictum Philippi IV. Franc. Regis ann. 1303. in Codice MS. Consuetud. Tolos. fol. 34 :

Item, In causis appellationum interpositarum a sententiis latis pro nobis contra privatas personas, Fatalia non currant, ubi pro certo constabit stetisse per Procuratores nostros vel judices appellationum, quominus infra Fatalia terminentur.
Aliud Philippi VI. ann. 1338. apud de Lauriere tom. 2. Ordin. Reg. pag. 127. n. 32 :

Item, Duximus statuendum, ut in causis appellationum prosequendis contra Procuratores regios, si dicti Comites, Barones et Nobiles ac eorum subditi fuerint diligentes adeo, quod per eos non steterit quominus fuerint terminat, sed per dilationes petitas ex parte Procuratorum nostrorum vel quia assizi non sederent totiens, quod caus ips potuerint terminari, non currant, nec currisse dicantur Fatalia contra ipsos.
Sic Dies Fatales L. 2. Cod. de temp. appell. (7, 63.) l. ult. Cod. ubi senat. (3, 24.) is est, quo nisi introduceretur in judicium causa appellationis, interire solebat. Vide Cujacium Observat. l. 12. cap. 4. FATALIS, Imminens, instans. Lit. excusat. Will. prior. S. Pancr. de Lewes ann. 1259. in Chartul. Cluniac. ch. 207 :

Noverit sanctitas vestra quod nos..... sine maximo et Fatali corporis

nostri periculo ire nullatenus valebamus.

FATALITAS, Gallice Fatalit, Mors, sic dicta, quod fataliter accidat et necessario. Epistola, ut videtur, Manfredi filii nothi Friderici Imp. tom. 2. Ampliss. Collect. col. 1181 :

Divus Csar genitor noster rebus humanis assumtus, sicut Domino placuit, debitum Fatalitatis exolvit, reddens animam Deo vivo.
Fridericus II. Imp. ad Ottonem Bavari Ducem apud Tolnerum in Probat. Hist. Palatin pag. 149 :

Humanitatis commune debitum.... ex inevitabili lege Fatalitatis exolvit.

Generatim leg. 1. Cod. de jure emphiteut. (4, 66.) Fatalitas dicitur quivis casus vi humana superior. FATAMIA, Plaga, ut meridiana vel occidentalis. Papias. In MS. Bituric. Fathamia. In Glossar. cod. reg. 7644. Fathauna, ut e Glossis. FATARE, Fato destinare, Joan. de Janua. Festo Fatari, est multa loqui, in quodam Chronico Turonensi, Prdicere. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Fatare, destiner. Elmham. in vita Henr. V. reg. Angl. edit. Hearn. cap. 67. pag. 189 :

Quidam..... cura propri salutis postposita,... extra prfatos limites easdem mansiones et hospicia, qu prius habuerant, occupabant ; quorum duos, sinistro Parcarum livore Fatatos, rex sic hospitatos reperit, quos..... suspendi fecit in arbore.
Fatatu, Germ. bescheyrt, in Vocab. Germ. Lat. ann. 1477. Adel. Fatatum, geordnet oder bescheret, in Gemma Gemmarum. Uterque ex Joann. Januensi. FATELES. Vide Fatoles. FATERA, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Faula, Prov. fabula, Fatera. Glossar. Lat. Ital. Ms. : Fatera, la fabula. Vide infra Fatuitates. FATERI, Dicere. Etherius et Beatus lib. 2. adversus Elipandum Toletanum Archiep. :

Libelli tui, in quibus nos hreticos esse Fateris, jam per publicum.... vulgati sunt.
Paschasius Ratbertus in Vita Wal lib. 1. cap. 7 :

Quo audito illi cperunt prospicere, is si esset, quem Fatebamur, i.


dicebamus. Aimoinus de Translat. SS. Georgii et Aurelii n. 3 :

Inter quos quidam ejusdem vi loca hujusmodi Fatebantur importunitatibus passim prpedita, quatenus nec magno Comitatu quisquam vallatus illud iter secure aggredi valeret.

Vide Baluzium ad Capitul. pag. 1265. FATIALES, Dies solempnes. MS. Bituric. FATIBILIS, Advena, extraneus. Charta Johannis IX. Archiep. Ravennat. ann. 898.

in Bullario Casin. tom. 2. pag. 38 :

Reservata tamen nobis, et successorum nostrorum in prfato monasterio ordinatio et potestas. Et quando Domino placuerit ab hac luce migrare abbatem, (eligatur) qui in ipsa congregatione fuerit, semper exercens Regulam Monachorum et Congregationem ; et idem Abba, si Fatibilis prfuerit, a Pontifice spedict S. Ecclesi Ravennatis ordinetur.
Vide Fatitii. FATIBULA. Diomed. 3. p. 488. Putsch. Dramata Latine fabul appellantur, sive Fatibul. FATICA, Concessio vel locatio officii alicujus ad diuturnum tempus, puta in emphyteusim ; vel id quod prter pretium corollarii vice in ejusmodi locationibus conceditur, vulgo Pot de vin. Vide infra Fatiga 2. Constit. capit. eccl. Barchin. ann. 1423. rubr. 18. ex Cod. reg. 4332 :

Nullatenus..... promittendo secrete, seu alio quocumque qusito colore aliquam spem, de Fatica concedant, vel de eadem spem dent modo aliquo, quousque instrumentum contractus ejusdem fuerit prsentatum.

Exstat alia notione in Fatigare 1. FATICHA, Sessio juridica, idem quod Assisa. Sent. arbitr. inter Jac. reg. Majoric. et Gastonem comit. Fuxi ann. 1304 :

Apud Orden fiat Faticha per bajulum de Belver, et apud Taltandre fiat Faticha super civilibus querimoniis per bajulum de Belver.

Vide in Fatigare 1. FATICIUS, f. pro Factitius : ibi enim aut de novo homine aut de filio, qui naturali et legitimo opponitur, sermo est. Rather. Veron. lib. 2. Prloq. apud Marten. tom. 9. Ampl. Collect. col. 839 :

Quid enim mendicans (pater) clamitat, nisi te novitium, te assumtum, te illud quod nuper ab his inventum est, qui se homines facere jactant, id est, Faticium, te allevaticium, te nothum, spuriumque demonstrat ?

FATIDIOSUS, Renidens, annuens, consentiens, vel deridens. Glossar. vet. ex Cod. reg. 7613. 1. FATIGA, Labor prsertim ex itinere, Fatigatio. Gall. Fatigue, Hisp. Fatiga, Ital. Fatica. Longinus in Actis S. Stanislai Maii tom. 2. pag. 247 :

Pollicens se ejus sepulcrum, cum consorte sua, pedestri visitaturum Fatiga. Post longas laboriosi itineris Fatigas,

in Epistola anni 1415. inter Anecd. Marten. tom. 2. col. 1610. Vide Fatigare 2. et Fatigi. Alia notione sumitur Fatiga juris infra post Fatigare 1. 2. FATIGA, Pensitatio, qu domino principali pro alienando feudo exsolvitur. Consuet. Catal. Mss. cap. 51 :

Jus est scriptum, quod si forte in aliquo feudo eodem essent duo vel tres

domini vel plures, uno tenente ipsum feudum pro alio, si infimus vel medius vendere voluerit jus vel directum quod ibi habent, Fatiga et ferma et etiam tertium seu laudimium totaliter integrum spectat ad dominum majorem.

Vide supra Fatica. 1. FATIGARE, Vexare, prsertim de litigatorum vexationibus. Gloss antiq. MSS. : Vocare, Fatigare, Lassare. Capitulare ann. 806. cap. 9 :

Sunt et alii, qui justitiam legibus recipere debent, et in tantum fiunt in quibusdam locis Fatigati, usque dum illorum justitiam per fidejussorum manus tradunt, etc.
Adde lib. 3. Capit. cap. 21. Lex Longob. lib. 2. tit. 35. 5. Grimoald. 4. :

Cum sacramento suo se defendat, nam per pugnam, ut supra dictum est, non Fatigetur.
Tit. 55. 15. Liutpr. 70. (6, 17.) : Formula vetus 48. apud Bignon. :

Dicat juratus, quia non asto animo eum per pugnam Fatigare qurat. Tibi exinde nullas calumnias, nec Fatigationes, nec repetitiones agere... debeamus.

Adde form. 51. Legem Bajwar. tit. 12. cap. 2. 2. Concil. Agath. can. 21. Aurelian. II. can. 5. Toletan. III. can. 20. 21. Wormat. can. 24. etc. Gregor. M. in Sacrament. :

Parce, qusumus, Domine, parce populo tuo, et nullis jam patiaris adversitatibus Fatigari.
Idem lib. 10. Epist. 74 :

Litigiis Fatigare. Fatigare argutiis,

apud Sidon. lib. 6. Epist. 2. Per pugnam Fatigare, in Diplomate Henrici Imp. ann. 1081. apud Ughellum tom. 3. pag. 419. Occurrit non semel in Cod. Theod. et apud Veteres Scriptores, Ammianum pag. 101. 1. Edit. Valesii, veterem Interpretem Concilii Constantinop. sub Flaviano Act. 7. non semel, Joannem Diacon. in Vita Gregorii M. lib. 94. cap. 4. Hildebertum Cenomanensem Episcop. Epist. 67. 76. etc. Vide Savaron. ad Sidon. lib. 1. Epist. 8. Salmasium ad Vopiscum pag. 482. et Menag. in Orig. Francic. v. Fascher. Hinc Fatigare, pro, in jus vocare, vel alicui quidpiam controvertere. Fori Aragon. lib. 7. fol. 129 :

Nec reperiri poterit, quod pater suus nec avus aliquo tempore fecerint servitutem regalem, et sit Fatigatus pro sua infantionia, etc.

Id est, qu'il soit inquiet pour sa noblesse. Fatigatio, Vexatio, exactio, etc. in Formulis veterib. Bignonii cap. 48. 51. et in Legibus Henrici I. Reg. Angl. cap. 7.

Fatigare de Directo, Fatigatio, et Fatica de Directo, voces fori Catalanici et Hispanici, qu defectum juris, seu justiti reddend dilationem denotant, Defaut de droit, practicis nostris : quo nempe quis jus petens sibi fieri a domino, fatigatur, seu vexatur, si ei denegetur, vel adversarius stare recto seu juri renuat. Usatici Barcinonenses MSS. cap. 58 :

Nemo sit ausus ei desemparare, nisi primum Fatigaverit se de directo.


Cap. 74 :

Et teneat illud fallimentum, per Fatigamentum directi, si ille adversarius, qui ad placitum fallerit, non habuerit Es sine engan.
Cap. 93 :

Sicut malum, quod factum est per Fatigationem de directo, nullatenus debet esse emendatum, ita illud, quod factum fuerit super proferimento de directo, nullatenus debet remanere, ut non sit redirectum.
Cap. 110 :

Si quis dixerit, se esse Fatigatum de Justitia in Principem, vel in Episcopum, aut in dominum suum, seu in adversarium suum de directo,... si hoc probare noluerit, emendet omnia malefacta, qu propter hoc hac occasione fecerit.
Constitutiones Catalani inter Dominos et Vassallos MSS. cap. 39 :

Si vero Princeps iste injuste daret damnum Barono, vassallos auferendo ei, feudum, seu alodia, sine juris Fatica, tunc Baro inventa prius juris Fatica in ipso domino suo potest injungere hominibus sui alodii, ut ipsum adjuvent contra Principem ipsum, si super hoc insurgendo contra eum vellet insurgere.
Cap. 48 :

Si aliquis dominus accepit potestatem castri, vel emparavit feudum, quod tenetur pro eo, scilicet ratione defectus servitii, vel per Faticam directi.

Adde cap. 49. et 50. Concilium Helenense ann. 1065. et Contitutio Jacobi I. Regis Arag. pro Treuga Domini :

De prdicta autem pace vel de scripta treuga, querela ad Episcopum, vel ad ejus Canonicos, seu Fatigatio omni tempore fiat,... et ipsi, in quibus Episcopus vel Canonici prdict sedis se Fatigaverint de reductione prfat pacis, etc.
Curia Generalis Catalan. ann. 1291. MS. :

Si dominus vel Curia fuerint in Fatica reddend justiti, vel solutionis seu satisfactionis faciend, vel etiam negligentes, etc.
Alia Charta :

Data prius Fatica 30. dierum, infra quos sit licitum retinere, etc.

Ubi Fatica videtur accipi generatim pro dilatione. Alia Jacobi Infantis Reg. Aragon. filii et hredis Major. et Montispess. data apud Majoricas 4. Kl. Mart. 1259. qua quamdam peciam terr in heremum Bertrando de Rivopullo concedit :

Liceatque vobis et vestris post 10. dies, ex quo in prdicto Dom. Rege, vel nobis vel nostris Faticati eritis, totam hanc acquisitionem vestram cum omnibus melioramentis, qu ibi feceritis vendere, dare et stabilire, sive alienare, etc. Salvo tamen in omnibus et per omnia censu, jure, dominio, laudimio, et Fatica D. Regis prdicti, et nostri et nostrorum.
Fatiga Juris, Eadem notione. Litter Jacobi Regis Aragonum ann. 1253. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 1051 :

Concedimus etiam et indulgemus Abbati (Crassensi) et ejus successoribus... quod aliquis, vel Vicarii, vel Bajuli, vel nostri Locumtenentes... non possint... distringere eos... ad jus faciendum vel firmandum pro aliqua querimonia civili, vel criminali, nisi prius in ipsis manifesta Fatiga juris inventa fuerit, cum denuntiatione legitima prcedente.

Eadem repetuntur in Epistola Clementis IV. Pap tom. 2. col. 595. Fatica De Directo, supra, et in Constitut. Petri I. Regis Aragon. edita Barcinone ann. 1228. Vide Pignorare. 2. FATIGARE, Ire aliquo cum molestia. Gregorius M. lib. 12. Epist. 27 :

Ita fac, ut labor ejus, quo hic ad nos Fatigatus est, vacuus non sit.

Charta Erici Regis Dani ann. 1423. apud Pontanum lib. 9. Hist. Danic pag. 571 :

Et ob hoc prfatos dominos ad diem placiti, et ad invicem convocavimus, et nos cum eis Fatigavimus, et propter pacem, concordiam et compositionem tractavimus, etc.
Fatigare, Iter suscipere. Vetus Scheda de Ordinat. Episcopi in Appendice ad Capitul. Regum Francor. Edit. Baluzii :

Interrogantur ab Episcopo : Quid est, fratres, quod vos Fatigastis ? Illi respondent : Ut nobis concedas Patronum.
Occurrit ibi rursum. Vide Fatiga. Liudprand. in Legat. cap. 15 :

Quid caus sit quare te huc Fatigasti, frater edissere.


3. FATIGARE. Canones Hibern. lib. 33. cap. 5 :

Debitor reddet, quantum rata solvit, et quantum Fatigatus fuerit ; si vero humanus fuerit, rat non quret usuram, nisi quod tantum solvit, et quantum Fatigatus fuerit. Si vero inhumanus fuerit, uno anno crescet usura, et quintam partem debiti in omni mense.

Ubi, quantum fatigatus fuerit, est, quantum ex debito non soluto creditor damni

acceperit. 4. FATIGARE, pro Cavillari, ut et Fatigationes, pro Cavillationibus et dicteriis dixit Sidonius lib. 1. Ep. 8. Fatigatoria verba, pro Facetiis lib. 5. Ep. 17. 5. FATIGARE, Exercere. Lit. remiss. ann. 1356. in Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 786 :

Quia dudum certis de causis publice et solempniter per Franci regnum extiterat proclamatum et publicatum. quod qulibet persona, cujuscumque conditionis aut status existeret, per exercitii continuationem se induceret ad trahendum de balista seu Fatigandum ad arcum et sagittam.
Sed forte leg. Sagittandum. FATIGATIO, Vexatio, molestia, prsertim qu ex litium anfractibus oritur. Synod. Ucetic. ann. 1139. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. col. 321 :

Super ecclesia de Beciano controversia est a longis retro temporibus agitata, unde nimirum utrumque cnobium multas et difficiles Fatigationes sustinuit, etc. Fatigationes,

eadem acceptione in Litter. Remiss. ann. 1375. ex Reg. 107. Chartoph. reg. ch. 302 :

Icellui Cuarmel fist convenir ledit escuier en la court de l'glise Tournay en cas d'asseurement juratoire, pour lui donner plus de peine et de Fatigation.
Vide in Fatigare 1. et 4. FATIGATORIUS. Sidon 5. ep. 17. Verba erant dulcia, jocosa, Fatigatoria, h. e. faceta. FATIGI, Molesti, labores, Gall. Fatigues. Chronicon Windesemense lib. 2. cap. 32 :

Pro Fatigiis et expensis.


Lib. 1. cap. 35 :

Quantis laboribus et Fatigiis.

Occurrit in Legibus Hungaricis. Vide Fatiga. FATIGIUM, Idem quod Fatigi. Glossar. Lat. MS. Regium Cod. 1013 : Anhelitus, suspirium, Fatigium. Visio Taionis :

Quumque ab eis interrogaretur, quam ob causam tam grande extaret Fatigium. Ut ejus remuneraret tam vastum Fastigium,

Perperam Fastigium scribitur hoc loco apud Isidorum Pacensem ra 680. ut et paulo infra : Fatigium est in edit. ann. 1729. Translatio S. Mennatis apud Marten. tom. 6. Ampl. Collect. col. 983 :

Si non fecerimus, incurramus nihilominus voti simul Fatigiique dispendium.

Occurrit prterea apud Elipandum Episc. Toletan. in Epist. ad Felicem Urgelitanum, Bedam in Chronic. lib. 2. cap. 18. ex Edit. Chiffletii, in Lege Longobard. lib. 1. tit. 30. 6. apud Leon. Ost. lib. 3. cap. 28. Erkempertum in Hist. Longob. in Charta anni 908. apud Paschasium Radbertum in Epitaphio Wal lib. 1. cap. 2. lib. 2. cap. 1. 11. Ughellum in Episcop. Bergomens. etc. FATIGOSUS, Fatigationi idoneus, Gall. Homme de Fatigue. Utitur Michael Scotus in lib. de Physionomia : locus non succurrit. FATILOQUIUM. Prdictio. Apul. de Deo Socrat. Vel Sibyll Fatiloquia versificet. FATIM, Multum significat. Papias. Hinc Affatim. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Fatim, Moult, habundament. FATIO. Verba Prisc. p. 1250. FATIRO. Charta ann. 855. in Append. ad Marcam Hispan. col. 788 :

Ego Atila dono equas iii. et boves ii. et vakas ii. et frenomulare i, et Fatiro i.
FATISCERE. Lassare, marcescere, abundanter aperiri. Dief. FATISIA. Vetus Charta apud Ughellum in Episcopis Veronensibus pag. 742 :

Item broilum alienavit : item Fatisias ab Episcopatu alienavit, et pradum unum.


Idem forte quod supra Faicia et Faisio. Vide in his vocibus. FATITII, Adven, adventitii. Charta Ottonis III. Imp. ann. 997. in Bullario Casinensi tom. 2. pag. 58 :

Ut nullus homo magnus aut parvus terram ipsius colentes, aut habitantes, aut Fatitios inquietare, distringere, aut eorum possessiunculis tollere aliqua occasione prsumat.
Adde pag. 83. Vide Fatibilis. FATOLES, Fateles. Charta Rudesindi Episc. Dumiensis r 930. apud Anton. de Yepez in Chronic. Ord. S. Benedicti tom. 5 :

Plumatios digniores paleos 10. alios subminores 8.... almucellos morgones 6. Fatoles paleos 2. etc.
Alia r 1016. ibid. :

Almoalas de Paleo et de Grentisco, cum suos plumatos paleos, et Grciscos, et suas sabanas literatas, et Fateles alfanegues, etc.

FATONUS, an pro Latonus ? Vide in hac voce. Stat. datiar. Riper. cap. 12. fol. 5. v :

Item de quolibet pense folaselli, Fatoni laborati et non laborati, brasilii, soldi decem.
FATOR. Multum loquor, frequent. a fari. Fest. Fatantur, multa fantur.

FATU Mulieres, Meretrices. Vet. Charta apud Gul. Prynneum in Libert. Eccl. Angl. tom. 3. pag. 812 :

Cum quadam Fatua muliere in lecto suo nudus cum nuda extitit deprehensus.

FATUARE, Infatuare, alicujus consilia corrumpere et perimere. Hist. Harcur. tom. 4. pag. 1316. in Descriptione vit Willelmi Ducis :

Ne forte Rex Ludovicus animadvertat nostr intentionis propositum, non veniam abhinc contra te amplius in placitum : verum crede quod mandavero tibi, signo per me et te facto ostenso per legatum, et rimare ingenioso conamine Regem Ludovicum ire Fatuare, quia vult nos et vos omnes perdere.
Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Fatuare, diffatuare, Enfoller, Prov. Enfatrouiller, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1455. ex Reg. 183. Chartoph. reg. ch. 71 :

Je ne crois pas ton papier, tu m'en as autrefois Enfatrouill : mais tu ne m'en Enfatrouilleras plus.
Vide supra in Fallita 2. Fattras vero, pro vulgari Fracas, bruit. Contentio, jurgium, in aliis Lit. ann. 1420. ex Reg. 171. ch. 224 :

Fault-il tant faire de Fattras de ce mouton ?... Il n'en fault point tant parler.

Ubi de moneta, Mouton dicta, agitur. FATUARI, , in Gloss. Gr. Lat. Desipere. FATUARII, Qui futura hariolantur, apud Laurent. in Amalth. Vide supra Factura 7. FATUINA Rosa, Sine odore. Vide in Rosa. FATUITATES, Nug, gerr. Testam. Joan. Fabri Episc. Carnot. ann. 1390. inter Instr. tom. 8. Gall. Christ. col. 381 :

Eos (executores) rogo intime, quod papyros, quas Vit soleo appellare, eidem domino Petro Solier et non alteri tradant, quod me Fatuitates vulgarentur amplius, quod non expedit homini, qui statum habuit in vita.
FATUIZARE, Insanire. Barel. serm. in fer. 5. in Cap. jejun. : Idem serm. in Dom. 1. Quadrag. :

O quanti amisso lumine rationis Fatuizant, etiam et sancti viri et timorati. Unde quod lunatici Fatuizant in innovatione lun ?
Vide mox Fatuus. FATUOR. Est divino furore corripi, a Fatua uxore Fauni. Justinus 43. 1. Fauno fuit uxor nomine Fatua, qu assidue divino spiritu impleta velut per furorem futura prmonebat : unde adhuc qui inspirari solent, fatuari dicuntur. - 2. Est item ineptire. Senec. Apocolocyn. ante med. Audi me, et desine fatuari.

FATUOSUS, pro Fatuus, apud Ingulfum pag. 855. FATUS, pro Fatum, in Fragm. Petronii pag. 21. Vetus Inscriptio :

Fructum alium meritorum suorum reportare Fatus malus negavit.


Alia :

Virginem eripuit Fatus malus, etc.

1. FATUUS, Hebes, stupidus, insanus, idiota : unde nostris Fatuit, Stupor sensuum. Arest. parlam. Paris. ann. 1399. inter Probat. ult. Histor. Trenorch. pag. 264 :

Ipse Furet Fatuus seu idiota devenerat, etc.

Lit. remiss. ann. 1394. in Reg. 146. Chartoph. reg. ch. 129 :

On demanda icellui Jehan pourquoy il s'estoit ainsi laissi cheoir en la rivire ; lequel plain de Fatuit ou de maladie qu'il avoit, respondi que ilz avoient fait grant pechi de l'en tirer hors.
Vide supra Fatuizare. 2. FATUUS, adject. Contumeliosus, probrosus. Inquisit. ann. 1260. in Reg. Olim parlam. Paris. :

Idem Thomas posuit in prisione ipsum priorem et injecit manus in eum, licet prior solummodo verbis Fatuis ipsum offenderet... Conviciis et verbis probrosis alteri ab altero dictis et impositis, etc.
FAVA, Faba, Gall. Feve, Hisp. Haba vel Hava, Ital. Fava. Occurrit in Catalogo Rom. Pontif. a Petro ad annum 757. inter Concilia Hisp. tom. 1. pag. 18. Favat, Idem, in Necrologio Ecclesi Carnot. :

Acquisit etiam apud Menuesin generaliter quidquid Major habebat in granica Capituli, scilicet duos trituratores, vechiat, pesait, letilat, Favat.
Qua voce non fab, sed pisa, vici, lenticul, alique leguminum species designantur. Vide Favateria. FAVATERIA, pro Fevateria, ut conjecto, Jus, jurisdictio seu districtus feudi. Computa Grasivod. ann. 1337 : Castellanus Oysentii computat

de laudimiis et venditionibus de quibus mistrales nichil percipiunt lvii. lib. vii. sol. De laud. et vend. in Favateria Raimundi, deducto jure mistralis, xxvii. lib. De laud. et vend. in Favateria domini Oberti de Bardoncetria viii. sol. gross
. De agro fabis consito malim interpretari, Provinc. Faviero : unde Gallicum Faviere, in tom. 3. Fabul. pag. 190 :

Il y avoit une Faviere, Qui ja estoit toute cosse.

FAUCARE, Falce secare, a Gall. Faucher. Reg. Forest. de Broton. ex Cod. reg. 4653 :

Robertus Hose debet Faucare et debet fenare un jour.


Pluries ibi. Vide supra Falcare. FAUCES, pro Falces, apud Rymerum tom. 2. pag. 262 :

De cultellis, de Faucibus, etc.

FAUCES Alpium, Non semper dicitur, inquit Spelmannus, de ipsarum angustiis, quas clausas vocant, uti in faucibus : sed pro ipsis radicibus, a Germ. obsoleto Fauziu, i. e. Pedes. Spelmannus hc se didicisse scribit ex Goldasto ad Ekkehard. Cas. S. Galli cap. 1. apud quem Fauces occurrunt pag. 79. lin. 37. Pertz. et Fauces Juli pag. 37. lin. 49. Utroque loco nomen proprium oppidi, alterum hodie Fuessen. FAUCHEIA, Quantum unus sector per diem faucare potest in prato. Charta ann. 1326. in Reg. 64. Chartoph. reg. ch. 356 :

Unam Faucheiam in prato, quod est ante villam... Item duas Faucheias prati, sitas in pratis Disson. Fauchie de prey,

in Instr. ann. 1357. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 371. art. 6. Faux de pr, in Ch. ann. 1375. ex Tabul. S. Joan. Laudun. Vide Falcata. FAUCHETUM, Furca, Gall. Fourche. Chartularium S. Martini Pontisarensis in Charta anni 1313 :

Redecima quam percipit de fructibus... tam de minutis paleariis, qu producuntur extra granchiam ad Fauchetum, quam de aliis fourragiis.

FAUCHO, a Gallico Fauchon. Falx militaris seu ensis in modum falcis curvatus. Lit. remiss. ann. 1352. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 317 :

Prdictum Johannem de quodam Fauchone seu ense... in brachio usque ad magnam sanguinis effusionem vulneravit dictus monachus.
Ali ann. 1351. ibid. ch. 71 :

Idem Anglicus impetuose resistens evaginavit ensem suum, seu Fauchon vulgaliter nuncupatum. Idem Guyotus ipsum Johannem de quodam gladio, Gallice Fauchon nuncupato, percussit in brachio et vulneravit,
in aliis Lit. ann. 1357. ex Reg. 89. ch. 177. Vide Falcastrum 2. FAUCIA, ut supra Faucho. Stat. Vercell. lib. 3. fol. 107. v. :

Intelligantur arma offensibilia, spata,... Faucia, misericordia, ranchonum, et his similia.


FAUCIDIA. Primum Testamentum Widradi Abbatis Flavin. ann. 1. Theodorici Regis exaratum :

Prterea ista omnia reservavimus in Faucidia hredibus nostris, Pagaciacum in pago Neverninse, curtem quam dicunt Montem Porcionis, etc.
Id est, in Falcidia, seu legitima parte hreditatis. Vide Jurisconsultos, et Falcidia suo loco.

Perperam unica voce apud Mabill. sc. 3. Bened. part. 1. pag. 686. Pessime Infancidia apud Plancher. inter Probat. tom. 1. Hist. Burg. pag. 3. col. 1. FAUCILIA, Falcula, Gallis Faucille, in Histor. Dalph. tom. 1. pag. 57. col. 1. Securibus, Fauciliis, etc. FAUCILLA, Eadem notione, in voce Stannum. FAUCILLA, Falcula, Gall. Faucille, alias Fauchile et Fauxille. Reg. Episc. Nivern. ann. 1287 :

Item quilibet, qui vendit falces, Faucillas in dicto festo, debet duos denarios. Soyer herbe la Fauchile,
in Ch. ann. 1321. ex Chartul. 23. Corb. :

Chacun feure qui vent Fauxilles, doibt une Fauxille,

in Chartul. Latiniac. fol. 240. v. Faucillon, in Lit. remiss. ann. 1475. ex Reg. 204. Chartoph. reg. ch. 67 :

Ung grant Faucillon, duquel on a acoustum de chaumer.

Vide supra Falcilla. FAUCILLARE, , Suffocare, Strangulare, in Supplemento Antiquarii, a voce Fauces. FAUCIO, Fautio, Fauctio, Factio, a Faveo. Joannes de Janua : Fautio, laus vel consensus in malo, sicut amicitia, consensus in bono, etc. Gloss. Lat. Gall. : Faucio, onis, Consentement en mal. Fautor, fautoris, le Veux, l. loeur

Consenteur. Nota, quod Fautoria, vel Faucio est inter malos, amicitia inter bonos

. Hinc Defaucio, qu Faucioni opponitur. Gloss. Lat. Gr. : Defautio, , . Vide Factio. Vide infra Fautalis. FAUDA, Gremium, ventrale, vestium tegmen, Gall. Tablier ; Faudiou vel Faudau, in Diction. Prov. de Pellas. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Fauda, Prov. gremium, sinus. Lit. remiss. ann. 1396. in Reg. 150. Chartoph. reg. ch. 231 :

Presbiter bassiavit incontinenti femoralia sua usque ad genua, et cepit dictam uxorem dicti supplicantis ad capud, volens eam osculari ; quo facto dictam amplexavit et eam projecit ad terram, et cum sibi levaret raubam sive Faudas raub, etc.
Pro veste militari, braccarum species, apud Boet. lib. 4. Consolat. MS. :

L'un fiert et l'autre se revange, N'y ot haubert, Faude, ne mange, Ou demourast anel, ne maille.

Falte, eadem notione in Ordinat. Caroli ducis Burg. MS. ann. 1473 :

Les hommes d'armes seront armez, habillez et montez ainsi qu'il est declairi cy-aprs ; c'est assavoir de curache complette, salade baviere,

barbuce ou armet de gorgent, flancars et Faltes.

Ibidem : Faltes ou brayes d'achier. Quod partem corporis, ubi truncus fallit seu desinit, tegant, bracc ita appellat videntur. Vide Faldao et Falda 2. FAUDESTOLA, Faudestolium. Vide Faldistorium. FAUDICUS, Ille, qui vera dicit, cui cuncta favent, Ugutio. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Faudicus, Voir disant, a faveo et dico, quasi ejus dictis favetur. Eadem habet Johannes de Janua. FAVE. Vox asterisco notata in Chron. Patav. ad ann. 1279. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 1147 :

Dictus dominus Jacobus domini Gonzolini Paduam venit, ostendens fastum et maximam superbi promtitudinem, habens majorem partem Fave quam dicunt ecclesi.
FAVELAGO. Scrofularia minor. Dief. 1. FAVELLARE, Sermocinari, , in Gl. Gr. Lat. 2. FAVELLARE, Favere, blandiri, Gallice, Favoriser, flatter, alias Faveller ; unde Favele, Blanditia, Cajolerie. Instr. ann. 715. apud Murator tom. 6. Antiq. Ital. med. vi col. 377 :

Ex quo natus sum, semper ad episcopum sancti Donati abuemus consegrationem, et ipsius diocia sumus. Simili modo fortia patemus, et non prsumemus Favellare.
MS. :

Tant dist Bernart au roy, et tant li Favela, Tant loa Normandie, et Huon tant blasma. J'ai oi maint flamengel, Ki trop nos Favelle, Et sont de vanter isnel.
Fabul. tom. 2. pag. 225 :

Pastor, cantilena tom. 2. Poem. reg. Navar. pag. 183 :

Galestrot, bele douce amie, Je te comant deseur ta vie Que tu soies preus et isnele, Et si saches de la Favele, Tant que nostre preu en traion.

FAVELLUS, Fulvus, Gall. Fauve. Equus Favellus, in Computis Dalphin. T. Graisivod. ann. 1334. fol. 30. Runcinus Favellus, apud Th. Madox Formul. Angl. pag. 423. Vide Falvus. FAVENA. Vide Facima. FAVENTIA, Consensus domini pro alienando feudo. Locum vide in Favere. FAVERCA, usurpari videtur, inquit Spelmannus, in MS. Rivalensis Monasterii, pro

molendino terrario, vel pro fodina, ubi ferrum eruitur. An pro Fabrica ? Vide Favergium. FAVERE dicebatur dominus, quoties vassallo facultatem alienandi feudum suum concedebat. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Faveo, Assentir, ottroier, aidier, donner faveur. Favor, Aide, loange, assentement. Tabularium Vindocinense Thuanum :

Et ipse Favendo concessit, et donum super altare posuit.


Ibid. fol. 88 :

De futuro vero convenientiam fecit, ut si ab hominibus suis aliquas comparationes quarumcunque rerum facere potuerint, ipse libenter Faveat, suum prbeat autoramentum.
Occurrit ibi f. 36. 66. 74. 131. 146. Chronic. Besuense pag. 561 : Tabular. Vindocinense Thuanum num. 10 :

Quod quidem conjux sua, et filius ejus Fautores libenter concesserunt. Qui etiam fidejussor fuit de Faventia uxoris ipsius.
Favor, Ipse consensus Domini pro alienando feudo, laudimium. Tabularium Angeriacense fol. 58 :

Dedit tertiam partem totius terr de Curionio, Favore et consilio illorum, a quibus habebat illud beneficium, scilicet Favore Arberti de Roifec et Kalonis Vicecomitis de Oiniaco, atque Julian Vicecomitiss uxoris su.
Tabularium Vindocin. Charta 102 :

Facile eum a constituto deflexit, et Favorem donationis sui fevi ab ipso exegit.
Ch. 307 :

Dedimus illi 100. sol. Pictavenses, et uxori ejus tres aureos, pro Favore et memoria.
Vide Gallandum lib. de Franco allodio pag. 56. FAVERGIUM. Visitatio castrorum Delphinalium ann. 1347. tom. 1. Hist. Delphin. pag. 66. col. 2 :

Item invenerunt unum chaffaylium in exitu port dicti burgi de Monte versus Favergii, qui ceciderat, et ideo fuit injunctum Cellario, quod ibidem de dicta mayeria fieri faciat unam muetam bastardam cum quatuor culiis.

Nomen loci proprium. Vide in Errata Glossarii. ubi hc : Nomen loci prope Turrim Pinni in Dalphinatu, alibi dictum Fabric, Gall. Forges, unde Faverges, vernacule. FAVERIA Cassidis, Superior cassidis pars, ut videtur ; at unde ducta vocis origine mihi incompertum, nisi mendum sit pro Aurifaveria vel Aurifrasia, quod hc cassidis pars auro argentoque distingui solebat ; vel etiam brevius pro Faneria, Baneria, parvum vexillum quo illa pars interdum ornabatur. Miracula MSS. B.

Ludovici Arelatens. Archiep. apud Stephanot. tom. 10. Fragm. Hist. pag. 310 :

Fuit percussus quadam sagitta magn balist, qu infra viseriam cassidis intravit et pariter sine vulneratione capitis : hoc reputans etiam sibi miraculose accidi precibus B. Ludovici, et illico simili jactu magni viratorii super Faveriam dict cassidis percussus cecidit retro se, qui stetit aliquo intervallo tanquam mortuus. Et doit livrer et mettre en chascune gale vj . varetons, iij . lances, v . dars, Favars, lances longues ferres, roncies de fer, et touz autres garnemens et armeures.
m c c

Favart, Armorum species, in Convent. inter commissar. reg. et Ayton Dorea ann. 1337. ex Reg. Cam. Comput. Paris. sign. Croix fol. 187. v. :

FAVERIUS Columbus, Agrestis, ut videtur, vulgo Pigeon ramier. Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 151. ex Cod. reg. 4622. A. :

Nulla persona audeat capere... columbos alienos cum filatis vel aliquibus ingeniis, nisi essent columbi Faverii.
FAVETUM vel Fovetum, Vallum, fossa, interprete D. Maurit. ad Chartam ann. 1290. tom. 1. Probat. Hist. Brit. col. 1094 :

Nobis tradita et assignata fuerunt videlicet omnia nemora, pascua, land, hay, Faveta, rocheria, terr arabiles et inarabiles, etc.

Vide supra Farreum. Nisi idem sit quod mox Faulaium. FAUGINATOR, f. Fossor, ab Occitan. Fousiga, fodere. Charta ann. 1471. ex Schedis Peiresc. apud Prsid. de Mazaugues :

Injunxit modernis stimatoribus.. quatenus... vocatis prius partibus qu tanguntur, sapitoribus, Fauginatoribus, valladeriis, magistris expertis et aliis necessario evocandis.
FAVILLARE, , i. Favilla aut fuligine inquinare, in Gloss. Lat. Grc. Sangerman. MSS. In Vita S. Guthlaci April. tom. 2. pag. 42. E. est Favillas emittere :

Maligni vero inter Favillantium voraginum atras cavernas discurrentes.

Favillare, Comburere, inflammare, Gallice Embraser. Hist. Illationis S. Benedicti sc. 4. Bened. part. 2. pag. 353 :

Monasterium vero... divina protegente dextera remansit illsum, quando ctera omnia hostile Favillavit incendium.
Favillatus, In favillas vel cineres redactus, apud Dudonem lib. 1. Hist. Norman. Favillacea Fuligo, apud Solinum cap. 48. de Juda. Favillatica Humus, apud eumdem cap. 27. Favillescere, In favillas abire, apud Fulgentium Placiadem de Virgiliana continentia. FAVISOR, Favissor. Joan. de Janua : Favissor est piscator, qui semper rogat, et

favet Deo, ut sibi bene eveniat : et dicitur a Faveo. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Favissor, Pescheur. Vide S. Rosa de Viterbo Elucidar. tom. 1. pag. 437. voce Favaceiro. Gloss. Anglo-Saxon. : lfrici : Adulator, vel Favisor, Liccetere.

Ego quietis et concordi et pietatis autor, conciliator et Favissor

, apud Apuleium Apolog. 2. pag. 219. Pro Favissor Lipsius mavult Fautor. Vide Forcellinum. FAVITOR, Qui partibus alicujus favet. Gloss. Isidori : Favitor, Fautor. Passio SS. Perpetu et Felicitatis n. 11 :

Ut cperunt me Favitores mei oleo defrigere, quomodo solent in agonem.


Plautus Amphitr. :

Sat habet Favitorum semper, qui recte facit.

Socii et Favitores, in Edicto Johannis I. Regis Francorum ann. 1353. Favitorius, Eadem notione, in eod. Edicto. FAULA, Prov. Fabula, fatera, libistita, in Glossar. Prov. Lat. ex Cod. reg. 7657. FAULAIUM, f. Ager incultus ad pascuum maxime pecudum. Charta ann. 1350. in Reg. 80. Chartoph. reg. ch. 165 :

In foresta vel nemoribus, pratis, pasturagiis, Faulaiis, stangnis, viveriis, etc.


Vide supra Favetum. Germ. Pfuhl est Palus. Adel. FAUNI, Dmones. Vita S. Agili Abbat. Resbac. cap. 8 :

Warascos prdicaturi accelerant, qui agrestium fanis decepti, quos vulgi Faunos vocant, gentilium quoque errore seducti, in perfidiam devenerant, Fotini seu Bonosi virus infecti.
Quo loco agrestes dicuntur Fauni, quia silvestres dii fuisse finguntur a Poetis, belluino more vitam agentes in silvis : unde Fauni ficarii dicuntur apud Hieremiam cap. 50. Adde Isid. lib. 8. Orig. c. ult. Acta Episcoporum Cenoman. apud Mabillonium tom. 3. Analect. pag. 352 :

In domo Nicholai Prpositi fantasia, quod in libris gentilium Faunus solet appellari, minus credentes, et in fide Christi modice catholicos, ut mulieres plerasque et simplicis tatis pueros, noctibus jugiter exterrebat.
Adde Presbyt. Ultraj. Apud Pertz. Script. tom. 2. in notis ad Vitam S. Bonifacii pag. 340. et Grimm. Mythol. German. pag. 272. et 330. Joann. Januens. ex Isidor. :

Vulgo incubi vel incubones, a Romanis vero fauni ficarii dicuntur.


Vide Fadus. FAUNIUS, Papi, Modus antiquissimus.

FAUNUS, Hinnulus, a Gallico Faon.

Tresdecim damas unum pickettum et duos Faunos cepit

, apud Rymerum tom. 5. pag. 828. col. 1. FAVO, Operimentum quoddam. Papias. Litter ann. 1425. apud Rymerum tom. 10. pag. 346 :

Tres albas cum paruris stolis, et Favones de eodem panno et colore.

Ubi legendum Fanones. Vide Fano. FAVONIUM, Odium leve et sine causa, velut a vento collectum. Gloss. Isid. quibus Papias et Excerpta monstrosam vocem addunt, Fribnianus. Gloss. Sangerman. n. 501. pro Favonium legit Fabonium. FAVONIUS, Spurius, nothus, Gall. Batard. Papias : Favonios veteres vocabant quos nos Spurios dicimus, qui ex patre incerto, matre vidua geniti sunt ; Favonios enim qudam animalia dicunt, qui hausto Favonio spiritu concipere dicuntur : unde matrem potius quam patrem sequuntur. Ex Isidor. Orig. lib. 9. cap. 5. sect. 25. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Favonius, vent, vel enfant n hors mariage. 1. FAVONUS, Eadem notione, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Favonus, ex patre incerto et matre vidua. 2. FAVONUS, La Compagnia. Glossar. Lat. Ital. MS. FAVOR, in malam partem accipitur in Arest. parlam. Paris. ann. 1343. ex Chartul. Guill. abb. S. Germ. Prat. fol. 63. r. col. 1 :

Quodque dictus Hugo (de Crusiaco) per nos condempnatus ad mortem et justiciatus fuerat propter plures errores, corruptiones, Favores et infidelitates, quos contra nos et rempublicam commiserat, eo tempore quo ipse fuerat prsidens in parlamento nostro Parisius.

Vide alia notione in Favere. FAVORABILIS, Favorem seu laudem captans. Chron. Viti Arenpeckii ad ann. 1181. apud Pezium tom. 1. Script. rer. Austr. col. 1203 :

Fuit autem rex Angli Richardus homo ferocissimus, Favorabilis, glori cupidus, pecuni liberalis.
FAVORABILITER, Cum favore, benigne, Gall. Favorablement. Lit. ann. 1369. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 284 :

Ipsorum consulum et habitatorum (Calciat) supplicationi et request Favorabiliter annuere volentes, etc.

FAVORALIS, Idem ac favorabilis. Not. Tir. p. 134. Favor, Favoralis, favorabilis. 1. FAVORARE, De pascuis dicitur, ubi animalia pascendo vastum non fecerunt. Fleta lib. 2. cap. 41. 13 :

Inquiratur... quantum per stimationem pastura Regis Favorata fuerit aut deteriorata.

Vide in Vaccaria. 2. FAVORARE, Favere, favorem impendere, Gall. Favoriser. Charta Henr. reg. Angl. ann. 1457. in Chron. Joan. Whethamst. pag. 419 :

Consideramus eciam nobiles fructus unitatis, amoris, requiei et pacis, quas quilibet princeps tenetur procurare, Favorare, et stabilire inter subditos.
Vide Favorizare. FAVORISCARE, Idem quod mox Favorizare. Testam. Johan. Thomassini ann. 1452. ex Schedis Prsid. de Mazaugues :

Rogo Majestatem Regis Renati domini mei et patroni, ut in protectionem suam habeat filios meos, et eos Favoriscat beneficiis et gratiis suis. Patri Regis minimum Favorizans.

FAVORIZARE, Favere, favorem impendere, Gall. Favorizer. Ericus Upsaliensis lib. 3. Hist. Suecic pag. 92 : Occurrit alibi non semel. Favorisatio, Favoris actio, apud Johan. Berberium in Viatorio utriusque Juris part. 3. Rubr. de Substitutionibus. Favorius, Ex favore profectus, in Vita S. Dunstani, Maii tom. 4. pag. 346. Favorose, Cum favore, apud Ludewig. tom. 5. pag. 515. Favorosus, Favore plenus, apud Johannem de Janua. Occurrit etiam apud Marten. tom. 8. Ampl. Collect. col. 173. FAUS, Silva ; idem quod Fagia ; de qua voce supra. Charta Longobardica in Bullario Casinensi tom. 2. pag. 12 :

Ego Rotharis Abbas in sycola (leg. silvola) et in Fao jugis 40. et 8. terra aratoria seu vitis, omnia ad pertica legitima, etc.
Statuta Massil. lib. 3. cap. 14 :

Omnes rasoir cum quibus radetur sint ligni de Fauo deuze ;

melius in MS. de fauo vel deuse. FAUSETUM, ex Gallico Fausset. In musica cantus acutioris species. Regula Ordinis de Sempringham, pag. 717 :

Organum tamen et decentum, Fausetum, et pipeth omnino in divino officio omnibus nostris utriusque sexus interdicimus. Cymbalic voces calamis miscentur acutis. Je te dirai une chanon, N'aura voisin ci environ, Qui bien n'entende mon Faucet.
MS. de Gallo gallinaceo cantaturum se dicente :

Anglis a Faucet, dicitur fistula, tubulus. Fortunatus ad Clerum Parisiensem :

A Faucibus forte, unde vox acutior emittitur. Vide Falsetum.

FAUSILLUM, pro Focillum, si bene conjecto, lignatio, lignum ad focum necessarium, Gall. Chauffage. Instrum. anni 1165. ex Archivo Ecclesi Massil. :

In montibus ultra Wilnam homines Episcopi et Ecclesi Fausillum colligent sine omni usatico et servitio.

Vide Focale. Malim interpretari de ligno seu herba comburenda, qu faucilla colligitur, Provincialibus vulgo Fauciou. FAUSSARIUS. Gloss. lfrici, cap. de nominibus ferarum : Faussarius, stea. Ubi Somnerus, forte Stotarius. FAUSSUS, pro Falsus. Faussa posterna, Pseudothyrum, Gall. Fausseporte. Reg. Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rubr. fol. 17. v. :

Pratum de Faussa posterna, quod non tenet a dicto duce.


FAUSTICONTIN. Ethelwerdus lib. 4. cap. 9 :

Aurilargus exanime corpus reliquit Monarchus Britannum. Nobilis ex stirpe frondens Saxonum, Eadgarus anax : namque sermone Latino Fausticontin nuncuparunt beatam.

FAUSTIM, Fauste, Germ. Abenteuerlich oder seliglich oder tdlich. Vocab. Lat. Germ. ann. 1482. Adel. FAUSTITUDO, Felicitas, Johanni de Janua ; Felicitez, bien heurtez, Glossar. Lat. Gall. Sangerm. FAUSTOR, pro Fautor. Papias : Faustor, Favens, consentiens, laudator. Vide Fabisor. FAUSTUS, Faustitas. Vita B. Julian tom. 1. Sept. pag. 316. col. 2 :

Propterea fauste mirabilis, Faustu festive mirabilis, etc.

Vide Faustitudo. FAUTALIS Custos, Veredicus, qui sit bon fam, cui fides haberi debeatur, sacramento adstrictus de dicenda veritate aut de officio bene gerendo, idem atque Faudicus. Vide in hac voce. Pactum inter capit. Rem. et habitat. vill de Hermondivilla ann. 1319. in Reg. 60. Chartoph. reg. ch. 28 :

Jurati dict vill ponent custodes Fautales pro bonis de die et nocte in villa et territorio custodiendis ;... requirere tenebuntur (majorem capituli) quantum ad juramentum Fautalium custodum prstandum... item si aliquis de terra capituli custodibus Fautalibus, sermentatis et pastoribus dict vill de suis mercedibus et salariis satisfacere noluerit, etc.
Nostris Fautable, eadem acceptione. Un des sergens Fautables du ban S. Remy, in Charta ann. 1321. ibid. ch. 202. Lit. remiss. ann. 1393. ex Reg. 145. ch. 493 :

Lesquels eschevins Fautabtes de Vanderesse... se transporterent au conseil leurs maistres et eschevins de Vervin, selon la loy duquel la ville de Vanderesse se rieugle. Foitable,
eodem intellectu, in Stat. scabin. Macer. ad Mosam MSS. :

Tous les sept eschevins avec leur greffier et le sergent Foitable dudit eschevinage se assemblent en leur chambre, etc.

Vide in Major. Forte a Germ. Vogt, vulgo Faut. Feldvogt quibusdam in locis est custos agrorum. Adel. FAUTIO. Vide Faucio. FAUTIOSUS. Vide Factio 2. FAUTONUS, Pieno de favore. Glossar. Lat. Ital. MS. Vide supra Favorosus. FAUTORIA, Favor, consensus, approbatio. Charta Jacobi Insulani Card. S. Eustachii anni 1415. apud Illust. Fontaninum in Antiq. Hort pag. 457 :

Fautoriam, adhsionem seu obedientiam, etc.


Sententia Inquisitionis Tolos. pag. 295 :

Necnon et omnem favorem seu Fautoriam receptationem, etc.

Occurrit rursus pag. 203. 250. et apud Acherium Spicil. tom. 6. pag. 149. Rymerum tom. 5. pag. 162. Martenium tom. 4. Anecd. col. 226. necnon in Concilio Tarraconensi ann. 1242. Vide Faucio. Fauterie, eodem sensu, in Lit. ann. 1409. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 463. Vide supra Favor. FAUTRUM, Pannus coactilis, idem quod Feltrum. Vide in hac voce. Charta Theob. comit. ann. 1222. in Chartul. Campan. fol. 316. v. :

Qui redditus consistunt in theloneo vini,... Fautrorum,... et in roagio bladi.


Le Roman de Clomades MS. :

Les batailles l'une aprs l'autre Le petit pas, lance sour Fautre, etc.

Fautrer vero, pro Ejicere, vulgo Chasser, mettre dehors, in Poem. inscripto Le Riche homme et le Ladre MS. :

Car en leurs cours (des Cardinaux) ne peut entrer Uns poures clers ; mais est Fautrs, Quant du portier est encontrs.

FAUTUS, pro Fructus, ni Fallor, in Bulla ann. 879. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 13. col. 1 :

Cunctis autem eidem loco hc nostr prceptionis jura servantibus sit pax Domini nostri Jhesu Christi, quatenus illi Fautum bon actionis recipiant.

FAUZIL, f. Filix, Gall. Fougere, Italis Felce. Statuta Massil. lib. 1. cap. 38. 2 :

Quisque qui cordoanum apportaverit sive adobaverit teneatur sacramento, quod mittat ad minus tertiam partem doros, vel de Fauzil, mixtim.
1. FAX, Ltitia. Papias. Forte quod noctis tempore ltitiam afferat. 2. FAX, Facula, funale. Dief. FAXA, Hispanis Fascia. Occurrit in Concilio Limano anni 1582. Vide Faicia. FAXANUS, Phasianus, Gall. Faisan. Charta ann. 1345 :

Venari ad capreolos, cuniculos, Faxanos, etc.

Occurrit prterea in Stat. Vercell. lib. 4. pag. 69. v. Vide supra Fasanus. FAXIA. Vide Faicia. FAXIATUS, pro Fasciatus, Fascia ligatus, ornatus, apud Jacobum Auriam lib. 10. Annal. Genuens. ad annum 1284. FAXINA, Fascis, Ital. Fascina, Gall. Fascine. Legitur in Ottonis Moren Hist. Laudensi apud Murator. tom. 6. col. 1041. FAXIOLUS, pro Phaseolus, Species fab, Gall. Faseole, Ital. Faggivoli, in Memoriali Potestatum Regiensium ad ann. 1172. et 1282. FAXIRE, Sepelire. Dief. FAXIS, pro Fascis, Gall. Faisseau, in quadam Epistola Ducis Januens. ann. 1358. FAXIUS, Fascis, Onus, Gall. Faix, Italis Fascio. Aurias lib. 10. Annal. Genuens. ad ann. 1285. apud Murator. tom. 6. col. 589 :

In qua (navi) cepit quatuor Pisanos et Faxios duodecim brandonorum, et duos saccos lan.
Statuta Massil. lib. 5. cap. 19. 7 :

Item, quicumque furabitur vites de nocte, vel de die de aliena, vel alienis vineis, solvat pro banno pro qualibet frossa x. sol. et pro quolibet Faxio v. sol.
Et 11 :

Item, quicumque capiet de alieno honore fabas, cicera, vel lentes sive lentillas, vel alia legumina, vel bladum, solvat... pro Faxio x. sol.
FAXOLUS. Fazoletum, sudarium :

Item unus Faxolus cum fimbreis aureis et unus coxinus de cetino rubeo. (Invent. Calixt. III, an. 1458, in archiv. Romano). Starius Faxulorum vendebatur sol. xxxv. qui communiter vendi solebat sol. x.
Vide Faxiolus. FAXUS, ut Faxius, in Chartular. S. Petri de Domina fol. 107. v. :

FAXULUS, Faseolus, species fab. Chron. Placent. ad ann. 1369. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 510 :

Tres trainas de lignis et decem Faxos de mauria.

Vide Fassus. Pro Faxo seu onere, in Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 134. ex Cod. reg. 4622. A. Occurrit prterea non semel in Stat. Vercell. pag. 81. 122. 125. etc. FAYCIA, Eadem notione. Libert. Montisfer. ann. 1291. in Reg. 181. Chartoph. reg. ch. 154 :

Item de Chartada seu charretada circulorum, unam Fayciam eorum non majorem nec minorem, sed mediocrem, pro leyda.
FAYLLIUM. Charta ann. 1204. ex Archivo Fontis Danielis :

Jubellus Dominus Meduan dedit Abbati Fontis Danielis quidquid habebat in Fayllio de Chavaneria, et terram qu est juxta Fayllium de Poilleyo et exclusas suas et piscarias in aqua Meduan.

Vide Fallum 2. FAYSANNUS, Phasianus, Gall. Faisan, in Comput. ann. 1495. inter Probat. tom. 4. Hist. Nem. pag. 65. col. 2. Vide supra Faxanus. FAYSSA, Equorum ornatus quidam. Comput. ann. 1334. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 85. col. 1 :

Item pro una Fayssa, xviij. den. Fay,

pro Stabulo vel grege equorum, apud Froissart. vol. 1. cap. 277 :

Les Anglois eurent cognoissance des Franois par leurs chevaux, qui entrerent au Fay des chevaux desdits Franois. Item bon mulieri pro quatuor Fayssis... vi. sol.

Vide infra Feda 2. 1. FAYSSIA, Fascia. Computum J. Humberti sub Guigone Delphino ann. 1328 : 2. FAYSSIA, Modus agri. Vide supra Faicia. FAYSSUS, Fascis, onus, idem quod Trossa 3. Reg. cap. eccl. Lugdun. ad ann. 1345. fol. 113. r. col. 1. in Cam. Comput. Paris. :

Stephanus de Garda (debet) suo nomine et aliorum hominum... unum fays feni,... duas partes dimidii Fayssi feni, etc.
Et fol. 125. v. :

Dimidium onus feni.

Vide supra Faissus. FAYZIMENTUM, Defectio a fide. Charta ann. 1313. in Reg. 52. Chartoph. reg. ch. 207 :

Propter Fayzimenta et hreses commissas per eos exhredati fuerunt.


Vide supra Faiditas. FAYZITUS, Proscriptus, exul, vel profugus. Acta Inquisit. Carcass. MSS. ann. 1308 :

Noe tamen scivit ipse tunc quod essent hretici ; imo dixi sibi quod erant quidam Fayziti de Tholosano.

Vide Faiditus in Faida. FAZELLUS, pro Faselus. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Fazellus, navis parva ad transeundum huc et illuc. FAZENDA, Idem quod Affarium, Prdium rusticum, ager : est enim Occitanis, Fazendas, quod nostri Affaire, negotium dicunt :

Facienda

Itali efferunt. Fulco Episcopus Tolosanus, qui obiit ann. 1231. apud Catellum pag. 900 :

Dieus, que commensamens es de touta Fazenda.

Lusit. olim eodem sensu. Vide S. Rosa de Viterbo Elucid. Append. pag. 41. Charta MS. ann. 1268 :

Ego B. Cat, filius quondam D. Azemarii Cat Militis,... recognosco, me tenere a vobis D. Hugone Dei gr. Comite Rhutenensi... in feudum liberum et francum Fazendam meam de S. Amantio,... item appendariam sive Fazendam de Comba meira,... item mansum seu appendariam de Brunissac, etc.
Profertur alia Charta in verbo Pagesia sub Pagus. Fazienda, Apparatus rusticus. Fori Jaccenses apud Blancam in Commentar. Rer. Arag. pag. 595 :

Et dimissis ganatis, et omnibus suis Faziendis, sequantur appellitum. In agris, in vineis, in furnis et in totis Faciendis.
MS. :

Charta Sancii Regis Arag. ra 1122. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 245 :

Riches d'avoir et de Facendes.

Vide Faicia, Frachenda. Fosia. Charta Occitanica ann. 1298. in Regesto Philippi Pulcri ann. 1299. n. 13. ex Tabulario Regio :

Item vineas ad operationem seu Fosiam quadraginta hominum per unam diem ad summam sex solidorum rendualium, etc.
Infra, Fazenda habetur :

Scilicet ipsam domum et vineas ad operationem seu Faziendam 73. hominum per unam diem ad valorem 8. libr. annui reditus.

FAZENDARIUS, Officium monasticum, qui res et negotia monasterii curat. Charta ann. 1228. apud Baluz. inter Probat. Hist. Tutel. col. 535 :

Ad supplementum autem festi institutum fuit ut singuli Fazendarii, sicut est cellerarius coquin, qui facit lardum et cnam et panem ad artocreas et ctera qu necessaria sunt, plenarie faciant, et cellerarius major pigmentum.
Vide Fazenda.

FAZENDERA, Expeditio militaris. Charta Sancii reg. Navar. pro hominibus de Larraga ra 1246. in Reg. 64. Chartoph. reg. ch. 68 :

Concedo eis etiam... quod ipsi, neque illorum homines sive besti non vadant ad meam aliquam Fazenderam, neque in Fazenderam illius (l. ullius) hominis ; sed inexercitum vadat de unaquaque casa unus homo.
For. Pennmaj. ann. 1199. apud S. Rosa de Viterbo pag. 438 :

Qui habitaverint in domibus aut in hreditatibus alienis, non serviant neque faciant Fazendeiram, nisi dominis suis, in quorum domo aut hreditate sederint.

Debita servitia omnis generis ita dicta videntur ; neque aliud est Facienda in For. Vis. ann. 1187. ibidem, pag. 437. voce Fazenda :

Milites et clerici qui in veteri civitate de Viseo casas habuerint, possideant eas sine regali Facienda, et mercatores et pedones similiter.
Vide supra Faisenda. FAZIO. Vide supra Faisio. FAZOLETUM, Sudarium, in Onomastico ad calcem tomi 1. SS. Maii. FAZOLETUS. Confer italicam vocem Fazzolleto :

Unus Fazoletus cum Ihus in medio de auro, cum armis Rmi. domini cardinalis, cum capello, cum mitra episcopali ad partem et litteris aureis in circuitu, cum floquis de serico et de auro, et nonnullis aliis novitatibus factis de serico et de auro. (Inv. Card. Barbo ex transcriptione Mntz, 1457). Solvit dicto Dauniso pro medullis Fazossis consumptis per dictos dominos consules in excubiis faciendis et custodibus visitandis, 1. florenum.

FAZOSSA Medulla, Fax, tda. Comput. ann. 1363. inter Probat. Hist. Nem. tom. 2. pag. 259. col. 2 :

Occurrit rursum ibidem. FEALITER, Feare, Feaudus. Vide Feudum. FEASTINGMEN. Charta Wiclafi Regis Merciorum in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 123 :

Hoc modo per vum liberabo a pastu Regis, et Principum, et ab omni constructione regalis vill, et a difficultate illa, quam nos Saxonice Feastingmen dicimus.
Vide Fstingmen. FEATUM, Feudum, prdium, nostris Fage. Charta ann. 1266. in Reg. 30. Chartoph. reg. ch. 373 :

Item pro quodam Feato, quod numquam fuit traditum ad censum, unum sextarium ordei.
Lit. remiss. ann. 1478. in Reg. 205. ch. 97 :

Ung petit Fage, nomm le fief de Villiers.

Charta ann. 1456. ex Tabul. Cartus. B. M. de Parco :

Comme feu Guillaume Guermont en son vivant fust seigneur d'un petit Faige,... et parceque ne leur parut aucun hritier, nous eussions recueilli ledit Faige par puissance de fi et mis en noustre main, etc.

Vide infra Feodagium in Feudum. FEBA, pro Luna, ut opinor. Graduale Alb. eccl. xi. sc. ex Bibl. reg. in prosa S. Ccili :

Sic venusta ut sol atque Feba.

FEBRETICUS, Qui febri laborat. Vita S. Apiani Monachi n. 17 :

Plurimos ibi Febreticos curavit.

FEBRIA, pro Fibra. Laurentius Decanus Pictaviensis in Planctu super morte Giberti Episcopi Pictaviensis :

Aurum quoque modo lentiscebat in laminas, modo vanescebat in spumam, ut vasa ministerii coloraret. Videres etiam in filo mollescere, torqueri in Febrias, et in opus textile per manus artificum deservire.
FEBRIFUGIA, Herb species, qu forte febrem fugat, in Capitulari de Villis c. ult. Erythra Centaurium, secundum Reussium ad Hortul. Walafr. Strabi. FEBRIRE, Febre laborare, , in Gloss. Gr. Lat. Avoir la fivre. Spartianus in Adriano :

Venit et de Pannonia quidam natus ccus ad Febrientem Adrianum.


Sidonius lib. 6. Ep. 1 :

Quis Febriens grotanti tactu pulsam distinguat incolumem. Cum vir Domini Febrire inciperet, etc.
Utuntur passim Medici. FEBRIS Italica. Annal. Fuldens. ad ann. 877 :

Vita B. Hugonis de Lacerta apud Marten. tom. 6. Ampliss. Collect. col. 1175 :

In hoc anno Febris Italica dolorque oculorum Germanicum populum graviter vexavit.
Et ad ann. 889 :

Italica Febris tussiendo perplurimos vexabat.

Vide Ekkehard. iv. de Cas. S. Galli pag. 89. lin. 43. Pertz.] FEBRIS Sanguinea,

sive de sanguine, dicitur febris ebulitionis et fervea sive ignea, propter multitudinem caloris

, in Tract. de Febr. Pet. de Alamannia scripto ann. 1454. ex Cod. reg. 6983. fol. 116. v. FEBRIS Visinocha, perperam pro Synocha, a Grco , qu numquam quidem intermittit, ut docet Ettmullerus, attamen certo tempore

excandescentiam habet sensibilem Hist. brevis S. Juliani Turon. apud Marten. tom. 5. Ampliss. Collect. col. 1075 :

Sicque nunc algorem, nunc calorem pati, ut Visinochis Febribus fieri solet, etc.

Vide Synochus. FEBRUS, ut Februus, pro Februarius. Inscript. marmorea in turri Vicenti apud Manni tom. 2. de Sigill. antiq. pag. 86 :

Februs erat, Christique suis hiberna pruinis Tempora transierant mille trecenta decem.

1. FEBRUUS Mensis, pro Februarius, apud Muratorium tom. 3. pag. 595. col. 1. Martenium Anecd. tom. 5. col. 106. et supra in Cyclus aureus. Reinard. Vulp. lib. 1. vers. 891 :

Quid defixus iners hres, velut inter Ianum Februus et Martem, si tibi cura fug est ?

Adde vers. 669. 2. FEBRUUS, Demon, demoni, Prov. in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. FECA. Charta Joan. reg. Angl. inter Probat. tom. 1. Annal. Prmonstr. col. 412 :

In stagnis et molendinis, in melle et spervariis, in Fecis et ferinis, etc.


Sed leg. videtur Feris. 1. FECIA, Fx, sedimentum, Ital. Feccia. Stat. Vercell. lib. 7. pag. 170. r :

Item statutum est quod nulla persona, cujuscumque conditionis existat, audeat vel prsumat decoqui facere Fecias prope civitatem Vercellarum per unum milliare.
Occurrit prterea in Stat. Taurin. ann. 1360. cap. 94. ex Cod. reg. 4622. A. 2. FECIA, Alia, ut videtur, notione, in Stat. datiar. Riper. cap. 12. fol. 4. r :

De qualibet soma luminis Feci, soldi duo.

3. FECIA vel Fecius, Lignum construendis rusticorum domibus aptum, f. excisi ex arboribus rami. Tabul. S. Sergii Andegav. :

Homines vero qui eamdem terram excoluerint, de eodem bosco facient suas domos de palis et Feciis, sicuti homines domni Artaldi.
FECIDUS, Feculentus, Fece plenus. Privilegium Henrici de Soliaco ann. 1031 :

Vinum Fecidum vel betatum non poterit vendere.

FECIOR, Sponsor, fidejussor, vel arbiter. Charta ann. 1051. ex Tabul. S. Vict. Massil. :

Ego Amalricus de ista venditione habui contentionem cum nepotibus meis, videlicet Bosone... et cum Carbonello propter illos ; et ego donavi Feciores in manibus Carbonelli Ottonem, ut de meo altero alode donet nepotibus meis Bosoni... et tantum quantum pertinet ad illos in ista terra quam vendo, et alterum Feciorem Guirannum ad Pontium Boirellum

meum nepotem, ut si partem debet habere in ipsa terra similiter faciam ei ; et si ego non fecero, istam terram non requirant, unde facta est hc venditio ; sed ad Feciores se convertant, quia talis est nostra convenientia.

FECONDIA, Sermo, verbum, pro Facundia. Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120 : Fecondia, parolle. FECOSA, Dejectiones, Gall. Matieres fcales. Litter Caroli, Joannis Franc. Reg. primogeniti ann. 1358. apud D. Secousse tom. 3. Ordinat. pag. 237 :

In dicto vico de nocte immunditias et Fecosa portando, ac ibidem dimittendo que corda et corpora ibidem inhabitantium corrumpunt et infestant.
1. FEDA, Fides, ex Germ. Feid. Capit. de Villis cap. 62 :

Quid de Feda fracta, vel freda, quid de feraminibus, etc.


Pertz. Fida facta. Vide Fides fracta. 2. FEDA, Ovis, Gall. Brebis. Statuta Massil. lib. 2. cap. 33 :

Constituimus ut nullus macellarius vendat in Massilia scienter... carnes Fed, vel arietis pro multone.
Ibid. 4 :

Ita ut emptor intelligat de carne Fed quod de Feda est, et similiter de aliis carnibus manifestent emptori.
Glossar Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Feda, Prov. ovis, berbita, fetans, bidens. Fedas, Prov. grex. Lugdunensibus, Feye. 3. FEDA, Emenda, mulcta, ut opinor. Charta ann. 1111. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 379 :

Alii autem usagii, quos ab antiquis temporibus abbas in omni villa Fredelaci habuit, sunt isti : omnes lisd et justiti septem solidorum, obolo minus, et Fed, et alii qui a clericis et laicis memoriter retinentur.

Vide infra Fedum. 4. FEDA in quibusdam antiquis libris reperitur, et est fex vini vel aceti. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959. FEDALE, Quidquid jure feudi possidetur. Pactum ann. 1163. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 594 :

Obligo vobis... totum jus quod habeo, vel aliquis a me vel per me habet in militibus prdicti honoris, in hominibus et feminabus, in feudis et Fedalibus, in terris et vineis, etc.
Vide in Feudum. FEDATICUS, Jus feudale. Charta ann. 1163. inter Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 599 :

Donamus... omnem leudam et omnes Fedaticos de Tolosa, scilicet

omnium rerum vestrarum quidquid illud sit, ut libere et quiete habeatis et possideatis jure perpetuo.
Vide in Feudum. FEDATOR, f. pro Foditor. Liber niger Scaccarii pag. 365 :

Omnes Fedatores et nigri stagni emptores, et de stagno primi fusores, etc.

FEDATUS, Maculatus. Dief. FEDIUM, pro Feudum, in Charta Philippi I. Reg. Fr. ann. 1091. apud Fabrum Canterellum Tract. de Feud. in Probat. pag. 1. Vide in Feudum. FEDOSUS, Feculentus. Glossar. Lat. Ital. Ms. : Fedosus, puzolente. Vide Fecidus. FEDUCIA, Pignus. Feduciat, , Oppignerat. Feduciatus, , , Oppigneratus, in Supplem. Antiquar. Vide Fiducia. FEDUM, ut supra Feda 3. Pariag. inter comit. Fuxi et monast. S. Anton. Apam. ann. 1149. in Probat. tom. 2. Hist. Occit. col. 526 :

Consentio... medietatem justitiarum castri vij. solidorum, minus obolo, prter Feda et justitias clericorum et famili nostr qu mihi retineo.

Alia notione, vide in Feudum. FEDUNCULUS, , Fidelis. Supplem. Antiquarii. FEDUS, Feudum, in Charta ann. 1056. inter Probat. ult. Hist. Trenorch. pag. 125. Vide Feudum. FEELTAT et Homenatge, id est, Fidelitatem et hominium, in Charta S. Illidii Claromont. ann. 1215. FEEUDARE, In feudum dare, in notis ad Gesta consul. Andegav. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 256. FEFAMENTUM, Feffamentum, Fefare, Fefum, etc. Vide in Feudum. FEFELLITUS, pro Falsus. Petr. FEGANGI, vel Fengangi, in vett. Gloss. Furtum manifestum. Vox Longobardica. Edictum Rotharis Regis Longob. tit. 101. 1. Rothar. 258.

Si quis liber homo furtum fecerit, in ipsum furtum tentus fuerit, id est, Fegangit, usque ad decem siliquas furtum ipsum, sibi nonum reddat
. Apud Muratorium tom. 1. part. 2. pag. 37. col. 1. habetur, id est, Fingendi. Idem Edictum tit. 6. Grimoald. 9. :

Si ancilla furtum fecerit, dominus ejus componat tantum ipsum furtum,... pro culpa, quod est Fegange, non requirantur, nec exigantur a domino ancill.
Leges Luitprandi tit. 119. 1. habent Feugangi. 147. (6, 94.) Murat. Fegangi. Lex Longob. lib. 1. tit. 25. 2. 48. 59. Fegangi. Adde Rothar. 296. et 375. Vari lectiones sunt

Figangus, fegangit, finganoli, figandus, fegandi, figang, fegange

. Gloss. interl. ad Roth. 375 : i. e. non sit culpabilis ut privatus sit. In Glossar. Longob. cod. Vatican. : Figangi, culpa. Figangitus, tentus in furto. In cod. Cavens. :

Figanti i. e. ut semper habeat sibi.

Vide Grimm. Antiq. jur. German. pag. 637. FEGATUM, Jecur, ex Italico Fegato. Judicatum, vel Pactum pacis sub ann. 1124. apud Ughellum tom. 1. Ital. Sacr. pag. 905 :

Tanquam si abstraxeris Fegatum de corpore meo.

Vide Ficatum. FEGUM, Feidum. Vide in Feudum. FEIDA. Vide Faid. FEIELA, Mensur species. Charta ann. 1362. in Reg. 93. Chartoph. reg. ch. 241 :

Item super quodam campo cum oliveriis... octo Feielas olei.

Vide Folietta. FEIRA. Vide Feri 3. FEIRATUM, pro Ferratum. Vide in hac voce. Inventar. ann. 1341. ex Archivis S. Victoris Massil. :

Item Feiratum unum cum ysotono (l. ysopo.)

FEISFECHO, Fetischefo, Voces unius ejusdemque originis qu ovem seu vervecem pinguem significant, a Saxon. Fedan, Fovere, pascere, nutrire ; et Feo vel Feoh, Pecunia, itidem et Pecus. Pactus leg. Salic tit. 4. 3. Edit. Eccardi :

Certe, si tres aut amplius verveces fuerint, qui furati sunt, malb. Feisfecho, et Fetischefo, M. cccc. den. qui faciunt solid. xxxv. culpabilis judicetur. Item (acquisivit) a Guillermo de Mongros ignobili Faissiam Royal juxta mansum de la Costa.
Vide supra Faicia et Faisio. FELAGUS, Fidelis, ex Saxonico fle, fidus : vel a fe, et lag, ligatus, socius individuus. Leges Edwardi Confess. cap. 15 :

FEISSIA, Modus agri, prdium rusticum. Charta ann. 1308. in Reg. 13. Chartoph. reg. ch. 7 :

Si dominum non haberet Felagus ejus, id est, fide cum eo ligatus.

Adde cap. 35. Vide Fratres conjurati. FELAX, hc Catta, . in Gloss. Gr. Lat. In Codd. reg. et Germ. Felis ex Castigat. in utrumque Glossar. FELCARII vel Felearii, Servorum manumissorum species. Privil. Caroli Crassi imper. ann. 883. apud Murator. tom. 3. Antiq. Ital. med. vi col. 752 :

Sintque ab omni publica exactione inmunes, tam ipsi quam omnes eorum homines, liberi et servi, libellarii atque Felearii.

Dipl. Otton. 1. imper. ann. 963. ibid. tom. 5. col. 968 :

Publica exactione immunes, tam ipsi, quam omnes eorum homines, liberi et servi, libellarii atque Felcarii.
Vide Felagus. FELD, Felde, vox Saxonica, Campus. Paulus Warnefridus de Gestis Longobard. lib. 1. cap. 20 :

Habitaverunt in campis patentibus, qui sermone Barbarico Feld appellantur.


Vide Strand. FELE. Vide mox Felena. FELEARII. Vide supra Felcarii. FELECTUM, f. Dominium. Chronicon Novalicense cap. 18 :

Tunc pater Frodoinus misit duos ex suis .... cum Raimperto Advocato de Felecto ipsius Monasterii.
FELEHUS, Phoca, Gall. Veau marin. Dialog. creatur. dial. 42 :

Interea Felehus, quod animal est marinum, vitulus appellatus, ferocissimus, etc.

FELENA, Cerva, Ugutioni. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Felena, biche. Fele, idem. Vide mox FELESENNUS, Felezenus, Pronepos, Provinc. Feleno, Gall. Arriere-petitfils ; Felezena, Arriere-petite-fille, Proneptis. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Felena, Prov. neptis, nepticula. Charta Caroli reg. Sicil. et comit. Prov. ann. 1298. ex Cod. reg. 4659 :

Item cum dicatur quod olim antiquitus in civitate prdicta (Avenione) tractatum fuit, statutum et inviolabiliter observatum, quod fili per patrem vel matrem dotat, ad successionem ipsorum parentum, fratrum vel sororum earum, nisi sub certa forma in dicto statuto contenta, nullo unquam tempore venire deberent. Tandem patre vel matre vivente, filia mortua, filiis vel filiabus relictis, volunt filii vel fili avo suo vel avi succedere vel legitimam suam petere, in eo scilicet casu, in quo mater ipsorum secundum formam prdicti statuti, petere vel habere nequiret. Volumus et mandamus ut in liberis eorum, qui Felezeni et Felezen censeri possunt, in successionibus avi vel avi et materni et matern idem observari facere debeatis, et velut eorum mater ex vigore dicti statuti expellebatur a successionibus talibus, sic ipsi modis omnibus expellantur, dum tamen dos data eorum matri vel avi legitimam portionem attingat
. Inquisit. ann. 1448 :

Joannes Borelli senior... respondit ... hc dici audivisse ab ejus patre, qui fuit camerarius dom. Agouti de Agouto nepotis seu Felesenni dict dom. Raybaud .... Quod in hujusdem prstatione dum ille, qui hujusdem homagium recipiebat nomine curi, osculum, ut est moris, recipere vellet ab eadem dom. Raybauda, ipsa tum ad hoc obtulit supradictum ejus nepotem seu Felosennum (sic) tunc pupillum, quem in suis brachiis propriis accepit, dicendo : Vesi quis oscularet ; ob quod ipse dominus qui hujusdem homagium recipiebat, dictum pupillum osculatus fuit.
Charta regin Yoland. Comit. Prov. ann. 1420 :

Item quod si dos aliqua in pecunia assignetur per aliquem fili, nepti, Felesen, aut sorori dicti assignantis, etc.
Codicil. 1. Caroli Andeg. ultimi com. Prov. ann. 1481 :

Item legavit dom. noster rex .... generos domicell Helionor de la Rocha, Felezen strenui quondam comitis Troy, magni senescalli Provinci, summam duorum millium scutorum.
Formul Mss. ex Cod. reg. 7657. fol. 18. r :

Considerans multa grata et accepta servitia et beneficia sibi impensa per Rixendam Felezenam suam, filiam T. et Sanxi conjugum,.... donavit dict Rixendi Feleysen (sic) su tanquam benemerit ... singula bona et jura sua,... salvis ... duodecim denariis, quos jure leguati donavit T. et T. Felezenabus suis, videlicet earum cuilibet sex denarios.
Occurrit prterea Felezenus in Charta ann. 1366. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 302. col. 2. quod minus bene de Genero interpretatur D. Menard in Glossar. ibidem. FELGA, an Filix, Gall. Fougere ? Charta Hug. de Gornayo pro monast. de Belbec in Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 378 :

In cunctis nemoribus suis herbagium, pasnagium, Felgam et liberam ad fenum faciendum.


Hinc FELGARIA, Res parta, acquisita, ut videtur, a Teuton. Felgen, Vindicare, appropriare, nisi mavis a Felgh deducere quod flexura exponitur in Glossis Florentinis. Charta Sisnandi Episc. Iriensis seu Compostellani r 952. apud Anton. de Yepez in Chronico Ord. S. Bened. tom. 4. pag. 434. v :

Per ubi dividunt per Agilario trans ruptas, dirutas, arbores, babeias, Felgarias, ac quicquid ibi conclusum est, habeat sanctus Stephanus in perpetuum.
Charta sequens ejusdem Sisnandi paulo aliter habet :

Per ubi divident cum artillero, terras ruptas et inruptas, cum arbores, bausas, et Felgarias, etc.

Locus filice plenus. Placit. ann. 891. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. col. 170 :

Villam Caderillam ab integrum, et in manso commendato, seu et in brugarias, necnon et Felgarias, quidquid ibi visa fuit habere ... solemniter condonaverat.

Ita Felicum pro filicum apud Ermold. Nigell. lib. 3. vers. 355. FELIATUM, Curvatum. Gloss. Isid. et Papias. Mendose pro Filiatum, quod occurrit apud veteres Glossatores. Vide infra Filiatus. FELIBRIS, Adhuc ltus vivens, Papi. Gloss Isidori, Fellebris, habent : Fellebrem, Adhuc ltum viventem ; pro quo non male Martinius scribendum censet adhuc lacte viventem, subrumum, a Fellando seu Fellitando, quod est sugere. Hinc etiam corrigend Isid. Glossarum editiones, ubi perperam Fellitat, Fugit ; legendum enim Sugit. Nonius, Fellare, Exsugere. Solinus cap. 57. de Cappadocia :

Nequaquam mater pullo ubera prbet Fellitanda.


Idem cap. 8. de Angue :

Plurimo lacte rigu bovis suctu continuo saginata, Fellebri satiate extuberatur.
Arnob. lib. 2. adversus Gentes :

Exsugerent Fellitantes mammas.

FELICARE, Felicitare, Felicem reddere. Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7692 : Felicare, fere beneur. Felicitare, idem. Vide Ordinat. reg. Franc. tom. 5. pag. 285. FELICITER, Vox adscribi solita ad calcem veterum MSS. qu in Acclamationibus publicis frequens, ut apud Lampridium in Commodo. Hieronymus ad Marcellam :

Ut solemus nos completis opusculis ad distinctionem rei alterius sequentis, medium interponere Explicit, aut Feliciter, aut aliquid istiusmodi.

Vide leg. 6. 4. Cod. Th. de Collatione donat. (11, 20.) FELICIUM Militare, Ad militis dignitatem et honorem ascensus, promotio, vel eadem de re congratulatio. Comput. ann. 1362. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 254. col. 2 :

Solvit ... pro octo brandonibuz ponderantibus xl. lib. 1/2 et novem libras candelarum cez prsentatas domino Bernardo de Colonhas in suo militari Felicio, pro toto, xvij. lib. vj. sol. vj. den

. FELICULA, in Antidotario exponitur Polipodium. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959.

FELIRE, Vox pardorum, in Carm. de Phil. ad calcem Cod. reg. 6816 :

Pardus hiando Felit.

FELIS, Anser silvestris. Vide locum in Gant. FELIX. Vide Felgaria. FELLEMONIA. Dolus. Dief. FELLIBILIS, Subdolus, amarus. Papias. FELLICULA. Mamotrectus ad 31. Ecclesiastici :

Cholera, qu est una de quatuor humoribus, qu Fellicula vocatur, id est, fellis effusi.

FELLINEUS. Papias : Fellineis oculis, id est, csiis. FELLITARE. Vide Felibris. FELLITUS, Felle mixtus. Fellitum et venenosum poculum, apud Baluzium Miscell. tom. 6. pag. 281. FELLIUM. Psalterium. Dief. 1. FELLO, Strum. Miracula S. Etheldred inter Acta SS. Junii tom. 4. pag. 549 :

Morbus quem vulgo Fellonem nuncupant, felle suo viroso me miserum graviter occupavit, occupatum perflavit, ut tumor ille letalis undique porrigeretur, dextro et in sinistro humero, dorso et pectori utris instar superemineret, et ab humano mento quasi palearia penderent. Veneni quidem vis intrinseca, cutis livore forinseco satis notabatur ... arterias gutturis et colli vias coarctavit, neque voci neque cibo meatum reliquit.

2. FELLO, Felo, Perfidus, rebellis ; Lindwodo, Edw. Coko, et Anglis, omnis malefactor, cui debetur pna mortis, Gallis Felon, Italis Fellone. Ex Saxon. flen, et felen, et Theutonico Flen, delinquere, errare, cadere. Hickesio in Grammat. Theotisc. pag. 94. ab Anglo-Saxonico Felle, Crudelis, unde Anglicum Fell. Assentit Schilterus in Gloss. Teuton. Alii vocis originem arcessunt a Latino Fel, quod qui crimina perpetrant, ea felleo animo perpetrare dicuntur. Alii a Grco , Decipere, illudere : quod a , Ficus immatura, pr se tamen ferens speciem maturitatis ; unde Impostor, Suid Quidam Feloniam dictam scripserunt, quasi falloniam, a fallendo. A Fara, Dolus, fraus, deducit Haltaus. Gloss. Germ. col. 435. voce Far. Capitula Caroli Calvi tit. 23. cap. ult. Epistol. Episc. ann. 858. :

Non tibi sit cur, Rex, qu tibi referunt illi Fellones atque ignobiles.
Ratherius Veron. Episc. in Qualitate conjectur. :

Quod sic vellet eum (castrum) tenere pro suo gratu, sicut pro uno Fellone, quia per donum Imperatoris... illud, cum mentiretur, teneret.
Infra :

Cum nemo possit ferre, ut malum audiat aliquem dicere de suo seniore,

nisi qui maximus Fello convincitur esse.


Domnizo lib. 1. de Vita Mathildis cap. 1 :

Damnant Fellones, cruciant furcisque latrones.

Vide Regiam Majest. lib. 2. cap. 56. lib. 4. cap. 12. Quoniam Attach. cap. 18. Littleton. sect. 745. Walsinghamum pag. 278. Catalla felonum, inter prrogativas alt Justiti recensentur in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 143. 767. etc. Felo de se, JC. et Practicis dicitur is, qui sibi ipsi mortem sponte consciscit : is successorem non habet in Catallis prter fiscum. Vide Bractonum lib. 3. tract. 2. cap. 31. 1. et Cowell. lib. 2. tit. 12. 4. lib. 4. tit. 18. 16. Felonia, inquit Cowellus,

est omne crimen capitale, infra lsam majestatem

, ut sunt incendia, raptus, homicidia, latrocinia, et hujusmodi, qu vit dispendio luuntur, cum ea olim delicta wera, seu pecunia redimerentur. Sed id sustulit Henricus I. Rex Angl. sub ann. 1108. suspendio furibus damnatis, ut habent Florentius Wigorniensis, et Hovedenus, hoc anno. Matth. Westmonast. ann. 842 :

Theodulphus Aurelianus Episcopus apud Ludovicum Imp.... Feloni a quibusdam mulis suis accusatus.
Nostris Felonia proprie dicitur Delictum vassali in dominum : qua notione passim usurpatur in Consuetudinibus municipalibus. Vide Raguellum. Hostiensis : Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 43 :

Felonia est culpa seu injuria, propter quam vassallus amittit feudum. Qui Feloniam fecerit, terram suam foris fecit.
Plura vide apud auctores jur. feudal ; unum locum addam II. Feud. tit. 26. 24 :

Domino committente Feloniam, ut ita dicam, per quam vasallus amitteret feudum.... proprietatem feudi ad vasallum pertinere, sive peccaverit in vasallum, sive in alium.
Felonia, Felonum seu perfidorum et rebellium bona. Kennettus in Glossar. ad calcem Antiquit. Ambrosden. : Cum messuagiis, gardinis, dificiis, Feloniis, eschaetis, etc. Felonia, Perfidia. Codex Legum Normannicarum apud Ludewig. tom. 7. pag. 284 :

Assaltavit in Felonia et verberavit me et michi plagam fecit.

Hoc est, imparatum me aggressus est. Fraus, dolus : quo sensu occurrit in Stat. apud D. de Chastueil Gallaust in Hist. Ms. Poet. Provinc. :

L'engan et la Felonia

Que mou la falsa Clergia.

Felonice, pro Perfide. Charta Eduardi II. Regis Angli ann. 1322. apud Rymer. tom. 3. pag. 939 :

Et quosdam Felonice interfecerunt ... ignem in prdicta villa de Britton posuerunt, et partem domorum et bonorum ibidem Felonice combusserunt.
Felonice, Occulte, fraudulenter. Charta ejusd. Eduardi ann. 1323. apud Rymer. tom. 4. pag. 7 :

Quia Rogerus de Mortuo-Mari ... eandem prisonam fregit, et ab eadem turri noctanter et Felonice evasit.

Aliud sonat Flonneusement, Fortiter nempe, cum impetu, in Poem. de Giron le Courtois :

Se hurte encontre le chevalier si Flonneusement, qu'il lui convint vuyder les arons et tomber terre moult rudement.
Hinc Renflonir la guerre, Bellum acerbius gerere, in Lit. remiss. ann. 1379. ex Reg. 115. Chartoph. reg. ch. 291 :

Lequel Gillebert fu mis mort ; et pour ce que ledit sire de Morbecque avoit est ce,... Renfloni la guerre, dont dessus est faite mention.
Felenesse gent appellatur Judorum populus, in Vita J. C. MS :

Ensi l'encusoient forment Icele Felenesse gent.

Haud scio an inde, an potius a Latino Fel, quo ad iracundiam facile accendimur, Affelonner et Affelonnir, pro Irasci, olim diximus. Lit. remiss. ann. 1383. in Reg. 124. Chartoph. reg. ch. 126 :

Huguenin.... bien Affellonnez, ce sembloit, se adrea pardevers ledit Tuebuef, et leva le baston en haut pour le frapper.
Ali ann. 1387. in Reg. 131. ch. 15 :

Guillaume Bolerin fu moult courrouciez et Affelonnis.


Ali ann. 1396. in Reg. 149. ch. 330 :

Ledit Jehan se Afflonnissoit toujours en menassant ledit Huguenin d'attrapper et adherdre aus mains, etc. Affollonir,
in aliis ann. 1393. ex Reg. 145. ch. 410 :

Lequel Raoul quant il se vit ainsi villen et desmenti, comme courouc et Affolloni se dparti d'icelle place. Enflonnir,
eadem acceptione. Lit. remiss. ann. 1385. ex Reg. 127. ch. 137 :

Colin le tamisier dist auxdiz hommes armez, qui veoit Enflonnir et demener oultrageusement, etc.
Ali ann. 1413. in Reg. 167. ch. 142 :

Le suppliant se apperceu que icellui Nicaise par trop avoir beu ou autrement se Enflonnissoit. Enflonner,

apud Froissart. vol. 2. cap. 41. FELONICA, Charta Caroli C. ex Tabulario Arulensi in Hispania, apud Baluzium in Append. ad Capitul. n. 63 :

Nostram deprecatus est Clementiam, ut prdictum Monasterium denuo cum Monachis ibi consistentibus, et cum cellulis ibidem aspicientibus, id est, cum Ecclesia sancti Martini ad ipsas Felonicas, in via, qu discurrit ad ipsas clusas,... sub nostro reciperemus mundiburdo ac tuitione, etc.

Nomen est proprium ejusdem loci, qui melius Fullonicas dicitur in veteri Notitia ann. 876. pro eodem monasterio Arulensi in Append. ad Marcam Hispan. col. 798.] FELONITIA, Vanitas. Vide in Follis 1. FELOSENNUS, pro Felesennus. Vide supra in hac voce. FELPARIA, f. pro Feltaria, quod idem sit ac Feltrum infra. Litter anni 1376. apud Rymer. tom. 7. pag. 116. col. 1 :

Concessimus vobis quod stapula nostra lanarum, coriorum et pellium lanutarum, necnon plumbi, stanni ... necnon casei, butyri, plum, gaul, mellis, Felpari et cepi, etc.
Similia leguntur pag. 118. FELTE. Baudovinia in Vita S. Radegundis cap. 4 :

Adhuc de Regali secum habens ornamento Felte fusum, ex auro et gemmis vel margaritis factum, habentem in se auri solidos mille, quem ... transmisit venerabili Domino Janni Reclauso, etc.
Quidam MSS. habent hoc loco, cyphum. FELTH. Aimoin. mon. Floriac. lib. 2. de Gest. Franc. cap. 13 :

Quo tempore Langobardi, relicta Rugorum patria, venerunt in campis patentibus, qui sermone barbarico Felth appellantur.

FELTORTUS. Vide Filtortus. FELTRARIA, Officina ubi coactilia conficiuntur. Vide Feltrum. Charta c. ann. 1120. in Chartul. S. Petri Carnot. pag. 317. num. 69 :

Donavit... domum petrinam Feltrari huic contiguam.

Huic chart subscribit inter alios testes Hermannus Feltrerius, qui in ch. num. 71. dicitur Fultrarius, in ch. num. 110. Feltrarius, in chart. num. 128. Feltreius. Videtur is esse qui officin illi prerat. FELTRIX, ut Veltrix seu Velter, Canis velox. Gloss Ratisbonenses MSS. apud Eccardum in notis ad Legem Salicam tit. 6. art. 4 : Feltrices, Winda. FELTRUM, Filtrum, Filtrus, Pheltrum, Filtra, seu Feltra, sunt lan coact, quas infuso et addito aceto ferro resistere, auctor est Plinius lib. 8. cap. 48.

cujusmodi Gambesonem, quem etiam feltri nomine auctores quidam agnoscunt, describit Nicetas in Isaacio lib. 1. n. 8. unde Coactilia dicuntur Ulpiano in l. 25. D. de Auro et arg. leg. (34, 2.) et in Gloss. Gr. Lat. : , Coactile ; eorum confectores Coactiliarii, Grcis , in eodem Gloss. et lanarii coactores, in veteri Inscript. Vide Joan. Gonpylum ad Alexandrum Trallian. l. 1. Descriptio censuum monast. Centul. Sc. 4. Bened. part. 1. pag. 104 :

Vicus fullonum cuncta fratribus Filtra administrat.

Vox vero Feltrum ab Anglo-Saxonibus videtur deducta, quibus, ut et Anglis etiam, felt, lanam coactilem sonat. Gloss. lfrici : Centrum, vel Filtrum, felt. Hinc Belg Vilt, Itali Feltro, Galli Feutre formarunt. Matth. Silvaticus :

Filtrum, i. pannus lan incontextus.


Kilianus :

Idem : Pilima, () Filtrum. Balbus in Catholico :

Filtrum, filum dicitur, quia ex pilis animalium fiat, unde filtratus. Vilt, pannus coactilis. Tegmen stricturis compactum ex vilis grossioribus, vulgo Feltrum, Germ. Filtz.
Jo. Villaneus lib. 5. cap. 29 :

In su un povero Feltro fu levato Imperadore.

Circa hujusce vocis originem consule prterea Schilt. in Glossar. voce Filz. Feutrier, qui ex feltro operatur, in Lib. pitent. S. Germ. Prat. et in Lit. ann. 1331. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 84. Feurtrier, in Chartul. Latiniac. fol. 246. v. Sed et recentiores Grci inde mutuati sunt, quod habetur apud Leonem in Tacticis cap. 6. 8. a qua voce primam literam demendam censet Meursius, et legendum apud Leonem. Verum, ut non temere assentiar, facit vetus Poeta vernaculus, apud Falcetum lib. 2. de Poetis Francic. cap. 14. in hoc Carmine :

N'en vol prendre cheval, ne la mule Afeltre, Pelion, vair, ne gris, mantel, chape fourre.
MS. : MS. :

La Dame sist sor la murle Affautre. Ung destrier lui ont admen, Le sien trouvent Desafeutr.
Idem :

Chascun de son Afeutrement A terre chey durement.

Quod de ornamentis equorum atque potissimum de palliis seu pannis, quibus interdum cooperiebantur, intelligendum arbitror. Tradit. Sangallens. ann. 744.

apud Neugart. in Cod. Diplom. Alem. tom. 1. pag. 17 :

Et cavallos 5. cum saumas et rufias et Filtros, cum stradura sua ad nostrum iter ad Romam ambulandum.
Othloni Vita S. Wolfkangi Episc. cap. 35 :

Unus autem de capellanis sub saugmario abscondens se Filtro.

Ugutio : Centro, onis, dicitur pulvinari vel velum de multis pannis, vel qui facit Filtra ad ipsum Filtrum. Filtrum, inter exercitus, aut certe militum impedimenta spe reponitur. Lex Bajwar. tit. 2. cap. 6. 1 :

Si quis in exercitu aliquid furaverit, pastorium, capistrum, frenum, Feltrum, etc.


Tageno Patav. :

Exterriti, relictis tentoriis et Filtris, montana profugi ascenderant.


Vincentius Belvac. 1. 30. cap. 80. de Tartaris :

Cum ad Bellum ire volunt, cursores prmittunt, qui secum nihil prter Filtra sua deferunt.

Vide eumdem cap. 86. lib. 32. cap. 4. Speculum Saxon. lib. 3. art. 89. Constit. Frider. I. Imper. ann. 1158. apud Goldastum tom. 3. Constit. Imperial. Rolandinum Patavinum de Factis in Marchia Tarvisina lib. 10. cap. 5. etc. Tentoria Filtrea, Qu ex pellibus aut ex lana crassiori compacta conficiuntur. Thwroczius in Chronico Hungari de Tartaris :

Cum suis Tentoriis Filtreis, jumentis, pecoribus, terram vacuam Hungari peragrabant.
Tentoria etiam Filtrina iisdem Tartaris adscribit Thomas Archid. Spalat. cap. 38. Turcomannis, Sanutus lib. 3. part. 12. cap. 1 :

Domus Filtrea, i.

ut interpretor, tentorium. Arnoldus Lubec. lib. 2. cap. 9. de Sultano Iconiensi :

Dedit etiam ei (Henrico Duci Saxon.) sex domos Filtrinas, secundum morem terr illius.

Feltrum Croceum Judi ad distinctionem deferre coguntur. Litter Regis Angli ann. 1277 :

Unusquisque ipsorum (Judorum) postquam tatem septem annorum compleverit, in superiori vestimento suo quoddam signum deferat, ad modum duarum tabularum de Feltro Croceo longitudinis videlicet sex pollicum et latitudinis tres pollicum.

Vide Judi. Feutrum, in Charta S. Ludovici, apud. D. Brussel tom. 1. de usu Feudorum pag. 598. Feutrum. Codex MS. Grandimontensis apud Stephanotium tom. 1. Fragm. Hist. :

Fratres ceperunt capellos de Feutro portare.

Filtrum, Feltrus. in supellectili lectaria monachica, Keroni, Matta, alias psiathium, storea. Occurrit apud Guigonem II. Priorem Cartusiensem in Statut. ejusdem Ord. cap. 38. 1. cap. 57. 2. Bernardus Prior Portarum Epist. 1. ad Inclusum :

Ad lectum habeto stramen, Filtrum, coopertorium de grossis ovium pellibus rustico panno coopertum, etc.
Vita S. Galterii Abbatis Pontisarensis num. 10 :

Lectus ejus Filtrum erat, et vilis matta cilicio tecta.

Scriptura Principis Adelgastri pro Monasterio S. M. de Obona inter Concilia Hispan. tom. 3. pag. 90 :

Damus... mantas sex, quinque Feltros et septem lectulos.


Filtur. Scramb. Chron. Mellic. pag. 322. col. 1 :

Lectus autem sit stratus straminum aut Filturum cum panno laneo grosso desuper posito.
Vestes de Filtris. Vincentius Belvac. lib. 32. cap. 8. de Tartaris :

Filtra de lana camelorum, quibus vestiuntur, faciunt.

In regula S. Benedicti habentur Chlamydes de Feltro. Frustra qurerentur. Loric ex Filtris, Ex funiculis orbiculatim context, quas lineas vocabant. Eckehardus Junior de Casibus S. Galli cap. 5 :

Fabricantur spicula, Filtris (perperam piltris editum,) loric fiunt, et wannis scuta simulantur.
Guillelmus Apul. lib. 3. Rerum Normanic. :

Proque repellendis saxorum, vel jaculorum Ictibus, objectis rubicundis undique Philtris Ad pugnam veniunt.

Vide Gambeso. Capelli Filtr, in Statutis Hugonis V. Abbatis Cluniac. in Bibl. Clun. pag. 1467. et in Bulla Gregor. IX. pro Benedictinis. MS. :

Chapeau de Feutres, et bons haubers saffrez.

Etiamnum ex filtris, et coactis lanis fiunt nostri pilei, quos Feutres appellamus. Statuta Ord. Prmonstrat. dist. 2. cap. 13 :

Pileis autem de Filtro albo sine curiositate uti licebit.


Supra :

Pileo nullus utatur, nisi de licentia Abbatis sui, qui non cuilibet nec de facili concedere debet pilei usum, nisi pro manifesta necessitate. Debent autem pilei esse de panno albo, vel pelle alba, sive de utroque, qui ita portari debent sub caputio, ut non multum appareant, maxime in Conventu.

Chapeliers de Feutre, apud Stephan. Boileau tit. 91. Fitreus Capellus, in Consuetud. MSS. Cluniac. Calcei Filtrati, in Chron. Windeshem. lib. 1. cap. 42. Chronicon Fontanell. pag. 245 :

Filtra ad soccos faciendum 12.

Statuta Adalardi Abb. Corbeiens. lib. 1. cap. 3 :

Soccos Filtrinos duos, calcearios quatuor. Sagia de haira 1. calcias Filtrinas paria 1.

Acta SS. Benedict. sc. 3. part. 1. pag. 102. de S. Germani Altissiod. reliquiis : Idola de Filtro, ad imaginem hominis confecta, adorasse Tartaros, tradunt Vincentius Belvacens. lib. 30. cap. 7. et B. Odoricus Forojul. in sua Peregrinat. num. 21. De simulacris de pannis factis, in Indicul. Pagan. ann. 743. Cinis Filtri, apud Constantinum Afric. l. 1. de Morbor. curat. cap. 9. Feltrus, in Testamento Ermengaudi Comit. Urgellensis ann. 1010. Append. ad Marcam Hispan. col. 973 :

Ad Salla Episcopo dossales duos tapecios, et Feltros duos obtimos.


Filtrus, in Charta Aleman. Goldasti num. 58. habetur. Filtro. Spicileg. MS. Fontanell. pag. 237 :

Nocturnorum calceorum, id est, botarum cum Filtronibus ad hyemem (unum par) et aliud sine Filtro ad stivas noctes.
Filtronium, apud S. Willelmum lib. 1. Constit. Hirsaug. cap. 16 :

Pro signo Filtronii, nihilominus signum calceorum facies, hoc addens, ut cum duobus digitis manum sinistram, ubi magis est spissa, contingas.
Fultrum, Charta. Margar. Comit. Flandr. ann. 1252. in Lappenberg. Origin. Hanseat. pag. 52. Viltro. Udalricus lib. 3. Consuet. Cluniac. Monast. cap. 11 :

Duo femoralia, duo paria calceorum cum corrigiis, unum par Viltronum ad hiemem in nocte, et alterum sine Viltrino ad stivas noctes, duo paria caligarum, etc.
Tibialia, seu crepidas ex filtro, seu grossiori et villoso panno, recte interpretatur Editor ; constat enim, Viltrum pro Filtrum aliquot Scriptores usurpasse. Soccos ex Filtro seu Filtrinos, vocant Adalardus et Chronicon Fontanellense, uti supra monuimus. Vita MS. Caroli M. jussu Friderici Imp. exarata lib. 2. ubi de divisione Imperii :

Cortin, stragula, tapetia, Viltratoria sagmata, etc.

Ubi Eghinhardus pag. 105. perperam habet fulcra coria, pro viltratoria. Gloss ad Herrad. Landsperg. apud Graff. Thesaur. Ling. Franc. tom. 3. col. 519. voce Filz :

Filze vel tepit, saga cilicina, qu et vela caprilatia, geizzin, quandoque

vocantur, quia de pilis caprarum ad differentiam lan ovium facta erant, de quibus et cilicia fiunt, unde illa saga cilicina dicta sunt, etc.
Feutre et Fautre, Poetis nostratib. Guillel. Guiart. ann. 1214 :

Escus au col, lances sus Fautres. Lance sor Fautre acueillent lor chemin.
Chron. MS. Bertrandi du Guesclin : :

Chascun lance sus Feutre, s estriers s'afficha.

Vide Sebastianum Cobarruviam in voce Fieltro. Hinc emendandus Borellus in Dictionar. Gall. ubi Faucre pro Fautre, quasi a Lat. Fulcrum, legit apud Perceval :

Et met la lance el Faucre, et point.


Ibidem :

Escu au col, lance sor Faucre.

FEMA Vinha, Vinea stercorata, in Consuet. Beneharn. art. 15. FEMAGIUM, f. Prstationis species pro mercibus, qu in fundecos invehebantur exsoluta ; nisi sit pro Fumagium, idem quod Foagium. Vide in Funda 1. Charta ann. 1329. in Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 273 :

Item Femagium de fundecis, menbragium carnificum castri Turonensis, festagium domorum, etc.
FEMARE, pro Fimare, Agrum stercorare. Capitul. 2. ann. 813. cap. 19 :

Terram aratoriam studeant Femare.

FEMELLA, Femina, mulier. Gloss Grc. Lat. , Femilla. In Actis S. Quirini Mart. lib. 2. num. 17. 24. Femell avium, in Additamentis ad Matth. Paris pag. 271. Fleta lib. 2. cap. 1. 17 :

De Femellis nubilibus maritos competentes refutantibus.

Statuta Ecclesi Trecorensis inter Anecdot. Marten. tom. 4. col. 1098 :

Tres person super masculo (de sacro fonte suscipiendo) sint, duo viri et una mulier : et in Femella du mulieres et unus vir.
Vincentius Cigault de Bello Italico, ubi de celeberrima virgine Aurelianensi :

Voluit ipse Deus Anglicos vincere per Femellam.

Vide Fimella. FEMELLARIUS, in Glossis Isidori : Feminis deditus, quem antiqui Mulierarium vocabant. Papias : Mulierarium virum, Femellarium antiqui dicebant. Idem qui Femellosus, in Gloss. Lat. Gall. Femellosus, Feminaux. Ugutio : Femellarius, mulierarius, i. feminino operi deditus, vel femineos habens mores, vel voluptati feminin deditus et obnoxius. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684. Femellarius, homme fmenin. FEMELLOSUS. Vide Femellarius.

FEMELLUS, Femineus. Inventar. ann. 1361. ex Tabul. D. Venci :

Item novem poutres inter masculos et Femellos unius anni.

Hinc Enffans fmeaulx, Puellul, in Charta ann. 1402. ex Reg. Joan. ducis Bitur. in Cam. Comput. Paris. fol. 37. r :

Il nous pleust iceulx enffans Fmeaulx et de sexe fmenin habiliter, franchir,... et iceulx faire pareille grace que nous avons (faite) elle et ses enffans maslez, etc.
FEMILLA. Vide Femella. FEMINA, Uxor, nostris Femme. Capitularia Caroli Cal. tit. 31. Edict. Pistens. ann. 864. 31 :

Si Femina maritum, aut maritus Feminam accepit, illud conjugium dissolvatur.


Acta MSS. S. Wenvaloei :

Quidam vir nomine Petranus, quadam nocte, dum sua Femina dormiebat, etc.
Occurrit iterum in Tabulariis Majoris-Monasterii, S. Vincentii Cenoman. etc. in Addit. ad Leg. Aleman. 21. Vide Mulier. Femin Lunam commendant, Superstitionis species, in Indiculo Superstit. et pagan. tom. 1. Capitul. col. 152 :

De eo quod credunt quia femin lunam commendent, quod possint corda hominum tollere juxta paganos.
Femin Agrestes, Silvatic, Nymph, Fad. Burchard. Wormat. Decret. edit. Colon. ann. 1548. pag. 198 :

Credisti.... quod sint Agrestes Femin, quas silvaticas vocant, quas dicunt esse corporeas, et quando voluerint ostendant se suis amatoribus, et cum eis dicunt se oblectasse, et item quando voluerint abscondant se et evanescant.

Femina de Corpore, Obnoxia censui de capite, servilis conditionis D. Brussel tom. 1. de Feudorum usu pag. 223. ex Regesto magnorum dierum Campani :

Cum quidam in villa Meldensi in justitia domini Regis murtratus fuisset et relicta ipsius multrati Femina de Corpore Abbatis et Conventus S. Pharaonis Meldensis tanquam suspecta de multro prdicto capta detineretur in prisione domini Regis ; petebant Abbas, et Conventus, nomine dict Ecclesi dictam feminam seu curiam de ipsa sibi reddi.

Femina Franca, Libera, in Capitul. 6. ann. 803. cap. 8. Alia notione Femme Franche dicitur in Consuet. Camerac. tit. 1. art. 6. ea qu feudum possidet ante nuptias acquisitum, vel quod hreditario jure post nuptias ei obvenit. Femina Ligia, Ea dicitur, qu domino suo, ratione feudi vel subjectionis, fidem omnem contra quemvis prstat. Charta Blanch comit. Trec. ann. 1209. in

Chartul. Campan. ex Cam. Comput. Paris. :

Dilectus et fidelis meus Symon de Joinville in prsentia mea recognovit se dedisse Ermeniardi uxori su in dotalitium medietatem omnium, qu de me tenebat. Ego vero ad preces ejusdem Ermeniardis et petitionem Symonis ipsam in ligiam Feminam de medietate prdicta recepi.
Femina Ludinia. Notitia ann. 874. in Append. ad Marcam. Hisp. col. 797 :

Inveni in breve senioris mei quod pater suus ei dimisit Femina Ludinia, qui fuit parentes istius parentel, quem ego prosequor... Unde advenit ista Femina Ludinia in isto breve, qui fuit soror abi tu.
Haud scio an nomen sit proprium, an accersenda sit hc vox a Ludices qu meretrices significat in Gloss. Isid. Femina Minoflidus, Infimi status, apud Alamannos. Vide Minofledus. Femina Regia aut Ecclesiastica, Qu Ecclesi vel Regis servitio est addicta, in Leg. Ripuar. tit. 16. 1. Femin ad opus Regis servientes, in Capitul. 2. Caroli M. ann. 813. cap. 19. Femina Regin, Regin assecla, Dame d'honneur. Recentior est earum institutio, quam ut ad ann. 1255. referatur : puellam ergo, qu a cubiculo est, intellige, vulgo Femme de chambre.

Pro drapis lan pro Regina et Feminis suis xiii . lib. xxiiii. sol. iii. den
xx

. apud Dom. Brussel tom. 1. de Feudorum usu pag. 470. ex Rotulo anni 1255. Femina Peccati, Femme de Pchi, Meretrix, scortum, in Lit. remiss. ann. 1386. ex Reg. 130. Chartoph. reg. ch. 109.

Le suppliant avoit transport un petit lit garni de la maison d'une Femme de pchi
. Ali ann. 1459. in Reg. 188. ch. 209 :

Le suppliant trouva une jeune Femme de pchi laquelle il donna certaine somme d'argent, pour venir coucher avec lui. Une femme de mal recapte ou petit gouvernement,
eadem notione, in Lit. remiss. ann. 1458. ex Reg. 187. ch. 309. Vide Recaptare. Femina Communis. Vide Haltaus. Glossar. German. col. 484. voce Frauen-Haus. Femina Vit, sine addito, Eodem significatu, in Lit. remiss. ann. 1376. ex Reg. 109. Chartoph. reg. ch. 145. Ali ann. 1390. in Reg. 138. ch. 224 :

Perrinet Danisy trouva Perrinet de la Croix hostellaint et tavernier, qui parloit moult injurieusement une Femme de vie, appelle Jeannete d'Orlans, qui se hbergoit, quant il lui plaisoit en l'hostel dudit Perrinet de la Croix, et aussi faisoient toutes les autres Femmes de vie, quivenoient audit lieu. Femme de joye,
appellatione etiam nunc usitata, dicitur in aliis Lit. ann. 1383. ex Reg. 124. ch. 312. De earum vestitu agunt Liter remiss. ann. 1405. in Reg. 160. ch. 27 :

Icelle Jehannette leur sembloit fermement bien femme dissolue, pour ce qu'elle avoit sa robe lasse au cost et vestue, comme Femmes communes se vestent.
In Feminam Recipere, dicitur de domino femin hominium recipiente, in Instrumento ann. 1216. apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. pag. 273 :

Dominus Rex... recepit Bl. Comitissam de eodem Comitatu (Campani) in Feminam suam sicut de Ballio, et postea Th. filium ejus salvo ballio matris sue de eodem Comitatu in hominem recepit nullo contradicente.
Verum non ubique usitata hc formula : apud anglos quippe homagium feminarum aliis quam hominum concipitur verbis ; neque enim femina dicet domino, inquit Littleton. sect. 87 :

Jeo deveigne vostre Feme, pur ceo que n'est convenient que Feme dira, que ele deviendra Feme aucun home, fors que sa baron, quant ele est espouse.
Vide Hominium. FEMINALIA, qu et Femoralia, quibus femen, seu femur, tegitur. S. Hieronymus in Epist. ad Fabiolam :

Lineis Feminalibus, qu usque ad genua et poplites veniunt, verenda celantur, et superior pars sub umbilico vehementer astringitur.
Adde Isidor. lib. 19. cap. 22. Theganus de Gestis Ludovici Pii cap. 19 :

Nihil illis diebus se induit prter camisiam et Feminalia, nisi cum auro texta.

Gloss. Gr. MS. Reg. Cod. 1673 : , , . Suidas : , , . Lexic. Grc. MS. Reg. Cod. 2062 : , , . Aliud Cod. 930 : , , , * , . Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Feminalis, Braie femme. FEMINAMAS. Androginus ; hermaphroditus. Tert. FEMINARE, Viris se subjicere, more feminarum, quod faciunt molles et subacti. Clius Aurelian. lib. 4. Chron. cap. 9 :

Nemo enim pruriens corpus Feminando correxit, vel virilis veretri tactu mitigavit.
Collatio Legis Mosac tit. 3. Moyses dicit :

Qui manserit cum masculo mansione muliebri, aspernamentum est, ambo moriantur, rei sunt.
Ubi Levit. cap. 20 :

Qui dormierit cum masculo coitu femineo.


Constitutio Valentiniani, ibidem :

Omnes, quibus flagitiosus luxus est viri corpus muliebriter constitutum

alieni sexus damnare patientia, nihilque habere discretum cum feminis, etc.

Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Feminare, effeminare, Debilitar, Prov. FEMINATUS. Cic. vertens particulam Trachinior. Sophocl. 2. Tusc. 8. extr. Sic Feminata virtus afflicta occidit. h. e. effeminata, infracta, perdomita. FEMINULA, Muliercula, diminut. a Femina, in Actis S. Austregis. tom. 5. Maii pag. 229. * col. 2. FEMORACIUM, Fimetum, sterquilinium, locus ubi fimus congeritur, Gall. Fumier, Fosse fumier, et Femourier quibusdam in locis. Satuta Massil. lib. 6. cap. 32 :

Statuimus et ordinamus quod de ctero nulla persona faciat juxta muros et vallata Massili, areas, nec Femoracia, nec lignaria, nec viridaria.
Rursus cap. 80 :

Ordinamus quod facientes sueilhas sive Femoracia teneantur easdem facere subtus terram.
Vide Femorasses. FEMORAILE, Eadem notione. Charta Piperacensis Abbati :

Petrus Dayas vill Alti-Pedii juratus dixit se habere quandam domum cum suo curtili et Femoraili sitam in dicta villa.
Femorairials, in Lit. ann. 1350. ex Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 124. pro quo male editum Senioralibus tom. 2. Ordinat. reg. Franc. pag. 480. art. 17. ex iisdem Literis. FEMORALIA, qu et Feminalia, et Bracc. De femoralibus Monachorum, vide Regulam Magistri cap. 4. Regulam Solitariorum cap. 49. et observata a Menardo ad Concord. Regul. et ab Haefteno. Femoralia turgida et incisa ne deferant Clerici prohibet Concilium Tolet. ann. 1582. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Femorale, Braie homme Curtum Femorale, in Paneg. Bereng. lib. 6. vers. 66. Isidor. Origin. lib. 19. cap. 22. sect. 29 :

Femoralia appellata, eo quod femora tegant. Ips et bracc, quod sint breves et verecunda corporis iis velentur.
Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 7679 : Femoralia, Cuissieres. FEMORARIUM, ut mox Femorasses, in Edicto Joannis Reg. Franc. ann. 1371 :

Quod possint et valeant, videlicet plateas et carreyrias et pontes facere mundare et auferre Femoraria, sucos et alias orduras.
Charta ann. 1270. ex Reg. S. Ludov. in Chartoph. reg. fol. 75. v. :

Item du buad cum Femorario, decem solidos.

FEMORASSES, ut Femoracium, Fimetum. Vox etiamnum nota Sebusianis et Dumbensibus : quibus Femera, vel Femora des Femorasses, Loca sunt plena aquis e stabulis vicinisque fimis effluentibus. Arestum Parlam. Paris. penult. Januar. ann. 1319. pro Archidiacono Uticensi :

Quendam ortum cum suis pertinentiis et confrontationibus in loco vocato A la Crueria, etiam et quendam locum, ubi tenebantur Femorasses, scilicet sub censu 2. Remondensium quolibet anno Archidiacono qui esset, solvendorum.
Infra :

In dicto loco de Crueria, ubi tenebantur dicti Femorasses, fecit dificari quandam turrim.
FEMULA, Puella. Vita S. Zenon. tom. 2. Apr. pag. 71. col. 1 :

Cpit per os Femul regis fili dmon clamare, etc.

FEMUR. Viri inter Femora fornicantes, annum 1. pnitere jubentur. in Pnitentiali MS. FEMURALIA, pro Feminalia vel Femoralia. Vide in hac voce. Glossar. Lat. ex Cod. reg. 4120 : Femuralia, proprie brach mulierum, quia tegunt femora mulierum. FEMUS, pro Femur, legitur in Interfemus. Vide Oudendorp. ad Apul. Metamorph. lib. 8. pag. 590. et Probi Art. min. cap. 550. FEN, Species, modus, ratio, pars artis vel doctrin, vox Arabica. Avicenn opera in Fen dividuntur, ex Animadvers. D. Falconet. FENACIL, vox vulgaris, Feni acervus. Stat. ann. 1350. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 138. col. 2 :

Item quod nulla persona sit ausa facere palheres neque Fenacils infra civitatem Nemausi, nec tenere paleam sive fenum, ultra unam cadrigatam.
Haud scio an idem sonet vox Fench, in Lit remiss. ann. 1397. ex Reg. 152. Chartoph. reg. ch. 290 :

Lequel tison laditte Marion bouta dessoubz un warat d'estrain, qui estoit emprez, ou dedens une Fench joignant la seuronde derriere de la maison dudit Jehan Pelart.
Vide mox Fenarius. FENAGIUM, Gall. Fenage, Feni, seu pro feno, pecuni prstatio. Regestum censuum et Feodor. Carnoti fol. 55. in Camera Comput. Paris. :

Les rentes des prez, et la coustume, que l'en appelle Fenage.

Vide Consuetud. Durdanensem in Processu verbali. Antiquit. Recogn. S. Georgii Esper. Regest. Probus fol. xxvi. verso :

Bernardus Moners et participes sui... dant Comiti... xx. den. cens. pro Fenagio... et per dictum Fenagium debent esse liberi de Fenagio de S. Georgio.
Chartularium SS. Trinit. Cadom. fol. 83 :

Omnes supradicti... reddunt xx. garbas frumenti et xx. ordei et xx. aven de garbagio... et vi. Andegavenses ad festum S. Johannis pro

Fenagio.

Charta ann. 1199. apud Lobinellum Hist. Britan. tom. 2. pag. 197 :

Dedi etiam eis et quitavi Fenagium et avenagium quod percipiebam singulis annis.

Occurrit in Hist. Delphin. tom. 1. pag. 116. 123. et supra in Asnagium. Vide Fenaterium. FENALE, Eadem notione, Pactum anni 1272 :

Excipiuntur usatica, laudimia, consilia, quarti, quinti, sexeni, septeni, octavi, feuda, Fenalia, alberg, etc.
Fundatio Abbati B. M. Dalonis ann. 1114. inter Instrum. tom. 2. nov Gall. Christ. col. 201 :

Donamus etiam supradictis fratribus terras de Fenalibus suis acquirere poterunt.

Sed hoc in posteriori loco legendum Fevalibus, vereor etiam ne Fevalia legendum sit in priori. FENALIS, el parte che nuncia batalie. Glossar. Lat. Ital. MS. forte pro Fecialis. FENALIS Mensis, Gall. Mois Fenal, sic dicitur Julius, in Collectione Edictorum Leodiensium edit. 1714. pag. 19. et 120 :

Donoit l'an de gransce miii xxi. le x. jour de mois de Juillet, que on dit Fenal Mois.
c

Iterum memoratur ibidem pag. 26. Statutum anni 1336. in Codice MS. urbis Commercii pag. 79 :

Item chascun bled chascun conduict nous doit chascun an un silleur et en Fenaulx un faulcheur.

Aperta est vocis origo, a Fenum quippe quod mense Julio potissimum secatur, Fenalis mensis dictus est : apud Romanos vero Fenisecium vel Fenisicium, nostris Fenaison, mensi Junio tribuitur in veteri Romanorum Kalendario apud Grvium Thesauro Antiquit. Roman. tom. 8. col. 25. Vide Fenile. Heuuimanoth, apud Eginhardum, Germ. hodie Heumonat. Fenail mois, in Charta redit. comitat. Hannon. ann. 1265. ex Cam. Comput. Insul. Mois dfenal, eodem sensu, in Ch. ann. 1309. apud Thaumasser. inter notas ad Consuet. Bellov. pag. 418 :

Donnes Nivelle l'an de grace NS. 1309. le Mierquedi prochain aprs les octaves S. Pierre et S. Pol, ou mois Dfenal.
Vide infra Fenarium. 1. FENARE, Fenum secare et siccare, Gall. Faner. Charta Jurium Prioris S. Salvatoris in Dicesi Autissiod. ann. 1157 : Tabular. B. M. de Bono-Nuntio Rotomag. :

Ad corvadas Fenandi et frumenta colligenda capellanus interesse debet.

Ad prata nostra Fenanda.

2. FENARE, perperam pro Ferrare, ferro equi soleam munire, in Comput. ann. 1380. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 28. col. 1 :

Item pro Fenando aliquos dictorum ronsinorum in Avinione, et pro aptando duas bridas, qu erant fract.

Vide in Ferrum 1. FENARIA, Domus, rustica, dicula, vel etiam dium appendix, locus ubi fenum aliaque grana frumentaria reconduntur ; Hispan. Fenedal, nostris Fenil, Provincialibus Feniero, dicitur locus, ubi fenum congeritur ; an inde deducenda vox Fenaria, judicet Lector. Charta ann. 1316. apud Fantinum Castruccium tom. 1. Hist. Avenion. pag. 176 :

Item domus seu Fenaria de na Genolha, qu est juxta domum liberorum Raimundi Prlati.
Infra :

Item una logia seu Fenaria Nicolai de Sabaudia, etc.


Vide Feneria. Inventar. MS. ann. 1366 :

Quod hospicium est deputatum pro Fenaria seu palestrenaria domini nostri Pap.
FENARIUM, Tempus, quo fenum secatur, Gall. Fnaison. Charta commun. Clarimont. ann. 1248. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 600. art. 12 :

Retinemus tres corvadas de hominibus et feminabus ; unam in Fenario, et duas in messe.


Vide supra Fenalis mensis. 1 FENARIUS, Gallice Fenier, Feni venditor, in Statutis artium mechanicarum Parisiensium. FENARIUS, Locus, ubi fenum congeritur et asservatur, vel feni acervus. Lit. remiss. ann. 1397. in Reg. 151. Chartoph. reg. ch. 287 :

Qui Bonitus tenebat tunc in manu sua quemdam baculum, vocatum gayar sive croucit, cum quo trahitur fenum de Fenario pro animalibus.
Vide infra Fenerius. FENATAGIUM, a Fenagio distinguitur, idemque forsitan est, quod infra Fenatio, ni mavis pro Fenestragium accipere. Acquisitio homagii Baroni Medullionis per Humbertum Dalphinum ann. 1293. Hist. Dalphin. tom. 1. pag. 35. col. 2 :

Concessit cum juribus aliis.... focagiis, Fenatagiis, serviciis, censibus, taschis, quartonibus, Fenagiis, bannis, justitiis, cavalcatis, fidelitatibus, homagiis, etc.

FENATERIA, ut Fenagium, Prstatio feni. Antiquit. Recogn. Capreriarum Regest. Probus fol. xxix. v :

Omnes fere ponunt per juramentum, quod quidquid est apud Chevreres est de feudo Comitis et tenetur de eo, quicumque illud teneant, et quod Comes habet abegeriam super omnes homiues omnium Nobilium de Chevreres, et forum quando ducit exercitum, et Fenateriam, et bannum, sicut super homines suos, et quod omnes libere tenen tes de Castellania debent ei cavalcatam, quando opus est ei et sibi placet. Et quod Nobiles de Chevreres habent similiter Fenateriam super homines Comitis, hoc tamen modo quod, si ipsi mittant garsiones vel nuntios suos ad domum hominum Comitis pro Feno ibi capiendo, nec potest capere garsio vel nuntius de feno nisi quantum potest apportare super caput suum. Si autem mittant aliquem cum equo, nec potest capere nisi quantum poterit ponere super collum equi per se sine auxilio alicujus, et non possunt Fenum capere in domo alicujus nisi semel in anno.
Seu Jus capiendi fenum. Charta ann. 1256. in Dalphin. :

Item Fenateriam in pia nemoris de Merderel in certis et positis. Item fenateriam in pia nemors de Cenonis in certis et positis. Foigne,
eodem sensu, in Ch. ann. 1372. ex Chartul. 21. Corb. fol. 265. v. :

Nuef vingt et dix journaux de terre,.. qui ne doivent Foignes, dismes, etc.

Vide infra Fenerium et Fenerius. FENATICUS, Fniceus. Hesychius : , , Papias. : Spadices, quos Fenaticos vocant, profusos, mirteos. Jo. de Janua : Spadix, et hc spadica, palma, unde spadix, subrubeus, fulvus, sc. colore palm, unde et spadices dicuntur equi palmati, i. equi fulvi et rubicundi coloris, sicut palma, vel qui palm figuram in cruribus habent. Vide Equi palmati. 1. FENATIO, Siccatio feni, cum versatur furcillis. Charta Libertat. S. Karterii in Biturigib. ann. 1256 :

Quiti et immunes erunt a talliis, charreis, falcationibus, Fenationibus, et omnimodis bienniis, etc.
Charta ann. 1248. ex Tabular. S. Germani Prat. :

Fena pratorum meorum de brolio homines de Antogniaco et de Verreriis Fenabunt, et homines de villa Haimonis de Feno quadrigas chariabunt.

Qui huic servitio addicti erant, furcam in pratis debere dicebantur, ut in Bulla Alex. PP. III. ann. 1171. ex Chartul. S. Vincent. Laudun. fol. 78. Furcam ad prata fenanda, in Ch. Barthol. episc. Laudun. ann. 1132. ibid. fol. 82. 2. FENATIO. Vide Fannatio. FENATOR, qui Fenisex, Persio, Columell, et aliis, vel Qui fenum versat furcillis, Gallis Faneur. Charta Odonis Comitis Corboliensis ann. 1111. apud Doubletum lib.

3. pag. 845 :

Dimisi quasdam consuetudines, quas ibi accipiebam, scilicet Frescengagium, et Fenatores.


Instrum. anni 1209. ex Archivis S. Vincentii Cenoman. :

Contentio qu vertebatur inter Monachos S. Vincentii et Galterum Militem super Fenatoribus, villicaria, decimis molendinorum, etc. sic est sedata... Itaque villa de Soudai remansit Monachis... ab omni exactione, scilicet Fenatoribus, villicaria et omni gravamine.
Charta Libertatum Claromontis ex Codice MS. :

Liberantes prdictos homines ab omni... tallia... Fenatoribus, falcatoribus, etc. Nihil mihi et hredibus retinens... neque Fanatorem neque vindemiatorem.
Statutum anni 1336. in Codice MS. urbis Commercii pag. 79 :

Charta Hugonis Domini Feritatis Bernardi ann. 1233. in Archivis Abbati de Pietate Dei, vulgo L'espau :

Nous doit chascun an un silleur, et en fenaulx ung faulcheur, cile qui auroit waingnaige et deux Feneurs chascun an.

FENCEMONTH, vox forestariorum, inquit Spelmannus, alias Defense-month, i. mensis vetitus, prohibitionis mensis, quo scilicet venari in forestis non licet, nec animalia in silvas immittere ad pasturam, ne parturientibus damis molestia inferatur. Sumit hic mensis initium a 15. die ante festum S. Joannis B. cum agistores et ministri forest pro fannatione bestiarum conveniunt, et finitur 15. diebus dictum festum sequentibus. Vide Fannatio. FENDEO, Falanx, multitudo. Rhabani Mauri Gl. apud Diecmann. a Fante et Fanter, Satellites, famuli. Vide Schilterum in hac voce. FENDIC, Hir, ilia, lucanica, a findo, quod ex fissis carnibus fierent. Non Fendicas, qu et ips sunt hir, apud Arnobium lib. 7. contra Gentes. Vide Martinii Lexicon in Feudica. FENDITUS, a Gallico Fendu, Ruptus, fissus. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Fendedura, Prov. fisura, rima, rimella. Comput. MS. fabr. S. Petri Insul. ann. 1366 :

Item datum pro quadam parva campana Fendita refundenda viij. franc. regal.
Hinc Fendon, pro Tabula scissa, in Consuet. Camerac. MSS. :

Li carete de planque (doit) un Fendon tailli cungni de plaine paume.


Fandace et Fendace, pro Scissura, apertura, rima, in Lit. remiss. ann. 1375. ex Reg. 108. Chartoph. reg. ch. 96 :

Par une Fandace de l'uys virent les faulx marchanz dessusdiz couchiez

devant le feu.

Ali ann. 1386. ex Reg. 129. ch. 218 :

Icellui Jehan en soy jouant frappa de sondit badelaire... a l'endroit d'une Fendace, qui toit en laditte cote de fer prs de la gorge.

Unde, ni fallor, Plume fentisse ne escorchie, in Stat. ann. 1341. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 547. art. 1. FENDO, Ad iram concito apud veteres. Verbum est obsoletum, cujus composita offendo, et defendo sunt in usu. Priscian. 11. p. 923. Putsch. - 2. In Gloss. Isid. legitur fensus, iratus. FENERIA. Idem quod Fenaria. Recognitionum Inventar. 18. pag. 41. de Vouta fol. 327 :

Item plus pro quodam apillagium cujusdam domus sive Feneri su sit infra castrum.
Bulla Pauli III. PP. ann. 1538. pro secularisat. S. Egidii :

Medietas horrei et Feneri in eodem oppido sancti gidii, etc.

FENERIUM, Eadem notione, qua supra Fenateria. Charta admortisat. pro capit. Anic. ann. 1417. in Reg. 170. Chartoph. reg. ch. 60 :

Item pro quodam Fenerio feni, quod habet et percipit annuatim in pratis nobilis Pontii la Roda.
FENERIUS, Locus, ubi fenum congeritur et asservatur, nostris alias Fnrier. Charta ann. 1341. in Reg. 72. Chartoph. reg. ch. 250 :

Quodlibet aliud genus clausurarum ad claudendum ortos, prata, blada, Fenerios, etc.
Lit. remiss. ann. 1453. in Reg. 182. ch. 328 :

La femme de feu Fremin vint illec dire audit Cotier qu'elle avoit print laditte moutardelle ou Fnrier, et qu'elle la rendoit voluntiers. Foingnier,
qui fenum vendit, in Lib. stat. artif. Paris. ex Cam. Comput. fol. 68. v. :

Quiconques veult estre Foingnier Paris, estre le peut ; c'est assavoir vendierres ou achetierres de foing.
Vide supra Fenarius. FENES, f. Stercoratio ovium, eadem notione, qua Faldatum : quod vide post Falda. FENESTA. Codex MS. Consuetudinum Fontanell. fol. 94. col. 2 :

Ecce ordinatio refectorii de illis qui debent habere Fenestam.

Intelligo ferculum peculiare vel potius bellaria, qu sic dicta fuerint, quod per fenestram cell penari ministrarentur : quare lubentius legerem Fenestram. FENESTELLA. Charta ann. 1031. ex Tabul. Angeriacensi, apud Beslium pag. 401 :

Hoc autem volumus inserere, quod oblivioni tradetur Fenestell, quod

super supradicta reddidimus unum equum cum sella et freno pretio 100. solid.
Nomen officii vel dotis videtur, in Necrolog. Autiss. inter Probat. Hist. Autiss. pag. 253. col. 2 :

Ipso die exivit vita johannes sacerdos et canonicus, Fenestella optimus.

An ad cognomen Valeriorum spectaret hc denominatio ? De Fenestellis in thecis sanctorum vide in Brandeum 1. FENESTRA, et Fenestra versatilis, in Monasteriis Monialium, per quam danda et recipienda traducuntur, quam vulgo le Tour appellamus. Occurrit non semel in Statutis Ordinis de Sempringham pag. 719. 727. 730. 757. Vide Eigilem in Vita S. Sturmii Abbat. cap. 1. Statut. Antiq. Abbat. Corb. cap. 7. lib. 2. et supra Fenesta. Locus etiam aliquando intelligitur colloquiis destinatus, Gall. Parloir. Vita S. Domin. tom. 1. Aug. pag. 587. col. 1 :

Venit die quadam tardius ad sorores.... Dominicus, et convocatis omnibus ad Fenestram, etc.
Fenestrarius, seu Fenestraria, Cui fenestr seu per fenestram res traducendi cura incumbit, in Statutis de Sempringham pag. 730. Touriere. Statuta Concilii Trevir. ann. 1227. apud Marten. tom. 7. Ampliss. Collect. col. 122 :

In quolibet monasterio ordinetur monialis Deum timens, discreta, pudiciti et religionis amatrix, quam Fenestrariam vocant, qu diligenter custodiat fenestram, quam sonante Completorio firmiter seret.
Fenestreria, Eadem notione, in Charta ann. 1403. ex Schedis Prsidis de Mazaugues :

Item Fenestreri mediam justicialem, etc.

Fenestr in tectis dium. Disciplina clericalis cap. 25. 1 :

Ascendens tectum ad Fenestram per quam fumus exibat. Ascendebam super domum et accedens ad fenestram.

Joan. Capuan. Direct. vit human. in adnotat. ad Disc. Cler. Schmidtii pag. 157 : Grcis dicebantur . Vide Glossar. med. Grcit. in hac voce, Append. pag. 17. Fenestr, Ubi vnum exponuntur merces levioris momenti. Charta Frederici II. Imp. ann. 1226. pro Ecclesia Asculana :

Licet habere et tenere plancam portatilem ad vendendum mercimonia, et tenere Fenestram apertam, etc.
Tabularium Episcopatus Autissiodorensis :

Omnes, qui tenent Fenestras, vendentes allia vel erucas, debent in quolibet sabb. obol. de suo mercato.
Et infra :

Quilibet venditor alliorum et erucarum tenens Fenestram debet in quolibet sabbati obolatum mercedis su. Unam Fenestram qua panis venditur.

Litter Mauritii Parisiensis Episcopi ann. 1171. e Chartulario Monasterii Montis Martyrum : Charta anni 1220. ex Archivo Portus Regii :

Petronilla Alvernensis contulit Abbati de Portu Regio x. sol. Paris. singulis annis in Fenestra, qu est supra Magnum pontem.
Leges Burgorum Scoticor. cap. 67 :

Nullus qui facit panem ad vendendum, abscondat panem ; sed ponat in sua Fenestra, vel foro, ut communiter vendatur.
Libertates MSS. vill S. Desiderii in Campania ann. 1228 :

Non licebit die Mercurii alicui aliquod vendere in staulis vel Fenestris, nisi in communi foro, etc.
Tabularium Monasterii S. Bertini :

Omnes, qui tenent Fenestram panis in Arques, dedent Amanno de Arques qualibet septimana in die Dominica panem valoris veteris oboli. Menus Fenestriers, et petits Comporteurs,

in Impositionibus Parisiensibus ann. 1349. in Regesto Memorial. Camer Comput. sign. C. fol. 62. Vide 1. Regestum Parlamenti sub ann. 1257. fol. 3. et Consuetud. Bituric. Thomasserii pag. 331. Nostris etiam Fenestre, eadem acceptione. Charta ann. 1197. ex Tabul. S. Petri Carnot. :

Hominibus autem vill Villonis et Capell regis portas et Fenestras erigere ad vendendum et hospitandum... concedo.
Lit. remiss. ann. 1409. in Reg. 164. Chartoph. reg. ch. 7 :

Pour ce que icellui d'Estaples par coustume de ladite ville (de Douay) devoit tantost aprs estre banni la moyenne Fenestre de la hale, etc.
Ali ann. 1453. in Reg. 185. ch. 299 :

Le suppliant marchant espicier estant en l'ouvrouer ou Fenestre de l'ostel o il demeure, etc. Fenestre ou bouticle de plusieurs denres et marchandises,

in aliis ann. 1445. ex Reg. 177. ch. 166. Hinc Fenestrier, Minut mercis propola. Stat. ann. 1294. in Reg. 205. ch. 304 :

Item que nulz Fenestriers ou Fenestrires, ou regratiers ou regratieres ne puissent faire chandelle... pour vendre.
Fenestras et ostia tollere licitum iis, quibus jus est domum occupandi ob census non solutos. Inventar. Chart. Monast. fol. 11. r. :

Cart tres... de viginti solidis censualibus... super quamdam domum ad quatuor terminos persolvendis... Et possumus tollere hostia et Fenestras pro censu prdicto. Fenestre bosse ou trailles sur rue,
in Chartul. Corb. sign. Csar fol. 5. v. :

Fenestre Beauvoisienne,

ibid. fol. 100. r. Fenestre Flamange, in Lit. remiss. ann. 1405. ex Reg. 160. Chartoph. reg. ch. 31. Fenestr Martis. Epitaphium Gauslini Archiepisc. Bituric. :

Octavas Martis superabat Apollo Fenestras, Cum fera mors famulis rapuit hc gaudia mstis.

Hunc in locum Mabill. tom. 4. Annal. Benedict. pag. 354. hc notat : Ubi primum hos versus legimus, visum est eos interpretari de mense Martio, cujus die octava Gauslinus obierit. At consulto Necrologio, in quo die 2. Septembris ejus obitus notatur, per Octavas Martis Fenestras, quas Apollo seu sol superasse dicitur, interpretamur horam octavam Martis seu feri terti, qu hoc anno (1029.) cum 2. die Septembris coincidebat. In laudatis versiculis ex Epitaphio Gauzlini legendum lustrabat, pro superabat, ex Cod. MS. regin Suecorum, nunc in Bibl. Vaticana sign. 592. alias 125. in quo legitur vita ejusdem Gauzlini, auctore Andrea Floriacensi monacho. Verum ex altero Epitaphio ibidem descripto efficitur haud felicem prorsus esse Mabillonii conjecturam, qui Martis fenestras interpretatur diem Martis seu feri terti : unde mendum esse in laudato ibidem Necrologio patet :

Te recipit tellus viij. Martis in Idus, etc.

Quod iterum confirmatur ex notis chronologicis, qu Epitaphium excipiunt in eodem Codice MS. :

Obiit autem venerabilis Gauzlinus abba Floriacensium et archiprsul Bituricensium anno Dominic Incarnationis 1029. Indictione 12. anno sui regiminis 25. porro a restauratione templi 4. viij. Idus Martii, medi Quadragesim Dominica, ipsius noctis prima conticinii hora.
2. FENESTRA, Lampadis genus. Vide infra Ferletum. Codex reg. 7887. fol. 3. v. :

Hc sunt ornamenta qu A. de Brucia subprior dedit Deo et beato Marciali,... Fenestram qu illuminat corum, etc.

Haud scio an eadem notione in Testam. Abbon. canonici ann. 1191. inter Probat. Hist Nem. pag. 32. col. 2 :

Dedit domui Dei duas culcitras cum cussinis et Fenestram ferream ;


an vero idem sit quod sequens 3. FENESTRA, Ciborium seu armariolum, ubi reponitur pyxis, in qua sacra Eucharistia asservatur. Stat. MSS. eccl. S. Laurent. Rom. :

Quotienscumque Corpus Christi renovatur, Fenestra in qua reponitur, ab araneis et pulveribus mundetur.
Lit. remiss. ann. 1382. in Reg. 120. Chartoph. reg. ch. 214 :

Lesquelz pillars emporterent,... une boiste o le Corps N. S. sacr reposoit, laquelle ils prindrent en une Fenestre de ladite eglise. Johannolo magistro a lignamine... pro duobus candelabris pro cerio pascali et una Fenestra de corpore Christi. (Mandat. Camer. Apostol. Arch. Vatic. I, 17-21, f. 175.

) 4. FENESTRA, Apertura in silvis majoribus, ubi tenduntur casses ad rusticulas capiendas. Charta ann. 1301. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 138. r. col. 1:

Et se comance la premire devise au coodres de Pauleon, prs la Fenestre Guillaume de Chaumes, et s'en vet joignant la forest droit au trancheaz Renaut Guarin.
Quarum aperturarum jus, Fenestrage appellabant. Vide in Fenestragium 2. 1. FENESTRAGIUM, Jus istud exponendi panem vel alias merces in fenestris. Liber censuum et custumarum urbis Carnotensis ann. 1302. in Camera Comput. Paris. fol. 55 :

Le Fenestrage d'ileuc, c'est savoir pour chascune personne, qui vent pain fenestre en la partie, que le Comte a Chastiauneuf, vaut 15. sols.
Charta ann. 1294 :

En deniers, en blages, paages, Fenestrages, vinages, veirages, etc.

Concord. inter Abbat. de Faversham et homines ejusd. vill in Abbrev. Placit. ann. 5. Edward. I. Kanc. 44. pag. 313 :

De quadam custuma, qu vocatur Fenestrage, videlicet de percipiendo de quolibet mercatore vendente mercatoria in fenestra sua, quolibet die sabbati de qualibet fenestra unum quadrantem.
Seu Vectigal, quod ab exponentibus merces suas in fenestris exigitur. Charta ann. 1271. in Reg. 30. Chartoph. reg. ch. 440 :

Avenagium, buscherium, Fenestragium, moutonagium, etc.

Reditus comitat. Namurc. ann. 1289. ex Reg. sign. Le papier aux aysselles in Cam. Comput. Insul. fol. 73. r. :

Encor i a ( Namur) Li cuens les stalaiges, les wetaiges et les Fenestraiges.

2. FENESTRAGIUM, prterea nostri appellabant, cum in hastiludiis, qui decertaturi erant, antequam in arenam descenderent, armorum suorum insignia dium suarum fenestris aptabant, quo cunctis, ut dimicaturi, innotescerent. Jacobus Valerius in Tractatu MS. du droit d'armes de Noblesse, ubi de

Torneamentis :

Quant ce viendra au Fenestraige pour cloer son blason, le heaume doit estre couvert trois dois ou environ du blason du chef de la banniere.
Vetus Ceremoniale MS. Au cry des Tournois :

Dit, que l'on faisoit Fenestre la veille du Tournoy, et pour faire Fenestre le Lundy, et pour tournoier le Mardy. En un autre cri : Or oyez, Chevaliers et Escuiers, qu'on vous fait savoir un riche pardon d'armes, et tres-noble Tournoiement de par le blanc, et de par le vermeil, lesquels seront en la ville du Mans le 7. jour de May, pour estre as hosteux, et lendemain faire Fenestres, et des blazons de leurs armes faire Fenestre, et celuy jour faire le vespre de leur monstres pour lendemain tournoier.
Idem Valerius enarrans, ut armorum insignia dium fenestris aptabantur :

Item doivent estre esleus deux Diseurs comme Juges, lesquels doivent appeller les Rois d'Armes et Heraulx, afin qu'il leur dient le nombre des heaulmes, bannieres, et penon, tant d'une marche, comme de l'autre : afin que lesdits Juges puissent partir plus justement les Fenestres dudit Tournoy. Item doivent estre portes les bannieres et penons ausdites Fenestres, ensemble leurs heaulmes et tymbres : et sous lesdits heaulmes doivent estre cloez les escuons de leurs armes. Et se doivent mettre par ordre des plus nobles de ceux, qui auront le plus veu, pour la garde de la banniere, et pareillement du penon. Item la veille du Tournoy les Roys d'Armes et Heraulx doivent porter lesdites bannieres et penons, et les heaulmes et tymbres toute ensemble esdites Fenestres environ l'heure de dix heures devant None : et se doivent lesdits Roys d'Armes et Heraulx dpartir, pour servir les nobles, et iceluy Tournoy.
Infra :

Il est de coustume de tout temps, que pour chascun blazon cloer, est deub au Roys d'Armes et Heraulx, qui attachent, et cloent ledit blazon, 8. sols Par. Fenester les bannieres,
ibidem. Ratio etiam Fenestram, ut aiebant, faciendi, pluribus describitur a Renato Rege Sicili, in Tract. de Torneamentis pag. 60. Fenestrage, in Tractu Alnetensi est jus habendi Fenestras seu aperturas in silvis majoribus, per quas mane et vespere transeant Rusticul majores, et decidant in casses qui ibi tenduntur. 3. FENESTRAGIUM, Jus fenestras seu aperturas faciendi in domo sua. Charta ann. 1392 :

Quandam domum fortem, cum... juribus, introitibus, exitibus, apilagiis, Fenestragiis et pertinentiis universis. Fenestris,

Apertura, in Pacto inter abbat. et commun. S. Richarii ann. 1324. ex Reg. 64. Chartoph. reg. ch. 2 :

Si aucuns veaut faire un Fenestris de une fenestre tant seulement entre deus potiaus, etc. Fenture,
eodem intellectu, in Lit. remiss. ann. 1395. ex Reg. 148. ch. 197 :

Le mary vit par un pertuis ou Fenture le ribault, qui estoit en l'ostel avec ladite femme.
Vide supra Fenditus. FENESTRARE, Ugutioni, Fenestras facere, vel prparare. Fortunatus in Vita S. Albini Episc. Andeg. num. 18 :

Statimque duo cci sunt pariter illuminati, tandem aliquando sumentes lumina diei ab umbra defuncti, nimirum agnoscentes ejus adminiculo se posse lumen consequi, cujus virtute potuisset paries Fenestrari.
Gocelinus Monachus in Vita S. Augustini Cantuar. Maii tom. 6. pag. 398 :

Nitebat csaries, non arte, sed gratia calamistrata, clesti nive dealbata, patriarchaliter liliosa, frons speculativa Dominic cruci patebat, quam media coma pro columna formose Fenestrabat.
Ibidem pag. 394 :

Facies amabilis et reverenda, frons mediante coma suis columnis resultabat Fenestrata ;

hoc est, aperta inter cincinnos naturales a dextris et a sinistris pendulos, quos arte componi prohibent Statuta antiqua inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 1190. his verbis :

Prohibemus etiam ne Clerici, caractere neglecto, comas nutriant, aut Fenestratis tondeantur.

Vide Fenestratus. Aliud vero sonat Fenestrer, Amic scilicet fenestris, more amantium, astare, in Lit. remiss. ann. 1453. ex Reg. 184. Chartoph. reg. ch. 394 :

Pierre de la Croix mist avant de aler Fenestrer et amer par amours une josne fille, nomme Jehannette.
FENESTRARIA, Fenestrarius. Vide Fenestra. FENESTRATIM, Obiter, per transennam. Theodericus Monachus de Invent. S. Celsi Episc. Trevir. n. 4 :

Nos autem per tapinosin prcelsa gesta Fenestratim propalantes, humilibus oportet consentire.

FENESTRATUS, Fenestris apertus, perforatus, Plauto et Vitruvio. Inventarium Eccl. Aniciensis ann. 1444 :

Item alia parva mappa de canapi ad modum tel cum tribus barris in uno capite et in medio cum aliis tribus de filo Pers et in capite Fenestrata.

Hoc est, si bene conjecto, ad instar rhomborum vitreorum, quibus ad fenestras uti solent, figurata. Vide Calcei Fenestrati in Falceus. Hinc metaphorice Corde fenestrato, pro Perspicaci et intima penetrante prcordia, ut interpretantur docti Editores ad Acta S. Lupi episc. Trec. tom. 7. Jul. pag. 74. col. 2 :

Quam (Genovefam) dum corde Fenestrato conspiciunt, etc.

FENESTRELLA, Fenestrelula, diminut. a Fenestra, fenestella. Cremon. Rom. MS. fol. 6. v. :

Interim vero prior diaconorum aperta sacrarii Fenestrella, qua populus expectans videri potest, etc.
Instr. ann. 1479. apud Ughell. tom. 1. Ital. sacr. edit. 1717. col. 508 :

Deliberatum fuit quod fieret una Fenestrelula in lapide, qui super hanc arcam jacebat, ad hoc ut sanctissimum corpus videretur, factaque Fenestrelula, etc.

FENESTRIUNCULA, Eadem notione, in Hist. episc. Autiss. pag. 502. ubi de Guidone de Mello. FENEUS, Pauper, sine fide. Papias. Vide Fneus. FENGANGI. Vide Fegangi. FENGELDUM, Pecunia, vel tributum ad arcendos hostes erogatum, a Saxonico fen, hostis, et geld, pecunia, tributum, in Chartis Anglicanis tom. 1. Monast. Anglic. pag. 372. tom. 2. pag. 812. 827. FENICIUM, a Grco , color ruber, unde Ovidio Phnice vestes, edem qu purpure. Consultationes Zachi Christiani et Apollonii Philosophi lib. 2. apud Acherium Spicil. tom. 10. pag. 65 :

Et si fuerint delicta vestra ut Fenicium, ut nivem dealbabo ea ; si autem ut coccum, ut lanam candidam efficiam. In Fenicio obscuritas peccatorum, in cocco mens cruenta signatur.

Hc Zachus, qui reddit Grcum Isai 1. 8. , per Fenicium : melius scripsisset Phniceum. Vulg. Interpres habet Coccinum. Jo. de Janua : Fenicium, Herba fullonum qu nigram facit tincturam ; unde Esa 1. Si fuerint peccata nostra quasi Fenicium. Melius dixisset coccineam vel rubram. FENICOBOLANUS. Vide Mirobolanus. FENICULUM, Locus, ubi fenum congeritur et asservatur, Gall. Fenil. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 184. r. :

Johannes de Saffris... dedit... dimidiam domum suam,... exceptis stabulo et Feniculo.


Vide Fenile. FENIERA, Prov. Vexillum, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. FENIFICARE, Fenum furcillis versare et siccare, Gall. Faner. Charta Hugon. abb.

ann. 1193. in Chartul. S. Dion. pag. 355. col. 2 :

Fenum etiam Fenificabunt et in gargias (l. grangias) ducent.

Vide Fenare. FENILE, in Gloss. vett. Locus, ubi fenum ponunt. Gl. Gr. Lat. : , Fenile, Fenisecium, , Fenilium. Fnisicium, in veteri Kalend. mense Junio, Tempus, quo fenum secatur. Adde Varron. lib. 6. Lex Salica tit. 18. 3 : ...

Si quis scuriam cum animalibus, vel Fenile incenderit Nec tota claudas Fenilia bruma.
Et Ovidium Metamorph. 6.

. Adde Legem Bajwar. tit. 1. cap. 14. Virgilium ipsum, Georg. 3. vers. 321 :

Positasque cremet Fenilibus herbas.

FENISETA, Columell Feniseca, Gall. Faucheur. Andr. Floriac. in vita MS. S. Gauzl. Bituric. archiep. lib. 1 :

Salensis loci Feniset, operi mediante jam die insistentes ; prospiciunt comminus quemdam reverend canitiei senem, etc.

FENNA, pro Femina, legitur in Charta an. circiter 1100. fol. 183. Chartularii Matisconensis. FENNIQUUS. Libert. S. Marcel. ann. 1343. tom. 9. Ordinat. reg. Franc. pag. 387. art. 19 :

Concessit eisdem quod venari possint ad omnia Fenniqui generis.


Leg. :

ad omnia ferarum genera,

ex aliis Lit. notante D. Secousse. Vide Feramen. FENS, pro Fenum, habetur in Frossa. FENSUS, Iratus. Gloss. Isid. Vox antiquata, unde Offensus, Infensus. FENTATUS, f. pro Fdatus. Vide in Effondatus. FENULA, f. Rastelli vel furcill species, qua fenum versatur. Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120 : Fenula, fenon. FENUTIO, a , Color ruber, Pellis Purpurea. Vide Parthic pelles. FEODA-FIRMA. Vide Feudofirma, in Feudum. FEODALICIUM, Supellex. Dief. FEODARE Societatem, Eam, fide data, inire vel firmare. Gesta consul. Andegav. tom. 9. Collect. Histor. Franc. pag. 29 :

Barones Turonici pagi Feodaverunt societatem, et beneficium ecclesi largiti sunt.

FEODIUM, Feodum, Feodagium, Feodare, Feoderare, Feodatus, etc. Vide Feudum. FEORALIS, Qui agros alicui ad utendum dat sive locat. Charta ann. 1121. apud

Murator. tom. 3. Antiq. Ital. med. vi col. 1133 :

In primis juravit Petrus de Valle poni de suo tenimento de manso solidos iv. et staria iv. de grano, et iv. de milio, et iv. de favis. Hc sunt Feoralis ; ctera scilicet et placitum et guaittam, et alogamentum de manso, et albergariam redantur donacat curte, et eundo aut redeundo datur Feorali panis et vinum et annonam semel aut bis plus in annum.
Pluries ibi. FEORWENDEL, Modus agri : quarta, ut videtur, pars acr : nam Saxonibus, feor, est quartus. Monasticum Angl. tom. 2. pag. 913 :

Medietatem unius Feorwendel terr de meo dominio, in eadem villa, et alteram medietatem unius Feorwendel, quam Augerus tenet.

Vide Farding. FEOUDIUM, Feudum. Charta Haton. episc. Trec. ann. 1126. in Chartul. Pontiniac. ch. 132 :

Dicebant etiam se... quicquid illi ab eis ibidem Feoudia tenebant quoquo modo, Pontiniacensi monasterio ex eisdem Feoudiis concessuri erant, pariter concessisse.
Occurrit rursum in alia ann. 1400. ex Tabul. Flamar. 1. FERA, pro Feria, Nundin, ex Gall. Foire. Fulcoinus Monach. de Ogerio Carmentriacensi :

Prter censum, qui solvitur ad Feram in mense Maii, etc.


Instrum. ann. 1040. apud Mabill. tom. 4. Annal. pag. 441 :

Domino et sancto Leopardino concessit ipse benignus Princeps Archembaldus ipsius loci Feram annualem, et Feras omnes de cunctis hominibus ad feram venientibus, totum districtum in ipsa fera.
Ubi observandum vocem, Fera, 2. loco poni pro jure ipso Fer quod persolvebant nundinatores. Memoriale Potestatum Regiensium, Auctore Anonymo, ad ann. 1211. apud Murator. tom. 8. col. 1082 :

Et eo anno incpta fuit Fera S. Mauritii, et fuit facta ad Pontem Platum in contrata S. Mauritii superius strat.

Occurrit prterea in veteri Charta apud Marcam in Hist. Beneharn. lib. 5. cap. 9. n. 4. et in Libertatib. vill de Moneto in Biturigib. apud Thomasserium lib. 1. cap. 65. Vide Feri 3. Fera, Jus nundinarum quod Domino competebat. Privilegium Ludovici Imp. concessum Ramninco Abb. S. Sulpitii Bituric. ex Chartul. ejusd. Monast. fol. 30 :

Prterea concedimus in vestiaria et calcearia Fratrum monachorum sicut fuerat olim, omnes Feras annuales mercati cum integritate et districtum.
Eadem notione usurpari in Charta ann. 1040. modo observavimus. 2. FERA, Prdium rusticum, quod Affare alii vocant. Vide in hac voce. Charta

Bernardi Vicecomitis Carcasson ann. 1108 :

Et aliam Feram cum mansionibus meis, ubi sto.


Infra :

In villa Limoso unam Feram cum suis mansionibus, et cum suis ortis, etc.

Vide Feira in Feri. 3. FERA, Apri femina : nam et Feros pro apris dixerunt veteres, uti monitum a Salmasio ad Capitolinum pag. 268. Charta Fundationis Abb. S. Mari Santonens. ann. 1047. apud Sammarthanos :

Statuimus ut quotannis Abbatissa misso venatore suo, quoquomodo poterit, habeat de prfata silva ad recreandum femineam imbecillitatem, aprum unum cum sua Fera, cervum cum cerva, damum cum dama, caprum cum caprea, etc.

Fera Regalis, quam Angli Staggon appellant, in Legibus forestarum Canuti Regis cap. 21. 24. 26. 34. ubi Fer regales distinguuntur a Feris forest ; est autem Staggon, Anglis Stagge, cervus, cujus venatio regalis dicitur. Fer majores vocantur in Lege Bajwar. tit. 19. 7. Observat Nonius ferum, singulariter appellari cervum a Virgilio lib. 7. neid. vers. 489 :

Pectebatque Ferum, puroque in fonte lavabat.

Narrat vero Luithprandus lib. 3. cap. 4. Lanth bertum Mediolan. Archiepisc. Burchardo Suevorum Duci,

quasi hoc esset privilegium amoris, concessisse cervum, quem is suo in brolio venaretur, quod nulli unquam nisi carissimis magnisque concesserat amicis
. Fer Forest, in iisdem Legibus forest. cap. 21. 22. 27. ubi aper bestia forest dicitur, non vero capreoli, lepores et cuniculi.

Besti silvestres et omnes aves qu alias aves capiunt


non vero

lepores et vulpes

, in chart. Adam. de Stanelai inter Placit. Johann. reg. in Abbrev. Placit. pag. 93. Ebor. rot. 2. in dorso. Quippe, ut est apud Hyginum in Astronom. lib. 2. pag. 73. nobiles venatores circa lepores non versantur : unde carpitur Callimachus, quod Dianam dixerit leporum sanguine satiari. Libertates vill de S. Paladio in Biturigib. ann. 1279 :

Per totam dictam forestam... venari poterunt ad omnia animalia ita quidem, si magnam feram, cervum, aprum, capreolum, vel aliam grossam Feram ceperint, tenebuntur eam Prposito vel Servientibus prsentare, etc.
Legibus porro Friderici Imp. lib. 2. de Feud. tit. 27. 5. retia tendere, aut

laqueos vetantur omnes,

nisi ad ursos, aut apros, vel lupos capiendos

. Aprorum tamen venationem Regibus propriam fuisse insinuat Theganus de Gestis Ludov. Pii cap. 20 :

In mense Augusto, quando cervi pinguissimi sunt, venationi vacabat, usque dum aprorum tempus advenerat.

Fer Bannit, quarum venatio interdicta est, in Chartis ann. 1056. 1065. in Probat. Histor. Limburg. pag. 29. et apud Zyllesium pag. 40. Alia Henrici Imp. ann. 1049. in Metropoli Salisburgensi tom. 1. pag. 365 :

Ut nemo absque licentia et voluntate prfati Episcopi successorumque suorum infra prdictos ejusdem foresti terminos banni conclusione vetitos prsumat venari, aut aliquod genus Ferarum, quod in forestarum jure banni interdicitur, lege qualibet, venatoria industria capere, vel decipere.
Charta alia tom. 2. pag. 543 :

Ibique erat Bannus Bestiarum prdictorum dominorum.


Sed hic agitur de prato, non de silva. 4. FERA. Matth. Silvaticus :

Pecus, i. animal monstruosum, quod generatur in utero mulieris, quod Salernitan mulieres vocant Feram.

Occurrit hc vox, sed alia notione, apud Thomam Archidiacon. in Hist. Salonitana cap. 41. et in Historia Acutheis de Gestis civium Spalatensium cap. 2 :

Quatuor cladibus antedictis, videlicet epidimia, fame, Fera, et ferro tota illa provincia... flagellata est.

Ubi Fera videtur esse pestis. 5. FERA Recussabilis. Vide Sphra Italica. FERACULUS, Aliquantulum ferax. Jo. de Janua ; unde emendand Gl. Lat. Gall. Sangerm. : Feraculus, Felonnet, a ferox. FERAGO. Vide Ferrago. FERAGALE, Feragiale, Feregiale, Ferreiale, Idem quod Ferrago, Agri portio, in qua ad viridis tantummodo pabuli saginam ordeum, vel granum quodvis invicem mixtum seritur, viridarium. Charta admort. Caroli VII. in Reg. Cam. Comput Paris. alias Bitur. fol. 151. r :

Item super una eminata terr, cum borda et Feragiali, quam Arnaldus Villarii tenebat, xvij. den. Tur. et obol. Turon.
Et fol. v :

Item super una eminata orti, cum Ferreiali ad podium Martini, etc.
Fol. 152. v :

Item super sex punheriatis Feregialis,... unam carteriam frumenti.

Denique fol. 153. r :

Item super uno Feragali ad ortos de retro villam, .... unam pictam Turon.

Vide infra Ferragale. FERAGIUM, Pabulum viride ex ordeo, vel grano quovis, aut palea, sive feno, Gall. Fourrage ; nisi sit Tributum pro feris seu nundinis exsolvendum. Charta Unfredi de Rohon confirmata a Carolo IV. ann. 1324. in Reg. 64. Chartoph. reg. ch. 42 :

Concessi Roberto Postello.... domum suam... ab omni servitio quietam, exceptis istis, quatuor nummis... Feragii.

Vide Feraticum et Ferragium. FERAGULUM, Coopertorium, Gloss. Bibl. MSS. 1. FERALE, Italis, Lanterna, in Gloss. Franc. Barber. ad Docum. d'amore. Vide infra Ferletum. 2. FERALE, Peccatum mortiferum. Charta ann. 1045. ex Tabul. S. Vict. Massil :

Nos fratres Petrus et Feraldus, metuentes Feralia nostra nostrorumque parentum innumerosa crimina, ex possessionibus nostris largimur S. Christi martyri Victori, etc.
FERALITER, Ferarum more.

Contra Pisanos fremebant illico Feraliter, et dentibus frendebant

, in Chronico Pisano apud Muratorium tom. 6. col. 105. Utitur etiam Petrus Damiani in Epistola a Mabillonio laudata tom. 4. Annal. Bened. pag. 577. et Fulgentius Mytholog. 3. 1. FERAMEN, Fera venatica, Ferum et Feramio, Occitanis. Capitulare 1. Caroli M. ann. 802. cap. 39 :

Ut in forestis nostris nemo Feramina nostra furari audeat, etc.


Capitulare de Villis cap. 36 :

Et Feramina nostra intra forestes bene custodiant.

Perperam Fertaminibus editum cap. 62. Charta Pipini Regis Franc. pro Monast. S. Dionys. :

Nec non et diversa Feraminum genera, seu et forestarios cum ipsorum mansibus in ipsa foreste per diversa loca commanentes.
Alia Caroli M. pro eod. Monasterio : Eginhardus Epist. 7 : Capitula Caroli C. :

Cum utriusque generibus Feraminum, cervorum, capreolorum, etc. Convicti de quodam furto, furando Feramina in dominica foreste. In Ligurio porcos et Feramina accipiat. Ciers i mist et bisses, et dains,
Adde Capitulare 2. ann. 813. cap. 18. Philippus Mouskes in Histor. Franc. MS. ubi de Guillelmo Rufo Rege Angli :

Puis Counins, lievres, et Ferains, Et maniere de sauvaigine.


Infra :

Et s'as les glises abatues, U tu as la forest plante, Qui de Fierains est habite.

FERAMUS, Idem. Lex. Aleman. tit. 99. 4 :

Si rubeus Feramus cum ipso sagittatus est, etc.

Quo loco rubeus Feramus nostris dicitur Beste fauve : Gallis Beste noire. Germ. Rothwild. Occitani Feramio, lupum, vel quamvis aliam feram silvestrem nuncupant, vel quodvis plantasma. FERANCUS. Rigordus in Philippo Aug. de Franc. :

Quos cum multis post idem Valentinianus prliis attentasset, nec vincere potuisset, proprio eos nomine Francos, quasi Ferancos, i. Feroces appellavit.

Respexit forte Rigordus Belgicum Vranghe, quod est acerbum, asperum, trux, ferox, unde etymon accersit Wendelinus. Vel potius id hausit ab Adone Viennensi in Chronico :

Francos lingua Attica Valentinianus Imperator a feritate et duritia atque audacia appellari primus voluit.
Prfatio ad Legem Salicam :

Gens Francorum inclyta, audax, velox et aspera.


Isidorus lib. 9. cap. 2. de iisdem :

Alii eos a Feritate morum nominatos suspicantur, eo quod bruti sint.


Gesta Francorum cap. 13 de Francis :

Quia populus Ferocissimus est. Feritas barbarica,

in leg. 2. Cod. Th. de Postlim. (5, 5.) Ferocitatem eamdem Gallis ipsis veteribus adscribit Egesippus lib. 2. cap. 9 :

Veniamus ad Galliarum incolas, populos natura Feroces, et naturalibus muris ferociores, etc.
FERARIA. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959 :

Ferariam vel ficatiam vocant mimorbiam, qu est schorphana, et urtica mortua a quibusdam vocatur, eo quod folia urtic similia habeat, non tamen urentia.
FERARIUM, Locus, ut videtur, in quo fer venatic concluduntur. Excepta Chron. Vetero-Cellensis apud Eccardum de orig. Domus Saxon. col. 102 :

Plures milites ibi percussit et Ferarium Regis destruxit.


Col. 103 :

Wilhelmus Marchio intravit Bohemiam cum exercitu valido et Ferarium Regis ante Pragam devastavit, ac Percussis plurimis militibus prospere revertitur.
FERASCO. Ferus fio. (Gloss. S. Germ.) FERATICUM, Tributum pro feris seu nundinis solvendum. Donatio ann. 1086. apud Mirum tom. 1. Diplom. Belgic. pag. 268. col. 2 :

Locum illum ab omni sculari lege vel consuetudine liberum, banno scilicet, latrone, inventione, furto, foro, Feratico, teloneo, ambitum etiam, prcincturam atrii vel claustri, etc.

Vide Fera 1. FERATRUM, dicitur a fera, et sunt Feratra, tecta silvarum spissa. Ita Papias, et Jo. de Janua. Id est, loca in silvis spissiora, in qu fer sese recipiunt. FERCIA, apud Poetam Latinum xii. sculi, Secunda scaccorum persona, qu alias Virgo, nunc Domina vel Regina appellatur, ut scribit D. Freret in Dissert. qu exstat tom. 5. Comment. Acad. Inscript. pag. 255. ubi hanc vocem accersendam docet a Persarum lingua, quibus Ferz vel Ferzin primarium aul prfectum sonat, seu secundum a rege : unde Poetis nostratibus Fierce, Fierche, et Fierge. Mirac. B. M. V. MSS. lib. 2 :

La grans roine, la grans dame Ki du ciel est roine et Fierce, etc.


Ibidem :

Ne ja n'ara peon, n'aufin, Roi, chevalier, Fierge, ne roc, etc.


:

Car on n'have pas les garons, Fols, chevaliers, Fierges, ni rocs.


Poema Vetul :

Roy, roc, chevalier et auphin, Fierge et peon, etc.


Rursum :

La royne que nous nommons Fierge.


Poema Alex. MS. part. 2 :

Roy, Fierce, chevalier, auffin, roc et cornu Furent fet de saphir, et si ot or molu.

FERCO. Vide Ferto. FERCOSTA, Navigii species. Statuta Alexandri II. Regis Scoti cap. 25 :

Si aliqua navis, vel Fercosta, vel aliud vas appulsum fuerit.

FERCTUM. Vide Fertum 1. FERCULA, Qu pro nuptiis celebratis Curiani seu Sacerdoti ex jure

prstabantur, vel ab iis exigebantur, etiam sub excommunicationis pna. Vide Missus 1. Charta C. Archiep. Senonensis ann. 1200. in Tabul. Maurigniacensi n. 79 :

Omne beneficium nuptiarum, sive fuerit in Ferculo, sive fuerit in alia re, etc.
Statuta Synodalia Odonis Episcopi Parisiens. cap. 7. 4 :

Prohibetur districte sub pna suspensionis, ne ullus Sacerdos aut Capellanus exigat aliquid ante benedictionem nuptialem, sive pro testimonio ferendo, sive pro matrimonio celebrando occasione Ferculorum, qu debentur pro nuptiis : celebrato autem matrimonio, recipiat Fercula sua, et exigat, si necesse est sicut consuetum est.
Id etiam statuitur in Constitutione Odonis Legati contra Simoniacos lata in Concilio Provinciali Syri ann. 1254 :

Item et pro officio circa celebrationem nuptiarum impendendo, quoddam Ferculum et duas ampullas vini, vel aliquod simile pretium a nubentibus exigunt et extorquent.
Bulla Alexandri PP. ann. 1234. apud Perardum in Burgundicis pag. 434 :

Si autem ultra 4. denarios datum fuerit pro eis, du partes erunt Prioris, et tertia pars erit Sacerdotis, et Fercula pro nuptiis celebratis, vel quod datur nomine Ferculorum.
De Ferculis nuptiarum vocatis Espaules, in Charta Guillelmi Abb. Floriac. ann. 1296. Vide Verinuptum. Debebantur quoque in purificationibus mulierum, ut colligitur ex Charta ann. 1178. in Chartul. S. Vinc. Laudun. ch. 92 :

Habebit (presbyter parochi) baptisteria, confessiones, refectiones in nuptiis et in purificationibus mulierum constitutas, etc.

Ferculare, ut Ferculum, Gall. Mets. Charta Petri Abb. S. Crucis de Talemundo ann. 1366. de officio Aquarii :

Item tenebitur dictus Aquarius in vigiliis festorum principalium.... duo Fercularia plenaria ministrare, videlicet in quolibet ferculo tres pecias marlucii, etc.

Fercularius, Dapifer, de cujus dignitate in aulis Regum infra dicitur in Senescallus. Post Heinricum Fr. Reg. Annam Reginam, Philippum Heinrici filium et Regem jam designatum, Robertum et Hugonem fratres ejus, Rodulfum Comitem, Mainardum Archiep. Senonensem, Rainaldum Camerarium, Guillermus Fercularius subscribit Chartam, cujus meminit Mabillonius tom. 4. Annal. Benedict. pag. 552. Ferculatus, Ferculis pastus. Andreas Abb. in Vita S. Johannis Gualberti, Julii tom. 3. pag. 346 :

In qua diu penuria ita erant exultantes et gaudentes, velut solent ltari homines ceteri deliciis multiplicibus Ferculati, et opibus nimis ditati.
Ferculum Generale. Charta Joannis Thesaurarii S. Quintini ann. 1094. ex Tabulario Humolariensi Ch. 30 :

Ordinavit etiam caritas eorum, ut in die S. Trinitatis, qu ante Domini adventum quibusdam in locis celebratur, die scilicet me nativitatis, quamdiu viverem, et in anniversaria mei transitus commemoratione refectio eorum uno quolibet generali Ferculo communiter et indesinenter ampliaretur, etc.
Vide Generale. FERCULUM, Gestatorium, sella gestatoria. Anastasius Bibl. in Hist. de Exilio S. Martini PP. pag. 86 :

Jussit eum surgere a Ferculo, et stare.

Supra Gestatorium, Gestatorium sedile, et portatorium, dixit. Cantica Canticorum :

Ferculum fecit sibi Rex Salomon de lignis Libani, columnas ejus fecit argenteas.
In quem locum Aponius :

Ferculum a ferendo nomen accepit.

Notum est apud Latinos Ferculum fuisse Gestamen, quo in pompa uti solebant : quocirca Tullius lib. 1. Off. dixit :

Cavendum est ne tarditatibus utamur in ingressu mollioribus, ac similes pomparum Ferculis esse videamur.

In iis ferculis deferri consueverant simulacra oppidorum, coron, machin et id genus alia. Consule lexic. militare Caroli de Aquino voce Ferculum. FERDELLA Terr, Quarta pars virgat terr, ut colligit Spelmannus ex vetere MS. cujus hc laudat :

Decem acr terr faciunt secundum antiquam consuetudinem unam Ferdellam, et 4. Ferdell faciunt virgatam, et 4. virgat faciunt unam hidam, et 4. hid faciunt unum feodum militare.
Madox Formul. Anglic. pag. 54 :

Ego saisivi prdictum Thomam inde per ramum arboris, ad tenendum in capite de me per servitium quinque partis unius militis, cum quinque Ferdellis terr de Bacwella.
Vide Ferdingel. FERDELLUS, Fasciculus. Acta SS. Junii tom. 3. pag. 396. de S. Alena :

Et iterato per eosdem repositum in quatuor Ferdellis in prsenti capsa altera die.

Vide Fardellus. FERDFARE, in Fleta lib. 1. cap. 47. 23. est Quietantia eundi in exercitum. Vide Firdefare. FERDINGEL, Modus agri. Domesdei tit. Somerset, Ermenton :

Huic manerio pertinent consuetudines ist : de Ferdingel 30. den. etc.

Ubi Spelmannus observat, Agrimensores Anglicos Forthindel usurpare de quarta parte acr : putat tamen hoc loco Ferdingel intelligi, vel de quarta parte virgat 5. acras continentis, vel de quarta parte carucat, vel ejusmodi alicujus mensur. Vide Ferdella. FERDINGMANNUS, Thesauri custos. Batavicum vocabulum. Joan. Skenus de verborum significatione pag. 66. FERDONI. Vide Ferto. FERDWRTHI. Vide Faldwrthi. FERDWYTA, juxta Fletam lib. 1. cap. 47. 15. est Quietantia murdri in exercitu. Id est, ut interpretatur Edw. Cokus ad Littletonem sect. 96. liberum esse de oneribus armorum. Occurrit in Monast. Angl. tom. 1. pag. 390. Vide Firdwita. FERE Judaic, pro Feri Judaic, ut arbitror, seu Dies, quos Judi colunt ab opere servili feriando seu cessando. Canones antiqui pnitentiales, apud Acherium tom. 11. Spicil. pag. 72 :

Auguriis vel incantationibus servientem a conventu Ecclesi separandum ; similiter et Judaicis superstitionibus vel Fereis inhrentem.
Vide Feri. FEREBERES, Wepsum, in Glossar. vet. ex Cod. reg. 7641. FERENARIUS. Vexillifera ; Sagittarius. Dief. FERENDARIUS, Procurator, qui vice alterius in judicio causam agit : Germ. Fursprech. Occurrit non semel in Speculo Saxonico lib. 1. art. 60. 61. 62. 63. lib. 3. art. 14. 30. etc. Vide Haltaus. Glossar. Germ. col. 559. voce Frsprecher. FERENDUM, Officii ecclesiastici species. Formula, qua alicui vices archiepiscopi committuntur, in Formul. MS. fol. 46. v :

Ecclesias aut dignitates, et prbendas, beneficia et Ferenda, ac startias, qu in civitate et diocesi prdictis per cessionem, renunciationem vel mortem, vel alio quovis modo vacaverint in posterum, vel hactenus vacaverunt, quorum ad nos collatio, provisio seu electio quocumque spectat, personis idoneis libere conferre possis.
FERENTARII, Nonio, Milites levis armatur, quod quidquid opus esset, auxilio ferrent excursu levi, armis gravibus non impediti. De iis etiam Varro lib. 6. et Festus. Sallustius de Bello Catilin :

Postquam eo ventum est, unde a Ferentariis prlium committi posset, etc.

Annal. Novesiens. apud Marten. tom. 4. Ampliss. Collect. col. 673 :

His Ferentarii et naut aliquot, qui ad hoc operam suam Parmensi elocabant attractis naviculis occurrunt.

Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Ferentarius, Porteur de baniere, ou de saiette, ou de fonde. Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Ferentarius, qui fert vexillum, Bandayrier, a bandiera, Prov. vexillum. Vide Ferentes. FERENTARIUM, Ferculum processionale. Joan. Longinus in Vita S. Stanislai Episc. Maii tom. 2. pag. 254 :

Omnis illa multitudo processionaliter ordinata, vexillis quam plurimis et Ferentariis prcedentibus, Episcopo consistente in medio.
FERENTES, Milites Bannereti. Anonymus de Rebus Friderici II. Imp. pag. 887 :

Factum est itaque, quod dum prlibatus Vicarius prope Schiaccam magnum Siculorum exercitum congregasset, et illi potissime, qui vocati in partibus illis vexilla ferebant, appellati vulgari linguositate Ferentes, fidem Regis Karoli profiteri viderentur, etc.
Vide Bannereti. FERERIUS, Idem f. qui Feretrarius infra. Ceremoniale Roman. lib. 1. sect. 2. pag. 29 :

Fererius tapetum (portat) et parvum scabellum, et cussinum. Pergit per terminos de Populeros, et Feret in rivolum Chave.

FERET, pro Fertur. Scriptura anni 891. inter Concilia Hisp. tom. 3. pag. 162. col. 2: FERETITAS, pro Feritas, quod proprium est feritatis. Charta ann. 1357. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 448 :

Dict fer et besti silvestres... gentibus diversa dampna inreparabilia inferunt ; et cornua, dentes, et ipsorum Feretitates contra ipsos erigunt.
FERETRALE, Nomen loci, a feretro, ut videtur ; f. quod prope cmeterium vel patibulum situs erat. Charta ann. circ. 1077. inter Probat. tom. 2. Occit. col. 294 :

Dono etiam extra muros prdict urbis Tolos terras omnes, quas habeo ante portam civitatis, ubi vocant ad Feretrale.
Vide Feretrum 1. FERETRARIUS, Custos sacrarum Reliquiarum in feretro reconditarum. Acta SS. Junii tom. 4. pag. 579. de S. Etheldreda :

Et in cloacam projecit (imagines) non designans eis locum usque ad fratris Roberti Bykeling Feretrarii et Monachi Elyensis adventum.
1. FERETRUM. , Isidoro lib. 18. cap. 19 : Ubi funus defertur. Sarcofagus, in veteri Inscriptione apud Gruterum 607. 1. seu capsa, vel arca, qua

effertur corpus humandum. Gloss. Gr. Lat. : , Lectica, Feretrum. Servius et Isid. lib. 20. cap. 11 : Feretrum, Locus, ubi mortui feruntur, et est Grcum nomen, nam Grece dicitur. Gloss. lfrici : Feretrum, Bre. Unde nostris Biere. Fortunatus lib. 6. Poem. 7 :

Interea vehitur tristi lachrymosa Feretro, Solvit et exequias obsequialis amor.


Leges Henrici I. cap. 36 :

Amici extrahant mortuum, deferentes in Feretrum, et portantes eum ad Ecclesiam.


Hinc Fiertes, et Fiertres loculos aut capsas, in quibus Sanctorum corpora vel reliqui reconduntur, dicimus. Hugo Flaviniac. pag. 122 :

Ornamenta Ecclesiastica quamplurima et Feretrum, ubi sunt reliqui Sanctorum, etc.


Bercarius Presbyter in Hist. Episcopor. Virdunensium n. 19 :

Feretrum, ubi sunt nunc reliqui Sanctorum, honestissimo decore composuit.

Epistola Prioris S. Milburgis de Venelot in Anglia circiter ann. 1166. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 476 :

Egrediente Conventu cum Feretro comitante innumerabili multitudine hominum utriusque sexus, ad processionem, ut moris est Ecclesi nostr, etc.
Et tom. 3. col. 644. C. in Chronico Johan. Iperii Bertiniano :

Sedata quodammodo seditione, Ecclesi thesauri distrahuntur, ciboria, Feretra, ceteraque jocalia auro et argento decrusantur, etc. Item in conductu processionali Feretri B. Mari, etc.
in Obituario MS. Eccl. Morinensis fol. 30. ubi semel et iterum recurrit vox Feretrum ead. notione. Will. Guiart. ann. 1205 :

Et si enclos et encagies, Come un cors saint en une Fierte.

Feretra reliquias Sanctorum continentia ad corrogandas eleemosynas in redificationem Ecclesiarum aut in alias necessitates cum processionibus circumlata, non semel legere est. Has processiones ad offerendum vocat gidius Aure Vallis in Hist. Episc. Leod. cap. 55. Vide Reliqui. Feretro Caballario Vehi, apud Bedam in S. Benedicto Episcopo cap. 21. et in Vita S. Erkenwaldi Episcopi Londoniensis. Inferetrare, Feretro inferre. Lambertus Ardensis pag. 19 :

Hujus autem reverendissimum sanctissim Virginis corpusculum populo demonstravit, et Inferetravit venerabilis Ecclesi Morinensis Episcopus Milo secundus.

2. FERETRUM, Pyxis, in qua sacra Eucharistia reconditur. Ordinar. MS. eccl. Rotomag. :

Finitis matutinis (Dominic in Ramis palmarum) deferatur Corpus Domini ad locum determinatum in Feretro a duobus sacerdotibus de secunda sede in albis, et sint duodecim famuli circa Feretrum portantes duodecim torchias.
FEREUM. Litter anni 1285. apud Rymer. tom. 2. pag. 262 :

Venditor extraneus... de salmaca Ferei vel pannorum laneorum 2. den.

An legendum Ferri ? FERHELETO. Vide Ferthebero. FERHO. Vide in Ferto. 1. FERIA, Transitus est qui cymba fit in ulteriorem ripam. Trajectus. Sed hoc a Saxon. fr seu fare, Iter, et Eie, aqua. Hinc fr-sceat, naulum. Gr. a , trajicio, transveho : atque inde portus. Ita Spelmannus. 2. FERI, Singuli dies hebdomadis dicti, ut est apud Hieronymum, non quod in iis feriandi necessitas incumbat, sed a septimana Paschatis, qu erat immunis ab opere faciendo, et feriata. Unde cum sex illi dies post Pascha feriati essent, et ea esset prima anni Ecclesiastici hebdomas, inde factum, ut omnes dies septiman vocarentur Feri. Lex enim est Constantini M. qui hebdomadas ante et post Pascha, et feriatas sancivit. Sed usus obtinuit, ut posterior tantum esset feriata, ut est in Syn. in Trullo can. 66. Will. Brito in vocabul. MS. :

Feria idem est, quod cessatio, unde et diem solennem antiquitus Feriam appellabant, i. cessabant ab operibus servilibus... Et nota, quod Judi dies sabbati appellant, nos autem Ferias dicimus, quod omni die feriare, i. cessare a peccato debemus, unde dicimus primam Feriam, sc. diem Dominicum, secundam, tertiam, quartam, quintam, sextam, sabbatum.
Similia habet Joann. de Janua. Tertullianus lib. de Jejunio cap. 2 :

Proinde nec stationem, qu et ips quidem suos dies habeant, quart Feri et sext.

Primus igitur hebdomad dies Dominicus dicitur : qui post sequitur, secunda Feria ; et sic deinceps. Vide Durand. l. 7. cap. 1. n. 10. 11. et Henric. Valesium ad Eusebii lib. de Martyr. Palstin. cap. 1. Beda in Hymnis :

Nostro more dies Feri sunt nomen habentes.

Feria 8. Epiphani Domini, in chart. ann. 1314. ap. Haltaus. Chronol. med. vi pag. 49. i. e. in octava Epiphani ; Feria 3. proxima ante festum Galli, in chart. ann. 1302. apud Guden. Cod. Diplom. tom. 3. pag. 964. i. e. Die Martis qui prcedit Festum S. Galli. Fere, eadem acceptione, in Vita S. Ludov. edit. reg. pag. 310 :

Il fesoit chascun jour chanter messe du jour haute voiz et note,

convenable la Fere ou de la feste.

Feria ad Angelum. Ordinar. MS. eccl. S. Vulfr. Abbavil. xiv. sc. :

Feria quarta jejunii ante Natale, qu dicitur ad Angelum.

Ab Evangelio, Missus est Gabriel Angelus, quod in ea feria cantari solet, sic nuncupatur. Feria Coeci Nati, Quarta post Dominicam Ltare. Dicitur etiam Feria vel Dies magni scrutinii. Feri de Excepto dicuntur in Ecclesia Ambrosiana juxta Macros in Hierolex. omnes currentes dies ab ultima Dominica Adventus, usque ad Christi Nativitatem, quod majori solemnitate celebrentur. Feri Legitim, in Pnitentiali Romano, Theodori, et Bed, crebro occurrunt, verbi gratia :

Si infra 30. annos adolescens fornicationem faciat, tres quadragesimas, et legitimas Ferias... pniteat.
Id est, jejunet tres quadragesimas, prter Ferias legitimas, seu dies, in quibus indicta sunt jejunia ab Ecclesia, hoc est, Feria secunda, quarta et sexta, quibus jejunare in Ecclesia consuetum erat. Infra :

Presbyter cum puella fornicans, annos quatuor, et tres quadragesimas in anno, et Ferias quartam et sextam in pane et aqua.

Feria Magnificat, Quinta post Dominicam Oculi. Dicitur etiam Salus populi. Feria Quinta Magna, Majoris scilicet hebdomad, in Tract. pacis ann. 1466. inter Leg. Polon. tom. 1. pag. 209. Feri Rogationum, Dominica Rogate et feri du qu eam sequuntur. Feria Sexta Magna, Dies Parasceves, Feria sexta majoris hebdomad. Miracula B. Simonis de Lipnica tom. 4. Julii pag. 561 :

Incipiens a Feria sexta magna usque ad Feriam secundam Pasch.

Feria Septima, pro Sabbatum, in Vita S. Folcuini Episc. Tarven. sc. 4. Bened. part. 1. pag. 628 :

Transiit autem anno Incarnationis Dominic octingentesimo quinquagesimo quinto, Indictione tertia, Feria septima vesperascente.

Feria septima major, Vigilia Pasch. Feri Solemnes, Dies festi, quibus ab opere servili cessandum. Rudolfus in Vita B. Rabani Episc. Mogunt. sc. 4. Bened. part. 2. pag. 16 :

Dies erat natalitius Sanctorum martyrum Januarii et Magni : prceptum est omnibus... ut ea die a rurali ac servili opere vacarent, diemque festum agerent. Contigit in villa quadam... ut unus eorum... cum suis exiret in agrum,... ceteris solemnes Ferias celebrantibus. Feria 2. qua cantatur Sicut oculi servorum 5. Idus Martii ann
. 1185. in Gall. Christ. tom. 3. Probat. col. 49. Secunda post Dominicam

Invocavit. Les Foiries de Nol, in Lit. remiss. ann. 1390. ex Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 189. Feriari, Diem festum colere, ab opere servili cessare. Hayto Episc. Basileensis cap. 8 :

Feriandi vero per annum isti sunt dies, etc.

Passim. Active sumitur in Vita B. Meinwerci tom. 1. Junii, pag. 521 :

Et Papiam rediens sanctum Pascha ibidem Feriavit.

Nostris Frer, Foirer et Foirier. Stat. eccl. Turon. ann. 1396. cap. 52. ex Cod. reg. 1237 :

Pronuntiandum est laicis, ut sciant tempora Feriandi per annum.


Ubi versio Gall. :

Il est assavoir aus laiz le temps de Frer les festes.

Stat. ann. 1330. inter Consuet. Genovef. MSS. fol. 2. v. :

Nulz fourbeurs ne peut, ne ne doit au jour de feste, que li commun de ville Foire, fourbir.
Charta ann. 1314. in Chartul. S. Maglor. ch. 54 :

Lequel arbitre..... en pourra ordener..... toutesfois que il li plaira jour Foiri ou non Foiri.
Occurrit prterea in Lit. ann. 1381. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 594. art. 12. Feriales, Libri, in quibus conscripta erant festa Martyrum. Epistola Chromatii et Heliodori Episcoporum ad B. Hieronymum de opere Martyrologii colligendo :

Ut famosissimos Feriales de archivio S. Eusebii Csare Palestin Episcopi inquirens, Martyrum ad nos dirigas festa.

Vide Feriale suo loco. Feriales Dies, Dies hebdomadis officio Sanctorum vacantes. Constitutiones Cardinalis Mendoz tom. 4. inter Concil. Hispan. pag. 25. col. 1 :

Celebratur singulis diebus Ferialibus, qu non sint festa de prcepto, Missa de mane, qu terminetur ante ortum solis.
Feriatici Dies, Feri hebdomadis. Capitul. Caroli M. ann. 813. cap. 28 :

De faidosis hominibus, qui solent incongruas commotiones facere, tam in Dominicis diebus, quamque et aliis solennitatibus, sicuti et in Feriaticis diebus.
Feriatus Dies, Festivus. Concil. Pisanum tom. 6. Spicileg. Acher. pag. 271 :

Suam convocationem die Feriato indixerunt, scilicet ipso die Sancti Johannis Baptist. Feriati dies,

quibus divino cultui vacatur, in Capitul. Caroli C. cap. 8. Frable, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1388. ex Reg. 132. Chartoph. reg. ch.

179 :

Aprs pluseurs choses, fut par ledit Guiot et Regnaut son frere parl de monsieur saint Gregoire, en disant que c'estoit un glorieux saint, et qu'il avoit est cordouennier. Voirement estoit il cordouennier, dist ledit Perreau suppliant ; mais sa feste n'est pas Frable.

Unde S. Gregorium, qui Magnus inscribitur, sutoriam artem exercuisse acceperint, penitus ignoro : is tamen hic designatur, cum de eo sermo sit, cujus festum mense Martio celebratur. 3. FERI, Nundin, Mercata, Italis Fiere, Gallis Foires, Feyres et Marchez, apud Brittonum pag. 21. 23. 30. etc. Ita porro appellat, quod ut plurimum in Sanctorum Patronorum festivitatibus, vel Ecclesiarum encniis ac dedicationibus institut fuerint, cum scilicet vicinorum populorum ad illas frequens fit concursus. Charta Ludovici VI. Regis ann. 1117. ex Tabular. Maurigniacensi :

Nundinas, quas Ferias vulgariter appellamus.

Acta Episc. Cenoman. tom. 3. Analect. Malbillonii pag. 321. :

Dederunt B. Juliano unam Feriam in Civitate Cenomanensi in anniversario die Consecrationis matris Ecclesi tribus continuis diebus celebrandam, scilicet die Dominica et die Lun.
Consuetudo Lorriaci ann. 1187 :

Quando homines de Lorriaco ibunt Aurelianis cum mercatura sua, pro quadriga sua solum nummum persolvant in urbis egressu, scilicet quando non ibunt causa Feri, etc.
Charta Philippi Regis Francor. ann. 1195. in Tabul. Prioratus S. Nicasii Meduntensis fol. 15 :

Feriam quoque, quam nomine alio mercatorum nundinas dicunt, etc. In territorio Cadomi Feriam 3. dierum, ita ut quoties quilibet horum dierum in secunda Feria emerit, totum mercatum magni burgi sit S. Stephani.

Charta Fundationis Abbati sancti Stephani Cadom. apud Lucam Acherium in Notis ad Vitam Lanfranci :

Occurrit passim, in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 410. tom. 2. pag. 37. in Fleta lib. 2. cap. 63. 2. in Miraculis S. Aigulfi cap. 2. apud Will. Thorn. ann. 1125. tom. 13. Spicilegii Acheriani pag. 298. etc. Vide Nundin, et S. Rosa de Viterbo Elucidarii tom. 1. pag. 440. sqq. voce Feira.

Sciatis me concessisse Deo et sanct Fidi de Horsam et monachis ejusdem loci ut habeant Feriam quoque anno, videlicet trium dierum in vigilia festi et in secunda die festi, cum omnibus illis consuetudinibus

quas Feria debet habere et pacem habeant venientes ad Feriam et redeuntes. (Cartul. Conchar. Ruthen. an. 1108, p. 370).
Feira, et Fira, Eadem notione. Charta Hugon. I. D. de Feritate, in Historia Monasterii S. Audoeni Rotom. pag. 460 :

Prterea Ecclesiam Bilci et Feiram S. Martini Feiram etiam S. Michaelis, et Feiram S. Margar. et Ecclesiam de Osbervilla, etc.
Vide tom. 13. Spicilegii Acheriani pag. 289. Charta Petri Regis Aragonum in Constitutionibus Catalani MSS. :

Nundinas sive Firas et mercatos nostros sub eorum regimine et securitate ponimus.

Faire, in Charta Joan. de Pontivo comit. Albmal. ex Reg. 65. Chartoph. reg. ch. 280 :

Je weuil et ottroi que lesdiz religieux aient une Faire au jour de la S. Martin de yver, et que il aient touz les profiz, qui de ladite Faire puissent istre. Feire,
in Ch. ann. 1328. inter Probat. ult. Hist. Trenorch. pag. 243. Firum, Eodem significatu. Acta consecrationis Eccl. Vill Bertrandi ann. 1100. in Append. ad Marcam Hispan. col. 1222 :

In eodem quoque loco vel in omnibus spatiis a crucibus determinato ab ullo viventium placita non celebrentur, et mercatus vel Fira sive nundin non teneantur, etc.
In Foris Aragonensibus et eorum Observantiis, Feria dicitur haberi loco auctoris : ita quod, si quis equum vel rem aliam quamvis in Feria seu nundinis emat, non teneatur dare auctorem ei, a quo emit. Vide Michaelem del Molino, in Repertorio, in verbis Autor et Feria. Idem apud Anglos obtinuit. Leg. Edow. Confessor. cap. 39 :

Quod circa S. Martini consueverant animalia in Foro mercari sine plegio. Rotroldus Parisiensis pondus et chordam ad mensuranda isembruna in Feria Aurelianensi, qu dicitur Feria Martii.

Feria Aurelianensis. Charta Ludov. Jun. ann. 1170. in Reg. 56. Chartoph. reg. ch. 505 :

Feri Calid et Frigid apud Trecas olim celebres, ratione temporum quibus habebantur sic appellat, prima scilicet in festo S. Joannis mense Junio, altera ad S. Remigium I . Octobris. Charta ann. 1299. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 63. r. col. 1 :
a

Monseigneur Estienne de Chanlice chevalier, sires de saint Bouere, si comme il disoit, dist et afferma qu'il avoit, prenoit et recevoit de son patremoine en la ville de Troyes en la Foire froide, en la bourse nostre

seigneur le roy de France, 40. livres tournois petiz de rente.


Alia ann. 1301. ibid. fol. 183. r. col. 2 :

Cent soulz au paiement de la Foire froide de Troyes, et cent soulz au paiement de la Foire chaude de Troyes.

Adde Regist. sign. Noster ejusd. Cam. fol. 170. r. ubi dies feriarum superius assignati indicantur : unde emendandus videtur Computus Roberti de Seris in Reg. 5. Chartoph. reg. fol. 11. v. ubi legitur :

La foire chaude de Troyes, qui est la saint Remy.

Vide in Nundin. Feriam Levare, Nundinas instituere. Tabul. Major. monast. :

In terra nostra apud Vallem levavit domus Guido, qui nobis illam dederat, Feriam ad festivitatem S. Andre... Mortuo autem illo, filius ejus Haimo cepit movere sermonem et dicere quod pater suus non instituerat Feriam illam per consensum ejus.
Feriari, Nundinas tenere. Charta ann. 1290. ex Chartulario S. Vandregesili tom. 1. pag. 715 :

Noverit Universitas vertra quod ego teneor reddere singulis annis viris Religiosis Dominis meis Abbati et Conventui S. Vandregesilli pro quadam masura, quam ego accepi ab ipsis ad firmam perpetuam... vii. solid. communis monet currentis annui redditus... persolvendos, cum juribus, costumis, redevanciis, officio Feriandi, et cum aliis jurisdictionibus vill su et nundinarum suarum.
Nundinas frequentare, adire. Charta Rob. dom. Drocarum pro S. Arnulfo in Aquilina ann. 1184 :

Feria insuper S. Arnulphi et octo diebus ante festum ejusdem sancti et octo subsequentibus festum, justitia, viaria et conductus omnium Feriantium. Foirier,
Nundinis prfectus, in Consuet. Castell. ad Sequanam ex Cod. reg. 9898. 2 :

Toutes manieres de marchans de quelque marchandise que ce soit, se peulent loiger et prandre estaul sans licence du Foirier.
Infra :

Gouverneur de la foire.

Feri Jovis, Pagani, seu superstitionis paganic species, Christianis interdicta, qu die Jovis fiebat. Indiculus superstitionum, seu paganiarum in Concil. Liptin. ann. 743 :

De Feriis, quas faciunt Jovi vel Mercurio.

S. Eligius, apud S. Audoenum in ejus Vita lib. 2. cap. 15 :

Nullus diem Jovis absque festivitatibus sanctis, nec in Maio, nec ullo

tempore in otio observet.

Feri Messiv, Vacationes autumnales, apud Papianum lib. respons. tit. 13. et in Lege Longob. lib. 2. tit. 1. 11 :

A 15. Kal. Augusti, usque ad 15. Kal. Sept.

quo temporis spatio eadem Lege justitium indicitur. Harum meminit Fulbertus Carnot. Epist. 18. 39. Ali enim feri sunt solemnes, divini cultus causa institut in honorem Dei, ali indict, qu messium vindemiarumque gratia indicuntur ; ali denique repentin, qu arbitrio Principis constituuntur, leg. 4. cum seqq. C. de Feriis. (3, 12.) Ferias de Messions, in Foris Beneharn. Rubr. de Ferias, art. 1. Induces mestives, in Consuet. Turon. art. 56.

Feri messiv et vindemiales

, in Concilio Toletano VII. can. 6. ubi etiam

de Feriis Paschalibus 15. diebus, et Natalis Domini 7.

in quibus a litibus cessabatur. Adde Concil. Erphesfurt. ann. 932. in Caus. 15. qu. 4. c. 2. et Roye de Missis dominicis ad justitiam cap. 4. Feri Messium, Vacationes, qu messium gratia indicuntur mense Junio, Septembri vero vindemiarum. Libert. Barcinon. MSS. ann. 1283 :

Item quod in aliqua causa post litem contestatam non conceduntur Feri messium vel vindemiarum, scilicet mensis Junii et Septembris.
Charta ann. 1365. ex Cod. reg. 5187. fol. 8. r. :

Noverint universi quod anno Domini 1365. die lun post festum beatorum Jacobi et Christofori xxviij. die Julii, qu fuit prima dies juridica, post Ferias messium in curia Lugdunensi.
Feri Pestilentiales. Chron. Guill. Bardini ad ann. 1425. inter Probat. tom. 4. Hist. Occit. col. 41 :

Eodem anno et mense Julio pestis horrida Tolosam vastavit... DD. de parlamento Tolosam deseruerunt, et nov indict sunt Feri, qu aperte fuerant vocat pestilentiales.

Feria Repentina, Vacatio insperata, extraordinaria, qu nulla lege statuitur, sed ex arbitrio concedentis pendet. Statuta Universitatis Paris. tom. 6. Spicileg. Acher. pag. 390. iv :

Nota, quod Rector Universitatis de consensu aliarum Facultatum potest indicere Feriam repentinam, vel cessationem facere in tota Universitate, et omnes indistincte tenentur obedire sub pna perjurii et privationis privilegiorum Universitatis.
De vacationibus in scholis medii vi vide Savin. Hist. Jur. Rom. tom. 3. cap. 21. 92. Feria Beati Thom, Qu in festo S. Thom habebatur. Charta ann. 1110. ex Tabul. S. Albini Andegav. :

Donavit Helias comes Cenomanensis Deo et S. Albino... medietatem Feri beati Thom Apostoli, etc.
Perperam editum Terr inter Opera Hildeberti pag. 50. Feri Treugales. Vide in Treva. 4. FERI, Constit. S. Pauli Narbon. ann. 1127. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. col. 34 :

Si aliquis minutus fuerit, ipso die et in crastinum suum accipiat conductum. Si vero egrotus fuerit, misericorditer procuretur. Sed si sanus fuerit, suum conductum non abstrahat de Feriis, nisi de causa supervenientium amicorum, et hoc non frequenter faciat, sed in canonica cum fratribus comedat.
Perperam hic editum Feriis nemo non videt : sed qua ratione emendandum non ita manifestum est ; forte legendum Serris ; clausum enim Serra sonat, ut videre est in hac voce secunda notione, extra quod cibum efferre raro licebat. FERIACHA. Vide Feriarcha. FERIALE, Liber, in quo feriarum officia continentur. Consuet. Monast. S. Crucis Burdegal. ante ann. 1305. MSS. :

Cellerarius habet tenere chorum infra ecclesiam bene munitum de libris,... videlicet octo psalteria cum Feriali et cum hymnis totius anni,... unum dominicale, unum sanctorale, etc.
Vide Feriales in Feri 2. FERIALIS, pro Feralis. Feriale malum, apud Paulinum lib. 4. de Vita S. Martini. Idem, lib. 2 :

Feriali murmure dentes.


Lib. 3 :

Ferialia dicta paterent.


Et lib. 5 :

Ferialia busta tyranni. Ferialis secta,

in l. 2. Cod. de Judis. (1, 9.) Ferialmente, Bocaccio pro crudeliter. Feralis vero vox hac notione crebra in Cod. Theod. Alia notione accipitur in Feri 2. FERIARCHA, Arma subitis bellis reddita. Ita Papias MS. At editus cum MS. Bitur. habet Feriacha, et recondita. In Glossar. cod. reg. 7644 : Ferrata (leg. feriata) arma, sopitis bellis recondita. Macrob. Somno Scip. lib. 1. cap. 7 :

Achilles... ab armis cum suo milite feriabatur.

FERIATICA. Isidorus Mercator in Concilio Laodiceno can. 37 :

Non oportet a Judis vel Hreticis Feriatica, qu mittuntur, accipere, nec cum eis dies agere festos.
Ubi Grca Editio habet : vero intelligenda censet Filesacus lib. 1. Select. cap. 7. pag. 84. qu ad festi

celebritatem apparata erant, seu ornatus, seu voluptatis seu usus gratia, eaque esse, qu Canones Apostolorum cap. 70. vocant. FERIATICI Dies. Vide in Feri 2. FERIATUS Subdiaconus, an Qui diebus ferialibus ministrat ? Stat. MSS. eccl. Tull. ann. 1497. fol. 17. v. :

Diacono exeunte ultimum stallorum, reddit incensum puero, qui quidem intrat chorum et incensat Feriatos subdiaconos, et eos quos de habitu ecclesi invenit in inferioribus stallis.
FERICULA, . Gloss. Gr. Lat. Parvula fera. FERIDES, Vulnera. Miracula B. Raymundi Lullii, Junii tom. 5. pag. 689 :

Recepit super caput quatuor vulnera sive Ferides, videlicet lapidum duo, gladii autem alia duo.
Vide Ferita. FERIFERUS, Furens, in Gloss. Isid. Ferifer, fer furentes, apud Papiam. FERILE, seu Ferrile,

ubi ferrum reconditur

, in Charta veteri apud Ughellum tom. 5. Ital. sacr pag. 1538. 1. FERINA, Venaison, in Gloss. Lat. Gall. Gloss. Gr. Lat. : , Ferina. Eckehardus Junior de Casib. S. Galli cap. 1 :

Cum tales pridie pro Ferina juberentur die nocteque laborare, ursum de lustro unus attulerat.
Infra :

Odorem Ferin hauriunt et carnium.


Carmen de Curia Romana :

Si mare transmittat pisces, si terra Ferinam.

Franciscus Canonicus Pragensis 2. parte Chron. lib. 1. cap. 26 :

Placeat vestr magnificenti, ut ego ad solemnitatem Domini Electi de Ferinis providerem.


Infra :

Tres currus variis Ferinis refertos Domino Electo transmisit.


Andreas Monach. lib. 2. Vit Ottonis Episcop. Bambergensis :

Ferin cervorum, bubalorum, et equulorum agrestium, ursorum, aprorum, porcorum, omniumque ferarum copia redundat omnis provincia. ,
in Nomocan. Coteler. n. 449. Jo. de Janua : Ferina, Venatio : unde Virgilius neid. lib. 1. vers. 219 :

Implentur veteris bacchi pinguisque Ferin.

Glossar. Lat. Gall. ex Cod. reg. 521 : Ferina, Sauvagine, Gallice. 2. FERINA, pro Farina : unde Ferinarius, ad farinam pertinens. Charta Jacobi I.

Aragon. reg. ann. 1241 :

Volumus igitur quod... pondere et pesam (sic) Ferin, totum eciam factum Ferinarium et flaciarum prdictarum, quibuscumque modis sit, perveniant et spectent in posse bajuli nostri Barchinon.
FERINASONA. Charta Edw. I. Regis Angl. apud. Gul. Prynneum in Libertatib. Eccles. Angl. tom. 3. pag. 674 :

Pro uno damo tempore pinguedinis, et una dama tempore Ferineson eisdem Decano et Capitulo per annum reddendis.

Vide Fannatio. Hinc emendanda Charta apud Th. Blount in Nomolexico Anglic. ubi perperam Fermisona editum pro Ferinesona, a voce hybrida Ferina et Anglos. Sone, Grex, qua denotatur tempus quo fer rugiunt et congregantur ad coitum : quodnam vero illud sit discere est ex laudata Charta :

Quod idem Hugo et hredes sui de ctero quolibet anno possint capere in prdicto parco (de Blore) unam damam in Fermisona inter festum S. Crucis in Mayo et festum S. Martini et purificationem B. Mari, et unum damum in pinguedine inter festum S. Crucis in Septembri imperpetuum : ita quod qualemcunque bestiam tempore pinguedinis vel Fermison bersaverint, vel cum prdictis canibus ceperint, illa bestia eis remanebit ; et si sit in Fermisona, allocabitur eis pro dama.
Alia ibidem :

Cum mittamus dilectum valettum nostrum Johannem de Fulham ad instantem Fermisonam in parcis nostris ibidem, prout vobis et sibi melius ad opus nostrum fore videritis faciendum, capiendum, etc.
Bene se habet lectio Fermisona. Vide Firmatio 4. Anglis olim Fermissoune, Gall. le temps pendant lequel la chasse est ferme. FERINUNT, Pro feriunt. (Fest.) FERIONES,

Joculariter Feneratores, quod usuris feriunt

. Laurent. in Amalthea ex Turnebo. 1. FERIRE, Appellere, Gall. Aborder, Italis Ferire, Ad locum aliquem pertingere. Oberti Cancellarii Annales Genuens. apud Murator. tom. 6. col. 305 :

Pisani cum hoste, quam diu prparaverant, videlicet galeis xxi. Ferierunt ad litus Albingan civitatis.
Et col. 306 :

Gale nostr in flumine Sicco Ferierunt nocte, et una super alteram currens, etc.
Ibid. col. 580. ex Jacobo Auria :

Gale vero Pisanorum volentes redire Pisas, quatuor ex eis in gulfo Nebii Ferierunt in terra, nihil mali per Dei gratiam Januensibus alicubi inferentes. Ferire ad terram,
ibid. col. 589. 2. FERIRE, Terminari, Gall. Aboutir. Reg. 34. bis Chartoph. reg. part. 1. fol. 95. r. col. 2 :

Debent claudere burgum de ultra parvum pontem, ita quod tornell Ferient in Secanam contra tornellas de ultra magnum pontem.
FERITA, Vulnus, percussio, a Ferire, vulnerare, vox Italis nota. Paulus Warnefridus de Gestis Longob. lib. 3. cap. 31 :

Talem Autharis Feritam facere solet.


Charta ann. 1345 :

Si insultum vel Feritam cum sanguine, vel sine sanguine fecerit, etc.
Georgii Monachi Chron. Farfense apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 479 :

Et ibi plagam et Feritam fecerat in homine domini Abbatis. L estoit fiers les chapleis, Des espes les Ferreis.

Occurrit passim in Lege Longobard. Poetis nostratibus Ferreis. MS. :

Vide Ferides et Feruta. Ferita Facere ; Idem quod mox Feritare, apud Marten. tom. 7. Ampliss. Collect. col. 34 :

Si quis inhonoraverit patrem aut matrem 3. annos pniteat. Quod si manum levaverit, aut Ferita fecerit 7. annis exsul pnitentiam agat.
1. FERITARE, Ferire, pugnare. Dudo lib. 3. de Morib. Norm. pag. 136 :

Nullaque gens auderet Feritare cum Richardidis. Si gens torva, ferox, jam jam Feritaverit in me, Improba nou servans fidei retinensque tenorem. Tunc cum barbarico Feritaret Gallia ritu, etc.

Eidem Feriter, pro Fortiter. Guillelmus Gemmetic. lib. 2. Hist. Norman. cap. 6. apud Duchesnium pag. 225 :

2. FERITARE, Feritatem sequi. Hericus in vita metrica S. Germ. Autiss. tom. 7. Jul. pag. 229. col. 1 : FERITAS, Nomen plurimorum in Galliis locorum, ut Feritas Bernardi, vulgo la Fert Fernard, apud Baluzium Miscell. tom. 7. pag. 344. Feritas Gilberti, la Fert Gilbert, apud Rymerum tom. 12. pag. 625. etc. Idem est quod Munitio, Castrum undique firmatum et clausum. Vide Duchesnium Hist. Monmoren. Instrum. lib. 7. cap. 4. Histor. Castilion. lib. 8. cap. 1. Instrum. et infra Firmitas. FERITORES. Aug. Mussatus pag. 33 :

Du siquidem erant acies, prima ejus ordinis, quem Feritorum vocant.

Ubi Laurentius Pignorius : Feritores gerebant vexillum quadratum, il pennone, ut placet Vincentio Borghinio, et legitur apud Villanum lib. 7. et 9. cap. 70. vexilla Regia seu Imperii, cum Aquila, nobis Bandiere, ductabant cteras turmas. Villanus vero his locis habet Feditori. Dicto cap. 70 :

Uguiccione veggendo che non potea schiffare la bataglia, fece assalire le guardie dello spianato, ch'erano i Sanesi ; e colligiati, e altri, a suoi Feditori, intorno di 150. Cavalieri, ond'era capitano con pennone Imperiale.

Ubi Feditori, videntur esse confderati, fide astricti, a fede : vel dicti quasi Faiditi, de qua voce supra egimus. Anonymi Chronicon Veron. ad ann. 1333. apud Murator. tom. 8. col. 684 :

Et xiv. dicti mensis exiverunt civitatem Ferrari, aciebus et Feritoribus ordinatis contra ipsum dominum Legatum et ejus exercitum, per terram et aquam Padi contra ipsos viriliter pugnantes.

Vide Pergaminum in Ferire. Errat Cangius, ut recte monet Carolus de Aquino in Lexico Milit. ad hanc vocem ; Feritores itaque Milites sunt, a feriendo sic nuncupati : unde Italis Feditori a fedire, quibus idem sonat ac ferire. Hinc Academici Cruscani Feditore Latine exponunt Sauciator, vulnerator. Vim Italici vocabuli minime assecutum esse Cangium etiam monet Muratorius tom. 2. Antiq. Ital. med. vi col. 532. cum Feritores suspicatus est eosdem esse atque confderatos, fide astrictos, vel quasi Faiditos : nam Feritores, vel Feditori, a Ferire et Fedire, quod Italis unum idemque sonat, appellabantur, qui primi ad feriendum ac lanceis impetendum hostem deligebantur. Ejusdem notionis atque originis est vox Gallica Freur, in Poemate de Giron le Courtois MS. :

Saphar.... le meilleur chevalier Freur de lance, que on sceust ne prs, ne loing.


FERITORIUM, Instrumentum feriendo vel tundendo aptum. Glossar. Lat. Gall. ann. 1348. ex Cod. reg. 4120 : Feritorium, Gallice li Anceute, a Ferio. Lit. remiss. ann. 1473. in Reg. 194. Chartoph. reg. ch. 364 :

Ung serens et ung fer Ferrer chanvre.

FERITORIUS Cultellus. Vide Cultellus. FERITUM, idem quod Ferita, Vulnus, percussio, nostris alias Frement. Charta ann. 1096. tom. 1. Probat. hist. geneal. domus reg. Portugal. pag. 2 :

Qui ejexerit lancea aut alia arma per ira fora de sua casa, sessaginta solidos pro Feritum.
Lit. remiss. ann. 1365. in Reg. 98. Chartoph. reg. ch. 743 :

Le suppliant doubtant la crudlit dudit Ridel, fry icellui d'un baston,

que il portoit, par la teste, pour occasion duquel Frement mort s'ensuit. Freis
ejusdem originis, pro Choc, combat, Congressus, apud Joinvil. in S. Ludov. edit. reg. pag. 49 :

Estoit le Freis de maces et d'espes.

FERIUM, Prdium. Vide Affarium 1. FERLA, pro Ferula, Scipio quo senes et infirmi solent uti, Fulcrum axillare, Gall. Bequille : qu vox hoc significatu non a Feriendo, sed a Ferendo derivari videtur. Vita B. Jacobi Veneti, Maii tom. 7. pag. 473 :

Non poterat solus incedere, nisi quibusdam ligneis fulcimentis, quas Ferlas vocant, fultus.
Miracula B. Simonis, April. tom. 2. pag. 720 :

Quod erat claudus pede dextro, ita quod ire non poterat sine Ferla.

Rursus occurrit pag. 724. Ferla vacua, hoc est, Ferula pura, nulla cuspide prmunita, in hoc Jacobi Cardinalis carmine de Coronatione Bonifacii VIII. inter Acta SS. Maii tom. 4. pag. 470 :

.... Vacuas gestantes pollice Ferlas, Diffusas repetunt acies, illasque recursant Spius, etc.

Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Ferla, Prov. ferula, herba valde calida. Ferlada, Prov. ferulentum, ferularium. FERLETUM et Ferletus, Latern vel lampadis genus. Ordo eccl. Ambros. Mediol. ann. circ. 1130. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 895 :

Ebdomadarius, sonito signo tub ad matutinum, debet portare in secretarium de ecclesia stiva unum Ferletum plenum oleo, accensum, ut lectores videant quidquid in obscuro matutino dicendum est. Et istud Ferletum debet esse illius lectoris, qui in postremo indicaverit officium.
Ibid. col. 906 :

Ideo minores prparant Ferletos et phialas, ita ut subdiaconi possint eas accendere in matutinis.
Rursum col. 908 :

In prima turma accendunt Ferletos, qui stant in parietibus.

FERLINA vel Ferlinus, Hisp. Ferlin, Italis Ferlino, Monet species, eadem qu Ferlingus. Vide in hac voce. Charta ann. 1273. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 745 :

Et ea de causa requisitus sit potestas et consilium et commune Mutin,... quod satisfaceret dicto domino Saraceno de dictis dampnis et injuria : et satisfacere noluerunt, contra quod reformatum sit in consilio et massa populi.... ad scrutinium, cum Ferlinis datis, etc.

Nostris Frlin. Lit. remiss. ann. 1445. in Reg. 176. Chartoph. reg. ch. 371 :

L'un desquelx (compagnons) dist l'autre qu'il avoit gett deux Frlins une fois, qui n'estoit pas chose accoustume audit jeu (de breland).
Ferrin, f. pro Ferlin, in Stat. ann. 1373. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 644. Neque aliud sonat Ferrot, in Lit. remiss. ann. 1385. ex Reg. 127. ch. 41 :

Une petite piece d'autre argent, appelle Ferrot.

Ejusdem quoque notionis est Frlucque, in aliis Lit. ann. 1459. ex Reg. 189. ch. 358 :

Le duc de Bourgoigne a fait courir ou pays de Boullenois et autres pays d'environ aucunes monnoies noires de son coing, de petite valeur, que aucuns appelloient Frlucques, dont en aucun temps l'en alouoit et distribuoit les huit, et en autre temps les douze ou les seize, pour ung denier ; et eurent cours jusques environ ung an, que nostredit frere et cousin fist faire deffendre esdiz pays le cours desdittes monnoies noires.
Ali ann. 1454. in Reg. 184. ch. 478 :

Pour ung virelan de noire monnoie, nomm au pays (Ponthieu) Frlusques.

Denique eadem est moneta, qu Furrelique nuncupatur, in Lit. remiss. ann. 1375. ex Reg. 107. ch. 66 :

Lequel Robert changeur a achet et prins monnoie, appelle Poitevines ou Furreliques.

Ob modicum hujusce monet valorem sic appellata videtur : res quippe nihili, Frluches dicimus, ut notatur supra in Famfacula. Vide infra Ferto. FERLINGUS, Quadrans, vel quarta pars denarii, a Saxon. feorling, seu feoring, a feord, quartus. Assisa panis et cerevisi ann. 51. Henr. III. apud Spelman. :

Quando quarterium frumenti venditur pro 12. den. tum panis wastelli de Ferlingis ponderabit 5. libr. et 6. solid. Ferlins
nostris. Will. Guiart. ann. 1211 :

Par quoi chascun ostel encore Rend l par an quatre esterlins, Ou la value de Ferlins.

Computum Stephani de la Fontaine Argentarii Reg. ann. 1350 :

Un gobelet d'or couvercle pesant 2. marcs, 1. once, 3. esterlins, et 3. Ferlins. Frelin,


in Chronico MS. Bertrandi Guesclini :

Ne me fault nuls secours en noie n'en jardin, Pour un homme tenir, car par S. Matelin, S'il y en avoit deus, n'en donroie un Frelin.

Ferlingus Terr, apud Edw. Cokum ad Littleton. sect. 1. Quarentena terr exponitur, diciturque continere 32. acras. Ex Spelmanno tamen in voce Acra, decem acr faciunt Ferlingatam, quatuor Ferlingat faciunt virgatam, quatuor virgat faciunt hidam, quinque hid faciunt feodum Militis. Monastic. Anglic. tom. 1. pag. 280 :

Unam virgatam terr de dono Galfredi de Morba, et dimidium Ferlingum Terr de dono Magistri Roberti, etc.
Pag. 925 :

Totam terram ejusdem Ricardi,... scilicet 4. Ferlingas Terr cum pertinentiis suis.

Occurrit prterea pag. 577. 586. 684. tom. 2. pag. 8. 205. 250. in Hist. Harcur. tom. 4. pag. 2207. apud Thomam Madox in Formulari Anglic. pag. 41. 76. et supra in voce Burghard. In Electoratu Brunsvicensi ein Vorling etiamnum est mensur agrari species. Adel. 1. FERMA, ut Firma, Prdium alteri elocatum ad certum tempus, apud Stephanotium tom. 4. Antiquit. Pictav. MSS. pag. 408. Hinc Tradere ad Fermam, Prdium seu villam ad tempus elocare, Gall. Donner Ferme, in Spicilegio Fontanellensi MS. pag. 214. Vide Firma. 2. FERMA, Alia notione. Vide supra Fatiga 2. FERMADA, Prov. Sponsa, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657. FERMALIA, Sponsio, pignus, Gall. Promesse, Gageure, Enjeu, alias Fermaille. Lit. remiss. ann. 1365. in Reg. 98. Chartoph. reg. ch. 627 :

Idem Galiotus respondit, quod hoc in veritate sciebat et de hoc nullatenus ambigebat, subjungendo quod ipsa contra Johannem d'Escoublehaut centum francos auri in Fermalia sive gaigeura poneret. Fermeille,
in eod. Reg. ch. 714. Ali Lit. ann. 1363. in Reg. 101. ch. 46 :

Comme par plusieurs fois il eust est parole de faire le mariage,... combien que fiensailles, ne Fermailles n'eussent pas est sur ce faites, etc.
Rursum ali ann. 1375. in Reg. 108. ch. 95 :

Quand il orent beu, firent une Fermaille de commun accort, que le premier qui diroit oyl, paieroit l'escot.

Denique occurrit in Lit. ann. 1382. ex Reg. 120. ch. 335. Fremaille ou gaigeure, in aliis ann. 1387. ex Reg. 132. ch. 156. Vide Firmancia. FERMALIUM, Fermallium, Fibula, Gall. Boucle, agraffe, alias Fermail et Fremail. Glossar. Gall. Lat. ex Cod. reg. 7684 : Fermail, Boucle, atache, fibula. Aliud Provinc. Lat. ex Cod. 7657 : Fermalh, Prov. firmaculum, fibula. Annal. Mediolan. apud Murator. tom. 16. Script. Ital. col. 808 :

Fermalium unum auri pro attachando mantellum, cum sapphiro uno grosso et balassis v. minoribus et perlis liv. grossis et diamantis vj.
Comput. MS. ann. 1239 :

Pro uno Fermallio auri ponderante xij. stellingos, xxxj. sol.


Charta ann. 1302. ex Chartul. 21. Corb. fol. 101 :

Je Bernard chevalier, sires de Moroeul,... voel que elle (ma fille) ait le couronne d'or et le Fremail couvercle. Fermillere, Fermillet, Fermoillet,
eodem sensu. Lit. remiss. ann. 1319. in Reg. 100. Chartoph. reg. ch. 363 :

Lyenardin Hamon, qui avoit appendu aus boutons ou Fermillere de son jupon ou autre garnement, une boursete.
Ali ann. 1430. in Reg. 174. ch. 360 :

Un marchant apporta au suppliant unes heures pour y faire un Fermillet d'argent ; et ledit Fermillet fait, etc. Un Fermoillet d'argent du pris de huit sols Parisis ou environ, Une paire d'esperons faon d'argent, une Forcesainte d'argent, etc.
Nisi capsulam reliquiarum malis intelligere. Vide infra Forcerius. Hinc Fermailleur, Fibularum artifex, in Lib. 1. statut. artif. Paris. fol. 154. r :

in Lit. ann. 1384. ex Reg. 126. ch. 51. Forcesainte, fibula appellari videtur, quod illa cingulum astringitur, in Lit. remiss. ann. 1404. ex Reg. 159. ch. 75 :

Quiconques veult estre Fermailleur de laton Paris, c'est assavoir faiseur d'amaux, de fermaux et de fermoers livres, estre le peut.
Inde etiam malleolus, vulgo Cheville du pied, Fermail appellari videtur, quod cum pede infibuletur, in Lit. remiss. ann. 1424. ex Reg. 172. ch. 485 :

Comme icellui Ogier estoit cheu de dessus un noyer, et s'estoit tout froissi le corps et rompu l'os du Fermail, qui est audessus de l'os du pi.
Vide Fermeilletum et Firmaculum. FERMARIUS, Qui conducit fermam. Vide Firma 3. FERMEILLETUM, Fibula, Gall. Boucle, agraffe, alias Fermail. Inventar. Eccles. Noviom. ann. 1419 :

Item unum colerium de simili sicut dicta alba pro presbytero ad unum Fermeilletum argenteum deauratum ad quinque lapides.

Annotat Borellus Fermeillet olim fuisse catenam seu collariam auream. Ad fibulas, quas Fermaux appellabant, quod spectat, aure erant vel argente, lapidibus pretiosis exornat, Nobilium propri, tantique ab omnibus stimat, ut inter prcipua honororia recenserentur. Testamentum Clementi uxoris Ludovici X. Fr. Regis in Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 219 :

Item, nostre chier Cousin le comte d'Alenon nostre meilleur Fermail que nous ayens en France. Item, nostre chier Cousin le Duc de Bourbon nostre meilleur Fermail emprs. Item, nostre chier Cousin le Comte de

Beaumont nostre meilleur Fermail emprs les deux. Ovide


MS. apud Borellum :

Fermax, cains, aniax, aumones, Guimples, filandres, et tuiriax.

Vide Fibulatorium. FERMENCIOLA, Houleste, in Glossar. Lat. Gall. ann. 1352. ex Cod. reg. 4120. FERMENTACEI, et Fermentarii, a Latinis per contumeliam appellati Grci, quod ex fermentato pane Corpus Christi conficerent, ut est apud Algerium lib. 2. de Sacr. cap. 10. et S. Anselmum lib. de Azymo et fermentato cap. 2. ut illi vicissim Latinos Azimitas vocabant. Rigordus ann. 1201. Fermentarios hreticos Grcos vocat. Wibertus in Vita S. Leonis IX. PP. lib. 2. cap. 9 :

Ea tempestate orta est hresis Fermentaceorum, qu calumniatur sanctam Romanam sedem, imo omnem Latinam et Occidentalem Ecclesiam, de Azymis vivificum Deo offerre sacrificium.

De utroque, azymo scilicet et fermentato, ita Gregorius VII. lib. 8. Epist. 1 :

Nos vero azymum nostrum inexpugnabili secundum Dominum ratione defendentes, ipsorum (Grcorum) Fermentatum nec vituperamus, nec reprobamus, etc.

Sic vicissim Grci ipsi azymo vel fermentato pane in sacrificiis uti satis indifferens existimabant. Nicetas Archiepiscop. Nicomediensis apud Anselmum Havelbergensem Episc. lib. 3. Dialog. cap. 19 :

Si ergo forte essem, ubi nullatenus Fermentatum habere possem, et azyma prsto et paratum esset, et ego missam cantare, ac Domino sacrificium altaris offerre vellem, ego profecto azyma non horrerem, sed fiducialiter ad offerendum sacrificium Deo immaculatum consecrarem, et fideliter communicarem, etc.
FERMENTADA. Charta Guillelmi Ducis Aquitan. ann. 1027. in Regesto Constabulari Burdegal. fol. 170 :

Et cum leporada, et la Fermentada, et cum totas pertinenzas, etc.

f. pro agro, in quo frumentum seritur. FERMENTATICIUS. Fermento imbutus, ut Fermentaticius panis apud Isid. 20. Orig. 2. Alii leg. Fermentarius, vel Fermentatius, sed Fermentaticius retinendum ; nam Clibanicius etiam, et Focacius alius dicitur. FERMENTUM. Gravis est et intricata omnino controversia, sed et necdum omnino enodata a viris doctis, quid sit Fermentum apud Anastasium in S. Melchiade :

Hic, inquit, fecit, ut oblationes consecrat per Ecclesias ex consecratu Episcopi dirigerentur, quod declaratur Fermentum
. Eadem ferme de Siricio scribuntur :

Hic constituit, ut nullus Presbyter Missas celebraret per omnem

hebdomadam, nisi consecratum Episcopi loci designati susciperet declaratum, quod nominatur Fermentum.

Rem, seu moris istius rationem, exponit Innocentius I. Epist. ad Decentium cap. 5:

De Fermento vero, quod die Dominica per titulos mittimus, superflue nos consulere voluisti, cum omnes Ecclesi nostr intra civitatem sint constitut, quarum Presbyteri, quia die ipsa propter plebem sibi creditam nobiscum convenire non possunt, idcirco Fermentum a nobis confectum per Acolythos accipiunt, ut se a nostra communione, maxime illa die, non judicent separatos.
Quod per parochias (extra urbem constitutas) fieri debere non puto :

quia nec longe portanda sunt Sacramenta.

Index vett. Canonum inter Concil. Hisp. tom. 3. pag. 33. col. 2 :

De Fermento quod civitatis tantum Presbyteris die Dominico dirigatur.

Hisce auctoritatibus solenne fuit Grcis Latinos incessere, qui azymis in sacrificio uti solent : eque olim object Anselmo Episcopo Havelbergensi Lotharii Imper. Legato ad Joannem Comnenum Imp. in ea collatione, quam ille habuit in Absida S. Sophi cum Niceta Archiepiscopo Nicomediensi, de causis dissidii inter utramque Ecclesiam, lib. 3. Dialog. cap. 13. a qua quidem objectione, ut sese expediret idem Anselmus, cap. 15. ait, existimare se verius,

Constitutum hoc Romanorum Pontificum Melchiadis et Siricii non de Fermentata hostia, sed de eulogiis potius intelligendum videri, qu per singulos Dominicos dies per Ecclesias distribui jubentur

. Qu est etiam Baronii sententia ann. 313. num. 49. et seq. qu eo videtur probabilior, quod Concilium Laodicenum can. 14. vetet . Vide Fertilia. Alii contra volunt Fermenti consecrati voce ipsam Eucharistiam designari, atque in iis viri doctissimi, Joannes Mabillonius lib. de Azymo cap. 10. et Cardinal. Bona lib. 1. Rerum Liturgic. cap. 23. n. 16. 17. Sirmondus mediam init viam in lib. de Azym. atque ex eo fermentum a prdictis Pontificibus dictam existimat Eucharistiam, non quod ex pane fermentato esset, sed quod ipsa, ex quocumque pane fieret, Ecclesiis ad quas mittebatur, fermenti vicem prstaret, eisque unionis inter se vinculum esset, sicut fermentum mass, cui commiscetur. Horum omnium plura scire aventi, sententias expendere per nos liceat, dum ad alia properamus. Fermenti nomine vere intelligendam esse Eucharistiam seu Eucharisti particulam, qu sacrificiis a Presbyteris offerendis veluti fermentum fuerit, ut explicat Sirmondus, suadere videntur perantiqu Gloss MSS. super Canones Apostolorum et Decretales Pontificum in S. Emmerammi Monasterio asservat,

ex quibus hc refert Mabillonius tom. 4. Analect. pag. 60 :

De Fermento quod dicit (Innocentius I.) mos est Romanis, ut de Missa qu cantatur in Cna Domini, et in Sabbato sancto, et in die sancto Pasch, et in Pentecosten, et in Natali Domini die sancto per totum annum servatur, et ubicumque per stationes, si ipse Papa ad Missam prsens non fuerit, de ipsa Missa mittitur in calicem, cum dicit, Pax Domini sit semper vobiscum. Et hoc dicitur Fermentum. Tamen Sabbato sancto Pasch nullus Presbyter per Ecclesias baptismales neminem communicat, antequam mittatur de ipsa Sancta, quam obtulit dominus Papa
. FERMENTUS, Firmus, securus. Inventar. MS. ann. 1366 :

Quod (fortalitium) antea a nemine tenebatur ; sed in libero et Fermento allodio possidebat. Ferni,
eodem, ut videtur, sensu, in Bestiar. MS. :

Salemons dist en sa sentence, Que Crist est de Dieu sapience, Uns esperis montepleable, Soutil, mouvant et entendable, Plain de piti et anuable, Asseur et Ferni et estable.

FERMES, vel Fermis, Sponsor, fidejussor, Gall. Rpondant, caution, Hisp. Fiador. Charta Veremundi Iraxensis Abb. ra 1120. apud Jos. Moret. Antiquit. Navarr pag. 618 :

Sed dedimus mutuum in villa, qu dicitur Diacastello, agrum unum et vineam unam... et dedimus Fermes seniori Garsi Lopiz nominatim seniorem Fortun Sansoiz de Munueta, et Lope Ferroniz de Ecoien.... ut post hanc commutationem nullus habeat homo vocem malam vel querimoniam ei pro ipso agro vel pro ipsa vinea.

Vide Fidiator. FERMEUS, Arca, Gall. Coffre, quia clave firmatur seu clauditur. Stat. ann. 1388. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 274. art. 3 :

Et ponetur seu includetur pecunia collationem hujusmodi, per deputatos prdictos, in uno Fermeo, qui ponetur in audientia, in quo erunt du ser et du claves divers.
FERMISONA. Vide Ferinesona. FERNISIUM, Gall. Vernis, Glutinosa liquorum compositio, qu lignis ad nitorem et conservationem inducitur. Schramb. Chronic. Mellicense pag. 476. col. 2 :

Porro ipsas schindulas terpentino Fernisio operuimus, fratre Joanne de

Megles illud cum fatigiis magnis coquente, patribus ac fratribus cteris non cum parvis laboribus ipsum inducentibus schindulis magna cum diligentia.... Et fuerunt ill novissim schindul quasi quadringent ilice seu quercin de vasis veteribus vinorum, aliis schindulis deficientibus, et ibi de industria fecimus Fernisium nigrum.
FERNERALIS. Instr. inter stat. Perus. pag. 3 :

In qua sententia per dictum nostrum consilium pronuntiatum extitit inter ctera, feuda qucumque, res, bona, et jura feudalia, quas et qu dictus dominus Jacobus frater noster carissimus a nobis tenebat, fore commissas et commissa nobis et nostris exchertas et excherta, nosque nostra propria dicta feuda, res et bona, et jura feudalia et Ferneralia auctoritate apprehendere, capere, ad manum nostram ponere et retinere debere et posse.
Ubi Fraternalia legendum opinor ; ibi enim de bonis, qu a fratre tenebantur, sermo est. FERNOVA, Vox barbara, qua significatur una e 12. speciebus auguriorum, qu sic definitur a Michale Scoto de Physionomia cap. 56 :

Fernova, est augurium, quando tu exiveris domum tuam causa faciendi aliquid, et eundo vides hominem, vel avem eundo vel volando, ita quod se ponat ante te in sinistra parte tui : et istud est tibi signum bon significationis super negotium.

Vide Venta. FERONIA, , in Glossis Lat. Gr. Sangerman. Gloss. Isid. : Feronia, Dea agrorum. Nemorum est Virgilio neid. 7. vers 800 :

.... Viridi gaudens Feronia luco.

Vide ibi Servium. FEROR, pro Furor, ut videtur, in Lit. ann. 1357. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 448 :

Ob ipsarum ferarum timorem, Ferorem et terrorem, etc.

FERPARIUS, Idem quod mox Ferperius. Necrol. S. Saturn. Carnot. :

V. Cal. Jul. obiit Thomas Ferparius... III. Cal. Sept. obiit Simon Victerus pro cujus anima habetur stallum Ferparii in mercato.

FERPERIA, Vestes interpol, seu earumdem negotium et forum, vulgo Fripperie, alias Forperie, Frepperie et Fresperie. Lit. Phil. Audacis ann. 1278. in Lib. 2. stat. artif. Paris. ex Cam. Comput. fol. 129. v. :

Mulieres et ali pauperes et miserabiles person Ferperiam et parvos sotulares aliasque minutas mercaturas consueverunt vendere, etc.

Comput. prposit. Paris. ann. 1321. ex Reg. sign. Noster ejusd. Cam. fol. 246.

v. :

De Ferperia et alutaria pro vij . xiiij. lib. per annum.


xx

Pedag. Peron in Chartul. 21. Corb. fol. 334. v. : Et fol. 336 :

Item ung fardeaulx de Fresperie (infra, Flesperie) reffoulle doit ij. s. ob. Item brouette qui maine Frepperie doit ij. den.
Pedag. Divion. circa med. xiv. sc. :

Li estaulx de la Forperie paiera chascun xij, den.

Hinc FERPERIUS, Ejusmodi vestium interpolator. Gall. Frippier, alias Ferpier. Reg. episc. Nivern. ann. 1287 :

Item Sabbato ante Nativitatem Domini, quilibet.... Ferperius debet ij. den.
Charta ann. 1309. in Reg. 13. Chartoph. reg. ch. 34 :

Supra domum Ad de Corbolio Ferperii, qu est contigua domui Gregorii Aquart Ferperii. Ferpier,

in Lit. remiss. ann. 1389. ex Reg. 137. Chartoph. reg. et tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 82. et 84. Flpier, apud D. Le Beuf tom. 1. Dissert. pag. 209. Feupier denique, in Charta Renaldi vicecom. Falesi ann. 1295. ex Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 242. v. col. 2 :

Item les estaus des Feupiers pour x. solz.


Vide supra Ferparius et Frepat vestes.

Item super granchia Thierrici de Remis, Ferperii, sita ante ecclesiam sancti Honorati Parisius, xvi. solidos. (Cart. N. D. Paris. iii, 87, an. 1283.)
FERQUIDUS, Par, similis : vox Longobardica. Lex Langob. lib. 1. tit. 19. 2. Roth. 147. : 16. 335. de cane occiso :

Ipse qui focum portavit, damnum Ferquidum, id est, simile, componat. Reddat Ferquidum, aut similem.
Ita et 20. tit. 23. 3. 7. lib. 2. tit. 15. 4. Roth. 342. 354. Liutpr. 151. (6, 98.) Roth. 174. Capitulare Radelchisi Principis Beneventani cap. 17. de servis fugacibus :

Et si non reddantur ab eis, aut si nullo modo inveniri potuerint, reddantur Ferquidi eorum.
Regestum Petri Diaconi Casinensis num. 393 :

Et restaurate nobis Ferquidum, id est, simile.

Ex his emendare licet Chartam veterem apud Ughellum tom. 1. Itali sacr. pag. 491. ubi vox hc perperam exarata. Vide Graff. Tesaur. Ling. Franc. tom. 4. col.

646. FERRA Molendinorum, Instrumenta ferrea, qu ad molendinum pertinent, et maxime ferrum, quod in media mola statuitur. Vide Ferramentum de molino. Charta ann. 1233. ex Chartul. Campan. fol. 437. v. col. 2 :

Si vero dictum frumentum dictis terminis solutum non fuerit, licebit nobis propria auctoritate et sine meffacere, capere Ferra omnium molendinorum suorum de Pruvino.
FERRA Regia, Prstationis species. Arest. ann. 1398. 24. Maii. in vol. 9. arestor. parlam. Paris. :

In septimana magna ante Pentecostes eramus in possessione et saisina levandi... supra fabros grossum ferrum fabricantes... sex denarios Paris. pro jure, nuncupato Ferra regia.
FERRACIA, f. Tributum, quod pro viis publicis reficiendis a prtereuntibus exigitur ; nostri quippe viam stratam Chemin ferr interdum vocant. Charta Galeacii Comitis Virtutum anni 1375 :

Contulit et dedit pedagium, toltam et Ferraciam, qui in castro Uguilliarum... percipiuntur.

FERRAGALE, Ferragile, Ferragillum, quod et Terra Ferragilis dicitur, Agri Portio, in qua ad viridis tantummodo pabuli saginam ordeum, vel granum quodvis invicem mixtum seritur, viridarium. Charta ann. 1400. in Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 149 :

Item unam aream cum Ferragali confrontatam a parte Austri cum Petro Spaza.
Alia ann. 1415. in Reg. 168. ch. 328 :

Item unum Ferragile, situm loco vocato ad molendinum Cathalani, facit unam eyminam frumenti... Item pro quadam borda, orto et Ferragillo contiguis... tres eyminas frumenti... Item pro duabus punheriatis terr Ferragilis... unum denarium Tolos.
Vide supra Feragale. FERRAGIA, Eadem notione, Italis Ferrana. Inquisit. ann. 1448. in Dalphin. :

Dicitur dedisse quendam locum ad faciendam domum in quadam Ferragia, qu est inter ambas villas castrorum de Gauleriis superioribus et inferioribus.
1. FERRAGINA, Eodem intellectu. Testam. Guill. Monetarii ann. 1213 :

Majori filio meo Johanni lego... totam Ferraginam meam, cum suo orto et aliis suis omnibus pertinentiis.
Charta ann. 1378. in Reg. 113. Chartoph. reg. ch. 200 :

Petrus Chalurni laborator Fiterris unam Ferraginam,... sub usatico annuo

duorum sextariorum ordei.

Pluries ibi. 2. FERRAGINA, ut Ferrago. Charta xi. sc. ex Archivis S. Victoris Massil. :

Omne decimum su laborationis amplo animo diligentissime tribuit S. Victori Goirandus de Gonfanono. Filii sui cujusdam condamine seducti, ob uberrimam vinetarum habundantiam... de tribus Ferraginis dant in castello Gonfanono cum amajoramento.
FERRAGINALE, Ferreginale, Ferriginale, Eadem acceptione. Form. vendit. in Formul. MS. Instr. fol. 63 :

Vendidit et concessit ad perpetuum dominium... quoddam Ferraginale et quoddam casalinum, cum paleario.
Ibid. infra : Ferraginale. Charta sub Ludov. VI. ex Bibl. reg. cot. 15 :

Vindimus vobis in comitatu Narbonense... Ferreginale nostro, qui nobis advenit de parentorum, et abet affrontationes ipse Ferriginale de parte Horientis, etc. Unum bonum Ferriginale,
in Ch. ann. 1233. apud Cencium inter Cens. eccl. Rom. Vide in Ferrago. FERRAGINALIS. Vide post Ferrago. FERRAGIUM, Stramentum, palea, fenum, Gall. Fourrage. Charta ann. 1262. ex Chartulario S. Martini Pontisar. :

Pacifice gaudeant Monachi S. Martini Pontisar. tam de seramine et grano, quam de omnibus aliis Ferragiis ubicumque voluerint circumferendis.

Vide Ferrago et Fodrum. FERRAGNALE, Eodem sensu. Inquisit. ann. 1371. in Access. ad Hist. Cassin. part. 1. pag. 433. col. 2 :

Item Ferragnale unum cum arangiis et cum dificio verlasciorum juxta mnia terr.

FERRAGO, Agri portio, in qua non ad frumenti copiam, sed ad viridis tantummodo pabuli saginam, ordeum, vel granum quodvis invicem mixtum seritur. Unde a Latino Ferrago, deducta vox censetur. Papias in MS. Bituric : Ferago, Fruges in herba colore virides. Gloss. MS. Regium Cod. 1013 : Ferrago, viridis, . Castellani Herennales vocant, Itali Ferragina, et Ferraina. Vetus Judicatum ann. 1191. apud Catellum lib. 4. Rer. Occit. pag. 491 :

Propter decimas et primitias hortorum, clausorum, et Ferraginum, quorum et quarum quidam homines Carcasson decimas et primitias eis dare nolebant.
Infra :

Quidam sunt in hac villa, qui decimas et primitias nobis dare nolunt de hortis, clausis et Ferraginibus.
Codicillus Rostagni de Podio alto, tom. 7. Spicilegii Acheriani pag. 275 :

Volo, quod Prior ... habeat et possideat Ferraginem meam, qu est prope sanctum Veredimium, qu dicta Ferrago confrontatur ab Oriente cum quadam via publica, etc.
Infra :

De proventibus dict Ferraginis, etc.

Charta ann. 1019. ex Archivo S. Victoris Massiliens. Armar. Aquens. Dic. ;

Donamus duas cartairadas de vinea et Ferraginem ad caminum, et aliam Ferraginem, que est juxta viam, etc
. Charta anni 1196. in parvo Chartul. ejusd. S. Victoris :

Et super gasto quod ruperat W. Bernardi super Ferraginem G. de Torreves, nihil edificent.

Pluries memorantur Ferragines in Archivis ejusdem Abbati : Massiliensibus etiamnum Afferage, fertilis ager est et opimus. Chartular. Aptense fol. 50. verso :

Dono .... Ferraginem unam ad Brusculum et juxta villam semodiatam de vinea unam, et in alio loco Ferraginem unam prope Ecclesiam S. Johannis.
Statuta Massil. lib. 5. cap. 19 :

Si per campos, vel Feragines seminatas, vel hortos laboratos sive cultos transibit equitando, etc.

Vide Columbum lib. 3. de Episc. Sistaricens. num. 24. Guesnaium in Annalib. Massiliensibus pag. 292. 335. novam Gall. Chr. tom. 1. pag. 80. Instrum. col. 1. Append. ad Marcam Hispan. col. 1161. etc. Charta ann. 1139. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. col. 321 :

In Ferragine quoque, qu viridarium dicitur, etc.

Vide supra Ferragale. Ferraginalis, Idem quod Ferrago. Charta Veremundi Regis Hispan. apud Ambros. Moralem in Notis ad S. Eulogium :

Et omnes suos hortos, unum in Arvale, et alium in ripa fluminis, et suos Ferraginales ubicunque illos habuit. Concedo.... alodem meum proprium quem habeo in Comitatu Rossilionense...... id est, casas, curtes, et hortos et hortalibus, et ipse Ferraginale, etc.

Charta Seniofredi Comit. Barcinonensis ann. 961. in Append. ad Marcam Hispan. col 877 :

FERRAMENTARIUS, Faber ferrarius, apud Jul. Firmicum lib. 3. Math. cap. 13. FERRAMENTUM de Molino. Gloss. Grc. Lat. : , Ferramentum. Nostri Fer de moulin vel Croix de moulin vocant ferrum illud quod in media mola statuitur, Germanis Muhleisen. Pactus Leg. Salic tit. 24. cap. 2 :

Si quis Ferramentum de molino alieno furaverit, etc.

quod Ferrum mulinarium dicitur in Lege Alaman. cap. 99. 25. Vide Ferra Molendinorum. Ferramentum, Gladius vel quodvis aliud instrumentum ferreum. Pactus Leg. Salic tit. 20. cap. 8 :

Si vero sanguis exierit, ita componat veluti eum de Ferramento vulnerasset. Ferramenta qu in hostem ducunt,

in Capitul. de Villis cap. 42. Vide Forcellinum. Marius Mercator. pag. 101 :

, qu latine instrumentum, magis autem armamentum vel Ferramentum deitatis ... possumus dicere.
De Christo agit. Reg. S. Bened. cap. 32 :

Substanti monasterii et Ferramentis vel vestibus, seu quibuslibet rebus, provideat abbas fratres.
Fermant, Ferment et Fermeau, Falx, vulgo Serpe. Lit. remiss. ann. 1397. in Reg. 152. Chartoph. reg. ch. 192 :

Un hostil esmoulu, nomm Fermant ou corbec, dont il entendoit couper bos.


Ali ann. 1391. in Reg. 140. ch. 214 :

Une serpe, appelle selon la coustume du pais (a Pronne) courbec ou Ferment. Une sarpe long manche, que l'en appelle Ferment, Ung fermeau (vel Sermeau) exempir hayes et buissons.
Denique ali Lit. ann. 1474. in Reg. 195. ch. 1172 :

in aliis ann. 1447. ex Reg. 176. ch. 574. Ali ann. 1451. ex Reg. 181. ch. 65 :

Une sarpe longue, appelle au pais (du Maine) ung Fermeau, coupper espines.

Nisi legendum sit Cermeau, quod ibi ter repetitur. Vide supra Ferminiculum. FERRANDUS, Color in equis sic appellatus. Charta, scripta sub Roberto Rege, in Tabulario Abbat. Conchensis in Ruthenis ch. 209 :

Et laxo sancti Salvatoris et sancta fide caballum meum Ferrandum. At Ferrandus equis evectus forte duobus, Lectica duplici temone vehentibus ipsum, Nomine quos illi color quivocabat, ut esset Nomen idem Comitis, et equorum, Parisianis Civibus offertur Lupar claudendus in arce.

Willelmus Brito lib. 12. Philipp. de Ferrando Comite Flandri, capto in Prlio Bovinensi :

Similia habent Rigordus et alii sub ann. 1215. Albericus in Chronico MS. :

Accidit etiam casu mirabili, quod equi lecticam Ferrandi trahentes,

essent coloris Ferrandini.

Will. Guiart. de eodem Comite :

Ferrant portent dui auferrant, Qui tous deux sont de poil Ferrant.

Charta ann. 1158. in Spicilegio Acheriano tom. 13. pag. 312 : Rollandinus in Summa Notari cap. 5 :

Si fratres dederunt ei 300. solidos, et unum palafredum Ferrant. Unum runcinum Ferrantem cum cifeto, et cum uno freno et sella extimatum, etc.
MS. : MS :

Et Cuens Guibert, qui le poil a Ferrant. Dont sist li Dus sor le Ferrant de pris.
Alibi :

Prenez vos garde de moi et de ma gent, Ne tendez mie as chevaus, as Ferrans, As beles robes, or, ne argent.
Brunetus Latinus lib. 5. cap. 53. de Equis :

Et in colore dei tu gardare lo baio, el Ferante, rotato, o nero, o biancho, o fallago, o daltra maniera, etc.
Ferrantus, Eadem notione, apud Th. Madox Formul. Anglic. pag. 423 :

D. Bartholomus de Lega legavit uxori su palefridum Ferrantum.

At cujusmodi fuerit istiusmodi color haud omnino constat, tametsi probabile sit eum esse, quem Varium nostri vocabant, uti suo loco docemus, vulgo Pommel, quod etiam ex veteri Chronico vernaculo probavimus in Notis ad Alexiadem Annam pag. 409. ut et vocem ortam a colore equorum Arabicorum, quos Faras appellabant. Vide in Farius. Quis fuerit color ille, definire videntur Annal. Victor. Mss. ad ann. 1214 :

Messores et operarii utriusque sexus et tatis, operibus prtermissis, veniebant de campis ad viam, falcibus ad collum suspensis et rastris, et catervatim currebant cernere cupientes in vinculis Ferrandum, quem prius in armis formidabant, illudebantque ei rustici, puell et pueri, maxime pro eo quod duo albi equi, qui communiter Ferrandi vocantur, quadrigam seu lecticam, in qua vehebatur, trahebant,.... illudebant dicentes, modo bene est, nam Ferrandus Ferrandum trahit.

Adde Vitam S. Walth. tom. 1. Aug. pag. 266. col. 1. FERRARE, Compedibus vincire, nostris etiam Ferrer. Arest. parlam. Paris. ann. 1373. in Reg. 111. Chartoph. reg. ch. 301 :

Ipsos copulatos quaternatim in manicis ferreis posuerant, et eos per spatium decem mensium detinuerant sic Ferratos.
Lit. remiss. ann. 1386. in Reg. 129. ch. 88 :

Lequel exposant fu men Poissy en nos prisons et rendu notre soubzbailli, qui tantost le fist Ferrer.
Pro Ferro signare, in aliis Lit. ann. 1479. ex Reg. 206. ch. 247 :

Le suppliant.... a marqu et Ferr dudit martel dix-sept ou dix-huit chesnes et ung hestre.

Vide alia notione in Ferrum 1. FERRARIA, Fodina ferraria. Stat. pro reformat. regni Navar. ann. 1322. in Reg. A. Cam. Comput. Paris. fol. 160. r :

Item dicti decem homines de novo positi in custodia dict barden, solvantur de emolumentis dictarum Ferrariarum.

Vide in Ferrum 1. FERRARIUS Equorum, Qui equos calceat, in Stat. Vercell. lib. 3. pag. 59. r. Conc. Terracon. viii. ann. 1317. inter Constit. Mss. reg. Aragon. :

Moneantur (clerici) quod nec tafurarias exerceant.... carbonarii vel Ferrarii.

Vide in Ferrum 1. 1. FERRATA, Clathrus ferreus. Vita S. Ambrosii Senens. tom. 3. Martii pag. 195. n. 70 :

Collocatum namque fuit prdictum sepulcrum super quatuor columnis marmoris, in cujus circuitu Ferrata qudam admodum pulcra facta fuit.
Anastasius Biblioth. in Vita S. Paschalis PP. tom. 3. Maii pag. 393 :

In ejusdem venerabili Basilica ante aditum qui ducit ad corpus in loco Ferrat altare constituit, in quo et venerandum B. Sixti.... corpus honestissime collocavit. Pars illorum de Canedo noctis tempore intravit Bononiam, vi et opera cujusdam molendinarii banniti, qui Ferratam grossissimam, ubi Renus exit, secuit, cum magno tamen labore, industria et tempore.

Vox Italica. Annal. Placent. ad ann. 1451. apud Murator. tom. 20. Script. Ital. col. 902 :

2. FERRATA, Situla, sic dicta propter circulos ferreos quibus cincta est. Transactio inter Abbatum et Monachos Crassenses ann. 1351. ex lib. Viridi fol. 53 :

Similiter quando aliqua de cistulis vel Ferratis putei cadit casualiter in puteum, D. Abbas dicti Monasterii, dat illis qui extrahunt hoc de puteo unam libram panis frumenti.

Eod. sensu ibidem recurrit. Vas vinarium, nostris alias Ferrat. Chartul. Floriac. fol. 183. r :

Item dictus Hugo debet habere in festis annualibus in quolibet duos denarios, et vinum et panem pretio unius oboli, et duas Ferratas vini.
Stat. eccl. Castrens. ann. 1358. ex Cod. reg. 1592. A. fol. 76. r :

Unum Ferrat sive unam butillam terream.

Lit. remiss. ann. 1405. in Reg. 160. Chartoph. reg. ch. 11.

Un vaisseau de fer, dit Ferrat, ordonn tirer l'eaue hors du puys. Ferart
, eodem sensu, in aliis Lit. ann. 1472. ex Reg. 197. ch. 218 :

Icellui chappellain vint portant ledit Ferart ou seille tout plain d'eaue et le getoit sus lesdis hommes et femmes.

Vide mox Ferratum. FERRATERIUS, Faber ferrarius, Gall. Forgeron, alias Ferratier. Charta ann. 1375. in Reg. 109. Chartoph. reg. ch. 401 :

Item emit dictus cardinalis (Albanensis) a Raymondo de Petris, Ferraterio Montispessulani, unum hospicium.

Ferraterius speronorum, Calcarium artifex, Gall. Eperonnier, in Comput. ann. 1363. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 261. col. 1. Lit. remiss. ann. 1417. in Reg. 170. ch. 38 :

Adhemar Merle, Ferratier,.... en la sneschauce de Carcassone, etc.

Vide in Ferrum 1. FERRATUM, Vas forte, in quo aqua benedicta defertur, quod in quibusdam Galli Provinciis Sellet vocatur, quasi Seillet : nam Seille hydriam dicunt, unde forte legendum Sellatum, in Necrologio Ecclesi Reiensis apud Sammarthanos ann. 1316 : ....

Obiit R. I. C. P. Petrus Gantelmi Episcopus Reiensis, qui reliquit Ecclesi.... unam capam de diapr

. vel diaspre et unum Ferratum, et ysopum de argento. Recte legisse Sammarthanos existimo : nam Provinci habitatoribus ejusmodi vas etiamnum dicitur lou Ferrat, quod ex cupro vel ferro fieri solet. Ferratum, eodem sensu occurrit in Charta ann. 1329. ex Archivo S. Victoris Massil :

Quatuor cruces de cupro, et aliam de fusto.... item unum Ferratum.


Necrolog. eccl. Paris. Ms. ad iv. Non. Aug. :

Idem Hugo dedit nobis ad opus celarii nostri omnia Ferrata et dolia, qu parisius habebat.
Invent. ann. 1476. ex Tabul. Flamar. :

Item plus unum Ferratum fusti pro oriendo aquas de puteo, circulatum ex circulis ferri.
Vide supra Ferrata 2. et infra Ferratus.

FERRATUM Iter, Via strata, Nostris Chemin Ferr. Charta D. Aubel in Bellijocensi pago ann. 1460 :

Juxta magnum iter Ferratum tendens de Lugduno apud Matisconum.

Vide Vi ferrat. FERRATURA, Fibul claviculus, Gall. Ardillon ; vel ipsa fibula. Lit. remiss. ann. 1355. in Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 553 :

Quia transeundo extremitas Ferratur, vocat mordant, zon ipsius Johannis sommelerii adhesit mantello dicti Ingerranni.

Aliis notionibus, vide in Ferrum 1. FERRATURA Cendalii, Gallis Fourrure de cendal. Mendum est pro Forratura cendalii, in Historia Dalph. tom. 2. pag. 334. col. 1. Vide Fodratura, et in Ferrum 1. FERRATUS, ut supra Ferratum. Inventar. ann. 1218. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 67. col. 1 :

Item inveni duos Ferratos cupreos, et tertium stagni.

FERRAZA, Piscis marini genus, Italis Ferraccia. Vide infra Pastinaca. FERRE Maritum, de pellice dicitur, qu sibi conciliat animum mariti alieni, et facit ut iste pudicam uxorem relinquat, in Legibus Langobard. apud Murator. tom. 1. part. 2. pag. 50. col. 2. Ferre puellam, de viro puellam rapienti, ut eam secum habeat in uxorem, ibid. pag. 53. col. 1. Sic ibid. pag. 56. Mulier libera servum Ferens, ea est qu servum sibi copulat conjugio Legibus prohibito. FERREA, Equi solea, Gall. Fer de cheval. Burcard. Argent. de vita Alex. VI. PP. :

Dictum fuit plures vel multos ex equis suis ferratos fuisse Ferreis argenteis. Ferre

vero, Ligonis species, vulgo Houe vel Hoau, in Lit. remiss. ann. 1453. ex Reg. 182. Chartoph. reg. ch. 61 :

Le suppliant, qui avoit une Ferre en sa main se print deffaire le fouss et le remplir ; et incontinent Jehan Bruneau, qui pareillement avoit une Ferre en son poing et dont il besongnoit, frappa le suppliant de laditte Ferre.
Ali ann. 1464. in Reg. 199. ch. 461 :

Icellui Brisset s'en vint au suppliant sa Ferre en son poing, et la lana en cuidant bailler sur la teste.

FERREBRACHIA, Cognomentum Guillelmi fratris Roberti Guiscardi, ob prclaram in bellis fortitudinem. Willelmus Apuleiensis lib. 1. de Gestis Norman. de eodem Guillelmo :

Is quia fortis erat, et Ferrea dictus habere Brachia, nam validas vires animunique gerebat.
Et lib. 2 :

... Vir Ferrea dictus habere Brachia Guillelmus, etc.

Ita Ferreum latus appellarunt Dani quemdam Biorno, ob eximi strenuitatis claritatem, inquit Sueno in Hist. Danica cap. 7. Eodem Brachii ferrei nomine donatus Guillelmus IV. comes Pictav. ut post Beslium observat Menagius in Hist. Sabol. pag. 67. Hinc vox Gallica Fierabras ; qua appellatione designatur Diabolus in Mirac. B. M. V. Mss. lib. 1 :

.............. Fierabras, Cest anemis qui maint mal brace, etc.

Quomodo Ferrebrachia a Ferrum et Brachia, ita a Ferrum et Vestire, nostri Fervesti et Fervestu dixerunt, pro Armatura ferrea vestitus. Lit. remiss. ann. 1371. in Reg. 102. Chartoph. reg. ch. 218 :

Comme les supplians eussent trouv ledit advocat, .... qui les guetoit lui huitieme, armez et Fervestus, etc.
Ali ann. 1379. in Reg. 115. ch. 65 :

Lesdiz de Saucourt et leurs complices armez et Fervestiz et garniz d'armeures, etc. Trois compaignons armez et Fervestuz de harnois et d'espes,
in aliis Lit. ann. 1418. ex Reg. 170. ch. 172. FERREGERANT, pro Fregerant, in Inquisit. ann. 1268. ex schedis Pr. de Mazaugues. FERREGINALE. Vide supra Ferraginale. FERREINIS, Idem quod Ferrago et supra Ferragale. Charta ann. 1148. inter Probat. tom. 2. Annal. Prmonst. col. 427 :

Et ista ecclesia sanct Mari de Retorta ibi habeat... hortos et Ferreines et eras et vias.
FERREMENTUM, Ferrum omne rei alicui necessarium. Charta ann. 1392. ex schedis D. Chaix, Aquens. advoc. :

Item convenerunt quod dictus dominus (Guigonetus de Jarente dom. de Monteclaro) pastam necessariam ad opus soleriorum suis sumptibus strudi faciet et illam exolvet, videlicet trabes et fustes et alia necessaria ad opus hujusmodi, et omnia Ferrementa habebit.
Vide supra Ferramentum. FERREOLUM, Vas vinarium ferro ligatum. Formul. fiscor. describ. ann. 812. apud Pertz. Leg. vol. 1. pag. 180 :

Utensilia, Ferreolum 1. patellum plumbeam 1.

FERREOLUS, Parvus verres, Aleman. Ferckel. Codex MS. Irminonis Abbatis Sangerman. f. 72. verso col. 1 :

Ainfredus.... solvit ad nativitatem Domini porcos ii. Ferreolos ii. coniadas

viii.

1. FERRERIA, Officina ferraria. Gall. Fronnerie. Charta Math. de Montemor. ann. 1230. in Chartul. Campan. ex Comput. Paris. fol. 355. v. col. 2 :

Quicquid habent hredes in Maurisilva et taliam de Moustiers,.... et Ferreriam cum pertinentiis suis.
Alia Phil. Pulc. ann. 1298. in Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 5 :

Martino de Routal, servienti nostro armorum, custodiam domus cujusdam, quam habebamus in Ferreria burgi Pampilonensis..... concedimus. Item en coustumes de la Fronnerie, des boulengiers, etc.
in alia ejusd. reg. ann. 1297. ex Lib. rub. Cam. Comput. fol. 17. v. col. 1. Vide supra Ferraria et infra Ferro 2. 2. FERRERIA, Situla. Inventar. ann. 1361. ex Tabul. D. Venci :

Item unam Ferreriam. Ferriere,

vas vinarium, apud Rabelais. lib. 2. cap. 28. Vide supra Ferrata 2. FERREUM, pro Ferrum. Ferrea, Vincula, compedes. in Reg. parlam. Paris. Vide infra Impruntare. FERRIA, Situla. Inventar. ann. 1218. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 67. col. 1 :

Item inveni duodecim grillonos et vaccas ferri, et quasdam Ferrias. Ferrieu,


eadem notione, in Charta ann. 1358. ex Reg. 91. Chartoph. reg. ch. 409 :

Huit pos de kievre, deux Ferrieus, six poales, etc.


Vide supra Ferrata 2. FERRIATA. Ut Ferrata 1 :

Mandavit mihi tradi clavem cancelli sive Ferriate in qua capita apostolorum Petri et Pauli in basilica Lateranensi custodiuntur. (Diar. Burch. ed. Thuasne II, 425, an. 1498.

)] FERRICULA, Ferruginea, nigra, ferrei coloris. Papias. FERRIFODINA, Ferraria, ubi ferrum foditur. Improbat hanc vocem Varr. 7. L. L. 33. non quod sit contra analogiam, sed quod in usu non sit. FERRIGINALE. Vide supra Ferraginale. FERRILE. Vide Ferile. FERRIOLUS, Ferrugineus. Stat. Vercell. lib. 4. pag. 83. r :

Teneantur fornasarii prdicti de qualibet fornasata lapidum facere tres montonos, scilicet unum de blanchis, et alium de Ferriolis, et alium de vermeliis.

FERRIONUS, Ferronnus. Vide Ferrum 1. FERRIPEDARE, Ferrea solea equi soleam munire, Gall. Ferrer. Vide in Ferrum 1.

FERRITERIUM, Locus, ubi ferrum teritur, h. e. ubi servi compedibus ferreis vincti asservantur. Plaut. Most. 3. 2. 55. Inde in Ferriterium, postea in crucem recta. FERRITERUS, Servus vinctus ferreis compedibus, quia ferrum terit. Plaut. Trin. 4. 3. 14. 1. FERRO, Baculus, sive scipio ferro armatus. Charta Sancii Reg. apud Jos. Moret. Antiquit. Navar. pag. 616 :

Deinde ego et Comes Gundisalvus uterque fuimus in B. miliano et dedi talem absolutionem, ut omnes undique partibus venirent causa orandi cum sportella vel Ferrone.

2. FERRO, Faber ferrarius, Gall. Forgeron, ouvrier en fer, alias Ferron. Pactum inter Phil. reg. et Guill. episc. Paris. ann. 1222. inter Instr. tom. 7. Gall. Christ. col. 93 :

Concedimus ut episcopus Paris. et successores sui Paris. episcopi habeant apud Paris. unum draparium, unum cordubanarium, unum Ferronem pro fabro et ferrone, etc.
Lit. remiss. ann. 1390. in Reg. 138. Chartoph. reg. ch. 194 :

Ysabeau de Courtenay, veuve de Guillaume de Roigny, se remaria un pauvre Ferron et marchal, homme de trs-petit et vil estat, nomm Henriet Eullet de Ferrieres en Gastinois.
Charta ann. 1404. in Reg. 160. ch. 101 :

Nul ne soit du mestier de faire le fer, exceptez les filz des Ferrons. Ferrons et vendeurs de fer,

in Stat. ann. 1350. tom. 2. Ordinat. reg. Franc. pag. 371. art. 189. FERRODIUS, Mensur species. Bulla Greg. IX. PP. ann. 1227. inter Probat. tom. 1. Annal. Prmonstr. col. 343 :

Annuum redditum dimidii Ferrodii frumenti, quem habetis de allodio de Chiry.

Leg. forte Sextarii. FERROLHOS, Pessulus, Gall. Verrou, mutato scilicet v in f. Charta ann. 1424. ex Archivo S. Victoris Massil. :

Aperiendo, et claudendo portam cum clave et Ferrolho.


Altera ann. 1396. ex eod. Archivo :

Portas aperiendo et claudendo una cum vecte sive Ferrolho et clave.

FERRUGO, Obscuritas, aut ferri rasura. Papias. 1. FERRUM, Equi solea, Fer de cheval. Regestum Constabulari Burdegal. fol. 106 :

Dixit se teneri facere D. Regi sex Ferra nova equi cum clavis suis in mutatione Domini.
Leges Jacobi II. Reg. Majoric. tom. 3. Jun. pag. 23 :

Qui etiam Marescallus nobis itinerantibus a nostra comitiva non recedat, munitus clavis et Ferris et his similibus.
Ferrus, Eadem notione. Acta S. Raynerii Pisani tom. 3. Junii pag. 432 :

Ferrati enim equi qui illuc equitabant, sine aliquo ferro in pedibus regrediebantur, et qui suos Ferros reservabant, optimos habere pedes perhibebantur.

Ejusmodi sole, ignomini proscriptionisve causa, ostiis apud Italos affigebantur, ut discimus ex Lit. Greg. IX. PP. ann. 1231. apud Cl. V. Garamp. in Disquisit. de Sigil. Garfagn. pag. 20 :

Ostia, quorum claves habere non poterant, clamoso infringendo tumultu, clericis ne res contentas in cellariis quoquo modo contingerent, arctius interdicto ; quorumdam ostiis equorum Ferris affixis, et nec hiis contenti, etc.
Ferrare, Ferrea solea equi soleam munire. Domnizo lib. 1. de Vita Mathil. cap. 10 :

Ornatos magnos secum tulit atque caballos, Sub pedibus quorum chalybem non ponere solum Jusserat, argentum sed ponere, sic quasi ferrum, Esse repercussum clavum voluit quoque nullum, Ex hoc ut gentes possent reperire quis esset.
Willel. Tyrius lib. 13. cap. 27 :

Miserat autem prdicto viro... nobili palafredum albissimum, argento Ferratum, etc.
Jo. Brompton. pag. 911 :

Mulam etiam, quam equitabat, auro fecit Ferrari, prohibens omnes suos, ne quando ferratura caderet, sustollerent.
Ordinatio officiorum Curi Humberti II. Dalphini ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 394. col. 2 :

Item dictus Marescallus diebus singulis de mane et sero adobari et estriliari faciat equos... et ad oculum videat, si existunt bene Ferrati.

Occurrit etiam in Statutis Ordinis de Sempringham pag. 743. in Institut. Cap. Gener. Cisterc. cap. 36. apud Bernardum in Consuetud. Cluniac. part. 1. in Fleta lib. 2. cap. 14. 4. in Foris Bigorrensib. art. 40. in Charta ann. 1038. apud Buzelinum pag. 528. etc. Jo. Villaneus lib. 4. cap. 18 :

Havendo ornato il suo cavallo di freno d'oro, e Ferrato di fine arjento.


MS. :

Pour fere gens parler de soi, Fist tous les quatre fers dorer,

Ne vout mie dire Ferer.

Sufferrare. Eadem notione. Speculum Saxon. lib. 2. art. 12. 4 :

Cuilibet equo quatuor manipuli infra diem et noctem erogentur, et in anterioribus pedibus equi Sufferrentur.
Jus feudale Saxon. cap. 34. 15 :

Equi eorum debent in anterioribus pedibus Sufferrari, et non retro.

1. Ferrator, Cui ex officio calceandorum equorum cura incumbit. Instrum. ann. 1240. tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 142. col. 1 :

Prterea erant alia duo officia ejusdem conditionis, officium scilicet coquin et Ferratoris, quorum libertas cassata fuit in compositione facta inter Burgenses et D. Archiepiscopum.

Unde Ferrura, Hujusce officii nomen. Charta Henrici V. Regis Angli apud Rymer. tom. 9. pag. 250 :

Scias quod assignavimus te ad tot ferra et clavos equorum, quot pro equis stabuli nostri, in prsenti viagio nostro ferrandis, necessaria fuerunt, ac fabros et ferrum, et omnia alia qu officio Ferrur necessaria fuerint seu quamdolibet opportuna.
2. Ferrator, Qui equos calceat. Miracula B. Ambrosii Senens. tom. 3. Martii pag. 205 :

D. Gesca uxor Fei Ferratoris de populo S. Martini.

Sigillum Raimondi Ferratoris, apud Manni tom. 3. de Sigill. antiq. pag. 140. Ferrier et Martellus ferrador, quo scilicet in calceando equos utitur ferrator, in Comput. ann. 1334. inter Probat. tom. 2. Hist. Nem. pag. 84. col. 2. et pag. 87. col. 1. Vide Ferrarius et Ferraterius. Ferratura, Ferrea equi solea. Charta Lucii III. PP. ann. 1184. apud Mirum tom. 2. Diplom. Belgic. pag. 1189. col. 2 :

Pro se et duobus scuteriis et tribus equitaturis fenum et avenam habeat, et candelas, et Ferraturas equorum de curia ipsa percipiat.
Occurrit apud Murator. tom. 12. col. 1077 :

Una ferratura equi,

in Charta ann. 1252. 1. Ferripedare, Idem quod Ferrare. Bartholomus Scriba lib. 6. Annal. Genuens. ad ann. 1230. apud Murator. tom. 6. col. 463 :

Qui Ermemolinus in signum pur dilectionis et pacis Communi Janu bisantios viii. millia destinavit, et insuper tantam pecuniam, unde optimus equus compararetur, et ex parte sua prsentaretur Communi Janu coopertus optimo auro, et Ferripedatus claponis argenteis.
Stat. Montis reg. pag. 268 :

Item statutum est, quod nullus ferrarius... prsumat Ferripedare aliquam seu aliquas bestias, cujuscumque generis censeantur, in via, etc.
Ferri, Lamin ferre quibus ad cruciandos Martyres utebantur. Acta S. Cononis tom. 7. Maii pag. 7 :

Domitianus Comes dixit ministris, incendite Ferros, et ponite super eos. In Ferris, in prisona nostra salvo et secure custodiri faciatis.

Ferra, Vincula, compedes, caten. Charta Edwardi III. Regis Angli ann. 1333. apud Rymer. tom. 4. pag. 552 : Galli dicimus Etre dans les fers, pro Vinctum esse compedibus. Ferratus, Catenatus. Inquesta pro canonizatione Caroli Blesensis apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. pag. 568 :

Alanus Radulfi Presb. Rector de Plebetenede Leon. Dioc. dicit quod cum ipse esset prisonarius Anglicorum magne comitive... et fuisset Ferratus grossis ferris, fuit liberatus per merita D. Caroli.
2. Ferripedare, Compedibus vincire. Vita S. Angeli Carmelit tom. 2. Maii pag. 824 : In Ferro Mitti, Catenis ferreis vinciri. Anonymus de Gestis Constantini M. :

Et dictum S. Angelum in terram posuit ut eam Ferripedaret (Saracenus.) Et missi sunt in Ferro, et adducti Ravennam. Ferro vinciri,
in Lege Longob. lib. 2. tit. 13. 5. Carol. M. 133. ex Capitul. Ludov. Pii ann. 829. Ferro in utraque maxilla comburi, in Chartis Bruningi Abb. Laurishamensis in Chronico Laurishamensi pag. 74.

In utraque maxilla Ferro ad hoc facto etiam candente caraxari et comburi


, in Charta Henrici Imperat. ibidem pag. 75. Ferri Onus, Pn levioris species apud Anglos, ut est in Fleta lib. 1. cap. 26. 4. Ferrum Battudum, Procusum, exacutum, nostris Fer moulu. Formula 30. inter Sirmondicas :

Et sic est veritas absque ulla fraude vel conludio, et in sua culpa secundum legem ipsum Ferro battudo fecit.

Ferri, Ferramenta. Acta S. Cassii Episc. Narniensis tom. 5. Junii pag. 491 :

Idem D. Vicarius claudi et obserari, cooperculo ex eodem lapide ad id insculpto et parato, et Ferros hinc inde cum plumbo liquato firmari mandavit.
Ferrare Tonellos, Dolia circulis ferreis munire. Computus ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de Usu Feud. pag. clxxxix :

Et pro tonellis Ferrandis et aliis operibus xiiii. l.

Hinc Ferrati, nude spius occurrit in eodem Computo pro Dolia. ibid. pag. cxlii :

Pro travallis et pro circulis et pro vectura duorum Ferratorum lx. s.


Et pag. clv :

Pro sex Ferratis Medont parandis et pro duodecim duodenis circulorum iiii. l. etc.
Vide Ferreolum. Ferraterius, Ferrarius, in antiquo Catalogo MS. B. Mari Deaurat Tolos. ann. 1328. Ferronnus et Ferrunnus, Eadem notione. Index MS. redituum Episcopat. Autissiodor. circa ann. 1290 :

De Ferronis. Omnes vendentes ferrum debent unum den.

Computus ann. 1202. apud D. Brussel tom. 2. de Usu Feud. pag. clxxxiv.

De dietis Ferrunnorum de Hodengel. c. et x, s... De dietis Ferrunnorum fabricarum Rabio vi. l. et xi. s

. Ferratura, Quidquid ad serariam artem spectat. Vita S. Francisci de Paula tom. 1. Aprilis pag. 151 :

Maritus suus qui tunc erat et adhuc est serurarius, onus habebat fabricandi Ferraturam, videlicet seras, claves et alia necessaria ad clausuram Conventus. Et in decem clavis emptis de eodem pro Ferrura ejusdem x. den.

Ferrura, Ferramentum. Computus Richardi Parentyn ann. 1425. in Antiquit. Ambrosden. pag. 574 : Ferrum Album, Gall. Fer-blanc. Charta Officialis Paris. ann. 1530. apud Rymer. tom. 14. pag. 394 :

Notum facimus... vidisse litteras... sigillatas in cera rubea sigillo rotundo cum duplici cauda pergamenea, incapsato capsa Ferri albi sanas siquidem et integras. Ferrum, ferramentum characteratum, in quo sunt coquend hosti
, apud Bernardum in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 55. et 77. Gillebertus Lunicensis Episcopus de Usu Ecclesiastico :

Ferri Molendinorum, apud Innocent. III. PP. lib. 14. Epist. 79. Vide Ferramentum. Ferrum Oblatarum, quo scilicet oblat, seu hosti ad sacrificium conficiuntur.

Pixis cum oblatis, et Ferrum eorum.

Adde usus veteres Cistercienses cap. 114. et Udalricum in Consuetud. Cluniac. lib. 3. cap. 13. Vide Oblata. Ferrum Trabale, Ensis ad modum trabalis clavi, instar litter S. recurvi, effictus. Carmen de Varia fortuna Ernesti Bavari Ducis, auctore Odone lib. 8. inter Anecd. Marten. tom. 3. col. 370 :

Hoc dicto gladium stringit, citus ordine rupto

In medios vadens Persas, Ferroque trabali Bestius ille gygas, terr jumenta virosque Prosternit, fundens multum super arva cruorem.

Ferrum Pictavense, olim in pretio. Joannes Monachus Majoris Monasterii lib. 1. Hist. Gauffredi Ducis Norman. pag. 19 :

Allata est ei hasta fraxinea, Ferrum Pictavense prtendens.


Vetus Poeta MS. : Idem Pota :

S'ot glaive courte et grosse Fer Poitevinal. Le droit Seignor n'en odrent-il guerpir Eins le deffandent as acier Poitevins.
Alibi :

Parmi le cors mist l'acier Poitevin.


Rursum : Ibidem :

Il ceint l'espe de l'acier Poitevin. Et fu arm sor le cheval de pris, D'auberc et d'iaume, d'escu Poitevin.
Idem tom. 4. cap. 6 :

Burdegalense Ferrum laudat Froissartes 2. vol. cap. 117 :

Lesquels furent recueillis de ces longs glaives aux Fers de Bourdeaux. Puis leurs furent baillez leurs glaives pointes aceres de Fer de Bourdeaux.
Chronicon Bertrandi Guesclini MS. :

Un Escuier y vint qui au Comte lana D'une espe de Bourdeaus, qui moult chier li cousta.

Ferraricia Fossa, Fodina ferraria, in Capitul. de villis Caroli M. cap. 62. 2. FERRUM, Trutina, seu trutin jus, quod nimirum pro ponderibus publicis exsolvitur. Conventio inter Jacobum Aragoni Regem et Montispessulani Dominum ann. 1278 :

Cum, ut dicit, pondera et Ferrum et sesteriale sive mensura bladi pertinent ad dictum Dominum Regem.

Ferri Spanisci, Trutin, ex ferro Hispanico. Charta ann. 859. in Tabulario Eccles. Viennensis fol. 19 :

Dum incognitum non habetur, et honorabilibus et nobilibus filiis Ecclesi Clericis et laicis, qualiter nos suscepimus aurum de thesauro prnominati B. Mauricii libras 5. de auro cocto, calicem et patenam, pensante unaquque libram ad Ferros Spaniscos, ipsas libras de manu prfati

Domni Adoni Archiep. accepimus, etc.

3. FERRUM Candens seu Ferri candentis judicium, quo quis innocentiam suam tuebatur, nuda manu ferrum candens deferendo, hac illsa. Veteris Ethnicorum superstitionis reliquias esse docent, qu habet Sophocles Antigona :

, , etc. ,
Ubi Scholiastes :

, , , , .
Vide Grimm. Antiq. Juris German. pag. 912. sqq. Id porro purgationis vulgaris genus varie efferunt vi recentioris Scriptores : quippe Judicium ferri vocant Leges Canuti Regis de Forestis cap. 13. Leges Edwardi Confess. cap. 9. 16. Leges Willelmi Nothi cap. 62. etc. Judicium Ferri calidi, Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 64. et in chart. Maj. Monast. Turon. ann. 1037. post Irminonem pag. 355. Legale candentis Ferri Judicium, in Charta ann. 1062. ex Tabul. Majoris Monast. Ferri candentis Judicium, Historia expeditionis Asiatic Friderici I. Imp. pag. 87. Candentis calybis examen, Ordericus Vitalis lib. 5. pag. 564. Examen igniti Ferri, Eadmerus lib. 1. Hist. Novorum pag. 48. 1. Edit. et Alexander. III. PP. Epist. 19. ex iis, quas Sirmondus edidit. Judicium igniti Ferri, Matthus Paris ann. 1085. et Bromptonus ann. 1088. et vetus Charta apud Jacobum Petitum post Pnitent. Theodori pag. 665. Ferrum ignitum, Tortarius de Miraculis S. Benedicti. Ignitum Judicium, Tabularium Angeriacense fol. 20. et Tabularium Molismense. Igniferum Judicium, Dudo lib. 2. de Actis Normann. pag. 85. Ferrum Judicii, Charta anni 1082. Hist. Harcur. tom. 4. pag. 1327. Ferreum Judicium, Decreta Calomanni Regis Hungari lib. 1. Ferrum Judiciale, Gillebertus Lunicensis lib. de Usu Ecclesiastico, Charta Sanctii Regis Aragon. r 1116. in Historia Pinnatensi lib. 1. cap. 54. et Bromptonus pag. 846. . Acropolita cap. 50. pag. 52. Ferrum, nude, Statuta Willelmi Regis Scoti cap. 15. 16. Statuta Alexandri II. Regis Scoti cap. 7. Charta Alexandri Comitis Cupersanensis ann. 1102. apud Ughellum tom. 7. Ital. Sacr pag. 864. Jus Feudale Saxonum cap. 24. 19. Gervasius Dorobernensis pag. 1511. Chronica Sclavica cap. 25. Bracton. lib. 3. tract. 2. cap. 15. 3. Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 554. etc. Jernbyrd, vel Jarn-byrth, Danos et Suecos ejusmodi judicium appellasse, scribunt Isaacus Pontanus in Dani Descriptione pag. 772. et Petrus Resenius in Notis ad Jus Aulicum Canuti II. Regis pag. 617. et Joannes Loccenius lib. 4. Antiquit. Suegotthic. cap. 4. etiamnumque hodie signum veri vernacula lingua, signum candentis ferri vocari : vulgo enim Fern-legen dicere. Vide Sfursiern. Hinc vari loquendi formul, in ejusmodi judicio ferri candentis enuntiando

apud Scriptores. Ferrum calidum nudamanu portare, apud Ordericum Vitalem lib. 6. pag. 629. Ferro ignito se purgare, apud Galbertum in Vita Caroli Comitis Flandri n. 156. 162. Per calidum Ferrum se purgare, in Regiam majestatem lib. 4. cap. 3. 4. Ferro candenti se expurgare, purificare, ibidem cap. 15. 20. Contactu Ferri calidi quidpiam probare, apud Hildebertum Cenoman. Epist. 10. ex iis, qu edit sunt tom. 13. Spicilegii Acheriani in Appendice. , apud Pachymerem lib. 2. Hist. cap. 1.

Ferri judicium portare

, in Decretis Calomanni Regis Hungari lib. 1. ubi Editor perperam dixit esse,

compedibus puniri. Ferri judicium deportare, et portare

, in Chartis laudatis a Duchesnio in Notis ad Bibliothecam Cluniacensem pag. 156. 157. et a Mabillonio tom. 5. Vitar. SS. Ord. S. Bened. pag. 762. Ferrum candens manibus portare, in Speculo Saxonico lib. 1. art. 39. Ferrum ignitum portare, in Wichbild Magdeburgensi art. 92. 2. Judicium portare, nude in Legibus Edmundi Regis Angli. Tabular. Molismense :

Et ibidem a viris prudentibus judicatum, quod Molismenses, qui tertias se habuisse referebant, si possent, hoc 2. hominum sibi nil attinentium sacramento, aut unius suorum approbare ignito judicio tenturam habuissent idoneam : nec ob hoc tamen Prior de Ecclesiolis usuarium nemoris quod reclamabat, probatione preunte convenienti, amitteret. Firmato itaque Molismenses, sicut judicatum fuerat, judicio, die, qua portandum fuerat, in loco, qui Villaris dicitur, tam ipsi, quam spefatus Prior cum suis convenerunt, etc.
Charta Goslani Episcopi e Chartul. S. Magdalen Castrodunensis fol. 29 :

Eo insuper adnexo quod judicia seu ignito Ferro fiant sive aqua in curia Comitis vel ejus Prpositi insumpta vel aliunde per Comitis justitiam adducta portata et administrata fuerint in prnominata B. Mari Ecclesia.

Spectavit porro ejusmodi Purgationis genus eos, qui vel ob tatem, vel ob mahemium, seu gritudinem aliquam, aut quemvis corporis defectum, duellum inire non poterant : prsertim vero liberos homines, sicut aqua rusticos, ut est in Regiam Majestatem lib. 4. cap. 3. 4. Quod etiam innuit Eadmerus lib. 1. Hist. Novor. pag. 48. docentque exempla varia istius Purgationis. Apud Aragonenses villanos spectasse videtur innuere Charta Sanctii Regis Aragon. :

Et ideo mando et judico, ut si aliquis homo rusticorum voluerit extrahere de Monasterio isto terram, aut aliquam hreditatem, veniat ad S. Joannem, et juret super illud altare : et postquam juraverit, accipiat Ferrum calidum judicialem, sicut mei villani faciunt, et omnis terra.

Similiter et si illos villanos sancti Joannis habuerint pleito cum meis villanis, vel cum meis merinis, vel cum infantionibus ; sicut mei se salvant in mea sede, sic mando, ut et ipsi se salvent in sede sancti Joannis per Judicialem Ferrum : et proinde pono et mando hoc judicium, quia multi sunt inflati spiritu maligno, quia non timent perjurium de jure, et ideo quod juraverit, salvum fuerat per ferrum. Unde factum est, ut ob hanc causam peteret Toarcium, et Vicecomitem adiret, paratus aut calidi Ferri Judicio, secundum legem Monachorum, per suum hominem probare, aut scuto et baculo juxta legem scularium defendere.
Tabularium S. Dionysii de Capella dicesis Bituricensis Ch. 118 :

Sed et spectavit Monachos, et Clericos, ut Duellum sculares. Vetus Notitia apud Charlonium in Notis ad Historiam Inculismensem Corlii :

Judicaverunt igitur ut suum confirmarent testimonium per Ferrum ignitum, quod ipsi facere non veriti sunt, et homo, qui pro eis (Monachis) tulit, nullam sensit lsionem.
Tabularium Majoris Monasterii Ch. 37 :

De qua re portato calidi Ferri Judicio per hominem nostrum Haimonem de Boleto, probatum est contra illum, etc.
Et Charta 122 :

His itaque determinationibus circumquaque finiens, hujusmodi infra se obtinet privilegium, ut si forte incolarum aliquis in aliquo excedit, unde aut bellum faciendum, aut solitum candens Ferri Judicium sit deportandum, et vel alio quolibet modo, quo peccari potest, delinquit, etc.
Tabularium Abrincatense ann. 1061 :

Excommunicati ab Episcopo ad ejus satisfactionem et absolutionem venient : Judicium Ferri igniti et aqu ferventis Abrincis portaretur, si Clerici lapsi in culpam degradationis forte invenirentur, quia ad Episcopum pertinet ordinatio, et ad ejus judicium pertineret degradatio.

Adde vetus Diploma apud Virum Doctissimum Jo. Mabillonium tom. 5. Vita. SS. Ord. S. Bened. pag. 765. Habita criminis ratione, gravioris vel levioris erat ponderis ferrum gestandum, ut colligitur ex antiquiss. Pontif. Ms. Cod. reg. 943 :

Incipit adjuratio ferri vel aqu fervid. In simplo unum pondus, in triplo tria ferrum quiparet pondera.
Hinc istud judicium Pondus interdum appellabatur. Jam vero quibus ritibus ac ceremoniis perageretur judicium per ferrum candens,

multis docent Leges Adelstani Regis, apud Bromptonum pag. 856. et Concilium Grateleanum ann. 928. cap. 7 :

De ordalio prcipimus in nomine Dei et prcepto Archiepiscopi, et omnium Episcoporum, ne aliquis intret Ecclesiam, postquam ignis infertur, unde judicium califacere debet, prter Presbyterum, et eum, qui ad judicium iturus est. Et sint mensurati 9. pedes a staca usque ad marcam, ad mensuram pedum ejus, qui ad judicium ire debet..... Et quando judicium paratum erit ingrediantur ex utraque parte duo homines, et certi sint ut ita calidum sit, sicuti prdiximus ; introeant totidem ex utraque parte, et det eis osculari textum sancti Evangelii, et signum sanct Crucis ; et nemo faciat ignem diutius quam benedictio incipiat ; sed jaceat ferrum super carbones usque ad ultimam collectam : postea mittatur super staphas (al. staplas) ; et non sit illic alia locutio, quam ut precentur sedulo Deum Patrem, ut veritatem suam in eo manifestare dignetur. Et bibat accusatus aquam benedictam, et inde conspergatur manus ejus, qua judicium portare debet, et sic adeat. Novem pedes distinguantur inter terminos. In primo signo secus stacam teneat pedem suum dextrum ; in secundum, sinistrum pedem ; in tertium signum, quando ferrum projiciet, et sanctum altare festinet. Insigilletur manus ejus, et inquiratur die tertia si mulaminum (i. si inusta) melius forte velamen. Vide Mulaminum suo loco. sit intra consigillationem.
Edem Leges Adelstani 30 :

Si quis judicium ferri vel aqu vadiaverit, accedat ante tribus noctibus ad Presbyterum, qui sanctificare debet eum, et pascat se pane, et sale, et aqua, et herbis, et audiat Missas singulorum ipsorum trium dierum, et offerat et eat ad sacrosanctam Communionem ipsa die, qua ordalium examinari debebit, et juret, quod jure publico sit innocens illius accusationis, antequam ad ordalium veniat... Si ferrum calidum sit, tres noctes transeat antequam inquiratur, et videatur manus ejus, etc.
Ordericus Vital. lib. 5. pag. 584 :

Tandem multorum diffinitione Optimatum prfixum est in Curia Regis, ut culpatus vir ad abstergendam nefarii maculam facinoris, apud Rotomagum in prsentia Cleri subiret candentis examen calibis. Quod ita factum est : scintillans ferrum nuda manu portavit, Deique nutu non adustus apparuit, et inde cum Clerus tota plebe alta voce Deum laudavit. Malivoli hostes armati aderant ad speotaculum, ut si reus deprehenderetur per ignis judicium continuo reatus, amputato rei capite, puniretur per gladium.
Christianus in Vita S. Wenceslai cap. 65 :

Ille nihil dubitans ; verum in Sancti fidens merita, candens ferrum ab igne sumpsit, longeque a termino gessit : et ni ab aliis prohiberetur, tres fortassis fecisset metas.
Vide Baluzium tom. 2. Capitul. col. 655. Pachymeres lib. 1. Hist. cap. 12. scribit, eum, qui se ad Purgationem per ferrum candens offerebat, triduano prius jejunio et oratione se parasse : custoditum interim, et manu velo involuta, cui sigillum apponebatur, ne quis eam unctionibus adversus ignis sensum roborantibus muniret : tum productum in medium, arrepto nuda manu ignito ferro, ter definitum spatium emensum. Qudam enim sunt, qu vim ignis retundunt. Sic in Athenarum obsidione turrim ligneam, alumine oblitam, Sylla incendere frustra conatus est : lignaque viscata et ovo perfusa, vestis immo contacta a deflagratione. ut scribunt Theophrastus et Plinius lib. 29. cap. 3. tuta sunt. Ita olim illi, qui apud Hirpinos per prunas ardentes nudis incedebant vestigiis in Apollinis honorem, de quibus Virgilius lib. 11. n. vers. 787 :

.... Et medium freti pietate per ignem Cultores multa premimus vestigia pruna. Medicamento plantas tingebant,

ut ait Varro apud Servium : quam in rem consulendi prterea Busbequius in Epist. 4. Legat. Turcic, et Camerarius Meditation. Histor. Cent. 2. cap. 18. quibus addo qu habet Albertus M. de Mirabilibus mundi :

Si vis in manu tua portare ignem, ut non offendat, accipe calcem dissolutam cum aqua fabarum calida, et aliquantulum magranculis, et aliquantulum malvavisci, et permisce illud cum eo bene, et deinde line cum eo palmam tuam, et fac siccari, et pone in ea ignem, et non nocebit.
Infra :

Experimentum mirabile, quod facit homines ire in ignem sine lsione in manu. Recipe succum bismalv, et albumen ovi, et semen psilii, et calcem, et pulveriza, et confice, cum illo albumine ovi succum raphani commisce, et ex hac confectione illinas corpus tuum, vel manum, et dimitte siccari : et postea iterum illinas, et post hoc poteris audacter sustinere ignem sine nocumento.

Quod porro ait Pachymeres, jejuniis et orationibus prviis, atque adeo sumta divina Eucharistia, se ad ejusmodi judicia subeunda parasse accusatos, id omnino firmant supra laudat Leges thelstani Saxonic cap. 23. et Sueno mox laudandus : ut et per continuum triduum (verum post peractum, non vero ante initum judicium) obsignatam manum servatam : quod etiam habet Ordo ad has Purgationes, apud Lambardum in voce Ordalium, et Hugonem Machoudum in Observat. ad Robertum Pullum : quibus adjungenda videntur qu recitat

Ambrosius Morales lib. 11. Hist. Hispan. cap. 48. pag. 57. Addit prterea idem Pachymeres hunc, seu ferrum istud ignitum, , sanctum, appellatum, quod scilicet a Sacerdote benediceretur, ut colligitur ex Honorio Augustodunensi lib. 11. cap. 18. ea oratione, quam recitant Aventinus lib. 4. Annalium Boior. pag. 249. Edit. 1627. Lambardus in Gloss. ad Leges Saxonicas v. Ordalium, et Goldastus tom. 2. Rerum Alamannic. pag. 178. Adde Opera Alcuini pag. 1191. Scribit Acropolita cap. 50. Michaelem Comnenum, seu Palologum, postmodum Imperatorem, quem ad , seu judicium ferri calidi subeundum, ad diluendum impositum crimen, adigere volebat Imperator Theodorus Lascaris, sic eidem reposuisse :

mox, admissa conditione, sic Metropolitam Philadelphiensem compellasse :

, , , ,..... , , .
At metropolita respondit, ejuscemodi Purgationes Canonibus prohiberi, Barbarorumque, hoc est, Latinorum eas esse proprias, nec apud Romanos seu Grcos receptas, nisi ex peculiari prcepto Imperatoris. Adde Phranzem lib. 1. cap. 1. Ritus denique omnes in Purgatione per ferrum candens pluribus exsequitur Andreas Sueonis, Archiepiscopus Lundensis lib. 7. Legum Scanicarum cap. 15. cujus titulus est De judicio candentis ferri :

Gestaturus ferrum lota manu nihil debet contingere, priusquam ferrum levet, nec caput, nec crines, nec aliquod vestimentum, ne per tactum alicujus succi, vel unguenti per fraudem potius quam per innocentiam, ferri candentis effugiat lsionem. Triplex autem ferri judicium, quod usus recipit, invenitur. Unum quod in 12. ignitis vomeribus calcandis consistit, quibus personis conveniat, qualiterque debeat exerceri, sufficienter credimus declaratum. Est item aliud ferri judicium, illi soli conveniens, qui pro furti crimine convenitur, quod Trygsiern in lingua patria nominatur, ab alveolo, qui per 12. pedum vestigia debet a baculis, quibus ferrum superponitur, elongari : quod accensum, prius prstito ab adversario juramento, quod Aasuoren eed appellatur, sumptum a baculis in ipsum alveolum nuda manu debet immittere reus ipse, et immissum, si forte resilierit, vel extra ceciderit, resumet iterum, et projiciet, donec ipsum ibi contigerit contineri. Est item tertium ferri judicium, illis

gestaturis ferrum attinens, quibus prdicta judicia non incumbunt, quod ignitum sumptum a baculis reus ipse donec processerit novem vestigiis deferre tenetur. Et tunc primo a se jactare, a quo jactu ipsum lingua patria Scudsiern appellat, et si dicatur ab adversario insufficienter vel minus legitime detulisse, probet duobus testimoniis se deferendi modum legitimum observasse. Hoc est autem circa quodlibet ferri judicium observandum, ut nullum eorum debeat in septimana, qu diem festum habeat, exerceri. Duobus quidem primis diebus, in secunda videlicet et tertia feria, reus in pane et aqua et vestimentis laneis jejunabit, et in quarta subibit judicium. Hoc completo incontinenti, vel pedes, si vomeres calcati fuerint, vel manus, si ferrum gestatum fuerit, panno aliquo involventur, cui diligenter astricto, sigillum etiam apponetur, ne quid adveniat fraudulenter, quod vel possit extinguere ustionem, vel auferre saltem apparentiam ustionis. Hoc velamen in pedibus vel manibus usque ad sabbatum permanebit. Eodem die coram actore adversario usque ad solis descensum post meridiem expectando : et si nec tunc advenerit, coram astantibus auferendum, qui statim cum nudam manum vel pedes conspexerint, vel innocentem reum, vel culpabilem judicabunt, et si fuerit innocens judicatus, persolvet laboris sui pretium Sacerdoti : si vero culpabilis, ad actorem illius mercedis solutio, juxta Ecclesi vel Provinci consuetudinem, pertinebit.
Ritibus ac cremoniis ejusmodi purgationis, supra propositis subjungenda sunt qu ex Tabul. Major. monast. excerpsimus :

Ad hoc tandem producta res est, ut consuetudinario calido ferri judicio probari facere domnus abbas permitteret falsum esse, quod Sigebrannus assereret. Vadiatum est itaque judicium, et ad portandum locus designatus et terminus ; ad quem terminum cum fuisset domnus abbas paratus, ille non fuit. Postea altera ad istud sub hac conditione determinata fuit, ut quilibet amborum altero tunc esset imparato paratus, compellari inde non deberet ulterius. Die igitur placita ad condictum locum, qui fuit Calumna, domnus abbas venit, tarde licet venit et Sigebrannus : aderat etiam Eusebius Andegavensis episcopus. Traditus est homo ad portandum judicium atque susceptus, et in diem tertium de more servatus. Eo die tertio scilicet calefactum est judiciale ferrum, homo prsto fuit ad portandum, et tota ad finiendum causa parata. Tunc Sigebrannus judicium istud non se recepturum esse dixit.
Huic judicio pribant etiam peccatorum confessio atque absolutio et balneum ;

cui probationi subeund accusati accedebant vestibus sacris induti, ut testatur Andreas Floriac. Ms. lib. 2. Mirac. S. Bened. :

Sed ut testis falsitatis expiatus culpis, lautus balneis, vestibus sacris indutus, vultu acclinis improbam manum igneo constantius admovet ponderi ; non cauteriatus, ut moris est reis, deprehenditur : sed media templi testudine, disploso ventre, vesic pandit ftido strepitu.

Qu ultima, si, illsa manu, pro criminis argumento habita sunt, risum teneatis. Merito itaque suspecta aliquando fuit innocentia hac purgatione probata. Interdum chirotec forma ferrum induisse delatos, auctor est Saxo Grammaticus lib. 10. Hist. Danic pag. 171 :

Percunctatus, an monitis suis obsecuturi essent, si ad flagrantis ferri tactum manum ejus lsione vacuam conspexissent, universis haud dubie parendum respondentibus, candentem ferri laminam, chirotec formam habentem, expediri jussit, eique brachium cubito tenus inseruit, ac protinus per omnes interrite circumlatam ante Principis pedes excussit, dextramque nulla ex parte corruptam in eodem incolumitatis colorisque habitu religios omnium admirationi conspiciendam monstravit.

Habet ex eo Albertus Stadensis ann. 971. Asservabatur porro ferrum judiciale, Episcopi benedictione consecratum, in iis Ecclesiis vel Monasteriis, qu ejusmodi judiciorum vulgarium jus habebant. Quod docet Charta Fontanellensis ann. 1082. nuper edita inter Concilia Rotomag. Ecclesi, ex qua sequentia excerpsimus :

De qua libertate, tempore Guillelmi Regis Anglorum et Principis Normannorum, qustio ex parte mota est inter Guillelmum Archiepiscopum Rotomagensem, et Girbertum Abbatem Fontanellensem hac occasione, quia quidam Monachus prfati Monasterii ferrum judicii, quod ex antiquo jure in eodem Monasterio erat, per ignorantiam et ex quadam simplicitate in alios usus transformavit. Cumque Abbas ferrum aliud supra nominato Archiepiscopo sibi benedici postularet, et Archiepiscopus dubitans, utrum ex antiqua consuetudine ferrum haberet judicii, quod Abbas postulabat, denegaret, tamdiu res indeterminata remansit, donec ad prsentiam prdicti Regis deferretur, etc.

Proferunt infinita act per ferrum candens purgationis, et probat innocenti exempla Scriptores, quos quidem indicasse suffecerit, Annales Francorum Metenses ann. 858. Vita S. Hildegundis dict Joseph. n. 14. Chronicon Magdeburgense MS. ann. 952. Radulfus de Diceto ann. 970. Saxo Grammaticus lib. 10. 13. et 14. pag. 171. 294. Abbo Floriacens. in Epist. pag. 410. Eadmerus lib. 2. Hist. Novor. pag. 48. 1. Edit. Ditmarus lib. 1. pag. 18. Albericus in Chron.

MS. ann. 967. Ordericus Vitalis lib. 5. pag. 584. lib. 10. pag. 780. Magnum Chronicum Belgicum ann. 1000. et pag. 96. Galbertus in Vita Caroli Comitis Flandri num. 156. 162. Matth. Paris. ann. 1085. Godefridus Monachus S. Pantaleonis ann. 1172. Chronicum Marcianense ann. 1183. Gobelinus Persona in Cosmodromio tate 6. cap. 50. 52. Csarius Eisterbach. l. 1. Miracul. cap. 5. l. 3. cap. 16. 17. lib. 10. cap. 35. 36. Bromptonus pag. 878. 942. 983. Willelmus Heda pag. 273. 1. Edit. Innocentius III. PP. in Epistola ad Novariensem electum, apud Ughellum in Episcopis Albingaunensibus, Cantacuzen. lib. 3. Histor. cap. 27. pag. 439. 440. Krantzius l. 8. Vandali cap. 30. Pontamus in Histor. Danica pag. 140. 141. Annales Ecclesi Wintoniensis in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 35. etc. Judicii denique vel Purgationis per ferrum candens mentio occurrit, prter laudatos Scriptores, in Capit. 3. ann. 813. cap. 46. apud Agobardum lib. Contra judicium Dei cap. 1. in Legib. thelstan. Regis Saxonicis cap. 14. 23. in Capitulis Theodori Cantuar. cap. 47. in Concilio Treburiensi ann. 895. cap. 22. in Concilio nhamensi ann. 1009. cap. 26. apud Burchardum in Lege famili, Ivonem Carnot. Epist. 75. 205. 280. Joann. Sarisber. Epist. 122. Hildebertum Cenomanensem Epist. 17. Gregorium IX. PP. l. 5. tit. 35. cap. 3. Andream Suenonis Archiepisc. Lundensem lib. 3. Legum Scanicar. cap. 7. lib. 5. cap. 15. 23. lib. 7. cap. 6. 7. 8. 13. lib. 9. cap. 9. 12. lib. 13. cap. 2. 3. 4. Silvestrum Giraldum in Descript. Cambri cap. 14. in Charta Henrici Claudi Imp. apud Browerum l. 3. Antiq. Fuldens. cap. 15. in Chron. Colmariensi ann. 1278. in Decretis S. Ladislai Regis Hungar. lib. 1. cap. 28. lib. 3. cap. 1. in Decretis Calomani Regis Hungar. l. 2. cap. 44. in Fragm. Hist. post Albertum Argent. ann. 1215. etc. Vide Duellum. Purgationem per ferrum candens, ut et alias ejusmodi purgationes vulgares, interdixere summi Pontifices, Concilia, et Principes : atque in primis, Stephanus in cap. Consuluisti, c. 2. q. 2. Alexander III. Epist. 19. ex iis, quas Sirmondus edidit, Innocentius III. cap. Ex literis, de Excessib. Prlator. Honorius III. in cap. Dilecti, de Purgatione vulgari, Synodus Bajocensis ann. 1300. cap. 35. Concilium Palentinum ann. 1322. cap. 26. Fridericus I. Imp. in Legib. Sicul. lib. 2. tit. 31. Jacobus I. Rex. Aragon. ut et judicia aqu ferventis et similia, in Foris Osc ann. 1247. f. 35. Alexander II. Rex Scoti in Statut. cap. 7. 3. etc. Ferri candentis judicium, quanquam legibus, canonibusve interdictum, permittere nonnunquam judici et domino feudali licitum erat. Hc docent Libert. bastid de Avoy ann. 1308. in Reg. 40. Chartoph. reg. ch. 62 :

Item duellum, vel judicium aqu ferventis, vel Ferri candentis in dicta bastida non fiat, cum sit legibus et canonibus improbatum ; nisi aliter dominus senescallus Carcassonensis et abbas Candelii, vel ejus judex secundum criminis qualitatem cognoscerent faciendum.

Tradunt Saxo Grammaticus lib. 10. Ericus Upsaliensis lib. 1. Hist. Suecic extremo, et alii Scriptores Dani, Suenonem Ottonis, qui Rex Dani dictus est ann. 981. Christianum factum duellum abrogasse, decrevisseque ut igniti ferri gestatione postea se purgarent : quod decretum aiunt ann. 985. alii ann. 1000. Quando vero deinceps abolitum in Dania ferri igniti judicium, pluribus expendit Olaus Wormius in Monumentis Danicis lib. 1. cap. 11. et in Additamento ad eadem, pag. 6. 7. Abrogatum vero in Suecia a Magno et Birgero Regibus circa ann. 1260. tradit Loccenius lib. 3. Histor. Suecan pag. 86. et lib. 2. Antiquit. Sueogotthic. cap. 4. et Johan. Stiernhookus l. 1. de Jure Sueonum vetusto cap. 7. Vide Vomeres, Duellum, Ordalium, Lada et Ignis. Ut sensim aboleretur barbara ejusmodi consuetudo, requirebatur utriusque partis consensus, sine quo rei definiend infirmum habebatur istud judicium. Stat. Montispess. Mss. ann. 1204 :

Duellum vel judicium candentis ferri, vel aqu ferventis, vel alia canonibus vel legibus improbata nullomodo in curia Montispessulani rata sunt, nisi utraque pars convenerit.
4. FERRUM, Vomer, seu agrorum cultus, qui ferro, id est vomere, fit. Charta ann. 1309. in Reg. 45. Chartoph. reg. ch. 128 :

Et se marchiez ne se faisoit, li rendroient lidit frere, avant que ils peussent rien prandre s dittes terres auxdittes religieuses, les Fers et les semences au los de bonnes gens gaigneurs.
Hinc Ferrum, nude, f. pro Servitio, quo vassallus agros domini arare tenetur. Charta ann. 1205. ex Lib. albo episc. Carnot. :

Dictus Nevelo concessit hominibus de Deconfectura herberjagium de Gratelou et de Corbigneio in perpetuum habendum omnibus pecudibus,... exceptis ovibus de pascendo et etiam porcis, sine Ferro, etc.
Ferrum Crudum, Non laboratum ; nisi sit nomen loci. Reg. feudor. Aquitan. in Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rub. fol. 21. v :

Amanevus de Mota domicellus... recognovit et dixit quod tenet de affario, quod fuit Bernardi de Bovisvilla, medietatem patri, justiti de Lingonio, et medietatem de Ferro crudo, et feodum de Boler.
FERRUMEN, Peccatum, sordes, nota ferri. Papias. Plinio Ferrumen est ligatura, qua ferrum et alia metalla conjunguntur et consolidantur, Gall. Soudure. FERRUNNUS. Vide Ferrum 1. FERRUS, Ferrum, quo hosti ad sacrificium eucharisticum conficiuntur. Inventar. S. Capell Paris. ann. 1335. in Reg. J. Chartoph. reg. ch. 7 :

Item Ferri ad faciendum panem seu hostias pro celebrando.


Vide in Ferrum 1.

FERSA, Scabies, Gall. la Farse. Vide in Sturol. FERSPEKEN, Ferspillan. Leges Henrici I. Reg. Angl. cap. 61 :

Nemo potest de feudo domini sui placitare sine eo, nec cogi decet rectum ejus Ferspeken, nec Ferspillan : de omnibus, et quibuscumque causis communibus vel emendabilibus implacitetur aliquis, si petierit, debet habere terminum requirendi et habendi dominum suum, etc.
Apud Somnerum in Glossario Saxonico, frspell occurrit, ubi ex Paraphrasi quadam Saxonica nuntium subitaneum significare subodoratur, ex fr, subitaneus, et spell, nuntius, legatus ; spce vero, sermonem, causam, litem denotat, unde frspeken, nuntius litis. Hc discutiant lingu Saxonic peritiores. Apud Wilkins. Forspeken nec Forspillan, quod est Loquendo vel placitando perdere. FERSTA. Vide Festum 5. FERT. Ita appellabant unum ex auguriis per avium volatus, de quibus in verbo Venta, qu nec fausta, nec infausta erant. Michael Scotus de Physionomia cap. 56. enumeratis singulis auguriorum nominibus, hc subdit :

Sciendum est, quod auguriorum qudam significant bonum eventum, ut Conferth et Emponenth : qudam malum eventum, ut Viarum et Harenari : et qudam medium inter utrumque, ut Fert, et Confert.

Huc sane referri debere vetus Comitum atque adeo Sabaudi Ducum, ut vocant, divisiam, Fert, quam ante annum 1300. sibi adscripsisse, pluribus probat Guichenonus in Hist. Sabaud. pag. 140. et et 141. omnino fere contenderim. Nam cum hactenus vocis istius significatio apud Scriptores incerta prorsus maneat, fieri, inquam, potest, ut ille ex illustrissimis istis Principibus, qui primus lemma istud usurpavit, in animo habuerit qualitatem fortun, quam cteris prtulerit, seu mediam vit rationem, qu nec altum saperet, aut prosperis rerum successibus erigeretur, aut adversis deprimeretur, quod in ejusmodi auguriis, illud quod Fert appellabatur, denotabat. Certe id lemma usurpatum a Sabaudis Principibus circa tempora, quibus ea adhuc obtinebant, evincit tas, qua vixit Joan. Scotus, nempe sub Friderico II. Imp. ut observ. in verbo Cervelleria. Alias, sed futiles omnino, ejusdem divisi origines referunt Scriptores nonnulli, quibus nihil sapit prter fabellas aut prodigiis similia. Has, si vacat, reperire est in Diction. Trevoltiano ubi confutantur. FERTELLA, Fertellum, Mensur species, apud Brabantenses : Quadrans. Ejusdem originis ad Ferthing, de qua voce mox in Ferto. Vetus Charta Brabantensis :

De duobus vero saccis, quorum uterque novem sextaria obtinet, du Fertell sumuntur, quarum qulibet tertiam partem sextarii teneat.
Magnum Chron. Belg. ann. 1315 :

Caritas adeo magna fuit, ut Fertellum siliginis venderetur in Antuerpia pro 60. Grossis veteribus Turonensibus.
Charta ann. 1238. apud Mirum tom. 1. Diplom. Belg. pag. 421 :

Qu terra solvit annuatim ad Nativitatem Domini quadraginta et tres denarios Bruxellenses et novem Fertellas aven, cum mensura qu dicitur Honteister, nomine census, etc. De Ferthelo duos denarios.

Ferthelum, Idem. Charta Phil. comit. Fland. ann. 1163. in Chartular. 1. Fland. ex Cam. Comput. Insul. ch. 325 : Vide Fertella. FERTHEBERO. Pactus Leg. Salic tit. 37. 4. edit. Eccardi :

Si quis per malum ingenium in curtem alterius, vel in casam, vel ubilibet aliquid de furato miserit, nesciente domino cujus possessio est, ubi inventum fuerit qui hoc miserat, malb. Ferthebero, mmd. den.... culpabilis judicetur.

Ubi Codex Guelferbytanus habet, Frictebero. Utrumque emendat Vir doctissimus legendumque putat Ferheleto, quod idem est ac Occultaverit, ab Anglo-Sax. Helan, Celare, abscondere, et particula intensiva Fer aut Ver. FERTHING. Vide Ferto. FERTHINGMANNI, in Statutis Gild Scotic cap. 6. 14. videntur appellari, qui nostris Quarteniers, quorum munus est urbis quarteria, seu partes, curare. Junguntur enim ibi aldermannis et Decanis. Vox deducta a Saxonico fering, quartus, et man, homo. FERTO, Fertum, Ferdonum, Fierto, Ferthing, etc. Voces ejusdem ac unius notionis, sed et ejusdem originis ac fering, quarta pars marc, ut ex Guntheri loco mox laudando constat. Sambucus apud Hungaros Fertonem 84. denariis constare ait. Quinque solidos Fertoni comparat Lambertus Ardensis. Historia Episcoporum Bremensium in Hildeboldo :

Et magna pecunia data fuit Frisionibus pro homicidiis ipsorum, ita ut qui fratrem, vel cognatum suum amiserat, vix Fertonem, vel dimidium reciperet pro eodem.
Charta anni 1270. apud. Ludewig. tom. 1. pag. 105 :

Cujus mansi annuam pensionem, scilicet quinque Fertones... decrevimus singulis annis dividendam, velut inferius continetur. Marca dimidia cedat Monasterio B. M. in Fylwastorp... dimidius autem Ferto dabitur Confratribus, etc. Ferto cedet ad luminaria comparanda.
Occurrit iterum tom. 5. pag. 17. Statutum Joannis Episc. Argent. ann. 1366. apud Schilter. in Gloss. Teuton. V. Fior :

Ut nobis Fertone nostro legato, vel alias jure in eis non (nobis) qusito,

illis coheredibus ipsas res et bona relicta reddat et tradat.

Ferconem pro Fertonem, in Bulla Alexandri III. PP. perperam legit Buzelinus lib. 2. Gallo-Flandr. cap. 21. quam vocem non intellexit. Ferco iterum occurrit in Codice MS. Consuetud. Eccl. et Capituli Coloniensis. Vide Caus. 12. qust. 2. c. 31. Sancimus et Ephemerides Monast. S. Galli pag. 158. Freiton, in Tabulis Gallicis. Juramentum seu sacramentum, quod Monetarii fecerunt Comiti Pictavensi ann. 1265 :

Et jurons, que nos ne recevrions nus des deniers des ouvriers par qu'il * istic plus de trois fors, et de trois foibles au Freiton, c'est savoir que li fors doivent estre de 15. sols et 5. den. etc. Un escu d'or et xxiiij. sols en blans et un peu de menu Fertin d'argent.
Chartul. Montis S. Mart. part. 3. fol. 78. v :

Nostris Fertin et Fierton. Lit. remiss. ann. 1397. in Reg. 151. Chartoph. reg. ch. 259 :

Nous avons Lisle en Flandres un Fierton de rente sur une maison.

Hinc Fiertonneur, Monet ponderator, in Ch. Phil. Aug. ann. 1214. et in Lit. ann. 1354. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 151. Firtonneur, in aliis ejusd. ann. ex Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 13. Vide supra Ferlina et infra Freto. Fartus. Innocentius IV. cap. 2. de Sent. et re jud. 6 :

Posset etiam merito reprehendi, quod mille quidem Fartorum annuam pensionem in qua pro eodem regno ipsi Ecclesi Roman tenetur, per novem annos et amplius solvere prtermisit.
Ferto Argenti. Chronicon Montis Sereni ann. 1127 :

Sub annua pensione Fertonis argenti, etc.

Adde ann. 1217. Goldast. tom. 1. Rer. Aleman. pag. 93 :

Iste dedit curiam Zingeron, quam habebat Hospitale infirmorum locatum pro tribus Fertonibus argenti annuatim.
Ferto Auri, apud Arnoldum Lubec. lib. 7. cap. 2. de Conrado Episc. :

Dicunt quidam eum in pauperum eleemosyna Fertonem auri omni septimana expendisse.
Ferdo. Guntherus in Hist. CP. cap. 8 :

Regio fisco persolvebat nummum aureum, qui Perpera vocari solet, Ferdoni, id est, quart parti marc unius quivalens.
Canisius edidit :

Qui perperam vocari solet Ferdoni, etc.

Fierto, apud Malbrancum lib. de Morinis cap. 45. et lib. 11. cap. 47. Statutum Ludovici VIII. Regis :

Hoc modo quod si Fiertonem ultra 2. marchas fecerint, mihi hoc admittant.

Lambertus Ardensis :

Annua pensione pro uno Fiertone, vel pro 5. solidis ab ipsis hreditario jure tenere debebat.
Infra :

Singulis annis unum Fiertonem, vel 5. solidos reddidit Cnobitis.


Fertum. Idem Lambertus Ard. pag. 28 : Chronicon Andrense pag. 352. habet :

Pro tribus Fertis argenti, et cifo uno mazdrino. Pro 3. Fertis argenti et cipho uno mazerino.
Fertho et Fortho, in Obituario MS. Bellijoci an. circ. 900. vel 1000 :

Nonas Julii obiit Chrispinus de Palude, pro cujus anima dedit Paganus filius ejus xiii. marcas argenti meri, et unum Ferthonem.
Alibi :

Forthonem.

Firdo. Privilegium Ludovici Pii pro Monast. Ebersheim. ann. 824. apud Schilter. in Gloss. Teuton. :

Sex Firdones publici ponderis sive xxx. siclos Argentinensis monet.


Mox :

Unum Firdonem sive tres uncias Argentinensis monet.

Ubi sic annotat Vir eruditissimus : Siclos hodie vocamus Schillingos, quorum xxx. conficiunt tres florenos, est itaque Firdo publici ponderis libra Gallica, semifiorenus, Franc, quarta pars libr Argentoratensis. Hinc Ferto Cer, pro Libra Cer, in anniversar. Aleman. Ecclesi, apud Goldast. tom. 2. Rer. Aleman. pag. 151 :

Ad memoriam hujus Sancti singulis annis tenentur dare unum Fertonem Cer in festo B. Galli.

Chart. Cnob. Seligenthal. ann. 1294. in Guden. Cod. Diplom. tom. 3. pag. 723 :

Quam curiam, cum edem sanctimoniales sex septimanis et unum diem in earum potestate rite et rationabiliter habuissent pro Fertone Cer singulis annis usque ad obitum meum iterato in feodo recepi. Semper in festo S. Petri quo de ad Vinculis agitur, Ferhonem Thuris prsentemus.
Ferto Piperis. Charta ann. 1314. in Guden. Syllog. Diplom. pag. 329 :

Ferho Thuris, Ejusdem notionis et originis, Libra thuris ; nisi etiam legendum sit Ferto. Fridericus Schannat. Vindem. Litter. pag. 88 :

Et in signum hreditatis... Ferto Piperis in pondere singulis annis in festo B. Michahelis persolvatur.
Ferto Reddituum. Testament. ann. 1285. in Guden. Cod. Diplom. tom. 2. pag. 247 :

Do et lego plebano Wetflariensi... Fertonem reddituum de bonis in Retenbach annis singulis persolvendum.

Ferto Panis, Certum pondus, quarta pars marc, in Chart. Bruggens. ann. circ. 1300. apud Lappenb. Init. Hanseat. pag. 217 :

Panis trium denariorum... debet ponderare 14. marc. et dimidiam. Panis duorum denariorum... 10. marc. Fertone minus Panis denariatus... 5. Fertones 3. lot. minus.
Firto. Chronicon Abbati S. Trudonis lib. 6. pag. 403 :

Vasque argenteum ad vinum trium Firtonum pondus habens.

Charta Willelmi Castellani S. Audomari ann. 1175. in Tabulario Monasterii S. Bertini :

Porro gallin... sub annua pensione 5. Firtonum et unius loti redact sunt.
Charta Arnoldi Trevir. Archiep. pro Monasterio S. Trudonis ann. 1177. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 590 :

Quod de singula navi Firtonem tantum Coloniensium denariorum eadem Ecclesia de jure solvere debeat comperimus.
Charta Hugonis Abb. Corbeiensis ann. 1172. ex Tabulario ejusdem loci :

In feodum a nobis... accepit, tali videlicet pacto, quod dimidiam marcam et dimidium Firtonem pro stramento, cum marca et dimidia et dimidio Firtone, qu propter decimam de Hesnes debet : qu simul adunata novem Firtones faciunt.
Rursum occurrit in Chartulario Monasterii Aquicinctensis fol. 40. apud Mirum Diplom. Belg. tom. 1. pag. 285. etc. Ferto Petronalis, an Denarius qui S. Petro solvebatur ? Charta ann. 1067. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 1. col. 250 :

Rursum lege divina et praxi univers ecclesi Fertones Petronales, decimas manipulares in colendis et tractu temporis innovandis agris, de omnibus fructibus terr, quotannis a militibus fideliter persolvendas..... adjudicavimus.
leg. Patronales. Fertonales Decim, Quarta pars decimarum, vel Decima qu ad quartam partem exigitur. Jagello R. Poloni in Constit. Perricoriensi ann. 1415. Statut. fol. 290. apud Schilter. in Gloss. Teuton. :

Nisi forte aliquis de jure pro censibus et Decimis Fertonalibus debeat exigere latos grossos monet Pragensis.

Germ. Hellerzins, census nummis solvendus. Usus erat in Ecclesia Argentinensi antiqua consuetudine firmatus, ut quilibet Clericus moriens unum fertonem Episcopo legaret. Statuta Bertholdi Fpisc.

Argent. ann. 1435. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 556 :

Jus et consuetudinem ecclesi nostr Argentinensis ab antiquo servatam, scilicet quod et qualiter decedentes Clerici saltem Fertonem legare Episcopo teneantur, inviolabiliter prcipimus observari.
Formulam hujusmodi donationis refert Schilterus in Gloss. Teuton. his verbis :

Coram nobis Judice curi Arg. constitutus N. N. Canonicus N. legavit reverendo in Christo patri et domino nostro, domino Episcopo Arg. qui pro tempore fuerit unum Fertonem argenti puri, secundum laudabilem consuetudinem inter eundem dom. Episcopum ac Clerum sub sua jurisdictione in civitate et dicesi Arg. existentem hactenus observatam. Actum 1513.
Quid vero per Fertonem intelligendum, an quarta totius hereditatis pars, an quarta pars tantum unius marc argenti, ambigitur : ultimum probat idem Schilterus ex Charta ann. 1415 :

Quod si de ctero, evenire contigerit quod Antistes nostr Argentinensis Ecclesi vel Electus ejusdem quicumque, non obstante Fertone, id est, quarta pars marc argenti, per decedentem sibi ut Ordinario legata, bona decedentis Clerici vel ecclesiastic person, post mortem sibi per se vel suos officiales attrahere vel usibus suis applicare conaretur, hredes defuncti bonis sic derelictis indebite spoliando, quod tunc nos capitulariter et conjunctim, requisiti assistere debemus et defendere, ut suo Fertone contentus remaneat.
Alia ann. 1419 :

Item quod Episcopus... Fertone, id est quarta parte marc argenti, per Clericum decedentem sibi ut Ordinario loci legato contentus, bona defuncti vel Ecclesi,... vel hredibus proximioribus ipsius defuncti cedere permittat. Verton seu Ferton, quarta pars rerum ecclesiasticarum qu cedit Episcopo, quam redimunt sacrificuli aliquot nummis, dictam Verton Germanis.

Plura vide apud laudatum Auctorem. Hinc emendandus Laurentius in Amalthea :

Chart. Conradi Archiep. Mogunt. ann. 1392. in Guden. Cod. Diplom. tom. 3. pag. 601 :

Clericorum... qui in suis testamentis vel ultimis voluntatibus nobis juxta consuetudinem nostr Ecclesi Fertonem puri argenti legaverint.

Vide Constit. ann. 1400. in Wurdtwein. Subsid. Diplom. tom. 1. pag. 375. Ferting et Farding, apud Anglos, in nummo argenteo dicitur quarta pars denarii, qua notione accipitur apud Littletonem sect. 551. Sumitur etiam quandoque pro

nummo aureo quartam Nobilis partem valente, hoc est, 20. denarios veteres, qui hodie 5. solidos excedunt. A Saxonico feor, quartus, unde feorling Saxonibus, pro quadrante, Anglis Farthing. Henr. Knygthon. ann. 1345 :

Eodem tempore Nobile et Obolus, et Ferthing de auro cperunt florere in regno.


Vide statuta secunda ann. 9. Henrici V. cap. 7. Lingua antiqua Norvagica, Fiorthung, sive Fierdung, et moderna Norvagica et Danica Fierding, quartam partem rei alicujus significat, ut testantur Stephanius ad Leges Castrenses cap. 9. et Resenius ad Jus aulicum Canuti II. Regis pag. 611. Vide Christophorum Hartknochum in Dissert. 16. ad Chronic. Prussi num. 6. Farthing. Littleton. sect. 551 :

Livrer al grante un denier, ou un maile, ou un Farthing per voy d'attornement.

FERTORES, Ferto libantes. Gl. Isid. Vide Fertum. FERTONGO, Scoria ferri, cataferri idem, est illud quod fabri ferrarii de fornacibus ejiciunt globatum. Glossar. medic. Simon. Januens. ex Cod. reg. 6959. FERTORIUM, Sella gestatoria. Clius Aurelianus lib. 1. de Tardis passionibus cap. 1:

Adhibenda igitur vectatio pro viribus grotantis, Fertorio, vel sella procurata.
Paulo ante,

portatoriam sellam

dixit, ut et lib. 2. cap. 13. Fertoriam sellam, lib. 1. cap. 4. lib. 2. cap. 1. Gestatoriam sellam, lib. 1. cap. 5. Fertorium lectum, lib. 5. cap. 1. Cathedram, lib. 1. cap. 5. unde Cathedrarii servi, apud Sidonium lib. 1. Epist. 11. qui Lecticarii aliis, , in Gloss. veteri. Liber Miraculorum S. Anastasii Mart. :

, .
FERTOSUS. Historia Wamb Regis Toletani pag. 820 :

Si jam asperas et inhabitabiles montium rupes percurristi, si jam Fertosa et silvarum nemora pectore confregisti.

Idem forte quod conferta. Vide Fretosus in Fretum. 1. FERTUM, Genus panis, in Glossis MSS. Isidoro et Papi dicitur oblatio, qu ad altare fertur et sacrificatur a Pontificibus, a quo Offertorium nominatur. Idem habet Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Fertum, Offerende. Festus : Ferctum, genus libi dictum, quod crebrius ad sacra ferebatur, nec sine strue, altero genere libi ; qu qui afferebant Struferctarii appellabantur. Vide Fertores. Ferta Melitenses vocant eleemosynam, qu tempore offertorii in Ecclesia colligitur. Vide Fertura.

2. FERTUM, Nundin, Gall. Foire, Angl. Fair. Charta Matthi Comitis Boloni apud Baluzium tom. 2. Hist. Arvern. pag. 97 :

Concessi etiam ob amorem Sancti (Jodoci) et utilitatem Ecclesi Fertum ejusdem quod est viii. Kal. Augusti, per quindecim dies prolongari, et cum omni libertate ratum et perpetuum haberi.

Vide Feri 3. 3. FERTUM, Quarta pars marc. Vide in Ferto. 4. FERTUM. Porta de Ferto, Parisis Eadem, qu Inferni, ut et S. Michaelis, vulgo appellatur ; quod ultimum nomen sortita est a Michaella Caroli VI. filia, ut scribit Juvenal. de Ursinis ad ann. 1394. Hist. ejusd. reg. Hist. episc. Autiss. tom. 1. Bibl. MSS. Labbei pag. 508 :

Petrus de Mornayo episcopus acquisivit magnam partem domorum episcopalium, qu sunt Parisiis contigu port, qu nominatur Inferni, licet antiquitus solebat nominari de Ferto.

FERTURA, Idem quod Fertum 1. quasi Offertura, Oblatio. Gloss. Sax. lfrici : Fertura, messe lac, i. hostia, munus, oblatio Miss. FERVA, Idem quod Rata, Bonorum inter fratres sororesque dividendorum portio ; quare lubens legerem Frareschia aut quid simile. Locus est in Cota. Vide Fraternitas 6. A Gallico Frue, eodem significatu. Charta ann. 1281 :

Lesqueles (possessions) estoient lessies pour tele partie, comme il asseroit madame Ele, jadis mere dudit Jehan, pour sa portion et pour sa Frue de l'ritaige et des possessions du devant dit Nicholas Malesmains. A la Frue,
vulgo A mesure, Pro rata. Charta Phil. Pulc. ann. 1308. in Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 340. r. col. 1 :

Et la Frue qu'il nous baillera rente en nostre thrsor, on le deschargera. Non sunt lautores, contemnunt Fervere vestes.

FERVERE, Fervefacere. Carmen Adalber. tom. 10. Collect. Histor. Franc. pag. 69 : FERVETUS, una e 12. speciebus auguriorum, de quibus in voce Venta. Sic autem definitur a Michaele Scoto lib. de Physionomia cap. 56 :

Fervetus, estaugurium, quando tu exiveris domum tuam causa faciendi aliquid, et eundo prius, invenis vel vides avem vel hominem pausantem ante te in sinistra parte tui, et illud est tibi malum super negotio.
1. FERULA, Vestibulum, seu porticus ad ingressum Ecclesi. Vita S. Basilii S. Amphilochio adscripta, Junii tom. 2. pag. 953 :

Ingrediturque sanct Ecclesi Ferulam, qua etiam Ariani intraverant.

2. FERULA, Tabula lignea, cujus percussione monachi congregantur. Charta ann. 1417. ex Archivis S. Victoris Massil. :

Congregabat capitulum ad sonum Ferul.

Ubi in aliis Chartis, ad sonum tabul. Vide Tabula. 3. FERULA, Baculus pastoralis, pedum, cambuta : insigne pastoralis dignitatis, atque adeo Papalis. Honorius Augustod. lib. 1. cap. 216 : Vita Aldrici Episcopi Cenoman. num. 44 :

Baculus... qui et virga pastoralis, et caputta, et Ferula, et pedum dicitur. Misit ei baculum pastorale, quod Ferula vocatur.
Luithprandus lib. 6. cap. 21. et ult. de Benedicto PP. exauctorato agens :

Pallium sibi abstulit quod simul Pontificali Ferula, quam manu gestabat, domino Pap Leoni reddidit, quam Ferulam idem Papa fregit.
Eadem habet auctor Appendicis ad Reginonem ann. 964. Anonymus apud Baronium ann. 1100. de Electione Paschalis II. PP. :

Est locatus, in utrisque curulibus, sedibus scilicet eburneis, data est ei Ferula in manu.
Cencius Camerarius in Ceremoniali, de inauguratione Clestini III. PP. :

Idem electus sedet ad dexteram in sede porphyretica, ubi Prior Basilic S. Laurentii dat ei Ferulam, qu est signum regiminis et correctionis.

Occurrit apud Mabillonium tom. 3. Annal. Bened. pag. 117. Martenium tom. 4. Anecd. coi. 78. etc. Ferula Apostolica, in Vita S. Bernwardi Episc. Hildesh. n. 24. sc. 6. Bened. part. 1. pag. 215. Ferula pastoralis, ibid. n. 41. Ferul Episcoporum, in Annal. Francor. Bertinianis ann. 868. 869. apud Anonymum Salernitanum cap. 1. etc. Patriarcharum CP. apud Pachymerem lib. 11. cap. 1. , Protecdico propria. Vide Glossar. med. Grcit. col. 1404. Ferula Abbatum, apud Leonem Ostiens. lib. 3. cap. 65. et Eckeardum Jun. de Casib. S. Galli cap. ult. Vide Baculus, Cambuta. Pedum episcopi, Ferula ; abbatis vero Baculus appellatur, in Charta ann. 829. inter Probat. Hist. monast. S. Emmer. Ratisbon. pag. 23 :

Baturicus prsul reddidit prior eidem abbati cum Ferula sua concambium, quod ab eo accepit ; et abbas cum Baculo suo eodem modo reddidit episcopo concambium, quod cum illo gesserat.
Ubi notandum in redditione rerum permutatarum, easdem adhiberi ceremonias, quas in investituris usurpabant. Ferula Percuti, Pna olim fuit Monachorum delinquentium, ut liquet ex Regula Monachorum n. 11. et auctore Vit S. Wolstani. Ferula, Pamelle, in Gloss. Lat. Gall. Sangerm. 4. FERULA, Subalaris scipio, Gall. Bquille. Mirac. S. Berthol. tom. 6. Jul. pag. 488. col. 1 :

Morabatur in hospitali quidam pauper, nomine Luitoldus, multo tempore claudus. Hic, cum diu Ferulis sustentantibus se omnibus per cellam notissimus traxisset,... dimissis in eodem loco Ferulis, absque baculorum sustentatione, de ecclesia progressus est.

FERULARIUM, Ferulentum. Vide supra Ferlada. FERULATIO, Percussus ferularum. De ea ut et urticatione, picatione, sinapismo, et aliis rubificantibus G. Rolfinc. Method. med. special. lib. 4. sect. 9. pag. 11. Hc ex animadversionibus D. Falconet. FERUM. Fundatio Monasterii Ferretensis circa ann. 960. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 78 :

Istas res superius nominatas... non possit commutare, nec alienare, neque a Fero donare, neque per vocem Vabrensis ipsum Monasterium destruere voluerit, non habeat licentiam ad faciendum.

Mendum est quod resarcire licet ex aliis donationum Chartis. Legendum ergo neque ad fevum donare. FERUNIA, , Tumor, inflammatio. Supplem. Antiquarii. Lege et vide Fervura. Frongle, eodem sensu, in Lit. remiss. ann. 1376. ex Reg. 110. Chartoph. reg. ch. 78 :

Feru par trois fois du pi icelluy exposant, en lui baillant plusieurs menaces, et disant qu'il avoit un Frongle ou ventre, qu'il li creveroit avant ce qu'il fust mienuit.

Vide mox Fervura. FERVORIUM. Ugutio : Frixorium, Fervorium, patella vel sartago. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Fervorium, Chauderon. FERVOROSUS, Fervens. Dicta B. gidii inter Acta SS. Aprilis tom. 3. pag. 240 :

Ob Fervorosum caritatis actum.

Fervment, Ferventer, in Lit. ann. 1337. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 458 :

En tele maniere que les religieux, qui sont et seront en icelle, puissent mieulx et plus Fervment vacquer ou service de nostre Seigneur.

FERURA, Vulnus, percussio. Lit. remiss. ann. 1361. in Reg. 91. Chartoph. reg. ch. 242 :

Dictus supplicans et sui complices prfati ipsum (Arnulphum) capere vel gravare minime potuissent, nisi ignem accendissent et Feruram fecissent, ex quo igne fuit domus dicti Arnulphi incensa et ipse etiam extitit vulneratus.
Vide Feruta. FERUSCULA, Parvula fera, animalculum. Histor. Episc. Autisiod. cap. 20 :

Item aliam bacconicam... habet hominem et mulierem, et ad pedes

eorum Ferusculas.
Ibidem :

Bacconicam anacteam... cum duabus Ferusculis pennatis.

Vide Fera 3. FERUTA, Vulnus, Ital. Ferita vel Feruta, Gall. Blessure. Chron. Parmense, apud Murator. tom. 9. col. 791 :

Quas domos cum omnibus eis existentibus combusserunt et dextruxerunt in totum : et hoc fuit occasione mortis Francisci de Catena per eos fact, et Ferut in dominum Ferardum de Bosseto.
Ibid. col. 818 :

Dictus dominus Potestas armata manum cum m. peditibus de populo more solito equitavit Coltarium ad domum Tortini de Turtis, et eam funditus diruerunt, occasione unius Ferut fact per eum, in una taberna, ut dicebatur, in Guidonem Ferrapecoram.
Vide Ferita. FERVUNCULUM. Vide Furundum. FERVURA, pro Fervor, Inflammatio. Vetus Moschionis interpres : , Fervura. Gloss S. Benedict. cap. de Medicina : Fervura, . Agobardus in Epist. ad Bartholomum :

Quamvisexustiones ist, super quibus movemini, non multum distent a vesicis turgentibus, vel sicut alia Editio dicit, Fervuris gyptiis illatis, etc.
Exod. 9. v. 9. 10. ubi Grcus Interpres, , etc. Utitur prterea Tertull. in Scorp.

Sed dominus sustentata Fervura delicti, etc

. FESANCIA, Faisancia, Gall. Fesance et Faisance, vox fori maxime Normannici, Corvata, exactio operarum, prstatio, tributum, vectigal, cui faciendo quis ex jure cogi potest. Charta ann. 1290. pro monast. Montisburg. in Reg. 173. Chartoph. reg. ch. 548 :

Qu omnia concessit tenenda libere, pacifice et quiete ab omnibus serviciis, Fesanciis et demandis.
Alia Phil. Pulc. ann. 1312. in Reg. 48. ch. 136 :

Pro hujusmodi usagio solvere tenebuntur dicti firmarii annis singulis redibentias atque Faisancias, quas cteri dict forest usagiarii solvere consueverunt.
Lib. rub. Cam. Comput. Paris. ad ann. 1317. fol. 560. r. col. 1 :

In denariis, frumentis, avenis, releveiis, tredecimis, redibentiis, Fesanciis, etc.

Ch. ann. 1309. ibid. fol. 347. v. col. 2 :

Les gardes et teles redevances, comme le roy puet et doit avoir, pour raison de menbre de haubert, non contrestant la Fesance des sis saietes desusdites.
Alia ann. 1311. ibid. fol. 394. v. col. 1 :

Lesqueles choses dessusdites et devises oveuc toutes les appartenanches d'icelles que il soient,... en pasturages, en rentes, en Faisances, en redevances, en franchises, en seignories, en prieres, en corves, etc.
Denique alia ann. 1310. in Reg. 47. Chartoph. reg. ch. 68 :

Derrechief en ladite ferme sont dues autres rantes, Faisances et redevances.

Adde Ordinat. reg. Franc. tom. 4. pag. 716. Faisande, eodem intellectu, in Charta ann. 1285. ex Reg. 56. ch. 91 :

Pour toutes rentes et pour tous services, pour toutes Faisandes, et pour toutes autres choses.
Vide supra Factio 3. FESCENINA, Fescenninia. Gasp. Barthius in Glossario : Fescenninia, Jucundi cantus nutricii, ex Hist. Palest. Fulcherii Carnot. Cardinalis de Aragonia in Vita Gregorii PP. IX. apud Murator. tom. 3. pag. 576. col. 1 :

Et puerilis lingu garrulitas procacia Fescenina cantabat.

Fescenini versus ii sunt Festo, qui canebantur in nuptiis, ex urbe Fescenina dicuntur allati, sive ideo dicti, quia fascinum putabantur arcere. Gloss. Lat. Gall. Sangerman. : Fescinia, mulier qu expellit fascinium. Fescenni, Chansons que l'en dit en bersant enfans pour endormir. Fescennius, Nuptial. FESIA, Feza, pro Fera, ni fallor, Bestia, Ital. Fiera. Inventar. jocalium ann. 1389. tom. 3. Cod. Ital. diplom. col. 366 :

Cup xxiv. argenti deaurat, fact ad Fezas cum esmaillo uno pro qualibet et armis... Bacilia duo deaurata, facta ad Fesias cum orlis esmaillis et aliis operagiis.
Conjecturam utcumque firmant qu leguntur ibidem. :

Cup xij. argenti fact ad feras, ad arma.

FESORATA. Vide infra Fessoriata. FESSA, ut supra Fascia 1. Modus agri. Bulla Alex. III. PP. ann. 1181. inter Probat. tom. 1. Annal. Prmonstr. col. 730 :

Duas Fessas quas habetis apud Marsas, quas Stephanus quondam episcopus Metensis liberas fecit.

Vide supra Faicia et infra Fessoriata. FESS, Nates, ex Gall. Fesses. Vide Miracula S. Bertini cap. 16. apud eruditum Mabillonium tom. 3. Actor. SS. Ord. S. Bened.

FESSARA, Gallina, in Glossis MSS. FESSARDARIA, Fessardia, Modus agri. Obituarium vetus MS. Fiscamn. :

Octavo Calendas Maii, Anniversarium Petronille Hoguel, et habet de redditu decem quarteria bladi ad mensuram granarii de venditione Ricardi le Tortier, et in parva Fessardaria domum qu fuit Ricardi de Paris, que solebat reddere quatuordecim solidos.
Instrum. anni 1257. in Chartulario ejusd. Monasterii :

Noverint universi quod ego Ricardus de Paris, de assensu et voluntate Sibilie uxoris me, vendidi et omnino dimisi abbati et conventui Fiscanensi totum tenementum meum quod habebam in parochia S. Gervasii Rothomagensis, in parva Fessardia inter terram Richardi le Borsier, etc.

Vide supra Fessa. FESSELLUS, Fasciculus, manipulus, Gall. Faisceau, gerbe. Charta Phil. Pulc. ann. 1308. in Chartul. abbat. Regal. Loci ch. 1 :

Unum obulum pro quolibet Fessello meranni ad collum.

Ibid. ch. 7. Faissellus. Lit. Remiss. ann. 1356. in Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 789 :

Cum idem Jensonus et quidam ejus famulus ivissent de nocte in quodam campo,... et in dicto campo ligassent tres Fessellos aven, etc. Buches de fessel,
qu in fasciculum collect venduntur, appellari videntur, in Reg. sign. Pater. Cam. Comput. Paris. fol. 249. v. Vide infra Fessus. FESSINA, Instrumentum vimineum ad piscandum, vulgo Fessine, a Gallico Fesse vel Faisse, vimen tortum, ut vocant vimineorum operum artifices. Charta ann. 1243. ex Tabul. priorat. S. Martin. de Lavardino :

Homines de Lavardino piscabuntur ibidem, prout piscantur in aliis aquis nostris de Lavardino, videlicet cum tribilis seu banastis, Fessinis seu juncheriis, etc.
Alia ann. 1326. in Reg. B. 2. Cam. Comput. Paris. fol. 32. r. :

Et pour ce que desdiz engins ( pescher) les noms sont mescogneuz en plusieurs liex, nous les vous nommerons cy dessouz en escript :... rames, Fessines, fagoz, nasses, etc.
Occurrit prterea in Stat. ann. 1388. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 779. art. 47. Faisine, in alio ann. 1402. ibid. tom. 8. pag. 535. art. 72. Faisaul, in Stat. ann. 1327. ex Reg. 65. Chartoph. reg. ch. 69 :

Item li Faisaul courront en la maniere qu'il a est accoustum.

Male editum Faisant tom. 2. earumdem Ordinat. pag. 12. art. 8. FESSORADA, ut Fessardaria. Stephanotius in Fragm. Hist. MSS. tom. 7. pag. 175.

ex Codice Saviniacensi :

Bernardus Clericus dedit ad Ecclesiam B. Petri de Mormanto et D. Gausmaro Abbati quatuor Fessoradas de vinea in territorio ejusdem Mormantis, propter fratrem suum Monachum, etc

. Fessoriata, Fesorata, nostris Fessore, Fessourie et Fessoure, Modus agri, quantum quis uno die fessorio fodere potest ; unde nomen. Charta ann. 1295 :

Item tres Fessoriatas prati cum verneto, sitas in yllas retro molendinos suos. Item duas cupas... super quadam vinea,... et continet circa decem Fesoratas vine. Fessoyrata

Reg. capit. eccl. Lugdun. ad ann. 1347. ex Cam. Comput. Paris. fol. 130. r. :

passim in Reg. sign. Probus. Charta ann. 1412. in Reg. 166. Chartoph. reg. ch. 272 :

Item Hugues et Hugonnet Dodin tiennent la moiti par indivis d'une Fessore de vigne.
Non semel ibi. Reg. Cam. Comput. sign. Bel. fol. 90. r. :

Environ quarente Fessories de vignes.

Redit. comit. Campan. in Cod. reg. 8312. 5. fol. 102. v. :

Item il a Bar une vigne, que l'en appelle Byonne, et contient xii . Fessoures.
xx

Vide Fossoriata. FESSORIUS, Ligo, Gall. Houe. Lit. remiss. ann. 1416. in Reg. 169. Chartoph. reg. ch. 219 :

Duos ligones sive Fessorios ad fodendum vineas destinatos.

Quam vocem varie efferunt nostri. Lit. remiss. ann. 1387. in Reg. 131. ch. 6 :

Un instrutrument, appell Fessour, dont l'exposant avoit acoustum ouvrer en laditte vigne. Fessoir for vignes,

in aliis ann. 1391. ex Reg. 141. ch. 301. Fessouer, in Lit. ejusd. ann. ex Reg. 140. ch. 210. Fessoour ou houe, in aliis ann. 1405. ex Reg. 160. ch. 150. Fessoul, in aliis ann. 1408. ex Reg. 162. ch. 326. Ali ann. 1416. in Reg. 169. ch. 410 :

Le suppliant avec son Feoir, ou hoe, etc. Son houe ou Fesseur,

in aliis Lit. ann. 1476. ex Reg. 204. ch. 136. Aliud vero apud Arvernos sonat Fessouoir vel Fessouer, Instrumentum scilicet ligneum, quo prata rigantur. Lit. remiss. ann. 1395. in Reg. 148. ch. 275 :

Jehan Blandin prist le Fessouoir, dont il avoit arous sondit pr, et en fry icellui Estienne telement que mort s'en ensuye.
Ali ann. 1472. in Reg. 195. ch. 734 :

Un Fessouer, qui est ung instrument de bois pour destourner et prendre

l'eaue (en Auvergne). Un Fessouer qui sert arouser les prs au pas
(d'Auvergne), in aliis Lit. ann. 1471. ibid. ch. 619. Vide infra Fossorium. FESSOYRATA. Vide in Fessoriata. FESSURA, vox Italica, Rima, fissura. Stat. Placent. lib. 6, fol. 74. v. :

Sit desuper una Fessura per quam in dicto schrineo vel capsa possint poni omnes denarii.
FESSUS, Fascis, seu acervus, Gall. Tas. Lit. remiss. ann. 1364. in Reg. 97. Chartoph. reg. ch. 92 :

Cum dict scal per quemdam hominem in uno Fesso seu fessello feni abscondit portarentur, etc.
Terrear. Bellijoc. :

Octavum unius Fessi seu fasculi feni.

Vide supra Faissus et Fasculus. FESTA, fem. gen. f. Oblatio, seu offerenda qu tribus prcipuis anni solemnitatibus fieri solebat. Stephanot. in Fragm. MSS. Hist. Aquit. tom. 4. pag. 19 :

Pontius de Lendano dedit unum filium suum S. Petro, et cum eo infante fecit donationem ex hreditate sua omnia qu habebat in Ecclesia de Lendano, scilicet matriculam et sepulturam, et tres Festas et unum recetum, et in mansione Monachi v. recetos de pane et vino et carne.

Vide. Ferta. FESTACULUS, Ornamentum altaris, velum, aulum. Inventar. S. Capell Paris. ann. 1376. ex Bibl. reg. :

Item duo fanones, alias Festaculi, altaris ad quatuor aquilas perlarum, et duo alii Festaculi sive fanones altaris de opere Brugiensi.
Inventar. aliud Gall. ejusd. :

Deux fanons d'autel griffons et aigles de perles, dis Festacles.

Vide supra Faniculus. 1. FESTAGIUM, Vectigal, aut tributum, quod domino vill, aut feudi, penditur, pro facultate habendi et exstruendi domum in villa. Nam ut culmen in Lege Salica, pro domo, id est, pars pro toto, usurpatur, sic apud Gallos nostros Fastigium domus, quod Feste dicitur, pro ipsa domo sumtum est : utpote quod eo posito, tunc demum domus appellari, eaque confecta dici possit. Atque ita Fastigium usurpat Charta Hugonis Ducis Burgundi pro Communia Coicheiensi ann. 1252. apud Perardum pag. 476 :

Et quod eis prstare debent singuli singulis annis in festo Nativitatis Domini unam gallinam, et 5. solidos pro singulis Fastigiis domorum, et etiam pro foris, etc.
Galli dicerent pour chaque pignon : nam ita domus culmen vocamus. Vide in

Pinna 4. Libertates Sacri Csaris ann. 1327. apud Thomasserium lib. 3. cap. 16 :

Festagium, hoc est, pro le fest cujuslibet domus certam pecuniam, etc.
In Biturig. pag. 422. habetur Fetagium. Charta Petri Comitis Autissiod. pro Habitantibus villam de Malliaco, apud eumdem Thomasserium in Biturig. pag. 709 :

Quinque solidos monet Altissiod. pro Festagio domus su michi dabit.

Ejusmodi porro Festagium non semel occurrit in veteribus Tabulis. Charta Hervei Comitis Nivernensis ann. 1218 :

Omnes, qui in dictis villis mansionarii sunt, et erunt, singulis annis dabunt singuli de Festagio pro singulis domibus die festo SS. Apost. Simonis et Jud 5. solid. Turon.
Alia Aimerici Vicecomitis Thoarcensis in Regesto 31. Chartophylacii Regii fol. 110 :

Festagia domorum 20. sol.

Tabularium Constabulari Burdegalens. in Camera Comput. Paris. fol. 198 :

Hominibus nostris de Olerone et Hredibus eorum confirmamus quietanciam de Festagiis, et omnibus tallagiis, et exactionibus, etc.
Regestum Normanni signat. P. : Regestum Andegavense :

Donant etiam 2. denarios pro Festagio domus quando nova est. Vinagium vero vel vinum, quod de propriis vineis Capituli B. Martini sumitur ultra Ligerim, per Ligerim liberum debet habere transitum, quod nihil pro eo debet dari, exceptis consuetis Festagiis, qu dat Decanus.
Regestum Philippi Aug. fol. 69 :

De fructu forest unaquque mansura prdicta debet capere in tribus annis unum charetil per manum forestarii, donando singulis annis sex garbas, et pro Festagio domus su : quando facit eam novam, aliquis istorum donat forestario 12. den.
Charta Alphonsi Comitis Pictav. pro Libertatib. Rupell :

Sciatis, nos dedisse.... quietantiam de Festagiis et omnibus talliagiis et exactionibus et de omni pedagio, tam in villa nostra de Rupella, quam alibi, etc. Festagium Blesense,

in Charta ann. 1244. apud Hubertum in Hist. S. Aniani Aurelian. et in alia ann. 1240. in Probat. Hist. Blesensis pag. 16. Festagium Castriduni, in Chartul. B. Magdalen Castrodun. fol. 12. verso. Festage, in Consuetud. Dunensi art. 26. 27. 28. Bituric. tit. 6. art. 3. de Menetou art. 19. Id prterea juris distinctius exponitur in Charta Roberti Comit. Drocensis ann. 1272. in Tabul. Castelli Lidi (Chteau du Loir) fol. 69 :

Sachent tuit que comme nous eussons en nostre ville dou Chasteau dou

Loir taille sus nos bourgois, et sus lour mesons de nostre ville devant dite, et nous aions entendu et esgard dou conseil de prodes homes le preu de nostre ville dite, Nous voulons et ottroions desmes en avant, que la ville dou Chasteau dou Loir devant dite, et les mesons et les appentis, qui sont et qui pourront estre dou tousjours venir, soient mis Festage. C'est savoir que chescun borgeois, ou autre qui aura meson, ou apentis en nostre ville, soient tenus rendre nous, et nos heirs, chescun an trois sols de Festage de Tournois, ou monnoie courant, et l'apentis des oit derniers Tournois, etc.
Adde Perard. in Burgund. pag. 405. et Chopinum de Sacra Polit. lib. 3. tit. 4. n. 12. Vide Festum 5. Declarat. super privileg. Calvimont. ann. 1338. in Reg. 71. Chartoph. reg. ch. 155 :

Comme il soit convenu oudit privilege, que pour tant de maisons, comme lesdiz habitans ont en la ville de Chaumont, il nous doivent rendre pour chascune, chascun an certain jour, six deniers sus peine d'amende ; et imposoient lesdiz rformateurs ausdiz habitans que par leur malice il avoient ladite redevance raporte aus festes des maisons tant seulement, en amenuisant et usurpant nostre dommage la cense des autres maisons, chambres et berthesches et autres, qui toutes sont maisons o l'en puet habiter.
Ex quibus apertum est censum pro domibus exolvendum, latius patuisse, quam vectigal, quod Festagium nuncupabant : hoc quippe pro qualibet domo unicum exsolvebatur ; census vero pensitabatur ab omnibus, qui in una eademque domo manebant, patribusfamili. Quod innuit eadem Charta :

Pour une chascune maison, en laquelle on tendra feu et mnage en laditte ville et parrochage, et y aura chief d'ostel, celui qui la maison sera, nous paiera six deniers tant seulement par an pour cause de cens ; et se en une maison a plusieurs chiefs d'ostel, chascun chief a son conduit, ou a son mnage, pour un chascun chief d'ostel, celui qui la maison sera, nous paiera six deniers par an pour cause de cens.

Idem est ergo census ille domorum atque Foagium 1. seu Census, qui pro singulis focis exigebatur, sive in una essent domo, sive in diversis domibus ad discrimen Festagii, quod unicum pro domo, quantacumque esset, pensitabatur, modo unus in ea habitaret pater-Familias. 2. FESTAGIUM, Jus, quod colonis et villarum incolis competit sumendi in foresta Dominica, seu Domini feudi, culmen, vel festum ad conficiendam domum. Inquisitiones costumarum Andeliaci, de foresta :

Et omnes homines debent habere Festagium, scilicet festum, et 6. chevronos, et pro hiis debent bodellum 6. denar.
Idem Regestum Normannicum P. :

Sanctus Laurentius in Lyons furcam (habet) ad hospitandum, et brancas ad ardendum, et Festum ad hospitandum, et ideo debet servare porcos Regis, vel reddere 4. solidos, et qurere les Bigres.
Idem Regestum :

Coustumagii de ramagio habent mortuum boscum de costuma, et residua carpentariorum, cum testis capellorum, et 2. furcas, et unum Festum ad hospitandum per liberationem, etc. quisque autem dat pro 2. furcis et pro la feste 14. denar. Turon.

Ex quibus patet, jus exigendi Festagium a colonis primitus inductum ob facultatem iis a domino concessam extrahendi fastigii in silvis dominicis. 3. FESTAGIUM, prterea dicitur de furnis, molendinis, et aliis rebus ejusmodi, cum feriantur, vel otiantur : Fester enim est festum agere, et otiari. Computum Domanii Comitatus Pontivi ann. 1369. in Camera Comput. Paris. :

Festages des fours et molins payez et rabatus aux fermiers d'iceluy, Vincent Charles fermier de Martaingneville qui rabatus li ont est de sa ferme pour 60. jours qu'il fut en Festage pour les Englez, etc. pour une semaine que ledit molin fu en Festage envers Toussains pour l'ost de Tournehen, et que les Englez passerent le blanquetasque, et aussi que l'arme de la mer ordenne par le Roy retourna au Crotoy, etc.

4. FESTAGIUM, Gall. Festage, Jus epuli, Droit de Festin. Vide Festum 2. 5. FESTAGIUM, Retributio quibusdam festivitatibus propria ; unde nomen. Stat. MSS. eccl. Brioc. cap. 28 :

De quinquaginta duobus diebus, in quibus lucrabitur canonicus distributiones et obventiones quaslibet, exceptis Festagiis... Canonicus prsens reputabitur ad distributiones, panem et obventiones quaslibet ordinarias et extraordinarias, dum tamen in fine anni reperiatur in ecclesia eadem sex mensium personalem fecisse residentiam, Festagiis in quatuor majoribus festivitatibus anni, videlicet Nativitatis, Resurrectionis ac Penthecostes Domini, necnon Omnium Sanctorum exceptis, quorum emolumenta... debentur prsentibus in civitate personaliter et non aliis.
Ibid. cap. 39 :

Ad obviandum rixis ac dissentionibus spius inter ipsos (canonicos) suscitatis occasione perceptionum emolumentorum, qu debentur pro Festagiis in quatuor majoribus festivitatibus anni, etc.

6. FESTAGIUM, Idem quod Auxilium, Tributi et vectigalis species, quam vassallus

domino capitali, pro ingruente aliqua necessitate, prstat ; quia gratiosa est collatio, sic dicta. Arest. inter comit. et monach. Vindocin. ann. 1332. in Reg. 81. Chartoph. reg. ch. 741 :

Avec ce doivent Festage une fois durant la vie du conte : mais ceux de Vendosme si doivent ledit Festage en quatre cas ; c'est assavoir quant li conte va premiers oultre mer, et quant il marie sa fille ainsne, et quant il est prins en guerre pour son propre fait, et en la guerre de son seigneur lige.
FESTALITER, Solemni ritu. Charta ann. 1093. ex Tabul. S. Nicol. Andegav. :

Quotiens breve pro defuncto S. Nicolai Monacho in monasterium S. Florentii delatum fuerit : sicut pro uno monacho foris defuncto ex consuetudine tabula pulsabitur, officium cantabitur et in crastino Festaliter missa celebrabitur.

FESTARE, a Gallico Fester. Diem festum agere, a consuetis operibus cessando. Obituar. Ms. eccl. Rotomag. :

Omnes obitus evenientes in festis Festatis a populo mane, si solemnes, rejiciuntur in diem sequentem.
Vide Festivare 1. Festier, pro convivio excipere, in Lit. remiss. ann. 1363. ex Reg. 95. Chartoph. reg. ch. 124 :

Les quelz burrent tous ensamble... en la maison de un ami,... lequel les receust et Festia bien honnorablement.
Ali ann. 1453. in Reg. 182. ch. 9 :

Icellui Portalier convia le suppliant certain jour ensuivant pour le vouloir Festier en sa chambre. Et li rois et tuit cil qui vodrent Festier. Que tout ads en l'uevre estoit, Nule fois ele ne Festoit.
Fester vero, Vacare, otiari, in Mirac. B. M. V. Mss. lib. 1 :

Vide supra Festagium 4. Pro Hastiludio pugnare, in Poem. Alex. Ms. part. 2 :

FESTEIARE, Diem festum agere, tripudiare, Gall. Festoier. Charta ann. 1497 :

Ordinamus... quod dicti domini in festis Maii proxime futuri solvere habeant carnes unius vacc, et carnes prterea debitas in uno prandio, et dicti homines panem et vinum, taborinos, et mulieres, ad Festeiandum et cariandum... et omnes intersint in signum ver pacis et unionis.
Vide Festivare 1. FESTERNA. Pactum ann. 1224. in Armor. gener. Reg. 3. part. 2. pag. 111 :

Hc est forma pacis inter comitem Maurianensem ex una parte, et Stephanum de Villario... ex altera, de querella de Festerna et de la

comba S. Ragneberti.

Vide infra Festrum. FESTIALIS, in Gloss. Lat. Gall. Sangerman. Prestre, oreur. Joan. de Janua : Festialis, Sacerdos vel orator per quem bellum indicitur et pax componitur, qui et Fecialis dicitur. FESTICE. Lte. Varr. apud Non. 6. 22. FESTICHURA. Vide infra Festissura. FESTIGARE, f. pro Investigare. Vide infra Specillum. FESTIGIARE, pro Fastigiare, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657 : Festigiare, exaltare, culminare, Eysaussar. Prov. FESTILIA, Dies festi, in Glossis Isidor. Papias habet Festalia, eadem forte qu Grci appellabant. Concil. Calchedon. Act. 10. de Episcopo Iba :

, , , .
Infra eadem , dicuntur :

, .

Vide Glossar. med. Grcit. col. 415. 1. FESTINANTIA. Breviloq. ex Ugutione : Agina dicitur foramen, in quo se trutina vertit, vel dicitur Festinantia. 2. FESTINANTIA, Festinatio :

Festina celeritas,

in leg. 52. Cod. Th. de Hret. (16, 5.) Acta Hadriani IV. PP. :

Celeriter properabat ad urbem, et tanta Festinantia, ut, etc.


Itinerarium Gregor. XI. PP. :

Mare ingreditur cum Festinantia.

Utitur etiam vetus Interpres Concilii VI. Oecumenici Act. 12. Passio S. Vitalis Mart. num. 3. Helmodus lib. 1. cap. 68. S. Bernardus in Vita S. Malachi, Anonymus de Gest. Friderici II. Imp. pag. 776. Petrus de Vineis lib. 2. Epist. 44. lib. 3. Epist. 83. Cortusii in Hist. lib. 2. cap. 8. Concilium Tolosan. ann. 1229. cap. 1. et Arelat. ann. 1234. cap. 5. 3. FESTINANTIA, Juramentum, sacramentum. Anton. Minuccius de Prato Veteri Rubr. 8. cap. 6. apud Schilter. :

Festinantia qu fit ante tres liberos homines, servari debet, nisi juri vel natur contraria sit.
4. FESTINANTIA, Vox chimicorum. Vide infra Fixio. FESTINARE, Deducere. Process. de B. Petro de Luxemb. tom. 1. Jul. pag. 599.

col. 1 :

Curando tale apostema cancrosum cum unguentis resolutivis, Festinat ipsum ad aperturam, et inde facta apertura, qu corrosiva de natura materi adust, Festinat ipsum ad mortem.
Vide Festivare 2. FESTINATIO, Convivium, Gall. Festin. Charta ann. 1377. ex Bibl. reg. :

Post dies aliquos et Festinationes sollemnes, etc.

Vide supra Festagium 4. et Festare. FESTINGMEN. Vide Fstingmen. FESTINIS. Festinus. Titin. apud Non. 8. 3. Hc res me fecit Festinem. 1. FESTIS, Obsequium, Hispan. Festejo. Charta Alph. VI. reg. Castel. tom. 6. Jul. pag. 54. col. 1 :

Ideoque absolvo vos ab omni Feste pristin subreptionis (f. subjectionis) et prscript libertati trado.
2. FESTIS, Fastigium, culmen, Gall. Faite vel Feste. Consuet. Norman. part. 1. cap. 26. ex Cod. reg. 4651 :

Apud Bajocas fracta Feste domorum possessio, qu sine franca materia est constructa, ad dominum, de quo tenetur, debet revenire.
Ubi textus Gallicus :

Si comme Baieux, la pocession de la maison dont le Feste est rompu et dpchi, qui est sans franche matiere, c'est sans carrel et sans mortier, doit revenir celui de qui elle est tenue.
FESTISSARE. Vide mox in Festissura. FESTISSURA, Festichura, Imbrex, Gall. Faitiere, alias Festissure. Comput. ann. 1441. ex Tabul. S. Vulfr. Abbavil. :

Item pro duabus Festissuris, xvj. den.


Alius ann. 1386. ejusd. eccl. :

Pro quindena Festichurarum in tecto, x. den.


Comput Ms. fabr. S. Petri Insul. ann. 1472 :

Item pro xij. Festissuris ad ponendum tecto navis, pro qualibet Festissura, x. den.
Reg. 13. Corb. sign. Habacuc ad ann. 1524. fol. 219 :

Festissures pour xxiiij. solz le cent.

Hinc Festissare, Imbricibus tectum munire. Comput. ann. 1370. ex Tabul. S. Petri Insul. :

Item cuidam tectori straminis, pro duabus grangiis apud Leskin recoperiendis et magna grangia Festissanda,... vj. lib. vj. sol. viij. den.

Unde Refestir, imbricibus vel stipulis tectum restaurare, in Chartul. Corb. sign.

Ezechiel ad ann. 1421. fol. 97. r. :

Marchanda... Jehan Hanequin couvreur d'esteulle de faire et reffeitonner en la cense de Vers che qui s'ensuit ; est assavoir.... de relatter les combles et recouvrir tout de noeuf ;... et aveuc ce doit renmanteller tout de noeuf partout l o il appartenra, et sera tenus ledit Jehan de rebrocquier, rebattir, Refestir tout partout en ledite cense, l o il sera besoing de faire.

FESTITATULA, pro Festivitatula, seu parva festivitas, apud Avitum Vienn. Epist. 79. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Festivitacula, Petite feste. FESTIVALIS Baderius. Vide supra Baderius 2. 1. FESTIVARE, Diem festum agere a consuetis operibus cessando. Miracula B. Ambrosii Senens. tom. 3. Martii pag. 239 :

Ubi prfatus pater singulariter et multipliciter Festivatur.


Et pag. 245 :

Cujus dies transitus solemniter Festivatur in quibusdam Ecclesiis Itali.


Leges Jacobi II. Regis Majoric. tom. 3. Junii pag. xxviii :

In quibus locis et diebus in reverentia sanctarum Reliquiarum Festivare consuevimus.


Vide Festum S. Thecl. 2. FESTIVARE, vel Festinare, Convivio excipere apud Cantipratanum. Vita S. Erconwaldi Episcopi tom. 3. Aprilis pag. 785 :

Et ad orandum Deum dilectumque ipsius Erkonwaldum aliis Festivantibus, tu solus non attendis.
Gesta Trevir. Archiepisc. apud Marten. tom. 4. Ampliss. Collect. col. 389 :

Ibidem continue ipse Rex cum principibus, et nobilibus, totoque vulgo, specialiter in die Natalis Domini solemnissimam habens curiam convivando Festinavit.

In Vita Balduini Lutzemburg. Archiep. Trevir. lib. 2. cap. 3. 13. lib. 103. cap. et in Statutis. Collegii Navarri Parisiensis apud Jo. Launoium in Histor. ejusdem collegii pag. 30. Festiver, Festiner, Festin. Vox ducta a festis, in quibus Christiani mutuis se conviviis, qu Agapas vocabant, excipiebant : de quibus S. Augustin. Epist. 64 :

Comessationes et ebrietates, ita concess et licit putantur, ut in honorem etiam beatissimorum Martyrum, non solum per dies solennes, (quod ipsum quis non lugendum videat, qui hc non carnis oculis inspicit) sed etiam quotidie celebrentur.
Infra :

Cum ist in cmeteriis ebrietates et luxuriosa convivia non solum

honores Martyrum a carnali et imperita plebe credi solent, sed etiam solatia mortuorum.

Vide eumdem l. 1. de Morib. Eccles. Cathol. cap. 34. Cumeanum de Mensura pnitenti cap. 1. initio, et qu observat Savaro ad Sidonii lib. 4. Epist. 15. lib. 5. Epist. 14. et in voce Agape. 3. FESTIVARE, Gaudio recreare. Alex. Iatrosoph. Ms. lib. 1. Passion. cap. 75 :

Si e contrario pessime eis et maniades satis accessiones fiunt, propter quod opor tet Festivare, etc. Festoier,
Oblectamentum, vel Festum, in Serm. 45. ex Cod. 14. sc. S. Vict. Paris. :

Plusor s'asanblent aus places et aus rus, si deparolent lor voisins et les vis et les morz... Or ne cuidiez pas que cil qui einsi lou font, que lor Festoiers plesse Deu.

FESTIVATOR, Prfectus pi alicujus societatis, seu cui vexillum, in quo patronus ejusdem sodalitii depictus est, deferendum committitur. Charta Maurit. episc. Cenoman. ann. 1223. ex Tabul. Major. monast. :

Habebit ille qui festivat oblationem, sicut hactenus noscitur habuisse. Si autem non fuerit Festivator, monachi habebunt medietatem et sacerdos aliam ; et similiter sacerdos medietatem habebit, Festivatore prsente, de denariis oblatis, si de eis monachi ratione aliqua aliquid detinerent.
FESTIVITAS, Festum, dies festus. Diarium belli Hussitici apud Ludewig. tom. 6. pag. 187 :

Condicta cert Festivitatis die, populum eis junctum cum venerabili corporis Christi Sacramento, ad Tabor sonoris vocibus deducunt.
Concil. Toletan. XIII. inter Hisp. tom. 2. pag. 699 :

Si quis Episcoporum a Principe vel Metropolitano admonitus, designato sibi dierum rationabili ad veniendum spatio, sive pro Festivitatibus summis, Pascha scilicet, Pentecoste et Nativitate Domini celebrandis... ad constitutum diem venire distulerit.

Occurrit ibid. tom. 3. pag. 167. Festivitas, Anniversaria defuncti commemoratio, in Observat. prviis ad Vitam S. Sturmii sc. 3. Bened. part. 2. pag. 267 :

Quatenus hi eadem mirabilia divin operationis audientes, gratias divin Majestati referrent, et omnis jucunditas ipsius Festivitatis in ejus laude personaret.
Hc sumsit Mabillonius ex Candido monacho qui ibid. habet :

Anniversariam Sturmis primi Abbatis fundatoris Monasterii Fuld memoriam, et omnium Fratrum nostrorum de hac luce defunctorum in natale S. Ignatii martyris Christi.... in Missarum celebratione, psalmodiis

et oratione sancta celebrare sancivit.

Festivitates Feriales feminabus, non hominibus, in Charta ann. 1226. apud Roverium in Reomao pag. 253. ubi disquirit de festis istis femineis. Festivitates Vendere. Decreta Calomani Regis Hungari lib. 2. cap. 43 :

Nullus Festivitates vendere prsumat,

id est, in festis diebus, ni fallor. Festivitas Fracta, cum quis in die festo opus aliquod exegit, cujus forisfacti mulctam Archidiaconi ad se pertinere contendebant. S. Anselmus Cantuar. lib. 4. Epist. 99 :

Audivi quod Archidiaconus vester accepit homines meos quasi pro forisfactura fract Festivitatis, et de iis plegios accepit, nec ante eos voluit dimittere, quam plegios haberet, quod nec sibi nec alicui person licet super homines meos.

FESTIVITATULA. Parva festivitas. (Alcim. Avit. Ep. 79.) FESTIVOSUS, Festinus, promtus, alacer. Litter Humberti II. ann. 1348. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 574. col. 2 :

Confestim cum armis veniant ad exercitum nostrum infra burgum Miribelli, nemine remanente, exceptis illis castrorum esponderiorum, de quibus nullum volumus removeri, in hoc adhibentes diligentiam Festivosam.
FESTIZARE, Italis Festeggiare, nostris Festoier, Ludis publicis operam dare. Chron. Domin. de Gravina apud Murator. tom. 12. col. 757 :

Et ecce per Neapolitanam civitatem dicti regales incipiunt magnifice equitare et Festizare.

Occurrit rursus ibid. col. 580. Vide Festeiare. FESTO, Sertum, corolla foliata, Ital. Festone, nostris Feston. Acta B. Amad. tom. 3. Mart. pag. 894. col. 2 :

Ipsa porta desuper et a lateribus ornata est picturis et foliaminibus cum suis terminis et floribus commixtis fructibus, qu vulgo dicuntur Festoni.

FESTRA, pro Fenestra dicitur, parva fenestra, unde Macrobius in Saturnal. Festra quidem est minusculum ostium in sacrario. Jo. de Janua. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. Festra, Fenestrette. Vide Festum. FESTRAGIUM. Charta Guigonis Comitis Forensis ann. 1253. pro Libertatibus Villarezii :

Pro hac siquidem libertate in dicta villa.... census bladi, denariorum et gallinarum duplicabunt, et duplicatum solvent annuatim in festo B. Martini hiemalis, et ad nullum aliud Festragium teneantur, vel cogantur.
Etsi in MS. sic exaratum sit, legendum tamen Festagium censuerim : nisi Festragium dictum sit pro Fenestragium. Vide in hoc verbo.

FESTRUM, Fastigium, culmen, Gall. Fate. Charta Domini de Luiriaco in Foresio ann. 1417 :

Quemadmodum Festrum dict domus importat a pede usque ad summum.

Vide Festum 5. Festre, eadem acceptione, in Charta ann. 1464. ex Reg. 199. Chartoph. reg. ch. 424 :

Trois leveures d'un Festre de maison neufve couverte de tuille, seant audit Froyes en la rue de la grant taverne.

Infra : Frestre. FESTUCA, Fistuca, Signum et symbolum traditionis, vel translat possessionis, quam tradebat emptori venditor, aut qui modo quovis rei possessionem in alium transferebat. Frequentia autem hujus traditionis, ait Bignonius, ex facilitate descendit, quod Fistuca obviam spe occurrat. Charta Fulquini pro Monast. Gemblac. ann. 950. apud Mirum tom. 1. Diplom. Belgic. pag. 141. col. 2 :

Per hanc chartulam donationis sive per Festucam, (hanc villam) ad opus Sanctorum tradimus.

Et quidem ejusmodi chartis stipula seu Festuca, ut legitim essent, inserebatur, unde stipulatio dicta. Exstat in Tabulario Campani Bibl. Regi pag. 535. Charta ann. 1258. qua Abbas Arreviarensis ex Bulla Apostolica :

Mercatores Romanos de bonis mobilibus Campsorum ubicumque possent in distractu Comitatus Campani inveniri, Regis nomine, per traditionem cujusdam Apostolic Pale, secundum quod in tradendis possessionibus de consuetudine in istis partibus observatur.... investit.
Existimant alii, fistucam idem valere ac fustem, seu baculum, quo investitur passim fact leguntur ; Gloss Latin. Gr. : Festuca, , : qua sane notione hc vox usurpata videtur, idque infra docemus in voce Fustis, et verbo Investitura, ubi de baculo. Ejusmodi est ligni frustum, longitudine semipedale et crassitudine unciale aut circiter, in Chartophylacio ecclesi Paris. asservatum, in cujus quatuor faciebus hc insculpta habentur, teste D. Le Beuf tom. 2. Dissert. pag. 90 :

Ebrardus et Hubertus de Spedona villa, servi scilicet beat Mari Parisiensis per hoc lignum Fulconi decano rectum fecerunt in capitulo sanct Mari de conquestu antecessorum suorum, quem tenuerunt absque canonicorum permissione.

Quo quidem symbolo possessionem bonorum, qu jure manusmortu ad ecclesiam pertinebant, dimittere se significarunt. Alii denique Francos nostros hac voce allusisse volunt ad stipulationem, de qua Jus Romanum, quam Isidorus lib. 5. Orig. a stipula deductam opinatur :

Veteres enim, ait ille, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum jungentes sponsiones suas agnoscebant

. Scio, aliam a Varrone et JC. dari hujus vocis originem, de qua Menagius in Amnitatibus juris pag. 401. 2. Edit. Certe eo respexisse recentiores, par est credere : siquidem traditiones interdum culmo, interdum stipulatione subnix dicuntur in veteribus aliquot Tabulis, uti in voce Culmus observamus. Vide Stipulatio. De Festuca egerunt Grimmius Antiq. Germ. pag. 121. sqq. et Haltaus. voce Halm, Glossar. German. col. 782. Per Festucam Intercurrentem vel Intercedentem, etc. Id est per traditionem factam. Vide Lacina. Festucam in Laisum (i. sinum) jactare, in Lege Salica tit. 48. Vide Laisus. Cum Festuca fidem facere, Id est, tradita alteri parti festuca, in eadem Lege Salica tit. 52. 2. et in Lege Ripuaria tit. 30. 1. Per suam Festucam se exutum facere, in Formul. veter. cap. 19. 39. 43. Placitum Childeberti III. Regis editum a Mabillonio :

Ut dum contra ipsa strumenta nihil habebat, quod diceret, nec quod apponeret, per sua Festuca se exinde (f. exutum) in prsenti dixit esse.
Vetus Notitia apud Perardum in Burgundicis pag. 32 : Alia apud eumdem pag. 65 :

Per Festucam... easdem res legaliter guarpiverunt. Et per festucam et fustum se per omnia exutum fecit.
Adde Probat. Histor. Vergiac. pag. 43. Chronicon Laurisham. pag. 59. Mabillonium tom. 4. SS. Ord. S. Benedicti pag. 342. n. 19. etc. Projiciebatur nempe festuca in ejusmodi disvestionibus. Capitularia Caroli M. lib. 6. cap. 285. 370. :

Ut ergo omnis suspicio a nobis cunctis Sacerdotibus, et sanct Dei Ecclesi fidelibus funditus auferatur, profitemur omnes, stipulas dextris in manibus tenentes, easque propriis e manibus ejicientes, coram Deo et Angelis ejus, ac vobis cunctisque Sacerdotibus, .... nec talia facere nec facere volentibus consentire, sed magis Deo auxiliante resistere.
Ademarus Cabanensis pag. 164. de Carolo Simplice :

Congregati (Proceres Francorum) in campo more solito ad tractandum de publica regni utilitate, unanimi consilio, pro eo, quod ignav mentis erat idem Rex, Festucas manibus projicientes, rejecerunt eum, ne esset eis ultra senior.
MS :

Abs respons-moi, que fais-tu, Qui jadis rompi le Festu Au monde, etc.

Per Fistucam Werpire, Eadem notione, projecta nempe vel tradita fistuca, apud Marculfum lib. 1. for. 13. Charta Ottonis III. Imp. ann. 997. apud Hermannum Stangefolium lib. 2. Annal. Circuli Westphalici pag. 203 :

Et sicut mos est Laicorum, cum Festuca semet ab eo exuit prdio.

In Obituar. MS. Ecclesi Morin. p. 8. notatur quod prima die cujuslibet mensis Vicarii Ecclesi Morin. tenentur ire in Capitulum, et ibi resignare suos vicariatus per traditionem unius festuc. Per Fistucam commendare, dare, apud eumdem Marculfum lib. 3. form. 21. lib. 2. form. 4. Per Fistucam partiri, apud eumdem lib. 2. form. 14. Sacramentum per Fistucam adhramire, in Formulis veter. cap. 2. Charta Chlodovei Regis ann. 692. apud Mabill. Diplom. pag. 474 :

Quod et ita per Fistuca visus est achranmisse.

Fistuca Nodata. Vetus Charta Longobardica apud Ughellum tom. 3. Ital. sacr pag. 49 :

Omnia, qu supra leguntur, legitimam facio vestituram per cultellum, Fistucum nodatum, wantonem, et wasonem terr atque ramum arboris, me exinde foras expuli et werpivi, et absitum feci, et ipsius Ecclesi Monasterio ad proprietatem ad habendum concessi.
Adde pag. 51. 61. Charta ann. 997. apud Mabill. tom. 4. Annal. pag. 116 :

Quam traditionem atramentario, penna et pergamena manibus suis de terra levatis, Lege Salica fecit per Fistucum nodatum, ramum arborum atque per cultellum et guasonem.
Oblatio facta S. Sepulcro in Jerusalem in manu Abbatis S. Victoris Massil. ex Archivo hujus Monasterii :

Petrus Notarius judex domini Imperatoris per wasonem terr et Fistucam nodatam, seu ramum arborum, atque per cultellum et wantonem, seu wandaligine et sic per hc cartula Lege mea Salica.

Occurrit eadem formula passim in Tabulario Casauriensi, in Charta Mathildis Comitiss apud Franciscum Mariam in Mathildi lib. 3. pag. 105. in aliis ann. 1109. et 1121. apud Chiffletium in Luminibus Salicis cap. 6. in aliis ann. 961. 1028. 1029. apud Chiezam in Hist. Pedemont. cap. 20. 21. et 39. Guichenonum in Probat. Hist. Sabaud. pag. 18. 21. 23. etc. Exfestucare, Idem quod Festucam tradere, abjicere, rem abdicare, Dguerpir, Leodiensibus, Effestuer, quod qui rei dominium in alterum transferebat, aut illius juri renunciabat, Festucam seu stipulam possessori tradebat in signum dominii translati, vel eam in terram projiciebat, tanquam re, quam in alium transferebat, se exueret. Adelbertus Abbas Heindenheimensis :

Omnibus ergo Canonicis usque ad unum Episcopo consentientibus et

prbendam pro Deo et pro denominata recompensatione Exfestucantibus.


Adde pag. 353. Galbertus in Vita Caroli Comitis Flandr. n. 65 :

Fidem et hominia, qu hactenus vobis servavimus, Exfestucamus, damnamus, abjicimus,... finita responsione ista, arreptis festucis, Exfestucaverunt illorum hominum fidem, etc.
Adde n. 141. 152. Csarius lib. 2. Miracul. cap. 12 :

Miser juvenis a villico persuasus, creatorem suum ore suo negavit, manu Exfestucavit, diabolo homagium faciens.
Charta Conradi Imp. ann. 1143. in Metropoli Salisburgensi tom. 1. pag. 158 :

Potestatem, quam jure advocati super ministeriales Ecclesi Frisingensis habere videbatur.... secundum consuetudinem Curi omnino Exfestucavit.
Charta Manassis Episc. Lingonensis ann. 1186. in Tabulario Monasterii Albrip lib. 2 :

Nihil sibi de omnibus retinens, sed omnia Exfestucans. In manu mea.... legitime resignavit et Exfestucavit.

Vetus Charta ann. 1231. apud Duchesnium in Hist. Guinensi pag. 497 : Vide pag. 74. Occurrit passim, in Chron. Abbat. S. Trudon. lib. 11. pag. 483. lib. 12. pag. 506. apud Othon. Frising. lib. 7. Chr. cap. 24. de Gest. Frider. lib. 1. cap. 6. gidium Aure Vall. in Episcop. Leod. cap. 14. et 21. Albertum Aq. lib. 5. cap. 35. Anonymum in Miracul. S. Ursmari per Flandr. n. 12. in veteribus Chartis apud Bollandum 6. Feb. pag. 920. Duchesnium in Hist. Guin. pag. 58. 131. 182. 499. in Chron. Andrensi pag. 379. etc. Cum Exfestucatione werpire, in Charta Desiderii Episc. Morin. ann. 1177. apud Malbrancum lib. 10. de Morin. cap. 29. et 37. et in Tabulario S. Bertini. Vide Gallandum lib. de Franco alodio pag. 325. 326. Scribitur et Effestucare apud Buschium in Chron. Windesem. lib. 1. cap. 17. Vide Haltaus. Glossar. Germ. voc. Verschiessen et Sich Verschiessen, col. 1884. supra voces Effestucare et Effestucatio suis locis. Festucare, Idem quod Exfestucare. Charta ann. 1151. apud Duchesn. in Hist. Guin. pag. 667 :

Ac legitima donatione tradidimus, coram his testibus Festucavi, etc.

Charta Philippi Comitis Flandri ann. 1159. in Tabulario Monasterii S. Bertini :

Triginta septem mensuras, quas a me tenebat, in manus meas reddidit et Festucavit.


Gerardus in Vita S. Adalhardi sc. 4. Bened. part. 1. pag. 353 : Dimittite, inquit, et dimittemini ;

Nihil potuisti sine Dei permissione : modo utamur Dei jussione : quod ego primus faciam, vos me sequimini. Fit sine mora ab omnibus

Festucantur omnia.

Infestucare, in possessionem mittere, adheritare. Charta ann. 1300. in Hist. Guinensi :

Par l'enseignement et le jugement des hommes devant dis, nous fumes adheritez, et li dis Hues desheritez : et enwerpi et Enfestuca une fie, autre et la tierche, si que n'y en eut, ni retient, et nus en fumes enheritez bien et loi, etc.

FESTUM, Dies solemnis memori alicujus mysterii vel Sanctorum sacratus. Non eadem vero omnium festorum solemnitas, alia enim alia celebrior, ratione officii vel cremoniarum quarum pompa in quibusdam major, in aliis minor. In solemnioribus a consuetis operibus abstinere fuit solitum a vespera ad vesperam. Statuta Augerii Episc. Conseran. Sc. 13 :

Dies Dominicos et festivos absque aliquo servili opere a vespere in vesperam devote ac reverenter in vestris Ecclesiis coli facite.

Hujus vero moris vel prcepti qui transgressores inveniebantur, ut scribit Episcopus Carcassonensis ann. 1275. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 1151 :

Per tres dies Dominicos vel Festivos in camisia et braccis stare debebant ante altare, dum missarum solemnia celebrabantur.
In statutis vero Synod. Ecclesi Trecorensis apud eumdem tom. 4. col. 1109 :

Si divites sint, solvant quinque solidos ad luminare su Ecclesi ; si pauper, quinque dies Dominicos sequatur processionem in camisia et femoralibus, habens super collum instrumentum cum quo operabatur.
Stat. eccl. Carcasson. ann. 1270. cap. 14. ex Cod. reg. 1613 :

Qui... in Festis eisdem seu diebus Dominicis inventus fuerit opus servile vel illicitum operari, ad nos infra octo dierum spatium transmittatur infrascriptam pnitentiam recepturus, ut videlicet per tres dies Dominicos vel festivos, dum missarum celebrantur sollempnia, stet in sua ecclesia in loco eminentiori pr cteris in camisia tantum et in braccis, cum virgarum manipulo, cum quo a sacerdote ecclesi prsidente unam recipiat disciplinam.

Festa autem proxim hebdomadis inter Missarum solemnia post communionem annuntiabantur a Diacono, ut discimus ex ordine Romano ad usum Monasteriorum apud Marten. tom. 5. Anecd. col. 105 :

Postea quidem (communione scilicet peracta) accipiens Diaconus calicem in dextera parte altaris, elevans eum in manibus suis, pronuncians Natalitia Sanctorum in ipsa hebdomada venientia, ita dicendo : Illa feria veniente, Natale est S. Mari, aut Confessoris, vel alius Sancti cujus

evenerit, secundum martyrologium. Et respondent omnes, Deo gratias.

Festa Dominica, Martyrum, Confessorum, apud Christianos, instituta vel ab ipsis Apostolis, vel Conciliis. S. Augustinus Epist. 118. cap. 1 :

Illa autem, qu non scripta, sed tradita custodimus, qu quidem toto terrarum orbe observantur, dantur intelligi vel ab ipsis Apostolis, vel plenariis Conciliis, quarum est in Ecclesia saluberrima auctoritas, commendata atque statuta retineri, sicut quod Domini Passio, et Resurrectio, et Ascensio in clum, et Adventus de clo Spiritus sancti, anniversaria solennitate celebrantur.
Isidorus lib. 1. de Eccl. Offic. cap. 34 :

Festivitates Apostolorum seu in honore Martyrum solennitates antiqui Patres in venerationis mysterio celebrari sanxerunt, vel ad excitandum imitationem, vel ut meritis eorum consociemur, atque orationibus adjuvemur : ita tamen, ut nulli Martyrum, sed ipsi Deo Martyrum offeramus, quamvis in memoriis Martyrum constituamus altaria.
Eadem habet Rabanus lib. 2. de Instit. Cleric. cap. 43. Alcuinus lib. de Offic. div. :

Sanctorum dies, quibus de hoc sculo migraverunt, solenniter et cum magna exultatione celebramus adeo, ut in ipsis, abstinenti aliquantulum rigore laxato, paululum remissius vivamus.
Infra :

Cum antiquos natalitia sua, vel suorum affinium, quibus in hanc miseram effusi sunt vitam, tanta alacritate invenimus celebrasse, ut etiam omni corpore voluptati licenter operam darent : quanto nos spirituali hilaritate sanctorum Patrum natalitia convenit celebrare, quibus non ad miserias nascuntur, sed de miseriis ad gaudia transierunt sine fine possidenda, non nos corporalibus illecebris resolventes, ut faciebant pagani, verum canticis spiritualibus, Hymnisque clestibus in Christo tripudiantes, ut Christiani. Quamvis non denegemus etiam corporaliter aliquantulum remissius, quam cteris esse vivendum, propter quosdam, ut reor, hebetiores, qui nihil putant esse festivum, nisi quod viderint corporali delectatione mellitum.
Vide Durandum lib. 7. cap. 1. Baronium de Martyrolog. Rom. cap. 4. in Annal. ann. 58. n. 81. ann. 263. n. 14. Covarruviam lib. 4. Var. resolut. cap. 19. et Filesacum lib. 1. Select. cap. 6. ubi plura de festis Christianorum. Grcis ea festa dicuntur qu Christi Domini sunt, scilicet Nativitas, Epiphania, Passio, Resurrectio, Assumptio, Pentecoste et Resurrectio Mortuorum. Vide Glossar. med. Grcit. col. 414.

Festa Annalia, Annualia, Prcipua totius anni festa, unde nomen. Odo Cluniac. 1. de Vita S. Geraldi cap. 15 :

Si tamen in eisdem feriis Festivitas Annualis evenisset, abstinentiam ita solvebat, ut, etc.
Charta Hugonis Ducis Burgundi pro fundatione S. Capell Divion. ann. 1172. apud Perardum :

In Festis Annalibus, id est, in Nativitate Domini, in Pascha, in Pentecoste, et in omnium Sanctorum.


Ita in Charta Alphonsi Imp. apud Hieron. Vignerium in Hist. Alsatica pag. 143. Regestum Parlam. B. fol. 51. verso sub ann. 1279 :

In 4. Festis Annualibus, videlicet Nativitatis Domini, Resurrectionis Dominic, Pentecost. et omnium SS. 1.
Reg. f. 123 :

Qui faciunt burgesiam apud Castrum Nantonis in tribus Festis Annualibus, etc. Festa Annualia,

in Statuto Philippi Pulcri ann. 1302. cap. 57. 59. in Charta Odonis Episcopi Paris. ann. 1199. apud Sammarth. in Gall. Christ. Dies Annales, in Ordinat. Hospitii S. Ludovici Regis ann. 1261.

Feste Annuaul

, in Charta vernacula Hugonis Ducis ann. 1268. apud Duchesnium.

Festes annuelles

, apud Joinvillam in Hist. S. Lud. pag. 124. Adde veteres Consuetudines Bituricenses apud Thomasserium pag. 250. 275.

Festivitates prcipu, Domini Natale, Pascha, Pentecoste, et si qu principales reliqu solennitates

, quas Presbyteri et Diaconi, qui in villulis deserviunt, cum Episcopis suis in civitatibus celebrare tenentur, in Concil. Arvern. cap. 15. Missas quippe, ut in hisce festis majoribus, in oratoriis facere aut tenere prohibentur Presbyteri in Concilio Agath. can. 21. ita Laci prcipui seu

natu majores, Pascha et Principales Festivitates sub prsentia Episcopi tenere sculares, qui Natale Domini, Pascha, et Pentecosten non communicaverint, Catholici non credantur, nec inter Catholicos habeantur

jubentur, in eod. Concilio Arvern. can. 15. et Aurelian. IV. can. 3. In Agathensi vero can. 18. statuitur, ut

. Qu quidem festa Festivitates Festivitatum appellantur a Brunone Signiensi Episcopo apud Petrum Diaconum lib. de Viris illustr. Casin. cap. 34. Bernardus Mon. in Consuet. Cluniac. MSS. cap. 52 :

Restant ill nominatissim solennitates totius universalis Ecclesi speciali gaudio suscipiend, prdicand pariter et celebrand, Natalis Dom. nostri J. C. sanctum Pascha, Pentecosten, summorum Apostolorum Petri et Pauli, atque Assumptio S. Mari. Ist igitur Festivitates cteras, quasi quodam superlativo gradu, transcendunt, in quibus omnia superiori narratione latius explicata, ex asse complentur.
Vide Chartam ann. 1247. in Hist. Monasterii S. Mari Suession. pag. 454. et aliam ann. 1294. apud Gallandum de Franco alodio pag. 252. Festum Arduum, Eminens, prcipuum. Stat. Mss. eccl. Brioc. cap. 12 :

Pulsetur pro capitulo congregando campana, qu pulsatur arduis Festis.


Vide supra Arduitas. Germ. Hohes Fest. Festa Brachiorum, qu et Manualia dicuntur, inferioris ordinis et minoris solemnitatis Festa, in quibus ea tantum opera prohibebantur qu sine equis et carrucis fieri non possunt. Statuta Eccl. Meldens. ann. 1493. tom. 2. Hist. Meldens. inter Instr. pag. 542 :

Quo nimia multitudo Festorum indigentibus non sit oneri, neque tdium generare indevotis... videatur, prohibitionem negociationis in non solemnioribus Festis, qu Manualia seu Brachiorum vulgo appellantur, in quibus videlicet ipsa prohibitio per totam diem ad ea duntaxat opera et negotia qu sine equis et carrucis fieri possunt se extendebat.
Et infra :

Prcipuorum autem et aliorum non prcipuorum, vulgo quondam Brachiorum et Manualium, nunc vero devotionis seu ad devotionem nuncupatorum Festorum observationis ordo subsequitur, etc.

Adde Statuta Eccl. Senonensis sec. xvi. Festum Cantoris dicitur in multis Galli Ecclesiis Festum prim classis, teste Macro in Hierolex. quia tunc ad Cantorem spectat officium ordinare ; eadem ratione Festum Succentoris, vocatur Festum secund classis. Festum Colibile, Quod colitur, in Statut. Avenion. ann. 1570. edit. 1612. lib. 2. Rubr. 32. art. 1 :

Diebus Festis colibilibus, etc.

Festum dividitur in Festum Duplex,

et in Festum Simplex. Festum Duplex dividitur in Principale Duplex, in Majus Duplex, in Minus Duplex, in Inferius Duplex... Festum Simplex dividitur in Invitatorium Triplex, Invitatorium Duplex, Invitatorium Simplex

. Ita Breviarium vetus asservatum in Monasterio Benedictinarum Anglic. Pontisar. Festum Duplex, cum duo Festa concurrunt eodem die, quo casu dignioris Festum agitur, alterius sequenti. Qudam autem Festa dicuntur in totum duplicia,

qudam simpliciter duplicia, qudam denique semiduplicia. Dicuntur qudam duplicia in quibusdam Ecclesiis, pro eo, quod responsoria, tam majora, quam brevia, et versus a duobus cantantur, et quia omnia incipienda a duobus incipiuntur, et quia antiphon in Matutinis et Vesperis duplicantur : dicuntur enim Complet, et ante Psalmum et post, sicut est Festum Natalis Domini, S. Stephani, S. Joannis Evang. Circumcisio Domini, Epiphani, Purificationis, Annuntiationis, Resurrectionis, Ascensionis, Pentecostes, S. Joannis, B. Apostolorum Petri et Pauli, S. Laurentii, Assumptionis B. Mari, Nativitatis ejusdem, et Dedicatio Basilic. Atque hc sunt majora duplicia. Vide Ordinat. Prmonstrat. cap. 15. pag. 914. Minora autem duplicia Festa sunt 2. et 3. feria infra octavas Pentecostes, Commemoratio S. Pauli Apostoli, Octava Apostolorum Petri et Pauli, et Assumptionis, et quodlibet Festum, quod unaquque Ecclesia duplex ordinaverit celebrari. Semiduplicia Festa sunt, in quibus prmissa omnino non observantur ; sed tantum tertium, sextum et ultimum responsoria cantantur a duobus, nec incipiuntur a duobus, nec duplantur antiphon, licet versus et brevia responsoria a duobus dicantur. Et sunt hc semiduplicia Festa SS. Andre, Nicolai, Luci, etc. Ita Beletus cap. 57. et Durandus lib. 7. Ration. cap. 1. n. 31. Ordinar. Ms. S. Petri Aure-val. :

Quocienscunque facimus in ecclesia solemnitatem novem lectionum, sive duplex simplex, sive duplex magnum, etc.
Hujus appellationis rationem innuere videtur Liber pension. S. Vict. Massil. :

Invenimus... propter solemnitates diversorum sanctorum, quorum corpora in eodem monasterio requiescunt, anno quolibet sexaginta et septem Festa duplicia, in quibus datur duplex refectio, sive portio seu pitantia omnibus supradictis.
Atque ut monachis refectio duplex, ita in ecclesiis cathedralibus nonnullis duplex retributio canonicis iis diebus prstabatur ; quod de Massiliensi ecclesia potissime mihi affirmatum est. Festa per totum Duplicia, De quibus fit in utrisque Vesperis. Statuta Synod. Ecclesi Argentin. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 532 :

Festa a Clero nostr civitatis et dicesis cum officio de Festis per totum duplicibus instituto, etc.
Festa Quadruplicia, in Statut. Ord. Prmonstrat. dist. 2. cap. 1 :

In Festis, qu apud alios vocantur triplicia, apud alios Quadruplicia, majora, aut prcipua, etc. Item quotiens Conventus faciet servitium pro benefactoribus dicti

Festum de Quarto Duplici, Major solemnitas. Charta Petri Abbatis S. Crucis de Talemondo Lucionensis Dic. ann. 1366 :

Monasterii... Et quotiens ibit in processione revestitus vel aliter extra Monasterium... vel quando Conventus revestitus erit pro recipiendo aliquem Prlatum... tenebitur dictus aquarius et dare et administrare dicto Conventui, sicut supra dictum est de solemnitatibus et Quartis Duplicibus.

Festum, seu Festivitas Triplex, de cujus officio multa in secunda parte Ordinarii MS. Ecclesi Rotomagensis, qua voce intelliguntur majora festa, ut Natalis, Paschatis, etc. Ideo autem ejusmodi Festivitas triplex nuncupatur, quod ter Antiphona ad Magnificat recantatur, scilicet ante illud canticum, in fine ejusdem ante Gloria Patri, etc. et rursus post hunc versum. Quod etiamnum fit in Dicesi Parisiensi in solemnioribus illis antiphonis qu Natalem Christi prcedunt. A triplici chorista, vel triplici campana sic dictum malim, quam ab antiphona ter ad Magnificat recantata. Festum trium Lectionum, ibidem et in Statutis antiq. Cartusiensib. 1. part. cap. 30. Festum Tersale, Eadem notione. Consuet. Mss. monast. S. Crucis Burdegal. ante ann. 1305 :

In Festis tersalibus ponuntur septem cerei, in solemnibus viginti ; ... et nota quod nisi sit Festum tersale vel solemne, cerei non accenduntur in Vesperis, neque in Matutinis.
Festum Quinque Cereorum, in Pontif. Ms. Senon. ad usum eccl. Paris. :

Ipso die (in Cna Domini) pulsentur campan ad missam et ad versum, sicut mos est in Festis quinque cereorum.
Festum novem Lectionum, in quo novem Lectiones dicuntur in Matutinis, cujusmodi sunt majora Festa. Statuta Ecclesi Biterrensis ann. 1368. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 638 :

Item, statuimus quod Festa illorum Sanctorum quorum nomina in Miss canonibus specialiter recitantur, sub novem Lectionum officio celebrentur.
Liber Ordinis sancti Victoris Parisiensis cap. 3 :

In omnibus Festis novem Lectionum debent Fratres cotidie tenere silentium.

Vide Ordinar. Prmonstrat. cap. 15. pag. 915. Festum 12. Lectionum, in quo 12. Lectiones. Vide Statuta antiqua Cartusiensia 1. part. cap. 29. Festum Dominicale, seu quod Dominicali more celebratur, in Ordinario MS. Ecclesi Rotomag. Obituar. Ms. Rotomag. ad diem 2. Jan. :

Octab S. Stephani, Festum dominicale.

Festa in Cappis, Majores solennitates, in quibus inter Miss solennia et Vesperas deferuntur Capp a ministris Chori Ecclesi. Tabularium Fossatense fol. 122 :

Dederunt eidem Ecclesi albas paratas,... de quibus induuntur in Festis, qu fiunt in dicta Ecclesia in albis, vel in Cappis, etc.
Consuetudines Eoveshamensis Monasterii in Anglia : Mox :

Et ad omnes collationes Festivitatum tam in Cappis, quam in albis, etc. Debent etiam habere caritatem de cellario ad prandium singulis diebus octabarum principalium Festivitatum, qu octabas habent, exceptis diebus, quibus sunt in Cappis.
Vit Abbatum S. Albani :

In Festis, qu in Cappis fiunt et maxime prcipuis,

pag. 80. 83. Vide Statuta Ecclesi Pictav. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 1074. Observat Watsius in Missa Mozarabum aliquando occurrere Festum trium, vel sex, vel novem Capparum. Festum Caparum spius occurrit in Statutis Card. Trivultii Abb. S. Victoris Massil. ann. 1531. Sed hc Monachos potissimum spectasse colligitur ex Gocelino in Hist. Translat. S. August. sc. 6. Bened. part. 2. pag. 759 :

Ut annuatim ejus Festivitas in Cappis celebraretur, uti Monasteriali usu dicitur.


Festum unius Ordinis, Idem videtur quod hodie Festum duplex minus. Liber de doctrina Novitiorum Ord. Grandim. cap. 1. apud Marten. tom. 5. Anecd. col. 1827 :

Officium vero B. Mari etiam in Festis unius Ordinis non dimittas, sed secrete dicas taliter, quod tumultum non facias.

Festa Repentina, Qu arbitrio cujuspiam constituuntur. Stat. universit. Aurel. ann. 1307. ex Cod. reg. 4223. A fol. 17. v. :

Nulla quoque festa dabunt vacationes a lecturis, nisi qu celebrantur a clero et populo ; ex quo relinquitur quod Festa repentina, pro crastinationibus aut aliis inventionibus quibuscumque, sibi noverint interdicta.

Vide Feri messiv in Feri 3. et Repentin Feri. Licet de Festis Dominicis et Sanctorum ex professo commentatus sit Baronius in Notis ad Martyrologium, qudam tamen de iis, qu observationem aliquam postulant, hic leviter attingemus, ordine literarum servato. Festum S. Agnetis celebrari cptum est propter quoddam miraculum, quod octavo die suis contigit parentibus ad ejus tumulum lamentantibus. Ita Beletus cap. 75.

Festa Animarum, seu Commemoratio Defunctorum 2. Novembr. Gall. la Feste des Ames, nempe des Trpassez. Charta ann. 1044. apud Mabill. tom. 4. Annal. pag. 459 : (Bruno Episcopus Leucorum)

Capellano assignat.. privatas Missas, primam Missam ad corpus defuncti, peras scilicet peregrinorum benedicendorum, nuptias... sepulturam albatorum, confessiones, Festum sanctarum Animarum absque candela
. Statuta Eccl. Cadurcens. etc. inter Anecd. Marten. tom. 4. col. 766 :

Festa communia Animarum defunctorum generaliter celebrantur in crastinum omnium Sanctorum, et in crastinum B. Hilarii, et in quibusdam etiam locis de consuetudine speciali in crastinum octavarum Pasch et Pentecostes, et si in his sit Festum duplex, transfertur ad diem sequentem commemoratio defunctorum, et celebrantur hc Festa defunctorum usque post Missas, nec propter officium defunctorum debet omitti dictis diebus officium regulare. In crastino Animarum convenientes omnes Angli Magnates, etc.

Memorantur prterea quatuor Festa Animarum in Charta ann. 1288. ex Tabular. S. Victoris Massil. Matth. Westmon. ann. 1244 : Adde eumdem ad ann. 1246. et Annales Colmarienses ann. 1286. Id Festum, vel potius Commemorationem instituisse primum in suis Monasteriis sanctum Odilonem Abbatem Cluniacensem, ex quo ad cteras Ecclesias transiit, scribunt Petrus Damiani in Vita S. Odilon. Radulfus de Diceto ann. 966. Sigebertus ann. 998. Udalricus in Consuet. Cluniac. lib. 1. cap. 42. Durandus lib. 7. cap. 35. etc. Vide Ditmarum lib. 6. pag. 70. Post Natale Domini apud S. Florum celebratum olim fuisse, docent Lit. remiss. ann. 1478. ex Reg. 206. Chartoph. reg. ch. 97 :

Le Jeudy d'aprs Nol que l'en faisoit au pas (diocse de S. Flour) Feste et solempnit des Trespassez,... le suppliant apperceut Jehan del Roux,... lequel avec ung pic remplissoit ung foss ou raze,... auquel il dist : Il fust mieux que vous fussiez l'glise, car il est aujourd'huy la Feste des bonnes ames. La Feste aus mors,

in Charta Phil. Pulc. ann. 1298. ex Lib. rub. Cam. Comput. Paris. fol. 41. Festum Annuntiationis Deipar, de quo copiose Baronius ad Martyrologium. Die 25. Mart. Tantum moneo, Festum istud Marzache olim a nostris appellatum, quod in mensem Martium incidat. Regestum Censuum et Feodorum Carnotensis urbis f. 67 :

Sachent tous, qu'en l'an de grace 1286. le Jeudi d'emprs la Marzache, que Henry, etc.
De hoc Festo sic Nomocanon nuper editus a V. C. Jo. Bapt. Cotelerio can. 2 :

Vide Glossar. med. Grcit. voc. , col. 443. et , col. 1724. Festum Apostolorum, de quo Micrologus cap. 55 :

Festivitas SS. Jacobi et Philippi et omnium Apostolorum.

Hc olim apud Latinos Kalendis Maii, qui dies hodie Apostolis Jacobo et Philippo tantum dicatus, apud Grcos vero 30. Junii, celebrari solita. Latinis ante seculum octavum Festum Apostolorum die 29. Junii celebratum fuit, deinde Petri et Pauli tantum. Festum Apparitionis, Idem quod Epiphania, cum scilicet Christus Magis seu Gentibus apparuit, id est, se se manifestavit, nostris etiam Apparition. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 40. r. :

viij. Idus Januarii fit Festum annale de Apparitione Domini ; quod institutum est anno Domini 1300. in generali capitulo Maii.
Lit. remiss. ann. 1386. in Reg. 130. Chartoph. reg. ch. 177 :

Comme les genz de la ville de Ronsay en Brie aient acoustum eulx jouer environ la Feste de l'apparition et batre leurs bacins aprs soleil couchi et le jour de ladite Feste, etc.
Ali ann. 1415. in Reg. 169. ch. 61 :
e

Le Dimenche xij . jour de Janvier, qui fu le jour de l'Apparition au pois, etc.

Ubi designatur vigilia octav Epiphani, quam Les Rois brouss vulgus appellat. Vide supra Epiphania. Festum Apparitionis S. Michaelis, qu et Inventio specus S. Michaelis dicitur, in Cremon. MS. S. Mari Crassensis, celebratur die octava Maii. Vide Festum S. Michaelis. Festum Architriclini. Vetus Inquesta apud Puricellum in Monumentis Ambrosian Basilic pag. 1073 :

Vidit enim, quod viventibus Imperatore Federico et filio ejus, in Festo Architriclini custos Canonicorum, Jacobus nomine, ad petitionem Domni Ambrosii, tunc Abbatis, portavit crucem.

Paulo supra dies Architriclini appellatur, quo vocabulo Dominicam secundam post Epiphaniam, in qua Evangelium Joannis cap. 2. de Nuptiis in Cana recitatur in Ecclesia Mediolanensi, recte conjicit idem Puri cellus. Factum porro ipsum miraculum in Cana 6. Januarii, ac proinde ipso Epiphani die consentiunt Scriptores omnes. Festum Armorum Christi, Idem quod infra Festum Coron Christi. Festum Ascensionis in ecclesia collegiata S. Petri Insulensis, ut et in aliis ecclesiis, actione exprimebatur ; qui enim ex Ordinario ejusd. eccl. officio hac

die prerat, cum modicum panis et vini degustasset, cantato responsorio, Non vos relinquam, ambonem ascendebat, ubi ex monte efficto clum petere videbatur ; tunc pueri symphoniaci veste angelica induti decantabant, Viri Galili, etc. Vide Busch. de Reform. Monaster. apud Leibnit. Scriptor. Brunsvic. tom. 2. pag. 500. et Glossar. med. Grcit. voce , col. 69. Festum Assumptionis Deipar, de quo Baron. ad Martyrol. et Steph. Baluzius ad Capitular. Reg. pag. 1171. Beletus cap. 146. et alii, a Baronio laudati. Quando vero et qua occasione in dicesi Morinensi feriatum esse incperit, produnt Annales Francor. Bertiniani ann. 862. Vide Vitam S. Theodardi Episcopi Narbonensis apud Catellum pag. 760. et Glossar. med. Grcit. voce , col. 918. Crebrius apud Graecos Scriptores seu Dormitio Mense Aprili celebratum fuisse reperio in Chartul. Godefr. dom. Asperim. ex Bibl. reg. fol. 43. r. :

Donn l'an mil ccc. xlix. le mardy aprs l'Assumption nostre Dame le xviij. jor dou mois d'Avril.

Sed mendum est pro Aoust, in quo mense dies 18. ad diem Martis reapse pertinet eo anno. Festum Azymorum, Pascha, apud Ordericum Vitalem lib. 11. pag. 816. Festum S. Blasii. Cur hac die populus lumina pro domibus, vel animalibus accendere soleret, atque adeo eleemosynas largiri, docet Honorius Augustod. lib. 3. cap. 25. Festum Brandonum. Vide Brandones. Festum Broncheri. Vide supra Broncheria. Festum Calendarum, in Charta Massiliensi ann. 1522 :

Singulis annis solvere teneantur census ad Festum S. Johannis Bapt. et ad Festum Calendarum.

Quod utrum Kalendas Januarias spectet, an Nativitatem Christi in dubium venire potest. Et quidem Massili etiamnum Calenes vocant Festum Nativitatis Christi : quo nomine etiam donatur cnula qu apud ipsos in vigilia hujusce solemnitatis more Romanorum fit non sine apparatu ; ducta forsan vocis origine, quod Massiliensibus haud infrequens, a Grco , voco, quod ad hanc cnulam propinquos et agnatos vocare soleant : nisi mavis deducere a , convivari, , convivium, epulum, compotatio. Vide Gloss. med. Grcit. et Kalend. Festum Campanarum nuncupatur in quibusdam provinciis Festum Annunciationis Deipar : forte quod hac die ad Salutationem Angelicam solemnius pulsantur Campan. Festum Candel, Festum dedicationis alicujus ecclesi, seu potius dies festus patroni cujusdam loci. Lit. remiss. ann. 1380. in Reg. 118. Chartoph. reg. ch. 52 :

Comme le premier jour de May l'an 1373. ou environ, Jehan de la Mote, lors demourans en la ville de Froyenne ou baillage de Tournesis, feust armez pour aidier garder la Feste de la chandelle ou deducasse, estant en laditte ville avec le bailli d'icelle ville.
Ali ann. 1403. in Reg. 158. ch. 19 :

Comme le suppliant feust alez en la ville de Lilers, un jour que l'en faisoit la Feste de la chandeile en laditte ville, pour soy esbatre, etc.

Vide supra Candela 2. et Dedicatio. Festum Cathedr S. Petri Antiochi, 22. Febr. quod Natale Petri de Cathedra dicitur in veteri Martyrologio apud Bucherium 8. Kl. Martii. Vita S. Lauriani Episcopi MS. :

Erat enim solennitas Cathedr, quam celeberrimam ex more plebs habebat Romana, eo quod sessio Pontificalis Apostoli eo die primum fuisset dedicata, id est, quinto decimo Kl. Febr.

De hoc festo agunt S. Augustinus in Append. de Divers. Serm. 74. Concil. Turon. II. can. 22. Petrus Damiani lib. 1. Epist. 20. Beletus cap. 83. Durandus lib. 7. cap. 8. Baronius ad Martyrolog. Bollandus 18. Januar. et 22. Febr. Baluzius ad Capitular. Reg. pag. 1172. Vide infra Festum B. Petri Epularum.

Festum beati Petri sublimati ad cathedram

nuncupatur in Ch. ann. 1243. ex Chartul. Campan. fol. 403. col. 2. Alia Garn. de Willi cancell. eccl. S. Fursi de Peron. in Reg. 52. Chartoph. reg. ch. 167 :

Ce fu fait l'an de grace mil trois cent et treze, el mois de Fevrier, le Lundi devant la Feste S. Pierre yver souz pierre.
Festum de Clavibus et Lancea Christi solemne ordinavit (Innocentius VI. PP.)

in Alemania et Boemia observandum et recolendum temporibus successivis

. Annal. Victor. MSS. ad ann. 1355. Vide Festum Coron Christi. Festum Compassionis B. Mari. Vide Synodum Coloniensem ann. 1423. cap. 11. Vulgo Notre Dame de Piti, quod celebratur die Veneris ante Dominicam Palmarum :

Festum Compassionis seu Septem dolorum,

in Breviar. Rom. Vide Haltaus. in Calendar. med. vi pag. 71. ubi refert quod in collegiis quibusdam Jesuitarum sit societas religiosa, qu appellatur Fraternitas Compassionis. Festum Conceptionis B. Mari aiunt institutum ab Ildefonso Archiepisc. Toletano, ut est in ejus Vita. Alii ex quadam revelatione ab Herberto Abbate Ramesiensi, ut Monasticum Anglic. tom. 1. pag. 240. et Gaufredus Vosiensis cap. 12. Ab Anselmo denique Cantuariensi Archiepiscopo, Concilium Londoniense ann. 1328. can. 2. Cptum in Gallia celebrari circa annum 1145. ex S. Bernardi Epist.

174. colligit Baronius ad 8. Decembr. quem vide, ut et Lucam Tudensem lib. 3. contra Valdenses cap. 20. Quando vero apud Grcos cperit, vide Combefisium tom. 1. Auctar. Bibl. Patr. pag. 1223. Tabul. S. Petri de Regula :

Anno Incarnationis Domini 1154. ego Atto prior, prsente domino Vasatensi episcopo Guillelmo Arnaldi collaudante, cum totius capituli nostri benigna unanimitate, statuimus ut Festum de beat Dei Genitricis Mari Conceptione, quod jam fere per totam Galliam devotissime ab omni Christiano percelebratur populo, hoc et a fratribus nostris et a tota plebe venerabiliter deinceps solemnizetur.
In ecclesia vero Parisiensi celebrari cpit ann. 1288. ut ex Necrol. MS. ejusd. eccl. colligitur :

Anno Domini 1288..... obiit Ranulphus quondam Paris. episcopus, qui..... dedit nobis trescentas libras Paris. ad emendum redditus, pro Festo Conceptionis B. M. V. celebrando quolibet anno in ecclesia nostra.

Festum Conceptionis S. Johannis Baptist ad xxij. Sept. notatur in Calendar. S. Martial. Lemovic. ex Cod. reg. 1138. Festum Consecrationis Corporis Christi, Idem quod Corporis Christi, in Proces. super vita et mirac. Caroli ducis Brit. qui obiit ann. 1371. apud Cl. V. Garamp. in Dissert. 5. ad Hist. B. Chiar pag. 179. Festum Conversionis S. Pauli, cur celebretur, pluribus docent Innocentius III. lib. 1. Epist. pag. 29. Edit. Venet, et Durandus lib. 7. cap. 4. Festum Coron Christi. Henricus Rebdorff. ann. 1357 :

Hic etiam PP. (Innocentius VI.) ad supplicationem Regis Caroli speciale Festum in honore instrumentorum Dominic Passionis, videlicet hast, clavorum, et aliorum, in partibus Alemanni et Bohemi solenniter celebrandum indixit, feria 6. post Octavam Resurrectionis Dominic, et super hoc indulgentias dedit, et hoc fecit propter reverentiam Imperialium insignium, quod aliqua de prdictis instrumentis Rex Romanorum, seu Imperator in sua tenet custodia. Cujus quidem Coron festum in Regno Franci celebravit.
Magnum Chron. Belgic. pag. 304 :

Carolus IV. Imp. a Rege Franci obtinuit spinam unam de Corona Domini. Unde promeruit a PP. Innocentio VI. Festum fieri de Corona et Clavis Domini, quod celebratum feria 6. post octavam Pasch, cum proprio cantu, et officio divino.
Auctor vero Vit Innocentii VI. pag. 117. Festum de Lancea et Clavis Domini vocat Consule, si placet, Haltausium in Calendar. Germ. pag. 91. Ludewig.

Dissert. de Noriberga insignium Imperii titulari in Append. et Seelen. Dissert. de Festo Lance et Clavorum Christi. Vide Lancea Constantini M. et Regalia 2. Festum Coron Domini, seu Susceptionis Coron Dominic a S. Ludovico, in Usibus antiquis Cisterciensib. cap. 65. Vide Hist. nostram Gallo-Byzantinam lib. 4. n. 11. 12. 13. Obituar. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5191. fol. 166. r. :

ij. Idus Augusti Festum duplex de Corona Domini.

Festum Coron, Alia notione. Vide supra in Corona. Festum Corporis Christi, seu, ut vocant, Sacrosancti Sacramenti, celebrari primus instituit Urbanus IV. PP. 5. feria post Octavam Pentecostes, ann. 1264. Thierricus Vallischolar. in Urbano pag. 241 :

Sic digne statuit, ut in anno Corporis hujus Tam Festum celebre fiat in orbe semel, Post Pentecostes octavas luce Jovis, nam Consumi Christus fecerat ista die. Hocque sui terno fecit Papatus in anno, Officiumque novum continet ista dies.

Adde Hocsemium in Episcop. Leod. cap. 6. Thomam Walsinghamum pag. 111. Quid vero Festo isti indicendo occasionem prbuerit, pluribus edisserit Chapeavillus in Tractatu Historico de Vera Origine Festi Corporis Domini, post 2. tom. Rerum Leod. Festum S. Crispini Parvi. Lit. Caroli V. ann. 1379. in Reg. 118. Chartoph. reg. ch. 456 :

Les varlez cordoanniers de nostre bonne ville de Paris requrans que comme passez sont cinq ans ou environ, ils aient ordonn faire clbrer en l'honneur de mons. S. Crespin le Petit..... une messe chascune sepmaine au jour du Lundi en l'glise nostre Dame de Paris,... et aient en dvotion de y faire une confrarie ;.... ottroions par la teneur de ces Lettres que ilz puissent fonder, faire et tenir ladite confrarie en nostre dite ville de Paris chascun an,... et ycelle faire crier par ladite ville la clochette.
Festum S. Joannis Baptist Natalis. S. Augustin. Homil. 44. cap. 2 :

Quia in magno sacramento natus est Joannes, ipsius solius juste Ecclesia Natalem diem celebrat et Natalis Domini celebratur ; sed tanquam Domini... Passionum diem servis plurimis celebramus, Nativitatis diem nemini nisi Joanni.

Vide eumdem Serm. 21. de Diversis, et Serm. 23. Festum Decollationis S. Joannis Baptist. Vide Beletum cap. 147. Saint Jehan Dcolace, in Lit. remiss. ann. 1376. ex Reg. 109. Chartoph. reg. ch.

278. Celebratur 29. Augusti. Festum Discipulorum Christi, Idem quod sequens. Festum Divisionis Apostolorum notatur in Martyrologiis Bed, Usuardi, et aliorum 15. Julii, quo scilicet Apostoli in diversas orbis provincias profecti sunt, ac dispersi sunt : unde Festum de Dispersione Apostolorum, apud Albertum Stadensem ann. 1098. appellatur. Kalendar. S. Victoris Parisiensis :

2. Id. Julii Divisio Apostolorum ad prdicandum.


Chronicon Montis S. Agnetis can. 10. ann. 1041 :

Chronic. Elwangense, et Compilatio Chronologica ann. 1291 :

Rex Romanorum Rudolphus obiit in Divisione Apostolorum. In crastino Divisionis Apostolorum.


Huc respexit Paulinus Natali 9 :

... Lux populis festiva recurrit, Qua sanctus quondam clo demissus ab alto Spiritus ignito divisit fulmine linguas.

Vide Baron. ann. 44. n. 13. 14. In Missali Hierosolymitan. Equitum Argentorati ann. 1505. impresso, ut scribit Hofmannus in Lexico v. Apostolorum Festum, reperitur sub die 16. Julii commemoratoria Missa, quando Apostoli ad prdicandum per orbem divisi sunt, sub titulo :

Divisio Apostolorum.

Festum Evangelismi. Vide in Dominica. Festum Eucharisti, Idem quod Corporis Christi, in Lit. ann. 1356. ex Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 777. et in Necrol. MS. Fratrum Min. Silvanect. Festum Exaltationis S. Crucis. Vide Beletum cap. 151. Durand. lib. 7. cap. 29. Auctorem Vit Gregorii IX. PP. a Bosqueto editum pag. 221. Baron. ann. 628. num. 2. Puricellum in Monumentis Ambrosian Basilic pag. 426. etc. Festum Exspectationis Mari, Die 18. Decembr. aliis 16. Festum S. Filiastri. Vide in Filiaster. Festum Florum. Chron. Patavin. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 1119 :

Nono Kalendas Junii,


f. leg. Julii.

dum fieret solemnitas Festi florum, sumta occasione festi, populus consulte armatur
. Et col. 1120 :

Ludos annuos instituunt ipsa die victori, scilicet in vigiliis S. Johannis de Junio, cum floribus et pulegiis ad flumina cantantes incedunt.
Festum Herbarum, Idem quod Assumptionis Deipar ; appellationis rationem profert Witeckindus in Pulo ecclesiast. :

Ferre solent mulieres in templa fasciculos herbarum,... ob quam causam Festum hoc vulgo Herbarum vocatur.
Sigillum Mari glorios Virginis apud Haltaus. in Calend. med. vi ad hunc diem :

Cur autem mos inolevit, quod flores et herb in ejus festivitate consecrantur, ob duas causas fieri comprobantur, quia ea die cantant : Circumdabant eam flores rosarum et lilia convallium... Alia causa est, quia de jure omnes fructus novi ante gustum deberent benedici... statuit ecclesia, ut in ejus festivitate primiti frugum benedicerentur a sacerdotibus.

Festum Hypapantes, seu Occursus Domini, 2. Febr. celebrari cptum CPoli anno 15. Justiniani M. ut auctor est Theophanes. Vide Durandum lib. 2. cap. 6. num. 5. Baronium, etc. et infra in verbo Hypapante. Festum S. Jacobi die 25. Julii celebratur, non quod hoc die decollatus fuerit, sed in Paschate, ut auctor est Honorius Augustod. lib. 3. cap. 163. Festum, seu

Festivitas Jherusalem quando capta fuit a Christianis

notatur ad xiv. Julii in Calendar. S. Martial. Lemov. ex Cod. reg. 1138. Festum Incarnationis Dominic, Idem quod Annuntiationis Deipar. Lit. remiss. ann. 1408. in Reg. 162. Chartoph. reg. ch. 395 :

Die xxva. Martii ultimo prteriti, qua die celebratum fuit Festum Incarnationis Dominic, etc.

Festum Innocentum. Vide infra Festum B. M. Magdalen et Kalend. Festum Inventionis S. Crucis, ut 5. Non. Maii solenniter celebraretur, instituit Eusebius PP. Microlog. cap. 55. Hoc festo carent Grci, ut ex eorum Menologiis constat. Festum S. Joannis Ante Portam Latinam,

est illa dies, inquit Honorius Augustod. lib. 3. cap. 160. qua Johannes Apostolus a Domitiano Csare ante eandem portam in dolium ferventis olei est missus, sed divinitus liberatus
. Vide Beletum cap. 126. Festum S. Joannis Evangelist, seu Dormitio, incidit in diem Nativitatis S. Joannis Bapt.

Sed quia ob celebre officium illic agi non potuit, Ecclesia 27. Decembris die ejus festivitatem instituit, quando ab exilio rediit, vel ipsius Ecclesia dedicata extitit
. Ita Honorius August. Festum S. Joannis dicti Confessoris, fundatoris scilicet monasterii Reomaensis an. circ. 440. memoratur in Charta ann. 1360. ex Reg. 109. Chartoph. reg. ch.

121. Hujus memoria celebris est in antiquis martyrologiis ad. v. Cal. Febr. Festum de Lancea Christi. Vide supra Festum de Clavibus. Festum S. Laurentii inter ea, qu celebrari debent, recensetur, in Capitulari Aquisgranensi ann. 817. cap. 46. in Concilio Lugdunensi, et in Provinciali Cantuariensis Eccl. lib. 2. tit. 3. Vide Durandum lib. 7. cap. 23. et Beletum cap. 75. 145. prterea Guillelmum Neubrig. lib. 2. cap. 35. Festum Lazari prcipitur in antiquis Statutis Synod. Ecclesi duensis apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 475 :

Festa vero Nazarii et Celsi martyrum et Beati Lazari injungentur solemniter observari.

Festum Luminum, Idem quod supra Festum Hypapantes, sic dictum quod solemnis in eo fit cereorum benedictio. Chron. S. gidii apud Leibnit. tom. 3. Brunsvic. Script. pag. 573 :

Domini, id est, Festum Purificationis, hoc est, Festum Luminum dico.


Festum Luminum, vocabatur prterea a primis Christianis anniversaria baptismi dies, Grcis prsertim olim celebrata. Gregorius Naz. Orat. 39. initio :

, , , , , .
Festum Macchaborum, in quod exstant complures Sanctorum Patrum Homili. Vide Beletum cap. 142. Festum Magn Domin, apud Hungaros Assumptio. Festum B. M. Magdalen ludibriis atque ineptiis apud moniales celebre, ut Kalend apud clericos. Reg. visitat. Odonis archiep. Rotomag. ex Cod. reg. 1245. fol. 18. r. :

Item inhibemus ne de cetero in Festis Innocentum et B. M. Magdalen ludibria exerceatis consueta, inducendo vos scilicet vestibus secularium, aut inter vos seu cum secularibus choreas ducendo.

Festum B. M. de Adventu, Idem quod Conceptionis. La Nostre Dame des Avans, in Charta ann. 1356. ex Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 629. in alia ann. 1397. ex Reg. 152. ch. 83. in Lit. remiss. ann. 1398. ex Reg. 153. ch. 242. etc. Festum B. M. Candelabric, Idem quod Candelaria 1. festum Purificationis B. M. in Stat. magn. Lamb. prior. Squillac. in Append. ad tom. 6. Annal. Bened. pag. 638. col. 2. Natalis S. Mari ad Martyres, 3. Id. Maii in Libro Sacram. Gregor. M. festum, quod etiam Dedicatio Ecclesi B. Mari ad Martyres nuncupatur. Illud instituit Bonifacius IV. PP. converso Romano Pantheo in Ecclesiam S. Mari et omnium

Martyrum. Vide Paulum Diac. lib. 4. Hist. Langob. cap. 37. lib. 5. cap. 11. Honorium Augustod. lib. 3. cap. 161. et Beletum cap. 127. Festum B. Mari de Nive a Nicolao PP. V. in Provincia Rotomagensi institutum ann. 1454. rogante Guillelmo de Estoutevilla Cardinali et Archiep. Rotomag. ut discimus ex Bulla ejusdem Nicolai inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 1829. Nostre Dame de la nef sixieme d'Aoust, in Ch. ann. 1417. ex Tabul. capit. Carnot. Festum B. M. Cleoph et Salome. Charta Fulcon. episc. Paris. ann. 1347. ad calcem Hist. trium Mariar. Joan. de Venette ex Cod. reg. 7581 :

In Festo B. M. Cleoph, quod est vicesima quinta die Maii ; et in Festo B. M. Salome, quod est vicesima secunda die Octobris.

Festum S. Martini recensetur inter festa, qu celebrari debent, in lib. 6. Capitul. cap. 189. in Capitulari Aquisgran. ann. 817. cap. 46. in Capitulis Walterii Aurelian. cap. 18. in Concil. Lugdun. sub Innoc. III. etc. Vide Capitulare Ahytonis Episcopi Basileensis cap. 8. et Beletum cap. 163. Festum S. Martini Bullientis, vulgo etiamnum S. Martin Bouillant, quod state 4. scilicet Julii celebretur. Computus ann. 1202. tom. 2. de Usu feud. pag. clix :

A die Martis ante Pentecostem usque ad diem Martis ante Festum S. Martini Bullientis... Petrus de Argeriis de xxiiii. diebus usque ad diem Martis ante S. Martinum Bulientem vi. lib.

Festum S. Martini Hiemalis, quod die undecima Novembris celebratur, in Ch. ann. 1260. ex Tabul. Fiscan. et alibi passim.

Donn tesmoing mon seau le Samedi avant la saint Martin de verton l'an 1351.

in Ch. de Baude Dor amiraldi ducis Britan. Italis, Vernino, hiemalis, hibernus. Festum Glorios Matris, Dominic Matris. Vide Festum Annuntiationis Deipar. Festum S. Michaelis,

est illa dies, inquit Honorius Augustod. lib. 3. cap. 167. qua populus Christianus cum paganis pugnavit, et victoriam per S. Michaelem Archangelum obtinuit

. Vide Cathwlphi Ep. ad Carolum M. tom. 2. Hist. Franc. pag. 667. Beletum cap. 129. 153. et Durandum lib. 7. cap. 12. Festum Ministeriorum,

La Feste des mestiers

, in Lit. remiss. ann. 1394. ex Reg. 146. Chartoph. reg. ch. 432 :

Environ la S. Martin d'iver le suppliant alla tendre fill pour cuidier prendre un ou deux lievres ou connilz, pour donner ses amis, ausquelz il entendoit faire honneur la Feste des mestiers, qui est accoustum d'estre faite chacun an Pontoise en l'onneur et rvrence de la Vierge

Marie, et au profit de son glise.

Festum Nativitatis Christi, festorum omnium Metropolis appellatum a Joanne Chrysost. Orat. de B. Philogonio, et ab Isaacio invectiva i. in Armenios cap. 12 :

, , .

Vide Glossar. med. Grcit. col. 414. S. Augustinus Epist. 119 : Noveris diem Natalis Domini non in Sacramento celebrari, sed tantum in memoriam revocari, quod natus sit, etc. Vide Joan. Nicnum Archiepisc. in Orat. de Nativit. Dom edita a Combefisio pag. 300. 301. In Capitularibus lib. 2. cap. 35. et Concilio Mogunt. cap. 36. in Natali Domini dies quatuor celebrarijubentur. Hoc vero festo, si in feria sexta aut septima contigerit, carnibus vesci licet propter excellentiam, ut est apud Gregorium lib. 3. Decret. tit. 46. cap. 3. Festum Nativitatis S. Mari. Quomodo institutum fuerit, docet Honorius Augustod. lib. 3. cap. 16. his verbis :

Quidam solitarius vitam ducens sanctissimam, audivit annis singulis die Nativitatis S. Mari Genitricis Dei harmoniam concentus Angelorum in clo : qui cum miraretur, quid hoc esset, et orasset intente, dictum est illi per Angelum, quod ea die nata sit S. Maria. Cujus Nativitatis cum ignoretur ab hominibus in terra, venerabiliter eam excolunt in clis Angeli. Quod ille referens Ecclesi statuta est ejus Nativitas solenniter celebrari.
Adde Beletum cap. 149. et Durand. lib. 7. cap. 28. prterea Vitam Gregorii IX. PP. apud Bosquetum pag. 222. Vide supra Festum Concept. La Septembrate vocant hoc festum Statuta MSS.

pour les Seliers et les Peintres de Paris : Nul ne peut ouvrer au Dimanche, ne aux quatre Festes nostre Dame, c'est assavoir la Myaoust, la Septembrate, la Chandeleur, et en Mars, etc.
Appellatur Septembraiche, in Ch. ann. 1270. ex Tabul. Carnot. Septembresce, in Stat. ann. 1311. tom. 5 Ordinat. reg. Franc. pag. 272. Septembreche, in Lit. remiss. ann. 1383. ex Reg. 123. ch. 175. L'Angevine appellatur apud Andegavenses seu Andegavina, quod censuum ac redituum prdiorum in ea Provincia solutiones fere omnes in hoc festum incidant, non vero, quod illud institutum fuerit a S. Maurilio Andegavensi Episcopo, uti censuit Bordinius in Hist. Andegav. pag. 16. cum ejus celebritatis memoriam tum primum auditam in Galliis plerique velint sub Carolo Calvo, quod in Capitulis Walterii Episcopi Aurelianensis, editis a Cellotio cap. 18. illius meminerit, de ea vero sileant Herardus Turonensis, Hincmarus Remensis, Isaac Lingonensis, et Theodulfus, et ipsi Aurelianenses Episcopi. Istius porro nomenclatur crebra est mentio in Regesto Ludovici Regis Sicili in Camera Comput. Paris. fol. 74 :

Jean Hardoul doit foi simple 6. den. de devoir au jour de l'Angevine par chascun an.
Fol. 54 : Fol. 63 : Fol. 72 :

Rentes, que plusieurs personnes doivent l'Angevine. Des rentes et froment deus chascun an au jour de l'Angevine. Messire Brient de Coismes Chevalier, homme lige cause de la terre de Gabis, a 12. den. de service par an au jour de l'Angevine.

Adde qu observavit vir doctissimus, ipseque Andegavensis, gidius Menagius in Orig. lingu Francic pag. 676. Lit. remiss. ann. 1355. in Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 284 :

Icellui Huet, qui de Derval en Bretaigne, estoit venuz Angiers la foire, appelle l'Angevine, le jour de Feste Nostre Dame en Septembre. La seurveille de la Feste Nostre Dame l'Angevine en Septembre,
in aliis Lit. ann. 1451. ex Reg. 185. ch. 115. Festum Omnium Sanctorum.

Scriptum est in Gestis Pontificalibus, inquit Alcuinus lib. de Divin. Offic. quod S. Bonifacius PP. (IV.) quandam domum Rom, Pantheon nomine, qu erat consecrata in honore omnium dmoniorum, eliminatis omnibus spurcitiis, sacraverit Ecclesiam in honore sanct Dei Genitricis, omniumque Sanctorum. Unde constitutum est, ut plebs universa per totum orbem in Kl. Novembribus, sicut in die Natalis Domini, ad Ecclesiam in honore omnium Sanctorum ad Missarum solennia convenire studeat, illud attendentes, ut quidquid fragilitas humana per ignorantiam aut negligentiam in solennitatibus Sanctorum minus plene peregisset, in hac sancta observatione solveretur
. Honorius Augustod. lib. 3. cap. 168 :

Festivitatem Omnium Sanctorum Gregorius PP. Junior instituit, quam prius Bonifacius PP. in honore S. Mari et omnium Martyrum servandam censuit.

Chronicon Reichersperg. ann. 831. Gregorium IV. PP. ait, Ludovici Pii consensu, statuisse, ut secundum Romanam consuetudinem per totam Galliam ea festivitas Kal. Novembr. deinceps ageretur : quam sanctam constitutionem ab eo tempore servat omnis in toto terrarum orbe Catholica Ecclesia. Adde Sigebertum ann. 835. Durandum lib. 7. cap. 34. et Baronium ad 1. Novemb. in Martyrolog. Memoria Omnium Sanctorum, apud Ditmarum lib. 6. pag. 71. apud Grcos Festum omnium SS. celebratur die Dominica proxima post Dominicam

Pentecostes. Vide Evangelistarium Gr. et Theoph. Cerameum Homil. 41. Festum Ozann, Dominica palmarum, in cujus solemni processione Osanna cantatur. Lit. remiss. ann. 1392. in Reg. 142. Chartoph. reg. ch. 284 :

Environ la Feste de l'Ozanne, etc.

Vide supra Dominica Osanna. Festum Palmarum, apud Conradum Usperg. ann. 1106. Dominica, qu prcedit Pascha : Grcis. Luithprandus lib. 3. cap. 5 :

In ea, qu est ante , quod nos Palmarum ramos dicimus, hebdomada, etc.
Vide Dominica Palmarum et Glossar. med. Grcit. voce , col. 166. Charta ann. 1079. ex Chartul. Vindoc. ch. 374 :

Venditoribus inter censum et su consuetudinis epulum xviij. denarii reddendi sunt omni anno ad diem festum Palmarum.

Feltum Passionis S. Petri. Vide Catwlphum in Epist. ad Carolum M. tom. 2. Hist. Fr. pag. 667. Festum S. Petri ad Vincula, Kal. Augusti, institutum ferunt, jussu Eudoxi August Imp. Theodosii uxoris, ut populus revocaretur a gentilis superstitionis pompa, quam quotannis celebrabat ea die, pro victoria Octaviani Aug. de Antonio et Cleopatra Kal. Augusti relata. Ita Honorius Augustod. lib. 3. cap. 164. Beletus cap. 141. Durandus lib. 7. cap. 19. Andreas Silvius ann. 439. et Chronicon M. Belgicum pag. 14. etc. At scaliger lib. 5. de Emend. temp. Actiacam victoriam 3. die Sept. non autem Kal. Augusti contigisse probat : unde elicit, aliud solenne veteris superstitionis fuisse. Festum S. Petri Epularum, ita appellatum Festum Cathedr S. Petri Antiochi, quod ethnici hac die ad parentum sepulcra convivia agerent : qu quidem festivitas Cara cognatio nuncupabatur. Vetus Glossarium cap. de Diebus festis : Cara cognatio, : ubi reponunt viri docti , vel . Kalendarium rusticum apud Gruterum pag. 138. in mense Febr. Lupercalia, Cara cognatio, Terminalia. Aliud Kalendarium a Bucherio editum habet hac die Caristia, ut 9. Kl. Mart. Feralia, 7. Kl. Terminalia ; Lupercalia denique 15. Kal : Mart. Kalend. Herwarti, 8. Kl. Mart. Caristia. Ita Caristia idem valet ac Cara cognatio. Appellationis posterioris rationem indicat Ptolomus Silvius in Laterculo :

8. Kal. Mart. Depositio S. Petri et Pauli. Cara cognatio, ita dicta, quia tunc, etsi fuerint vivorum parentum odia, tempore obitus deponuntur.

Papias ex Glossis antiquis MSS. : Caristia, dies festus inter cognatos. Agebantur porro in hoc ethnicorum festo solennes epul ad parentum sepulcra, , in Chronic. Alexandrin. pag. 268. qu quidem, ut abolerentur superstitiones, Ecclesia festum cathedr S. Petri Antiochi hac die celebrari

prcepit. Beletus cap. 83. ex quo Durandus lib. 7. cap. 8.

Dicitur, inquit, Festum B. Petri Epularum. Fuit enim consuetudo veterum ethnicorum, ut singulis annis mense Februarii certo quopiam die epulas ad parentum suorum tumulos apponerent, quas nocte dmones consumebant, cum inde non minus falso quam ridicule anim refici credebantur. Putabant enim hujusmodi epulas ab animabus circa tumulos errantibus absumi. Hc autem consuetudo atque hujusmodi fals opinionis error a Christianis vix extirpari potuit. Quod quidem, cum viri sancti animadvertissent, ac penitus illam oonsuetudinem extinguere voluissent, instituerunt Festum de Cathedra S. Petri, tam de illa, qu fuit Rom, quam qu Antiochi, idque eodem die, quo abominanda illa ab ethnicis fiebant, ut solenni hoc festo prav illius consuetudinis festum omnino extingueretur. Unde etiam ab illis epulis festum hoc appeltatum est B. Petri Epularum
. Vide Concil. Turonense II. can. 22. et Capitul. Caroli M. lib. 6. cap. 194. 197. Vit SS. MSS. ex Cod. 28. S. Vict. Paris. fol. 62. r. col. 2 :

Ceste feste de la cathdration de S. Pierre soloit estre apele Feste de les viandes de S. Pierre. Coustume fu anciennement des paiens, ensi comme maistres Jehanz Belethz dist, que il offroient chascun an ou mois de Fvrier certain jour viandes sus les tombes de lor parenz, et iqui de nuit li Diable les gastoient, et il cuidoient que les ames, qui aloient de lez les tombes, lesqueles il apeloient umbres, les gastaissent... Ceste coustume de celes viandes paines que l'on la pot oster as Crestiens.
Festum S. Petri ad Equites. Lit. remiss. ann. 1389. mense Sept. in Reg. 136. Chartoph. reg. ch. 163 :

Le jour de la saint Pierre aux chevaliers derrainement pass, etc.

Festum Prsentationis, cujus auctor dicitur Anselmus de Chantemerle Episcopus Redonensis, qui obiit anno 1389. Vide Gall. Christianam. Quod a Gregorio PP. XI. approbatum ann. 1374. Philippo de Maceriis suggerente Carolus V. in Capella regis ac deinde, anno scilicet 1374. in aliis ecclesiis celebrari jussit ; cujus institutionem a Clemente VII. PP. confirmari obtinuit idem Philippus ann. 1385. Hc pluribus docet D. Le Beuf in Dissert. qu extat tom. 17. Comment. Acad. Inscript. pag. 504. 505. et 509. Hildebrando de Diebus festis pag. 41. idem est atque Festum Purificationis. Vide Glossar. med. Grcit. voce , col. 101. et col. 357. Festum Primitiarum, apud Anglosaxones S. Petri ad Vincula. Festum Purificationis S. Mari observandum prcipitur lib. 2. Capitul. cap. 35. et alibi.

Festum Reliquiarum, seu Commemoratio Sanctorum, quorum reliqui sunt in ea Ecclesia, in qua celebratur. Statuta antiqua Ordin. Cartusiensis 1. part. cap. 28. 7:

Festum Reliquiarum solenniter celebramus ; Conversi tamen et mercenarii debent laborare, sed non circa domum superiorem. In hoc festo dicuntur Capitula plurimorum Martyrum ; Responsoria vero et Antiphon, sicut in Festo omnium Sanctorum.
Et 12 :

In Octavis Festi Reliquiarum Ecclesi superioris, fiat festum Reliquiarum Ecclesi inferioris ; non tamen cessatur ab operibus.
Adde cap. 32. 1. part. 2. cap. 12. 6. Festum Relevationis B. Stephani, id est, Relevationis seu Inventionis, quod 3. Aug. celebratur, in Lit. remiss. ann. 1376. ex Reg. 108. Chartoph. reg. ch. 336. Festum Ros, Lit. remiss. ann. 1366. in Reg. 97. Chartoph. reg. ch. 613 :

Comme le jour de l'Ascension, icellui Goeron, demourant au bourc la royne, venoit de la Feste de la Rose, qui avoit est cellui jour en la ville de Baigneux.

Festum Sacramenti, in Northof. Chron. Marcan. ap. Meibom. Script. tom. 1. pag. 403. Festum Corporis Christi. Festum Sanctificationis Deipar. Statuta ann. 1368. Ord. Cartusiensis 1. part. cap. 2. 8 :

In Festo Sanctificationis Beat Mari fiat officium, sicut in Nativitate ejusdem, nomine Nativitatis in nomen Sanctificationis transmutato. Festum Sanctissimi Sacri seu Eucharisti Domini. Festum sacr venerationis Eucaristi,

Festum Sanctissimi Sacri, Idem quod Corporis Christi. Epist. abbat. Bened. Paris. congregat. ann. 1352. in Lib. nig. priorat. S. Petri Abbavil. fol. 509. r. :

in Charta Phil. V. ann. 1319. ex Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 64. Lit. remiss. ann. 1353. in Reg. 81. ch. 857 :

In die festivitatis sanctissimi Sacramenti, Charlotus Berengarii et Johanninus le Page in villa Paris. quia festivitas baculi parrochi SS. Sacramenti celebratur, tripudiare iverunt. La Feste du Sacre Nostre Seigneur, Mil et trois cent dix-huit, quand le chier temps passa, Dompt Gill l'Augustin, qui en ce temps rgna, Par consail aux saiges la Feste Dieu trouva.

in aliis Lit. ann. 1448. ex Reg. 179. ch. 164. Poema cui titulus Les Adventures advenues en France ab ann. 1214. ad ann. 1412 :

Dieu gart, qui en estat tousjours la maintendra.

Festum Septem Dolorum. Vide supra Festum Compassionis B. M. Festum Septem Fratrum. Annal. Dominican. Colmar. ad ann. 1268 :

Circa Columbariam non pluit duodecim septimanis, videlicet a festo Matthi usque ad Festum septem Fratrum. Les sept Freres,

in Calend. antiquo Metensi ad diem septimam Julii. Festum Septem Gaudiorum B. M. ad 11. Calend. Sept. notatur, sed manu recentiori, in Martyrol. eccl. SS. Steph. et Sebast. Narbon. ex Cod. reg. 5255. Festum Sancti Sepulcri memoratur in Charta ann. 1179. ex Chartul. Miciac. Festum Stell. Vide Stella. Festum S. Thecl. Concil. Terracon. ann. 1329. cap. 35. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 294 :

Mandamus, quatenus observent constitutiones editas in sacro Concilio Terracone super observatione Festivitatis B. Thecl virginis et martyris, qu nono Calendas Octobris festivari intitulatur, per suas civitates et diceses in abstinentia cibali et servilis operis faciant celebrari.
Festum S. Thom cum choreis et hastiludio celebratum apud Corbeienses. Chartul. Corb. sign. Csar fol. 95. v. :

A est donn congi... de faire et commencher la Feste de monseigneur S. Thomas, d'y bien y faire hourt et y dansser, comme il est de raison.

Festum Transfigurationis Domini. Hanc festivitatem, inquit Beletus cap. 144. factam constat sub finem hiemis, et circa principium veris, cum videlicet de illa legitur Evangelium. Notat vero idem Scriptor, Christi sanguinem eadem hac die ex novo vino, si inveniri possit, aut aliquantulum ex matura uva in calicem expressa, et racemos benedici, indeque homines communicare, etc. Vide Glossar. med. Grcit. voce , col. 482. Festum Translationis Jesu, idem quod Transfigurationis, in Testamento Rotherhami Episcopi Eborac. ann. 1498. in Lib. nig. Scaccarii pag. 667 :

Ego Thomas Rotherham Archiepiscopus Eboracensis sanus mente, laus Deo, sexto die mensis Augusti in festo Translacionis Jhesu, et festo ejusd. nominis, etc.
Festum SS. Trinitatis. Statuta Synod. Ecclesi Leodiensis ann. 1287. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 851 :

Item, statuimus, quod Festum Trinitatis dominic post octavam Pentecostes, qu vocatur octava Trinitatis, cum ix. lectionibus et debita solemnitate fiat.
Vide Rupertum lib. 11. de Divin. Offic. cap. 2. Microlog. cap. 60. Drogonem lib. Miraculor. S. Winnoci cap. 4. lib. 2. Decretal. tit. 9. cap. 2. et Baron. prterea Concilium Arelat. ann. 1260. can. 6.

Unum in hieme, alterum in state celebrari solitum sequentia innuere videntur. Chartul. S. Nicasii Mellet. :

Actum anno Domini 1253. die Mercurii post Trinitatem stivalem. Le Dimanche jour de la Trinit d'est, quatrieme jour de Juing l'an 1357.

in Tabul. episc. Carnot. Festum Valletorum, id est Juvenum et innuptorum. Lit. remiss. ann. 1374. in Reg. 105. Chartoph. reg. ch. 301 :

Comme d'anciennet il ait en la ville Donnemarie en Montois en Brie une confrarie, appelle la Feste aux varls, laquelle est par chascun an le Dimenche plus prochain aprs la saint Denis.
Ali ann. 1383. in Reg. 122. ch. 379 :

Le Dimenche jour de la Feste aux varlez de la ville de Doucilli, que l'en appelle la feste du baston S. Pierre, etc.

Festum Visitationis, ab Urbano VI. institutum, et a Bonifacio IX. confirmatum, vel potius publicatum, occasione schismatis in Ecclesia componendi, ut habent Gobelinus Persona in Cosmodromio tate 6. pag. 268. et Mag. Chronicon Belgicum pag. 322. Adde Baron. Metropolim Salisburg. tom. 1. pag. 170. etc. Festum Aman, apud Judos institutum in memoriam supplicii Amanis, qui in eo patibulo, quod Mardocho paraverat, suspensus est, ut habetur in lib. Esther, et apud Josephum lib. 11. cap. 6. Celebrabatur autem hoc festum 14. et 15. mensis 12. Adar, qui Februario et Martio respondet. Hujus meminit lex 18. Cod. Theod. de Judis, clicol. etc. (16, 8.) ad quam consulendus Jacob. Gothofredus, et Altercatio inter Theophilum Christ. et Simonem Jud. apud Marten. tom. 5. Anecd. col. 11 :

Scimus Aman maledictum a patribus nostris pro merito suo esse suspensum, qui genus nostrum perierat in perditionem, in cujus morte peracta revoluto anno gratulamur, sollemnia votorum festa celebramus, quod a patribus nostris accepimus.
Festum Cabanarum, an Tabernaculorum, de quo Levit. cap. 23. v. 34. Testam. Isaac medici Carcasson. Judi ex Chartoph. reg. Montispes. :

Item volo et mando quod dictum modium vini detur et dividatur quolibet anno per quatuor partes et per quatuor festivitates, videlicet in Festo cabanarum unam sarcinatam.
Festum Asinorum, cujus Officium, quod die Christi Natalitio celebrabatur, ut et nomenclatur rationem, accipe ex Ordinario Ecclesi Rotomagensis MS. :

Nota, Cantor, si Festum Asinorum fiat, processio ordinetur post Tertiam. Si non fiat Festum, tunc fiat processio, ut tunc prnotatur. Ordo processionis Asinorum secundum Rothomagensem usum. Tertia cantata, paratis Prophetis juxta suum ordinem, fornace in medio navis Ecclesi

linteo et stuppis constituta, processio moveat de claustro, et duo Clerici de secunda sede in cappis processionem regant, hos versus canentes,
Gloriosi et famosi. Chorus, Gloriosi. Vers. Cujus ortum. Chorus, Gloriosi. Vers. Quem futurum. Chorus, Gloriosi. Vers. Impiorum Judorum. Chorus, Gloriosi. Vers. Sed Judi. Chorus, Gloriosi. Vers. Israel infideli. Chorus, Gloriosi. Vers. Gentes unde.

Tunc processio in medio Ecclesi stet, et sex Judi sint ibi parati, et ex altera parte Gentiles, et omnes Gentes vocent ita Vocatores
, Omnes Gentes, Dominus homo fit. Hic vertant se Vocatores ad Judos, O Judi, verbum Dei. Vers. Vestr legis testes. Judi respondeant, Nos mandatum vobis. Vocatores ad Gentiles dicant, Et vos Gentes non credentes. Gentiles respondeant, Deum verum Regem rerum (f. Regum.) Vocatores, prius Moysem, ita dicentes, Tu Moyses Legislator.

Tunc Moyses, tenens tabulas legis apertas, indutus alba et cappa, et cornuta facie, barbatus tenens virgam in manu, dicat

, Vir post me veniet exortus. Hoc dicto, Vocatores eum ducant ultra fornacem, dicentes, Iste ctus, psallat ltus. Chorus, Quod Juda. Vocatores dicant ad Amos, Amos mentis. Tunc Amos senex barbatus spicam tenens, dicat, Ecce dies venient. Vocatores, Chorus, Quod Juda. Vocatores dicant Ysai, Ysaias verbum qui scit. Ysaias barbatus, alba indutus, per mediam frontem rubea stola distrinctus, dicat, Est necesse virga Yesse. Vocatores, etc. Vocatores ad Aaron, Aaron, doce populum. Aaron ornatus Pontificalibus indumentis, et mitra, barbatus, tenens florem, dicat, Virga Jesse florida. Vocatores, etc. Vocatio Jeremi, Qui vocaris Iheremias.

Iheremias sacerdotali habitu ornatus, et barbatus, tenens rotulum, dicat


, Sic est, hic est Deus noster. Vocatores, etc. Vocatio Danielis, Daniel judica voce Prophetica.

Daniel indutus viridi tunica, juvenilem vultum habens, tenens spicam, dicat
, Sanctus Sanctorum veniet. Vocatores, etc. Vocatio Abacuc, Abacuc Regis clestis.

Abacuc, senex claudus, Dalmatica indutus, habens in pera radices et longas palmas, habens unde gentes percutiat, comedens, dicat
, Opus tuum inter * bini, , Balaam, veni et fac.

Vocatores, etc. Duo missi a Rege Balec, dicant Tunc Balaam ornatus, sedens super asinam, (hinc festo nomen,) habens calcaria, retineat lora, et calcaribus percutiat asinam, et quidam juvenis, tenens gladium, obstet asin. Quidam sub asina dicat

, Cur me calcaribus miseram sic lditis ? Hoc dicto Angelus ei dicat, Desine Regis Balac prceptum perficere. Vocatores Balaun, Balaun, esto vaticinans. Tunc Balaun respondeat, Exibit ex Jacob rutilans. Vocatores, etc. Vocatio Samuelis, Accede, Samuel. Samuel religiose indutus, dicat, in Israel faciet Rex Verbum. Vocatores, etc. Vocatio David, Dic tu, David, de nepote causas.

David ornatus regalibus ornamentis, dicat

, Universus grex conversus adorabit Dominum. Vocatores, etc. Vocatio Osee, Aufer Osee, plebi Hebr ccitatem. Osee barbatus dicat, Deus nuntiavit de filio David in prsenti. Vocatores, etc. Vocatio Johelis, Johel, leva vocem cum cteris.

Johel diversum habens cultum, et barbatus dicat Abdias diversum habens cultum, barbatus, dicat

, Effundam de Spiritu meo, dicit Dominus. Vocatores, etc. Vocatio Abdi, Fac, Abdia, prconia venturi Salvatoris. , Et in monte Syon salvatio erit. Vocatores, etc. Vocatio Jon, De persona Christi, Jona, qu sunt in te mystica ? Jonas calvus, alba indutus, dicat, O Judi, hujus rei signum gemis fatuum. Vocatores, etc. Vocatio Miche, Effice, Michea, quod credat plebs.

Micheas diversum cultum habens, barbatus, dicat

, Descendet Dominus, cui non est terminus. Vocatores, etc. Vocatio Naun, Naun, plebi Judaic dic. Naun senex respondet, Super montes Evangelizantis. Vocatores, etc. Vocatio Sophoni, Esto nobis, Sophonia. Sophonias barbatus dicat, In medio tui, Syon, Rex regnabit. Vocatores, etc. Vocatio Aggei, Audiamus os Aggei, ut exponat. Aggeus, senilem vultum gerens, dicat, Veniet cunctis Gentibus Rex desideratissimus. Vocatores, etc. Vocatio Zachari, Veni, Zacharia, Fili Barachi. Zacharias barbatus dicat, En Rex tuus venit justus, Filia Syon. Vocatores, etc. Vocatio Ezechielis, Profer nobis, Ezechiel, adventum. Responsio ejusdem, Per clausam januam Rex intrabit solus. Vocatores, etc. Vocatio Malachi, Palam nobis refer, Malachia. Responsio ejusdem, Scimus, hoc dicentem Deum.

Vocatores, etc. Vocatio Zachari, Patris S. Johannis

, Zacharia, os aperi. Ipse ornatus quasi Judus, dicat, Per viscera dulciflu Dei misericordi. Vocatores, etc. Vocatio Elizabeth, Illud, Elizabeth, in medium. In persona alba quasi prgnans, dicat, Quid est rei, quod me mei.

Vocatores, etc. Vocatio S. Johannis Baptist

, Da, Baptista, ventris cista clausus. Ipse nudus pedes tenens textum, dicat, Venit talis, sotularis, cujus non sum. Vocatores, etc. Vocatio Simeonis, Quid dixisti, Symeon, cum in tua ? Symeon senex respondeat, Dei nostri Salvatoris conspexerunt cli. Vocatores, etc. Vocatio Virgilii, Maro, Maro, vates Gentilium, da Christo. Virgilius in juvenili habitu, bene ornatus, respondeat, Ecce polo

demissa solo. Vocatores, etc. Interim Nabuchodonosor quasi Rex paratus ostendens imaginem duobus armatis, dicat, Huc venite, vos armati. Tunc armati, ostendant imaginem Pueris, dicentes, Regi gratum famulatum. Interim ostendant imaginem tribus pueris, dicentes, Huic sacro simulacro. Tunc Pueri imaginem respuentes, dicant, Deo soli digno coli. Hoc audito Armati Pueros ducant Regi dicentes, Quia tuum stabilitum non timet is. Tunc ostendant Pueros Regi, dicentes, Rex, tua salventur. Tunc Rex iratus dicat, Ergo tales assumantur. Tunc Armati ducentes Pueros ad fornacem, dicentes, Reos digne jam in igne. Tunc mittantur Pueri in fornace, et accendatur. At illi facti liberi, dicant, Benedictus es, Domine Deus, etc. Rex hoc audiens admirans, hoc dicat, En, quid cantant illi tres ? Armati dicant, Deum laudant. Tunc vocatores dicant Regi, Puerum cum Pueris Nabuchodonosor. Rex fornacem ostendens, dicat, Tres in igne positi Pueri. Vocatores, etc. Vocatio Sibyll, Tu, Tu, Sibylla, vates illa. Sibylla coronata, et muliebri habitu ornata, dicat, Judicii signum tellus sudore. Vocatores, etc. Quo finito, omnes Prophet et Ministri in pulpito cantent hos versus, Ortum prdestinatio parvo sabbati spatio. Hoc finito, Cantor incipiat ad introitum Chori Responsorium, Confirmatum est cor Virginis. Prophet et Ministri regentes Chorum secundum suum ordinem incipiant ad Missam Officium, Puer natus, Kyrie, et Gloria, etc. Longe ridiculosior erat festivitas qu Bellovaci olim die 14. Januarii celebrabatur. Ut enim Virginem Mariam in gyptum cum puero Jesu fugientem reprsentarent, pictoribus nimium creduli pulcherrimam eligebant puellam, qu infantem in signum gestans, et super asinum, ad id eleganter ornatum, sedens, ab Ecclesia Cathedrali ad parochiam S. Stephani magno cum apparatu ducebatur, comitante Clero et populo. Ad parochiam cum pervenisset pompaticus ille ctus, sanctuarium ipsum ingrediebatur puella, qu cum asino a parte Evangelii prope altare collocabatur ; moxque incipiebat Missa solemnis cujus Introitus, Kyrie, Gloria, Credo, etc. hac modulatione Hinham concludebantur ; sed quod magis stupendum, Rubric MSS. hujusce festi habent :

In fine Miss Sacerdos versus ad populum vice, Ite Missa est, ter Hinhannabit : populus vero vice, Deo gratias, ter respondebit, Hinham, Hinham, Hinham.

Hc gre retulimus, utpote qu theatro magis conveniant quam Ecclesiastic cremoni ; attamen cum ab instituto nostro non omnino abhorreant, Prosam quoque subjiciemus quam coronidis instar inter Missarum solemnia decantabant ; hanc nobis suppeditavit prter Edita MS. codex 500. annorum : unde de antiquitate illius festi judicare licet.

Orientis partibus, Adventavit Asinus,

Pulcher et fortissimus, Sarcinis aptissimus. Hez, Sire Asnes, car chantez, Belle bouche rechignez, Vous aurez du foin assez Et de l'avoine plantez. Lentus erat pedibus, Nisi foret baculus, Et eum in clunibus Pungeret aculeus. Hez, Sire Asnes, etc. Hic in collibus Sichem, Jam nutritus sub Ruben, Transiit per Jordanem ; Saliit in Bethlehem. Hez, Sire Asnes, etc. Ecce magnis auribus Subjugalis filius Asinus egregius Asinorum dominus. Hez, Sire Asnes, etc. Saltu vincit hinnulos, Damas et capreolos, Super dromedarios Velox Madianeos. Hez, Sire Asnes, etc. Aurum de Arabia, Thus et myrrham de Saba Tulit in Ecclesia Virtus Asinaria. Hez, Sire Asnes, etc. Dum trahit vehicula Multa cum sarcinula, Illius mandibula Dura terit pabula. Hez, Sire Asnes, etc. Cum aristis hordeum

Comedit et carduum ; Triticum a palea Segregat in area. Hez, Sire Asnes, etc. Amen, dicas, Asine, (hic genuflectebatur) Jam satur de gramine : Amen, amen itera Aspernare vetera. Hez va ! hez va ! hez va, hez ! Bialx Sire Asnes car allez ; Belle bouche car chantez.

Nec minori pompa decentiorive cultu eadem hc festivitas duis celebrabatur. Asinum vestiebant aureo panno, cujus angulos ferre nonnisi quatuor e prcipuis Canonicis concedebatur ; alii vero adesse tenebantur in vestitu decenti sicut in die Nativitatis ; sicque tandem asinum frequenti stipatum turba solemni ritu ducebant : adeo ut quo magis hc ridenda videantur, eo religiosiori cultu observata fuerint. Hc abolere censuris ecclesiasticis non semel tentarunt Episcopi, sed frustra, altissimis quippe defixa erat radicibus, donec supremi Senatus accessit auctoritas, qua tandem hoc festum supressum est. Variis temporibus atque cremoniis, pro diversarum ecclesiarum more, peragebatur hoc festum, ut ex prolatis supra colligitur. Ubi non aderat ipsamet asina, ipsius effigies retro altare collocabatur. Ordinar. MS. eccl. Camerac. fol. 36. r. ad Dominicam Palmarum :

Asina picta remanet retro altare usque post Completorium iv. feri.

Vide Haltaus. Chronol. in Dominica Palmarum, pag. 225. edit. German. Festa, seu Solemnitates Candelarum, dicuntur apud Cartusienses solenniora festa, in quibus in sacris officiis accenduntur candel, in Statutis antiq. ejusd. Ord. 1. part. cap. 31. 2. 5. cap. 32. ubi e recensentur, scilicet :

Natalis Dom. S. Joannis, S. Stephani, Innocentium, Circumcisionis, Apparitionis, Purificationis, etc.


Mox subjungitur :

In Vesperis et Matutinis, et Missa, itemque Vesperis duas candelas accendimus : et si quis voluerit plures accendere in prdictis prcipuis festis, ultra quatuor non accendat.
Adde cap. 41. 27. Statuta ejusd. Ord. ann. 1368. 1. part. cap. 2. 36. 37 :

Moniales possunt festum xi. millium Virginum solemniter ac cum Candelis, et Monachi cum Capitulo celebrare.... In festo S. Hugonis Lincolniensis, quod cum Candelis celebramus, etc.
Adde cap. 3. Forte, quia in aliis diebus unica accenderetur. Ejusmodi festi

meminit Liber de doctrina Novitiorum Ord. Grandim. cap. 1. apud Marten. tom. 5. Anecd. col. 1826 :

Quia diebus ferialibus et Festis unius Candel, etc.

Vide Ordinarium Prmonst. cap. 1. In lib. de doctrina, etc. mox laudato cap. 1 :

Sed in Festis duarum Candelarum vel trium, et infra octavas qu cum duabus Candelis accendendis in Vesperis et Matutinis celebrantur.

In antiquis Constit. Ord. Vallis caulium apud eumdem. tom. 4. col. 1057. festa quibus du candel accenduntur majores sunt solemnitates, ut Natale Domini, Pascha, etc. Festa Capituli, in Ordine Cartusiensi, dicuntur

Solemnitates, in quibus de consuetudine fit collatio in Capitulo Monachorum


. H porro sunt :

Nativitas Domini, Epiphania, Purificatio Virginis glorios, Annuntiatio, Resurrectio, Ascensio, Pentecoste, Nativitas S. Joan. Bapt. Festum B. Mari Magdalen, Festa Assumptionis et Nativitatis Dei Genitricis, S. Michaelis, et omnium Sanctorum, et S. Hugonis Lincolniensis. Festum 12. lectionum non habens Capitulum,

Ita Statuta nova sub Guillelmo Rainaldo Priore 1. part. cap. 3. n. 2. Festa, qu Capitulum habent, in Statutis antiq. ejusd. Ord. part. 2. cap. 8. 10 : cap. 14. . 22. Festum Carbonum. Vide Carbo. Festum Kalendarum, Festum Fatuorum, Festum Hypodiaconorum. Vide Kalend. Festum Imperatoris. In veteri Inquesta Mediolanensi, apud Puricellum in Basilica Ambrosiana pag. 1068. mentio fit

Festi, quod celebratur annuatim pro Imperatore Federico, et filio ejus Anrico,...... in die Architriclini
; ut et pag. 1071. 1072.

Processionis, qu fiebat ad honorem Domini Imperatoris Federici et filii

. Vide ibi eumdem Puricellum. Festum Mandibile, apud Will. Thorn. in Chron. ann. 1393. Gall. Festin. Est enim in Glossar. Lat. Gall. Mandibilis : Manjables. Ita porro ille :

Missa vero a prfato Priore more suo inter eos celebrata, cum Abbate ab eisdem diligenter prius requisito, Festa mandibilia in papilionibus, caricis et palliis deauratis Ecclesi prdict coopertis... iidem prlati pariter tenuerunt. Nobis etiam ac successoribus nostris retinemus Festum, appellatum

Festum Mirabilium, la Feste des Merveilles. Charta Petri de Sabaudia Archiepisc. Lugdun. ann. 1312 :

Mirabilium, cohercionem et punitionem inobedientium, et delinquentium in non faciendo debitum suum circa dictum festum, prout est apud Lugdunum alias consuetum.

In alia Charta apud Paradinum lib. 2. Hist. Lugd. cap. 73. Festivitas Miraculorum dicitur :

Nos vero Canonici hanc censuram istius mansi ad mensam fratrum in omni tempore damus, et constituimus in festivitate Miraculorum. Qua die instante Bartholomo de Balma Cancellario Curi scularis Lugdun. ordinaverunt (Canonici) et sibi prceperunt, quod Mirabilia faciat cridare ad diem Lun ante festum proximum Natalis S. Johannis Bapt.

Acta Capitularia Ecclesi Lugdun. ann. 1345. MSS. ex Camera Comput. Paris. fol. 151. v. :

At quod fuerit festum illud, adhuc qurunt Lugdunenses. Tametsi non desunt, qui illud esse putant institutum ob miraculum, quod accidit in Christianorum Martyrum corporibus in Ararim projectis sub Severo Imp. de quo quidem Paradinus lib. 1. cap. 32. Ut ut sit de origine hujus festi, certum est, id quod pio religiosoque animo cptum erat, successu temporum ex populari abusu in deterius collapsum esse. Quam ob rem ann. circiter 1401. hoc festum abolevisse dicitur Philippus II. Lugdun. Archiep. Vide tom. 4. Gall. Christ. col. 173. Festum Olivarum, Dominica, ni fallor, qu Pascha prcedit. Conradus Uspergens. in Frider. I. :

Imperator vero nobili potitus triumpho, in Olivarum Festo in Beati Ambrosii Basilica, una cum oliva triumphalem gestavit victori palmam.
Vide Dominica Palmarum in Dominica. Ad Festum Redigere. Burchardus Wormaciensis Episcopus in Lege famili :

Sin autem occisor aufugerit, et capi non potest, quicquid habet, ad Festum redigatur, et proximi ejus, si inculpabiles sunt, firmam pacem habeant.

Videtur legendum, ad fiscum. Festum Regardi, Feste du regart, an idem quod vulgo Entrevue appellamus, Congressus, colloquium ; ut a matrimonium contracturis fieri solet. Lit. remiss. ann. 1374. in Reg. 106. Chartoph. reg. ch. 207 :

Comme le jour de Nostre Dame mi-aoust derrenierement passe sur l'anuitier, le suppliant feust alez veoir la Feste du Regart, qui se faisoit en l'hostel du prvost des marchands (de Paris) d'une sienne fille, etc.
Eo etiam spectare videntur ali Lit. ann. 1423. in Reg. 172. ch. 418 :

Laquelle Jehannette requist icelle femme que elle feust le Dimenche

ensuiant la grant Feste d'icelle Jehannette, ainsi que l'en a acoustum de faire en la ville de S. Quentin les Dimenches avant que on espouse.

Vide supra Changare. 2. FESTUM, Curia generalis, qu ut plurimum in diebus festis solennioribus cum conviviis publicis celebrari solebat. Unde Festum, non semel pro convivio solenni usurpatur. Brompton. :

Mandavitque Regi, quod ad Festum suum properans cibos salsatos sufficienter inveniret.
Vide Firma. Conradus Usperg. ann. 1181 :

Imperator apud Moguntiam maximum Festum et convivium celebravit, convocatis ibidem Principibus et Baronibus totius regni.
Idem in Henrico VI. :

Tempore Paschali maximum Festum nuptiarum celebravit, cum multis Principibus et Baronibus in campo magno, qui vocatur Concio legis.
Willelmus Neubrigensis in Prfat. Histori, de Arthuro :

Post hc cum triumpho multiplici reducit eum in Britanniam, et facit eum cum subactis Regibus et Principibus Festum celebrare famosissimum, prsentibus tribus Britonum Archiepiscopis.
Matth. Paris ann. 1135 :

Rex ab omnibus acclamatus, et regale Festum splendide celebravit.


Hermannus de Lerbeke in Chron. Comitum Schawenburg. pag. 37 :

Cum.... pro filia Regis Angli, quam duxit uxorem, Festum nuptiarum in Noviomago solenniter ageret, etc.
Annal. Victor. MSS. ad ann. 1304 :

Rex fecit ibidem (in monasterio Malidumi) Festum suum in Natali Domini, ubi fuit prius fere tota nobilitas Gallicana.
Charta ann. 1381 :

Item quod nulla persona privata vel extranea audeat vel prsumat in Massilia vel extra de die vel de nocte facere Festum in quibusvis strumentis.
Fortunatus lib. 2. de Vita S. Martini, de Convivio Maximi Imp. cui accubuit Martinus :

Certatum acciti regalia Festa colentes. Par tout les veoie et oioie, Demener grant joie et grant Feste.
Idem Poeta :

Festa Convivia, in leg. 4. Cod. de Sacrif. pagan. (1, 11.) Joan. de Condato MS. :

Partant s'il tiennent court ou Feste,

Il doivent mener joie honneste.


MS. :

Sor nne table o Fromont suet mengier As hautes Festes, quant il sa grant cort tient.
Le Roman de Phelippe de Macedoine MS. :

Car icel jor que il fu nez, Li Amiraus sa cort tenoit, Et un grand Feste faisoit, El jor de sa nativit, Ses Barons avoit asembl.
Infra :

Tuit li Baron de bonne geste Furent mand cele Feste.

Le Roman de Florimont compos l'an 1188. par Haimes, ou Haimon MS. :

Le jor, que Phelippes fu nez, Fu li barnages assamblez, Li Amiraus sa cort tenoit, Et une grande Feste fesoit.
Chronicon Flandr. cap. 52 :

Le Roy de France feit un jour de Pentecouste l'une des plus grandes Festes, qui onques fut faites au Royaume de France, et y feit semondre tous ses hauts Barons, etc.

Facere Magnum Festum, quod nos dicimus, Faire grande rjouissance. Vide Epist. Lotharii Imp. editam ab Angelo de Nuce post Chron. Casin. et qu notavimus in Dissert. 5. ad Joinvillam pag. 163. Dies festissimi, apud Vopiscum in Tacito. Hinc Festum, pro quovis convivio, quod inde nos Festin dicimus. Michael Scotus lib. 4. Mens Philosophic cap. 9 :

Quidam Miles habens Festum fecit Sacerdotem primo lavari, etc. Daniel et Vasilico frater ejus Festum nobis fecerunt.
Acta S. Francisc Roman tom. 2. Martii pag. 127 :

Festum Facere Alicui, Aliquem benevole excipere, Festeggiare, Italis ; Gallis, Faire Feste quelqu'un. Vincent. Belvac. lib. 32. cap. 39 :

Dominus vero majus Festum facere volens cum sua devota ancilla, se fecit magis ponderosum.
Chronic. Flandr. cap. 102 :

O il trouva le Roy l'Hostel de S. Pol, qui moult grand Feste lui feit.

Adde cap. 2. , Aliquem convivio excipere. Vide Glossar. med. Grcit. col. 414.

Festagium, Jus epuli, convivium. nostris Festaige. Arest. ann. 1346. 11. Maii in vol. 2. arestor. parlam. Paris. :

Cum decanus et capitulum Andegavensis ecclesi essent in possessione levandi et percipiendi ab episcopo ejusdem ecclesi... quinque Festagia singulis annis, quinque diebus seu festis cujuslibet anni.... Idem episcopus dicta Festagia in bonis cibariis, et dictum O in bonis speciebus et vinis similiter, ut moris est,.... solvere maluit.
Lit. remiss. ann. 1475. in Reg. 195. Chartoph. reg. ch. 1444 :

Le suppliant avoit entention de tuer ung porceau et certains chevreaux, qu'il vouloit abiller pour faire le Festaige de l'amessement d'une sienne fille, qui estoit accouche d'enfant.
Vide in Festare. Festa Principalia et Mediocria, f. Oblationes qu in iis offerri solent. Vide Burjuratus. 3. FESTUM, Funus, exequi. Epist. Petri de Condato ad Thesaurarium S. Framboudi tom. 2. Spicileg. Acher. pag. 559 :

Elegerat autem D. Rex (S. Ludovicus) sepulturam suam apud S. Dionysium, et sepulturam filii sui Comitis Nivernensis in Ecclesia Regalismontis....... ubi de ipso fieret magnum Festum.
4. FESTUM, Nundin, qu in Festis Patronorum vulgo fiunt, in veteri Charta. MS. sub finem de Pipino :

Dix Festes fist en France le pais, Une de Bar, deux en mist Provins, L'autre de Troies, le quarte de Laigni, Et trois en Flandres, la novisme au Landis, Et la disisme li renommez Lignis.

Lib. rub. fol. parvo domus publ. Abbavil. fol. 28. v. :

Quant li homs est semons devant le visconte, et il raamist se Feste, il doit avoir respit duskes se revenue. Feste
vero, Funis species, in Stat. ann. 1415. ex Reg. 170. Chartoph. reg. ch. 1 :

Item Beaumont sur Oise aura un maistre, appell le maistre du pont d'icellui lieu, lequel ira audevant des bateaux montans et avalans,... et portera certaines cordes, appelles Festes, et autres ce ncessaires.
5. FESTUM, Ugutioni, est lignum illud in summitate domus, ad quod omnia diriguntur tigna, et in quo conveniunt. Fyrst, Anglo-Saxon. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Festum, Solempnitez ou Feste de maison. Charta Philippi Augusti anni 1285. pro Ecclesia Ferrariensi apud Morinum in Hist. Vastinensi pag. 706 :

Propter ejusmodi quittationem, omnis domus, qu unum Festum

habuerit, annuatim Ecclesi 5. solidos solvet, et si aliquem plures domos habere contingit, unam habebit pro granchia ad sex denarios de censu, etc.
Vide Festagium, First-falli, First-ful, et Graff. Thesaur. Ling. Franc. vol. 3. col. 638. Fersta, Summitas montis Vosagi in chart. ann. 854. Alsat. Diplom. tom. 1. pag. 84. Virst in chart. ann. 1315. ibid. tom. 2. pag. 109. et in alia ann. 1316. pag. 120. Frst in alia ann. 1400. ibid. pag. 307. 6. FESTUM, Ecclesia, ubi solemnis statio assignata. Ordinar. eccl. Ambros. Mediol. an. circ. 1130. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. vi col. 872 :

Sciendum est, quia in Dominicis diebus finita antiphona, qu est post Evangelium, si Festum celebratur, septimanarii vadunt ad Festum.
Et col. 876 :

Deinde proficiscuntur ad Festum cum processione, cantando cantus Letaniarum secundum diem, cui ipsa ecclesia Festi ipsius data est... Sed cum ad ecclesiam, ubi Festum est, pervenerint, etc.
Vide Statio 1. 7. FESTUM, Processio, qu cum pompa et apparatu fit. Annal. Victor. MSS. ad ann. 1306 :

Feria tertia post Ascensionem factum est Parisius maximum et sollempnissimum Festum a prlatis regni et civibus Parisiensibus, qui cum maximo apparatu et cereis innumerabilibus grossis, rege prsente et fratribus et baronibus regni, conduxerunt caput S. Ludovici regis in vase pretiosissimo collocatum, a monasterio S. Dionysii in Francia usque ad capellam regis Parisius.
8. FESTUM, Consecratio episcopi, qu in diebus festis magno cum populi concursu fieri solet. Reg. visitat. Odon. archiep. Rotomag. ex Cod. reg. 1245. fol. 32. v. :

Mathus de Esseyo ex parte dicti electi a nobis petiit, ut ipsi electo accomodaremus domos nostras, et ad Festum suum essemus.

Ubi de consecratione episcopi Constantiensis agitur. Eodem nomine designatur etiam solemnis episcopi in thronum inductio. Lit. remiss. ann. 1388. in Reg. 135. Chartoph. reg. ch. 184 :

Comme le jour que nostre am et fal conseiller l'vesque d'Evreux, n'agaire nostre confesseur, fist sa Feste Evreux, nous eussions est logi en son hostel audit Evreux, etc.
Is enim Parisiis ordinatus ann. 1384. possessionem ecclesi su tantum adeptus est ann. 1385. 9. FESTUM, Instrumentorum musicorum sonus, maxime in ltiti signum. Stat.

Universit. Aquens. ann. 1483. pag. 21 :

Quod dictus electus (rector) teneatur ire receptum, cum magno Festo tympanorum sive aliorum instrumentorum, infulas rectoriales in ecclesia S. Salvatoris secunda die Pentecostes.
10. FESTUM, Ludus mimicus. Comput. ann. 1393. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 124. col. 2 :

Item joculatoribus, qui dicta die, et etiam in nocte dict diei, fecerunt Festum in processione, et post per villam faciendo tripidiare gentes, ij. scuta.

11. FESTUM, Chorea, Gall. Danse. Lit. remiss. ann. 1350. in Reg. 80. Chartoph. reg. ch. 213 :

Plures habitantes...... ducentes Festum suum, ut moris est,........ unus, vocatus Noe, Festum dictorum habitantium de Valle dirupisset seu delaniavisset. Dixit ipsi testi si volebat ire ad tenendum Festum cum eo apud Vicum, etc.
Id est, Celebrare. FETA, Ovis, Fede vulgari Provinci idiomate. Gloss. Lat. Gall. Sangerm. : Fetans, Beste menue, comme berbis, chievres, pourciaux. Instrum. Archivi Aptensis ann. 1097 :

12. FESTUM, Actus pius, religiosus. Acta Mss. Inquisit. Carcasson. ann. 1308. fol. 51. r :

Si in itinere quod agere dispono in Jerusalem non defunctus fuero, dabo per gaudium ipsum vasculum plenum vino puro, et Fetas tres, et capras duas, et fruscos duos de alveario meo. Quod finxi figo, quod dixi firmo.
Isai. 40. 11 :

Sicut pastor gregem suum pascet : in brachio suo congregabit agnos, et in sinu suo levabit, Ftas ipse portabit.
Vide Feda. FETAGIUM. Vide Festagium 1. FETARE, Enfanter. Fetura, Enfenture. Glossar. ex Cod. reg. 7684. Vide Feta. FETELLUS. Vitulus. Dief. FETICA Justiti, f. pro Fatica, Justiti reddend dilatio, vel etiam denegatio. Vide in Fatigare 1. Charta super negotio marcharum in regnis Franc. et Arragon. ann. 1406. ex Reg. 168. Chartoph. reg. ch. 323 :

Quod si officiarius requisitus facere noluerit, ex hoc solo causetur defectus et Fetica justiti.

Ftardie vero nostris, Incuria, oscitantia, desidia ; unde Ftart, Negligens, tardus, piger. Mirac. B. M. V. Mss. lib. 1 :

Assez puet on trouver de cheus, Ki Ftart sont et parecheus.... Pour Dieu ne nous Aftardons,... Car tant li desplaist Ftardie, Ne li plaist rien que Ftart die. Non pas que je chechi te die Pour mettre toi en Ftardie.

Guignevil. in Peregr. hum. gen. Ms. :

FETICUM. Charta Balduini Episc. Noviom. pro decimis de Arten ann. 1049. ex Archivo S. Eligii :

Et insuper cupiens ipse absolvi ab omni cura sculari, petit servitium de nostro Fetico sibi minui, cujus timens impedire devotioni, perdono servitium in vita sua debitum nobis, prter duos milites in unoquoque anno ad hostes Regis, et post ejus obitum heredes sui revocentur integre ad servitium.
Legendum videtur Feudo vel Feodo. FETILLERUS. Fori Aragon. lib. 9. tit. . Deinde,

de Divinis, sortilegiis, sive Fictileriis cum plures.... pro suis negotiis recurrerint ad eos, qui fingunt se divinare, et ad sortilegos, ac etiam Fetilleros
. Occurrit rursum infra. Ubi Fictilerii et Fetillerii sunt, qui phylacteriis magicis utuntur, unde voces format. Vide supra Faccinerius. FETISCHEFO. Vide Feisfecho. FETTUCIA, Segmentum subtile ex quacumque materia, etiam lapide aut ligno. Vox Italis nota. Locus in Boletta. FETUCA. Portans fetus. Dief. FETUTINA, Res fetide et sordide, in Gloss. Sangerman. MSS. n. 501. Apud Papiam : Fetutina, Res fetida et inquinatissima ac muliebris. Apuleio, Fetutina, loca sunt sordida et fetita. Vide Forcellin. in Ftutina. In Glossar. cod. reg. 7644. ut ex Placido : Fetutinis, i. sordibus, (Maius sordidis) occasionibus qu per mulieris fetum facere possunt. FEU, pro Feudum, apud Acherium Spicil. tom. 6. pag. 268. FEUAGIUM. Vide infra Fouagium 2. FEVALIS, Fevataria, Fevator, etc. Vide in Feudum. FEUCARE, Stercus emittere, si tamen legendum non est Fientare, a Gallico Fienter, in Mirac. Mss. Urbani PP. V :

Roncinus erat per totum corpus valde inflatus, nec Feucabat nec urinabat.

FEUDAGIUM, Feudarius, Feudicialis. Vide in Feudum. FEUDASTRUM. Vide Feudum Ignobile. FEUDIC, Hir, ilia. Legendum puto Fendic. Vide in hac voce. FEUDUM, seu Beneficium, Oberto lib. 2. Feudor. tit. 23. est illud,

quod ex benevolentia alicui ita datur, ut proprietate quidem rei immobilis beneficiat penes dantem remanente, ususfructus illius rei ita ad accipientem transeat, ut ad eum hredesque suos masculos et femineos, si de his nominatim dictum fuit, in perpetuum maneat, ob hoc, ut ille et sui hredes fideliter domino serviant, sive id servitium nominatim, quale esse debeat, expressum sit, sive indeterminate promissum sit.
Brevius Cujacius ad lib. 1. Feud. tit. 1 :

Feudum est jus in prdio alieno, in perpetuum utendi, fruendi, quod pro beneficio dominus dat ea lege, ut qui accipit, sibi fidem et militi munus aliudve servitium exhibeat.
Leges Alfonsin part. 4. tit. 26. lege 1 :

Feudo es bienfecho, que da el senor a algunt ome, porque se torna su vassallo, et le face homenage de serle leal. Et tomo este nombre de fe, que debe siempre guardar el vasallo al senor.

Ex quibus patet, Feudum idem esse cum beneficio, de quo sat multa diximus suo loco, ac nomine tantum differre. Id autem sedulo notandum est, ubi de feudorum conditionibus agitur, ea qu proferuntur coangustanda esse intra locorum limites, de quibus sermo est ; non vero de universo usu intelligenda. Quamquam diligenter et copiose satis de feudis scripserit eruditissimus vir D. Cangius, oper nihilominus pretium duximus, prsertim cum ea sit hujus materi natura ut nec ingrata nec inutilis videatur, de ea uberius iterum dicere, atque de omni loco ea colligere qu ad nostrum institutum maxime pertinuerint ; qua in re non aliquam opem nobis feret Tractatus de Usu Feudorum quem nuper edidit V. Cl. D. Brussel. Atque ut a variis diversisque hujus vocis significationibus ordiamur, observandum 1. quod hactenus haud satis est animadversum, Feudum nude poni pro ipso feudi servitio sive clientela, Gall. Mouvance : quod ita certum est ut vox, servitium, pro ipso feudo aliquando accepta fuerit. Adamus Bremensis lib. 4. cap. 9 :

Castra autem et Servitia ejus ab hostibus direpta sunt.


Et Helmodus lib. 1. cap. 55 :

Comitiam ejus, urbes, et Servitia Henricus de Batwide beneficio Adelberti assecutus est.
Nec alio sensu vox, Feudum, intelligenda videtur, ubi de concessione aut mutatione feudorum agitur, prsertim cum indicatur ipsum prdium. Id fuse

probat D. Brussel Tract. cit. lib. 1. cap. 1. prcipue vero ex Charta Philippi Augusti ann. 1204. in qua feudum a terra infeodata distinguitur :

Propter hoc autem nos eidem Amici et hredibus suis in perpetuum damus castrum S. Leodegarii in aquilina, et totam Aquilinam in feodo et dominico. Damus etiam eidem Amici et hredibus suis Feodum Bardarum et de Folleso.

2. Hoc nomine designatur et ipsius prdii servilis conditio, et vicissim quidquid ab illo feudo jure feudali tenetur. Postrema hac significatione accipitur in Charta Ludovici Grossi ann. 1125 :

Et omnia qu illis de Feodo nostro data sunt, unde ipsi saisiti sunt, jure perpetuo habenda et obtinenda concedimus.
3. Sumitur pro ipsa terra in feudum concessa. Ita in Aresto ann. 1153. pro Episcopo Lingonensi contra Burgundi Ducem :

Quatenus Feodum reddat, et quidquid prterea de eo accepit.

Feuda ab origine personalia fuisse atque ad vitam concessa, et jure usu fructuario possidenda, certum videtur. Qui usus mediante sculo xiv. in regno Neapolitano adhuc obtinebat, ut colligitur ex Litteris Roberti Regis Sicili ann. 1332. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 239. col. 1 :

Decernimus.... nullum privilegium et rescriptum valere seu esse alicujus vigoris aut efficaci per Nos jam cuicumque concessum.... exceptis concessionibus jam factis Regin carissim consorti nostr de quibuscumque bonis Feudalibus vacantibus vel vacaturis.

Nam si hreditaria fuissent, vacatura feuda indistincte non concessisset. Clausula perquam vulgaris in Litteris exspectativ feudalis generalis. Vide auctores de jur. feud. et supra Apertio Feudi in Aperire, 1. Omni tamen tempore feuda data sunt ad vitam, immo ad certum tempus. Apud Francos vero sensim pedetentimque jure hreditario ad hredes subinde transierunt ; quod labente sculo ix. incpit : nam ex eo tempore a Regibus secund stirpis facillime feudatariis concessum est, ut beneficia sua ad posteros transmitterent, unde pro temporum facilitate deinceps feudorum proprietatem ita sibi arrogarunt, ut illa inter liberos dividerent, expetito tamen prius principis consensu. Regino in Chron :

Anno Dominic Incarnationis 940. Uto comes obiit, qui permissu Regis quicquid beneficii aut prfecturarum habuit quasi hreditatem inter filios divisit.

Id autem tardius accidisse apud Germanos eruitur ex Charta ann. 1118. qua beneficium Abbati S. Maximini Trevirens. ablatum, ab Henrico Imperatore restituitur. Quod tamen de tota Germania dictum nolim ; constat enim alicubi sub Conrado I. feuda hreditario jure possideri cpisse. Vide Beneficium, et

Eichhorn. Histor. Jur. German. 364. Sed non eadem fuit semper constansque feudorum conditio. In primva institutione ad solos nobiles feuda pertinuisse atque ab iis servos et ignobiles prohibitos fuisse vix dubium est : unde feuda honores vocitarunt. Sic Goffridus Vindocin. lib. 5. Epist. 27 :

Deus qui permisit vos Honorem Credonensem habere.


Et Robertus de Monte ann. 1161 :

Caput autem sui Honoris, scilicet Ambasiam tenebat de Rege Henrico.

At circa xii. sculum sicut nobiles ita et plebeii homines feuda etiam nobilia possederunt, non tamen ideo nobiles reputati, quamvis feudorum prrogativis gauderent. Petrus de Fontaines cap. 3. n. 4 :

Pour ce se tes vilains a acat un fief, et il couke, et il lieve en ton vilenage, ne laira il mie kil ne voit ta semonce ke tu li fis du matin au vespres, ou tele comme tu feras, et se on dist seur son franc-fief, il ne requerra mie jour de Conseil, se il ne veut pour les semonces ki ne fust pas rainable. Mais si catel, et ses convenances sont justichables par loi vilaine, s'il n'est mie gentixhom de lignage, etc.

Sculis xi. et xii. omnia in feudum concedebantur, Grueria, teloneum, pedagium, rotagium, apum examina, imo, si quibusdam fides, ipse, quo vivimus, ar. Cujus moris hc aptissima videtur fuisse ratio, ut scilicet in expeditionibus bellicis, qu his temporibus frequentissim erant, plures haberent milites qui servitia militaria iis prstare tenerentur. Eamdem ob rem mediante sculo xii. instituta sunt feuda burs seu camer, cum nimirum loco tenementi annua pensitatio ex fisco solvenda pro prstandis iisdem servitiis adsignabatur. Beneficiorum militarium seu feudorum originem aliunde, quam a Longobardis, quorum inventores fuisse dicuntur, recte quidam, opinor, accersunt : cum apud Scriptores rerum Romanarum legamus data militibus ac veteranis capta ex hostibus prdia, ea conditione, ut militarent, qu propria fuit feudorum. Atque, ut rem ab ipsis primordiis non repetamus, id potissimum firmat locus Lampridii, in Alexandro Severo :

Sola, qu de hostibus capta sunt, limitaneis ducibus et militibus donavit, ita ut eorum ita essent, si hredes illorum militarent.
Et alter Vopisci in Probo :

Veteranis omnia illa, qu angust adeuntur Isauri loca privatis donavit : addens, ut eorum filii ab anno octavo-decimo, mares duntaxat, ad militiam mitterentur.

Feudorum originem e moribus Francorum rectius repetendam existimat Alteserra lib. de Orig. et statu feudor. pro moribus Galli cap. 1. Franci scilicet, inquit, rerum potiti in Gallia, prdia divisere Ducibus et Militibus, idque beneficiario

jure sub lege fidei et servitii, priusquam Longobardi Italiam attigissent. Hoc jure Aureliano Duci Milidunensis pagus beneficii nomine datus a Clodovo. Aimoinus lib. 1. cap. 14 :

Unde cum Clodovus regnum suum usque Sequanam, atque postmodum usque Ligerim fluvios ampliasset, Milidunum castrum eidem Aureliano cum totius Ducatu regionis jure beneficii concessit.
Et Mummolo Patricio eodem jure Machovillam apud Avenionem datam a Guntrano Rege testatur Gregorius Turon. lib. 4. Hist. cap. 45 :

Et Amo quidem Ebredunensem carpens viam usqe Machovillam Avennici territorii, quam Mummolus munere meruerat regio accessit, ibique fixit tentoria.

Unde jam a Francici Regni cunabulis passim celebrantur Regii Leudes, sive Leodes, id est, Fideles, qui a Rege prdia tenebant sub lege fidei et servitii. Veteres beneficiorum, ac proinde feudorum leges attigimus in voce Beneficium, quas etiam prosequutus est Gerardus Niger lib. 1. de Feudis tit. 1. ut et Fridericus I. Imp. in ea Constitutione, quam profert Radevicus lib. 4. cap. 7. et ex eo Guntherus lib. 8. Ligurini. A Beneficio prorsus Feudum distinguat necesse est, qui omnia confundere noluerit. Prima voce, Romanis quoque nota, prdium significatur concessum alicui sub annua prstatione et ad vitam tantum utendum ; altera vero, proprietas rei alicujus designatur, etiam ad hredes transitura, retentis solummodo clientela et superiori dominio, cum quibusdam servitiis, maxime militaribus, ex pacto statutis. Et quidem inauditum, eo saltem intellectu, Feudi vocabulum ante sculum xi. unde falsi merito suspecta habentur instrumenta antiquiora in quibus legitur. Consule Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 594. ubi hc erudite disquirit. Hc certe legitima apud nostros vocis Feudi acceptio ; alii nihilominus aliter eam habuerunt : nam mediante sculo xiv. ut observatum est supra, Neapolitanis, et sculo xv. Danis personalia erant feuda, ut docet Chron. incerti Auctoris ad ann. 1420. apud Ludewig. tom. 9. Reliq. Mss. pag. 124 :

Nota, quod si Dania vel jure vel consuetudine uteretur Romanorum, tunc plana videbatur causa et expedita, ut filii surrogarentur. Sed quemadmodum jus aut consuetudinem Romani Feudi Dania non agnoscit, ideo concessio Gerardo patri facta, non erat realis, sed personalis.

Ubi per Romanos, intellige eos omnes, quibus Feudi nomen secunda notione familiare erat. Feudi autem naturam constituit apud Aquitanos aliosve sporla vel investitura, id est quod domino capitali propter investituram seu relevii nomine a vassallo penditur. Reg. feud. Aquit. in Cam. Comput. Paris. sign. JJ. rub. fol. 14. v :

Item dixerunt quod dicta villa (de Burgo) non habet terras nec possessiones communes, secundum quod habent vill Lumbardi et mult ali, qu ipsi non possunt dicere quod ipsi, scilicet universitas, habeant in feudum a domino rege, cum secundum nostram consuetudinem non sit Feodum, nisi sit ibi sporla sive investitura.

Hinc data semel investitura, alius in possessionem ejusdem feodi a Domino mitti non poterat, ut solemni judicio declaratum legimus in Charta Phil. Aug. ann. 1216. ex Chartul. Campan. Cam. Comput. Paris :

Judicatum est a paribus regni nostri, videlicet A. Remensi archiepiscopo, W. Lingonensi, W. Cathalaunensi, Philippo Belvacensi, Stephano Noviomensi episcopis, et O. duce Burgundi, et a multis aliis episcopis et baronibus nostris, videlicet G. Altissiodorensi, R. Carnotensi, G. Silvanectensi et J. Lexoviensi episcopis, et Guillelmo comite Pontivi, R. comite Drocarum, B. comite Britanni, G. comite S. Pauli, W. de Rupibus senescallo Andegavensi, W. comite Juivigniacensi, J. comite Bellimontis et R. comite de Alenconio, nobis audientibus et judicium approbantibus, quod hominagium Erardi de Brena vel dict Philipp de comitatu Campani nullatenus recipere debebamus, quamdiu Blancha comitissa et Thomas filius ejus vellent jus facere in curia nostra et prosequi ; quia usus et consuetudo Franci talis est ; quod ex quo aliquis saisitus est de aliquo feodo per dominum feodi, dominus feodi non debet alium recipere in hominem de eodem feodo, quamdiu ille, qui saisitus est de feodo per dominum feodi, velit et paratus sit jus facere in curia domini feodi et prosequi.
Feudorum Normannorum emolumenta a rege, dum in ipsius custodia sunt, percipiuntur. Memor. E. Cam. Comput. Paris. ad ann. 1383. fol. 41. v :

Per generalem consuetudinem Normanni, si quis tenet in Feudum aliquam rem aut possessionem a domino rege seu duce Normanni, rex vel dux jure suo habet et sibi pertinent, si casus accidat quod cadat in garda, gardam hujusmodi et aliarum possessionum ubicumque existentium in partibus ducatus Normanni et a quocumque teneantur, et de emolumentis earumdem debet uti et gaudere tempore dict gard durante.
A Feudis exclusas fuisse feminas hactenus ab omnibus fere receptum est, ea potissimum ratione, quod servitia ex feudis debita prstare et exsequi nequaquam possint ; nam nec in hostem pergere, nec inter judices sedere possunt. Cur ergo ecclesiasticis, quso, feuda concedebantur, qui a prliis sua professione abstinere debent ? an non ill, sicut et ipsi, homines belligerantes

suppeditare potuerunt ? Sed et pro feminis plurima militant exempla. Cum paribus Franci in causa Roberti comitis Flandri ann. 1315. judicat Mathildis comitissa Attrebatensis, ita et Margareta comitissa Flandrensis cum de comitatu Clarimontensi actum est. Vide infra in Par. Consule D. Bouquet tom. 1. Jur. publ. Franc. pag. 332. et seqq. Non idcirco tamen idem omnino fuisse masculorum atque feminarum jus ad feuda ex hreditate obtinenda facile putaverim. Et primo quidem, femina feudum jure hreditario non habebat, nisi masculo deficiente. Charta Wolfkeri Patav. episc. ann. 1197. apud Hansiz. tom. 1. Germ. sacr. pag. 344 :

Statuimus quod per omnem ipsam generationem eventus mortis non possit auferre de hac progenie masculina totum vel singularem partem feudi prtaxati. Concedimus etiam quod si sexus masculinus in generatione ipsa defecerit, femin ejusdem propaginis succedendo utantur in prdictis jure sub (f. seu) titulo feodali. Nulla tamen dictarum feminarum prsumat hujusmodi participatum, nec inde actionem concipiat, quamdiu sexus masculini hujus generis persona, licet unica, sit superstes.
Requirebatur prterea ut ejusmodi in succedendo ordinis, Charta, qua feudum instituebatur, mentionem faceret. Charta Humb. delph. ann. 1349. ex Reg. 79. Chartoph. reg. ch. 33 :

Sed ne Feudum hujusmodi naturam novi feudi censeatur habere, volumus et concedimus ex certa scientia et ex privilegio speciali, quod non obstante quod sit donatio et infeudatio nova, feudum ipsum amodo inantea habeat et retineat, et habere debeat et retinere naturam totalem et conditiones antiqui feudi et paterni, in quo succedant et succedere possint et debeant quicumque liberi, hredes seu successores ex testamento, et etiam ab intestato, mares et femin, agnati, cognati et collaterales, habiles et inhabiles, ascendentes et descendentes et legitimo matrimonio ab eodem vel posteritate ipsius, secundum quod est in veris, antiquis, paternis et bene conditionatis feudis de jure debitum seu de consuetudine consuetum.
Alia ann. 1368. in Reg. 101. ch. 101 :

Quod dominus Disderius (miles) ejusque hredes... recognoscant a dicto domino nostro dalphino.... castrum Montis Rigaudi.... et omnia alia prdicta sibi ex causa dict permutationis tradita et tradenda ad homagium et in feudum francum, nobile, antiquum et bene conditionatum, quod naturam habeat feudi antiqui, paterni et bene conditionati, in quo succedere valeant mares et mulieres ex testamento

et ab intestato, juxta libertates generales Delphinatus, et recognitionem ex inde facere in mutatione domini et vassalli infra tempus a jure statutum.
Vide Feudum antiquum. Frustra iis opponeretur Charta Laurentii episc. Metens. ann. 1271. ex Reg. 3. feud. episcopat. Metens. in Bibl. reg. fol. 161. r. ubi hc leguntur :

Johannes Metensis episcopus nepotem suum infeodasse dicitur de eodem (comitatu Sarrpontis) et eodem episcopo defuncto, bon memori Jacobus, quondam Metensis episcopus ejus successor, Lorettam relictam illius neptem propriam infeodasse dicitur carnaliter, sicut ille,.... contra Alemanni et Metensis ecclesi consuetudinem, ex qua baroniis non succedunt aliquatenus mulieres.

Ibi enim de Baronia, qu ex concessione, non jure successionis possidebatur, sermo est ; cujus alia erat conditio atque simplicis feudi. Et certe feuda, qu ab ecclesiis dependent, per totam Alemanniam promiscue masculis et feminis ex usu recepto conceduntur. Feudum marito propter nuptias uxori donatum, ipso mortuo, ejus feudum appellatur. De quo pro libitu disponere, etiam in secundi mariti favorem, ei licitum erat, uti colligitur ex Charta ann. 1407. in Cod. reg. 8387. 4. fol. 36. r :

Nos Philipa uxor dudum et nuper relicta nobilis viri, dum vixit, domini Mathi de Gornay, qui statu baronis et honore vexilli, dum in humanis agebat, prdictus existebat, ac Thomas Felde procuratorio nomine,... desiderantes ac etiam affectantes nobilem virum dominum Johannem Tiptot, cui ego supradicta Philipa ad prsens existo matrimonialiter copulata ad honorem et statum, statui et honori prdictis pares et consimiles pro conservatione honoris, quem ego prdicta Philipa ex prfato meo marito, dum vixit, optinui, provehi et exaltari,.... honoris et status hujusmodi adipiscendorum gratia et ex nostra pura, libera atque spontanea voluntate ad hoc moti etiam et inducti omne jus tallium et possessionem, ..... cum omnibus mero et mixto imperio, ..... et emolumentis, costera maris ac omnibus aliis juribus..... volumus tradi et realiter liberari, tanquam bene merito, nobili viro domino Johanni Tiptot supradicto et suis hredibus imperpetuum.

Non feudum quodvis, sed illud tantum quod a rege tenebatur, a communi servitiis liberabat : quod docet Charta commun. de Roia in Reg. 34. bis Chartoph. reg. fol. 22. v. col. 1. part. 1 :

Homines qui in villa sunt ociosi feodum tenentes, qui ingenuos faciunt se, et milites non sunt, volumus et prcipimus, ut vel de communia sint vel

villam vacuent, nisi Feodum de nobis teneant.

Feudi porro vocabulum sub Carolo Crasso primo auditum, pridem observatum a viris doctis : in ea scilicet Constitutione, quam edidit de Expeditione Romana circa annum 884. a Frehero, Goldasto, et aliis publicata, in qua hc leguntur :

Cuicumque secundum hanc legem expeditio imperetur, si ad curiam Gallorum, hoc est, in campum, qui vulgo Rungalle dicitur, dominum suum non comitetur, et ibi cum militari apparatu non reprsentetur, Feodo, prter hos, qui cum gratia dominorum suorum remanserunt in conspectu nostro, absque spe recuperationis privetur.
Eadem vox bis deinde ibidem repetitur. Verum, etsi non desint, qui Chartam hanc falsi suspectam putent, circa tamen ea tempora auditam, nempe Carolo Simplice, Rodulpho, et Lothario Regibus regnantibus, ex veteribus Tabulis adstruit Dominicus de Prrogat. alodior. cap. 15. 1. Charta quippe Pipini Regis pro Monasterio Figiacensi in tom. 13. Spicilegii Acheriani, in qua ea vox reperitur, falsitatis notas prfert. Certe feudi honorandi meminit Charta Lotharii I. Imp. ann. 846. in Bullario Casinensi tom. 1. pag. 27. sed nemo est qui fictitiam esse non facile perspiciat. Neque nvo perinde caret Charta alia Caroli Mag. descripta in Chronico S. Michaelis Vird. pag. 403. ubi Feudi mentio fit. In Tabulario S. Theofredi in Velavis sub ann. 990 :

Dederunt de terra, quam habebant ad Fevum, etc.

Fenum est in prima editione. Vide etiam Ferum. Feudorum Leges Lothario adscribit Gervasius Tilleberiensis :

Hic, inquit, Legem feodorum primus instituit, sanciens, ut nullus Feodum audeat vendere, seu impignorare, vel quocumque modo alienare, sine permissione majoris domini, ad quem Feodum spectare dignoscitur. Huic sanct constitutioni, quia futuris tantum, et non prteritis formam dabat negotiis, Fridericus Imperator addidit hc : Nos autem ad pleniorem regni utilitatem providentes, non solum in posterum ; sed etiam omnes hujusmodi primo factas alienationes cassamus, et in irritum duximus, nullius temporis prscriptione impediente.

Varias vocis conformationes ut Feudus, Feaudus, Fevum, etc. vide infra pag. 275. col. 3. De vocis etymo varia varii tradidere. Feudum a Fdere quidam deducunt. Obertus lib. 2. tit. 4. et Joannes de Janua a Fidelitate, vel Fide : cui sententi accedunt Cujacius, et plerique alii. Hotomannus a Feed, voce Germanica, qu bellum sonat, quod prdia bello qusita militibus distribuerentur. Pontanus in Chorographia Danica, a Feide, voce, qu Danis militiam sonat : alii a Faida, quod est inimicitia. Fredericus Sandius in Prliminari ad constitutiones feudales Gelri n. 11. a voce Germanica Fiod, vel vehd, quod Bellum publico vel privato

consilio susceptum significat : bellorum namque, inquit, necessitas feuda peperit. Matthias Berneggerus in Disquisit. de Regno Hungar. 206. contendit Feudum vocabulum esse Hunnicum, seu Hungaricum, nempe foeld, quod significat terra. Etymon perinde suo more, hoc est, absonum, prodit Goropius Bekanus lib. 5. Hermathen pag. 102. Denique Seldeni sententia est, quam amplecti videtur Faber Cantarellus in tractatu de Feudis, vocem feudum a Saxonico ortam, formatamque ex feo, feh, et feoh, merces, stipendium, h postmodum in d mutato : ni inquit, placeat had, vel hod adjicere, quod Saxonice etiam classem, statutum et ordinem significat, ut perinde dicatur Feodum, quasi feohad, vel feohod, id, quod statu vel ordine stipendiario possidetur. Hodie vulgo statuunt ultimam vocis partem esse d, Possessio. Confer Alodis, et Eichhorn. Introd. in Jus German. 7. not. k. Vari autem recensentur Feudorum species, quas ordine literarum breviter attingemus. Feudi nomine spius donata videre in sequentibus est officia seu ministeria, vel emolumenta iis adscripta ; quod a priori hujus vocis notione alienissimum est. Vide infra in Feudum ministeriale. Feudum Abreviatum, Gall. Fief abrgi, cujus prstationes ex pacto limitat sunt, idem quod Restrictum appellant. Charta ann. 1403. ex Chartul. 21. Corb. fol. 321. v :

Le maison et tenement de Guiffart est tenue de my en Fief Abrgi, cause de ma terre de Hamel.

Vide Feudum Talliatum. Feudum Advocati seu Avoeri, Gall. Avouerie. Vide in Advocatia. Idem Alteserr cap. 3. quod Feudum Gastaldi, illud enim definit quod datur pro actu vel gestione rerum Domini, vel Principis, vel pro custodia arcis, vel territorii : Gastaldus quippe sive Castaldus Longobardis est proprie actor. Vide Gastaldus. Feudum dificii. Charta Philippi Aug. ann. 1185. pro Ferrariensi oppido, apud Morinum in Hist. Vastinensi pag. 707 :

Qui domum in feodo habuerit, eam ab Ecclesia Ferreriarum tenebit ad censum 5. sol.
Et mox :

Domum vero suam de Feodo, cum alio Feodo suo, ad censum 12. denariorum in villenagio tenebit.

Vide Feudum Burgense. Feudum Annuum, seu stipendium, quod ad annum datur, pro officio, dignitate, vel quolibet ministerio, in Fleta lib. 2. cap. 71. 12. Vide Feud. lib. 1. tit. 2. De ejusmodi feudis ita consuetudo Normanni art. 157 :

Dignitez et offices tenus en fiefs sans fond ou glebe, doivent hommage et

non relief.

Charta Henrici III. Regis Angli apud Prynneum in Libertatib. Angl. tom. 2. pag. 960 :

Et de Feodis solvendis illis, quibus tenemur in Curia prdicta, ad prsens providere nequivimus.
Alia ejusdem Regis pag. 977 :

Assignantes ei annuum Feudum 20. marcarum annuatim percipiendum ad scacarium nostrum, etc.
Alia denique pag. 1059 :

Et quia Judi quosdam reditus de terris et tenementis Christianorum, tanquam perpetuos dudum recipere solent per manus Christianorum, qui etiam Feuda dicebantur, etc.
Hinc in Legibus Malcolmi II. Regis Scoti cap. 2. 3. 4. 5.

de Feodis Cancellarii, Justitiarii, Camerarii, Senescalli, Constabularii, Vicecomitis, etc

. inscribuntur ; et in Statutis Roberti III. cap. 25. est de Feudo Vicecomitis ; in Fleta lib. 2. cap. 7. de Feodo Camerarii. Hugo de Cleeriis de Senescallia Franci :

Vade servitum Feodum tuum Marescalci, et hospitare Hugonem, quia habes istud Feudum a Comite.
Statutum Edwardi Regis Angli pro officio Senescalli Vasconi, in Regesto Constabul. Burdegal. fol. 81 : Infra :

Dictus judex percipiat annuatim pro Feudo suo 150. libras dict monet. Item ordinatum est, quod sit unus Defensor Regis in dicesi Petragoricensi, qui petat et defendat jura Regis, etc. et percipiat annuatim pro Feudo suo 50. libras dict monet.
Alibi :

Senescallus Vasconi principalis faciat, ordinet, et constituat per totum Ducatum Subsenescallos, Judices, Defensores, etc. et cuilibet eorum conferat Feoda et vadia in ista ordinatione superius adnotata. Feudi Dapiferari
meminit Freherus in Origin. Palatinis. Feodi Cambellani et Majoris, Charta Philippi Aug. ann. 1185. pro Ecclesia Ferreriarum apud Morinum in Hist. Vastinensi pag. 708. Bernardus Mon. in Consuetud. Cluniac. MSS. cap. 9. de Custode Vini :

Et inde habet in Feodum vinum, quod per totum annum de vasis vineariis stillat, etc.

Ubi supra scribitur,

i. in beneficio. L'ordonnance et la maniere de crer les Chevaliers des bains


, apud Edw. Bisseum :

Et le Barbier ostera le baing, et tout ce qu'il a entour, aussi-bien dedans comme en dehors, et le prendra pour son Fi. Et le chandelier prendra pour son Fi tous les garnemens avec tout l'arroy, etc.

Occurrit ibi pluries. Pagar il Fio, Danti est solvere stipendium : ubi fio idem valet ac fevum, feudum. Vide Cujacium ad lib. 3. de Feud. tit. 1. et Skenum de Verbor. significat. verbo Feudum. Feudum Annuum Manuale, Reditus annuus, qui ex officio concesso a datore percipitur. Charta Caroli IV. imper. ann. 1346. tom. 2. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab Hontheim pag. 163. col. 1 :

Volentes, si de bonis quibuscumque regni Romani vel imperii, tibi et ecclesi tu impignoratis vel obligatis, aliquibus personis Feuda Annua Manualia, videlicet in pondere, numero vel mensura existentia, porrigantur ;... quod tu vel successores tui, stante dictorum bonorum obligatione, Feuda Annua Manualia hujusmodi liberare et redimere valeatis, videlicet unam marcam annuorum reddituum, pro decem marcis usualium in pecunia numerata.

Feudum Antiquum, quod et paternum, quibusdam dicitur, illud est, quod ab antiquo cuidam famili ita concessum est, ut a masculis tantum possideatur ; Hc fuit omnium feudorum ab origine conditio, qu ad stirpem tertiam usque Regum nostrorum perseveravit, nisi femin charta infeudationis illius capaces existant, quod sub initia xii. seculi in usu esse cpit, discere est ex Mathilde Henrici I. Angli Regis filia qu in Ducatum Normanni successit, sicut Eleonora in Ducatum Aquitani, et ad agnatos deficiente linea primogenitorum transeat, alienatione interdicta : cujusmodi conditionis formula exstat in Chart. quam descripsit vir mult eruditionis Dion. Salvagnius Boissius lib. de Usu feudor. cap. 2. pag. 15. Feudum vero antiquum a paterno distinguit Zazius lib. de Feud. part. 2. 7 :

Antiquum enim dici ait, quod ab aliquo ex antecessoribus acquisitum est, qui communis agnationis ultra quartum gradum origo fuit. Si vero a patre, vel ab aliquo usque ad quartum gradum, nempe avo, proavo, abavo, proveniat, tunc Paternum appellari.
Ita etiam Baldus in Hoc quoque, de Success. feud. et Cowellus. Simile est tenementum, quod Angli, Teneure par homage Ancestrel vocant, illud scilicet, quod quis a domino tenet, ab antecessoribus suis possessum, a tempore, cujus non exstat memoria. Ita Littleton sect. 143. Charta Ainardi de Rossillon ann.

1342. apud V. Cl. Dion. Salvagnium pag. 33 :

Quod quidem, ut asseruit, habet et habere debet alias naturam Paterni Feudi, nobilis, et Antiqui, in quo per viam testamenti possint et debeant succedere, quicumque liberi et hredes masculi et femin, agnati, cognati, descendentes et ascendentes, habiles et inhabiles de personis, et ab intestato succedere possint et debeant in eodem omnes illi, qui de jure possunt et debent in hujusmodi Feudis successionem habere.
Arestum ann. 1382 :

In feudum ligium nobile et Antiquum, et taliter conditionatum, quod transferri non possit in alias personas, nisi de cognatione dicti Guillelmi.
Charta Humberti Delphini Viennensis 14. Maii ann. 1349. in Statutis Delphinatus pag. 39 :

Omnia et singula Feuda et retrofeuda Delphinatus prsumuntur et intelliguntur esse Antiqua, nisi ipse dominus Delphinus, vel successores sui, ipsa vel aliqua ex ipsis, clare ostenderent esse nova.
Charta Cremonensis ann. 1244 :

Et hoc de suo recto et honorabili Feudo Antiquo et Antiquissimo.

Licet vero feudum novum sit, et de novo concedatur, potest tamen concedi jure feudi antiqui : et tunc naturam sumit feudi antiqui, et illius jure regitur non tantum in persona primi vassalli, sed etiam omnium descendentium. Atque ejusmodi feudum doctores vulgo vocant, Feudum ex pacto et providentia Antiquum, ut est apud Thomam de Martinis Tract. de Generib. et qualitatib. feudor. Exstat in veteri Regesto Camer Comput. Paris. Charta Galeacii Comitis Virtutum ann. 1371. qua

Castrum Donati erigit in nobile, rectum, Antiquum, paternum et gentile Feudum


. In alia ann. 1377 :

In Gentile, paternum, Antiquum, honorificum et perpetuum Feudum.

Vide Ughellum tom. 2. pag. 161. 162. tom. 4. pag. 874. et Probat. Hist. Ducum Burgund. pag. 92. Feudum Aperibile et Ligium. In Vita Balduini Lutzemb. Archiepiscopi Trevirensis lib. 3. 4. 5. 6. 7. Id est, quod, licet ad Ecclesiam spectet, post Episcopi mortem aperitur, id est, vacat, quomodo aperti honores dicuntur, et de quo postea electus hominium ligium prstat. Vide Aperire. Alia est hujusce feudi notio ; idem scilicet quod infra Feudum Reddibile, in Charta ann. 1329. tom. 2. Hist. Trevir. Joann. Nic. ab Hontheim pag. 113. col. 1:

Item domus et turris nostr in Brucken apud Treverim, qu sunt ligi et Aperibiles domino nostro Trevirensi contra omnem hominem et ad suam

voluntatem.
Alia ibid. :

Recepi,... a dom. Baldewino archiep. Trevir. castrum seu fortalicium meum Rapwilre in Feudum Ligium et Aperibile sibi, quandiu vixerit, et post eum suis successoribus et ecclesi Trevirensi, contra omnem hominem, ad omnem ipsorum voluntatem.

Occurrit rursum ibid. pag. 114. col. 1. Vide Haltaus. Glossar. German. voce Aufgebig Lehn, col. 57. Castrum domino ad necessitates belli contra quosvis aperiendum. Feudum Arcaragii, Quod a vassallo possidetur ea conditione, ut in expeditionibus bellicis servitium arcarii seu sagittarii domino prstet. Charta Simon. Montisfort. ann. 1211. in Reg. 30. Chartoph. reg. ch. 126 :

Facies tu et tui michi et meis servitium tempore guerr ad unum arcarium, cum a te fuerit petitum.
Alia ann. 1314. in Reg. 52. ch. 34 :

Ea vero qu... alii arquerii tenent in dicto loco,... nomine arcaragii, pro quibus servitium arquerii domino regi facere tenentur, etc.
Charta Phil. V. ann. 1316. ex Reg. 59. ch. 79 :

Ad supplicationem Aymerici de Podio domicelli condomini de Peyrenchis vobis (senescallo Tolos.) committimus et mandamus, quatenus quosdam redditus in dicta villa situatos, quos a quibusdam personis, qu ipsos a nobis ad Feudum Arcaragii tenere dicebantur, asserit se emisse,... ad feudum nobile, mediante competenti financia, nostro nomine reducatis. Feudum archaragii,

ibidem non semel. Feudum ad Plena Arma vel de plenis armis, cujus Feudati armis omnibus et equis instructi domino capitali servitium prstare per 40. dies tenebantur. Hist. Harcur. tom. 4. pag. 2172 :

Matheus de Gamaches tenet Feodum de plenis armis... Alix de Bavent Feodum ad plena arma.

Quod ibidem spius recurrit. Feudum Bandorum, Feudales seu vassalli qui vexillum domini in bello comitantur. Instr. ann. 1385. tom. 5. Cod. diplom. Polon. pag. 81. col. 1 :

Ubi principalis exercitus extiterat, Feudo Bandorum sive vexillo, etc.

Feudum Burgense, seu ignobile, Zazio parte 2. de Feudis, est, quod a minimis valvasoribus, vel etiam a plebe, paganis, id est, privatis in feudum conceditur. Fief rural, cui opponitur Fief noble, in Consuetud. Nivernensi tit. 4. art. 27. 28. et 29. Vide Feudum dificii. Feudum Burs, Idem quod Feudum de Camera. Ut enim Camera dicitur

Thesaurus Regius, ita bursa pro fisco usurpatur : atque ita Petrus de Fontanis in Consilio a nobis edito cap. 14. 23. fiscum, Bourse reddit, in Lege 1. Cod. Si adversus fiscum. (2, 36.) Regest. feod. Campan. fol. 61. v. :

Guillelmus de Gornay homo de 10. libris in Bursa. Philippus de Crespeio ligius de 30. libr. Burs, salva fidelitate Regis et Comitiss de Vermendesio.
Fol. 64 :

Dominus Bartholomus de Roya homo de 40. libr. Burs.


Fol. 110 :

Adam de Bellomonte fecit homagium ligium, post dominos suos, quos primitus habebat, de 30. lib. quas habet singulis annis in nundinis S. Aigulfi in Bursa.
In Regesto Feodor. et Servitior. Campani fol. 146 :

Lige de 50. livres vie en Bourse.

Passim ibi. Regestum Parlamenti Paris. sign. B. fol. 41. inter Aresta ann. 1277 :

Ordinatum fuit, quod injungeretur Marescallo Campani, ut solvi faciat Feoda, qu Milites habent in Bursa Comitis Campani.

Juxta regulas Feudorum, annui reditus quivis in feudum dari possunt : quia annui reditus computantur inter immobilia. Ita Zazius parte 2. de Feud. Feudum Burs, seu Bursale appellant prterea Consuetudines nostr municipales aliquot, feudorum reditus partem aliquam, qu a primogenito secundogenitis pro eo, quod in iis habent, jure, ex successione paterna datur ; Fief boursal, Consuetudo Cenomanensis art. 282. Fief boursier, Carnotensis art. 17. ut qui ejusmodi feuda possident, Boursaux, Perticensis art. 77. 78. Vetus Consuetudo Andegavensis et Cenomanensis parte 7. tit. des Successions :

Aucuns usages locaux sont en aucunes Chastellenies, et fiefs desdits pays, que tels gens coutumiers dpartiront bien tels aquests entre eux comme le domaine, Fi, ou heritage tenu foi et homage exaument, et l'un pourroit demeurer si hebergement i avoit en sa portion de terre ou autre chose, et porteroit la fois pour tous les autres, suppos, qu'il ne tenist le quart, ni le quint. Mais quant la terre cherroit en rachat par la mort de l'home ou de la foi, les autres fareschaus rendroient la bourse, et feroient leur part du rachat, et chiet tout le domaine en rachat, et appelle on le Fi boursal, c'est savoir terre aquise de bourse coustumiere, lequel usage local est acondamnez selon l'opinion des assistans, et ramener la coustume general.
Ejusmodi etiam videtur istud genus feudi, de quo Bracton. lib. 4. Tract. 3. cap. 9. 6 :

Feodum est id, quod quis tenet ex quacumque causa sibi et hredibus suis, sive sit tenementum sive sit redditus, ita quod redditus non accipiatur sub nomine ejus, qui provenit ex camera alicujus.

Feudum bursale rectius definire videtur D. de Lauriere tom. 1. Gloss. pag. 462. illud quod inter plebeios divisum ab iis ex pecunia viritim data a Domino capitali redimitur. Nec aliud profecto indicare arbitror verba ex Consuetud. Andegav. et Cenoman. citata. Feudum Bursale, Diversa prorsus notione ab iis, qu supra explicantur ; sed a definitione quam De Lauriere proponit tom. 1. Glossar. jur. Gall. pag. 462. non longe aberrans ; in quo autem ab eo differat facile addisci potest ex Chartul. feud. eccl. Carnot. fol. 155. r :

C'est ascavoir que la coutume et condition du Fi Boursier est telle, que toutes fois que vasseur mu, est deu pour chacune foy cinq sols et quint denier, quant le cas y chet, et par chacun an la S. Remi tel cens que l'hritage de ung chacun doit, dont les aucuns tiennent deux et trois et quatre ou plusieurs foys, et pour chacune foy donnent cinq sols et quint denier, toutes les fois que vasseur mu, en quelque maniere que ce soit, comme dit est.
Recog. feud. 19. Jul. ann. 1695. ex eod. Tabul. :

Les terres nonces audit acte relevant du Chapitre en Fief boursier, foy et hommage et cinq sols de rachat pour chacune piece de terre chaque mutation de vassal et toutes morts et mutations, quant le cas y chet, selon la coutume de nos Fiefs boursiers, et oultre titre de cens annuel et perptuel, portant lods, gands, ventes, dfauts, saisines et amandes, quand le cas y echet... Ledit cens raison de deux deniers Tour. pour chacun septier, payable par chacun an le jour de S. Remi.

Feudum vero burs appellatur, non quod ex fisco dominico, sed quod ex bursa vassalli reditus solvendus expromatur. Feudum Camer, vel Canev, aut Caven, dicitur, cum aliquid annuum ex Camera, i. fisco Regio, vel ex aliquo loco thesaurario, vel ex vectigalibus, vel ex mensa argentaria solvitur. Feud. lib. 2. tit. 1. 1. et tit. 58. princ. Leges Alfonsin parte 4. tit. 26. Lege 1 :

La otra manera es que dicen Feudo de Camara. Et este se face quando el Rey pone Maravedis algunt su vassallo cada ano de su Camara et este feudo atal puede el Rey toller cada que quisiere.

Ejusmodi feuda in rectis feudis non computantur, licet recti feudi servent naturam prterquam in successionibus, scilicet in servitiis prstandis, in danda et prstanda investitura in sacramento fidelitatis, etc. Vide Zazium part. 12. de Feud. 31. et Rosentalium de Feud. cap. 2. 30. 31. Bracton. lib. 2. cap. 35.

6. ait, de feodo vel redditu, qui datur ex Camera, sine tenemento, de quo possit redditus provenire, non fieri homagium, prterquam Regi. Mox addit, non valere homagium, si redditus sit annuus, et de Camera, nisi constituatur et proveniat ex certo tenemento. Formula porro ejusmodi feudorum de Camera concessionis sic concipitur in Chartis Friderici II. Imperat. ann. 1250. pro Guigone Delphino Viennensi, in veteri Regesto Delphinatus Herouvalliano :

Attendentes devotionis et fidei pur zelum, quem Wigo Dalphinus Viennensis dilectus consanguineus et fidelis noster habet erga Majestatis nostr personam : considerantes quoque grata servitia, qu idem culmini nostro fideliter exhibuit hactenus, exhibet in prsenti, et exhibere poterit in antea majora, de annuo Feudo trecentarum unciarum auri percipiendarum de Camera nostra singulis annis in festo Resurrectionis Dominic,... sibi in fide et devotione nostra persistenti de gratia nostra duximus providendum, etc.
Charta Conventionis inter Henricum II. Regem Angli et Robertum Comitem Flandri in Lib. nig. Scacarii pag. 15 :

Et propter prdictas conventiones et prdictum servitium, dabit Rex Henricus Comiti Roberto unoquoque anno quingentas libras Anglorum denariorum in Feodo.

Exstat in 4. Regesto Memorialium Camer Computor. Parisiensis fol. 47. hominium Regi Johanni prstitum pro simili feudo Camer, quod vice formul hic describendum duximus :

A tous ceux qui ces presentes lettres verront et oirront Rogier de Beauchamp Chevalier au Roy d'Angleterre, Salut. Je fais savoir tous, que le Roy de France Monseigneur m'a donn de sa grace deux mil florins l'escu de rente annuelle, prendre, percevoir et avoir chascun an, tant comme je vivrai, sur son Tresor Paris, si comme il appert par ses Lettres moi donnes sur ce l'an de grace 1360. le 6. jour de Janvier, ainsi signes, Per Regem vobis prsente Tolos, pour laquelle rente je suis entrez en la foy et en l'hommage de mondit Seigneur le Roy de France, et lui ay promis et promet foy et loyalt, et le servir loyalement mon pouvoir de ce qu'il aura faire de moy, toutes fois que de par luy en seray requis, contre toutes personnes quelconques, except tant seulement mondit Seigneur le Roy d'Angleterre et ses enfans. En tesmoin de laquelle chose j'ay seelles ces Lettres de mon seel, dont je use communment. Donn Londres le 26. jour de Juillet 1362.
Complurium ejusmodi Regibus nostris prstitorum ab exteris hominiorum meminit Tillius, ubi de bellis inter Reges Francicos et Anglicos. Nonnulla etiam

alia descripsit Fredericus Sandius in Commentar. ad Consuetudines feudales Gelri tit. 1. cap. 1. n. 7. 8. 9. 10. etc. Vide, qu de iis annotavimus in 13. Dissertatione ad Joinvillam. Feudum autem Canev seu Caven dicitur, cum vassallo ex cellario Domini, feudi nomine, prbetur annona. Sic Galbertus duas quadrigatas vini annuas a Duce Normanni percipiebat. Ordericus Vital. lib. 6 :

Duas quadrigatas vini de Principe Normannorum in Feudo tenebat singulis annis, ex quibus unum modium ad celebrandas Missas perenniter concessit Monachis.

Duo sunt diversi generis feuda. Primum scilicet, cum aliquid annum ex Camera, id est fisco regio, alicui solvitur ; alterum vero, cum vassallo ex cellario domini, feudi nomine, prbetur annona. Caneva enim est Cella penaria seu vinaria. Vide Canava 1. et Canepa 1. Feudum Capitale, Gall. Fief en chef vel chevel, dicitur illud, quod nullo medio a Rege, aut eo, qui supremo jure gaudet, dependet, ut sunt Ducatus, Comitatus, Baroni. Vetus Consuetudo Normanni MS. 1. part. sect. 3. cap. 23 :

Les Fiemens chevels, sont icels, lesquiex sont tenus en chef, si comme Comtes, Baronnies, et Fieus de hauberc, Sergenteries franches, et tous autres Fiemens, qui sont tenus en chief, qui ne sont pas sousmis au Fieus de hauberc : et as Seigneurs de tels Fiemens doivent paier leurs hommes trois aides chevels selon la Coustume de Normandie. Les Fiemens par dessous sont appellez tous iceux Fiemens, qui descendent des chevels fiemens, et sont soumis iceus Seingneurs, si comme sont Vavassouries, qui sont tenues par hommages et par services, si comme ou par service de chevel masle et autres Fiemens, qui sont tenus par les acres de terre de leurs chiefs Seingnors.
Vide novam Consuetudin. Normann. cap. 34. 35. Nihil certe ad mentem suam aptius proferre poterat Doctissimus Cangius ; attamen si consulatur vetus Commentarium in eamdem Consuetudinem, statim intelligi datur Feudum Capitale, ab alio quam a Rege, aut eo, qui supremo jure gaudet, posse dependere. Hc sunt autem verba Consuetudinis qu explicantur :

Les autres Fiefs qui sont tenus en chief ne sont pas soumis nul fief de Haubert. Ce texte, verba sunt Commentarii, entend de soumission de vilain Fief, et non pas de soumission de noble Fief. Et ne veut pas dire que se ung noble Fief toit tenu d'un Fief de Haubert, qu'il ne fust pour ce Fief en chief : car les Fiefs de Haubert memement sont soumis aux autres, et les Baronies et les Comtez, mais veut le texte dire qu'ils ne sont pas tenus aucun Fief de Haubert comme vilain Fief. Et est l'entente

de ce texte, comme il peut apparoir par ce qu'il met aprs : les Fiefs par dessoubs sont qui descendent de Fiefs Chevels et sont soumis eux, si comme Vavassouries, qui sont tenus par sommage et par service de cheval, et les autres Fiefs qui sont tenus par autres services.

Feudum Carpentariorum, Quo sarta tenerentur diligenter tecta, ut legitur in Tract. de Feudis eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 651. Feudum Casamenti, Quod a casa Dominica dependet ; proprie prdia Ecclesiarum et Monasteriorum titulo Advocati et Defensionis subinfeodata. Ivo Carnot. Epistol. 284 :

Adjecimus etiam, ut quicquid hactenus de Casamento Carnotensis Ecclesi, concessione possidentium, et prsidentium per annum et diem quiete possederint, de cetero nostra concessione quiete possideant.
Qu consuetudo ab Ecclesiasticis ad Lacos subinde transiit. Hc tamen feudi species non ubique statim recepta fuit ; at labente seculo xii. passim Casamentum pro feudo usurpari reperitur. Charta Theobaldi ann. 1198 :

Ego Theobaldus Trecensis Comes Palatinus ; notum facio tam prsentibus quam futuris : Quod ego dedi D. Radulpho cognomine Plunquet, villam qu dicitur Veuderie qu est prope Castellionem, in Feodo et Casamento sibi et hredibus suis.
Vide Casamentum 1. Feudum Castrense, feudi species, qua quis certa pecuni quantitate, vel tenemento aliquo donatur, ut castrum sibi a domino collatum custodiat ac tueatur : Burglehen Germanis appellatur, Burgutlehen. Vide Eichhorn. Introduct. in Jus German. 195. Feudum Castellanum, in chart. ann. 1269. in Alsat. Diplom. tom. 1. pag. 460. num. 649. ut auctor est Freherus in Origin. Palatinis. Wichbild Magdeburgense art. 7. 4. de Romanis :

Consultabant prterea ut arces illas pro commodo inhabitantium jure aliquo communirent ac locarent : acceptisque nonnullis Militaris ordinis viris, illas fortaliciis et munitionibus prfecerunt, ac sub eo jure, quod Castrense seu Emphyteuticum jus dicitur, sub Feudo Castrensi collocarunt.
Jus Feudale Saxon. cap. 37. 5 :

Feudum castri non potest Castrensis alteri conferre, etc.


Chronicon Laurishamense pag. 89 :

Et partem agri dominicalis in Castrense beneficium... distribuit.


Charta ann. 1300. apud Ludewig. tom. 2. pag. 246 :

Henricus D. G. Fuldensis Ecclesi Abbas, etc. nobili viro Philippo Domino de Minzenberg consanguineo nostro centum marcas denariorum

Coloniensium, tribus fallentibus pro denario computatis, Castrense Feudum castri Bingenheim deputavimus in hunc modum, ut ipse Castrensem idoneum sibi in dicto castro substituat, qui custodiam faciat castralem et residentiam.

Exemplum investitur Castralis beneficii, uti appellatur, profert Freherus in Originibus Palatinis, lib. 1. pag. 82. quo quidam Popo de Durn a Ludovico Comite Palatino Rheni investitus, profitetur tam pro se quam pro hredibus suis, in Castro Heidelbergensi Castrale beneficium perpetuo se deserviturum, habiturumque in eodem castro, loco sui unum Militem continue residentem, etc. Quod quidem feudum Popo recepit, acceptis a Comite centum marcis argenti Coloniensis ponderis. Vide Jus feudale Saxon. cap. 3. 4. cap. 29. 12. cap. 37. 4. Feudum Chauderiarum quid sit, explicat Charta Radulphi vicecomit. Bellim. ann. 1205. ex Tabul. Major. monast. :

Cum domus monachorum de Vivonio quoddam servitium mihi deberet per manum Bartholomei Baril, videlicet quod equum qurebat mihi ad cacabum meum deferendum, quando ego ibam in exercitum, etc.
Cujus Chart inscriptio talis est :

De Feodo Chauderiarum, quod solebat habere vicecomes Bellimontis.


Vide supra Chauderea. Feudum Censuale, Tenura terrarum sub annuo censu infeodata. Liber niger Scaccarii pag. 75 :

Tunc prdictus Episcopatus de quodam tenemento, quod tenuit R. de Monasteriis Feodo Censuali, scilicet de duobus hidis, unum fevavit militem.

Vide infra Feudofirma. Feudum Censuatum, de quo infra in Feudum Honoratum, quod itidem sub annuo censu datur ; a Censuali tamen videtur differre, quod honoratum simul nominatur. Feuda Choralia, Feuda Communi, jura scilicet, tenementa et alia qu ad Choram seu Communiam alicujus urbis vel societatis spectant. Statuta Collegii Ardacensis art. 27. apud Raimund. Duellium lib. 1. Miscell. pag. 122 :

Verum coloni ad oblagiam, et ad Feuda Choralia spectantes, ad nullam prdictarum exactionum vel contributionum sint astricti.
Feudum Claustrale, Reditus, commoda ac proventus canonicorum alicujus ecclesi, idem quod Prbenda. Lib. sal. S. Thom Argent. fol. 19. ad ann. 1334 :

Idem quoque circa adaptationem curiarum et Feudorum Claustralium, ne talibus non prbendatis in posterum adaptari valeant, duximus

statuendum.
Ibid. fol. 27 :

Specificatio redituum pertinentium ad Feudum Claustrale, quam habet Johannes Wezelonis cantor et Petrus Volsche canonici... Primo redditus xxv. solidorum super duobus et uno vierdige... Item duo quartalia, unum tritici, aliud siliginis annuatim infra festa B. M. Virginis de granario ecclesi S. Thom. Icellui Michiel advocat en la ville de Rouen avoit dit la dame de Gargoulay que elle avoit droit, et que c'estoit Fief de Quenoulles qui se devoit partir.

Feudum Colus, Gall. Fief de quenouille, Quod inter feminas partitur. Lit. remiss. ann. 1366. in Reg. 97. Chartoph. reg. ch. 644 :

Feudum Comitale, Idem videtur quod Nobile infra. Charta ann. 972. in Append. ad Marcam Hispan. col. 900 :

Ego Borellus G. D. Comes et Marchio et conjux nostra Ledgardis Comitissa... vindimus tibi alodem nostrum proprium, qui mihi advenit ad me Borrel per genitorum meorum, et ad me Ledgardis per meum decimum, id est, Ecclesia de S. Stephani qui est in Puig de Granolers, quod tu tenes per Fevum Comitale et per fevum de castrum Gurbo.
Epistola Silvestri II. PP. ad Sallam Episc. Urgell. ann. 1001. ibid. col. 958 :

Cum Fevo et alode Comitale. In valle Andorra omnes alodes Comitales, etc.

Feudum Communale, Prdium quod ad Communiam seu universitatem urbis vel oppidi pertinet. Charta ann. 1055. in magno Chartul. S. Vict. Massil. fol. 41 :

Petiam minorem in medio habet unum vasum et a parte aquilonis vineas de Fevo communale, a meridie terram archiepiscopalem.
Feudum Conditionabile, vel Conditionatum, Certis conditionibus concessum. Charta ann. 1334. in Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 1358 :

Homagialia vel Conditionabilia Feuda, retrofeuda, nobilia et innobilia, etc.


Alia ann. 1337. in Reg. 101. ch. 103 :

In Feudum francum et nobile, Conditionatum tamen pactis, conditionibus et conventionibus suprascriptis.


Charta ann. 1341. in Reg. 4. Armorial. gener. pag. 12 :

Sub ejus immediato dominio et segnhoria in Feudum francum, nobile et anticum, bonis conditionibus Conditionatum.
Alia Humb. dalph. ann. 1349. in Reg. 79. Chartoph. reg. ch. 33 :

Concedimus... in Feudum redibile, Conditionatum modis et conditionibus

infrascriptis, etc.

Homag. ann. 1413. in Reg. 3. Armor. gener. part. 2. pag. 13 :

Confessus fuit... se tenere... in Feudum francum, nobile et antiquum ac bene Conditionatum, etc.

Adde Ordinat. reg. Franc. tom. 9. pag. 40. art. 13. Feudum Coquin, vel Quoqui, Quidquid nomine feudi ex coquina percipiendum annuatim assignabatur. Charta ann. 1230. in Chartul. S. Dion. pag. 226. col. 1 :

Petrus de Maloleone... obtuli monasterio beati Dionysii quintam partem hreditatis me,... quam quintam partem assignavi in hiis, qu percipiebam in coquina abbatis S. Dionysii, ratione Feodi Coquin, quod feodum tenebam ab eo.
Alia ann. 1231. ibid. :

Dom. Emelina relicta Philippi de Gargeis militis recognovit coram nobis, quod cum perciperet in Coquina abbatis B. Dionysii qudam jura, tam in piscibus quam in carnibus, quam in quibusdam aliis, ratione Feudi, quod tenebat ab eodem abbate. Feodum Quoqui,

in Ch. ann. 1224. ex Chartul. Maurigniac. ch. 95. Feudum Corporale, Gallice Fief de corps, Quo vassallus debita servitia per seipsum Domino capitali prstare tenetur. Vide Assisias Hierosol. pag. 156. Feudum Corporale prterea dicitur illud quod in terris aliisque domaniis positum est, ad discrimen eorum qu Incorporalia vocant, quod sine tenemento sint. Feudum in Curia, seu in Curte dicitur, cum dominus castri, vel vill, certam partem vel ex Camera territorii sui, aut ex teloneis, vel ex villa aliquid infeudat, quod minus sit parte alia, qu remansit. Vide Rosentalium cap. 2. 40. Feudum extra Curiam est, quando dominus castri, vel vill, jurisdictionem quidem et districtum in villa vel castro cum modica aliqua possessione habet, quam alteri infeudat, cum cter possessiones aliorum sint propri. Ita Zazius part. 11. de Feud. 1. ubi fusius rem explanat. Feudum extra Curtem, dicitur illud quod pendet ab aliquo Domino extra metas justiti dominii sui. Baro de Beneficiis lib. 1. cap. 9. Vide Ptzii librum de Jur. feod. 3. not. d. Dicitur etiam non landsassiacum. Feudum Dangerii, Nostris fief de danger, in Consuetud. Trecensi art. 37. Calvimontensi art. 56. Barrensi art. 1. etc. sic appellatum, quod ejus amittendi periculum immineat, nisi mature hominium et fidelitatem exhibuerit vassallus, vel si is, inconsulto domino, seu nondum prstito hominio, feudi sui possessionem adeat. Constitutio Friderici I. Imp. apud Radevicum lib. 4. cap. 47 :

Si quis infeudatus major 14. annis sua incuria vel negligentia per annum et diem steterit, quod feudi investituram a primo domino non petierit, transacto hoc spatio Feudum amittat.

Vide Dangerium. Feudum Decimale, Emolumentum, quod ex fructuum decima percipitur, jus decim. Charta ann. 1417. ex Chartul. eccl. Glasg. Cod. reg. 5540. fol. 92. v :

Vicarius pensionarius curam ibidem gerens animarum, pensionem recipiens perpetuam annuatim xij. marcarum usualis monet regni Scoti,... cum Fevo Decimali locorum infrascriptorum, videlicet de Murays, de Torres, etc.

Feudum Dominicum, Idem forte quod Capitale, vel quod Gall. dicitur Chef lieu d'une Seigneurie, a quo alia feuda etiam nobilia dependent. Litter Johannis de Britannia ann. 1231. apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. pag. 1636 :

Insuper nos et hredes nostri non poterimus aliquo modo accrescere nos in aliquo Feodo dicti Vicecomitis (de Rohan) vel hredum suorum Dominico, vel gentili, vel in retrofeodo.

Feudum Ecclesiasticum, inquit Zazius part. 2. de Feud. dicitur triplici respectu, 1. quod ab Ecclesia datur, 2. quod ab ea recipitur, 3. quod datur et recipitur a Clerico, licet non tanquam ab Ecclesia. Feudo istiusmodi opponitur Feudum sculare. Brevius, feudum Ecclesiasticum est, quod ab Ecclesiasticis et Ecclesiis possidetur. Ita accipitur in Regiam Majest. lib. 3. cap. 25. 2. 3. cap. 34. Adde Glanvillam lib. 13. cap. 23. sqq. Tabul. Conchensis Abbati in Ruthenis Ch. 483 :

Et accipiet Sacerdos Fevum de Ecclesia de manu Abbatis, etc.

In Concilio Claromontano ann. 1095. vetatur Presbyter effici homo Laici :

Sed si Feudum a Laico Sacerdos tenuerit, quod ad Ecclesiam non pertineat, talem faciat ei fidelitatem, quod securus sit. Homagium

vero pro dignitatibus Ecclesiasticis, v. g. Decani, Episcopo factum legimus apud Louvetum in Hist. Bellovac. lib. 1. pag. 338. Tabular. S. Cyrici Nivern. :

Feoda Dom. Episcopi Nivernensis, pertinentia ad Dominum Nivernensem. Et primo Feoda Ecclesi Nivern. Decanus Nivern. Archidiaconus Nivern. Thesaurarius, Cantor, etc.
Regestum Feodorum et servitiorum fol. 141. in Camera Computor. Parisiens. :

Henri de Culant Celerier de S. Estienne de Troies, Lige de la Celererie de l'Eglise de S. Estienne.


Fol. 167 :

Le tresorier de S. Kyriace de Provins maistre Guillaume Vasco Lige de la Tresorerie lui donne l'an 1258.
Porro e feudis Ecclesiasticis, ut observat Alteserra cap. 4. alia sunt libera qu nec censum nec servitium militare debent, sed tantum obsequium precum pro salute Principis. Horum meminit Helgaldus in Vita Roberti :

Prterea Patri Benedicto et suis piscatoriam Ligeritti fluminis benignissimus adhibuit, scripto firmavit, et ex his nihil aliud quam

intercessionis illius qusivit suffragia.

Ingulphus in Chron. Croylandiensi ubi de Bertulpho Rege Merciorum :

Emancipo ab omni debito Regis, et omnis alterius Domini, et hominis, cujuscumque fuerit dignitatis, excellenti vel honoris, ut nihil a modo de sacri vestri Monasterii Croyland Monachis litteratis et Laicis, servis aut tenentibus vestris exigere poterunt, prter orationes vestras aut beneficia spiritualia.

Alia vero non libera, qu prstant militiam et censum. Qu quidem notiora sunt quam ut probatione indigeant. Nemo quippe horum temporum historiam vel leviter attigit qui Episcopos et Abbates galeatos citius obviam non habuerit quam infulatos. Sed abs re non fuerit observare hanc Ecclesiasticorum feudorum servitutem in Angliam a Guillelmo Conquestore invectam fuisse, ut testis est Matthus Paris sub ann. 1070 :

Rex Willelmus... Episcopatus quoque et Abbatias omnes qu Baronias tenebant, et eatenus ab omni servitute sculari libertatem habuerant, sub servitute statuit militari, inrotulans singulos Episcopatus et Abbatias pro voluntate sua, quot milites sibi et successoribus suis hostilitatis tempore voluit a singulis exhiberi.

Feudum Eleemosynare, Idem quod Ecclesiasticum, scilicet quod ab Ecclesia tenetur. Vide Eleemosyna Libera et Eleemosyna pura in Eleemosyna 2. Feudum Episcopale, Prdium quod ab Episcopo jure beneficii possidendum Laico conceditur. Charta ann. 1122. inter Probat. Hist. Monmorenc. pag. 37 :

Ego Girbertus Dei gratia Parisiensis Episcopus... Ecclesiam et altare B. Mari de Moncellis, Monasterio B. Martini de Pontisara concessi, annuente Burcardo de Montemorenciaco, qui eum de Episcopali Feudo possidebat.

Feudum Equorum a Sarcinis, Cujus possessor tenetur equum commodare sarcinis ferendis aptum patriarch Aquilejensi, quoties proficisceretur ad imperatoris curiam, in Tract. de Feud. ejusd. eccl. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 651. Feudofirma, vel Feudi firma, est tenura terrarum, vel tenementorum alicui et hredibus concessa pro annuo reditu, qui tertiam vel ad minus quartam ver stimationis quat, absque aliis servitiis, quam qu in Charta concessionis, seu feoffamento exprimuntur. Et quidem interdum ea lege concedebatur ut servitia militaria prstaret. Charta Henrici Regis Angli ann. 1155 :

Si aliquis teneat de nobis per Feodifirmam vel soccagium, vel burgagium, et de aliquo teneat per servitium militare, nos non habebimus custodiam hredis, nec terr su qu est de Feodo alterius, occasione illius Feodifirm, vel soccagii, vel burgagii, nisi ipsa Feodifirma debeat

servitium militare.

Hujus autem tenur conditio talis est, ut si tenens per biennium reditum suum detineat, tum dominus, seu feoffator, actionem ad terras sibi et hredibus suis recuperandas habeat. Ita Britton. pag. 164. Cowellus lib. 2. Instit. tit. 2. 16. tit. 4. 1. lib. 3. tit. 25. 2. et Rastallus verbo Feeferme. Idque Firmam in feudo tenere appellabant. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 56 :

Si quis vero Firmam in Feudo teneat, et homagium inde fecerit, sive in eo manens sit, vel non sit, et eum diligit, satisfaciat domino suo in curia sua, vel in curia domini, de quo ipsum Feodum est.
Charta alia Henrici Regis Angl. tom. 1. Monastici Angl. pag. 106 :

Et quoddam pratum... in Feodofirma perpetuo habendum pro 20. solidis reddendis unoquoque anno, etc.
Et pag. 112 :

Concessit... dimidium gurgitis de Duny ad Feodam Firmam in escambium, etc.


Matth. Paris ann. 1250 :

Partem suam in silvis... pro magna summa pecuni ut sibi in viaticis provideret, ad Feudofirmam dimisit.
Charta Philippi Pulcri ann. 1314. in Reg. Chartophylacii Regii 49. Ch. 190 :

Nous faisons savoir, etc. que comme Pierres Sires de Chambly tenist Fieferme de nous nos moulins de Monfort sur Rille... lesquels moulins feu Pierre de Chambly nostre Chambellan, tenoit ferme de nous pour ladite somme, etc. luy quittons pour toujours ladite pension, qu'il nous payoit pour lesdits moulins, etc.

Habetur formula dationis ad manufirmam in libro Anglico Justice of peace pag. 147. et apud Willelmum Thorn. sub ann. 1206. Vide eumdem ann. 1283. pag. 1935. Feudofirma alio sensu accipienda videtur, cum in Chartis donationum qu Ecclesiis Monasteriisve fiunt, occurrit ; neque enim iis conditionibus mox a D. Cangio recensitis Viris Ecclesiasticis tribui potuisse arbitror. Itaque tunc Feudofirma idem fortassis quod Feudum perpetuum, vel potius quod tunc dicebatur Manu-firma, Main-ferme. Charta Episcopi Wigornensis ann. 1177. apud Madox Formul. Anglic. pag. 2 :

Walterus filius Willelmi de Stanei, concessit donationem quam pater ejus Willelmus dedit Monasterio S. Mari de Bordesleia, scilicet totam terram de Osmerclega cum omnibus qu ad eam pertinent, cum omni libertate hai ejusdem terr, in Feudofirma.
Feudifirmarius. Leges Burgorum Scoticorum cap. 138 :

Feudifirmarius non potest firmarium facere de aliqua terra, nisi reddatur

domino capitali, et ipse faciet illum firmarium, etc.

Feudum Firmum, Prdium, aliudve in perpetuum, si ad Ecclesiam, vel ad multos annos, si laicis, concessum sub annua prstatione vel servitio. Charta pro capit. Carnot. ann. 1375. in Reg. 107. Chartoph. reg. ch. 299 :

Item supra nemoribus desuper dictum pontem sancti Petri, qu tenuit in feodali firma seu Feodo Firmo Johannes de saint Lienart, viginti libr Turon. ad duos terminos escacarii.
Arest. ann. 1384. ex Cod. reg. 9822. 2. fol. 148. v :

Fuit allegata consuetudo in Normannia, quod quandocumque aliquis ab alio recipit aliquid ad Feudum firmum, et est modus loquendi Fi Ferme in Gallico, et pro illo facit et solvit aliquam redevanciam, etc.
Vide Feudofirma. Feudalis Firma, Eadem notione. Charta Caroli VII. ann. 1423. in Reg. Cam. Comput. Paris. alias Bitur. fol. 69. r :

Ad nostri notitiam devenit inclit memori Ludovicum regem prdecessorem nostrum, sub anno Domini 1264. religiosis abbati et conventui (S. Mich. in periculo maris) ad Feodalem Firmam tradidisse terram S. Johannis de Thoma, etc.
Fieufferme, in Lit. Phil. VI. ann. 1331. ex Bibl. reg. Firmari Feodales, in Consuet. Norm. part. 1. cap. 27. ex Cod. reg. 4651. Feudata Ferma dicitur etiam, cum de concessione ad vitam agitur. Inventar. Chart. reg. ann. 1482. fol. 66. v :

Tractatus inter regem et Blancham ducissam Aurelianensem, per quem rex concessit ei tenere, vita comite, Fermas Feudatas balliviatus Cadomi, vicecomitatus Algi, castrorum de Braya comitis Roberti et de Gornayo, qu quidem post decessum dict duciss reverterentur ad coronam. De anno 1376.
Feudum Flamigerorum. Memor. E. Cam. Comput. Paris. fol. 31. r. :

Die 15. Nov. 1382. expeditum fuit pro religiosis des Billetes Paris. quod terminum duorum annorum sibi per regem concessum, incepit 15. Sept. 1382. super sufferencia tenendi quoddam feodum, nuncupatum Feodum Flamigerorum in villa Paris. situatum. Feudum ad Flamingos,

in Lit. admort. ann. 1381. vulgo Fief aux Flamans, a religiosis, qui Billetes nuncupantur, eodem anno, permutatione inter ipsos et Guill. de Hangest facta, acquisitum. Feodum Forinsecum, in Fleta lib. 2. cap. 14. 1. videtur appellari stipendium quod a Thesaurario Garderob Regi aliis, quam ex domo et hospitio Regis prstatur et exsolvitur ex fisco Regio : cui opponitur Feudum in curte domini, de quo Obertus lib. 1. tit. 2.

Feudum Francum illud dicitur, in quo vassallus ad servitia non tenetur, fidem tamen domino servare debet, eoque nomine hominio obnoxius est. Feud. lib. 2. tit. 104. Hc Zazius lib. de Feudis part. 8. 44. et Rosentalius lib. de Feud. cap. 2. 33. Ita in libello de Recuperatione Terr sanct, circa finem, Franca Feuda dicuntur, qu speciali servitio non sunt onerata. Vetus Consuetudo Normanni MS. 1. parte sect. 3. cap. 9 :

Nous apelon Franc Fieu, quant aucun tient franchement son fieu, et tous ses sousmis l'en font le service, qui apartient icele franchise.
Tabularium Tutelense ann. 1265 :

Ut omnia teneant ab Abbate et successoribus in Francum Feodum sive allodium, ut pro his homagium francum nobis Abbati et successoribus nostris, amplius facere teneantur.

Charta Raymundi des Baux, cogn. Junioris ann. 1274. mens. Febr. qua profitetur, tenere se a Bertrando de Clahensais Episcopo S. Pauli Tricastin. Castella Suz et Buxedon in Feudum Francum et gentile. Mox additur :

Item fuit concessum, quod ipse Raimundus de Baucio et ejus hredes semper in mutatione domini vel vassalli teneantur facere homagium ligium flexis genibus, et jurare fidelitatem cum illis articulis qui in dicto juramento continentur, videlicet dictus Episcopus et successores possint suum vexillum seu baneriam mittere, in signum dominii et recognitionis dicti Castri, seu in fortalitio, etc.
Charta ann. 1306. in Regesto Philippi Pulcri Reg. Franc. ann. 1295. Tabularii Regii num. 165 :

Prdicta vero omnia idem D. Bertrandus et ejus successores tenebunt a D. Rege et ejus successoribus Regibus Franci in Feodum Franchum et honoratum sub homagio ligio et fidelitatis juramento.
Videntur tamen exemta fuisse ejusmodi Feuda Franca et honorata a redditione castrorum ; quod potissimum colligitur ex hominio Guillelmi filii Duciss Mathildis Dom. Montispessulani mens. Martii ann. 1189. Raimundo Comiti Tolosano et Mergoriensi facto :

Qu omnia habeo et teneo de te ad Feodum Francum et honoratum, ita quod nullum supradictorum castrorum vel villarum tibi veltuis, nec alicui Comiti Melgorii reddere teneor.
Vide Feudum Honoratum. Feudum Francum, dictum etiam illud, quod censui erat obnoxium ; francum, ut opinor, nuncupatum, quod ab homine franco seu liber conditionis, licet non nobili, possideretur. Charta ann. 1300. ex Tabul. Flamar. :

Ego Geraldus la Folhosa confiteor me tenere et habere in Feodum Francum a Bernardo Bermundi domicello quoddam nemus... situm in

parrochia de Conaco (Petragor.)... sub censu unius cartonis frumenti ad mensuram Monthiniaci, et sub acaptamento pertinente ejusdem unius (cartonis) frumenti censualis seu rendualis. Ego dictus Geraldus promitto... eidem domicello... soluturum me... annis singulis in festo beati Michaelis perpetuo annuatim, et acaptamentum, ut est moris, in dominorum mutationibus et hredum. Item promitto ego me... eidem domicello dictam terram supra confrontatam non avoaturum ab aliquo alio domino fortiori ac potentiori, nec etiam positurum in superioribus vel nobilioribus manibus eisdem, nec specialiter in manu alicujus gubernatoris sive rectoris qualicumque, excepto nisi de licentia, de consensu expresso ejusdem domicelli. Possunt vendere vel infeodare, autres suas immobiles dare, excepto Feodo Francali Militari, quod emere vel recipere non possunt

Feudum Francale, in Consuetud. municip. Vian in dicesi Aginnensi, in Regesto Constabul. Burdeg. fol. 53 :

sine licentia Regis Angli. Qu totidem verbis habentur in Consuet. Valenti in ead. dicesi fol. 141. In Regesto Homagiorum Aquitani, Vitalis Seron profitetur, se tenere a Rege Angli Duce Aquitani

in Feudum Francale ratione Ducatus duas partes vine, qu est in Parochia, etc.
In eodem Regesto fol. 11 :

Dixerunt se esse homines ligii et Francales dicti Domini Regis.

Atque hoc feudum Francale aliud non videtur ab eo, quod Feudum Francum, id est, nobile, et quod a viris ignobilibus teneri et possideri non potest. Charta ann. 1320. in Reg. 61. Chartoph. reg. ch. 246 :

Item in Feudis Frontalibus (l. francalibus) extimatis valere ratione alt justiti, in redditu annuo tresdecim libras, tres solidos Turon.
Alia ann. 1326. ex Reg. 64. ch. 400 :

Item Feuda nobilia et francalia, justiciabilia, existentia sub juridictione Auriaguesii, etc.

Feudum Furcale, Cui Furc, seu superioris justiti jus competit. Charta R. Abbatis Carofensis ann. 1308. ex Regesto 2. Philippi Pulcri Regis Franc. in Tabul. Regio, n. 11 :

Item quod habitantes in dicta bastida possint emere et recipere ad censum vel in domo a quacunque persona volente vendere vel infeudare, aut res suas immobiles dare, excepto Feudo Furcali et Militari, quod emere vel recipere non possint, nisi de nostro vel successorum nostrorum processerit voluntate.

Vide Furca. Feudum Futurum, aut de Futuro, dicitur illud, de quo quis in feudatur post mortem possessoris. Nam

Dominus potest duobus solum Feudum conferre, uni possessionem, et alteri exspectationem, qu dicitur Conventio, si moriatur absque hrede feudali possessor,
qui quidem dicitur Infeudatus de futuro, in Jure feudali Saxonum cap. 7. 8. 9. 29. 30. et 37. Feudum Gardi, quod alias Annale vocat Zazius art. 2. de Feud. cui opponitur Perpetuum, ut sunt omnia feuda : cum scilicet custodia castri, domus, etc. mercedis nomine conceditur. Auctor Breviloqui :

Guardia, Feuda sunt, qu constituuntur aliquibus propter custodiam rei domini constituentis : Guardio dicitur ille, cui talis custodia est commissa.
Vide Rosental. lib. de Feud. cap. 2. 32. Feud. lib. 1. tit. 2. Alia notione Feudum Gardi vel custodi est quod Galli dicebant Garde noble, Tutel usufructuari species. Vide Warda. Feudum Gastaldi. Vide Feudum Advocati. Feudum Gentile, Quod ab ingenuis tantum teneri potest. Libert. Podii Mirolii ann. 1370. in Reg. 155. Chartoph. reg. ch. 103 :

Item pariter concedimus,... quod qucumque persona... dicti loci burgensis oblias, Feoda Gentilia ac redditus usque ad summam trecentarum librarum rendualium acquirere possit.
Charta ann. 1309. in Reg. 13. ch. 175 :

Comme Simon Piquois ait acquis en Fief gentil, etc.

Infra, Fief noble appellatur. Vide Feudum nobile et Feudum rectum. Feudum de Guerris, Quod propter servitium militare conceditur. Reg. S. Justi in Cam. Comput. Paris. fol. 213. r. :

Undecim solidi et dimidius censuales, Feodum de Guerris.

Feudum Habitanti, in Tract. de Feudis eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 648 :

Teneb atur is feudum, cui assignatum fuerat, in habitare. Est enim ab inhabitando deductum. Quod si dificiis nudum contigisset, aut inhabitabile ruina postea reprsentasset, a fundamentis debebat instaurare vel collapsa reparare, ut Habitanti Feudum suas figendo sedes cum conjuge et liberis pro vocabuli proprietate retinere honestissime posset.
Feuda Hreditaria, ubi ordines successionis juxta civilis juris normam statuuntur. Vide Feud. lib. 2. tit. 48. et Ptz. de Feud. jur. 105.

Feudum de Haro, Cui scilicet clamoris de Haro cognitio aut jurisdictio, vel, ut apertius dicam, cui superioris justiti jus competit. Chartularium Gemmet. tom. 1. pag. 32 :

Nous avons ou dit lieu (de Morville)... deux demy fiefs de Haro et deux de Liage.
Feudum Homagiale, Cujus possessor homagium debet : non omnia quippe feuda homagium prstabant, ut videre est infra in Feudum Militare.

Homagialia vel conditionabilia Feuda,

in Charta ann. 1334. ex Reg. 66. Chartoph. reg. ch. 1358. Alia ann. 1350. in Cod. reg. 9861. 2. 2. fol. 41. v. :

Rogantes... quatenus bona, qu prdictus quondam Johannes de Bergheim, nomine feodali, a vobis possidebat, prfato Wernhero nato suo in Feodum Hominigiale.... conferre dignemini.
Adde Haltaus. Glossar. German. voce Huld-Lehn, col. 968. Feudum Honorabile, Idem quod infra Honoratum. Instrum. ann. 1336. apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 559 :

Ipsi domino Regi et successoribus suis Boemi Regibus, ab eoque domino Rege per osculum inter nos hinc inde prlibatum et reassumptione Bireti, ipsum Ducatum nostrum cum terris et pertinentiis ipsius in Feodum Honorabile recipimus, pariter et habemus, decernentes, etc.
Vide Haltaus. Glossar. German. voce Ehren-Lehn, col. 270. Feudum Honorarium, Eadem notione. Charta ann. 1204. apud Gallandum :

Ego Petrus Dei gratia Rex Aragon. Comes Barcinon. Dominus vill Montispessulani et Mari Regin uxoris me nomine do tibi Pontio Petro et successoribus tuis in Feudum Honorarium totam medietatem castri de Ropiniano.
Feudum Honoratum, nulli servitio obnoxium : proinde idem, quod Francum. Pactum initum inter Petrum Regem Aragon. et Jacobum Regem Majoricarum super Regno Majoricar. 13. Kal. Febr. 1278 :

Nos Jacobus... recipimus a vobis D. Petro Rege Aragonum fratre nostro et successoribus vestris Regib. Arag. in Feudum Honoratum sine omni servitio... totum prdictum regnum Majoricarum, etc.
Homagium factum a Guillelmo filio Mathildis, Duciss D. Montispessulani Raimundo Comiti Melgorii, mense Mart. ann. 1189 :

Qu omnia habeo et teneo de te ad Feodum francum et Honoratum, ita quod nullum supradictorum castrorum vel villarum tibi vel tuis, nec alicui Comiti Melgorii reddere teneor.
Et infra :

Et hc omnia habeo et teneo a te D. Raymundo Comite Melgorii ad Feodum Francum et Honoratum, pro quibus omnibus prscriptis facio vobis hominium et fidelitatem.

Charta Bertrandi D. Castri de Paris in Comitatu Ruthenensi, 3. Non. Mart. ann. 1274 :

Recognosco... vobis D. Henrico Comiti Ruth... me tenere... in Feudum francum et Honoratum et nomine Feudi Honorati, ad fidelitatem tamen et homagium, omne ego quod possideo... in dicto Castro de Paris.
Alia Raimundi Comitis Tolosani ann. 1242. in Regesto Tolos. :

Et pro hac donatione sive quitatione Dominus Comes prdictus pro se et heredibus suis donavit in liberum et Honoratum Feudum villam nomine Bessitam in Rutenensi dicesi... ad omnem eorum voluntatem in perpetuum faciendam : ita tamen quod prdictus Gaillardus et Domestica ejus uxor et hredes eorum sint pro Feudo prdicto homines et Milites prdicti Comitis,
quibus additur etiam hominium. Alia Guillelmi, filii Mathildis Duciss, D. Montispessulani ann. 1185. Jun. :

Hc omnia prdicta dono, laudo, trado et concedo in perpetuum tibi et tuis ad Feodum Honoratum, et tu Raymundus Aerradus et hredes et successores tui, qui hoc Feudum tenebunt, facietis mihi et hredibus meis nomine hujus Feodi hominium et servitium.

Exstat Charta B. Episcopi Magalonensis, Domini et Comitis Melgoriensis, qua dat in Feudum Honoratum et censuatum 4. denarios de 10. denariis, quos ratione dicti Comitatus percipiebat, Jacobo Regi Arag. Domino Montispessulani. Adde Histor. Beneharn. lib. 8. cap. 27. n. 10. et Gariellum in Episcopis Magalon. pag. 244. 269. Ejusmodi etiam feuda, qu in releviis ferrum lance, sparverium, austurem, chirothecas, et similia prstare tenentur, Fiu Hondrat, seu Feuda Honorata, vel Honoris, vocant fori Beneharnenses tit. 1. art. 27. Feudum tamen honoris ab honorato seu honorario distinctum fuisse in Aragonia scribit Gallandus in Tract. MS. de Feudis, illudque adsignat discrimen, quod feudum honoris ea conditione daretur, ut ex reditibus castri seu vill, milites ad ipsius castri defensionem necessarios aleret feudatarius ; feudum vero honorarium sub fide tantum et hominio possideretur. Idem itaque Gallando feudum honoris, quod aliis feudum soldat. Utcumque sit, certum videtur feuda honorata non ubique ab omnibus servitiis exemta fuisse ; in Charta enim ann. 1298. feudatarius manumitti dicitur

ab omni vinculo servitutis atque homini seu homagii

quod ratione Feudi honorati facere tenebatur ; sed prstat Chartam ipsam legere quam invenies voce Manumissio ad lin. Eamd. vocem, etc.

Feudum Ignobile est, quod a manerio aliquo dependens, rusticis et hredibus eorum ob servitium aliquod ignobile conceditur, et Liberum tenementum vulgo appellatur. Cowellus lib. 2. tit. 2. 8. Vide Feudum Burgense, et Sergentia. Feudum Immediatum, Quod a capitali Domino immediate tenetur ; Feudum Mediatum, quod aliter Retrofeodum dicitur. Transactio inter Philippum Pulcrum Franc. Reg. et Episcop. et Capitul. Eccl. Vivar. ann. 1307 :

Et de his, qu ab iis, vel ab altero eorumdem tenerentur in Feudum mediatum, vel immediatum, etc.

Feudum Integrale, Integrum, non divisum. Fis enterins, in Stabil. S. Ludov. cap. 8. tom. 1. Ordinat. reg. Franc. pag. 115. Charta ann. 1363. in Reg. B. Chartoph. reg. ch. 20 :

Feudum integrale, quod dicti conjuges tenebant ab eodem domino baillum habente, eratque dictus scutifer homo ligius, et feudalis ipsius domini baillum habentis ad causam dicti bailli de feodo supradicto.

Feudum Integrum, in Consuetudine Castelli novi in Thimeraio art. 10. et 21. et Carnotensi art. 15. dicitur illud, quod ratione equi servitii valet 60. solidos de racheto. Feudum Jurabile et Reddibile, Ultramontanis prsertim notum ; Est, inquit Jacobinus de S. Georgio de Feudis n. 29. pro quo juratur fidelitas Domino. Non jurabile, quando conceditur eo pacto, ut fidelitas non juretur. Vide Boissium de Usu. Feud. cap. 4. Instr. ann. 1325. tom. 2. Hist. Dalph. pag. 204. col. 2. quo Johannes Comes Forensis pro pluribus castris et feudis se hominem ligium de Dalphino constituit :

Item castrum de Cussiaco cum ipsius castri mandamento... quod castrum tenet ab ipso Comite Forensi Jurabile et reddibile Johannes de Mays Dom. de Cussiaco.
Ibid. non semel occurrit. Aliam hujusce appellationis causam nobis aperit doctissimus D. de Lauriere in Gloss. Juris Gallici ; ea scilicet potissimum ratione ejusmodi feudum jurabile dictum fuisse quod, quemadmodum vassallus feudatum castrum domino capitali redditurum se, cum ei libuerit, sacramento suo pollicebatur ; ita idem castrum vassallo restituturum se, cum eo ad suum commodum usus fuisset, jurabat capitalis dominus. Id probat ex Charta ann. 1297. quam consule, si lubet, ad vocem Rendable. Testam. Hugon. ducis Burg. ann. 1314. ex Cod. reg. 9484. 2. fol. 157. r. :

Se nous morons sans hoirs de nostre corps, nous laissons et quittons nostre am et foiaul cosin monsieur Odart, seigneur de Montagu, la jurablett et rendablett dou chasteuil de Montagu.
Feudum Justum, Idem atque Rectum, quod ad hredes transit in infinitum. Charta ann. 1289. apud Ludewig. tom. 10. Reliq. MSS. pag. 162 :

Feuda... collata illustribus principibus dom. Friderico et dom. Theodorico, ipsius domini Landgravii filiis, communia contulimus cum ipsorum patre, possidenda titulo Justi Feudi.
Feudum Laicale,

Laicum, quod non tenetur de Ecclesia, sed est de feodo mere temporali,
inquit Lindwoodus. Charta Henrici II. Regis Angl. tom. 2. Monastici Angl. pag. 260 :

Centum solidatas terr de Laico Feudo, etc.


Joannes Brompton. pag. 1169 :

Reddidit etiam ei omnes Laicos Feudos, quos Henricus pater ejus illi dederat.
Index MS. beneficiorum Eccles. et Dicesis Constantiensis fol. 22. verso :

Et totum manerium supra et infra dictas domus est in eleemosina, alia est in Feudo Laicali.
Adde Matth. Paris. pag. 675. Matth. Westmonast. ann. 1175. 1226. Historiam Comitum Pontivi pag. 117. etc. Fieu lay et d'aumosnes, in Lit. remiss. ann. 1388. ex Reg. 132. Chartoph. reg. ch. 275. Consuet. Norman. part. 1. cap. 29. ex Cod reg. 4651 :

Tenentur etiam qudam libera tenementa, sine homagio et paragio, in Feodo laicali, etc.

Charta Ricardi episc. Ambian. ann. 1208. in Lib. nig. 2. S. Vulfr. Abbavil. fol. 14. r. :

Willelmus illustris comes Pontivi et Monsterolii nobis asseruit, quod cum Johannes, cognomine Gallus, de ipso in Feodum Laicale teneret duas partes decim de Kokerel, etc.

Vide Decim Militares. Feudum Legale, Proprium, legitimum, quod feudorum legibus adstrictum est, memoratur spius in Tract. de Feud. eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 639. et seqq. Feudum Legum, Quidquid judici vel justiti officiario in emolumentum officii assignatur. Charta Seguini Matiscon. episc. ann. 1259. in Chartul. Cluniac. ch. 257 :

Omnes terras, possessiones ac jura... ab eisdem abbate et conventu et ecclesia Cluniacensi accepit (idem Jacobus) in Feodum Legum.

Feudum Liale, Idem quod Ligium, quo scilicet vassallus domino suo fidem suam debet, ab Italico Lealta, fides, fidelitas. Charta ann. 1195. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 616 :

Unde dictus dominus patriarcha cum baculo, quem tenebat in manu, investivit prdictos fratres... ad rectum et Liale Feudum, de castris et

curiis camini... Et fratres juraverunt ipsi domino patriarch fidelitatem pro prdicto feudo.
Nostris, Fief de Liage. Vide Ligius. Feudum Liberum. Charta Communi Abbatisvill cap. 24 :

Statutum est etiam, quod nullum vavassorem, vel Liberum feodum, in terra mea habentem, burgenses de Abbatisvilla in suam Communiam recipere poterunt, nisi de assensu meo et domini sui.
Adde cap. 25. Homagium Hugonis d'Arpajon Domicelli ann. 1264 :

Feudum Liberum et honoratum. Liberum militare Feudum,

in Chron. Abbat. S. Trud. pag. 459. Feoda Libera Ecclesiarum parochialium, apud Rogerum Hovedenum pag. 779. Vide Haltaus. Glossar. German. voce Frey-Lehen, col. 508. Consuet. Norman. part. 1. cap. 26. ex Cod reg. 4651 :

Liberum autem dicimus Feodum, quod servitiorum inhonestorum obtinet libertatem, ut de prati servitio et de curatione bieii molendinorum, etc.
Feudum Ligium, Gall. Fief de liage. Vide Ligius. Feudum Loric. Vide post Feudum Militare. Feudum Loricale, Idem quod Feudum Loric, in Consuet. Norman. cap. 25 ;

Baronibus et militibus, qui tenent de eis Feodum Loricale, vel de tenentibus suis in Feodo Loricali, Franc fi entier de haubert,

in Charta Phil. Pulc. ann. 1301. ex Lib. rub. Cam. Comput. Paris fol. 129. v. col. 2. Feuda Magistrorum et Clericorum Computorum Campani. Sic vocabant annuos reditus qui ex nundinis aliisque Campani consuetudinibus ad illos jure beneficii pertinebant. Memoriale A. Camer Computorum fol. 61. apud D. Brussel de Usu Feud. lib. 1. cap. 1. pag. 55 :

Hc sunt jura seu Feoda pertinentia ad Magistros et Clericos Compotorum in Campania, scripta ann. 1290. Omnes emptores prpositurarum, portagiorum, et aliarum consuetudinum, si valor eorum usque ad mille libras ascenderit, debent solvere xiiii. libras Turonenses, de quibus Magistri Compotorum debent habere xiii. libras quolibet anno ; et Clerici Compotorum xx. s. Turonenses. Item, omnes emptores rerum nundinarum quantumcumque fuerint vendit vel admodiat, debent similiter reddere xiiii. libras, distribuendas ut supra. Omnia vero jura seu Feoda qu debentur tam Magistris quam Clericis Compotorum pro prposituris, portagiis, et aliis consuetudinibus venditis debent recipi inter festum Omnium Sanclorum et Brandones quolibet anno, exceptis illis qu debentur de venditionibus nundinarum, qu semper recipiuntur in

exitu utrarumque nundinarum successive venientium per ordinem, temporibus consuetis.

Feudum Manganicum, Cujus erat illa ministrare, qu ad artes mechanicas spectabant. Vide Tract. de Feud. eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi 651. Feudum Manutergii, in veteribus Chartis S. Crucis Aurelianensis appellatur prdium quoddam, subdecano ejusdem ecclesi assignatum ab episcopo Aurelianensi, cui ea ratione manutergium seu mantile, dum sacra peragit, subministrat ille subdecanus. Vide Tract. de Nobilit. Haberti cantor. et canon. S. Aniani Aurel. pag. 182. Feudum Maternum, quod primo est a femina acquisitum, qu sit ex ascendentibus, et sit cognationis caput, tit. de Benef. fem. Feudum Mediatum. Vide Feudum Immediatum. Feudum Militare, vel Feudum Militis, quod a vassallo Milite possidetur : qui quidem vassallus ad hoc, ut servitium prstet domino in expeditionibus bellicis, Militari cingulo donatus esse tenetur. Feudum unde militare servitium prstandum est. Matth. Westmonast. pag. 454 :

Ad augmentandam igitur profectionem suam in Scotiam, fecit Rex per Angliam publice proclamari, ut, quotquot tenerentur fieri Milites successione paterna, et qui haberent unde militarent, adessent apud Westmonasterium, etc. Et ex paterna hreditate Feudum Militis possedit.
Monasticum Angl. tom. 1. pag. 47 :

Feudum Militare, in Constitut. Sicul. lib. 1. tit. 85. Feudum Militare liberum, in Chronico Trudonensi lib. 9. pag. 459. Ordericus Vitalis lib. 5. pag. 574 :

Servitium Petri Caron et hredum suorum de Feodo unius Militis de Setona,... et servitium de Feodo duarum partium unius Militis... pro servitio Feodi trium Militum, etc.
Tom. 2. pag. 826 :

Prdictum manerium tenetur de D. Rege per servitium dimidii Feodi Militis.

Adde Hovedenum pag. 549. Monasticum Anglic. tom. 2. pag. 23. 141. 271. 664. Ughellum tom. 6. pag. 866. Feoda Normanni pag. 1045. Haltaus. Glossar. German. voce Ritterlehn, col. 1551. etc. Militi interdum nude appellantur ejusmodi feuda. Gervasius Tilber. in Otiis Imper. apud Leibnit. tom. 1. Script. Brunsvic. pag. 943 :

Hic (Henricus VI.) legem instituit apud Teutones, ut Militi, more Gallorum et Anglorum, successionis jure devolverentur ad proximiores cognationis gradus ; cum antea magis penderent ex Principis gratia.

Vide in Miles ad lin. Militia, alias Feudum Militis. Qui vero ejusmodi feuda possidebant, Feudati, et Feodati Milites, dicuntur Simeoni Dunelmensi et Bromptono ann. 1086. qui quidem tenebantur Regem in expeditionem pergentem comitari per 40. dies armis omnibus et equis instructi : si vero feudum dimidii esset Militis, per 20. si denique quart partis Militis, per 10. Ita Littleton sect. 95. Statutum Henrici II. Regis Angl. apud Hoveden. pag. 614 :

Quicumque habet Feodum unius Militis, habeat loricam et cassidem, et clypeum et lanceam ; et omnis Miles habeat loricas et cassides et clypeos et lanceas, quot habuerit Feoda Militum in dominio suo.
Vetus Normannorum Jus municipale MS. 1. part. sect. 3. cap. 8. ait, Anglis Normanni Ducatum tenentibus,

que tous ceus, qui porseent Fieu de hauberc sont tenus avoir cheval et armes : et des cen que il avoient aage de 21. an, il doivent estre ses chevaliers que il soient trouvez prez et appareilliez au mandement del Prince ou de leur Chiefs Seigneurs.

Primas inter vassallos obtinuisse feudatarios milites certum videtur ; imo eos ab iis qui nude ratione feudorum vassalli appellabantur, distinguit Rupertus Comes Palatinus Rheni in Charta ann. 1356. apud Ludewig. tom. 5. Reliq. MSS. pag. 576 :

Nec non vassallis, feudis, Feudatariis Militibus, clientibus, civibus, judicibus, etc.

Distincta etiam ab aliis illorum hominii formula ; unde vitam et membra sua domino suo feudali jurabant. Charta ann. 1182. ex majori Chartul. S. Victoris Massil. :

Milites Castri de Bromeses fecerunt hominium domino Abbati et juraverunt ei vitam et membra sua sicut Feudatarii Milites jurant dominis suis.
Hinc Feuda militaria ignobilibus tenere prohibitum erat, etiam cum nobilia iis permittebantur. Libert. vill Montisfalc. dic. Caturc. ann. 1292. in Reg. 199. Chartoph. reg. ch. 503 :

Item quod habitantes dict vill possint... feudum nobile tenere, excepto Feudo Militari, quod emere et recipere non possint, nisi de domini regis... permissione.

Deinde vero et Militaria habere potuerunt, regia licentia etiam non requisita. Libert. vill Florent. ann. 1369. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 388. art. 4 :

Concedimus... consulibus et habitatoribus dict vill, et imposterum habitaturis, quod ipsi possint et valeant acquirere hinc ad quinque annos, et acquisita tenere deinceps ac perpetuo, Feuda nobilia et militaria,

absque financia aliquali ; dum tamen dicta feuda nullum faciant homagium.

Feudum Loric, nostris, Fief de haubert, a veste militari quam Haubergeon nominabant, vulgo nuncupatur, quod aliis Anglis prsertim, Feudum Militare. Hc feudi species vix alicubi nota fuit, prterquam in Normanni et Angli provinciis. Leges Henrici I. Reg. Angl. cap. 2. :

Milites, qui per loricas terras suas deserviunt.

Apud Matth. Paris pag. 38. male, defendunt, pro deserviunt, scribitur. Ex Regesto ann. 1272. sign. Qui es in clis, fol. 198 :

Johannes de Falesia Scutifer, dicit quod tenet dimidium Feodum loric, pro quo debet, sicut dicit, auxilium exercitus et cavalcat quando per Normanniam levatur, aut servitium per xx. dies eundo et redeundo ; et si servitium dictorum xx. dierum captum fuerit, auxilium prdictum non debet capi nec levari.
Ex his discere est qu fuerint feudi loric servitia. Adde Ricardum Hagustaldensem de Bello Standardico pag. 311. eumdem Matthum Paris pag. 167. Normannica Duchesnii pag. 1142. Robertum de Monte ann. 1159. etc. Vide in Miles. Jam vero qua terr seu agri quantitate constiterit feudum Militare, varie definiunt Chart veteres. Codex MS. apud Spelmannum :

Virgata terr continet 24. acras ; 4. virgat constituunt unam hidam : et 5. hid constituunt Feudum Militare, cujus relevium est 100. solid.
Alter :

10. acr faciunt secundum antiquam consuetudinem unam fardellam : et 4. fardell faciunt unam virgatam : et 4. virgat faciunt unam hidam : et 4. hid faciunt unum Feodum Militare.
Tertius denique Codex MS. :

16. virgat terr faciunt integrum Feodum Militare, etc. 13.

carrucatis terr constitisse feodum unius Militis, docet vetus Charta in Monastico Angl. tom. 1. pag. 661 :

Salvo forinseco servitio quantum pertinet ad dimidiam bovatam terr, quam dictus Joannes tenet in manu sua, unde 13. carrucat terr faciunt Feudum unius Militis, prout continetur in chartis, etc.
vel octo ut alia tom. 2. pag. 825 :

Salvo tantummodo mihi et hredibus meis forinseco servitio Domini Regis, quod dicitur Scutagium, quantum pertinet ad 12. bovatas terr, unde 8. carrucat faciunt Feodum unius Militis.
Viginti libratis terr, seu 20. librarum annuo reditu. Liber de Modo tenendi Parlamentum tempore Edwardi Regis, filii Regis Ethelredi :

Comitatus constat ex 20. Feodis unius Militis, quolibet Feudo computato ad 30. libratas : Baronia constat ex 13. Feodis et tertia parte unius feodi Militis secundum computationem prdictam, unum feodum Militis constat ex terris ad valentiam 20. librarum.
Vide Caballaria, Membrum Loric, in Membrum 2. Mirum certe quam parum sibi constent veteres Chart in adsignanda agri quantitate pro feudo unius militis, idque magis, quod in Chartis ejusdem regni ejusdemque provinci hc occurrat varietas. Exemplis a D. Cangio allatis hc addere placet ex Libro nig. Scaccarii pag. 64 :

In Bixla sunt decem hid, quas antiquitus tenebat Episcopus Cicestri in dominio suo, Comes autem Augensis auferens terram illam Episcopo et Ecclesi fefavit in quatuor Milites. Episcopatus de (f. et) Ecclesia recuperaverunt inde de terra illa quinque hidas in dominium, et duo Milites tenent alias quinque hidas de Episcopo pro duobus Feodis.
Ibid. pag. 323 :

Osbertus Archidiaconus tenet xi. carrucatas terr, unde xiiii. carrucat faciunt Feodum Militis.
Quod pluries ibid. occurrit. Et pag. 338 :

Ego Robertus Caro teneo v. carrucatas terr pro uno Feodo Militis.

Unde vero repetenda sit ejusmodi varietas non video, nisi a mensura qu diversa est pro diversis locis, aut forte ab ipso feudatoris libitu qui, prout ipsi videbatur, infeudationis conditiones exprimebat. Feudum Ministeriale, Officium, ministerium, cui stipendium feudi nomine addictum est. Tract. de Feud. eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 649 :

Ministeriale Feudum, quod a ministerio nuncupatur, non alia causa institutum videtur, nisi ut sedes patriarchalis qu pulcherrimam amplissimamque ditionem habet, congruentibus et fere necessariis adjuta ministeriis, optime regi posset. Ministeriales enim operam et obsequium, cui fundi addicti erant, multifariam ex prscripto subministrare solebant.... Feudum autem diversa sumsit nomina pro qualitate ministerii.
Feudum Monet, Fundi, ut videtur, cudend monet seu monetariis assignati. Reg. S. Justi in Cam. Comput. Paris. fol. 155. v. col. 1 :

Willelmus Norgout tenet terram suam de Warengerviller de Feodo Monet... Robertus Burgensis tenet de Feodo Monet apud Arpenillam.

Feudum Mortuum, Fief mort, in Consuetudine Aquensi in Aquitania tit. 8. art. 5. 7.

qui est proprement soubsacasement, ou rente seiche,

cui opponitur Feudum vivum. Vide Census siccus. Feudum Murariorum, Quo qui donabatur, muris in ecclesia palatioque Aquilejensi construendis fidem suam obligabat, in Tract. de Feud. ejusd. eccl. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 650. Feudum Nobile, Baldo in C. inter dilectos, de Fide instr. et Zazio part. 2. de Feud. est quod possessorem suum nobilitat, vel eum, qui prius erat, nobilem ostendit. Hujus generis sunt, inquit Cowellus lib. 2. tit. 2. 8. apud Anglos, qu Maneria vulgo appellantur, quorum domini jurisdictionem aliquam in tenentes sui feudi habent. Feudum Nobile et Antiquum, Quod propriam feudi naturam habere dicitur, in Charta ann. 1293. tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 36 :

Item quod jam dictus Raymundus et ejus successores de prdicto feudo eidem dato,... servire teneantur et debeant, sicut cteri vassalli nobiles tenentes Feuda Nobilia et antiqua habentia propriam naturam feudi, eorum Dominis servire consueverunt, et debent, et tenentur secundum generalem consuetudinem Nobilium vassallorum antiqua et Nobilia Feuda habentium in Comitatu Viennensi. Dedit... nomine Gentilis et Nobilis Feudi Castrum Bardi, etc.

Feudum Nobile et Gentile. Charta ann. 1242. apud Guichenonum in Probat. Hist. Sabaudic. pag. 90 : Feudum Novum vocant Feudist, quod de novo concessum, sive infeudatum fuit in personam primi investiti, in quo initium cepit. Differt vero ab antiquo, quod antiquum in omnem agnationem transeat, novum in liberos et descendentes tantum primi infeudati. Vide Feudum Antiquum. V. Cl. Dion. Salvaingum de Jurib. domin. cap. 2. Cowellum lib. 2. tit. 2. 9. et Rosentalium de Feudis cap. 2. 14. 16. 18. 22. Feudum Nummorum, Idem quod Burs. Reditus pecuniarii in feudum dati. Vide Feudum Camer. Regestum Feodorum Campani f. 52 :

Galterus de Antri de Feodis nummorum Castritierri homo fuit Guillelmi de Berne. Joannes homo de 10. libr. Castritierri et de 10. libr. Ulcheii.
Fol. 61 :

Petrus de Poanci ligius de 100. libr. et cum Feodus ordinetur, 100. libr ponentur apud S. Pharonem, donec alibi ponantur.
Idem videtur quod in Assisiis Hieros. MSS. cap. 175. Feudum Byzantinorum appellatur, cujus lemma sic concipitur :

Se aucun Seignor done Fi en Bezans home ou feme en aucun leu moti.


Adde cap. seq. Charta Hugonis Ducis Brabanti ann. 1024. in Regesto

Herouvalliano Philippi Augusti f. 105 :

Prdictus autem Dominus Philippus Rex Francorum mihi assignavit in feodo 200. marcas argenti singulis annis percipiendas in Purificatione B. Mari, etc.
Tabular. Campani :

Ego Simon Dom. de Passavant Not... quod Comitissa Campani mihi assignavit 30. libratas annui reditus habendas singulis annis in nundinis Barri, et donavit 200. libras in denariis computatis. Ego itaque propter hoc donum deveni homo suus ligius et filii sui Comitis Campani, juravique sibi, quod ipsos juvabo bona fide contra omnem creaturam, qu possit vivere et mori,... Actum ann. 1216.

Vide Chartam Alphonsi Imp. Hisp. ann. 1258. apud Perard. in Burg. pag. 491. et Monastic. Angl. tom. 1. pag. 967. Chartam anni 1265. in Alsat. Diplom. num. 634. aliam ann. 1279. ibid. num. 719. Feudum Obituum, Fundi officiis ecclesiasticis in obitus anniversario peragendis attributi. Charta ann. 1351. ex Reg. D. De Clairambault :

Tradimus in feodum francum seu assensamus ad perpetuum, nomine dictorum dominorum abbatis et conventus (de Calmo) duas petias terr moventes de Feodo Obituum dictorum dominorum. Retinuit etiam (prior de Reumis) omnia Feuda militaria et Oblialia, qu ab ipso priore... tenentur.

Feudum Obliale, Quod censui obliarum obnoxium est. Parag. ann. 1320. in Reg. 50. Chartoph. reg. ch. 529 :

Vide Obli in Oblata et Glossar. Jur. Gall. vocibus Obliage et Oublial. Feudum Ordinarium, Quo vassallus Domini feudalis homo nude constituitur. Vide Hominium ordinarium, in Hominium. Feudum Paragerium, Fief Parager, in Consuet. Norman. art. 134. 135. quod in Paragium tenetur. Vide Paragium. Feudum Paternum, Quod ab uno ex majoribus nostris, qui communis agnationis caput fuerit, acquisitum est : vel quod a patre, vel ab aliquo ascendentium usque ad quartum gradum inclusive obtentum est, ut colligitur ex cap. 1. 1. de Feud. Success. Vide Zazium part. 3. de Feud. Feudum Patrimoniale, idem atque Paternum, quod a patre, vel ab aliquo ascendentium obtentum est. Instr. ann. 1385. tom. 5. Cod. diplom. Polon. pag. 81. col. 1 :

Contra ipsum Hennickium fuit propositum et objectum taliter, quod Feudum suum Patrimoniale post obitum patris sui, debito tempore juxta consuetudinem Rigensis dicesis, a domino suo scienter et pertinaciter, una cum fratre suo Otthone postulare contempsit et neglexit.

Feudum Pecuni vel Pecuniarium. Idem quod Feudum Nummorum. Feudum de Penthecostes, Cujus prstatio ad Penthecostem solvitur. Comput. Ms. ann. 1239 :

Guillelmus de Virsione pro suo Feodo de Penthecostes ad Meledun. xx. lib. Turon.

Feudum Personale, quod ad recipientis hredes non transit et est feudum habitationis. Zazius. Feudum Pistorum, Quod emolumenti loco pistori adscriptum est. Tract. de Feud. eccl. Aquilej. apud Murator. tom. 1. Antiq. Ital. med. vi col. 649 :

mcclxxix. Oculo Cinctano, Jacobi filio, jugera qudam ministerialia in agro Septimi, qu Bartholomus Pilosus tenuerat antea, tradita fuisse, ut patriarch pistoriam prstaret operam, Johannes Lupicus scriptum reliquit.
Feudum Planum, nude et nullo medio a domino dependens :

Plain fief,

in Consuetudinib. municipal. Nivernensi tit. 37. art. 9. 10. Aurelianensi cap. 1. art. 47. 48. 67. 68. Carnot. art. 65. Dunensi art. 15. 21. Burbonensi art. 373. 388. Autisiod. art. 52. 67. 72. Melodun. art. 74. 75. Claromont. art. 199. Trecensi art. 45. 190. Laudunensi art. 260. et Remensi art. 222. Charta ann. 1230. apud Perardum in Burgundicis pag. 417 :

Notum facio, quod ego teneo in Plano Feodo Castrum meum de Maulain a D. Rege Franci. Ligius de Plano Feodo,

in Regesto Feodorum Campani fol. 101. Vassal de Plain fief, in Consuetudine Montargensi cap. 1. art. 18. Aurelian. cap. 1. art. 19. et in Charta ann. 1266. apud Chiffletium in Beatrice pag. 94 Vide Homagium planum, in Hominium. Feudum Plejur, Gallis Fief de plejure. Quo vassallus pro Domino fidejubere tenetur aut plegium dare : quod vadimonium ad annualem prstationem, quam Domino ob feudum debet vassallus, stimatur in Consuet. Normann. art. 205. Adde consuet. Britan. art. 90. Feudum Port, Officium, cui port cura commissa est sub homagii prstatione. Liber homag. episc. Carnot. ad ann. 1378. ex sched. D. Courbon du Terney ejusd. eccl. canon. et archid. :

Magister Bertaudus ad Dentem janitor domus episcopalis, ad causam dict port et pertinentiarum ejusdem, fecit et prstitit R. in C. P. D. Ebloni episcopo Carnotensi homagium tale quale prdecessores sui facere et prstare consueverunt, et tenetur et injunctum est per dom. episcopum eidem janitori ut infra tempus assuetum tradat adveuta sua.
Vide in Portarius 1. Feudum Prpositale, Quod ad Prpositum alicujus Cell seu Obedienti

Monastic ab Abbatia dependentis, pertinet. Pancarta MS. titulorum Abbati S. Stephani de Vallibus apud Xantones in Charta 28 :

Benedictus Girardi Fedium Prepositale et quicquid in decima S. Augustini habebat, Petro Abbati Vallium... pro 40. solidis prorsus vendidit.
Vide Prpositus. Chartul. S. Joan. Angeriac. fol. 66. v. :

Fdium Prpositale, hoc est, redecima, calumniabatur.

Vide Redecima. Feudum Presbyteriale, quo nomine Mansus Ecclesiasticus, qui ad Presbyterum Ecclesi pertinet, de quo in voce Mansus, intelligitur. Concil. Bituric. ann. 1031. cap. 21 :

Ut sculares viri Ecclesiastica beneficia, quod Fevos Presbyterales vocant, non habeant super Presbyteros. Feudum Presbyterii,

in Tabul. Bellilocensi Ch. 32. et in Bibliotheca Cluniacensi pag. 1390. Beneficium Presbyterii, in Charta Guillelmi IV. Ducis Aquitan. apud Beslium pag. 308. Feodum Sacerdotale, in Tabulario Monasterii Dolensis Ch. 27. Spiritale beneficium, in Tabulario Absiensi f. 31. Charta ann. 1076. in Tabulario Angeriacensi fol. 60 :

Ego Helias Rufus concedo Deo, etc. in prsentia D. Oddonis Abbatis Ecclesiam Oixiaci, et fiscum Presbyteratus, et Cemeterium, etc.
Fol. 62 :

Achardus de Borno, confirmat Ecclesiam de Oixiaco, Feodum Presbyterale, burgumque totum, etc. Fiscus Presbyteralis,

fol. 68. Fiscus Presbyterii, fol. 73. Alia Charta ann. 1037. fol. 177 :

Et totum Fiscum Ecclesi quod pertinet ad Presbyterum propter Ecclesi servitium.


Tabularium Santonense :

Ecclesia de Tousac, et Cmeterium ejus et Sanctuarium, quod Feudum Presbyteri dicitur.

Vide Thomasserium in Consuetud. Localib. Bituric. cap. 41. Feudum Presbyteriale, strictiori, quam par erat, notione accepisse videtur D. Cangius. Neque enim hac voce significatur tantum Mansus Ecclesiasticus, sed et Oblationes, et quidquid Sacerdoti Ecclesiam administranti persolvitur pro exequiis, baptismatibus, etc. quod passim et Sanctuarium et Jura Sanctuarii appellatur. Id subodorari poterat Vir sagacissimus ex Tabulario Santonensi quod ipse paulo superius citavit. Sed sententiam nostram diserte probat Chartularium Monasterii S. Sulpitii Bituric. fol. 22. ubi quidquid ad Feudum Presbyteriale pertinebat diligenter explicatur :

Eidem Abbati sancti Sulpitii Evrardus concedit omne Fevum Presbyterale,

intra et extra Ecclesiam Nobiliacensem, hoc est, offerendam, sepulturam, baptisterium, relevationes feminarum, benedictiones sportarum et nuptiarum, visitationes infirmorum, confessiones, vigilias, trigenaria, decimas.
Adde Chartul. S. Cypriani Pictav. in Hist. MS. ejusd. Monast. pag. 365 :

Concessit Ecclesiam S. Martialis in pago Xantoniaco cum offerenda et toto Fdo Presbyterali. Item. Concessit Ecclesiam... cum omni Fedo Presbyterali vel cum omnibus rebus ad ipsam Ecclesiam pertinentibus.
Et Chartam Didonis de Androca ann. 1110. apud Mabill. tom. 3. Analect. pag. 471 :

Dono Deo et sanct Fidi Ecclesiam de Fornils cum Fevo Presbyterali et cum tota mea parte de decimis, quam ego tenebam in dominio, exceptis Fevalibus.

Vide Fiscus Sacerdotii. Feudum Primum, seu domini superioris, Prin fief, in Consuetud. Bayonensi tit. 5. art. 10. 11. 33. 37. 38. 42. tit. 8. art. 1. 9. 10. tit. 13. art. 7. tit. 17. art. 14. et 16. et Consuetud. Labourt. tit. 6. art. 13. Feudum Procurationis, Gallice Fief de paisse et de giste, pro quo condictis vicibus hospitium et convivium Dominis a vassallo debentur. Vide Procuratio. Feudum Proprium, Quod proprie ita dicitur. Vide Feud. lib. 1. tit. 2. 1. Feuda Quaternana, vel Feuda quaterna, ut est in Constitutionibus Siculis lib. 1. tit. 37. dicuntur

magna Feuda, qu in quaternionibus doan regi inveniuntur inscripta,


eodem lib. tit. 39. 2. tit. 41. lib. 3. tit. 21. 22. His opponuntur Feuda non quaternata, eodem lib. tit. 52. 2. tit. 85. Statuta Honorii IV. PP. pro Regno Neapol. ann. 1285. apud Odoricum Rainaldum num. 48 :

Si contingat feudatarium crimen committere, per quod publicanda fuerint bona ejus, aut ipsum sine legitimis hredibus fati munus implere, si Feudum ejus fuerit quaternanum, nihilominus immediatus dominus illud cum onere servitii consueti